# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00067941
# Title: Leibnitii Protogaea. Concept und Collectanea dazu, nebst einer von Leibniz corrigierten Reinschrift. (shelfmarks Ms XXIII, 23a; MS XXIII, 23a)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00067941
# Lines: 15,819 recognised on 243 of 246 pages, mean confidence 0.79
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 00067941:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 24 lines, status machine
NNII
cibnito
e
ga ea
guea
e
aurturgne
Cntlartanana
daragt
iu ditarai
scen
s
IBH1.
a post laud sus nais nini mitar
embagnus
n
Magna ausfactista
non asia patest
vorriqui
rotajaca, ita is nim
ine
ist
absus
iet ga es sat

## Folio  -  — 00067941:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 1 line, status machine
 

## Folio  -  — 00067941:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 6 lines, status machine
ec baitu
Naturalia egionis Brunso Luneb.
inservientia tractatur quen
b udcghaea inscripsit
c
1111

## Folio  -  — 00067941:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 12 lines, status machine
OZTISOOMEI
DrOD CMmImE
edru i
.l
MABAIIDGHZSIIC C
moes s3pxid pe DAb
SIGrIOdEIOT RIOTeT) D DDUI
eDHGMC PPD EPITCIDTDDIICOI
X
nis cureSIGIO STIODUIS
TATO MIPHOMITI DB BDUCTDDSI)
     l

## Folio 5r — 00067941:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 73 lines, status machine
des bedenckens von dem in der Erden gefunden, so
quod inburg im Zerrckenberge a° 1663
ündern entweder frisch abgewißen von dem thaler oder M.h.H. Fürstil wieder
hansdörffer im 6ten th
wieder von erzehl. Theologo oder gewachsen.
ollegenden ihre Kriegsgesandheiten bey den bürgenden beyde, verstandenen p
Stücken fusarwisst in kurpe steützet, kaum daßwegen annoch die geschmack werden.
Hauptman Johi 39, Ass. 2 Rthl. 34
anstoße an länger an gewicht an für
t das plus ohne Gothen nicht zu tahren; sed ce sum. 3G. de S. 3. 3. vol. 12. thumb 1272.
V. 16. v. 26. ist seq. 7. Helmontus Drucker zu stetixen schreibe, aliae
Phosphagne comparat hujus haben dinge müssen, geschwaltige klangen (wennen nun ein
ldirbande
worden, eine solgen von den geringen haben wird, geleiblichen mittel.
lich also bey dem fuß nicht geschickten H. Postratur in vnter Octobae Mulo angelandend, com
et ipso in collectribus gegenwerckeur etwas nicht nicht nicht nicht nicht nicht sive nicht habet. Quodor nicht etiam Kopf
och illißmann scilicio. Probenb. H. Drutzt emum insit. Inha
summeceptum (esp. puto publica oblimitentem ist. Idajth Agae legatur
ad Nachymationum in patal se divisse in Amilia desperta cumiliaces sunt; qu
nemahlen in vanque Bibi suam repriti, wegen ihre Em Randme Electribus, per Acti s
visse simblae Episius de la fecta exergo ad caput bono sibi
untw. gern u. 4 C. 6. M. oell esse nun Engrammann hätte etc. Erbschütt
auch nun lang holen: Es köndte ja wegen lange des Haus der worte buß
n
nicht gewesen, sondern erfordern auch sonst zu haben. Es wird auch sonst gleich auch denn bey dergleichen
et
H. Churfürstl. Gen. zu Leipnizogern zu Zettel seyn, wie sie ein generas könen sich auf gefunden, daß sic
erst kleine, ihme eines der ChurSache zu finden,
ich habe
nur gesehen und in handen gehabt, und sorg zu Brunschweig nicht der
en
gehohren in der Material kammern, und noch eine also
hl.
Herrn ferngeben, mit sich führeten. Hochs Herrnberg. H
der Brauns
ügen. Daß das Reichs auf derselben er gesicht werde. H. Landt die sessein
rei apitur mit lapides offeos inveniri connam aut in pedes
e
oribus simplicisium 1/2 Monocarum bringen in denen disposenti
wenn er si experimentum usseu haeredes munestro communi inqvemo
us
in eodem multo1 aparillant guttas
oo et Acadicendo lapidescunt sey in lapodem ultum considerandi ad Jo
drostis excribus venditae; praesentiae
hincasse, durch eine lumen nicht zum werck abey den andern angestalt.
denn in Großen hangenden weinete judua, oder Lautzapfen von Bischhausen,
werden, vndt die Hanover Krauchen pflegen, wohl der keinen habstlichen mit
und die möchsten ward auch zu forchen welche dann bald
verwarten, und wer es nicht weit verwundert sich wie der
e
ein hinein kommen.
den. Paracelsus meldet daß auch den einigen
orthen Elerschanten zähne gefunden werden
duplo Pulget. lib. I.
Memoratu § 1465 handen schlaffter regen einem Bergasmbrum zu haben. Es
weil vom Meer sey geben, ein Zufallen s
chohn Hans Vorsachen noch vermeldet, doch habt man diegestalte
urch Verklärung kommen. Denn anhero versebauern und Bons von
ecasion im h. H. Hoff gefunden worden, und die gehorne feraiore sagtens
Was der qvedingburgische divisor, briefR. deliberati
als mich gehaltenen heilig osterstehe ad 1683
dem Zwecken möge vor Stadlinbaren wiederumb gearbeitet. Man
es schul
worden, eine zu zue brechen, zum Kalckbekennen logidem p
stadt oder Hochmann Spern Kalck wird in der schrift
eßelbige Spiegel angegriffen und formirtes stehendes Einsern
auch nehmlich. Theße Erzund auff den hinter wie die thaten
gen den köpf, inhero sehr habend mit für dergleichen verpfleget würde
gedachten hohen Herrns Carl Meines geschicktes und daß
e. Ritus secundum proportionalem fast in die 5 Ellen Christus
gotschen den Schulfeld, ich wieder auf eine materiezo parteˌ, und werden auch sonsten z
dem Nachkünftigen Brauster Hartschen wie ob zu handen theil eines
ine jusackion ein was für die ungeheim theil der g

## Folio 5v — 00067941:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 88 lines, status machine
les aber ist aus unrichtigkeit anfänglich zu verschlagen, und also stich
weiln heben der nicht wortten, daß einige aber so auch auch deren Vollends
ersamlet, fallet das groösche rückgract und gebeine nicht so im über
her habst dem Martio noch. Ist also von diesem zusergrüc
ann andere Meinung zu höufen, daß es nicht von der Sintfluth höhe
ro fleßen und Boßhart mehr, sondern sie ein jahr natur und ruinat ihr
mittere von dem Natür also formirt gebildet und gewachsen,
ae praestionis Meines
s
pt. 127. sagt daß auch lapides
in der Erde gefunden, wehre et fructus similia. Es sind
auch unterschicklichen solche ist zwar in der Stile gefunden worden und andern
ßen was
nberin zu andern seiner Medichen m
palmerit. MSCQ à Marga publiconari apidescente et filius d
3
aeddita, quae pro diventituites malricum, ut quamt fuitur
einige in casuque assignat sit. Herrum satisfactionum etrumissurum
Lade ists
subterna operam darauf quodque possigit fisuras
ach deses unvermuthiges schaden thieres expectationis, durch adw
sche; wegen, und auch durch mich sonderheit und gla werck und nicht zum
wenigsten der kopf oder Cammer mit ihren rintel herne zue geachtigst
in Höchsten Norden. Ich Ampla von solchen selbwachlene dingen apud situm aus
olae inquit methodinantur, nicht in einer mittelia extra principiis curiosi non posse.
und gedanckt auch Johannossilium subristum adequiren, homni deß dabei
zum schweberge gegraben werden, und item sind auch derselbige finden worden.
der geschreibtege beyruffenbahr die Kunst zu zer bey Leiben nenn seyn wird. Es
sine töpfe, an andern orth einmüldende werden sie genennet ist. Es were onloga
der knotöpfe unradre sich, daß durch sel es sey unmasuch daß keiner brief zum
g
b
eines behulms und daß sie unterschieden weich
Bremeri potentibus. Esse in Pflonim magvem, a Lemam, dividum alterum
ch habe antinerematui talonum agiturum varia sente sussem
et habe sera quadratum in Minuas in aerem, autem generaliter durchant; si nimand
remedium quod autem postibelum zu de rea talatione coquit in generum
Addus Amilita in solm ingenici et impideamus vitaeas cum Thuringon
recht, daß er gesehen oder Christi Msaziae Martio aus dem die lebst, bey holtberg
elbst gewichen aus ihren große und kleine Kayser verbleibe, ein theilung ein
under gar machtig etliche ganz fertig, etlich inschlägl. allerdings aus Kramitt eines Pa
anzuschrals weren sey lezten eine gemacht, auch hätte man gekand mich
wie auch zu bey verstehen. Und kosten und verschlägen, eine zimliche anzahl behaupt. Scontan
Münster daß die und jünde zu Magnosis nicht weit were diese bey ihres K
ein ist durch ungeschickt von einem bürge zu haben, gehehen haben wolte
gen großer beym so artlich gemachten auß unmüglich bedeinet, wann erforderte
das nehmlich eine geschmack zu bey den Serencken zu dem richsten an uns das Stief geschehen werden.
in derßel. zum stein werden und dem baum allenthalten in sich beschloßenen Ar
Rependiret, so geschlecht gewesenet, und daß bey ihm ein Maraved
einige geben werden zu haben, darinn man einen fast verstehen von Menschen hänig sprachen.
iemandt gefunden, meldet auch ein neuen andern verarmen, so
ergehen müßen zwischweiget werden, da ist mitten müßen, sein guthes ihr läge
letzlichen gerecht gefunden werden. Liebst marters ist eine würdige Hau
muthen ich einem stein grosent in werden, als wenn sie die arbeit darinn erschaffen
und allem Sachen fürstl. und ergeacht denselben seines gelebete Regn Wür
sub si gehaltenen schreibet, daß auch seine in achts im Michelbiege aus Beylanden
viel fris gräten zähne und geringe gefunden werden so alle zu seiner gewachsen
flaße weren auch befür halten, daß der Romanck reitende an seinem parole
wie er seinfallenschreiben zusehen, auch ein gewachte aus der probe stehen
wir wollen nicht nicht
ausgegraben, und zum gedachtniß dahin gesetzet.
über Ihn liquidenz ist abianney d’Gros wohlfe. Was machelben duldulissen
fungirt man doch darinnen von geldenheit hundert und von der
in den schiefern praesentiren sich ja aller von ihrer von fischen von
fragen, v. in beyden von Königs Hoyern etc. nim gibt der sieber ein gleichnißes ih
h
also formiret,
genau
mehr fus
e
e
ist d
sonderlich die
t,
estimus in acto rectis alteris alteris, quaeque, sed non sera
willig
worten. (§. 21.)
lai
hö
A° 1539 hat man
utilis in igno cumit qualificus comb
p
generato locat
textiam manum sublernis in tamtam quam
et
nach Oldniß ältici gefunden werden
e
e

## Folio 10r — 00067941:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 79 lines, status machine
Natural regions
de Mans d’Eistebe
il faut faire desseigner mes poissons fare de
description du pays des Mines de Mansfeld là ou se trouvent les poissons par n Bosse.
les veiues horizontales pergnu different d de celles qui sont plus perpendiculaines, comme
dans les sections coniques l’Ellipse et le Cercle, different de l’Hyperbole ou de la parabole
car les montagnes peuvent estre consideres comme des (gnes.
Maniere de travailler dans les veines de Mansflla, et la difference de la maniere
de travailler de nos vernes doit estre un peu expliquée
il faut voir dans Ayricola, Kentmans Erter, et autres ce qu’ils disent de ces poissons.
item s’il s’en trouve dans le Cabinet de M. Schivammerdam
Il faut bien expliquer l’espece des poissons et pource cet effect regarder les
Chercher à expliquer un peu distinctament las qualités de l’ardoise; Elle
Ichthyologies, et consulter de s personnes entendues.
elle est sounante: je croy que toutes les pienris à lits ont ces lits
euq seu s’estant fendues quand elles se refividissoient
lits
 il eu est de meue de l’itlabastre. Claque piece a part, est solide et sonnante. C’est
est noire, elle a
erion aus
ar lits
parcequ’elle est bien cuite, car la pienre plas elle n esté rendue lomogene par et deparle
leu li l’vris
par le feu plus elle est sounante. Les pierres moins sounantes, sont celles qui se sont
refroidies plus a decouvert, et qui ont bien plus de fentes de tout costes, ou
je suis fort disposé  à croire que nos rochers mêmes sont des en partie sont des effects
aumois plus d d’heterogeneites e mélées.
des granhes fusions. Car apparemenent tout le glibé de la tere a esté unjour liquide
estoit le moms solide a esté sous levé et porté au bol.
etr e entremeslé de mille manieres et entre compeesda
des toirrens de feu lorsqu’en fui une crouste s’est formée, elle a Mais en fin la foue
et enflamme et ce q
manquant peu à peu à se feu interieur lors que les matieres les plussolides estorent dissiples,
à sa surficie, on estant
et qu’il ne s’excotiencontroit plus la dedans assez de matrere grossiere na
l’exterieur s’est refroidi, et il s’en est fait une crouste Mais je croy que
estoit assez egale par dehors, et monis unic par dedans laissant des graudes cavités parce que
le plus subtil et le plus fluide s’estoit rencontré à la superficie, qui estoit comme une
de perre, mais il y avoit par dedans de matreres une grande inegalité de matieres,
il semble que et la mal bien la superficie la plus interieure de la couste est
ayant des matieres les plus solides mais le milien doit avoir esté sujet
des grandes negalites. Il faul examiner ces choses plus enactement. I semble qu’il y a eu
ne
des grandes cavités ou voides dans l’interce de la crouste il semble que j’en concois
e
mossi asser unicm
auresenl la veritable raison de ces voe, cavires. C’y. qui l’nntenteur du globe, a
estaut comme vuide de magiere grosiere, con pu
interieure bcdef se devoit soutenir par sa voute
mais estant, inegalement pesanse ou ferme des parties
se sont affaissées de l du poids de leur Masse et
e
un peu plus baissees que les autres, comme cd
mais il a esté plus aisé à cause de ladiformité de cat
imatiere de produire par là cles cavites comme q’dans la crouste, que de faire
faire baissertoute la crouste à phoportion, jusqu’à la surface exterieureL
il faut considerer que cettre mer de perre h se rescoddissant a attire
toute l’eau qu’il pouvoit, et que le feu y avoit
cette sprfare a attiie
dispersée d’on s’est formée la mer, qui sebloit couvroit au commencement
epars enfui e  pesanteur sic la mer on autres raisons,  la crouste
de l’air ambient
exterieare s’estant est nfon crevée da ou il y avoit des cavités dessus,
de la promiere surface il ne sonl restés que les hautes montagnes.
don vieuvent ces coyuilles et et animaux de mer dans ces rochers. Une
artre de la mer s’est perdué dans l’interieur de la crouste, et par consequent
eunent des grande vouffes souterraines comme
de cette, quinell item des auras  de coquilles que sle flux de l’eau
menees ensemble à quelque passage. qui leur a este boutné.
Il ne nous importe point, si les ruines particulieres sont arrivées toutes
die becumant soser,
dans cette generale, et s’il n’es en a pas en d’autres ruines, et d’autres
dans nos poissons il y a marque d’incendre, et maique de rine.
nicendies.
’estoit un lac l l’horijantalité de la veine le temoigne, il s’etend à quelque
espace, il a esté couvert d’une matiere molle ou terrestre, qui a pus sous les
poissons cette matiere enfina esté cuite par le feu, et redute, en ardoise,
cela s’est fait saus fusion, autrement la figue des poissans ne seroit pas de meurée
ti celasies fait apen pres comme se fuit la bricque.

## Folio 10v — 00067941:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 31 lines, status machine
il semble que lorr. que c’ette tere a couvert ce lac l’eau est soitre
en grande partie les pores de cette terre, mais les poissons au mouis en grande
L’ardoise est une pierre fort poirense, une partie de l’eau s’est evano
partic y sont restes.
eyaporée par la par les pores de cette terre, dont l’ardoise ’est faite
La grande quantité d’eau interceptée entre lardoise, semble estre cause
encor des lits. qui l’y rencoutre en guand nombre, car y ayant bieu du ouide
eu se refroidissant et en se resservant, elle s’est se pareé en peusveurs slans
il semble qu’il y avoit e deja du cuiure dans cette terre, et que la
eus les delits, et surtout dans
les traces des poissons que le temps’avoit consommées. Et il est peu probable
de croire dive par a apres des exhalaisons minerales je sont mises dans
ce vuide. d’autant que nous ne remaquous gueres de que des vapeurs
exhalaisons et sublimations produisenum corps contina  ductile, et ressemblant
à un metal dans sa forme metallique, mais plus tost quelque chose defriable,
il semble que les Metaux sont des corps sont grs dont les parties
Comme de la pondre.
sont saetu  ovides dans le fiid, et pliants commecelles du sel quand
il est refroidi, et pliantes comme celles de l’eau quand le metal est en fusion.
Un metal en fusion resemblant fort an vif argent il en font exiliquer la
nature, il por le vifargent a des parties cegitées par la chaleur, comme celles
de l’eau, il faut qu’elles sont gosses et lonques heplissant foit le lieu a
suid
cause de lagande pesauteur du vif argent. Qu’il ne sattachent qu’au des
corps semblables comme les metaux d’on il se fait un amalzame
Le plomb est le plus proche, du vif argent, l’y
ous matiere roide, avec quelque huile, ou matiere embarassante
 s Casu eltr par artifice une plarsmase uit A.
voye) fotro. Metulu.
lebulla non esse exhabita halitu etiam angulola bene probat, quod ingentes
argenti imassae alpertae.

## Folio 11r — 00067941:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 166 lines, status machine
malit
artificiis
ariditur
bent
ediocris
endibile
Magnarum perum etiam tenui notila
in pretio habetur. Itaque de  antiquissinae nostri statutractus statu orsuro
a
iis tractus statu  dictures onsuras
 d perm facie
diccem alsilibentius quada recpio rogor.
contensistu
Cuntt libentits quad ent dicendum est aliquid surate
de 
max ineq metallis facunt
de prima facie A uiniversi. Nam editissimum sermaniae inferioris locum tenemus
erra
cujus dominobis, praeclare i, p no ausdentibus. et dominobis insignes conjecturae
nob domi edecturis n cum et domi nobis mascantur
nasclntur
insignes conjecturae nascantur, unde caeters regiones et velut radi publicaelucis, unde
facilius astimentur unde ad caeteras regiones ad caeteras regiones aestimatio procedat. Et s
aprt precedente ad caeteras regiones aestimatione
Globum terrae, ut omnia nesei nascentia
regulari quodam forma i naturae manibus exisse
i
nihilac et fuffici et si minas assequimur destinata
caliaalibi alli in sue quisque 
d
statuetur aliquant
nachi statuetur
safientibus placet. Nam nec  pens  serem oe soit i pontr ntiuna
molitur net quicquan, et quicavic a teeormat inssionir aationa scit
per particulas concrescat ipsa sec disponentium delectum  conflictique tornatur
in
Itaque asperitas et
bois postea supervenit. Et certe siliquidus e
sid
smlivnit. Sed et liquida aliquaendo fuisse quae nunc resistunt
e
nclusa colidis solua communis Et se Et liquida suisse
611
quae nunc resistetnt con Et geners lex est see  firma ex
iquidi e induraisse et generalibus  corporum legibus
firma ex liquidis induruisse, quod et solida
intra solidum nata testantur stratis quibusdam Aucleisque
a
consentitu
in suos quosam angulos sambitusque
 persepe decircinatis;  i
temme  genimae in ra s venae in rupibus, gemimae in saxis uud
sinitesqe
itet praeteren spolia animalium aut plantatum
s proc sed et praesxsstentiae novo
aliaque et rerum veterum spolia, ut plautarum et
no eltivem
io
sub novo et lapideo involucro. Sitaque) luida autem ambiens posteanatum est
intessino mota eterpantur Fluiditas autem est ab intestino est
mota,  la qu imhinus
etfatie atre und ctoro sminiu
ciem, copsist
mee unde sacra quoque Historia Cosmogeniae inctium capit.
n
Nam et calcarios
lapis,
u se
eist
dulas erum quousm ense
sive ratione sive
e est2  a ut eta
seculto motu fortes difficulter
ominum sarum co congelantur
Lacultate
i r vatio in patientibus resistendi quida
notitia potesta primat cum inniet renideum palienfiamtua
aliqui
imper
quae distinivntrs
e Quibus consentanea statuuat quidam Sapientiae princpe
lucis et fenebrarum; secundas liquidoruma
quemadmodum et Moses tradit.
c
ern
resistit, speculo in vitrum domatur
alor anterase ab lone  seuluce,  (e corrodentes i liquores, c
etiam qua
e
4
pa
indam
a
espes festriandelivctiusque explicu
c
an
consentane Statuunt supientes tariaguda
sive ratione sive scriptura tum
traditione
separandi morum Nempe
lobosa uxisse; ita ad fixa sideris aut nostri solis modum per se lucerem, mon
solis modum, in ect excocta spumescente matenia, tanquam a
 fusione quodam scoriis obductos veluti si sol maculis invalescentibus
velatetur qa Nice bbsea quibus obscusari infici aliquando eum
quin et obscurari subagnoscebant veteres, nostra aetas
eptintusque Witebergae.
eperta oculi ormatura pervidit, ea Ledsi Ex cessu autem collectae
ateriae ft fractus culor internus et crusta in ambitu refrigemta
vulcanum
nascebatur opacum sidus jam alienos radios remisturum ,ut planeta. Talem coustam nos habitatu
imis forti
 us
consistebat. Inde ex sole quasi quodam
adios remissuntim, ut planetae. et veltiis. Rene adi unde plerisque creditum, et sacris scriptoribus
sdiant conjectunum restigia extantis naturae vultus
As
abdito
sgnis thesauros, aliquando terum erupturos
muttus. A Omnis ex fusione scorra e ugenus
atque immortales
in magna telluris ossa, nudaque illa supes, 
silices, quid nisi dana  fusis corporius a. prima illa
magnaque vi ignis, qefade itrupebent qua
conse uru
nostrorum savanum 
et sars
agu
dem funduntur et acdutium promtissime
 vi
a
er ess
liquando duricte
speculorum oera promtisime fenduntur
mensu gradis generumque excessu vincit; Itaque et fatio
otrificantus, ut  vitrum intelligas terrae basin, atquo caetera larvas esse sinde erosas, q aqu
vit modata haec, itaque omnia quae non avolant imaui
qua qual a eua ais madumenit proamitutuume l paditus ser vitatie t
 cpsi psi repium ossine
Quod si
saltem exempro proficumus. curcositate hpfer
a eriginebus eal
aturam excu
facileributi
s
communes noscer
ct
juoiium
Scilicet postea
cum crebris, aquarum
erevationibus
et destillationibus accedente salium
opera in  limum corrumperetur
saxea durities alendis plantis et
animalibus  conveni
entem et in volatilem naturam
eveheretur. Interim quo quid
in tellure magis nudum auc
primitivum et compagi
asi rapium affine, hoc m
fatittus peroistit in igne
summos calore t
furii
esci
qu suspitantue
finga
provelit gua

## Folio 11v — 00067941:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 192 lines, status machine
et simplicissima parsterrae est,inimensaque diserta, et litora et fundum maris opplet
arena quae s magna pars terrae est cesitium p  et meliori teglar solo glaream substernit
b i intrent quaddo et velut vierum miantum
aliud qu quam iclem refert fractum et comminutum
quod et facili ignis opera reddit si sales accedant, quinte
qui nec initio defcere.
Ex hac genesi rerum  jam
inobservata alis procedet salsi maris origo
racten
Nam ut percista ubi iet refriguere, humorem
+a  ortosque erus enmulos
susudceris motu ad sut onem
eccedente, ut alumdi poulum plumbi
um erit credere conyplescentem masse, qua tellus ambiebatur
attrahunt, quae ut unde olea per deliquium chemicis
cls e u  partac
ita promu
ralsum in auras abigne humorem
erit credere, erustam Tetturis, congelascentem pulsum prius  remibente aestrua abiit
rascuntur in cellae
ne
1ab igne in anvas hamorem ex jam in aquas densitum
a quosas mapones iterum densatum resorbuisse. A autem
inde aqua  quae telbias faciem abluens, setfixitariti relequa vasta recentis
empyreumatis vestigia salemque fixum in se recepit tanquam lixivri genus, quoddemde in mare constur
mare tanquam lixivii genas. Nam
set plantarum analysi compertum  habemus, duo
factumus inde
salis fixi genera in lixiviis restare, alterum c
maninum alterum alcalicum, ut loquuntur nostri aliecta artifices, ducta
a cali vel sot soda herba voce, alterum marinum magisque
redibile est crustam contrahentem se frigera erustium  in foliu quaedam discessisse, et vanetati
ad acidum ireclinantem. Postremo contrahentem se frigore
varie disseresse crepuisse in rimas u pro inaequalitate varietate
materiae calorisque ds alicubi sinaequaliter subsedisse massas
s uentu  fuerre
quin et dissiluisse passim, e fragminibus in declivia acenamm
inclinatis, cum partes firmiores summum locum tuerentur
Accedet ponius aquarum, ad alveum sibi pavandum, et in molli ad huc fundo; et
 sedimendis donec
+atque aequilibratis
gultiplices, erumpente spiritu paut premmem
et mosphaera, concussiones  motus, donec estetem
quiescentibus causis consistentior s emergeret status rerum. 
el
ps
Nec tamen omnium a terrae omnem terrae scabritiem prima
nam posteriores exaistiones a terrae
rustiones et terrae motus et eluviones
concretioni imputare
intuares extitere distinguere autem quid a quo natum sit
nam et postea
xactiorem hutus superficiei crustae notitiam ampliorem
postutat exactioris ad eas pertinet qui exactiorem aliquando
potitiam habebunt geggraphiae naturalis, ubi curiositas mortalium
Bo procedit, ut per omnem habitationis suae fundum soli genera ves
et avere maede actae aene plercis atqu aeris injurus corrosae,
alendis et capax ornatus humana habitatione digni
indeterra
tandem in limum abicre
et  velut
raetamen non ita accipivelim, quas
ator des
porro scoria illae terrestres salibus mista  agrum motu, et sellur
et sabtermacca istrata et strata describant
hortensis aptaptantis animatibusque
tanaa
olas
q etiam non deesse qui trum anstecto icaliao
a ut)sila Haec vero ut cunque _ cum plansu
a matneet
autem
disfitum Adem
ne id enim patissima
quavum alia varias erae sprcies
amen non audacter affirmumas. Favet Farent sacra monomenta
antiquitatis in praesente natura
Nam etsi faveant suira monumenta, tamen illis judicium
conspirat facies et oestigia
cesttu
deferimus, quibus supremum interpretandi jus est, et licet.
conspiretit vestigia veteris mundi in praesenti facie rerum
curiositas mortalium eo processerit ut per o regiones procurrentia
tamen rectius omnia definiet defimient postemt. ubi
sua fundum soli genera et trata lescribant. Nequero
aut fundi naturam
eniim omnem terrae scabribiem, out find  sili
soli naturani primae concretioni imputabero, sufficit a generalibus causis tios
dixe priea duxisse sceleton ipsum et velut ossamenta Aruct terrae exterioris,
otubi terrae, et se ilacdicam etnte sa et structurae summam. Unde immanis Oceanicavitas, et
velt d alveu  insanae. Montium sct motes
protesgens montes
eani cavitas, et cs vastae montium catena, voluti imarAfricam 
et Lunae mantes quibus Alssea habitabilis crecditem, Aethibpia habitabilis redditur facta est
qualis quale est imai continuatum Caucaso et Tauro jagum, i Atlasque
tractus, qui Aimericau longitudinem secant
instissimus et maximus editissimerim pacuminum. per emericae longitudinem tractus quo ipsa illa
 uostra quo contra utrumque occanum solidatur, et in Europa nostra in condite
ate fckertsissiuus
et  vasti et vastissimus editiss
et manil betra hostet Malibocus et postremo noster n eriica Melibocus in eotractu
be aoetri quem i resinosis arboribus et volene H non
scaudinaviae scopuli
Harzicum nemus, Bruusui cujus potissima pars
sed non ideo negamus posiquam puaesentem formam
u obscurae Hercynia vestigio vocamus
 tucet detanit con bieitus
curs
sed qui
aecipia terra
scientia novae, quam Geographiam Naturalem appelles, trentaretamen potius quam astruere audemus
lici passint de lincunabilis nostri orbis; seminaque contincant
Ha u 
suma
ende
on
ab ham
et dgu
cdr 
tar
ess
nCurralt
(eut ea
maris
Nam et
ete pra
quo oeu
ut glocso
dentes
dicema
proceda
aliquam
pest cer
constitata
exustione
mayto
sa pe 
reta
Aer. 
in auis
eute illa massa tervan
resadi tum
24
En aquosos s
itm et
obs. paris
+et subsidentis materiae strata
non pemibtent
es es
monces
Dnstu
et  depiptiones sese exoaanum b
aquurum  sedimenta restagtantium
solidumentis
postea ta
nearfutale
tame
a ramentis fusa
ss qu
ubaction vacta sedimenta deposuisse
diversis vicibus perstrata
viscreminatis in saxeto concregere
xis impusita concreveres ut
quod depremm in capidibut Manta=
equarum.
hominu
forma
xa locere.
strata diversa
sibi super impasita, Diversae sedimen
ama
es tesrento
atque nterva
dular
salcis
adscedere
equ
melh
terra
anor
et hun
perm
acib
lumi
tellur
sum
il
e saelens
um inimaliumque spolia restantur
at
fama
et ingent

## Folio 12r — 00067941:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 142 lines, status machine
licet, cn
constituta  solidato eit nunc globo minores
exustiones, et terrae motus et privatas etuviones, sod et sedimenta restagnantium aquarum
saepe tractus obtinerent converterentque. Nec dubium est Freta alicubi perrumpente mari effracta
naynos saepe tractus obtinetes supervenisse. qui magnos
jacu mutatas, sel c nunc inundata litora nunc destituta angustias oppressa loca inferiora et angustias
reta alicubi i maris facta, terras in voraginem absorptas, et stagno
mont valles fuinis mentium interclusas intercepto aqualum
curcu, vicissim erumpentes via vi facta lacus, et excavatas.
e exonerationi villes ad essluxum valles. Natos vulcana
montes et denatos, lateq pumices et vesligia incendiorum impressa
Distiuliiet ceaate, qquid a qua pausate e
ed riser anexeme eemorantal erenteate orvis vestigia est
sel quid erivatis imputandum sit aut publicis causas
 statuet aliquandus posteritas explorata melius hominum
ab hominibus sura sede humans generis sede.
In summa autem duo magnae mutationum causae aqua
quemadmodum autem omnia initio ignis corripuit,
a lciL ante quam los a tenebrus se secessisset
etagnis
ita restincto incendio, mox omnia aquis Mersa censentur
Res sacris nostrorum monumentis tradita aiqigentium
saereattionibus consentiunt; antiquae gentium narrationes
e i fidem adjuvante et sed maxime mediterranea
maris vestigia pert a liceribes adiquant fidem.
t attingam
re
ote precul a muri in Lune bargie tractu et succinum ut salibi a prdint a pes ita non ita pridem ingeni
Nam et cochleae in  excersis montibus pereat
 quod in maritimis legi solet,
t glossopetrae, quas hoc est lannarum dentes canum marinorum
e quibus omnibus
ligs
poos femo 
dentes prope Lunchurgum eruuntur
Sunt qui eo usque conjectandis
procedant, ut ommia animalia quae punc terram habitant
dicemus distinctius
aliquando aquatica fuisse arbitrantur, sed nobis decretum
est certam non admittere quae cum punctorum sanctissimorum
hominum sententiis pugnaat, quibuque religio nostra obligatur
 sanctissimorum habnum sententis di Sed pagnant lista
Talatissinreie ene li cuu saeris scriptoribus a quibosce suppeditata
vasiunquam
tanta moles aquarum, que montes a tegeret superaret, et quo deinde delata, ut arida sibi redderat
liscedere religio est. Illid potius dispiciendum un
eqie inde veclata. Nperatrs seriptore ingentos e
melhta Tellur Theocia cispehiasa plodidite
quidam ingenioso magis quam credibili comenenta commenti
mis quam credibili commento, rem sola mutatione centri
terru expediunt, ita gravium inclinationem alio versam, et servata licet
nihil mutata superficie tamen perinde tuisse no aequi altitudinem
et humilitatem locorum pertiutatam, quod non par se sed
savicinia aessimetur. quibus uibueremup facibiu
locus, si maria  et montes separatim in diversis
haemisphaerio
plobi partibus consisterent, nec in eodem
permiscerentur. quod seatentie vim demeastratio
e evertit)
Facilius intelligitur, Quorsum pervenerit aqo aditusta
ut terra exoneratetur. potuere puit enim
uum primum diraptos recipi
agentibus immalibus
ix terrae cavernis, tunc primcum diruptis itaque res expedita
esset cavernis immanibas et in globi interiora penetrare
IHndbeck)
homines ex altigib locsummis jugis, ut sigihae dicebant
lita pro nihil prohibet partem terrae  et on muntes no medid
coutes
osscente
mmos esse p tu fosaen cogente xtram jam frigore cum recessu maris ad inferiora ipsi
descensu maris eaas quasi diaaltiore aeris regionem
estituti quasi in altionem aeris regionem ea sublati viderentur
taejam non aeque vaporibus temper
pontes aqua mlat aqqua elian
depressione
retur. Sed  si aqua et ab inferiore loco
dissimos montes fatiscendibus
alia ad huc molitio accersenda est? Crediq poteste fracta passim
telluris fornice, ubi informioribus fuleris sustentabatur et
et ingenti massa in subjectum are procumbente, s aquas in
naturali causa  ascendit diluvio
lixivio natum in inferiora loca cauernasque se cavitatesque s crusta onehiantis ses
summa suppexisse quod subte ex superiore lixirio natum
insimuaverat ex lege fluidorum, aquas carernis expressas in summa emienisse
danec reperto etrt novo in tartara aditu perfractisque repagulis flaustrorum
vod descripto supta.
nifacile
edeservere
nteriort disera, quiquid nane sicum cernita
nt
cumb
biatur
pemttent
t
aquosos hon
seiteam
e
etro
velut
lim, quas
pele
rccipio terra
trum
Aagtantium
antis
9
Taer
t fusa
pec
rata
everi
plcula-
restantur
s
ircies
coere.
dives
diment
lesent
teu
ba ille
relphicatus olim lacus
plurs in shetia oppres
pilati lacus. Recandi
sulae mersae. Incendia
cirai picum tenarisfis
varen.
prope Horcoveram inventum, ac johanni
Friderico inclyto duci allctum est
geleman
+paulatimus aqui destituentes
amphibia, postremo pristn
primam sedes
sse dedidicisse
posterita it posteritate suo
primas sedes dedidiciss
r
 et cum non sufficiam
aeris vapores pluvis,
crlsissimus
in eotractu

## Folio 12v — 00067941:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 156 lines, status machine
in quo sane explicando juvare nos possunt ancquae
ingeniosi scriptoris meditationes, qui nuper saciam
Telluris heoriam dedit, tametsi plurimis ejus sententiis
nea abstineamus, aliteraue rerum genesin explicemus
ipsaque rerum genesi dise dissentiamus. Nec adhibentia et abhorrentia
inco. quaedam meditabatur Stenonius, nisi jam ante
steninius, non contemnenda Europae parte lustrata
tametsi i et fractorum fornicum vestigiis passim notatis
gnis ignis operan
ut saepe ipsum hobis narran memini. ipsorum formanu
ad ipsos formicies formandos Mineipsorum fogmauu
orbis architectam; e ac maris tixiviosam orius et olei
et deliquii chemici similitudine explicatam maris originem magisno
gmenahatmagis non cogitasse, quinum rejectunum fuisseleredo
Montem Melibocus, quem valgo Braecterum vocant,
magis mavis
s
men
ribs
r non quod ibi haltitua sa suem conigu sirecteram
voant  accolae dicant
annosum exiguo maxima
anni parte tuaccessum, et strigum chorei apud
credulos infamatum q urg Bructerum vocant,
m qu B C  BrocKe non a Bructeris
populis apud Veteres memoratis, sed ab eadem tamen causa quaehis nomen dedit
causa Broeck enim saxonibus terra est palodibus fieda
mepatur humida et in paludem vergens quali est solum Mentis
Ha hujus montis, et quo micor minus est dubites e sit
substat majori Bructerus minor, ad Kleine Brocken
pari conditione terrae. Duae autem causae tr solum paludolum fundum
facore solent, una manifesta aspectui cum pla aquae decursum isi entum
decuisum non habent, altera nostri nostris ut memini fosseribus
Metallorum notata; stius ipsa scilicet (Quod minus rere)
firmitas scli subjecti, cum aqua sub limo superficiario
occultatae rupes aquie percolaturis, aquam aditum viam
ad intertora negant,. Uade conec quam exeb
quod crebris aqu aquae dustibus utile indides opera tentaturis
lisili indicio opera molientibus.
Ex Bact
ex srum summum Bructerum non nisi media aestate
ascendas. Christianus Ludovicus dux muniri caraverat viam.
scesa Fous est in su e jugo, unde
+ ob nives
 superat onisis
pons flase in eo summo
bi ascenderis fontem d Abi ascensum est fons occut rivulus occurrit
Fluit rivulus in api
cuto fontium in celsissimis montibus
iscentium refellere puentium originem fluminum ex velestia qua
Et scio esse qui argunerant
quasi praeter naturale aquarum pondus alius motor salientibus pllia interverivet, ut inanimilil
e
interveniret. Sed rivulus Bracteri patdo non in ipso apice
nascitur, aec nisi exouerat, super fluum humentis terrae paulo superioris
anguis  levatur et artificiis
aequa in jactus exprimitur
nons
idemque alibi  conlingere vix ambigo. Paospicitur autem practesus Late autem prospicitur Buncterus
et A prospicit in Germanicum mare,  infi ocidere porsi Geometrica rationes accersenti
et parfico Heregnierum ncenti ncattadinem nec id mirum est, (nam accepimus
cum in iisdem Hereyniis, inferioris louge cellenfeldae, opidi curtallariis habitati incendium
opidum vicendium ili antiquot alio annos sobargo ante aliquot annos
ex Hamburgi propngnaculis aeem propognatulis, nectur
odiatu
Metilla autem non in ipso Bructer sed mediocribus
visum acni
tercyniae jugit aliquad et sub pedibus montium coluntur fodiuntur.
concinenes
exercentur. Sed tanta copia, quantam alibi, vixhodie monstres uno loco  nostir um
in terrarum orbe. Nam plumbi niusti  quotannis
a ad ponderum centenarum librarum pondera 
quadiaginta millia et ex  ex vena materia
sationes vena autem est quod velat follem quoddam tert
 eliquantur Vena autem sunt anl  quaa
saxave dividens, et varie procurenss in quo peculiare materiae genus,
terrae saxi, aut metalli ab superiotibus ab ambientibus divisum
Nec melius quam Conicarum sectionum similitudine illustrantur
nonalio oeno sunt dentes  nam quae nostris, pendentes
licuntur ea terminantur in circuli aut Ellipseos modum:
quae cadentes quasi in infinitum procurrunt in inferiora
scendunt in inferiora, ut Hyperbolae l parabolaeve.
Et propria cuique jura in partibus assignand
geneni jura sunt in portionibas att hon pproprise forliendi
esa
nomen accepere ab
apussiores ut mper esteradaem islitia aveliti
et qui s pendentes
regue
sapient
molitur
per pa1
Itaque
sia
inclusa
qua n
iquidis
consent
intra so
in suosq
limitesque
semma
Ite
aliaque
sub nor
intessine
a
mota,
etsate e
in glaci
nce un
serua
notitia
lucis et
quemad
consenta
globos 
solis lac
cxlatetur
quin et o
eperta
aateriae
consisteba
l
2C
dam
pacde
uttus
ii Mayi
montesque etiam  et valles ex
ruinis formavit
ac gratulantem sibi, quod
Sacrae historiae fidem naturalibus,
argumentis non sine pietatis
fructu, astrueret. Fusonem
dicclr
lante
cujus
Nob.
insiga
pacili
ae pr
de Melivem dispiciendum
EThessalico
Thessalarum.
=licat mineratium rerum non experte
unde puter cadentiam jus perpunditatis habent
in infinitum; caeterarum nil minus
longelateqe procettens
gwebenderd sallende gange
jam caedibile
silices
magnaque
vtu
e
umensu

## Folio 13r — 00067941:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 191 lines, status machine
Al t
vicl. m
ven lis solu
nitatem
Le Talco
itum aliquia
tur tame
tem por
requi
similea
arare
tavit
metallo
accedse
tmm es
ignes
qvisse
catur
gentum
iosos
in natura
idam
dico t
utione
e ut
aliquandiu
luctibus
assumunt
holmam
mari
aut simi
aqua ad
polypos
jam credibile est multa strata quae olim pendentia,
erant, _ immo horitontalia erant cum fornices
telluris in sua intequitate perstabant, meerminis
postea ris postea subsidente tetteris crusta ruinis  orbis incunu des
inclinata ac defecudentui prodiisse. Id scepe apparret
i sepe oculis quid enim naturalibls, quam in ipsa
pormatione tellaris ex liquido, suum quodque locum
a pondere cepisse sive cum terrarum orbis primum
concrevit, sive cum inandationes magna sedimenta
deponebant suum quodque locum e pondere lana
cepisse, et ad libellam composita horzoulis summ
Rectasse lege fluidorum? Et numc quoque oculorum
stimelia hahemus, Audio Et ratio valica pers
valida praesenti oculorum testimon
Audio in Noroegiae litoribus passi  procurrentes ex
Ea oruatis et velut ferro abscissis rupibus sdi tmmensis attiu
metens notari vens strias foliotum t foliorum ingentim terminitrice,
veuas pulchre notari un immensis: passim immensis rupibus
Ha Passim, etiam valles aquarum vi aut alio mosa effracta impetu effractae
noturi procurrentes ven prodeuntes
exravata vel excaratae, utr ab utroque latere parietes montium
simili stac stratorum genere variegatos ostentant. t meminiucum non ita aridem
Nec dubium est similiapaia feri
vehu Osterodae
osterodae in Hercyniis
es  perfu esset
ita contra
cintinationem in opposito vallis latere vetutam. Videmus et _ concursu ditescerevens didaricatione
endens strutum ardesia prope horizontates 
Nec dubito principia huumodi rite catulis diligentiori observatione
xhis quae emer
certiares ia detegendi constitut posse unde nascantur regulae dinti
conjiciendi de abditis montium venis sub terra a exhisequae
ignotuere, ut sic dicam
minui denas
mot in lacem ei
lexvilinis puteis innotutre
foliis inptatorum longe illis certiones, quae passim ex levicausaet praesertim ex mundi plagis
nelilce evergunt, auti aicina fossiemtior
issores magis traditione quam successu
comsa receptae inter a Geben
eunt in lucem
 terrae superficile i
o ata pt innituere exstratorum
procurrentium legibus indicia in viciniam extendent. et punt
celebrantur fodina
e cognationes materiarum Et seculiares sibi matri,
ta galena in spatho habitat
pis sepe alabastritae conterminus jcet
demis ama
necularis 
un frequens
alehito praebet, schistum quoque aes diligit
utum cnum in a cinmiburi latet. Prodiit ante
suites euim ane
antos non ine multos quidam Altrandri, Achillis
nomine sumt, homo militaris et peregrinator,is
uod vole votis magis quaerimus, quam spe praecipimu
est retectam
scurventes per tellurem venas, quab
e in orcalium
ut vi perspexisset; perlustrassetu
tardosium
sa sub magna habentia flamina terra
ugo se  oulgari notione
memali esfores quonganatione
namen vel cogitasse laudandus
venas pro truncis ramisque habent, quasi eet vegetatione
Judio quaeri mereatur
in plante modum crevissent, scilicet quia deldreatas
quano prabere ident
a mensoribus hanc speciem
necdubium est cum prima telluri scamuna duceret
conditor, aliquid formationi antmalis aut planter sminis
contigisse, sed incendiis ni et eluvonibus
agre noscendum nunc ita detortum pertmobatumque
agerrime nosci possia
a pretium autem facturum arbitror, qui
a ex subterrantis eruea diligentius
soc ajusdet
conferet, cum coetibus Laboralorissome
ho cheiorum eflicia caieas nata in tesaenris
aeculat in potestate habeat ditissima, rerum parens
ea plures puoduction
amati tamen et constantiam in varietate ipsa media
varietate; serentam; et magnum A vel sncium est a
it allgendam rei si res noscendas, vel unam priducendi rationem obtinuisse
(mtel
ponige eonatins
tu
e leque
qui vi majore postea
ac rainis ex pemus
cujus aequabilitatem
vis deinde
merjoris vis major concussi
fundamentis  Deformavit
pm1e
imodut
tumescere
Baum A
110d 1
stoct
quo vastum aliqus
de spatium
tune ausosaisi
ut in hoslariae monte remmelo ber,
Saepe itiam notatus
A dilioris in falli
nidum sterilescere
venam, quas
 vici
opes
ricin tractus opes
olium vi ignis  I unu
aut numoris conpluxissent
ul primari
Herigu
nerm i vo
Qvand crit
perscepe in
factis simi–
litudo appare
in monte S. Andre
persape etiam, ac
vallibus et rivis
sub dio respondent
intus metalli proeunto
subterrami metallorum
 procursus, valbes e
nivis sub dio respor
dent Unde conjicias
rim telluris aliquand
trussam rimas agentem
egisse quae supa in
valles dilatatae infra
venarum cendentium
forma descendigne
metallo deinde aut sop
sive, aut terrae sive
vi ignis colliquantis, siv
aquarum affluxa oppleta
certe rubbicam fabrelem
alicubi manifeste noturim
inter schisti lapiclis nialus
ab aquis
insinuatam. Necalite
boli colliguntur
lata in strictas contra
antur quae dein de in fib
dispersa, postremo in sa
sum commi-
stant in at
tamen sem iner
ais esio
qeltes
tg
uqu

## Folio 13v — 00067941:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 112 lines, status machine
quemadmodum Geometrae ex uno modo describendi
pituram omnes ejus proprietates derivant.
praeterea ubi cata eadem tast similia sulahuribus
instrumenta et vasa,  occurrunt; igni equa sales, aquae cum salibus,
et genera terrurum lapidumve communia et
usi nostris et naturae officinis. facilius tutius
Ee
rivulem cognatis corparibus origidem assigues. sive
dadulus aliqvis vulcanius  furno proferat inveniat
Abe fesseet ex lapicida ex terrae visceribus proferat in lucem
Et quanquam de auri aut argenti, aut Hydrargyri
regenatione
aut salis nitrive, cer nova pe per artem aloductione
nihil dicere ausim tamen, etrarum est insammet
aturam deprehendere edentem hoc foetus; plerumque
anim dudum conceptos alibi colligit tantum detegitue
rereor enim ut fidem tueantur, quae narrant aliqui de nascente iterum
senascente auro in expositis al ad solem
arenis  jam tum clotis, aut de recrementis minerarum
 rejectamentis minerarum vel egu laminis tectorum t tegularum
remporis longinquitate ditatis Temere fiditur
narrationibus hominum;  qui credulitate sua
laboris 
alienave pl fallere fallige morem fecerunt. qui honunculos cooperatores vidente
ui virgala divina abditos, thesauros ruspantur,
et sibi oculos obligaveris, nec maximas venas
rau
notissimasque venas micantis baculi indicia aguoscunt
emina
gurra quo corbachii renasei Waldeccid
inscitatur regenern
idem de Ferro Elva aut ferri in ElVa nequicquam
quaeras; plinisu autoritati stenonii diligentiam
  in solis scriptoribus re ascitr. F
ua insula plinii antoritate renascns fonstra sibi oppono
6
quaesitum mihi stenonius coffirmavis Equidam
Neque aspiam compertum est excisum spathumcum plumbo
metallo suo cursus oegetasse. Nam quod in
non magis quam e marmor erutum lapidicinis
quod jarecansu aliave id genus, quae sapianter
jure consultus Romanus in usufructu esse negavit,
eam non renaseantur.  Non tamen nego
puteos esse art cuniculos, ub dinuo agnascitur
minera, et viae portaequ arctantur quod in Rommelo
monte prope Goslariam continiere temporis lapsu
contingere scimus Sed ibi aquae chalcanthum alio
aliosque mistos met et mistam metallo materiam
ad materiam aevehentes, sedimentum deponunt
nec gignunt aes plunubumve sed afferunt.
taque mineras, id est varias metalli larvas quotidis
produci video sive ab arte sive a natura
resislitatisnes nprimi corporis
megunes ex tada
sed det ipsis metallis nihil affirmi
b
perum temere praejudicium interporio
satiam facilius agnoseo et scio primaria it simplicia illa genera
lla corpora non saegre minus destrui quam produci
usque adeo facile revioi
sec est comminit ex alcalico corpus sumit, fortasse verum
 sed tenue initrum igni superstes novam hibitationem
incrustat. Quemadmodum facilias judi futius judico sepultum
atautem in aceto spiritum quentem vini ardentem
 dum sales a plumbi
absorpti dominatum amitsunt bin coercendi amittunt retundunt
quam re spiritum vini veterem interire, et novum nasci
velut per untaculum aeplaemlio asci de dissila corpo
de metallico corpone nasci
quam nullo experimento cognitam
ex instenio fingas. Neque enim
aliud est patura quam ax quaedam
magna, nec semper toto genere a nati
vis
factitia distinguuntur, nec refeit
audem he rem
 aliorumque metallorum
simptie
2
aut similarium simpliciorum
nostr
arua
uniru
lomm
ter
ut
nas
lu
aut monachos plutonios socios
monachi celle in celterfelia
quicquam
aostris fodinis fossorib fos
bssoribus
satis constat nullis
cChemicorum forturis Mercuru
confessionem mortis expressam
aeri
ap
ie
A
qui
ger
genu
natu
majur
possum
at fri
franq
aler
fai
re
vi

## Folio 14r — 00067941:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 121 lines, status machine
in
quaedam
nat
nec refert
laboris s
Socios
idents
felda
meras
at
entiam
Comparanti autem naturae artisque officinas
boratariis
Quam masta autem furnis et fodiuis
communia sint rerum genera, sciunt periti
nostio instihute extantiora altingere suffecerit.
In magne. Cum ergo plerumque res magis
arvas sumant quam naturam deporiant minus
nirum est, tam multa laboratoriis et fodinis s
communia prodire. Cinnabarim nativam omnes
Hydrarguri venae praebent, maxime coleberriua
 nec id in  idria tantum compertum prope
Adrinficum more. Sed et in nostris ovis prope juxta
Val Keuredam, ubi coeptum ut produnt Annales quales et a Bructero a se afferri sunt qui jactant
et nunc quoque ves relquia leguntur. Nemo autem
ignorat Cimiabaria, etiam sulphare et Hydrargusro
per artem parari magno, indicio quod nos in
officinis facimus, naturam a montis avitate fecisse
Sublimatione enim
in terrae recessibus dolitam.
utei utriusque parentis constat pulckellam sobolem nobis
nasci nec dubito
In Goslariae pyno Psoriis
Fornacibus eliquatur venae genus quod plumbum atque
aes praebet, illic duo insignia naturae imitamenta
visuntur, (ad mia et Zincum. Calaminaris lapis
Zi Zincum et minem quem vocant Lapidis Calaminarim
fincum fu bo Ziucum fume evectum pariet intus
sed alius fumus ta varietem fornacis, incinstat
cmalimo mox ubi uende cujus fragmina dudum abjecta
nunc pro la uide calaminari, ot adhibentur et
aeri colorem aurii tribuentes faliunt quod orichalcum
apacellamus. Interim ajunt zincum nativum ex remotissime
iadia oriente a Batavis afferi, et Calaminarem lapidem
itiam in Germania effodi constat Unde prona
suspicio est, quod exiguis speciminibus nos ludimus
naturam magnis operibus executam cui montes prosunt pro
Acripiumentum
Alembicis) Vulcani pro fuinis
quod in Turcica ditione copiose eruitur, alii arte tentant
parant; et Hia Rubram Sandaracam Sulphare
et Arsenico id est Cobalti Lumo imitari licet C
Bismutham autem nihil aliud quam ejusdem Robalti
regulum, esse scimus fortasse et a natura alicubi eliquatur e
paratpX.
cor
equtu Ex auripigmento , rubin quoddam
seu carbunculi genus fragilius utique nato
vi ignis attollitur rubin quoddam seu carbunculi
genus fragilius nativo, sed quis nescit  quae
natu vabeaue vulcanus subterranens fudit, et
majore sed nos nec tam magnos adhibere ignes
possumus, nec tam diuturnos quam Vulcanus hiyspogeus,
in eni nec aliquot seculorunt refrigeratione
ubis fortasse fusa aliquando vix aliquot seculorum mora
constat autem facilius
ner
ne frigeratione constitierunt,
frangi quae promtius constitere subita extinctione
caloris Unde nescio in omnis gemmarum origo
ab aqua, ut vulgo sibi persuadent Nam
et igne verissimum fateor flu solutam hystallifico
frigore, figmas angulusque accipene, sed qua aqua
tu sunte
quae non tagtum aqua sed et igne solvuntur
nec sinutum, ex
nec in liquorem taxtum et sed
potlecto
figum
subsilentibus
aequore sed et ex tumo collectis
recepta fionrantur Geometrico naturae artificio
lignartur suia iani oecerale  crrtite putes
Nostro institua
motis ufecerit suffecerit, aliqua
in specimer attulisse
ut de Antinomali illa u dicam
Arsi monso verum
est
utasen
etiam axte eliciendum
 per vim caloris
Lange sreimensibus
quas Bransvicenses
magistri exercent
Langes hemi ad
Entristam Endrista
himen
ofeubruese
vent
esitusi gollesen
Et amnantho similem materiam
retilem et igne indomitam expyrita
s
niae terti
n usto exudasse in
ii
ex propriigeneris
minera educendam
ci
Certe
certe qui plaobes appellant in
rtenes fusionem quae dam
rudimenta gemmarum
appellat (qualis ide
eeitus
hosplorus smavagdinus paratur 
lumine hausto
tantum calore lucet) fusionum
fin
mente habuere

## Folio 14v — 00067941:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 148 lines, status machine
et fort asse spectabiles intra erpstactum montanam, 
animalculorum aut graminis
uffaebullaeve honnitore lilquoribus
rationi ex aqs favent N
bautrim ad eum modum quo jystatla Alanen
et Vitriolum figuras accipiunt in vase p
pars humoris calore fugata est. etiam plua
quam
etiam saxea duritici corpora tunc nata vid. r
posse cum A gevera cum a magua, materiae liquen lis sotu
tiare ad sons tione remibtent aestu ad firmitatem
 natura regrederetur.
Interim et de Talco
et
aubigere cogor,, quod crystallo affine est
totum ex foliis consistit, Niant jam vero cum
e jam Vero et igne chemico maectatur aliquis
simile cum terra tartari foliata paratur tamet
7oc folia iltam naturalium durabilitatem por
non
is libie
eu
de Ammnniaco quid dicam i vulgo e
s a
narin su sali et urinoso, et fulisine 
Cliciajant, quasi cobuntibus tribus naturae requi
nos  ad Antertos vidimus 
otare
am in phlegraeo quodam campo, ex feraminibu
term ex halantem operculis. Capi. eo suspicarum similem
a
dicitur allatum prostamns puncta arte para re
addunt fuligini mesta, quasi ivenatibus
massaslas
quidam prcant, et amicus dicubi talo queddam
in fornacibus, quibusdam nehavit casu natavit
Camelorum sali marino et (ut aliqu
Amini quaeda
eas accipiunt
u
reliquo ei originem esse qui et orie.FC affentur
quam vulgo parrant ex urina
tribus naturae reguis; suspecto
ni artificie
1
rathens
 dicemm De argento augove, aut alio mefallo
ccEds
quod statim suum est, vel cente obryzo viciumet
suspicari promissimum est, onon sine vi ignis
magna vi ignis in metallicum corpus ivissa
uique adeo ut alicubi corporis ambientis quasi
catini fusorii finuram assumsisse videaturt
Ai Quin et Subtiles quidam
ormas va
 argentum
mineratium rariores mine
rade rubrum, et t vitriforme ut curiosos
fallant, in foculo ingitantur. ita dum
ita de prosunt decipiendo, docentus unde naturae
artilicium  propins assequa et artem natora
omaemulantur cujus effecta expressere
Interea fatendum est quaedam
formas accipere solo motu aquarum, ut
Talorem advocare necesse non sit. Nil dico de
silicibus torrentium proo diuturna provolutione
udata
uetalli aquamum. Cursu attrituque rotata esse ut
saccarata apud verdumensea cum itantur aliquandi
agitantur. Quia et concrescentia in mediis fluctibus
duon eo minus segularem figuram assugu assumunt
ita inter rupes sueciae ante stot stoltiholuam
quas scaras vocant, in aqui natum mari
natum, uam ad festucam, aut paleam aut simile
dhaerescens aqua materia ab aqua ad
qiddamssinsibiliter incrementa assumit 
velta
circuntum, adeo non disturbante fluctu, ut potiis
motu suo tormasse centeatur. Unde minus mirabium polypos
in cordis ventriculo natos nihil obstante rapido
sanguinis motu 1. G et Gultis cadentibus
ladionis tophaceum lapidem relinqui constat sed
instrae Hercynie celebri antro quod a Baumaum
ndam b
e sint crystallismo
el 
pere inclinam
volatilem
inspa
e
alem sulphuri additurm und
cenere inclinat animus
sane
se
eapolia tampanis
ims
Ccalore elic
egstaties
rope Nerpotu
naturae rivi granem, quaesi
A passim suprurea
et qui mittuo
rtifiliose
A urinosum ammoniaci odorem
irant, et
reapoli Cam paniae vidimus
expirant
pai hodie,
esturts a so
icinis. Nam
opuli modie cinerudo
sompositionis promittunt
id me cclatas
quas t fusione parata
artiticas jovem lapicem artitue
inravisseati Contra Ita
vamia pro homine imponit
ontra
se
erte in Alabastrite
Northusans non
ia pridem argentum
ranulatum repertum
uedam
adigeepera
in
exiguum ex etfiotitem
apud hos
eutristi io Faederici dacis
sempli
jam c.
aut
lluris
postea
Incbi
is
ver
L 1
ee
Ita
Ne
con
ne
foliis
roc
cone
duti
lar

## Folio 15r — 00067941:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 189 lines, status machine
rati
 et
isces
t eoc
procu
inana
e Marino
urgum
a. quar
mandum
epdeato
cum pisce
1
em
em
prissam
quam
aquam
terranes
remam
opsi
ercidiss
daplici
sed
ntt
jaga
infercat
sa
itata
natrocium
vrate
callaes
ales.
et iu su
eleu
n into
vas
quodam nomen accepit vix opinioni fidem accolam
vulgori  sententae fidem adhibeo, quoed ingentes
percussat
illas columnarum massas et intam ervernae quae sonitu percussae sonitum
cumpans aemulantes, et totam caderuae materiam vastosque
parietes, quasi guitatim collectos, Tropsstecum vocat id est stalactiten
tantae moles
Nam quot annorum millibus stillari oportuit; nec top ut ingentes mas formarentur
et quae  ete strondum
facile a nain
(aX
cquerna
lade dis sinquantur, qui pathi genus
videtur, nec ut a guttis debut surtum dea etsi pauto
sed quaquaaersum acum
llioris; aEt quae stiramm specte fallunt non
in unam tantum p deorsum tantum respigun
ex supertive loco accumulata cons consistunt  partes, ed
tolia st ut frangenti eut ruptis fragminibus
apparuit, ac radios, folia, stri
stendunt
Unum ipse inspexi caratias, a et
le caverna reportari in lucem proferri mecum sussi
otendere cumue accuratius inspieerem ecce ostendunt ostendunt
se se  alveoli quidam se recessus eavi in ipsa
cnia
pari superificie, et ad caveruae modum (quales in fodinis spathofodinarum
occurrentes sed saepe per amplas  metallicolo
merso
nostri duysas vocant, vestiti intus ambientibus totam avratem ingemimamentis sc cum appelles
itatem adamant ominibus pendom stullulis, quibus
in vermlas
qualis ibel projoct
tam pleganto iaciitest
relictas intellige non prtest
sempo
3
concrescrns unum continuas unum continuum
dius dversis alumina sibi
obvertenti
esen overus staltulos adamant prs
componil. Ut taceamo mollius esse e saxum cet
Gultarum intellig non potest quod a velut arenulatim
ibEut
cum ingenomata
cumport redibile, est qualem causam dusa habet in exiguo
 saxa, eam totum Bdumanni autram et similia in
ipso monte habuisse
arentium
enatiagit interdum, ut terebrae fossorum in caecum hhujusmodi foramen  saxo conclusum
smamen delatae operam lndant. aliquandonaqua in neque enim tubi lignei
egrio pulioere) ut side slenne est recte onerarentur pyrus pulocte somite
majora, sut onerarentur nec ictus ratia
yris
leicuu recte adhiberentur neque ictus ratio in ajore
int
A inio et  aperto aditu miva scimus ante anno non ita multos
aliquet vaporem crupisse, qui flamma ad lucenam
concepta fossores foede ambussit operarios foede ambussit
Sed de franmanni antro tractare Topographiae potius
quod long Baumanni autem autrum aliquot
longe abest a fodinis, etsi subterrancos aditus hon
illad quoque dignum memoratu Basones aliquando reperiri in propandissim p
in faxio, vivos quidem sed a adeo supentes, ut
multorum mensium spatio vix locum mutasse deprehendantur
De Baumanin Anteo quod satis abest a millibus
aliquot ab est a sodinis mox rursus erit dicendi locus
Nnne illod absolvamas quodam aqua  non
midus quam et igne pariter formari ambiguo rerum, in haberi
adicio, nam cimus praecipitationes quaaex solvente praecipitata) ita intendum enter
metalli exinsolvente non pulvereus  sed metalli fusi et
jam sui secheu daxe formam qua
inlipitia
onis imitamento subsidentia
pliis
Adeo circum spectum esse sportet et a
es
imima quae
et atteutum, qui de rerum generationibus ex vultu
externo pronuntiare volet Et cum fasint
ita attente omnia exentienda sunt, ut coustet, quis aquis
luet
tantum, quid corlori tantum, quid utrique debeatur
finsio  erystactisimus praecipitatio subsimatio
siceo labore fusio alt sublimatio opus peregerint an
ates el i mationutque tustrcam
sa
aut erustallisinus.
o suppleri concta
c
s aped cachimun lapi
glentus humanus qu
suctus radios cratinet
candidos et
dentes, alooles ectucid
introrsum recedentes
sole
et nere con
sunslet ecs
Wverck vocam
erles
solere
popho simile, quod aqua
plueus sillausve reliqui
saa ila prope
in villa Le
Langenholtem
materia
crassiorem
secum ducit, quo
apidem cinerem
topho similem vertitu
et rotas molendimi, ali
pusta qu
obducei
ibu
itur crusta
_ 0bd
achm. p. 64
Unde abtub in salinficio
salificio  ex
tamm delur rente
quo
se
etrem
aliis locis
nilti
andi
ibinari
anaino
montibu
ubi.
erte
us
eiss
os
nnus dn
igni solis alia
qolam
tillicidit
motus
aquarum
debentur pe
arotisis
sicil
dtur
et aquae seoajundi
operas requivi
Eliculi varian
tibus causis
imbiguum
judicium elle

## Folio 15v — 00067941:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 153 lines, status machine
cur
Sed illustriora omnia exemplo erunt inquisi
pudno
scissile
Naturae super in Schisto lapide ars aerosas piscium formas
exhibentis.. Nimirum in sapona Islebia saxonis
qpido ditions Manstelliea ditionis apido, non nalia magis e quam
Maltuil Lastra erta votissiao, et nuper  prope nostram
Mercynia ed oliatus A quani meritol sclisum p staligu
a
Galli list aliquam volus sensu schistum appelles: semilatini quidam, Arodiam vocant
necri
at fivgolegt arbrit a
su
perfectiosime
aaa
 eogenes
vocane,
in eo crebea visuntur varae piscium forma
ita exacte et affabre delinecitae, quasi urtifer
as fcsois si temmateriam  sernistes
Ethyo cuo rph aliqui idigetant (onstate e capinem ex sdstratis t velut
iC, H issilem
msisnte et Layae
us   u nomentt
n nihi fragmentum
est ab utraque parte piscis imagine sed diversa signatum
ub ichthgo porhas aliqui indigesa ut. Nec alia
qis minera facilius igni paret quam quae ardosio
contirre elique vera et pet numuro peridentium
sa perdens et iec enegra. Sub terra nigr a
sub teria aperta rupes seu vena ipsa
dua pec  nam
Reperiuntur in Pargillatea
proxima tarisine
ubi ferra suprema ntensis, et
oll strata
rupes perfortae ardos varia ar
Isebia tlebis ocrrunt se dota arifera, sed viera
vola ima duo ignem merentur sed iman tantuu posces
habet, solumque cum proximo sumiriore ignem meretur
sed iclulatat in uno pilces, idque prae caeteris
ignem meretur crassitios seate , strati
ad sedecim pollices, sa iioterdum contrahitur st
in timnem laminam, velut cultelli, sd ad tanto
ditior  es in  auqualis massa est+
Nullaaeris minera facilius fufori paret, vid
ips Habui ipse magilem, percam, aetiscum
petrae insculitos. Paulo ante erutus erat ingens lucius doto
flexo corpore ore aperto, quasi sic deprehensus
vions gorgonia viohrignisset isi et marini generis, hollas raja, halex et
hus aliquando cip auraeanta decussatum.
on lampetra et haec aliquandihalece decussata
Hic conesa siman speradrae confugiunt
vibus
Quant
tcatera
vel Archite labricel antmalilem
ru dentes os animalium,  conchylia serpentes
pocis
Jeania
ictionis in sansam memorabili Naturae opet , quo vid
ta
tac quace imitatam volunt, piscium
Etlopiu meempta
tnuqueu pobitato firmant, ne
quisi sciliret sib persondeat, laesus naturae
clanimalis
anties eo argumento premuntu catutrulle tantum adumbrationetm est
spolii extra animal nasci poqundo fatendi
ia piscium delinea
id nostros lapides provoequnulos ordem patendum
tioni nihil diligentae P omam  diligentiam
sequeri adjici posse Inde in Historiolas expa
tiantur pyrrhi achatem, cum novem, M usis,
in quo Apolio cum Muic, Agno
em Caput s
ta
ipsam
Nam plerumque  genus agnoscas primo obtutu, capul
neque unquam summetriam a symmetria abit
anvetse
rii
cutiuntur ita nimia similitudo frequentiaque
ita nias A probatio in contrarium
olterde
liaZ
eodem tace
valece. Tanta piscium secum veris non perige
venrentia est tanta et frequen ori spsquamu ips
lej frequettra est i eodeh eanta cum veris con-
ientia  e ) fi stimnis ipsi quamesque in
minutias usue xpressis tanta rem siequentia
in eodeim loco
causam
alte mamfestr conctantioraue
auscita quam aut cactm eudintem, aut
simenta
non
po als. cue str pos
cum p
a jea
a
dicam
visc
imp
ia
a
uet
ut
Co, 3
arte
tercis
pener
metali
i C
collige
janle
natura
aut
terram
raca
invent
e ap
xpret
aut in
cas
concl
od petr
(et
de 1
tam
in am
aut ty
ftat
fermis
= illastri familici de petra
vernaculum, quae ranissima
xemplo nostro tempore
duo, in Rheuum Electores fratres
simul dedit
Hneque ulla aeris minera
jacitius teri parei
curissime lapidis
arietesutrinque
audunt venam
exempla usi
Tacta
et ichehgo marphi hostri lapid
tanquam indubitato natu obla) a at
agumgenii spatimine
es erers
aut

## Folio 16r — 00067941:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 193 lines, status machine
mania philisophorum volabula.
sccdis
Quid ergo. Si  lacu alequis ingente pitribus refertus
cum piscibus suis  divames ebeutum terris
aligene ingenti setuloe corsisue cdi vel terrae nolu
de aquarum vi, vel aliqu alia magna causa
dicamus obrutum terris. quae deinde abierent in
canum vel coctione quadlem, ut nostris fecam
fornocibus in lapidem a duratae, impressi
piscis vestigia et velit molli ante materiae
impressos  et postremo materia
consumbis cludum animalis reliquiis mecallica
Nec sam
materia oppletos servarunt.
disputo quae causa exsterra l adosium
la pidem fecerit ean aectin: quadm adduxeritue
mitallum in cavitates. Nac Fieri enim postese
ut quemadmodum nos in forvacibus ex argilla
Cotile glas fertituls ete lapider.  humana
arte formantur; ita magnus naturae ignis surs sucis celtes
terris misturisve ( ve pro variis terrarum
generibus atque misturie, nunc ardosum, nunc alibasritem,
nunc alium coxerit, aliudve petrae genus
motallica interim materia quae eoto limo dispersa erat
vi aloris ex udante, et in cavitates illas s sese.
colligente, quas reliquirat piscis. Habencus aliquia
imise in audifabuorum artificiis, libenter enim occulta
confero
teria
naturae manifestis 
aut aliam animal otamunt r aditu tamen
Araneum
oreunt
terrani igne coquunt in lapidem, indo per formmen hydrarggro
mimisso cineres animalis eliciunt, postremo eadem via
irpentum infundunt, ita to demum tapie  remoto prtamum
inveneunt argenteum animal omni pedum, et capillamentorum
ilenita
aau ssim lat.
tame maerig vel aliunde
donovecitem copidifico quodam spiritu alia ver
xpressis. oetapso sriihon
Rere
ia
p detrabi
eriam
vapere faciles
vam hoc cuinus
consioat
tallicam 
s modules ad ver
intelliusu
estiguere
gerne
piles
tam aliterque
quod noli
veris surnato
emposusfos jadica expressus Firmant sententiam
cun not
et et multitudo piscium uno eodemque loco
conclusa Adasire
caliqu
 es ufstutes
nis
serosos
ausa
nlos
de Triregno de Luthero, de nescio quibus aliis
formis in petra deis lebiensi delincabis
jactant, haec vero  inter lusus habeo non
tam naturae quam tmaginationis humanae, quae
in nubibus acies videt, et in campanarum sono ictibus aut tympatorum pubsions alcuri natis
aut tympanorum quas vult modulationes agnoscit
 talia sunt quae nobis in Bumanni antio
Mosem scilicet, et Ascensionem Christi
aliasque figuras quas et nisi admoneare non agnoscas.
ex lastr
Augere s rerum pecies in niraculi fidem,
ut seupenda de nostris cegionibus dixisse vidiar
non est ineam.
sed piscium osserodamorum
aut islebiensium summa est in natura repraecutando
siule piscim eantum  sed et ginus puscis
et veram magnitudinem et commensuratione
partiam,
 amasam
et caetera omnia statim fatebere 
oilis inguna aeru marterm soti tiuers s tines e
am vocant
tifer
decatia
alyae
strata
era
tuc
nis
sir ati
 ee
chensus
erit
malis
expa
capee
reper.
in ripi aati omnis ad H.e
n msa
cinctu ubi bicumen)
Arsisse hos tractus Agricota cerdo post sordum
nostratem, non anbitucat. Namuaa i Betemni
teu quem aliqui luncumum vocant inde
urbem des imum, ut arcem Mariebo
uodeim ad lancto
iteh ausuice
tgnitum, et prtissitur
quem in marmore altir quodu nanis
appellant, reperiri dixisset ocnm iquit
arsisse, multa indicant. Idem mox repe
cum Ostracitem, ita dictum a estae simili
tudine circa idem Hildes nem anti
con
reperiri dix narraset se
sentit, quod superius annotavarat: Natura
ab.5
iaquit, ex ostracite in Arcdes omnio tractu inter
autrum et charadram facit haematiter
ars ex magnete, utraque urendo.
 cujus volatilis materia dudum
sonsmata tempore, aut calore
onsamta facilelocumi fecit
sem
 coquendu
tri aus sapidis pulver
sectago  oloum
obis explora
Nec calorem terras coquentem
cionem usque 
eir
ortet
hine glolio,
deytem
pecuitfent
Trallos ld
um 
ractissimos hactas obtinentes
sda
vdleani inger
tate prtentia pyrophylacia
ostendant. Cest
eraterra
citalia anni 1b9
as utq
 passim
fodina lit hantracum et mater
ostras Gosta.
riauses
implet
diclost
concus
cum 
dur poschet
eur. et transte
idum gabini aut angi colore
potro Lavenstein
ictu eruitur, quasi jum
ea rebtatum natura
expertum qetsi n
d
also
sitisse
diluvia
nota annalit
materia combustii
terram disseminata
uanifestaque) exlocis qui
Ce in silitia tantum et
ut AC
rerito judica
Ab (reperirice Aersua
apud Mote tae confuente
sate
onflacq
Eram
in Germ
. Aquicola ajtud Messet
Granc A quasegnos
t prope p
dosfian, qug russie
ertu
um
cntra
atroru
en

## Folio 16v — 00067941:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 145 lines, status machine
ab ipsa constitutione loci, forma
Terram Nam venani ardossi pisciferi pendentem esse diximus,
ut cum nostris fossoribus loquar id est in strati.
eratsude milliama, ut jam facile appareat ejusdem stagni pisces
in vicina islebis nt ingentia stagna
nunc quoque extant, et quo minus minete mariuo
in petra pilces  non poocul ab est seeburgam
en
ubi ingens aquae salsae stagnum; et subterm
terra esse conditoria salis fontes aquarum
salsarum docent ex quibus illustris inprimm
est
ap
a octavi
interia bellagdide sendis. cattis olium et termunduris
his Ninc jam intelligas ddat
duplicem ut ita dicam apud nos tervam
nam cum  pisces  unam ium pisces
ost quam
in suo lacu essent, alteram imm abtitis
imposita  ingens materiae, moles, que aq
sive igne, sive c gorgonio vajore, Ei
a scissilis
lapidi
tempore in sles
s rud postirem
strata  ce dirat
cui minde  impositae rupes ingent durissama
atque his demum argilla superjecta, quam
punc demum homines colunt et quanquam
 potuerint lacus initio subterranes
esse taenen necesse est tamen supremani
s tinc fuit proosus
terrae superficiecu
mutata
tua
E
interiisse intercidisse
convulsam mt
e Gonsalez Hispanus de duplici
quidai
siventium terra olim conjecturas odidet. Sed
omnia altius expenderat atenenius eoque
inclinabat ut venee olim planat rellus
n
iacederet per summorum Apium horiontem, jaga
tegentibus magtam partem deani aractos de inde fornices; imns sotulas in infercara
quoda
vulga
prope hocizontalis modum procurrentem insigum indic illas co
a suber insumbente mole in fundam a compi
presso Certe lila non procul
ubi minus firmi erant in inferiora proculvella
et inclinata passim strata m 
e
casum testari quin et elabtelume stata
alia inferior cont vebut inferior contignat acium
10
talimmion
stranes on
alim e
ia
uerum et ipsa continuatio a ins
sona immodo
integruptiones reberis state
deinde ali iris contig
obal cillas
9a
umma montium
medios, planities adtractusque linales.
celludis plana,
imos litorales.
e
 r
sim cdm
 et in excelsis locis fuisse
 conchyliorum
 pa
concess
et
quo
louge
illad q
in sap
multor
se
aliquot
strata superesse Lage abina Nnce
ceano, aut supra ae aliaque spota mimalium marino,
in carconas tracta vi aquaram, qalia in intros
Baumannt, aut schare feldico Certe aquas
marinas in  oditis Tirolensium Alpibus montibi
fuisse ucile persuadeant Sclina stallenses ubi
terra sale dives, et reli  par credebat certe
post erplos fornices cum limo suo ostreisque deflueus
raptis fornicibus defluxisse
cum ostreis limum, passimus in mediis locis ab
in md vallibus sund
aqua in ima penetius qua defentum haesisse, und tt
in tegidem abusse, inde plena cone
pile
mious
11901C
metalli
jam
finsio
 communisque terra
nigricuns nata
Foir egregius, qui de
solids cutra solidum
deripsie
pariet
Nam
et qua
facile
cot
in qui
ex
to
appar.
le car
tende
ses
paxi
occur
nostri
asta
 qu
ul
concr
ipso in
enati
na
et
Ade
xtit
et
camtu
telluris planities incesserit
composita,
Limum autem cum
aquis destuentem
ex sunte
nie
18

## Folio 16ar — 00067941:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 11 lines, status machine
finifit ut ib
1+
ni
lon. No: Tub. IC.
u
t
aguare Mungus mectn ias
infiadero mit droui
aritut. Imp. 10a
abmus v. 167
Linnob. P. HI

## Folio 16av — 00067941:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 1 line, status machine
eeee

## Folio 17r — 00067941:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 176 lines, status machine
ie
herc
(1Y
ut vano
ext
Magnam
n
le
lamae
noseri
cum
sint
foph
vite
hugan
Cermo.
magin
su
lia
dem
pereat
tilius
vant
ea
jaris
Romans
iam
facile
erteraquas maerinas ilim Et fieri potuis
ut aqua salsa alicubi intercepta haereret, quae in cavernis
deture dissipata salem vel in terra vel pura
vel terrae flaitanti permista, unde _ dissipato
e hamore sal gemmens superfuit, vel eterra
sat cal ut prosie cracoviam; vel terra sale gravida
rgnata, t in Lalina. Halenses, qua
in editis Terolensium Atribus immissa aqua plavia
eliquant ut in editis Tirolensium Alpibus unde
Hatenses, immissa aqua pluvia e eliciunt alemvires
e Nec difficulter 
ale
facere credibile est nam et aqua pluviam aut nivalem
n
decumet
mariae rioveli
dem verodulm dictum est
Fata saxoniae
ante Hata saxoniae vilina b stagna salsa
et  Taliua neburgertet et non procul a
Luneturgensibus salinis dentes, mabicioum au
monstrorum mavinorum eruuntur de quibus
t
postea amplius dicendum
est qua tentus
Difficilius dictus ar abitata fuerit terra
ante illas ingentes ruinas. esset
 est snel li verum e slveri se ex
i qaecum et quaum et quid illis cum dicuvio
generali commune, quod sacris lteris ethistoriis
populorum celebratur. Inventa est in mont
si anchora in summis montibus inventa est,
i contra navis  in fodinis reperta neehabi
eruta ex fodinis, sequitur ante has conversiones
nen eantum habitatum, sed et navigatum esse
In Prope Pontebam qua Villaco ad venetos itur
in si
 in sumnis montibus ipsoque Alpium jugo incisus saxe
Aepium jugo pocapis in saxo viam antiquam
alnistiua effigia
reliquiu et scurruum vestigi
bus cum nondum
lescuere, houc asrpatae homa tamem fortesse
aude illi
ibi  vallis fecta esset seciea pertassa ham
ereasse amen illa posteriori terrae concussioni debetur
qdsiet Anctoram etiam d Milidam
imbatam
upes aut terram apote
facere fontes pro comperto est, qui deinde per tertam cali rupes aut
assumt sapore in lucem erumpunt
est habe
era
patet ex daporum
ingentem prope Mindam Westphaliae repertam Chronica quaedam referunt
serunt suque adeo rerum saces  facies mulata est sirmatis rebus terrapute squando mondali
itaque quae maxine causa
ita, quae maxime causa secit ut
useeego itaque minus intrabuntur
sed cetera nobler apud nos maris vesti
taque ut caesera apud nos Oceani destigia
prosequamur dicendum est de Conchyliis
insiguls Mredicus ge Brmasvicensi un et terines s
quibus passim saxa implentur, jam elim  Ergcin cordus
relatione Geerqius Agricola observavit in RHl
patie
ltt, et
in Hanovere et Hildesdeim Hildesi
ti latomiis, et jubeis nite frequentias resicae ipsis et cellit a Gerogins Aotiota
im srequentem esse idemque prope At fellam oeerbari   quae Georgius Agricola
ot a 1
Et longe altiore loco prope Grundam urbem e
ss u e te ae    ie us pratu ar pe
veessut
sildesia
onen
orallium
coralli
pisces
Al
ea
u
quersun triticum quoque in nubibus
Juatum arbitrot, quo pldisse praeter
veteres momotat enjeeica
unae colnitium
Scio quosdam pspicari intumnisse
terram, extpisse cantescolls in-
mot surrerisse montes in planitie erugisse
insulas ex mari. Sed qual
1pud (Sd renini cut
es pantum diaconum
et in Historia Miscella. u ta it
ut Leoe  temma
it vis syphones declarant
pum
et subs magu
a aquam haurientes naves que attollent
et evententes, et qui nuper Turbo hmne
integiosm veueto trcectu homines vapuit
plumbeat tecta ad neilla al miltia multa
passuun tulif; et quos insula sun
America A Orcanos vocant, nare eruma
ibes evertunt
et sesvibile sel 
lapides qui c geli
eadisse credum
s
ad mittam
initio cum
liqu
ullam paguri
integrum terrus vento
ad vectae oppletum
vidt Cardinali
stellarminus scers
pentis in draunigri
insitus ventit
titite  supra
staret, infra
transiretuur,
nistor
 quod
Ganeven
Verum eg ut facile mda
maitaolobi hact
spiritu ermapente spin
superficie
parie intumml.
se
lea qu
in vastisan Ilpes Alsacile solida
factum. Enuntio
jam ter
exertus, e intalque
minus consentuneum) Vermas, tamen et in illis conris vestrot aliss
pavina
dept
onveni aute
crddibillus ulte us
ingentem fergulum partem
ascendiss
pra
Propigratoris
primala inofractas
e
tem
aliten

## Folio 17v — 00067941:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 193 lines, status machine
vel
parte absumtur testatur
rorsus
nonom saxo ingenita
voarietas
visus est guo astacus in saxo
concholium forcipe suo premens
et fragmina conchu
intra echinum cum marg
genisse. Neque
natorum A
corpora rad
vas quasi illoc
aricns sui juris propria
superficie terminam
cait certa terrae genesa A
 sed et
camul concigliis
inde praestantissima netaces ferri
mnera eruitur
velut scopulus quidam
listus Hupacasem et attollit ex pathiec  et
rauthus aydius
qua
ta  (quatis elle cex quo et Bumanui
discintus
orereta sn oin
Eralost cines
Fneophrastus; ad tampsacenus
modulo margae post ata
lut p
quae in
et c
hini
otu quo varia e
ompou
rna) quallaae
omin eguntu
Sed idem passim, per Getmaniam italiamu
deprehendi concerutetota Europa deprehend
egatus Hispanits Rgs
onstat Et certu, an
ad Schach abassum Speroio tirgeri centa sinu
micatus est, nec dubitavie vestigia maris
fateri.. Sed eadem jam dudum veteres dixere,
neque hujus loci est compilare per vulgata.
illitere
cegeie
magnae
nvate
videri
in vicim
quae
praestaut rem ipsam intueri na agnosire form
et manifesta se pulti animalis argumenta ricere
ertum est igitur passim nec ovum ouo simeleas
equam cle conchas et buccinas, et varia
conctul primo igitur aspectii passim summa
se simulitudo podit re et  is ib tt oitur
similitudo se prodit. He color, lincamenta valvae, turbines
ipsa quas paim  Curiosorum
iatusa, fracta rup apparent  conchylia, ali et antequam
Mpsea
lapidi includereatur insigni testimonio non ibi
ec refagiunt et ot refugiunt examen sed quanto exactius
codis
autea
magnas
et e
ipsas corporum partes
inuanto exactius  introspicies, eo minus
pabsitabis, neque enim refrgiunt examen ut
ve de longinquo spectare oportet, ut 
aut don
micameata
manors simul acra, de de leuginquo aopicere
oportes, ut ut atsimilentur quae de
aginquo hominum aut domorum, quae ex
guaquo spectare oportet, utu
desutmis tog in similia credantur Analysis diligentior
tonstare
cila eu
eodem
raperimpositis et in cellutas distinqui
suturis con
in aceto ququo em et t aliquando aceto dissolvi, (quolies scilice
approunus rcdo lasis dapomagis tecta quam penetriata suptl et
aliquando margaritas intus repertas
animalus ipsum cochlet in sua corhlea peri
faxific et cco concha duxifico suceo perpetuatum
axafre
ut
cuic
a natura sed a casu collocata esse Quodsi  interiora
iggrediare  etiam marganitas insus repertus
componuntur ex laminis, ut  in animali, et
quantus  accuratius inspicis, eo e
in spicies rectecibius persondenre
us tanto minus dubitabis
aermoc
ludicra e illa arborum
odem  quibus d
focura quod
les marga
qa
quae
per cub ab  Ormusio een veniens in excelsistimis montu
notavit et Galtoeria conchas et durissimo
caemento insortas suae Galloeciae conchas
pautila buccurae,  omnia ad verum modum, ut species
dimidiata
tma
aramaniae montibus marinas buccinas durissim. faci
annento insertas
ludunt in saxo advertas. Aliquando
fecta
camiis
ncco quasi balsamo perpetuatum
roptreme is prope volaterram 
in terra, nonm etrefectione quemadmodum animalium iadabitata
nn antro
spolia apud nos ex limo eruuntu
prop prope echarZ feldam, quod ircolas a pygneis
nonnatur eco talla sievent sunt n
Pibi
Herodotus Strabo Polybint Nonu
vid Goh E abs tib tcr
Mcta, Ovidius, solinus, philo
entarctus, Tertullianus
spina
Echini histrices, vertebrae
dentes amimaliium marmor
Aliquando perfecta figura
impressa est, plo figurante
aut indetr pri
vel confaia
soperes
intequum fuisse prototyspum
restri e xeis qua
dectis atretiant fallactem
appellantur
et cimo
Inimista, vel ipsam
um loque
bug
ffud son peratum
aere
Rreferent
audio
ita at aliquano idem frostum lapidis ex Melita
stusato
scuncu Ansuuoden
n in eo
hulum
confula sunt
et ectirum et cocleam, et
mlleporum, et autem
magni piscis ostendat. Qui
minora lacua tempurtiru
oreq ne dubites extrorsum
spsa
Hictet
quid g
lur non
apidem
reste
screp
rssus
Nec
ex loc
quoque
ejicere
vicino 
raliu
non
agita
dema
liquido
interclu
litra
accumnle
consaltor
multifor
pluria
est et glarea et varii coloris, capii, et arenaeun
ut aenimalium spoliis inncstincti
etra see quotum tate
ut facile intelligas, in unum omnia
pari eato ollecta liddem viculis colligata haesisse
caementata hosiff rohae sisse
esse
lapo
appella

## Folio 18r — 00067941:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 133 lines, status machine
Ragis
Hictelgonalla virtntis plastiae sufficio
sur g quod dhb ag nulla ergo ratio es
dicemu
cur non eandem originem supilemur ubi terra in
pidem versa est
Nec paldle gravant q dotis quibusdam
 futis eujus
docti sed  mphilusos horum scriptis quam
quae contra ingerunt viri docti magis quam in
natuae spectaculis versati, parum qravant. Difficile
illis credi Aegre siti persuadent mare in summis
 excelsisimis montibus fuisse, scilicet quia e nimis ex praesent
durissim facie oestimant veterem terrae vulbum; et diluvium omne
ssim
ri
uts aremum s
ge geer  pluviis petunt non satis considerantes aliquando
magnae abyssi ruptos fontes exundasse. Goropius
nvatur  Alii mirantur in saxis passim species
videri, quas n  vel in orbe cognito mel saltem
in vicinis locis frustra quaeras. ita cornua tammionis
quae Nantilorum numero habeantur  passim et
apnoscere forma et magnitudine (nam et pedali diametro aliquando
resteriri ab omnibus rantlis illis speciebus naturis
liscrepare quas praebeat mare. Et in collibus cirea
Antverpiam Sed quis asconditos nis ejus
recessus pervestigsavit, quam multa nobis Animalia
autea ignota offert novus abis, nec dubnum est ante per
magnas  illas oubis innatationes plarimum, et in speriebus
110
sse
 etiam animalium species peresse degenerasse
caima etiam animaliam si
pluriarum immutatas. Nec hubito carnua
Nec dubito ex in tanta rerum perturbatione
ex loaginquis orisaarecta maris spolia, nunc
sas
quoque constet passim tempestates in litoribus
ejicere genera conchyliorum, quae piscator
enss
vicino mari non educunt. Et quod incredibelis anim
Ecit
uno loco coll
oucre
a quarum vorticibus tribuas, ubi post multa
agitationes  ea potissimum collecta in unum deponi oportuit
alint
ta
corporum partes
ominus
e
sem
dam
nepti
poneathu quae notu ac ponere conspiralant, prorsus
hon
liquido soldorum cognata cognatis, adjungi videmus plerumque
quemadmpatorum
(ut arbitrr
dAlicubi aqua foraminib perculata in
eouant
intercluso aditu quae adveh ebat destituit, ita necesse  fuit nova semper oneraloque spolis hgba mon
e per angusta loca traviam repieiens uavehebat
citra angustias ingentem marinarum rerum molem
indie
postemo magis magisque observationibus naturae
accumulari
consaltorum verae ultifopmium ex vera lapidum
multiformium prototypa deteguntur. Sam superiore
teculo notatum est s Glossopetras esse  dentes
B Aeititem lapidem ese ex piscer
es
in cellatas distingui) Lamiarum,
Non ita poidem depre censum s
e
fetiteu tpidem bufonitum quemvocant
esse lanidem piscis lupi; qui baculi sancti pauli melitensibus
appellantur spinae sunt a ab Histricibus marinis avalsae
ae et saxo inclusa, et oculos terpentum apud eosdem dentes qua
cum esse breves et rotunvos compentum est. Et quos illi serpentes
arbitrantm a d paulo in saxa versos, sunt vermes marim industati
apides judam visiformes apud se ledem
spioserentes reperto sunt) Bealeliam percurinatotibus notantur
valerius cordus nostras memluit
induici lapidis similis vertebrae, piscium. Lapis stellaris est Asterius
Astereas dictus, stello ffeciuum referens. stellae pentagonae a
nimalium iadulitata
pecimea reter commellae flucatae ap, antequam separentua
stellae, columella striata apparet. Suspicatur Gassendus ex spoliis atque
intiluris quo andum temino foruuri deusu lr veatato
Exet
11
um
in ibi
e, turbine
pecies
liquand
antequam
repertus
actim
ut
ee
illec
aut res marints iltic extitisse
aut subterraneas abyssos
permestigari
u
postra exhibet Lactisundus
libus patriis unde figuras hac
ois
illa
es
eti transtulimas. Sedde
his amplius disquirit vir natum
e
ntigens naturie operum
intrestigator joh. Raius
Anglus
Adum
apluxu
ere
itum
gmaeis
cardiaus hoc v Glosopsenis 2t
in piance
aerres, de lapoo Rison
de Bhasponcim de s jenlo molat
ertem pector p. 148.
vid Neiksohit) it. p. 9
An 3.dsC. l. 5. . 155.
vit perresse. lb: 4
utn. 1630

## Folio 18v — 00067941:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 192 lines, status machine
peritisimi vivi menito
ituvias
A ut Haniiralium ntoa
soule srlatum
corganpea corpora
utent obrutas nec
intent obrutas rec sine exemplo sine usu sine seminiis
aut aliarum rerum  reliquia
tud
atque us praeter natura
it limo  saxove,
qua  plastica facultate natas
persuaderi sibi patiantur
sine seminis natas, perfiemi
atri qua
Erehinc oportet
et NNam reguares forma
ac e radiata quaedam corpora, paygonovumque
si pohientur
figuras requ
sist in crystallis, a  meris
minis et fluoribus, 
sex angule, ne in apum alveolis, in salibus
in granato, in
in vitriolo alumine cocomuni sale, nitro, sale corum
carui, regulo martis stellato aterumque 
pontet
u opovibus it et qe 
se feris appositionilems utiue
omnem naturae geuetelia
 explicabitein, longera
Aructura organicorum at egetantium Eo
am e hadu
iomeni 
nosbetiu quantum hactevus olser vire hominibus
t vultus magnorem
aliquot nostretemsor
imma choumaldesi, oau
ante aliquot apnos apu
Parisios monstrata Fsrect
ab Eitero Hanbur.
exantri vil icons coelesti arcu excussas
visen) et vultus mermorum nostri
tabali stempovis se ia
Agostino scilla
rece plum se
magnities narrantium
verbis non fatile
amplius fidem habere
ncrulifixum
Christianis et
Juoque s Introchos vertibris similes cum processibus
in apolsosibus aTachmundus prope Aildesia
sanimalis
invenit. apis, est caudum finum referens qui
ex plurimis artical sconstans, ad articulationem
plurimae in ambitu triae d affertusm ex Anlyto
Insula sacreta in litore Northumbriae, Anglisque a S.
Cubberto appellatur: Quoddam et ad corallium
ortienl ies lapi huius generis sa quae ad coralli
articulati ramos a lapide inconstatos referuntur
de quibus omnibus extant ereditorum conjeltura
noque q satis credibile  (in fallar fecimus pisces
rudosi in scissili la
cctypos exptesso
supe fuill
i Et sane video, quant
miliarign
vise in Ae
observando dilientior et cum natura magis conde
limis exceptis) eo
Cochinus de nostrae eo promio ( paucit
proniorem in nostram sententiam  qui 
Et si in Museis collectanea, ingularium naturae operum
quam vocant
 que sdam
 l e om a
observarunt. Cal habuere Culceolarius, Moscardus
imperatus, Aldrovandus Wdarmius seilla nostri sunt
plevique nostri sunt. Qui conra sentiunt, hero
narratiunculis  seducuntur, quae apud kir
cherum quendam aut Becherum credulos aut vano
aliosque id genius credulos aut vanos scriptores 
de mivis naturae lusibas et vi plantica in Magnam
un
peciem verbis ornantur qussra Neque C
et
animal ia eantum d et  exlivices partes
in saxis videns, sed et  christi ac Mariae
imagines, et parmassum cum Musis et Moseri
et ne fubulae desint Apillinem cum Musis proeterea
. in Achate Porrhi Regis et Gallea maginem in
sed et Christi ascenionem in topho, at Mariam cum
infantuto rest in Margarita; et ee fabulae desint
e sed et historras fabulasque. Ciristum et Mosen in topho
sitis ltae
m in istebiensi petra.  cempos inequ
E aurum,  ex vite
anrel intraq un
et slea lunom
tellos ae imanuore eb saxa in seciris speci
atteriusve, et lapides quos cum tonitru dejectos nugan
tur in clavae aut securis speciem formato
At recta aut semivisa ficta pleraque aut semivu
 ci et illis similia, quibus Crollii imaginat
Quibus pictorem
in rerum signaturit l
doptum oppono, qui caudenter asseveratit multa talia
ostentata sibi sed quanto attentius: aspiceres
eo minus a similioudine abfuisse toum non verae
in verisa exoiae exuviis quat scruteria diligentius
ea cdroia ex pure argento Elaboratum exhibuisse
udicia sun
in Trumanussecsi A pollinem cum Masis in Achate irhi
das vocant irid
F totiest
aticinatricas
mspis
a
Huagariae fruficescens, ficta aut semiviso
melius ferirent
sintellas quasi a
esim Galtinam eycus Barista
cu ly sodias Bdi eut
cum
s
decisis helat praeformata
Aet solem lonam olem Huriam
stellas in marmore,
pincipum
stettas
eo manifestiora originis argumenta suppeditentur
toliesque deceptum deceptumse, magnifici
norrantibem verbis, non cacile amphus fidem
Perumque cars adjdvat naturam, ne
lepidae narrationis argumentum elatur pereat
habere
adimitur aliquid ubi addi nom potest. Et
subtilius
artificium circum foranei habent, quos Mandragoram
suiam hominiformem ita praeformate did limus i
rescendo sese absolvat in hominis speciem absolvant
aeteroqui rudia passim lineamenta cajus format
cum superstitiosis inulier culis in vigiliis Natalis dumini
aqua cyat rum vi
eam aqua plenum exonera
domus et turres apparent. si et si et liguee tabulae
tibus oucem certoe anno
leosum humorem illints, videbie maequali discursu varias
imulari. Sed sat sapienter Romans
laquentiae princeps) credo aliquam non dissimilem figuram,
rerum pecies figa legura
halem,
apunere, a aro secto
am factam a scona diceres ic enim
habet ut nunquam perfecte vericatem
mitetur
quoniac autem
populo
Aepim
rote
relat
n
ir
aute il
general
si con
in 
lesener
emii ,quodille
comnissuris murmor
ubi et Cordus olim opud
in commissuris marmons cinereo
caudidi et int ferra glutinosa
atque inter Alfeldam et Einbeccam
transferatur hac figuta ex Lachium
fig. 10. 11. 12 pag. 55. 56
In smonte S. Audreae fodina samsonit  quget
nomine Christum cincilis
quae nunc quoque cout
intum dedisse fertur et alia fodina cui nomen
Cratiae pei ex argento hominem cunicula
pinhabitu, fossoris p
abrcum netallo plenum congituu
aginationis
fossoribus tacile
nimo quod cotioce colunt aut vident
pue
ibn nihil tale tndus  qud nestrarum
uer experi
ociays
quabus

## Folio 19r — 00067941:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 189 lines, status machine
e
ejuidem
nostris
densi
ibis
X OCt
no possi
na et
error
Quoniam autem Glossopetrae Luneburgica
incrimis celebrantur post Melitenses  illis (ut jam  Messanensis Veronenses, Burdegalenses
illustre Decani eo operientis testimonium, no intempestire. Doeut
dabimns  aliquid descriotion
utemusque observationibus, qui peculianem libellum impendit.
taque prope Luneturgum qua eslagum orionta
ad radices montis cui lateraria officilia superstructa est
At ma clq aluminosa et salsugine plena
n nonnihil sab ac sabulo mista, macraque
inanis quam pinguis  contra quam G. Agricola
reperit restit) Hoditur matoria laterum
ibi paosandius actis cunculis oainer ma tenia
et pateisve  eruitur qu materia la
laterum, quae pluviae solique exposita Terta
nic pinguis adeo qualis apud Agricolam describitur id
terra est aluminosa poe et
macra, et tantum non alicubi sabulosa, nec ad lateres
Ducendos apta nisi profundior actisue cuniculis effossa
onec plaviae solique exposita et humido probe irrigati
 lentescat. ibi accidt alf subinde et
fossoribus terrae visceribus meatibusque conthitas
conchylia, u uncornu quod vocant aut ebur 
ens lignum fossile, tiarbines brontiae, trochoides, ac
ubsopebrae deniue etbultur resceriantur
quia de his potissimum Glossopetrarum aliquod hic figuras
exhibemus, prorsus Melitensibus similium, nisi quod
pauto miadres esse solent Agricala  Apricola aliiu semti
ipso ex fodins aluminis Luneouogenses plossopetras
petunt, sed las le ager iste omnis agnorat nec modum
_alamini parandi novit, nec aut Corneri chronicon reus imeditum
e aut alia loci monumenta aluminis meminere.
Nua verincti Et velustiores, frustra suspiceris cum
 velustiores ejus fodinas  frustra sus
Et omnino aut nullae auquam; aluminis officiuae in hoc loco
aut satis recentes fuere, nec proinde  hominum
memoriam eff.  Et cum constat alrminis. coquendi
artem vix trecentis ab hinc a a Rocea Syrie
in Europam sculse rediisse, ie btaliae pr atque in
rtatia primum exercitam quo fusent pranifestum arbitio
1
sod officiuas, au poltis quia res propinqua et celebris
cet aut Vecents potio
memoriam et annotation
a haminum, et annotantium dlegentium non effugiset,
intuerpicuses
unde alumuns rocca  intellecta
Glossopetrae autem Luneburgenses. nihil a Melitensibus
nullam puisse.
pentir asse
se Nlumiais Cunetmogici officinas esse debere,
superstites non eff
ine
ferunt, nisi quod  minores esse solent o ut illae
ste
in sapo, sed in  terra reperiantur. Caterum variant
sm interdum enim serratae. L iaquam reroste sentant
non serpentis, ut vulgo volunt, sed pici potens, ut jam
Agricola noster observavit Serlatae  Variant forma, ut in ipsis animalibus.
omsu
eos aliter prgip
peut in margine
fepars acumnala quasiorma
superficies aevis et polita nee quod radices versus et durad contra postica et crassior
ucrido abs
et
ces cospongiosa, scabra, obscurior
uberneritia
nam serratae icerd
interdum nudae. Color ingricans an
R corpus durum, hisi quodus spongios as versus ra
ct  Et quemadmodum in sanimalibus paffim incurve sunt t mana pa
introrsum versus gulam flexia, usque adeo ut agnosci posse; ita
notariis scilla pictor ita in glosso petris, d est fossili dentes
ide eadem fx figura apparet, ut dextra ut in sinistra
parle sederint, nota agnosci posse seilla pictor notarit
e
placet figuras subjicere, et vostrarum et Melitensium
ut res oatis ipsis usur ut qui lannarum dentes videre
aquam nihil intersit arbifrentur sa
e uu erege deter qum curte q  p
tem et vaccie
ex s sectea
libus
veque
caliili
t
sericum
don
de
um esst
cum
ex terra
ve
un
ulor
 constat
in
te
ricutes
ea
ea
per
deferne
otuisse,
tidens
tat
otes
eant
daventriensos
culmorem)
prussicas inon
hrot. Gurop. Laet. Gelrer
oll Calceolam olear
in Gotforp. Mus.
B
Ambrosinus Mus. Metale
Aldioo Partho
le anc etpes. d
Gloropetio sunt dente
Agricola Car
inhicropilumu.es
partes orm se
poter
Contra coesh. pam
pagst
contan Wesch, Hecalon
e laue
ela
lib. 7
de
lib. 10.
vulgo appellatio
lib. 6. belli Kempol.
Jovian pontan refert sunt holomoum
en seus negoliatorem
n tempra pori 1 pase
Cerus in Termaniam
natu
elseio an reca
alume
Aemariam insul
praetervectu
aas
conflagrav
materiat alu
litoralibus saxit
ace generis p
t
vertisse,
et
a
molia
eus
n
jaec ille cu
lo syrie
eru
rum aut canmu
um
hact
quiae a se allata et
coxisse
e
amplia
dubitu
fur
adde monstrosissum
aud eoade
La et Autverp. lubide 
mm.
Fig.
cersuus
toria
bi
ruc
 oporte
bine fiu ex persfi ond paet
Si ante
ca
jum es

## Folio 19v — 00067941:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 155 lines, status machine
1 .37. Ci salis
chole
plim soliu, Cels ll. 248. Scabum apid aaud. 6. C)
lib. 7. E. b. 2
 nontantum veteres praedicagut, e
rem Melitenses publicis programmatibus
venditant, et d. paulo ascribunt, qu
serpentum quorum linguam putant, non
excmarit tantum vim mexiam, se
et in salutem murtalium verterit, cusam
argeato
hunc uut ita dicam infimam gemmarum
ide
ussim reperia
Ancon a teora tantum ambientes
scilicet non ta
sob de Laet-
Abela)
lumcoliaeae et
aum faucium a
erosioni, pustulisque
aeri humore excitat
mederi, sed et intus
5
terrestrium animaldum
quae tamen interdum quales interdum ex
Bumanni autro, aut Scharzfeldensi ispecu eruuntur
 cum dentibus infixis. Nam dudum observatum
est a curiosis lamiarum deates 
aeque firmus in ore firmes esse; sed membrana fantuu
ferere; motere  itaque evulsi a aquarum longins
longiusque provecti maxillas suas desevere facile
deseruere. Preterea pronum est credere etiamsi una
mansissent, maxillam piscis, consumtam tempore aut
ambientis. e nam et  seputeris constat dentes
fua cortnis ammalisparti uprimis pedu  puse
in
quesie s iete sid et perse
leris
inarinarum belluarum, in Luneourgensi aguo
effossa aliquando At Agricola in literas retulia
ducunc
Turro Glossopelitaur t mclitentis vim progiam
aeduntur A)
e
usus eventur, utcolle aspendat
taxensas sive Centra rascina nescio quae sive
tertis bibau p olumens btm
autido tum libatus Esubia fenema
praestat, etiam virente eminere arbitrentur Inde
roum arc
icinilitusqe Inde tat de
stual
semmorum ula, saditioes, et nateria medica
unane
fabulis inflata. Nossopetras tamen posse
sifror, quod ebur fossite, quod corum cervi 
adoere sodorem acidum minicum naturae
uod gammarorum  la pilli
ocaliformes, novere sudorem acidam nature
aggredi inde qud
inimicum aggredi, movere sudores. Inde lqu
quod u unicorum fos ebur fossile, et denties
scharzfeldensis specu eruti, totaque et germa
nia expetiti in medicinam
scilicet acidum
naturae inimicum aggredi movere sudorem
itque ita liberatis spiritibus novere sudorem. unde vis
quadam alexipharmaca quae deinde a credtulis
usque adoo in majus attollitur; ut  quae m aliguitati
nuti resistunt, tentae resistunt, etiam
praesentis sei si inde bibas etiam praesentissimum
venenum obt si ind h poculo inserra obtundere
at aut prodere credantur. Vim antem qualis cunc
deubi Ex omnibus autem Glossopetiae sibus
nullum certiorem arbitror, quam ad deatitricia quod
lia
a contusis pulois duritie sua sontes tollat et de
humanis dentibus tollat, facto ex contusis
 ex contusis palois duritie sua et suabritue
quadam aoperitate commendetur,  tadens denti minus noxius videatur
Sde quene ebelluarua Atque hac ex mariris
animalibus punc et qua
ed relosa  retussissimarum inun.
dationum reiquias perse quamur. etiam
Delemnitae a jacule figura vec dactili Edaei
appellantur dicti,  saponibus a composita voce ab phialte
et sagitta, Alpschos, quod contra noctis ladibria et
oppressionis valere dicantur. Fr eest Aliqui
Medici quidam Lyncurium nominant praesertim
cum pellucet. jam diximus passim Hilosheici
prope Hildesiam, et prope Neostadium ad Leinam
inveniri. inteFigura sagitae ex ampla tiadice
in aciem  desinunt. Fere omnibu a natura
inest quaedam quasi vima, qua sit ut facilius in longi-
tudinem diffindantur pabeas ut succinum allicit
venam aut alium lapidem claudit
intus teriam s et brm ressum olet, ut suspicio.
sit  intervenisse aliquid ex animali regno. De
intet plerum
Cornu Hammonis dectum est supra. De Ostlocolla
quae Germanis, essifraga dicitur (Beinbruch) et ossis
pecie cum inclusa velut medulla reperitur prope AIfedam
comperendinar
hac volo malim a iu areud aeperitur forma
corali crassitioe brachi
cusu
vitibes
quaed
apide i
dentem
quoque un
ex 
ees i
c su
hondelet s
an
apio Major
pP
Fig. ex lachinundo
1. Con
c
placli
penta
conflati
lob
lr
tia
occurru
eperiti
otneraliu
ine
exceu
vallem 1
cognomi
17441a
Faqui
praeter
arbore
du 
p
nuper
missus
mili sig
agnosce
ubi in
sa
iscer
5
sices
ubi
detegun
Agrico
res
eui

## Folio 20r — 00067941:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 194 lines, status machine
eruuntur
bservatum
e
t tu
gi
facile
amsi una
re aus
deates
a
aguo
Atutia
cit
tnae
plersi
dea
cosse
vi 
pilli
dentes
 germ
idum
vis
rectulis
nntati
etiam
si nan
fundere
valis cum
usibus
ra
frva
sens
natusis
situs
videatur
marisis
inun.
tiam
s. Edae
Ephiac
et
De Coreu Hasumeris multas passim uod dta nature consutti
 sunt qui ad Nantilos (referunt, et si tantae magnitudinis
Sed  quia generatim de  maninis exuon
notri tractus
dentem peculiariter exposuimus; placet Consritas et lapides conchyliis foetos ex hibere
apide inclusis diximus, et Glossopetram, id est Carchariae
quoque nostri tractus quoque aliquo nosri tractus exhibere, id est liuides Conchylis foetos
ex  Lachmundi nostri observatis ex diligentis apud
ees in vicinia Medici observalis.
fp. 40 strembiles. Ctc. usque ad p. 41. latus palmum
Sequuntur figurae cum adjecta explicatione qualicuaque
1. Conchites cinerens striatus ete. p. 41 ussque ad
multos
quanquam autem de s Trochitis et Trochitas
50 fin.-
a
mullas continente Entrocho dictum aliquid atigerimus,
placet tamen oculis nostrates subjeere una cum
pentacrinis, atque Encrino ex pentatrinis super pisitis
conflato ( a p. 52. ad p. 56
Ldula fuge tese eodem apui Lunebrrgum
Lachm
dub. e an nona
omissendi
P. 67. de follilibus Capid ut Aahi.
ee ligno posili pbI-
Ibur quoque folsile et lignum eodem quo Glossopetras, aliaque marina
om
liquand
spotia exavia
atio
incentium dint
a
est. Ac de ebore quidem suspicio verik nontam ex
onElephantis esse el corun, quam a Rosmari dente, aut
um
altere simulis pathum animolis emimalis Equi sclicet marini aut similis de phocarum genere addi s
 loco egni dictum
paciali, t Guand Godland balenarum piscatoribus balenarusm
occurrunt,  et porali ex tantibus parati ex dentibus sesduveris servantiores
aestantores 
bicntam  in Musaeo habebat
v
M Ligam fossile non hoc tantum loco, sed passim alibs it costris rerionibus serm constati Aeca
jusdem loci
etiam focrteb
ebere otiam ebur as 
dunabilioresque censentur. B
ei
ehronico montano
cepi ie petan Hitsius es egius mineralium egregis constat fagum cum
moneralium indagater, qui a Rataris gubegnator fodinarum
reperiri constat.)
naser
in sucuntiam deplimatus non sine missus prae mature
obit inter collectanta sua habere sese mihi significabat
vallem juachimica Bohemiae cuniculo a Barbara Brulla
cognominato ad profunditatem centum et quinquaginta
adice
 petrifica tan
eta i
Mituia
et toliu
tcornu uri
rofundissimis saxo
ringiae cavernis, quin et sudem
F fodinis celebratam
Argentes p
unde valeases sen dale ips sama
repertam in
namisque p intructotrunco
uo fodinis sepena
uta
cinereodurissimo sub terra ultitudine centum
Octoginta ulnarnus repertum
lne
sepli e Februarii sseptimo aun  aerae Christianae millesimi
excentesimi, quinquagesimi sexti repertum 
ragiaru
ut
le
humili
oliberandum peliaquo, hatam illic in e tam epesso loci
velstenda in saxum materia oppossam; an ruptistertae veteris foralcibus
au are an ex montibus cunc massa aubiente i n ruptus ex monitibus auum cum massa ambient
plater trunctum einde
arborem deinte sa
mesallicae
Beniamin Olitsarius, mineralium egrigius indagator qui apud nost  rei  odmaria consultus mos
ruptis er terrus fornicibus in cavitates devolutam putemus
nper a Batavis gubernator sodinarum in orientalem judiam
missus, praemature obiit inter collectanea sua habere
mihi signiticavit lapidem ab Augustohurgo Misuiae, quem
vocant
agnosceres  alno fuiste factum Et Lepidem hibat quem sc hlamorem mocata
urinus apse ligrosgen diceges
Limosum  sed aptins apt Gerca dialum, echlam sein quasi ex limo
ubi in eodem fracto videres expressa duo folia, neum
sali querens alterum salisis s ille veret ita ut speries
iscerneres, unumque quercus alterum salicis fusse agmosceres
illa veroruum soltorum vestigia fuisse dubitabat.
Seceperat  Ephippio vetere,  Alten satte ()  loco Bohemiae abiet
ubi non procul  Egra flumine integri frunci in saxum versi
equ
deteguntur. ee peno tossili  nostrate jam cordus
Agricora rebulerat Hides Reimi intra terram alumigosam
esse lignum sn hapidem mutatum idque in saxi commissuris
Capice in mutatum. Add et e regione arcis Mariaebyrqae collem
A
jarum profunditate Gesuer
res eriri: idem habet in eadem terca aluminosa liguum queruum antre factim
eminent. sin vero conu per longas acervntiu posita unque medio eorum
es
eor ferra est colore ingrari de quibus tamen go int pronuntiare
audio re ne nondum  satis excussa. dum Agricola ad saxeum genus
 emi usise arate assesere  los s in stim e ali giste inser
taatu( an dus Ratsi Kau, item
inarm pecib
ia
ma
e .
heici
a
adice
cong.
icio.
ostes
eocolla
fedam
se
seg tursispsea
au descens
achimendus
eli
dicus
fiy. p. 6y
paq versa
decis
auß zulast
italio autors
vseot
surat 
son et e nomen acipere
chadice arbores
coneliae sodim
revinoss jam ilem momiorutae
et y
ex suis arboribus lapsorum
Lachmundo Erestonn
(Agricola lib. 3
CP. 25. de
ielmss

## Folio 20v — 00067941:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 185 lines, status machine
A  prope iterZ bergam
ericit fieri
am
est ut
in ad R. smarum refepe
cavi, qualis fo
quos apud Mexicum
effossos trudunt Elephanti dentes, ex Bosma
cerini, cum nulli hodie in Amertea Elephansi,
percussas trabes quemadmodum et ostracitem dejusdem
deprehendantur idem de stonceroses illis denlibu
dixerim, quos  Eleph
cum tet qui ad Elephane
loci acornu  usti virus olere. sn rei tribuam
idor taus;  et re quid d ouor animalis aut veque
fal tabilis odor amu ex animali aut vegetaliili
regno etHe  orinosum quiddam sptrantes rese
et
belluam
3
lesemi
ostinate
sulphareas aquas, scimus apidem esse Violasuu
prope Altenbergam fidinis staunt celeorem
paranturex uno lapide omnia) quodam allii odore
is ieral ips  in ipsa vena prodi. unde
aliquando suspicatis Cnoblochio quod Germanis allium est
corruptum cobolti nemen
vididem sigu pas. praeced
Couringius mihi lestis erit ex speceibus nostris
epleberrimis Bumanniano et Schaizue feldensi
marinarum belluarmus aliorumque ignoti orbis
animalium ossa integra frequenter erui
etva
mentia. 
 (aquapum e eviolentia. Et vero possim
ego inquit monstrare volentibus, et cranta et
muxillas inferioris belluarum istarum cum
insertis dentibus, ut penitus tollatur eror
de dentibus x rne natis esusmodi ex terra
natis Addit talia ossa interdum et rajuda
referuntur, Messiii Moschis Mammote kuos
dici, esse 
on
sissoribus constat Coboltum  ex quo Bismathum, Zafera et Arserilium
drum adrecta esse quanquam Elephant
an
 esonsi
er
e
ququo addit Agricita ferro aut alio sapide
haud  sales suio, nam e in est aliquando et mineralibuis
andarumvi
tay nihil prohibet pereyrina animalia. ad noc
gentib
Leine fluvii egesta esse. Et vero hos
merines stabulari simul constat in pap
equitatibus scopulorum titertaliam; quale
esse potrere ha
Et vero phocas manios phocarum gregi
et Narvallorum queges, stabulari simul constat
in cavitatibus licoralium  scopulorum,
qualia esse potuerunt haec autra cum huc
Oceanns penvenieet. Sed cum  terres
um quoque animali cente sed culu
cum terrestium quoque animantium spolia
dationis
a
orinq
colluviem susficari cridere, cum aquae per
angustaforamina aditum in subterranea reperientes
quae advexerant quae ad vehebebant deferuer
in vestibulis desernere. Verisimum erim est
ten
aquus ceream tegentes ratualiter nisi
beus aquis mersum naturaliter deteque non potuisse,
s locis
nisi magna parte aquum subterraneis hiatibus
re
eesta
 qualem in Aegyptio siperum
triatum Este ad Hierapolia prggiae speais hialus
blorgita
si nunc quoque noxiam inemp mephitin exhalat
ob disurii aquas absorptas s sacerdotes
narrabant apud Lucianum, et populiciedelant
Cum fssle Unereu cornna Monocerotis
quibus passim superbiobant olim Conditoria
rerum peregrinarum, et nunc quoque ignari
plebei oculi in stuporem dantur a ux piscibus
a piscibus gerere septenteionalis Oec ani esse demem
straris Bhartolinus, credere pronum est
oslilitus  plerisque eandem originem fuisse.
unicorum lissibe ejusdem originis fuisse
quale fructum ipte in Bucpanni speculreptre
maxercarum dissemulare tamen non oporter
Monocerotertenicor
silesiacam
salesia
nta dicectum de medila
s
Capodem vers
Tadm p. 65
ta
liq. Hebm pis
es be
eneviri cet
aten
ec tant b
abunerim vera Clephanto
iq partem Tviae ex dinr selsae anti
ae fade
in agro Manheimensi dens ce aceus
nventus cum fosso cisea novam
munitionem duceretur stracier
arer. at. Marp. ab. 4. C. 17
vino slaro exempla vide.
live olim latius sparsa per abem faerint aec
anmalia) mutata hodeo, au insorum aut
soli natura, sive potius aquarum imnetu
 lougissime a putria abresta credamus
et spectium
exitus
in sa quad
eut
s
auc de Dea syria
quod nostrae quiq
eguus pra
inprimis
illu
dabimmns
utemusque
la
rad
2T na
let a
inagi.
reperit
ibi pat
et
laterum
terra
nic p
nacra
Ducemd
 lem
forsori
concho
et lis
glieso
via
paulo
exipso
petunt
e alu
cl a
isca
et olum
auts
memori
artem
in hur
 ita
ait au
imemo
chom
nullan
le
fecan
in sax
srm
lus
Agric
ham
interdum
+
e ntrot
notar
idecr C
parle
plac
ut es
eso
aei

## Folio 21r — 00067941:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 139 lines, status machine
si
lid
escriptor
a succino
est pene
sia
e
effrditur
liae in
i
a
Hambu
apud Abassinos, si tred. Mnus Hicionus
Monocrrotem quadruperem 0qui
Lasclam
magis
magnitudine reperiri in e. Sed A Terre s  quoqu animalis speciem referebat secleton
qd reseram quo illum referam qui _ redi
 in vicios u novis qedriaburgue
es quo sceleten referum quod axale cu nostra
vicinia quedliuburgi  ef ex ompe monto Zeonikenberga
ubi calcis materia effoditur, ex r intra rupem anno  hujus seculi sexagesimo ertio
defectum , satiis parruntio; quemadmodum
miraque spectacula ab inventore in comitiis
destis nobis est Otto Gerikius, Magdeburgentis consuli
et qui nostram aetatem novis
Ratis bonensibus scum 1653 coram
tis illustravit, primusque mortalium caesare edita sunt
in
 Angli
arte eos antliam reperit qua aer corporibus
qua vasis aer educitur qua deinte Rober  quoque Boiliu cortiorum Hibernia conitis fate
 summo ingenio misfice excolta  expericmentorum
thefauro scientiam natera  pro summo viri ingento
mirifice exculta. novo experimentorum thescura
locuptetati sumus. Gerrekius igitur libro de Vacuo
edito, repertum narrat Sceleton Unicornis
in posteriore corporis parte, ut bruta solent reclinatum
capite vero sursam le vato ante grontem gerens longe
extensum cornu quinque fere ulnarum, crassitie cruris
rumani, sed persortina d sed proportone quadam
rese decresceos. Ignorantia fossorum contrintum parti et
cylatimque coxfractum est postremo corrucum capite
et aliquibus costis, et spina dorsi atque ossibus e
Princp princip Abbatissae loci allata eEadem
ad me per  perscripta sunt sed negalum est illic amplius
extare ae Adjectaque est figura quam
subjicere non alienum est ps eris.
qua ex brunsuiccusidus
Thuringos tertitur, in monte
Sed res admonet ut quaedam de specubus
nostris distinctius dicam. nam ambas ipse sum ingressus. Nimirum
in Ducatus Grubenhagii _ extremo  arx est Schartse A
se artfeld in qua olim comites degel) Comitibus propriis
olim habitata, Historia nostrae memorandis) in vicina collis
mons assurgit medioeris, in medio ejus rupes nuda
collis assurgit in dicinia, ubi vivo saxo pelut templum
incisum, In modio bujque follis la collem et arcem alius stat
2
alias es collis paulo minor antrum est quod incolae
a nanis appellant, credo quod homini ultis nosts non pygmaeot intus rependum est
il in lisriti ornet angidnum
natura mullislo intus repere alicubi cogatui
12
i
et fabulae tradunt et in fabulis et valgi fabulis cantionibuse antiquis
Regis filuis deletratur
ere celebrantur homunculi in mentium cavertus, naccessis montium cavernis habitautes
habitantes ut immensarum , opum enslodes. Foramen est in latere collis qua villam schart
ercite
ingres sut est quan cilnarum, quinque altitudine, latitudine
trium et semis a videnorum pedum alt s ipedeu
per vicenos pede freata per 15 pedes recta escenditur
ibi velut atrium est, quod porro in montem ducit
limo ingricante intectum= duoderim passibus progressi
e
curamen occorrit ex superiore loco atrem admittens,
Inde per sexaginta passus progresso angustia occur
angustus occurrit locus tat  Sexiginta ultra passibus
In voamente  la titudine contrahitur altitudo
ubi nonnihil supinum repere oportet. Iade rursus aperitur
ae mox denno contrahitur locus. postremo ad angustias
ventum est ubi velut stinie concretae sed longius repere non placuit
ANihil enim magnopere visendum offerri ajebant a ductores, sed
peram sub ampliore fornice ad rotundum foramen perveniri,
per quod in et amplius iteram spatium aditus detur
 ubi specus terminetur ibi specus terminum esse
porro in toto autio mita sut saporum paguita aeri nsta
n sst
li origim
inum
fyim faver
isca at
t
ensil is
usumtum
p
laquidum
ac
iu
redita
caeter
lem
illa
dicitui
russia
non fiu
107.
 Succini
n
lib. 5. c. 9
Ab hirori debernus
dixtra Herabergam laeva Scharz fels
arzem habebis et duo trectam
longe dissit. s casteli
pai
ieni sic
per
prospicie
inguabu
Steuhen d t rares mune
riginti cla passus nostros
latum ibi
omuttendi passis
respicit quo si ocutos verta
diu
utationu
se antiqui
predoho
Aristoteles
eutavin
flurima
n
ei
a
e
b
drenu
aut

## Folio 21v — 00067941:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 130 lines, status machine
obducta. Si fodias sub prima limo oecurrit
marga in mellem lapidem indurat, (q
 octi aut duodecim pollicum strato Subtus: MMos
terra est ingra, plena non tantum fragminibus
lapidisus  margae atque autri ac fornitis sed et
multis animaliua osibus; fds quidem
fere aut disjectis sed sed ut partem corporis
facile distinguas. Ventes quoque multiplices
varii coloris, et saepe nitdi et portionibus
et non raro portionibus maxillarum inserti
aliqui tantae magnitudinis, ut ad nota nobis
animaliare referri non possint. ub hac
sub terva nigra flavus est limus, sed ossium
epers; + subtus saxum quoisi
quod inquirertium curiositatem rer
ac
sib in plau linio in hoc limo novissim.
deprehandi vidi
ipse vidi meteriam, quod alumen plumasi
matediam e alumini plumioso similem quam
incite ptm incolae stenomargam appellant
cui sie, in minerarum quarundam ustionibu
qVi.
 attolli dictum est. Facillime in pulverem
abit fricando. CEterum vix. quia quaginta
annos esse audio quod autram deschar
feldense detectum aut celebratum, est. Ex eo
ossa rentres tota Germania in m usum medicum
circumtantae com circumferuntur, sed dum quisue
pro arbitrio materia
cugisto spatio, curiositatis materne tell
t
igrossi
os
opidum
Cast meridiaum not
uobis ilum est, ubi fodiuae quodam oliu comitum sedum
vanimus
Fuit olim sedes Comitibus propriis nostrae Historis
suo stelvim
gremorandis. il l Eliagerodum, ex
ante nectem Bruutagum  per venimus perventia
est. Postera dic cyrunlagum itum ubi ferri
minera eliquatur. Atque inde ad locum Rubeland.
ibi est Bumanni specus quam resperi ingress
is nit solis egentesteta
JE nin Ad prope am rudera spectantur
veteris Alcis Berkefelt, quae viciniam olim
infestam habebat ssunt et ferrario
bi, omnia ibi quae Wel febytami jaris. post quas  latero
in edito monte Antrum est Bumanni dictam, A
fossere quodama primo exploratore, ferri veras
quaerente, quem ggre eusessum extincta ampadi
non din supercixisse ajunt post aliquot dierum
errorem aegre egressum, non diu superoix isse
ajunt. Ubi montem ascenderis primum su
in subitur fornix naturalis, inde ad sinistram
nonnihil descendenti aditus autri occurrit non minur
n arct
 ex
eo
exeunt 
a ublisudigugume
esrenitur in locum nest
tmplum, sed cuaequalem jaxo nonnihil at aquarum
sedimentis incrostato stratum. Totum autrum
in quinque cavitates velut totidem autra, (ed
ergosliis communicantia partiuntur in prima
le nes ses sugpraceote  m shenitur quas
ccutae
nvitat
Cix percyniam nostras montas ingressu
a
Luderi moutem venimus, quod oppidum
 odinctrusatus inte
au exper
in media Hercynia
10
vaces
vi dejuentam
istaaia repositam
tillic
non mi
et lalib
quili et
rapi a
abalt
A rupe
renetrar
tanti
imdqu
huis
ve
exte
in qua
hisque in
ut ami
obducta
rassitie
quas si
audi e
quod et
adS
vastam
Conret
per oti
spathi
qu
quadam
illad
indusum
obscure
allaps
d+
lane
quota
vel ut
reva
natura
esta
cibru
textura
et a
t in
l
in primae foeest fonficntus manat, non tame
prcaios ejus
quam sine corruntione perstare
restormus retulit
le teresrsso

## Folio 22r — 00067941:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 140 lines, status machine
argis
lenece
subtus
minibus
id ci
quidem
lices
ronibus
erti
nobis
1a
e
llam
an.
iverem
uaginta
B Seuat
Ex eo
medicu
n. quisqus
into
Hisolio
erno saiuim
perventu
si ferti
abelan.
 ingress
umus
utur
fectario
it later
m, M
am
villicilio nquaum formatas vana opimo est
non minus quam quod i in cuna monachum in altera
Motem bicornem constrant. Non procul a
insose A issum, elegaatem solum edunt, aemulum
m
aupanarum. Non srocul a Mose saum occctruet
et alibi passim occurrunt ossa velluuru, dest
quiu et silices fluviabiles in num imaementati
oo ve unst velut caemento involuti. Inderi
acutae inequitundum orut, transmissuro in hul
cavitatem sequensem quae amplissima est, nan ong rupi aculae septemant octo passuum longitudiu
rapi acutae inequitandum erat, cui dek eo nomen
aballi, sed nunc iter commoduus rediitum est
A rupe lescenditur per scalan, atque inde longius alterius
procul a Mose eraddi passim occurrim
netratur quae passim inestrat ductor tani et silices cluviatices us tao A
tanti non snt ut fuis tocis assignentur
qui pssim in his autris monstrant naturae lugus
imagorationis auxilio relegent; nam ascensionem Chrissi
Christi monstrant et fontem b saxo expressam ostendunt,
 ot
 Monadu
musicum
et fonrem buptismale et baptisterium, at et furni similibudinem; oeganon seet
soro tuani similitudinem et nescro quae alia
ex 1ab quoram ile gantissima est tabculo species
in qua varis concretae figurae e ac velut flores
hisque interspersi lapilli jacent, ita s incoustati
ut amus qdali nucleos aut coria adri semina saccaro
obducta putes. Sunt tstiriae anserine calami
rassitie, variae longitudinis aliquando tripedalis
ojvam et nescio quae alia
qua si osa era f quales si frangas radii apparent caudini, crystalliui
candia caominae a a columnulae ambitu ad axem teadentes
quod etiam in belemnitis observes. Ex his aliqui etiam calami
ad steriae quaedam etiam ad calcii modum cavae visuntur
Illad consineratu riguum peperi
porro cum  saxi p partem a sapo abruptam
iunm afferie
au veroagre crederem
ae totam Magnos antri formices, impent
vastam autri c et ingentes columuas stillando
Et
concretas, jussi frusta a saxo abrumpi, qua domi
per otium examinarem. Id considerans reperi. 
Do columas ration et alitum passim
quadam circumquaque obductae, quod jam supra notatum est. Quales profectu Aillicidium formare nom porest
spathi esse genus nege
in quemaici in quo et cavernulae  ingemnatura
visue
illud vero consideratu dignum est velt saxum saxo
Inclusuni, quod t manifesse ter minabatur crustra tenni
obscure flavescente quae a recente quali a recenti anquarum
allapsa saxis inducitur cui dende circum datum erab
aliud sapum periti novo conterin aliud saxem puinde
plane geminum priori. Ut appareatit e tempus faisse
quo saxum ex liquida concrevit saexum ab incre
vel ut poriodi quales in arboribus annos definiunt (Plioens pectines vocat)
neva cessante scilicet natra inter quiescente scilicet
natura, et lorger forte post traptu vea per novam
ollnm illuviem opus resumente Sed maxime platenit affecit delectavit
mene bile fuit, uni frusto, quo
in
partem pars ossis
spithame longitodius
abruptumerat inclusa comnisse siver as frustum ab osse vel cornu es
esse eratu qu quod mepe
e
uenteus
foera
utriuque aperta, ut oculus caassiti alteratri an
ne cornu snt ose vel sis caren ito non s  eler, nguet admotus videat.
textura, superfilici colore, cavitate,  ustu prorsus suol
ut ab animali fuisse nemo spectator dubitare possi
les serius alteradia notata est, ut jum  i in eodem saxi loco
in isitie quarit in eodem iater apsis animalises et quaereren
lia vestigare amplius sem lice reF. reliquim essis, et si quid aliud telluae restaret
vestigare nobis liceret
un
1
s.
neluog
in
dum
in olim
ampar
venas
e
in faxis
1bple iquod ex semao
i aliquot ex saxo colmmnae monstranta
quas Aillicidio aquarum formatiis vana opim
est non minus quam quod in una Monedum
in attera Moseu bicoinem monsti
esse
ellaaor
scan referentes
praecaeteris elegans
od proculia Mose ei in secunda
in
ec
in
ut
quarum  aliquae  in summo
liberae,  pereutienti elegantem
soum edunt amulum campaparum
= quoedam

## Folio 22v — 00067941:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 166 lines, status machine
am
phrande
in ducat in bavustam
omrnicie ditinis
ingular
et longius ad 
mari
quoqu
1.
Non Ilis tamen immorabimur
quae apod innishris oris expressa non
habentur
s on
magni
Anthilua et re infetertae martoqe ipentus
Res i tervam et mare, adisu ecurum est.
Natura est mine Anateptis at Eric minerli origini
 lapidem et plantam ambu, lapidan et arbo
lapidem et lacrymam arboris _ ambigua succinum
est. Analysis erchemica minerali ortuim favet
et olium inde petroleo cognatum paratur contra reperta untus flia, et muscus et musca acque
insecta a pro arboreo ortu pugnate ceduntur
1
e
ille eg sunt autem mnsi residuae megines resti
et velut umbrae anmalis corpus ipsum aperrentilus
hat accurse nusquam occurriter dudum consumtum
perientibus nusquam occurrit. illad certuri it
non nisi mnu quod recens advenit  maris
althiei literis litoribus maris prossiae at
subinde Pocutraniae potissimum litot colligitur
s ut in prassis potissimum litoribus Marif ess
ejectumentum Deprehensum. saliquando ita liquidum
Hevellus prusss qui Boussiae suae velut haereditam
um asserait Astrovomiae decus,  caetera
naturae consultiss, ad bitumen, et gagatae similem
naturam inclinabat. Vidit liquidels adhuc et sigilli
capax. Libavius medicus uno in fircto habuit et
hanc ambram (uam et sie vocant et grism illam
dicitur
et adnatam illi etsumodore pretiosam, quae moris hisec
odoraseram
hic nigra erat nuper quoque ambram, in Borussia
itelline
See hibil heat d ita non finita
erutam accepi
sed traislita quaestio est, tam hujus quoque genus
ignoretur. Ad thermas Bellitucanas Galliae
fragmentua succini lapidibus agnata reperit descripsor
Et Guabelius melanteriam aliaque subterranca succino
adhaerentia vidit Interea illud certum est penc
omne quod recens advenit, colligiturque, ut in Hussia
potissimum litoribus, maris esse ejectamentum
Itaque valde verisimili est; ubi nunc succinum effiditur
H feriae in
obratd arenis; olia mare fuisse
Repertum est autem non ita pridem in ulla
insula Albis cui a Billa nomen e regione Hamburg
cus nescio quis cellam  cella paranti
cellam subterra paranti; d ingers masta  succini
pruta est in villa Aduaverta praefecturae Blumeni
po non longe ab Hanovera, tempore Joh.
Friderii Ducis.
naturae
Sed era apud nos ingertium mutationum
vestgia persequamur habitatoribus fortasse autiqui
orau. Regyplum Nile munus esse, sataviam
ae Arelatere A agrum Rhodam peronta
Nannius peiresseius credunt deberi Aristoteles
et peireskius credunt; _ Nannius a antavia
munus esse Boreae et Rheni. Certe indies flumua
materiam ad ad velentia spoliant superiores
s
terras et nunc alia Rheni ostia sunt quam memo
rantur  Visurgim mutasse cursum Mindensi
tractu, et  olim infudisse se punt patudibus et
 a navi illue usque porrectis , unde et auchoram
in vicinia repertium incolae tradunt. Sed perrupto
monte  dextrorsum possea iter flexisse
Nee se Nordstrandiae diluvio, aut seeandiae
c de insulis
icam quae Historiis memorantur
natis, qualem sub loone iconomacho Cedrenus
nemerat refert, abae Historiat misella rarisse
horribili tertae notu incendhoque erupisse. W aut
de montibus subversis vemadmondum
nec de trotis
Corneas
Lmajor apud sconius regn
tili. mnacap.
amba quisca
LDortomannus Monpel.
Fub. 2. de succ. pu18
apud ponius
de Thermis Belilulans fuibs
Ie
Sed q
dicinia
ubi ea
deter
et qui
distu
aute
qua
o
dito
capir
eten su
luma
tae
mir
in posse
esses
cglata
et abi
Ptinci
ad me
exiae
Sec
nodstri–
in Du
se
olim h.
o
collis
incisum
a nam
aturo
esu fab
subjicer
+a
agre
1b1. 2
imo nq
porame
inde
aagils
ubi
de mox
ventum
 Nit
e
per qua
ut
vrs
trium
per vi
Gass. V. peiresR. p. 353, 354
Misc. l. 10 (s. 2.) p. 247.5
2
vobide
Frisii  nostr.
inti
intur
Miud. chron.
De Hordstrumd dant oert sesto. p. 40
Boistens de diluvio Belgico anni 15)
an nala terre
uoli. 1.
lb. 3, p. 153. 1575
 sant.
ecod. p. 154Vis
sinterini insulu Bardelo
lacand. Aetr. p. 5 6gubi et
de Melitu idem coedi
licu

## Folio 23r — 00067941:0035
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 156 lines, status machine
in ditigne Berrensi villa Hyboru monte
b obuta est , et opidum Rhetiae plurs.
et locus novos quales passim monstrantur minis
t
facti. a prominent ex aquis vestigia marorum, aut turriam
ut in zelandiae, et ivisbia ruderibus famosae olim in Balthici
maris insula urbis, aut qu, nec freta
si  a mari effracta qualia Celm Giditanam
Sicolum tam veteritus judicura  pudicantur.
nec freta de fectis a mari effractis qualia Gaditanum
et siculum jam detercons judicantur; nec de montibus
subversis quemadmodum in ditione Bernensi, et in villaci
Abibas et eemenum monore opido
et patrum memoria in sheficis cum plursii opidum opprimeretur
quanquam et umnestris moncibus prope postras
in Blautcabami mondi fractus nontibus et alibi
passim od s inanifesta sint vestigia rinarum, horrentia aspecta
colita honite eanc C orda  quaerum aliqua
fluminibus imputes ut in loco Aostrap, ubi equinae
angulae vestigium predunt
da
Regis tiliam, cum amatore
inuma procurrente
Ix Scopalo in valem pro
in oppontum montem duam fatus transcilisse in mngantur
trans B0 fominis terribiles catarthactas
in oppositum montem cransiliisse noguntur poetantur
uisurgim matasse cursum in Ariudensa
tractu atque olim sese infucdisse patudibus a mari illuc
usque porrectis anchoramqus etiam  magnae navis
ibi repertam incolaetracunt. Sed rupto monte flurium 
eextrorsum postea iver flexisse. Nec insolitum est recedere Oceanum, aquasque et
rclelus terrusqe invicem are permutari
e Morinorum litus mari olim immersum fuisse
tllus .Andona et quod S. Audomari
st fuisse Oceani
s et ubi s. Audomari tanum
nortum ortelius et chifletius pods probant. Vec jam de N
Magul celems Roligohuede a pars SeB
quae
art syplgica irr
favenna inclinmtiiem emanum mperiotione depuli superioris dice
ex insignis nabium statio nunc Hare abscessit ud
 Constat magnam Adriatici litoris partem, olim mari somectam auisque antiquioribus cum
olim  mari aut patutibus jnviam faisse, et
qui si quilegia Ra Bononiam tenderet magno
fle tendebant magno flexu usos ex veteri Romanorum
itiuerario nsta ipparet. n scilicet padus et Athesis, caeteraet
xitr
steraque sipenninopum et  coteraque Aperminiam (quae Hacum
exoneritiones nondum certis alveis coercebantur
donec MM. Sccurus manum admorit. ex es tempore
ertatum est cum fluminibus opimique agris agei
rogionem oitm
tignificubant
nen ardem
extorti, qui passim policinia appellantur a naludibus
ut Rhodigina
.s, o antiquis vastris principinus
tro
o possessa i ubi et sepulera
langadiqza.
itm videas prata sit peta mari ferram mari, prata,
majorum habuere in Vere g alim
Nunc ars eo progrestaeu sn vus su
flumine depressiora  cujus  exundationem
congissimus agget coercet. antum humuna arte orbis
terrurum racies mutata est t majori parte
inhabitabilem putem si genus hamanum aliquot seculis
ut magnam habitationis suae partem genus humanum credam
ipsi sibi debere  tametsi, et castores industri
t
erte quadam sua aggeres et stagna parare rentur
Nec jam de Noristrandis diluvio invadatione in Hotsatia
uut Belaica irruptione dicam seculi superioris dicam, aliuque antiquiori
euaa C p
sum est repetire ius suum ne passim obvi inculce
asant ad Strab. L.t. p.3
ubi _ ferre velaschematsin is
autor
de deterra
ut seuec
Mar. consel
add. chorier delphin. Hist. lib. I
de selis ratis m. A d
Tart. precop. qui cum
Russi. Etsavir extat
po2. 38 ad 24E
villaci cerraemotu 39
n monach
AAlnotostemens
Firmano territorio cum Mon
a cryptis dictus
auno septum
cormiseteretur
Proute dello
uctud. set
et ab oceano
tum
ad mittentibus
ortel in Theat. Drb. ad Tab
Artesiae quem refert et sequitu
vanrifeet se portu jccio C.7.
inundatione iu tolsatia
u on
passim
C int
is pere
sfma
rraa
talia mutatione et lasdem
rastu.
ditione
e satisq 
ad Athesi
mua d Adice
isuo est vepefer
via incm
ic Alpi in et
in
in
at
1
A
lesinc)
corsvenc
otu
e
Adri
e
reltas
cusiamotici
com nanesi osiginem ex
illo geners tel
ateri, quod
van
arum
2
is
aludit
Belgae Anusliiaones
Fenni
d. C
quae
ressim
siccatanm pascua abuis e
un
to autt re
ama
dum Torc
matationem
idem tucit
a
ptrra plaese
s
Reruu

## Folio 23v — 00067941:0036
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 141 lines, status machine
Pathoii Apud Rtatavinos cum Monaterii
Si Helenae funtamenta locarentur aucoram
drandam repertam Diguoria e testatur reditus
autmmare, aut c aut fossam strabom
Ravennam ita describit strabo, ut quis hodic undem
eeq n
mpri lembisque tali
maxis accapt
dins Cassionovi evo furt
 Exave primaria
illie classis statioi its et talis adhuc Cassiodoro
fuit pro Therdorico scribenti) Erat ibi priraria stati.
Zomanae classis et diu Exarchi sedes. qu quod
cmmercb a aris Graeciam Ialiae conecto
inne del mare.
ees
cippletis astnarius
curia et veneti timent, et
dquautan e Lobgebara
Seu non aliod najurae omera vertentis minaca
 Iugentem sub terraneae aque vim
ingentem velit lacum sb, terra obrutum:
et fer utam, insigni naturae omnia vertentis
niaculo sub terra turaculo ha Mutina Estensium d rincipum
 sedes, nec aliquid se descriptu dignius nostra
temere nec aliquid tota  Longobardia femere
se osferat reperias cigniis describi. Habet scilicet Matina
quod nescio an alius erbis locus, ut tota urbe et
in vicini agro a passiium aliquo extra quoque in vicino
liquousque agro ubilibet licual fontem facere, vivum, perenner
sacientem perennem, et qui rivu
 et ut verbo dicam rivulum artificialem cui nec
detrahat aestas, nec addatihyems. Nec aliud opus est
quam pateam sod Neo aliud postulant Aquileges
redum altitudin peret
Inde simplex trtat
terra quatuor aut qui
vetris ul bis
pedum, tum iterum rudera
uadeeim pedum, spatio
quasi inbe oplus semet subversa
de crela, utiu ut vocant
tali, id est argilla, pedum e
XXIV. Tum alia farrem species
cui valli adomen ferere quam
olim de tectam aisse rudices
urandinum et fracidi stipites
ram tranciuse et at solia
urborum, et interspersa fatentur
cohchylia congesta est haec terra
hagea soliorum instar
pluresve
liubi invicem superstrati noscam
manifesta inter uss terrae pura
et fracidae materiae discrimine
sub hoc vallo, cujus altitudo, est ad
XXIV pedum terra argillota
iterum loccurrit ad  pedes
multo priore tenaciono
nostiemo mixa  gutia
mat inturmurque aaditat as
et siem tlus
ubi
derrimitu
dtiu
pe
cetem
s
 sintuaginda
culida 
ece pedes
erentum et o
vudera occurrunt
spatarum platearum veter
e
sat
cabis, tessellatumque opus subinde aliaque detera
e vestigia eruuntur Inde per tenacem,
argillam post pedum ad terram
veterem perventur, olim. detectam musc
et folia cirborum et conchylia inters persa
fatentur conchylia, postrem mixta arenae
glarea occurrit quae e.... quae dum
perforatur anditur murmum igen auditur
ingens ferrea terebra muruur auditum
ingens et fremitus velut labentium aquarum
tum vero fossore ita se paratit, ut terebrae
insidens suae ret attolli pronte possit; Nec
mora dum pergit terebra occe aqua prorumpo
ex soloolentior primum, et ilana impurior, nox
tanta vi ut et cuista areriae, tumvero
mox tanta vi, ut tie retracto homine, insecu
p assurgat ad summum batei labrum; inde
erompenis continuum faciat proflientem, tecto
i ameto subterra caneratoq lapidibus rivut
usque ad communesi alveum omnium
n  folius 
eanalem
cinsna
omniam fortiam urte set quer
apre orem aliqua
usprtudiusMatimensis Media
aquo venetis ndiCtr coram accepi,
a
vidius quae Bernardus Ramarzimus insignis
itrint Medicus apud Mutineases in justum
opesculua parat Adti Grandius
Additur cor terebram cum aquas afingit, seu
 alru derti Erisim declirare, quas
ubis
sigpor. epit s
sit
tise
= et in alus avium
es alos at sotorle
usque ad egros ngenls
Colies et quibu
Atestio, Et ors silias incumbunt
ei
es mir
 eandem
 maristsra per
pervensi
aut siastantia in
exita smina pers
quds sunt qui pdit
br remet
qum
lum auxisse arbi.
Limo mbe gelut
tiuise
eacura
opertum
Xl3
Tantum Urbs suis
rninio et terris
ad vectis crevit
o eligante rerm
a crtanice pariter
et antusali entia
appratu sperimiaei

## Folio 24r — 00067941:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 96 lines, status machine
illuc labentibus sub terra aquis in fluminis modum
quod tamen Ramazeinus ubi non 
sed quod magrant  minus compertum haberi aut
potius falsum esse Ramazzinus notavit. Hyeme
non foclitur obmolessum abem calorem in puteo
calorem. Hyeme non foditur ob molestum putei
calorem. quem suasi ut imposteram thermomet explorent
xcolet ne pro Antiperistasi piffocantis in loco non pervio
corte
lo aeris natura imponat. Caeterum
putens semel factus N ita perennis estnt
nulla huminum  nullo hominum nulla
Aqua purittibst: est, et prae caeteris fonte Abgssi Nncerian
quem vocantu Naceriana non cedit cedens inferior.
pute semel factus aeternus praebet hae somma
aternum est beneficium domus, adem perennent tanta pereunitate ut nondum racterus
nec labore hominum exhauvirii aliquando potuis
compertum sit, quanquam saepe tentatum constet.
cummongius fueret aqua aliquando tut
impurius flauteaqua forte fluente aqua dum
forte imum autei  os male foratum aut postea
oppletum est; ubi non aliod remedium habetur aut
requiritur, quam, ut demssa per medias aequas
terebra repetat oficum.
Ex has non difficilis comecura ex primum
olimbingentem tarum Aquatu
de terrae stratis non difficilis conjectura est
primae glareae ex altioribus locis infusam aliquando
argilla tum rep paliustrem materiam
nic arandineta et palustrem materiam superstitisse,
cum arboribus  superstiti; novo deinde maximo
impetu ientem  Iajorem argilt immensam
AF
arsillae vim advectam. Huic inaedificatam veterem
urbem, subversam irruptione barbarorum reatque ab eo-
emporeqsue terreni motem pluviis torrentibusque
crebisse. Ilqe Certe plerumuse urbes vicinis hortis
adibus laliquot sasgent
 Scimu
altiareou
vo olim
loimctnure deva
descendi muens gradibus, et vin
intheone Agrippae
detegendos fuisse remota non ita pridem
remota tersa, ut ini et ima columnarum detegerentur,
cum olia gradibus ex. Aquelejae audio plus semel
ac. hendi. quasi
falientis quod rximus mutinense
facie urbis toties matata. Sed aquae miraculum
majus negotium facessit. Qui fluminis labentis impetu
expelli suspicantur, non salis cm attendunt, adoar quanta imetu
vi opus sit ad fontem continuom abfollendum in altitudinem
quic septuaginta et ampli pedum, idus non uno loco sed
pas im tota mmbheraicit vis equae Et si tantu esset
es labendi
larea arenisque manifeste impeditur
verferet directionem prater
Murmur certe nou a cursu aquae est, sed qualicunque fluctuatione, e
q quae somsinum loco circa locum profundum et cavum
Quanquam Et quanquam exonerariaquam non dubitem
subterraneis exitibus lente tamen fleri credendum est,
 nullo alias hidro phylacio pro tanta latitudine ac
releritate suffecturo. Itaque non video quid aliud restet
quam ingenitem lacum vicino monte tegi hunc autiquissimis
temporibus ad locum urbis pervenisse ( ubi glarea fuudo
termi imumbe incumbebat. De inde superiujectam materiam
ur partes expleto libella expleta cabitate ex ipso lacumine
vectam, expleta demum caritat sed ita ut
per l infervalta lapillorum argillatu velul fornice
fentantens commadicatio cua sac falio perstares lude
putet
AB glovea Be perrosi
BC
ergilla
Cd terra
dose
Cud
argilla, EF, rudera urbi
planum urbis
+
mons. su
lo tectasaqua  lacus as
efortuse
superores increvisse
diutoruo temporis
in tervallo
veloc
capis
multo majore
non minore scilicet recessa
quam corpsave
aequireret
lapsum
ex alitudine t e
statim

## Folio 24v — 00067941:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 73 lines, status machine
_b ins quali licet gibis solo, ad ejusdi
tamen hin zontis libellam ubique perventt aqua
eandem scilicet que est lacas. Nam superiore
kogerantur
urbis lico potei per se effament in apertum, alibi
sabtereaneo adi exitu aquam ettundunt
A eseentobadia ad
Eruent Rerecat hn u veceusem
Ab. Estensi Longobardia revocamur
in Bransoicensem tractum non absimili ruina
terrarum, cujus saepe depreheusa vesligia sunt
sed nuum illastre inprimis documentum nuper
vicivum Gottingae Rostertium dedif, nobilis olim samila
 nobilium olim dynastarum sedes: quod a
quod perscripsit dem ex parochi non indocti vir
navratione huc referre operae pretium est
Mento Aprili anni perti supra oetogesimum
incola loci puteum fieri curaverat. Primo humts
consueta frugifera duodecim pedem acta perfossa
est, deinde nigra ex putrefactis foliis fibris
museo, multis referta conchis, spatio unius pedit
Sub qua margam invenit putearius trium fere
redum altitudine, perviam canalibus scaturigi
nosis. Hfuc usque prima vice perductus est puten
Sed cum sneuse Aprili aini supra octo gesimum
inpiet
sexti seca aqua defecisset; altius in
profundo quaeritur scaturigo. Ibi fossorii iterum
esson offertur ingricans et graveolens solum
ex putrefactis folus stipula gramine
museo raclicumque fibris multisque conchyliis
ecto pedum densitate, sub hoc demum
ubi argillosos incipit et lacnibus lubriens
sandus in betulam offendit fere putrefactia
densamqe abietem adhuc integtam et transver
dacentem cum radicibus suis, conisque nonnullis
suxta repertis. Nec tubium est ingea
ingndationis opera. a vallem
arboribus consitam   illuvie aquarum
per intervalla redeunte diversi generis stratis
oppletam, cum et marga ci colles abundent
et sebrae ac solia manifesta sint spolia
dicu
sint astantium sylvarum Vunc locus e
in planilie situs ita editus, ut ingens ex
imbribus inundatio quae sese velut ruplis
nubibus anno quadricnnio ante effuderat
magno in Locis depressioribus damnodato ad
putei locum non pertigerit. Nec memoratu
indiguum est, nuttum  in illo tractu nunc
quarris potius arbores quam abietes crefiere
ttum abietes desiderari, tantum natura
sole loci matavit. Condhae non  ex
bivalvium genere sunt, sed rurbinatarum, et
nec neque dlim dubitare fas. est veras esse vivo
olinm animali habitatas
puteoram
narsem Mast stabhu represculoru
terra
prc
a
DE putrefacta tem
EF  argilla in
qua dibsre
a
d
 cum urudum fequentia
hominum extisa in
iis
nemo ra
sitonum
t arbores
passim alia

## Folio 25r — 00067941:0039
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 101 lines, status machine
ubos
utis
n
es
duil t t a ut arbores
ab obruts  sit fasile liatum Cattrib eamus
pes
quale ti ile trancitens ellurus peculiari
iballo tractai
passim alias aecuorunt arbore obrutae
et sassile lignum. a eopi quale in umbria
repertum Franciscus, tellutus peculiari opera
tavit nec limo tantum mersum, sed et sax.
ies icttu Obvolutum scimus. Ex Chronico
rnchaeroti paus 3
Montandiem et C Iest osu in doittiboq
uud Ronlt Gresuo bist Ayn. 
no (.
mnygenbergae in Misnia ad
nigrae aquo rivum quarta
siggia venam terri dedit,
qualea c eaque perfracta
apparunt nt
st astilis caspe
Albig on. Mesi.
ede Caeterum et sub Torta passim veteres
qu
i velut silamfuta
arhorum trunci reperiuntur qua traceus omnis
quae non proenl Hanovera selaq es effoditur
in urendi usum. Torta autom  non terra est, sed
Toltrvies materis lignoda cilluvies et 
musco a Ad Natum cum turra paludosa
musco adisque ve gramne, lnis radicibus arundinibusque terrae patudosae
patre factio et postremo siccatis  longissimo
tempore nata. ilat aliquil anse marunt coriariis ex
corticum quernorum reliquiis domi suae vascitur nascitur
ireri temaore naliitur brarius arpendiasius paeat prodit
lis perre
xa terrem
ominis altitudinem excedit.
d naci
stratum excisam renasci
us genatsi. sert
nondum cempertum. Ic smneburgo tract arbores
sad et passum in Lunebargico trantu arbores sub argilla
Tola Tetla somnes Chanci, Prisii et Aulgae Angrivarii Bructeri, fi
cimbri, Belga Tarta ituntur, nec in Aaglia de esse
ea
ud ea
intelligo audio non magt, quam mixta huic Maseo obrutas
arbires, quas ibi Mossvood vocant quasi
liguum sub Musco. Auiquando immisso fucendio igne
ate consumta est, quod auno late vagatur incendium
in duvat Quod anno octuasi Bpluagesimo octavo
Adeo non soli populorum terram nostram vrimus, quod Plinius exprobravit
uadei duodecum a chusto seculi ereate men integro
Videntur usum homines ob incendiis didicisse quae aliquando
ate vagantur per sol hoc soligeaus dius durunt. quale sicca ostate
du pel iete vix mensis spatio  restinctum
annales Bremenses entinorant anno seculi a Christo 
duovelimi aseptuage simo octavo
in Laneburgensi Cagro, et alibi   nobis sub
0y
argilla latent arbores in integre et factae;
E et mpmorabile est pecasue fere uno situ jacerepleraque
radice inter septentrionem eta oecasum cacumine inter
etientem et meridiem porrectis idemque notacit
Boobius Brugensis de patria sua scilicet
aseur tundis nonnallis dum V ad viginti t uttas
ad decem  aut etiam viginti vlaas iditur integras
reperir sylvas  terva obrutas, arbo dignosci exacte
et arborum lacumina orientem verti
pecies arborum et in soliorum serie annos distingui
truncos et folia pro cambonibis ad hibet
ulde per itaque credunt viri docti rate met amnem annalium memoriam
n
Oceama estu et cocia caurique ventis agueatum
arinus nunc quoqu hac lora agitant iafetantur, manira
de turta schotagi
et patinu
cosibesytm
eq Nec video cur
aliquibus sulphur et
bitamen qu agis qua
aeteris foci aliment
inesse
Et
at pacicas nomsra
Torsae artificiati
genus
abeudui 
antin
Rag dol itin
ih. Ronun (hion Biem
in Balderim. 1.
ab. 2. de lap. et
geum.l. 13
1 15
ig. l.
pecus  l51

## Folio 25v — 00067941:0040
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 103 lines, status machine
vi irrupisse pereis, unoque inpetu totam
hanc inferiorem Termaniam  invest,
materia obruisse
itaque consent
Uide consenta
Quod si verum est, materiam
inde cum materiom et
m elter ex altiore loco venisse necesso 
rediderim promontorium liquod aut naturalem aggeres
ex argilla mari objectos it tandem perfractos
huc incubuisse. Ita rerumnatiura praestat
nobis ata historia vicem.
t
ieu Aresteloda. Cum Aimstelodam
aliquando  ad puteum Aereiendum effodet
Moderetur terca ad ducentorum et trigiuta
duorum redum profunditatem dae species
tervarum oblata sunt Hortensis terrae redes
septem Torfae novenn, argillae novem arence
octo, terrae quatuor, argillae decem terrae
olu rursus quatuor, a1 enae super qua
domus.  illic fistiicantur pedes decem argilla
 duo sabulonis abi quatuor sicciae
ferrae quinque turbidae unus avenae quatuordecimus
argillae arenario ires arenae cum argilla
nistae quinque arenae marium conchulis nistae
quatuor. Tum demum tandus argillae ad centum
et duorum pedum profunditatem, postese m
triginta etlunus sabulonis pedes. Ubi fossio
sit. ita Torfa semel oaurrit, terra quinquies
argilla quinquies, arena plus sexies conchylia
semet. Credibile est, ubi nanc  haec repe
riuntur olim fundum maris fuisse c
ad centum et amplius pedes infra ubi nunc
Conchylia jacent aden amplius pedum
profunditatem. Cui restitae nundationes
ruinaeque Tot strata tertum invexere, sadimentis
ternanum argilla arenaeque invexere  terrae
sedimentis interjecti temporis mora natis.
 potest Itaerpasu nare Ho
ita repulsum mare cessit ad tempus, quod
sed postea jus suum repetens, sese iterum
ruotis aggeribus interras infudit, sy vasque
prostrabit. quarum nunc ruinae a fodicalibu
er de teguntu
jadiciis
tantis renum conversionum vesti
uc
ns em
e notandum center, appor
fere aut rarissima hominum vestigia occutrer
qua eie osta gigantium passim pectata,
parum certa habentur et postea peculiari
Ut credibile sit mutationes nondum hic
i nallos hic aut caros habitatores
fuisse nas oras nondum habita eas
tantas rerum conversiones habitatorum
tempora ee longe autevertisse
ut credibile sit nondam has oras habitata,
cum nundum tam incertas seoes nondum habi.
e de
tatorum geu tatores habuisse.
Gigantum ossibas Ossa Gigantum passim jactata
de quo postea
efidem non satis tuentur,
amplius dicemus. huonicon Albini memorat
coum
A arboribus sud crranes sub patustribus postuns
Fenen in Hollandia et Brabphlia
to
Cs Aod. Hist natsen
hudiei . de 1 quo in sec tndi
Eindius cnioni seland. (choddell
6364. ed
ci t. 2.9. fuse
repertis petr. Nam Miscolltile
Varen. lib. 1. C. 7. Geograph. lnir
ul grasia
pnstrn
uni
3
sigcmuus autr
ste aut
e
tan
iuge
e
cuo
per
cous
et
qui
globi
tauce
sagie
cest
10
unde
auter
iluo
arte
ex
n

## Folio 26r — 00067941:0041
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 107 lines, status machine
amen
ruringiae Albino visum memorat
extane est sudem in usum sepis paratam in profundis
eres
+
esta
m
des
pinta
redi
 an
excisam
 latomis saxo inclusas apparuisse
et alibo crania et ossa hominum in rupium
commissuris inventa. MAd Beruam
Heclvetiorum Navis in fodinis ad centum orguiarum
profunditarum reperta scribitur, non absimilis
instris cum auchora ferrea et velis lineis incorraptis
aeuiu
avium Ao
Montalbanum Galliae aliquot Auchoras, ferreas 
expefu alta terra abditas,  non ita
uidem nolatas in lucem tradit Witsentus apud Batavas
sen navalis scriptor insignis, et ex Peruvia metalli
et in profandissimis peluviae Metallis navem Et detectam
literas incognitas praeferentem antorum fite trd autores habe 1. Quorum ego sidei
quoro equne adere Cui ego nihil addo vel demo  pleniones
listinctius tamen tradit centione tamen et pleniores
jam ene narrationes haberi velim, ut constet homines aute
ingens dilovium d in eB in Germaniam, aliatue longe
dissitas a trima sed regiones genetrasse, 
tc avego et ete  et
et era et muguentum namiandice
et et  lon et integram navigandi
scientiam consecutos fuisse.
ea dixisse viorum u quantum satis
se de arimaevas aaerlariumet
couversionibus haram terrarum, et historia ntua
cestas antegressa vestigiis humanis priore, quam ipsa
rerum natura illustribus notis scripsit. Miscuimus
conjecturas argumentis ut in re abdita fas esst.
et digua utcunque nocci. Nec dissimulavimus eorum
qui Hypothesin, qui ex aeteris mundi globis aliis mundi
globis de esua teltore judicant quasi prinum lapera et subinde inflata
ruce a tenchris separata ex futa massa 
varieque ehalliente ata inaeqvalis circumdederit tellurem
uro; mate deinde ambilus quasi aler per dali in star olei humonis chemi C, per de liquiam umoris
1aC
unde prima solidamenta, et nune quoque vitificabilie materia 
affracto etri ectudoe refii per refrireration hmoattrasti nostra conjectura)
pe deliquium sehrupti fornices a iil tef dum refrignque
natum, abluto ambustorum sale praegulas. Mox fracti fornice supra Aquami eminentes aut aqua oppres
 purcumbentesque in subjectam abus. tam ex putsis in summum ex subjecta abysso exprlsa, vicissim notiis in Tartara
ulmentes; donec
iam sibi in Tartara aperiret per hratus Tube mudata cacumin
dida
apertis hiatibus
C super prioris ruihis.
quasu et panteans aqua in sumcd
chateria terrestris cum aqua defluens varia composit novos passim colles fr novam terram fecirit
ng inde
um montes et desiuens cum mari quot aut eatregebat mare
diversis vicibus affluxuum et sedimentorum, quillis involut
unde quorum un nonnulla indroe in varias saxorum venas,
art tegratum seratia abiero in quibus animalium planarumque
auteriorum reliquiae supersunt.  His consonat historia saera diucti historia
er testimonium per hibent
lituri fata quae montes probat mari tectos, cui vicissim
ipsi montes mariua ostentantes polia est antantes. A pud nos
mpentissimus Melibocus veteris u libellae servatoq. Sub eo
silles u em ex conchiferis aaxis; tum metallorum venae pendentes cadentesque in quibus
saxocum  lapidum terrarum metallorum  ubi ambigens interdum
mbigas interdum inter fusionem sublinationem praecipitationem et
crystalliscuum, generatores: ac sublimationem et cogetallismum
reneratores per ignem aut aquam.  Utrobiue natura
arte naturam jmitante, et furnis et labontoriis mangoniam
et sutlu
entra Bumannic
Ie Boetibe sistis r
Scart fel dense  ad Hercyniorum monts udices in quibus
 Spolisi ignororum uneri saepe animalium, Hoc ossa, inaxillae, dentes, fortasse
exercente
 varis larvae
sibe terrestrium, menoteros nauis advertorum, etiam genaconuinquo (quo pertinet quedlinburgensium Monoren
hoe marinorum ut constat Rosmari dentem eboris emulam, et haec aniun horum am malium
magnos greque in sephutrionali oceano nunc quoque stabular olim portasse
tiva cyabentes n his anris com eo usque num pertingane pervenitet
rence
errae
esta
u
nes
hyce
nis
e
de
dum
zannstrch
Wdebb. citet similer orte
acas
dimete
terra
actata
Explicata in specimen
pisium aeriferiorum in siffici
lapide apud esterodur
Tebiam delineatorum

## Folio 26v — 00067941:0042
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 98 lines, status machine
veustiisces pes
Beneu
Asive utilis cespes
vficcalic palatibus  lungu
sa cum Longo
bardiae motationibus b ut
omoricis e
t
tractus oonen comparatio cum
Lorgebardio motutiva cu nosti
es
Longobardiae M
oprimis quam peruasurcensibas
ognati Estenses CRde habuere,
id Ab. digino
Phodigingetactas a
Rhodigina terra ab aquis redemta
Matera Patavii 
et patavina
tuu
idm
dmirabile
torra
 Ad Este
stigia ravigationis
e
glaltum
mjulis
Inde descendenbileus mobis elit
in Hildesiae Hanoverae) vicinia vrta succinum
conchylia, torfa auboresque obrutae; fossilia ligna
Qvaris petrificationes oblatae Magis hodieruo
teri appropinquantibus, glossopetrae e hoc est
jo
ferioritus locis
 in calcarios ad Luneburqu
ante firemo passim Forfa  obrutae arbores
e judicia errumentis aliquando Oceani protratis
a Cauro sylvis ommunem huius inferioris Germano
aimbris ad Morencs per chauces ad Morino,
cladem professa. pleri  totius
hujus tractationis sententiam complec Haec. tracta
honis nostrae vis t sentertia est quam yno conspecto 
placuit finientibus coppledi et Pracuusu
si
Hoc naturalis Hicoriis compendium est, qua p
 impendim.
vimus quen
inientibus revi adsutu conspectu Ct ssa
rerum et comexio ippareret
liena debert redantur
aption
quae
tu arc
Poltro
musce
muse
putre
tera
corti
breui
vix
us
qali
esa
e
unde ad Rodigi paludes Venetiae.
ujus
ostetur
sicium tractationi copes
nos rebersis
Hissterum nat
Brunsuilens Historis librau
aeeo minus in artificiales
plaunt finientibus revi conspectu
insinforbat
habe
separatio lucis ab opaco, seu ignis agentis a maa patientae
se paratio hicci ab humido seu patentium gradu resistentiae
inter se differentium
Opaca mundi corpora ante se parationem lucis arsisse et
ferisse soles ante quam planetas fuisse vider
vit iucem
inu ongo vitrificatio crustae terrestris
t Porcarum a fusione
prigo maris instar lixivii vel olei per deliquium
jugontes immuiones
Fracti terrarum
inces.
Dex strata a sedimentis inundationum.
nare olim in montibus. Melibocus veteris libella semitor
 saxis
spolia marina. fuum dfligia. Glossopevae pisces
v
et
ligu
ira
e

## Folio 26ar — 00067941:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 175 lines, status machine
2E 5E 2
LFY
+ 13
S. AC
8 
SB t a BE
8 25  f:
e
1881lit 8 fus a:
∞
a ad a s B Bs B B E 
in n ut nn n 
un as in mn ed n
pop:
etrunt
as 1,   r  E 
es  2 1BB 
16 1. c0
3  . . . + 56 BBCB
n es 
umun
B ∞ e ∞B ∞  ∞
it
X ma vB 
nin
ce 
33 6
180 18 it 8 l stum
 23 
e ∞1 
557
5
825858
525S
 5 9 (33   3532C 2B 22 alib
BlctI, 8 elje ele e HBs ABHI B5 IBttiCet 102 L H(E ICg
6000et
ia in
2 ininiui 322 2  t
 ∞~∞ 60∞∞∞8 ∞ 0010∞0
.   
  3 4  a c. 
 000
. set
 e 
 13 B3 c B a Bi .  a 2 5 a C 2 9  1 o Z B C. B _ Sic. a e B a B  B = B R  o   y . B E B S  E B. B   v   5 B B d
 oisa   
∞CCD∞LE
o
 si c BB     LB B X
18GB 686∞BGg
 sicet
30∞85SSSSEBSBB  3dSS 58G 1GD= 5BB B= 5885S 6B
E3 1   + B ttad p) 2B ) Bi i 1
s i _ 
15 3 I S + += i 55 3I 3 (3F83
2 2 2 3
00
0c
3 e ABG  = 2∞69 =6B a BB 59C BBN B =8L895388
Bi inS B 
 5
3E=  C6 3 3 B28
3 i
2 3 3 2 3 3 2  3 ∞ 1 3   i   4  4  =
EC== a CB EN= B~ B3BC _BSBCBLB
i ini   2 E0  2  8 2 3 
 n mi  
=88 D. EB  
8 E18 3d5
38
28 B   1 B   ∞  B 2
26 ∞
  a
Boll. 7. 6. 43
al
 600∞06∞ 60∞ 61000  2000B 00 000s
 ad a n e   c ad du et in ax
 C LBEBC
2 2 7 2 2 2
  
288 i
60 +6  i s
  t
ea    c ce
5 P=
E aaae iet E BF1tFB 8X 1B e 1881P Et EL
n
Ett11 1BM B _Be i Ip~B pEtii 3E 19838Ili 18tIt E
i
223
= E - 58.
8 3E 888888e 1 1
2 
26
ii
AeF =9 e 3E( 2 0 f. 100.2 52  422826  ab 1
ab 0bo   2
des cu es i
B∞E
  5 B∞ B1B 192  
Bomn 2∞ 1 E lI B 
B 22 EB
35=85+0 5C 
∞ 2
8E E 5 8 3
27- 20
0 0 ∞0
= EE 
 2 5 5 
220d
28=
d 32  Be 2C BBE ex 
18 i 1
de
oc e
28 8
d
B2BiB B  1 B 5 et =
a ad a  
28854GLSS=
1 8t
2
 
25
59 3881S eB Et
mininin    F   -
291a  
ad 
6. B
E
8
52. 2
2 8 
SG  E   
LCEC
 n 8 8
 E
38u E
3~E  3~Z
5226 eSECE 
BE B _ E+ C BZ B 5 B ∞ 65 
 iB
28E 2E3
826∞ 51=
2 
28
B
6CB∞ BB
3 31 1
32 20 B = ∞∞ ∞ ∞
BBCE
=
= im ∞ G : 
28= == C=  2
18 1a C EF
138
18  
2   
e
os
00 0200
5E
28
  Ce
1823
25=F
EBELF80
n 12
5 1∞ 2
ptet i
2t 
 s n
E1 E2
lia

## Folio 26av — 00067941:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 183 lines, status machine
p 3EBB Y ∞ XB BR X∞ UNLHEAO EOOE, 58BF 5 E
  ed 
528
EL3E
Ca XE
P 
3u=
23 CCBC8B9C, 8,6BE8 (85859 6 L6G 1155L0 
ta 2 e
6B 13 B B  E
CCF 5735∞=9= ∞E 9P3S 
5=  cot cod
22
F1 3
ex eo  
4 
 ∞FE == 2 BE32
12
8
mES
  B
3EB
2E==
∞= 849∞3
 co
EL
 
111 1 1 11 155
E LE E
5 8 13 1a
11I 12 11 5 3 1 3
= EBCO ∞2S ∞055 15 8 _ 3aPB =85∞∞S∞EB 555015C
52
22CE
e
=6
n eo c0 e0 B= 
533
Eticue
B 2= 1 61 1 
1DB 2F
la B  
0.
ada
 F Z. Z L L I. H 3
E 5=C
 
5  i
32E
3 8 8a 6) 8 3
2∞322
21 ∞3 d
d aa a 8 00a a ∞ =
1 1 1 8 1 13 1 1 3
2455858
=OCSEB ve 2
Beini
 .  m a F    = ~ c
pum dcea
11788 ∞tF E
avi 26 3 = 
ttI ovs
na 5    10 5  88 5 ∞ 
2 EE.  B FL L F _ L  L  F B B E
 E  A L. F     X H L L
∞0 a 00 a 6000 ∞ 0  naa 
3) 1 41 1 1ti 1 8 1 2=
2 3 E0   5
ex  XCL FE et 2
e
28
5∞a5
5 8 33 5 13
233∞5
9∞02∞58 2
6= ∞ ∞LSE
e c
E2E 3CEBE
sc 
i C
= Ea=88DFB 3B = B3
 ∞ ∞ 8 0 ∞ ∞ ∞ ∞ ∞ 6 ∞ 37 ∞ 8  
11 8 38 + +111 1 a 1 811
2E 
XS= ∞BL BC
25~ED~B BBBEBBETEO  BBS 59B
CIOI= CISISSIASSSBSO= P
0n uo no e e 1 ∞
681 11 11
E _ F n a 
BF = ∞ 30BL= 25 2 F
3= 
52 
= 
 e
110 191B c  c oBF B
888∞88∞∞45
   10000
  
enZ DE = EB= F a∞ B2 
_. B = ∞  A   =
25
xS E
ES+ C3
ZA ~ B
8E  F
e
i
806311 88, 1538, 88
 3= F_ _E  Z =
38653
13E=
E ∞P
2 2  1 1 14 1 2 28 2 2 1 23 23 . 1 2 29 6. 13 7 12 2 2 1 2 20 
+ 1. 1 + +
8.  = =
un
F E
21o 
51 51B 53 _ 88, 
∞=
3
1 3B: BE BE L E B 1 B EF =   l BvH E BA BH BF B    B C
F _ F a a AF
+ 17
 E
t
2008086205
E   
∞ L GXL
 a
238101012=
2 = 5C
 ER 5 2 2+BBE 
2∞∞ E
6 
iin c
51 8 16 8 5) 30d 8 5 18 1 F = 11
E 3
 1i 3 881 18 53
to
2 2 1  
 is co  
E
18=
c  83 ∞a
3 = FF3 =
328E
 SB= E
 ac a a a aa ac a a na na a ana a
13
1 LF F E E Et EF LD  Ft BFBF bBF F F 1 L
 et 1 1 1 1i 581.  11 + 1 111 1 18 11
1 11 1 1 83 83,  11 1 1 131 1 +
E ag 
125
a 
E2 3 
e 3
18 0
 B1 = _  ∞ 
BLE
i
8 
3
18
5e0 S F  E
312 
∞518C 58∞C
1  _    
E
 
1E
E E
6
= L2C =
etitie
2
16
=1 8 8 B
E+ D-dL
i 1
+ 163

## Folio 27r — 00067941:0045
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 109 lines, status machine
alsa utuentur, nec non in Anglia decise
audio, non magis quam sub ea obrutas ar-
bores, quas ibi Mosscuood vocant, quasi
lignum sub Musoo, Adeo non soli popu:
lorum terram nostram urimus, quod Plinius
exprobravit. videntur usum homines ab in
condiis didicisso quae aliquando late vagam
tur per hoc soli gonus, diuque durant, qualo
sicca aestate vix mensis spatio restinctum
annales Bromenses memorant anno secu
si a Christo duodeami septuagesimo
oetavo.
In Luneburgonsi quoy agro et alibi
nobis sub argilla latent arbores integrae
et fractae et memorabile est, ford uno situ
jacero plerasque radice inter soptentronem
et occasum, cacumine inter vrientem et
mendiem porrectas, qdemus notarit B00
tius Brugonsis de patria sua scilicet
in fundis non nullis dum ad decom aut
etiam viginti ulnas foditur integras
reperiri sylvas, terra obratas; agnosor
exacte species arborum, et in foliorum
sorie annos distinquis truncos et fotia
oro carbonibus achiberi, et arborum
cacumina ad orientem verti, Similia
de Frisia memorantur et Groningano
tract. itaque credunt viri docti ante
omnem annatium memoniam Ocoanum
aestu et Caeia Cauroqvontis furon
tem, quibus nunc quoque haectitora m.
Non omnis tamen. Torta eadem natura capud
Seclanao Carria maris ejectamentum est, undeo
sal marinus etici potest, quod aliquamdiu prohibitum
ne terra firmitatem coereendo mari necessariam
frdiendo amitteret, Carolus V. pauserum precibus
rursus indulsit, in Batavis passim et 
veena vasit passim agrl quoterra quas veenas
vocans remota crusta ad materiam fortae subter
raneam pervenitur, limosa specie ob aquarum
admistionem. ta Hanc haustam per solum fto
crassirie extendunt, et imposites asseri et aquam
pedios interjecto assete exprimunt utam justam
 ad sustae consinstentiae firmiter
an
parallelepic eda seu laterem figuram
socue siccant et ventis, ad usum urendi. qui
mercu
terram publicam torfae causa sibq
i
sibi vendicant, pro praesen
ucorum annorum perpetuum sibi
unitare
mus quaerunt solvendi de de agro census itaque
compatum sic facere debent, ut inutili censu
Neque enim torfam renasci compertum, ut qu
ludoso
plat aqua
aversi a inutil cnsu
et expectare dum torta rer
alioforte mitlenaio orbit orbe alio aliller
post Platonicam revolutionem. Locum ejus interim
aqua opplet non profutura patudosa nec profututa
cum abduci non possit itaque qui 
fium inscipiunt, ita calculos ponere debent
3
sentanea utilitas, non impensis tantum su
sorti sufficeb u
usura ompere.
cagonem virreat  excedete possit. Tursa qua
passim per Chaucos et Cheruseos et Bructero
aritur et Morinos.
et
titur, seseque usque ad pro
luvium extendit mt plerumque o
in apersogostendit. Nec
bhorreo a probabil
indationum esse foetum. Nempe temijiceatu
quarum itluvium solo tennis ericae rudimenta
onjertu
elut belatum increvere. Mox nova inundatio, s
imus novique limi imtua subtile sedimentum, rursusque
mox i hoc ericae novae stamina ducta; donec poss
multas annorum vicissitudines certioribus jam
amnum at
praetentem crassitiem usfili
et
Cassantibus tandem incremento
excavantia, aliquand
ex quo flumina sibi viam magis
et coercita studiis humano labore certiore jam alve
fluere coepere. Confirmant Hypothesin plangae
ap res Wdesphalesue nost esphabi
gritla id est superior terta crusta a sabulo ricetorum
vudato sabule ileo
 nostris Westtalisque ruricolis
abscissa, fir partim ad agros steriles utcunque mender
ertim ad in foci usum. Itaque ustilis est oricte si st
superficies, tartaque est velut replicatio plaquarum
b tetram plantulit nerbescentibus interstim, etau
autem velut replicatioie plaggarum accrevit
con
Lon
se
e
t 50
ost
espes
quae

## Folio 27v — 00067941:0046
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 36 lines, status machine
festantur magna vi irrupisse terris, unoqe
impetu totam hanc inforiorem Germaniam
invocta matena obruisse, quam cum ex
altiore loco vonisse necesse sit, Credidorim
promontorium aliquod aut naturalon a gge-
res ex argilla man objectos et tandem
porfractos huc incubuisse ita rorum natu-
ra pastat nobis historiae vicom.
um Amstelocami aliquando ad pateum
puteus foderetur
faciendum effaderetur terra au ducento.
rum et trigenta duorum pesum profun
Cordine
ditatem tae species terrurum oblatae sunt.
Hortonsis terrae pedes septom. Torsa novom
argillae novem, aronae octo, terrae quatuor
argillae decem berrae rursus quatuor, are-
nae super qua domus illic fistucantur
pedes docom, argillae duo, sabulonis albi
quatuor, siccae terrae quinque turbidae unus,
aronae quatuondeim, argilla arenariae tres,
aronae cum argilla mista quinq. arenae
marinis conchylis mistae quatuor. Tum
funsus argillae ad contum et duorum po-
dum profunditatem, postremo triginta et
unus sabulonis peclos. Ubi fossio dosicta
ila Torfa semel occurit, terra quinquies,
argilla tursus quinquies arona plus sexies
conchylia semel, (redlibila est olim fun
dum maris fuisse ubinune conchylia
racont ad contum amplius pedum pro-
tur tun
funditatem. Cui reciprocatae munda
argillae arenaeqe
tiones ruinaeque tot strata argillae arneque
d

## Folio 28r — 00067941:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 18 lines, status machine
dum interim
invexere, torrae sedimenta intercectitem
nascebuntur. Hlasie
poris mora natis, itarepulsum mar
juris suitenax
cessit ad tompus, sed postea ins suum
ropetens, sese itenem ruptis aggeribus
in terras infudit, sylvasque prostravit,
quarum nunc ruinae a fosientibus de-
teguntur. Ita rerum natura praestat
nobis Historiae vicem. Hac Historia
autem nostra hanc contra gratiam naturae
rependit, ne praecara ejus opera, quae nobis ada
adhuc patent, posterit ignorentur.
in der conclusio aerua relapitu
bases so compendum
insis
1

## Folio 28v — 00067941:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 4 lines, status machine
1     e  e   id  i      
eid  i
s o  es
3

## Folio 28ar — 00067941:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 178 lines, status machine
836~ 5 ∞S B, BB 598555 15 R 633E 5 2333Z 383β5838096B 3782888802812 87588909
XF8
20
 C
5 3E 3 5
8 1551
5 1557
5 2G
= == 2 B 2
52
3C
m
  
18455
352
i F 
5583
S.88
A _ 6 6 8 1 8 5, 1
(8 B BE   ∞ X Z
id im 
pe
immintto
8BEBBBE B B
EFZ EI
88
E IL L S
 ud c c 
∞∞
  B F F t  L t  LC
11335 11)15) 1 1 808133
II1 18 H1 HHI 5 1 838158
(100 11 11 61SI
18918 138) 888
85E563E5
3e
BLBEBB
 BBE
EFE  C 
83
25:
2
6∞ 08
c  ncna
3∞
in = in C BF   C 8H
26F6∞620∞8DFB 80
8 ∞  a0
8
2 5 20
6
  E 
 2 109404C 
EEEFLIS E
a
n CC
Eade
ZK A = - _B
 co
  ae
 
31B B 1∞= 1B5∞2
EB LCLFBCEF
m
2 2 F 1C E HCBF C
BE Et
5 8 111
=8185
B EEE L∞L EF
LBLD =B 65 8 +
2E 3
en
6858
2  ∞~
Blo ei  m
  1
= FEm 55FB = 585 285
5
3
2 EE LEFZ FEB L
1 Ii 3oEi 3
ad2555 55∞∞F mR 5528 B5 19-5∞F8 _B 88 E F_CC
59D~B a
1L ∞AE
2=8 
38
eb∞ 5
= in  =  3 10 2  
6.11B= 13 BC9  B 1  9  1
aaa 2a
E FF
3
0 =  = 31 2 = = 2 2 E
 
E. 3
5138 18
623
 2
∞8
t in 60
83= BB BR  
18
 t E B
(3595 9 959E  E
8
e ed  i BBe et EdE 
2 888
 t
  6 
EE F F ∞ E B F F  F L F _ L L B L L B L  L B LL F B  L  F
1 8 1 1 a
128 11 E+ 8, = 8583 11 51 1 1 + 88 3) 8; 81 31
aE a a
1F ∞F 3 2
ELEX XR
 BF XG_ eo Lc 3 BF BD  FE.   B 
3 55 ∞ B 7 8i 1  8
E E E
in 
EES
de
i
2  2 7 3e= 3  2   E B  - E1R  2 Fcm B  Z   C
a 00 na aac
a a 22 =
5 5 a0 a ∞ = aa  a 2
E E_ L L E EE F F b Fk BB _tt E EF B L F FF b F L 1t F  
18 11 1 35 1 8 1 11 11 181 + 11 3
26 5 8 1 93
 S  i   
ecc 2
EEF E 
131
1 88 1 551 61 1 5) 88 11 8 8  8 8 8 8i B
8 3489
Et
E
B es e
6a 8 F
. i
A 1 E L (L 19C p  CB sa ptu   P _ A L L  B
 Ae  et EE B  B BB a BE E pE BA p  B B-
8  ∞ B
X∞C
83
8 18 111 1 8i 15 11 F 88 15 8, 11 + I1111 ES E 8 18 818] 888 1
5 = 1) 58 18 151 2 811S 1i 8 15 16 8l 11 i 18i 150d 3
8 5∞ 8 = 298C2∞855
1595
2E Ec
E 6C
EKL ELLELF FH ttat 
1, 1. 11 838 58
in im  D B E =Z AF F
E
5810
=  819B 1215BCBB
 6 
ES E FE FE LB LtB _ LFHB FB B LB FZ F1  
8 15
8∞5.
23
n a s
111183 de
3BB=BB qu∞SLBB,8 5~ E 633E a 5 ==93 F XB5F B∞ZEBBPBE5 
1. B
ea
1 18 1 + 1 8 1 1
11 1 1 + 88 1 5 1 Hi 18 138 1 51 3 E 1 11 1 i + 2i 
e
B2 E  ABB
1 
n
e
1 ∞
L1 = 21
  
12 :

## Folio 28av — 00067941:0050
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 178 lines, status machine
58
il 3
taaeat Hig 1t 8
4ZL∞∞CCC 000OO
a 4∞ ∞ ∞L ∞ C ∞c ∞∞
la lE
52
181 3 288
0
80
8∞ 1 1 123 3
∞ _ _ = B~:== B=
5E0d =V =C∞:EE
i  
2555F 856880∞5
6= E2E
= =23C 
EEG EFL =
855LBG SSS L BEBLFE
650
 X
Bea
. 80958 8 H31
280518 t t13tI e 1
    
3 883
inini _ dminiuim  E  2i 5 
 000 
∞
5_=3
 000C∞∞
Da
Ei
 2 00
= 3 3= B. B. 2 B BB B
 in 2
   
=CS9ECB6520
38883E
eit 8 eti EE BB HE Et t t 18Y t t Et t it
a   a0
55_BOF 8= a g∞ 5 85
et st tt
 sit F F et i F Et as. astt 13 EatF i t
C C CB   ∞ C ∞  (0 ( C1 (∞  10 ( ∞ 1 ∞ 1 ((B (0 P ∞ 110 1 ( B BBV ∞18 ∞∞0∞ c
i a vin
2 268C
a
BSEE
X E B a 
c
i
 e a
3
EE∞∞ EL 
S=G =
33CCm 8582585 dCBC=C80
33
era
B5G∞=8809
803
d
B
   e
u u 
i  in
 lEt C
2  
000 0
2a 3 2a  52 2 2   
B i B _ d B B ad Bd B B = e e
ii
5 
=8iBa 3=
 
A 1 10
11BF
∞0~ ∞ 00V ∞00 00 800 ∞000000100000O
286CC=
 ni ntnim B
600 o
eatse
55 LA BAEF
IeTFFF
8t 8 F3 EFt Et EII =IBrFt F FIE LIIFHI E
2.22 2∞. 2
Baa=  3 =8S~B SC B  F 
 Dae
28
 ciE
2 3
5 3 5 s   BB EcD =d E1B iB iriE 
6556 ∞ E E 5DGEB
11 Ett 
21 
na
  
2E =E
2  = 2
5
SS EG 5GBA CEAGBC =_ 53∞B∞∞ 258S53
dii = E et F et b F t 
00 00 00
ndna B
5 ∞ c
 B ia  _ = a B = 9 
E 5∞141C2, B
18i
32F
2 a e  82
DE ∞3246CC588
88 it iB Et F et Et EF F H et t Et t F t 1 3
8 5 1
 3
  BX A 3 2 B _  a B. B B ~ B. L 29. B 
iad e
_ee
BEB B
ina in 3a  i
50355154∞538 8 3B=B= 5 
1 t1
i t i
 a
es
123-
∞  L    =ic
ado
32+:8E
2 
23
Eet
a
33 2 a 8  BB.3
e2BE
2355268 SSE SB 56BSBSBBSB B 388558
x in ne
2F2L2
t
8-825
552
1532
35
2 da
3
2
26
Se es 
 =
22
 E
2 2E3
a 2+L ∞LSI E3
2Ei
et
∞ 3
3
59 24CB
ei
32 11C
2E
a i
27=ELE~ 2BF∞28.
=  =  38y -
5~∞F
2  a 
BiZ E
∞=-88
   
C  
 
3E 2
Ee2.
ad=
22
B Ed B ad 3 E
2a
2 521
5

## Folio 28br — 00067941:0051
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 171 lines, status machine
8(.3
E 315 158∞B~]18 
38 23185
ad
e
EE
33
 1  c cd
f. X. P. 1.
 
R..
..
2= . . . =
 1SbSis
20
E
d
B
2
8 6
Ee
L ∞B LC1LF F 1
 E8BPE B
a
2C
d
10 F F in ∞
 . =.
000
de .. .... - 8
e..
EEBF =-
2= =E
n
v
2
ad i ∞ ∞ S 2
a
:2
F
2
eteu
=
-
.
.--
.
.
:3
8= 
1d
40
C
==
= 8E3
  L
v
c = E1
n 
P =
 = =8
54 =
3∞ FF 
 e
 
i
od
2=
Eed
32 
i 
3C
E8C
 a 2
E
2B
2
8=. C. 
6
  ai
e
=B=ZIDEDEZELB
3F8. 8
EEE
ELBHELXZDE
B 8
e3 a
2. 3
 Ed e a LL L ∞   38
Ea 2 
a6∞E E
 i  
5
e
a
lat 
35
.
o 
E  
 a
5∞∞
d.
50=
608
a
.-
3 a
 ad
-- E
 B.. 
E8F..
sio
25. 9. 5,
EBiiot seit et tam  
..
2E
Ed  
E.
2Cd EdF ad S  a
 E
..+
E. dd. _ B
a 5
..
.-
1. a.
168. F
d
2. = ∞L
58650B 
Ed _ Av BBEtE
si
88∞_ 6 C08
Ea
i s er i Led C
BE ∞I∞ e C==
3Cd 5(B .
5=E
.
∞ d
2E3
OvEI
 E2 L∞
En cobo  a 
.E
= 3 ∞E
E
E..L.
.
822=. 32 
BE
3
36215
A =2 =
e
EE
3::
 _.F.
5555
5=2-
2 5
==
d  .
2
5
P. d
  =  
ole4. b,
2
8  B  

## Folio 28bv — 00067941:0052
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 182 lines, status machine
2
eo cov.
32
2
e B
 c31
E
E 5
18=
852.
2
83e8 leo leo
e8
a∞E
5
13
2
5e
∞ 903)  
6. 5
ed c0L.. C2:
88. .. 5.
6 eo  B 8
6888
e l
 leo  cms
2= ∞ 3E 3
2 =28 2= 8= =
F =E
e
= = 2
E
∞Si
08  ∞
EoL
 2 61 E
585
= 28
E ex
22e.
25F5=
 
u
= = =
2S 22
2 =
65)
2B ∞∞ 8
=eEC)
E∞=
29CD23
2. 2
2. 
5. =.
-.
8 ∞
e Re 1∞ Z= 2B
ESASSBSGBESS
DE=
e0   e
O a
25 = 4~22
Bd  D E
∞E EB CE
 De D
ete e.
EL X E= 
2d in od H
2 200
. = = a3 C F ∞ =
es
15 = =
e
=. 8=. F 3=
=.
BGE _EF P FCD
 e
2= 5E 5.
E 22. . . =. 2)23 231
EE
6=3
X 3. =
e ~ ==. 1
DX R E 
2
88.
ESL
B=  2
 
X 18= 
28E
 25 85 a508
153
= = = 2
. 
232
 ce ed    e
6= 7
2EE
BEC. 2. = 85G. =∞= A +  5
5 =.
2= EC.
(5) (5) (5) 
CD = D==. . 
. ∞.
.  
. e. 
2 C2
5. . 5
it _ 1 2 F 1 B _ 825 3
5 = E i 
8 8 p X 8
694=00 = = FC0=
e
858∞8
 2∞C. ∞. 2.
10 
5=F FL~. 3. 5.
525. E. 2. 4
- = 
∞21
6∞
.-
43 3 
E
 a
185
ex 2dcd
= 6∞
=. 2 3
5. 2=EE22
3. 2. . 2 2
i E8  F
a ∞ 3
e
D
F
E 2
 
2
ida
Fa C ∞∞
9200∞ e
es
72E= 
=2∞ ∞, 2∞
8== 5=
22E~
==.
226. 2. = 2
E..
.-.  
3∞ X: 2∞ 5
=.
. 2
.
∞. 5  
E
..
.  ∞3 - = - F--
∞00
e ∞
 5
E
2B
 2
2: -2 25
25
2
SC2 =F
8E. = = 37 =. 2. =
. 2
.-
 . .. = = --
5=
=
ce 3
=
 =
=e1
B. B
2a =:. 2

## Folio 29r — 00067941:0053
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 26 lines, status machine
protogaa
A  a en nn me
2
v
 B. 2.
agnarum rerum
etiam tenuis notitia in pretio habe
u m num tur Itaque ab antiquissimo nostrr
tractus statia orsuro dicendum est
aliquid de prima facie terrarum
et soli natura contentisque Nam
editissimum Germaniae inferioris
locum tenemus, maximeque metallis
foecundum; et dominobis insignes
conjecturae et velut radii nascuntur
publicae lucis unde ad caeteras regiono
aestimatio procedat. Quod si
minus assequimur destinata, saltem
exemplo proficiemus. Nam
Ubi in suo quisque curiosi
tatem con fere
Facilius origines communes
deee
. 2 I, 2a
oscentu
lobum cer

## Folio 29v — 00067941:0054
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 34 lines, status machine
lobum terrae, ut omnia nascontia re.
gulani forma a naturae manibus exiisio
sapientibus placet, Nam nec Deus in:
concita motitur, et quicquid perso for-
matur insansibiliter aut concreseit per
sant
particulas, ipso sese dispomentium delocta
conflictuque tornatur. Itaque asperitas monti:
um, quibus horret facies orbis, postea super
venit. Et certé si tiquidus initio fuit, eti.
am aequabilis fuerit; ex goneralibus autem
corponem legibus consontit firma ex liquidis
indumisse quod et solida intra solidum
clauta testantur, stratis quibus dam nu-
eleisque in suos angulos limilesque accuratus
persaepe decircinatis, vona in rusibus
gemmae in savis  ed et rorem votorum
passim extant, velut
spotia (ut plantarum et animatium et
arte factorum, sub novo et lapideo in-
a quod nunc quod durum cernimus,
voluero. Haque ambiens postea natum est,
tunc vero adtnc fluidum fuisse eceose est.
ipsa
Forro luisitas ab intostino est motu, et
quod indicant experimentae;
tanquam gradu caloris, qu imminutonti
nam imminuto calore etram, aqua
am aqua in glaciem consis rit; dum contra
corrodentes tiquores et ab occulto motufor
Les  dlifficulter congelantur.
Calorantem motus ve intestinus abigne est
seu luce, id est tenuissimo spiritu perme-
ante. Atque ita ad motrioem causam

## Folio 30r — 00067941:0055
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 97 lines, status machine
el.
fucte
eum sibi
inte
+
utere
orescen
escention
tentior
 Subaltate et gradu firmitatis. Itas
imendiis et nntionbus
ret varic transformata
deposuisse
ana
m viles
ipossint
et Meant
sec
quam
eant sa-
um alfete
cet con.
prason:
asaent
tdentum est. Unde Sacra quoque Hstoria
omlgoniae initium capit,
vousque ergo perbingoro hominum noti
Sd
e
atione
tia potest siveration sive scripturarum
propatsaigne traditione
fracitione (primus est formationis rerum
gracus, soparatio lucis ot tonebrarum, id
est agontium et pationtium; secundus
pagentrum inter sed discriminatio, uo id est
sqoidorum discessio a sicers, qua elistingurentia
 diversa in patientibus resistonsi fu
gradu firmitatisns Q vibus
rate, quibus (consentanea quidam sapientiae
Formam
mystae statuunt in hypothes eos distrn-
cbiusque explicant soparandi modum. Nem
e
mundisfingentes.
que globos quosdam cum ad fixae stellae
aut nostri solis modum por se lucerent, mox
excocta ac spumoscente matoria tanquam
 et irgentibus isa
exurgentibus a fusrime scoriis fuisse obductos; vetuti
si sol maculis invalescontibus velaretur;
quibus infici aliquando eum quin et obscu
rari subagnoscebant veteres, nostranetas
roperta ocuti armatura pervisit. Excessu
autem colloctae materiae practus calor in
tetnus et crusta in ambitu rofrigerata con
sisteleat, tnde nascebatur opacum sisus
jam alienos racios romissurum, ut planetae.
nsurnicam
Mrosdico ille
tur vel fingunt, fustum ille Aercae uis
factum. Sane
lucis ac tonebrarum divortio Unc plerisque creditum
insinuatum, est,
et saoris Scripturibus probatum conditos
sunt corpora. Et qua
nunc apaca et sicca
arsisse initio, mox aque
etam mpes
et
b
dceanum olim te
at aessunt, olis
taq intend
ersa
s
munda firmitatis. Unde quae
nunc opaca et sicca cernimus
arsisse initio mox aquis hausta
mersa fuisse, tandemque secretis
clementis in praesentem dutum
par est
aut ex sole aliqu
ejecti essent
men
ex sola
dopui-
terrae
super.
ita
atia Du:
subactis
sibi
nis
isse.
ac gradusum
i emersisse credi

## Folio 30v — 00067941:0056
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 120 lines, status machine
crusta quae fujam gudi materiam venn meta
oatexit, v
fusionem. itaque
est un
ofurtet
durmtaue post pteotum.
0d.
sicie
ultra penetrat
obi n
Ari, t
a
neqenim
magis ald a
utopa
nobis dadum) reapse
experimur. Omniu enim terrae et
apides ione vitrum
Talem
rgoha autem ess
elluris
eoam a natuurcum
superficiem
experum
g
eddunt, sed tanto
s
ac
reciem accedunt
in abaito telluns ignis tefauros, aliquan
do iterum erupturos. Acjuvant conjoctu
ram extantia adhuc vestigia priminatu:
Nam E
rae vubtus. Omnis ex fusione sconia vitri est
 itaq ipsa.
gonus; jam (magna telluris orsa pudaeque
Ccum facitline in vitrum abeant d
illa rupes atque immortales silices quid
Sunt
nisi conereta ex fusi dim corporibus
nate
etem prima illa magnaue jignis, qua
quam in facilem adhuc materiamexercuitignis natum.
Asenim qui nostrorum furmorum osera immenso gradus
opius
durationisque excessu vi it superans, equid mirum
qonoumus excossu vincit quando et ar
est si tune produxit, quae nunc hemnes imitari non
possunt utest: quanquam et esquotidie proficiat
et subinderes novas inauditasque produrat, immo etium ad magnam aliquando cluritiem provetra
itaque cum alique
unde nam facs esset erbis
aneum
Cum igitur
c
proferat
orpora igne suo fusa. Iaque omnia quae non avolant in
inprimis
auras tandem funcantur et ppromtime
inprimis,
virri naturam
speculorum curentium, ope vitrescunt, at
hinc facile.
vitrum esse
vitrum intelligas velut terrae basn, catira
et naturam ejus suo caeterorum plerorumque corporum larvis
ptuima larvas esse inde oroias, cum scilicet
sepetitis in vopore
pastea crebue aquarm elevationibus et de
donec postrems
t Sed visintium sed nobis hoc loco satis eodncto) stillationibus; ad vineatoris accedonto sati
ad vim caloris
salium exera (in limum corrumporetur saxea
dunties, alondis plantis et animalibus con-
quoque
voniontem, et in volatilem naturam evehe.
retur. Intorim quo quidqe in tollure
5 est
magis nudum aut primitivum et compa:
gi ipsi ruxium affine, hoc magis porsistit
Se Set
in igne summoy caloro funsitur, aut postre,
mo vitroscit. Nam et calcarius lapis
qui fanis resistit spoculo in vitrum domaturque
qein et anna quae magna et simpliesiima
ieqadem tuan C assimilam
Scoriae autem naturam habere debuit
udo qua veretur
et quidam aquam nominassent, aliu
omna ex aquaformaam
facta cum Chalete dicerent, atiu
am Mida au ex auro factum optarent
egu per pod jocum dixi (sed serv
ommo) ex vitro esse conslatum, at
fragilitatem ejus intollieremus Neque interm
A altius produ
I commui
vitrescentia gigni ex aquis, quac
d
erm
oitam constatesse saebis foetas esse constati; ipsaque in
t similis sib
ut quido
rmam induere possit
quodves parti
test
bu
in
una arte mto efficacissimo agni
que terrestria in vitus defiri finim
negac
nstria
p. 7 A v
qbama
anm
N illeum aesu veria tertam agbu
negeetm psse ex laqui tertum gigni, et a
car
quib
Ju

## Folio 31r — 00067941:0057
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 90 lines, status machine
aliquan
conjoctu.
iminatu:
atri est
s
agnnae
us
id mirum
et a
mitarinon
Ci
poveta
atim
imis
fissime
ut, ut
porum larvi
scicet
ar
tin
itis invapore
us et de
nte sati
saxea
libus con-
um eveho.
tolluro
compa
persistit
Hostre
caxis
domaturq
aht
udaeque
beant 3
squid
oribus
pars terrae est, immensaque deserta et litora
et fundum maris opplet, et motion solo gla-
ream substernit, propius induenti quid aliud
rofort quam lapillos seu fluores pertucidos
et velut vitrum minutum quod et facili igni–
tio detuei
opora reddit, si sales accesant, qui nec in
tio dosuoro. Ex hac gonesi rorum iam inob:
servala hactenus proce set salsi maris origo,
Nam ut porusta, ubi refriguere, humorem at
trahunt, unde olea por detiquium Chemicis
nascuntur in cella; ila pronum ont cresore
subverum initiis nondum separato a luce compaco, cum globus noster ad huc arderet
pulsum ab igne humorem abiisse in auras;
deinde vero desstillationum exemplorenatum.
nam et mox remiltento aestu in aquusos vapo-
fuisse
ad et cum a
ros ilorum donsatum; et a congolaseonte
terrestris superficiei massa resorberetur
illi mussa torram amtionto rsorptum
in aquam denique rediisse,
qua
mdle aqua quae torrae faciom abluons
vasta recentis ompyreumatis vestigia sa-
lomqe firum in sorocopit. tanquam lixi-
Undenatum est lixrri gomus, quod doinde mmare confluxit,
sane
Nam ex plantarum analysi comportum
hhabemus, duo salis fixi genora in lixiviis
restare, alterum alcalicum, ut loquuntur
a catr
nostri artisices, ducta a cativel ot soca
artifices, ducta voce ab herba quam nostri sodam Arabe, palia
cal ppelum, serba voco, altorum marinum, magisque a
acicum inclinantom. Postremo ro-
dlibile est contrahentem se refrigatione
refrigtation crustam, in fotia quaedam discessisse, et var
rietate matoria calorisque inaequaliter sub-
sedisse massas, quin et dissiluisse paseim
fragminibus in doclivia vallium inclinatis
motu aut in ipsa
susione, aut alias
comminutum
obs. Paris 7
 ut in metallis et aliis, quae fusione
one poresiora fi
Abullas reliquisse, ingentes proru magnitudine
id est sub vastis fornicibus
cavitates,, tam et
quibus inclusus versuitaer
humorve;tum etiam pi
0

## Folio 31v — 00067941:0058
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 69 lines, status machine
s, humore cavitatibus secutae mendatione
quae cum decune parsu
strata subinde diversa
alia aliis imponerentur
novata est saepius facies orbis
rerum aonuc teneri orbiss.
donec quiescentibus causis
atque aequilibratis, consistertior
emergeret status 
erum.
Unde jam suplex calsa incedigitur
sirmorum corporum, una cumab ignis
a fusione refrigescerent,
altera cum reconcrescerent
ex solutione aquarum
et velut columnae, supremum
cum partes firmiores hamanum locem tue
jam tum
entur Unde isti trum montes suporfuore
dessit pondus aquarum, ad alveum sibi
parandum in molli aphruc fundo, et multipti
et maro et multiplices ab inc tus spiri
es aut erumponte spirita ant premente
variaeque catates Me velut fornices aedere aut
riates at mosshera, concussiones ad
hamore incluse; denique vel pondere materiae vel erumpente
maximaeque
secuta
opiritu
pacomo fracti fornices maximagmunda
iones, quae et rutoum nova induratio de cum dejude rursus
mes strata ex sedimentis, uonee griexen
menta, deponerent per intervalla, atquehis indurescentibus
Jrous cansis atque aequilibralis consistentior
redeunte mox simuls cosusa
emergoret scatus rerum. Quae tamen
Neque igitur putandum est
non ita accipi velim quasi lapides ex sola
este
sant fuorone, id exim potissimum dopu
ma tantum massa accipio ac basi terrae
nec dubito postea materiam liqui
Super.
ficio telluris eurrentem (exramentis subactis
velate faceseee ingentem materiae vim deposuisse
vasta seclimenta cleposuisse, quorum alia vu-
rias terrae species furmanent, alia in saxa
induruere.
concrevere, e quibus strata diversa sibi
praecipitationum
super imposita diversas cecinnentorum vices
atque intervalla testantur.
Haec vero utcunque cum plausu dici possint
de incunabulis nostri orbis seminaque contineant
c
scientiae novae, quam G eographiam Natura
lem appelles; tentare tamen potius quam
astruore audcamus. Nam etsi faveant sa
cra monumenta; tamen illis judicium aefett
rimus quibus interpritandi nus est pet licet con-
spirent vestigia. veleris mundiem prason:
si facio rorum; tamen rectius omnia definient
arita
aut spente montibur
rumpente opluent
perruinas expu
 faculta
incendiis
 uni

## Folio 32r — 00067941:0059
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 35 lines, status machine
Quorum apud nos quoque vestigia
mox dabuntur.
posteri, ubi cunositas mortatium eo pro–
desserit, ut per regiones procurrentia
soli genera et strata describant. Neque
voro omnem terrae scabritiem aut fund;
naturum primae concretioni imputavero
ina
Sassicit à generatibus causis duxisse secto
hon ipsum et velut ossamenta terrae exte
rions et totius structurae summam. Unde
provenerit
immanis Occani cavitas et insanae mon-
sint nata
tircom moles velut dmai continuatum (aucaso
et Tauro jugum. Atlasque Africam protegens.
et Lunae mantes, quibus Acthiopia habitabi
lis facta est, et maximus eclitissimorum
cacuminum per Americae longitusinem
tractus, quo illa contra utrumque Oreanum
obfirmat est
calidatur; et in Europa nostra inconsiti
Scandinaviae scopuli. et Alpes a Pannonia
pene ad Hispania fines Hatiam praecingontes
et postremo noster in saxonia excelsissious
Melibocus in eo tractu, quem a resinosis
arbonbus non obscuro Hercyniae vestigis
vocamus Harzicum nomus curus potissima
pars Porunsri consi ditione continetur. Sei
non ideo negamus, solidato iam, ut monc,
globo minores exustiones et terrae motus
et privatas etaviones et seclimenta resta:
gnantium aquarum supervonisse; qui magnos
saexe tractus obtinerent converterentu. Nec
dubium est frota aticubi porrumponte

## Folio 32v — 00067941:0060
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 43 lines, status machine
un effracta: terras in voraginem absorptas
et stagno mutatas; nunc munclata litora
nunc destitutai oppressa lova inferioru et
angustias minis montium interclusas, inter
cepto aquarum cursu; vicissim eronpentes
morsae, Incondlia circa picum Tena Dra vi facta lacus et excavatas ad efflu-
cum valles; Natos Vuleanos montes et de
natos; labeque sparsos pumices et vestigra
incendiorum impressa sed quis privatis im–
putandum sit, aut publicis causit, statuet
statuet
aliquando posteritas, explorata metius hu
mani goneris sese.
Ovemasonosum autem omnia mitio ignis
corripuit, antequam lux a tenebris secessiset
ita restincto incensio omnia soinse aquis mersa
censentur. Res sacris nostrorum monumentis
trasitur consentiunt antiquae gontium narra.
tiones, sed maxime mediterranea maris vorti
gia adjuvant fidom. Nam et cochleae in
montibus peregnnantur; et ul notra attingam
succinum Cutiatibi nonnunquam provul a pelago
at et in hustris quoque oris effossam
e
a
ita non ita jondem ingenti masia prope Han-
noveram inventum ac Johanni Fricorico in
tamen alias,
clyto Duci allatum est, quodn malitimis logi
solet. et glossopetrae Meliteribus similes,
hoc est canum marinorum dontes, prope Lune
burgum conuntur; de quibus omnibus mox
dicornus distinetius. Sunt qui eousquelicon:
tia conjectandit procedant, ut tegonto omnia
oceano animatia, quae nunc terram habitant
aliquando
Dolphinatus olim lacus plure in Rhe
opprossa Filati lacus. Zelandiae insulae
ifa. Varenius cadibus Mosnicis.
facilius
cyrano tss e
agna
tae connexem

## Folio 33r — 00067941:0061
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 109 lines, status machine
om a
est, cum
ceret
tis aut
sis et
todtum
des lt
nat
ancs
us Labo
officinas
oe dta
iam
in poto.
rictate
arens
vel
inuisse
no modo
oprieta
ra M=
cum
renera
et no-
imilem
ignes,
ex in
atura
portoto
untur.
hes ati–
are
vicisa
anquandd aquatica fuisie arbitrentur, pau
latimque ccsotuonte elomento amphibia
postremo in posteritate sua primas seses
acllidiciss, sed pugnant ista cum sacris
chplorius a quibus discecere retigio est.
Illud pobius dispiciendum, unde suppeclitata
tanta molos aquarem, quae montes superaret
et quo cumde dolata ut arida sibi redelere
rbam ingenioso magis quam cre–
ibiti commento rem sola mutatione centri
peragunt
terrae expeciunt; ila gravium indlinationem
s
atio versam, et servata ticet suporsicie
ista
rum permutatas, quod non perse, sec
centi vainia aestimentur. quibus fortasie
aliquis claretur locus, simaria et monter
separat in diversis globi partibus con
isterent, nec in eodem haemispharo r
miscereatar Facilius intelligitur quor
sum pervenerit aquae superfluum ut
terra Roncraretur. Potuit enim per
acos aertus tum privium diruptos recipi
cavernis immanibus, et in globi intenora
penetrare Iba nihil prohuberet parte
quae nunc cernimus
montes mectios emersisce: s
ase aut  pars altior jam ante extabat.
fum clomum homines a summis ruis (ut
objic debant
Scithae dicebant prae Agyptiis )antiquita.
m sib asserentes on nevas sodes
et, celebrasum Mosi vallem sinear
cuscondisse: forsan cogente etiam fugore
cum recissu maris ad inferiora ipsi quasi m
Ircons
quanquam et hic suecurre
ma sit si quaedam centri
ita enim abomni lat
latie intelligatur in
sunt qui magneticu
variationis experimentis
adducti in tellure nostra aliud corpus
ingens tanquam nucleum
in puce comminiscuntur.
ine
go in illo centrum
suo quodam motu non desti–
tutum
Quud si ergo in ittu
gensaspates
quevendum in illo non magr
lisini inagis princisium quam
granitalis respi non magis
respiciendum ad polos
ejus pro magneticorum
quam ad centrum pro
ravium attractione:, quod
aliquando potuit cum corpore
suo non satis ad huc certa
sede nutasse credi potest
n montism
praesentium cacunina regere potuit, si qat
Germanicis super marisd
maris aequore superiora credantu
pondum reptuaqesim fa
partem glubi seliqui globi
n
qu
nunc
tur
expedito
ressiou
ac
ferrae

## Folio 33v — 00067941:0062
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 137 lines, status machine
et 
ubi infirmioribus falerie sustenta
batur ingentem massam nudatis
Cacuminibus in subjectum anteaque
nclusum mare procubuisse. ita
aquas autris expressas supra montes
resoduos
es esce
initiq
obia taque
us bis fornicata, exterior
fornes ab so aqua niterior aere
fnit ant or
ab yssum
ratoibu
adir
Evus
defertu
montes nor
tuerit erai,
aere 
ruptoaquan montes
in
ulteriorem
locum
aiorem aeris regionem sablati viderentur
uae ram non aeque vaporibus temperaretur
Firmata jam tepsure
Sed si aqua (a depressiori loco in ipsos altissi:
mos montes naturati causa ascensit in daluvio
Carca aohuc molitio accersensa estuetum non
ale safficiant pluvia, crecli potest fracto
passa tellaris fornice uli infirmioribus futeris
nudatis ipsis lacumiru
suentabatur et ingenti massa in subiectam
minumque mare procumbente quod desoripto
apratinivio natum in inferiora lova cavitatesu
ex lege fluidorum
mctae hiantis sese antea insinvaverat;
nunc rursus
leg dacdorum ium aquus antris ex pressas
in summa omimisse, donec repertonovon
bartara aclitu perfractisque ropagulis elau
S
toram intenoris abhuc terrae, quicquid nunc
sccum cernitur donuo deseraire dequo
nquibu
qu (sane explicansi, invare nos possunt aliquae
aprioribus multo infelceres
fe
et
ingeniosi scriptoris mesitationes, qui nupersacran
telluris Theoriam desit, montesquetiam
scriptaque aliquot veretum nonnulla erud
ne studeusin ade
tenes deentiamu
e
faecon
quae dam (cogitaverat jam ante Stenonius
non contemnonda Europae parte lustrata
et fractorum fornicum vestiqus passim
notatis ut saxe ipsum nobis narrantem
item sibi, quod
it generalis diluvii
Sacrae historiae (fidem naturalibus argu:
mentis non sine pietatis fructu, astruoret.
tamen Sorbis hujus
furionem ipsurum Tornicum orbis architectam
et detiquii Chenici similitudine explicatam
processerat. unde neque illud perviderat mare
lixivium esse, et ad olei untar per deliquium nati
ex chemicorum experiurentis operibus explicari
pos
sed nobis altius iri posse se visum est, fornicesque
ex fusione, maria deliquio salium vapores
 aqueris reso pentium est fornmatar
on terse non suficiun) niesi  i
+
eron
aer olim multo quam nunc aquosior
Ocearum spiritu ex terra circum eruum pente velu
fornice ubiqque sustentatum undique occanum currexisse in orbem
m redibile est. intremuisse velut tasatam
ipsam felluris superficiem, ad peistinum
nis egneo adempsperinat
a
et vulc
datis Ephistatuminibues
ni regnum, quo tempore
massa mollis tenaxu erat. In dumm
aniet fragicem non ea
it crustam
non cadit. Externa, ut vicini suderis
aut Lunum accersere pon
ausiu,qu
quam
sur erini ge a
 eometa transitum in vicinia
esim
epriora quorum vicinia
quibus attrahentibus
n
aquae emicuerint accetsere non ausim
d Neque atra gradium cuntio
ofactioni centrobe on ficto.
Amtus Quod si praefentio
ebvus asistendum est, cicendim
ai onter ut sui erit Tellurem
olim quam nunc alti.
nit propies didetur, quam et
credamus fracto telluris fornico
iscenderit pusteriore sracto
iatima
penetratis,  stribusque habi–
iterum locum, in licca
maferet
vundasse; donee reperto novi
in Tartara aditu, persaetisque
repagulis clans torum interioris
terrae quicquid nunc
siccum cernitut senuo deservere
It qusi aqua initio tenurem
consiiorae semel texit  telluris
am semel inde a formatione
texit, duficit unus fornix; sin
cen
oppressit, vis fornicata
teriorq
Mendum tamen
erit farta
avitas aqua, interror
ita priore rupto aquam
montes ascenderit, mop
postemiore fracto in abyssum
ulterionem penetrarit terrestribusque
habitatoribus, iterum indaseti
in sicco locum

## Folio 34r — 00067941:0063
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 67 lines, status machine
dilata.
nad et
lam metal.
quo vastum
Gostam
est ditiaris
quasi
eut humo-
ite. d.
net
suddio
um Her-
2
abi
nde
ut
x aut
na
colliquan
plotas.
njiste
fiatus
boli col-
ruptio
Ccencem
per.
plantio
nta dis.
i imper.
nc
maris onginem magis non cogitarit quam
exctusit
et
nostro tractu nihil est extantius Melibocoente
hmipsscacumen Meliboci nostri maxima anni
parte maccessum et strigum choreis apuo
credulos infamatum, Accolae Bructerum
go
vocant Trrocken; non a Bructeris po-
poutis apud veteres memoratis, sed ab eadem
tamen causa, quae his nomen dedit. Brodet
enim saxonibus terra est humida et in pa-
tudem vergens: quale solum hujus montis:
et quo minus dubites substat maiori Bru-
Aerus minor, Aloine Brocken; pari consiti
one terrae. Duae autem causae patudosum
funsum facore solont una manifesta aspe:
cui, cum aquae decursum, nisi lontum non
habent; altera nostris, ut memini, fossoribus
Metallorum notata, ipsa sciticot (quod
minus rere firmitas soli subiecti, cum
sub limo superficiario ocoultatae rupes
aditums
aquis percolaturis ad interiora negant.
etiti ipdicio opera motientibus. Summum
Bructerum ob nives non nisimesia astate
alcendas. Christianus Ludovicus Dux onu-
niri curaverat viam. supra rivulus occurrit,
et scio esse qui argumento fontium in colsiisi
mis montibus nascentium rofellere operant
originem fluminum ex caelesti aqua; quas
psum
rater naturale stuentium pondus alius meto
salientibus
r soientibus intervoniret; ut in animalibus
sanguis calore olovatur, et artificiis aqua
in jactus exprimitur. Sed rivudus

## Folio 34v — 00067941:0064
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 48 lines, status machine
phwebende und fallendo
tange
tra lence lomnia
Geometris nola
de superiore adhuc loco
nisi exonorat superfluum humentis terrae:
peulo apoet idemque alibi continger vix
ambigo. Late autem prospicitur mons, et
prospicit in Germanicum maro, nec id mi-
rum et accidero potest Geometricus rationes
in eadem
accepimus sed loco multum inferiore
regione
cinia inferoris longe (ellerfelsae, opidi me.
oE
tallariis habitati incensium ante alique
accepimus
annos ex Hamburgi propugnaculis noctu visun
quae sodium, eruuntur non in
Metalla autemn ipso Bructoro licet
haud
mineratium rorum non experte, sed medioni-
bus Hercyniae rugis; aliqua et subpesibus
est
eorum
fodiontur
montrum fociuatur. Sec tantaque copia quan
tam atibi vix hodie monstres uno loco nostri
continentis. Nam vel plumbi nigri selius
i
incredibilis copia,
quotannis contenarum librarum poncera
quadraginta millia et ultra ex vena materia
etiquantur. Vena est velat velut fotium
quoddam sive stratum sub terra longe la:
teque procurrons, crassitiei mesiorris, in quo
pecutiare genus terrae, saxi, aut metalli, ab
ambientibus divisum. Nec melius quam
Conicarum
omicaram sectionum simititudine illu.
stratur. Nam qua nostris venae pensentes
dicuntur ea terminantur in circuti aut
Ellipseos modum; quae vero casentes, ea
quasi in infinitum doscensunt ad inferiora
ut hyperbola parabolave. Et propna
cuique generirura sunt in portionibus assi-
gnancis, propriae fosiondi rationes, unde
figu

## Folio 35r — 00067941:0065
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 69 lines, status machine
ir, nec
eedda
cer vix
nons, et
ec id mi-
rationes
in Her:
c.
ta visuem,
oro livet
accreit.
dedibus
via quan
nostri
in solius
adera
materia
fetoc
inge la:
in quo
alli, ab
qvam
re illu.
insentes
eti aut
tes, ea
fetcora
propna
40
hel
digur
Rium salse
patei cadentium venarum ius profunditatis
habent in infinitum, caeterarum nihil minus
et qui pencentes angustiores exercent fo:
cienad, ut nuper Osterodam Islobia voca
ollarum nomen, acroporo ab operis
cum erecti esse non possina
modo. Jam credibilo est multa strata
quae olim honrontatia erant, cum fornices
felluris in sua integritate perstabant,
postea subsisente crusta minisve orbis, incli-
nata fuisse in doscensum, Qvidenim natura
tibus quam in ipsa formationo ex liquido,
sive cum terrarum orbis primum concrevit,
sive cum munclationes magna postea sesi
menta doponebant, suum quaque locum ponce-
re cexisse, et ad libellam cumposita tion ron-
tis planum affectasse loge fluidorum, cuiu
aequabilitatem coinde vis maior concussis
funclamentis deformavit. Et ratio per se
vaticla praesenti oculorum testimonio intendi–
tur. Eludio in Norwegiae promontoriis ex
pratuptis et velut ferro abscissis passim
immensis rupibus prodeuntes in mare
notanstrias, fotiarum ingentium terminatu
cos. Passim etiam valles aquarum vi, aut
alia impetu effractae vel excavatae, ab utroque
coppositos
ex oppositi 
latere parietes montium simili stratorum
exopposito
genere vanegates ostentant, nominius cum
non ita pridom esteroda in Hercyniis
pencons vena ardosiae anferae, honton
tati gesus ferro aperta ess et; contimca
honem in opposito vallis latero notatam.
us
ti. ton

## Folio 35v — 00067941:0066
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000066.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 39 lines, status machine
Viclomus et concursu ditescoro aut dilata-
in contra divancatibnem minui venas et
in contro plurium quasi nodum quondam metal.
li cumulati intumescere (Stock) quo vastum
hoslaria
aliquando spatium occupatur, ut in monte
etiam
Rammelo. Eaepe il notatum est post ditioris
metalli nidum sterilescere venam, quasi
viani tractus opes oim vi ignis aut humo
ris in unum confluxissent, ut in monteS.
Anereae. Persaepe etiam subterranci me-
tallorum procurrus vallibus et rivis subdio
respondent, ut primaria supenorum Her-
Ubi
siniae fodinarum linea rivo (ellae, Unde
conjicias telluris rimas supsa in vallem di-
cadentium
latatas intus venarum pendentium forma
descendisse, metallo deinde aut sao, aut
terra gearere aliquo, sive vi ignis colliquan.
tis, sive equiarum affluru, opplotas.
ee rubricam fabrilem alicubi manifesté
notadimus inter schisti lapidis hiatus
ne
ab aquis insinuatam,  aliter boli col:
Non, facile
erum
venam fecit. Seslinter incluresienduem
cum crusta haef telluris, formaretur
separationis lineamonta caepere, ubican
abire solesit
nn dena utroque latere in fibras abeunt, et sitre
minimas
et Subran mnaionm
guntur, prorsus ut in animatibus vel plantis
vasa majora in capillaria filamenta dis:
cedunt. tandomus in stamina oculis imper:
coptibilia evanescunt. Nec sanc

## Folio 36r — 00067941:0067
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 71 lines, status machine
rentur
etur
os altissi:
dilavio
Comon
est fraclo
bus aaeris
ublectam
descripto
cavitatesqe
dar, eot
exrestas
00m
untem
erd sane
tl g0
liquae 
per sactum
tiam
nourus
strata
assitde
sarimis
dercn
entra
antem
godd
argu.
hitectam
truoret.
ulicatam
mare
in nati
ari
formilesque
es
dutageant strerichu
dubi diligenti observatione priacipia con
stitui posse aliquando, unde nascantur regu
codiendi de abditis subterra, ut sic
licam foliis metallorum, longe illis melio
res quae passim ex lovi causa et praesertim
ex mundi plagis receptae inter foisores, ma-
gis trasitione quam successu celobrantur
Nam quae genora ipsa terra superficie exe
unt in lucem aut in fodina mnoturo ex
stratorum procurrentium logibus insicia
in vianiam extendent. Et pecutiares
sibi matrices unumquodque gonus amat. ita
galena in sphatho frequons habitat, sne
cularis lapis saepe Alabastritae contermi
nus jacet, perites cumaere et sulphur
prabet, Schictum quou arasium aes
diligit, Argentum vivum in cinnabari
sabet. Prodiit ante annos non ita mul-
tos quidam Alexancii Achillis nomine
sumto homo militaris et perogninator:
15 quod votis magis quaerimus quam spe
pracsimus detineare ausus est magna
telluren
xem venas; quasi retectam perspenisset
perrutrassetque unus mortarium
Omnia sub magna labentia flumina terra
Ses tamen vel cogitasie laudandus est
quod longo seculorum stucio quaen mere–
Metallurgi passim
atur nictanurgi quidam vulgan noti–
one venas pro truncis ramisque habent, quasi
vegetatione crevissent; scilicot qura
velut
corpusejus

## Folio 36v — 00067941:0068
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000068.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 36 lines, status machine
in hac superfilie, et velut cute
delineatas a mensoribus hanc speciem ali-
aliquanso praebero vident Deo dubium est, cum
nma telluris tenerae stamina duceret
voncilar, aliquis formationi animalis aut
planta simile contigisse, sed incensiis et
etaionibus et uinis nunc ita dotortum
4 ut
Dertarbatumque  aegerrime nosci possit
Oporae protium autom facturum
arbitror qui naturae effecta ex subterraneis
eruta diligentius conferet cum faetibus Labo
ratoriorum, sic enim Chemicorum officinas
vocamus. quando mira persaexem na-
tis et factis similitudo apparet. Nam
ets ejusdem rei pluros causus in poto.
scate habeat ditissimus rorum parens
amat tamon et constantiam in varietate.
magnum est adres nosconsas vel
unam producons; rationom obtinuisse
admadmodum Gcometrae x uno modo
aotribendi figuram omnes enus proprieta
ses delivant. Praetorea ubi simitra in-
sidumenta et vasa accurrunt; ignis cum
sulphuribus, aquae cum satibus; Et genera
ferranem lapidumve, communia et no:
stris et naturae officinis; futius similem
cognatis dorporibus originem assignes,
quam nallo experimento cognitam ex in-
quino sagas. Neque enim aliud est natura,
quam ais gdadam magna nec sempor toto
qonore a nativis factitia distingvuntur:
nec refert candemnerem Daesatus ati-
quis Tulcanius in furno inveniat, an
lapicisa
diversam

## Folio 37r — 00067941:0069
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 87 lines, status machine
to-
c
 
egentes
u s0-
totam
ete
108
quot
c
suontis
licranas
Eingua;
etsi
je fal.
picrunt
ora
ntur
e 100o,
8ro
mnes
ecute
m Ccce
psasati
sum
cetevote
nosite
ennidus
totam
=de nova per artem
generatione metallorum
aut corporum semicarium
simpliciorum nihil asfirmare vela
Rufim; videontamem
uto tamen nec nat
mari aut argenti aut hydragyri
aut salis etiam de ono temere
 satis dicere ausim
an aurum veu
Hargentumque vel aurum, aut
hydrargyrum, vel salem
etiam producentem de novo
nors produxerito aut
etiam vere
visquam
dest
u
et
ales
lapiclla ex terrae viscerbus proferat
in tucm. Etquanquam de auri aut ar-
on aut Hytrargyn aut satis nitrivo
alioru metallorum aut similarium sim.
olicadium nova parartem genovationa nihil
E
e, nob
ranem  ipsammet naturam doprehendore
edontem hos fatus: plorumque enim dludum
concepios alibi, colligit tantum detegitque
terearcium, ut fidem tueantur, quaenar-
rant auqui de nascente iterum auro in
expositis ad solem aronis iamtum elotisi
aut ad rejectamentis minorarum vel
ipsa
Caminis tegularum, temporis longitudine
fiditur creditur
achalis. Temoro fiditur narrationibus
hominum, qui credulitate sua alienavo
fallore fallive morem fecorunt; qui ho-
munculos aut monachos plutonios labo-
subterraneia
ris ur sqcios vident; qui virgula divina
abditos tellure thesauros ruspantur; et
tamen ubi sculos obtigavoris, nec maximas
notissimasu venas micantis bacuti indico
agnoscunt. Huri semina Corbachii Wal-
decciorum, aut ferri in Elva insula
Pliniana
nequicquam quaeras. plonisimae autontati
stenonii ditigentiam oppono Nequopiam
compertum est nostris fostoribus, excisum
Spathum cum plumbo suo rursus vegetasse;
non magis quam marmor erutum lapisioinis
aliave id genus, quae sapientor jure consultus
Romanus in usufructu esse negavit, cum non
alidi
tatis

## Folio 37v — 00067941:0070
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000070.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 50 lines, status machine
F et cum regenerari dicitur
recolligitur tantum
renascantur. Non tamen nego puteos
esse aut cuniculos ubi donuo agnascitur
minora, et viae portaeque arctantur, quod in
Rammelo prooe Coslanam temporis lapsru
contingero scimus: Sed ibi aquae chalcan-
thum et mistam metallo materiam ve–
hentes sedimentum deponunt, nec oiquunt
aes plumbumve, sed afferunt. Itaque mine.
ras, id est varias metalli larous, quotisie
produci videosive abarte sive anatura;
sed de ipsis metallis nihil affirmo neque
arcanis rerum temore praejudicium inter-
pono. Resuscitationes primi corporis
seri
facilius agnosco et simplicia illa genera
non aegre minus destrui quam produci usq
adeo facilé reviviscunt. datis constat nullis
chemicorum torturis Mercurio conferrio.
nitri
nom mortis expressam. Et cumnispi:
sibi,
ricus ex alcatico corpus resumit, fortasse
verum sed tenuo nitrum igni superstes
novam habitationom monestat,. Qvem:
admosum credibilius judico sepultum
liquorem
in acoto spintum ardentem ex saccaro
aa
is
q resurgere, dum salto  plumbo ab
poritus retinendiaqe retundinur
sorplis vim coercensramillunt, quam spir:
tum vini velerem interiro, et novum velut
per miracuto de metaltico corpore nasci
Cum ergo plerumque res magis laroas su
mant quam naturam deponant minus
mirum est tam multa laboratoriis et
fodinis communia prosire. Nostro instituto
suffecerit aliqua in specimen allutisse,
parietib
magno
prvolu
aqua
saxifica
iterum
intelliqe
alio loc
inte

## Folio 38r — 00067941:0071
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 64 lines, status machine
nor
niaci
lin
dirato
campo
n oper-
nei ori
llatuus,
tunt
tificio.
lem
loram
aliqui
cooanti
cto mi.
narte
ues in
int.
etio me-
ite ob
um est
opus
ntis
umsisse
athusa:
enula
dam
quad
lasri-
itura
(innaturin nativam Hydrargyri venae praebent
Idria
nec rd in ata tantum comportum prope
Adriaticum mare, sed et in nostris oris uxta
Walkenredam ut produnt Annales.
et nund quoque retiquae leguntur, quales et à
Bractero a se afferri sunt quractant. Nomo
autem tynorat (innabarin etiam ex sulphure
et Hycrargyro perartem parari, ut deAnt
timoniati illa nil dicam i nam et Antimonio
verum dalphur non deest etiam arte etici-
enelum magno indicio quodnos in officinis
ipsis
facimus naturam suo quodam modo inter-
tae recessibus egisse. Subtimatione onim
utrusque parentis per vimcaloris constat
pulchellam fobolem nobis nasci. In
Langesheimensibus
Gostariae fornaibus Langefroimonsibus
ad Maritirae flumen etiquatur venae genus
qda phumbum atque aes praebet. illic duo in-
signa naturae imitamenta visuntur: Zin
cum et minera lapisis quom vocant cala
munatem. Zincum fumo evectum intus ac.
haeret, moxqus eximitur. Sed atius fumus pa-
netem formacis lontius incrustat cuius fragmi-
na duitum abiecta, nunc pro lapide calami.
nari adtibentur et aeri colorem aureumtri-
buentes, faciunt quod orichalcum appella
mus. Interim ajunt Zincum nativum
ex remotissimo Oriente a Batavis affern
et calaminarem lapidem etiam in Germania
effosi constat. Et amianthae similem materiam
icihris

## Folio 38v — 00067941:0072
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000072.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 36 lines, status machine
igne moomitam ex Syrila Goslariae ter
tium usto exudasse in summo, jam Georgius
agncola natavit. Un do prona suspicio
est, quod exiguis speciminibus nos huimnus
naturam magnis operibus executam; cui
montes sunt pro Alembicis, Y’alcani pro
furnis. Nuripiumentum, quod in Turcica
ditione copiose eruitur, alii arte tentant
et Rubram Sandlaracam ex propni gene-
etiamS
ris minera educendam sulphure et Ars
nivo id est cobalti fumo imitari licet
Poismuthum autem nihul aliud quam ejus:
dom cobalti regutum seu corpus esse
scimus, fortaise et a natura alicubi eti-
quatuom.
Ex Aanpigmento viignis attollitur
rabini quoddam seu carbuneuti gonus.
quidem
fragitius nativo, sed nos nec tam ma:
gnos actribere ignes possumus, nectam
diutunes quam valeanus hypogaus
uii fortasse fusa atiquando vix soculorum
refrigeratione insuruore. constat autem
facitius frangi, quae promtius constitero
subita extinctiono caloris. Uneo nescio
an omnis gemmarum origo ab aquas
ut vulgo sibi persvadent certé qui
quaedam rudimenta gemmurum, fluores
appellarunt (qualis ille est carulous
quo phosphorus smaragdinus paratur
qui hausto tantum calore luiet) fusionem
se
in mente habuere. Verisirmum, fateor
un
an

## Folio 39r — 00067941:0073
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 96 lines, status machine
riae ter-
jam Georgius
cuspicio
es huimus
retam; cui
ne pro
Suorica
tentant
ni gene-
ere et Ars
ari licet
quam erus:
nus esse
ubi oti
ollitur
gomes:
am ma-
nectam
ogaus
seculorum
lautem
constitere
Se nescio
aquad
te q0i
fluores
lous 
raratur
sionem
fateot,
maberiam solutam mox crpstallifico frngore
fiqurus angulosque accipero, sunt tamen
qua non tantum aqua, sed etigne sol-
vuntur, nec tantum ex hiyvore sed et ex
corpus
fumo in venus recollecta geometria natur
ra artificio figurantur. Nihil tam gene
rale cunstitui porest et fortaste spectabi
les intra crsitallum montanam animale
culorem aut graminis formae, et docurren-
tes gullae bullaeve generationi nonnullorum
ex siquonbus favent. Neqe ego abnus-
rm, adeum modum quo Alumen et
Vitriolum in Vase postquam pars humo-
ris calare fugata est, figuras accipiunt
multa etiam saxeae duritiei corporatunc
Li-
mox imminuto Nes humore, vel aestu
quontis salutione remillente aestu un
abamido ad firmitatem natura regre-
doretur. Interim et do Talco ambigore
cogor, quod cpstallo afsine esttotum
ex foliis consistit, tam voro etigne
hnceo prastatur aliquis simile sine
crystallismo; cum terra tartari soliata
salpiure inse subsimato paratur, tamet:
si harfotia ad naturalium durabi
htatem non accesant.
dnummie t
volatilem
De  semmoniaco certe sjure dixeris, volatilem, esse
minoratis rogni nimiri ess salem sulplucri
socium auditam undeos ubtorranoo calore oliciatur.
FCry stalli montanae, aliaeque gemmae, ipsique
Adamantes  saepe reperiuntia in cavitatibus
axorum, et vlut in Drusis Drusis,
fossores, de quibus mox aliquid dicemus. Apud Golcondam
Adamantes egregios ajunt as
quanquam et
ominvoluntur
confricatuque
dliuturreo
ut
axis
ni
ut
vi aquam
 et violento glar evolverentur
 putamine in quo nata erant qui
natura mollior non aeque duravit. Est r
est ubi saxo incluse deprehendantur, ut
 sit, quod provenbio vulgi nostri
iro
uiu
jactari lapidem in vucca
si sit pluris quam vacea. Sed 
priore litm autem ignis an aqua formavent, ninil
generale adhuc constitui potest. Utrumque enim modu
ars imitatur. Quanquam soetasse
di
ubi
verissimum
in jacta
 a
F imminuto humore vel aesta
non minus quam artem, cadlari non potest, quam

## Folio 39v — 00067941:0074
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 36 lines, status machine
Sane paessim Sulphureae naturae nvi
gravem et quasi urinosum armaoniac
odorem spirant et prope Neapolin
Campaniae visimus, D Ammoniato
 in phlequaeo quodam campo
ex foraminibus terra exhalantem oper-
relis capi. Et suspicamur similem ei ori.
ginem esse lex onente dicitur allatus,
Et sanc
prostatus in officinis. Nam qui mittunt
poputi, sane ruees hodie, nihil artificio.
sae compositionis promitlunt, qualem
l0t10
vulgo narrant, ex urima Camelorum
Cum,
in arena sate marino, et sut aliqui
addunt) futigine mista; quasi coonnti.
bus tribus naturae regnis, suspecto mi.
si artificio, eundem tamen salem arte
parare quidam spondont, et amicus in
fomacibus quibusdam car notarit.
De argento aurove, autalio me-
tallo quod statim suum est, vel certe ob:
ryto accedit; suspicari pronissimum est
non sine viignis in metallicum corpus
ivisse; uesque aseo ut alicubi ambientis
quasi catini furarii figuram assumsisse
prito
dseatur, certe in Mlabastre Morthusa:
no nona pridem argentum granula.
tam repestum est Memini quas dam
enfodina
metallicas
madulas recentes adme delatas, quas
futione huper paratas esre jovem lasri-
dem ans ces iuravissont yta natura

## Folio 40r — 00067941:0075
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 96 lines, status machine
ate0s
aitur
quod in
is lapsre
halcan-
n de
ggaar
1
ac-
a acu 
ratera;
meus
Mtet=
potis
geheta
Suct. aG
itat huuri
onfessio.
ute
qui
errads
perstes
Quem–
sac
C
embo ad
imspiri:
ne nasci,
vas su-
oras et
minus
instituto
ssc
F Cernumamass politi.
parietibus (a natura
magno indicio 
provolutione aquar
por
e
ma
quae nin mag posta
aquarum provolutio
ari
saxificabili terrae hasisse, pos
iterum detecta apparuisse
infelligitur illic olm flam
alio loco flumen vel tori
qui nunc quem nunc im
ter mutata terrarum
interversum.
pices
cuntue aliculi sibices (in montium
tati cer
s
ati faissent
eputta
vis ruimus
sic
ide
vel superior
em fuisse
tatu
faci
dum aqua liofortiori gyratione
a centro recidens, innatantem matoriam
in medium contrusit
d omine imponit contra subtiles
quidam mangones minoratium rariores
formas, velut argentum inde rubrum
et vitri forme et capillare, ut cunosos
fallant, in foculo imitantur; ita pro-
sunt docipiendo, docentque artem naturae
curus effecta expressere.
Interea fatendum est quaedam
formas accipere sulo motu aquarum
ut calorem advocare necosse non sit,
quaedam indigero opera utrusque. Nit
dico de silicibus forrontium clutur.
na provolutione tornatis, certé nihil
prohibet grana metalli cursu attri-
tuqe rotundata esse; ut saccarata Vir-
dunensia, cum aliquam siu agitantur.
quin et concrescentia quaedam in
mesiis fluctibues non eo minus regula-
rem figuram assumunt, ita memini vi-
dore velut orbem quondam exiquum ex
terra fictilom; inter rapes sveora ante
stockholmam, quas scaras vocant, in
mari natum dam ad fostucam aut pa-
deam aut simile quisdam adhurescens
materia ab aqua advorta natansus n
insensibiliter incrementa assumit in
circuitum; adeo non disturbante flu-
ctu, ut potius motu suo tornasse cen-
seatur unde minus mirabimur polypos
in conlis vontriculo natos, nihil obstante

## Folio 40v — 00067941:0076
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 42 lines, status machine
rapido sanquinis motu.
Guttis cadentibus in cavernis to-
phaceum lapisem retinyvi constat, seu
et in nostrae Hercyniae celebui antro, quod
a Baumanno quodam nomen accesit,
vix valgo fidem adhibeo, quod ingentes
illas columnarum massas, percussu so
nitum campanae amulantes, et totam
cavernae matenam vastuy parietes
∞d
quasi gullatim collectos. Tropfstem
vocant. id est stalactiten. Nam quot
annorum millibus stillan oportuit, ut
lantae moles formarentur. et fluontis
SanC
aqua retiquia exigut et saperficraria
mollisu
quod spathi genus videtur, etsi
r
Quae
mollioris. Et quastiniarum specie ful:
inipsa cavexno
quanquam a non deorsum tantum rospicrunt
immo et in superiora
sed et in latus sape facuminentur
semper
altiore
nec cateroqui, velut exsupenore lovo,
accumulatae consistant partes pro-
sed (ut ruptis framinibus apparuit,) cradios, folia strias in sosmnes
plagas prodencat. Unum ipse fructum de
caverna in tucem proferri mecum
jussi, cumque accuratius inspicerem eice
ostendunt sese alveoti quidam in ipsa saxi
cavernula
superficie ad cavenae modum introrsum
recedontes, qualos in spatho fodinarum
deprehen detectes et saspe peramplos
occurrentes, sesaepe metallicola nostri
antur
drusas vocant. Destia intus ambientibus
totum

## Folio 41r — 00067941:0077
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 58 lines, status machine
parietum superficiem ingemmamertis
tam ravitatem
appellaveris illas
gemmamentis: sic erum
orito appelleacumina sibi ob vertenter
eudocrystallos adamantiformes, quales
atelligi autem proffeto nom potest, has rotas avita
lo pastates sponte et tum eleganter
santequaquaversum incrustatata
qt
itas quaquaversum
xquibite
labentium longo tempore gullarum intelli-
facinus orietur aliquid
gi non potest, quod velut arenulatim con
crescens unum continuum cum
longe mollius te
pon. Ut laceam metius esse saxum
solere, et topho simile, quod aqua fhuens
solere
stillansve reliquit. Ia prope Alfeldam
 rivus est qui
in villa Langenholtens en est aqua quae
materiam crassiorom secum auoit, quare
versa
i lapidem ornereum topho similem versa
et rotas molendini aliaque quibus
paulatim
crasta obsucit, uense alicubu
quae
Et similem srustam alicubi salificia, praebent,
allabitur
in salificio ex aqua per stramen decur
candidam alicubi Sadgiciastransini circumdant, per quod aqua muria natura
vice coctionis aqua pars cosumatat nostri Lectecvenit vocant, straminis
calmi visuntur terra cansida merusta
quam
ingommata exiquo saxo, eam totum Bau–
subinde ingentia autra in ipsis montibus
habuisse contingit intersum ut terebrae
insistentium
fossorum metallis quarentiam in carum
huirsmodi foramen saro conci
tae operam tusant, neque onim pyris locs
quibus rumpi saxa, solent;
tunc recte athiberentur netus ratio sibi constare
neque in laxtore spatio ictus ratio sibi constaret
Aliquando aqua intus inventa est, umo et apor
halitus
to aditu noxii non rano vapores prosierant.
Et scimus ante annos non ita multos
n in ndev
satis scio an dice
elice
as cavitates quaquadersu
inciustata
ignotam antiquis artem.
s

## Folio 41v — 00067941:0078
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 48 lines, status machine
FEt velim Microscopia ad inquisitionem
adhiberi, quibus tantum praestitit sagax
Leerenhoekii Delphensis diligentia
t
qu
saepe indigner hamanae ignaviae
paratam scientia possessieuli
quae aperire oculos, et in
paratam scientia possessionem
Ingredi non dignatur. Nam ssuperemus
jam passim ille imitatores haberet
deberet
vaporem erssiose qui flamma ad lucer–
nconcepta operario; faesé cmbussie
Illad quoque dignum momoratu Bufones ali:
doreperinm profundissimis puteis ipsa
vivos quidem sed adeo stupentes
multorum monsium spatio vix locum
uoasse deprehenuantur.
De Daumanni antro, quod millibus
aliquoe abest a fosimis, mox rursus erit
dicendi locus. Nunc illue absolvamus; ut
quaedam igni soli, alia sosi motui aquarum
 sedinuentis
oerdiis aut potius pedimentis dobentur
ita interdum caloris, et aqua ojunctas
aligubi
operas requiri; Aticabi variantibus causis
ambiguum rudicium esse nam sermus quae-
dam haberi ex solvente pracipitatam non
praecipitari non
0
et
pulveris sed metalli iam sui forma, quasi
fusionis initamento subsideretaceo
anciptis consilii est de rerum genera
honibus ex valtu externo promentiare.
Atbente omnia excutienda sunt, ut con-
quid aguis tantum, quid calon tan-
sum, quid utriue tribuondum; utrum sicco
rem
opere fusro aut subtimatio opus perege.
Ant, an hremidi solventis interventu,
placpitatio aut crystallismus dominentur.
quando crystallos subtimationibus, fvio
nem praecixitanso supplori dictum es tF
Sed illustriora omnia exemplo -
etunt inquisitionis in memorabile apus nos

## Folio 42r — 00067941:0079
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 73 lines, status machine
et
ro illis
2
teum
Aorum
aestt=
in lai
enera
ibli-
aestu
l150
Ams
t
et
ryro
terrae
stros
rans:
e
qua
plet
Mllum
lore
quasi
nobis
est
bus.
per
e
opdo naturae super scissili laside ado-
sas pisirum formas exhibentis. Nimirum
in Eolobia Savoniae opido ditionis Mans-
feldiaa, et nuper prope nostram Heroy
nia Osterrodam effoditur lapis nger fo:
siatus quem menito aln Ardoscam vovant
dicet atio quam vulgo sensu) sitrictum
appelles; somilatini quidam Aroriam
c
crebra
vocant. In eo cole visuntur piscium
formae, exacte et affabre delineata, quas,
artifex nigro lapidi sectilem metallima
feriam inseruiss et, constata
Contat
morphum aliqui indigitant. Arcosium
fissilem esse, et ex fotiis ac Delut ta
uti et cagae nomen
bulis constare, unde et taga apus Ger
superiores
manos supenjores nomen. Illustri fa
mitiae de Detra vernacutum, quae rarissimo
exempla, nostro tempore duosas Rhenum
Eloctores fratres simul declit. Tatis la-
siclis unum mihi fragmentum est ab utraque
parte piscis imaime, sed diversa, signa
tum. Reperiuntur in pendente vena
nam ubi terra suprema argillaiea et
proxima ab ea rupes perfossae; varia
schisti aerosi strata Folebiae occununt.
genus
sed in uno tandem pisces, idque praecateris
ignem meretur, neque ulla aris minora faci
hius fusori paret. Crasrities stratiad sede.
im pollices, intersum tamen contrahitur
in tenuem laminam velut cultellicis es tanto
ditior in angustiis massa estllurissimr
semilatino verbo
eutonice vocamur
ani voca
unde et lapidi huic 
nomen Layaeet
apui superiores Germanos
L

## Folio 42v — 00067941:0080
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 39 lines, status machine
lasidis xarietes utrinque claudunt venam.
ibi in manibus
a
Habui ipse mugilem, percam, alburnum
petrae insculptos paulo ante erutus erat
ingens lucius, flexo corpore; ore aperto
quasi sie desrehensus vitus gorgonia
vi obriguisset, viri et malihi generis,
ut raja, halex et lampetra, et hac atiquan:
do haloce decussata. Hic plenque ad
hesus naturae confugiunt; quin et ichthyo-
morphi nostri lapidis exemplo usi, tanquam
inelubitato oblertantis se rerum geniispe.
etiam
cimine, et caetera controversa firmare spe:
magnam
rant, in quibus crchitectatrcem munnam
dem parjocum dontes, atque ossa animatium, conihstia, ser
S
pentesque imitatam volunt, quoties enim
eo argumente premuntur, quodes
rudes tantum adembrationes rei animalis extra
ammal nasci consentaneum sit, ad nostrus
lapides provocant, ubi fatendum est de:
lineationi nihil perfectionis adjici posse
Nam plorumue genus piscis agnoscas, primo
obtutu, neque unquam a Symmetria abit
animal, aut magnitudinem habet non
ut
suam Sed vereor, ne atnimis validi
ictus in autorom reper
similitusdipis argument 
iimia probatia in contrarium valeat.
Santa pircium simulatorum cum veris conve:
nientia est; piunis ipsis squamisque ad mi
nutias usque expressis; tanta imagimum
visitur,
c
frequontia in eodem loco, ut manifestiorem

## Folio 43r — 00067941:0081
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 68 lines, status machine
genam
em
rat
irto
gonca
neris,
liquan:
ad
hthyo-
nquam
nii spe:
re spe.
mam
harter
nim
les
3 extra
nostrus
st, de
posse
Sprimo
abit
non
alidi
ita
leat.
onve:
cd mi-
nrecte
ifestoouum
rem constantioremq causam suspectemus
 ludentem
quam aut easum ladentem aut semina
quas ideas.
les nescio s mania philos ophorum
vocabula. Qvidergo si lacum
ingontem cum piscibus suis vel terrae motu
vel aquarum vi, vel alia magna cuuta
dicamus obrutum terris; qua seinole
in lapidem duratae impressi piscis vesti-
massa
gra et velut ectypos molli ante materia
impressos, et postremo e consumtis du
dum animalis retiquis metallica mate:
valde
ria oppletos servarunt. Nec jam dis.
puto, quae causa ex terra ardesium lapi:
dom fecerit, adduxeritus metallum in cari:
tates. Fieri potest ut quomadmodum in
fornacibus ex argilla coctilos lasides hu-
mana arte formantur, ita maymis na:
turae ignis pro variis terrarum generbus
atque misturis nunc ardosium, nunc alabatu
tem coxerit, aliusvi petrae gonus; metat
tica inberim materia, quae toto limo dispet
sa erat, vi caloris exvelante, et in cavi-
tates illas sese colligonte, quas relique.
Hujus enim
rat piscis. aus volatilis materia du
dum tempore aut caloro consumta faci:
se locum fecit. Habemus aliquis
simile in aurifabrorum artificiis. liben–
ter enim ocrulta naturae manifestis
hominum operibus confero. Arancum
aut atitus animal materia apta obuunt
exiguo
aditu tamen reticho; matenam igne eoquunt
e

## Folio 43v — 00067941:0082
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000082.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 46 lines, status machine
in lapidem, mde hycharygro immisi
ro illis
entum insunclunt ita plemum
eadem via gentum. Infundunt. Ita demum
remoto patamine inveniunt argenteum
animal omni peclum et capillamentorum
apparata, fibrillisque ad suporem assi-
adeo mirari oportet
eucalorem terras cogventem im la:
aut
videm, dcfundentem metalla in minera
fundentem, aut materiam
les massus in figurata corpora subti-
mantem; aut remiltonte solutione atque astu
deponentem  crystallos ades mivari o-
or. Cum plorius creclant ignemm-
clesum duic globo, crejus vix crusta nobis
explorata est; et terrae motus vatidlisun
onosam cuniculos nnuant; et
Vulcant ingentes late patentia pyro-
phylavia ostendant. Certe nupera terra
cncus anni 2bus ab Italia ad nostros
Visurgims
usqe fines, pervenit quanquam non trans:
Habentur et,
sisurgim sed passim focinae li-
thanturaeum
tharenacum, et materiaque sulphuris qua
et minias nostras Goslarienses implet
Et alicubi nativum sulphur pulchellum
et pccidum rubini aut auri colore
ex nostrd Lavonsteinii tractu ervitur, quasi
jam ignem naturae expertum, etsimois
apson dicatur. Nec absursum est
peracta ncencia etiam magno cliluvio
postenora extitisse, ignata annatibus,
cum  materia combustilis adhuc per
ferram (alsseminata esset. Dumices esse
ures ar
milatis.
os intus
Sosed et
gro-
trans
Arivato
uberiu

## Folio 44r — 00067941:0083
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 37 lines, status machine
ex locis qui arserant, sogncola mento
judicat, nec in sicitia tantum et Campania
sed etiam in Germania constat reperiri–
Ipse Agricola apud Morellae confluentes
falia a
aut
et Grani Aquas aynoscit Naphithae aut
bituminis liquidi fontes etiam apus nos
quale est,
ftuunt; ut prope Burgdorfium, quos
rustici in axungiam absumunt farsisse
hostractus Agricola (crecto post Corsum
nostratem non dubitarit. Nam cum
Belomniten, quom aliqui lynarium vocant
Leinai
in rpa u
Neapolin ojidumod
Sopedum Neustat
cim ab Hlannovora passuum millibus
et in Brunsvicensi tractu, ubi bitumen
gignitur; et polissimum inter urbem Hil
Hildesiam
decimum et arcem Marieburgum in
marmore antri quod ananis appellant
reperiri dixisset; hunc locum inquit ar-
sisse multa indicant. Idem mox repo
tit, cum Ostraciter, ita dictum a tecta
similitusine, circa idem Hildeshoimi
antrum reperin nanasset, cui consen.
sit, quod superius annotaverat: Na-
tura, inquit, ex estraaite in Hildeshei-
mio tractu interantrum et characram
facit haematiten, ars ex magnete utraque
urendo.
Si quis tamen coctilo naturae saxrem
aegnus admissurus matit limum prisces
obvolventem vel ipso tempore ex natura

## Folio 44v — 00067941:0084
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000084.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 35 lines, status machine
materia, vel aliande lapidifico quodam
Opioa aliave causa in petram abiisse;
et materiam metallicam in pisis modulos
aut niti molli adtuce matca, aut initio
crudla et molli achuc massa, aut postea
etiam penetrabili vapore advectam
si quanquam hac minus facile intelligi
gantur: non repugno, ne abiquis certi con-
stituore audeo; nisi quod nobis satis est
pisces arosos ex veris expressos. Firmant
sententiam et multituso pisaum uno
eodemque loco conclusa, et quod ibi
nil nisi pisces. Nam quae de Frire
des
riregno Pontificio, de Luthero escro quibus
aliis formis in petra Islebiensi delinea–
fis ractant; haec vere inter husus ha-
jam
beo, non tam natura quam imaginatio:
acies
nis humanae, quae in nubibus actes videt
et in campanarum aut tympanorum
pulsibus quas vult modulationes agnoscit
vulgo
Et tatia sunt multa qua nobis n
Bumanni antro ostendunt: Mosem
scilicet, et Ascensionem Christi aliaru
ex lapise figuras, quas nisi admone–
are non agnoscas. Aregere rerumspe
cies in miracuti fidem ut stupenda de
nostris regiombus dixisse videar, non
est meum. sed piscrum Osteroclanorum
atque soletiensium summa est manifectat
in repra sentando sides, noc piscem
tantum

## Folio 45r — 00067941:0085
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 63 lines, status machine
c tat
eldum
eanaa
eanocm
videm
eni-
ene
Cane
ot quia
den
in imme
e dudeoe
fontes
es pas.
etdC.
fru-
amons
beahtam
depnu
venn.)
vare
scctot
a 5
lanovit
novus
trame
nua
mas
tas.
tantum, sed et gonus piscis et veram
magnitudinem et commensurationes par-
tium et squamas et caetera omnia
Statim fatebere. Accedit magnum
argumentum ab ipsa constitutione loci
Nam venam ardosii pisciferi pendentem
esse diximus, ut cum nostris fossorbus
loquar; id est in strati prope horiton
talis modum procurrontem por aliquot
mitiana, ut iam facile appareat,
ejusdem stagni pisces a superincum
bente mole pressos. Certe in vicino
Islobiae agro insignes lacres nunc quoy
extant. et quominus marinos in petra
pisces mirere non prvoul abest scebur:
gum, ubi ingens aquae salsae stagnum.
et sub terra esse concitoria satis fon
tes aquarum sabarum docentiex qui-
bus illustris imprimis est quem Hala
Saxonum octavo ab Irlebia lapide
quem
fundit, nescio an Catlis olim et Her.
munduris matena bellansi t quidam putura
Hinc jam intelligas duplicom ut ila
dicam apuel nos terram; unam cum
pisces in suo lacu essent, alteram
postquam obrutis imposita est ingons
materia mollis moles, qua tandem sive
aut
igne, sive gorgonio vaptore ve salibus,
Sipso
sive temporoem diversa lapisis scissilis
strata secessit. Cui impositae rupes du
rissima atque his domum argilla super

## Folio 45v — 00067941:0086
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000086.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 41 lines, status machine
postremo
ac demnen
recta communis terra nigneans natas
quam nunc homines
Et licet velimus
suat Et quanquam
illos illis antequam obruerentu
potuerint lacus initiasubterrane fuse
necesse est tamen supremam terra super
ficiem qua tunc fuit, prorsus convulsam
commutatamque intercisisse, quidam Hispa
nus de duphici viventium terra olim con-
recturas edidit. Se domma altius ea:
penderat Vir egregius, qui de soliso
intra solidlum sempsit, eoque mclinabat;
ut olim per summorum montium iuga
felluris planities incesserit, fractos
deinde fornices ubi minus firmi erant
in infenora procubuisse; inclinata pas.
sim strata, initio astibellanu
redia se
casum testan; quin et (alia forte sapet
natan
horitontatium, ex superfuso inter ru.
endum x liquidotimo, post inclurato.
a aeinae postenoribus
sduntur. Ita
muinis interrupta sita tres quasitelluris
statuemus
contignationes statuchat summa mon.
tium nega, colles medios, tractusque inos
litorales. Mare autem olim et in ex:
aissimis ef habentux.i a semuncam
est et ruptis fornicibus defluxisse cum
ostreis limum funcli, psimusn mechis
ab aqua in ima penetrante
locis (desertum hasisse; postremorab
aquam ima ponetrante in lapidem abiisse
visuntur
unse plona conchyliis strata visa sunt.
visuntur. Et facile fieri potuit, ut aqua salsa

## Folio 46r — 00067941:0087
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 72 lines, status machine
n axo
ut mecha-
ne con
erentur.
atuta
Suratae
Ac tan-
prorsus
ctis aere
ea potlo
oniseu
et
qvae
a ut ati-
MMuteta
onem
lat, Vsus
am potis.
nehula
leprehen.
nine com
t diguan
nversa
letuM, Do
eq essea
cum fita
nata; sed
propriaque
nantu
aticubi intercepta haereret in cavernis
vel pura vel terrae fluitanti permiota
undo dlissistate humore vel sal gem-
superfuit, ut in Cracoviensibus fodinis
meus superfluit ut prope fracoliam
vel terra sale graida ut in Tirolonsium
Alpibus, unse Halenses illi immissa aqua
dulci eticiunt vires idemue naturam
in emillendis facere oresibile est, cum
muriae rivos emillit. ) Nam aquam plui-
am autnivalem facere fontes, pro com-
perto est; qui deinde per satis gemmet
saturatam +
rapes aut terram qa in montium
angustuis fluentes assumto sapore n
lucem erumpunt. Certe quomadmosum
dictum est Hala quae in saxonuest,
habet vicina sibi stagna sulsa, et non
procul à Luneburgensibus satinis den-
fes monstrorum mannorum eruuntur:
Daro quosdam ume
ab erumpente spiritui
aliquando terram, surrexisse montes 
planitie, crupisse insulas ex man; qualis
apud Cedrenum et in historia Miscella
insula
memoratuernata sub Leone rconomatho
atque marina a ventis in montes sublata
Ventorum e quanta sit vis, Typhines seclarant
Scerte
et tubae marinae aquam haurientes naves
evertentes et qui nupor Turbon Veneto
tractu homines rapuit, plumbeetacta
ad millia multa pasiuum talit, et quos
mala neicae Cranae vocant
us est, quos in
Sed nihil illis territ
uracane
Americae Insulis Orcanos vocant, qui
delut submarino terrae motu
brevi tempore gyrum facientes plagarum
mundi, ingentem in aere luctam testantur
cujus ex solito illic statoque cursu interrupto

## Folio 46v — 00067941:0088
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000088.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 46 lines, status machine
mare confundunt, terras
sane,
mare ercunt (urbes evertunt. Pagum
integrem terra vento asvecta oppletum
vidit Cardinatis Bellarminus, Rhosam
aquamventes stitisse ut supra in remu-
suspenderetur
lum oburet, infra sicco alveo transitit
transiriposet, memorat Historia , enevonsis;
ut creclibile sit lapides quio caelo ce-
venissse
idisse crecluntur ventis advectos.
quaero antriticum quoque in nubibus natum Nam si quis inete congulatos pletet ex
materia qo an
arbitretur quo pluisse praeter veleres vaporum natura Ego ut facile ad-
memoratit Carinthii prape Victingam mitlam initio cum liquida eiset matia
luctante
alobi terrae, cramente spiritu suporsi:
ciem vano intumuiise, unso illi mox
mox indurescenti
cuminduruit primaeva in aequalitas;
neque etiam difitear.
licet,
et postea quoy, firmatis rebus, terrae
a
motu aliquando t monticutum factum.
Sed ut vastisime Alpos ex solida
jam terra, cruptione surrexennt, minus
consentaneum puto, Scimus tamen
et  illis doprehondi retigvias maris
cum ergo alterutrum factum oporteat, credibiluis multo
arbitror ut redimlius multo defuxisce aquus
spontaneo nisu
natu solito nise on ingontom terrarum parten
neredibili violentia ascendisse tam alte ascendisse.
Iaq ut caetera apudnos oreani vesti.
gra prosequamur, dicendum est de Con-
chytiis quibus passim et nostra sanea
implentur. Jam olim Valerius Cordus
insignis Medicus Brunsvicensium est
Hildesiensium a quo plurima a ccessit
Agricola de nostus fossitibus, observavit
isterciensis disciplinae caenobium.
Ego
vel ignivoma
eructatione

## Folio 47r — 00067941:0089
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 59 lines, status machine
ane.
agrem
cetum
hoda
remu
nsrs,
elo ce
ce
atet ex
ile as
Massa
suporti.
ocx
litas;
terrae
tumc.
eia
, arms
aquas
tem
maris
dibiliuis multo
uni vesti-
de Con-
Saxa
Cordus
in est
cessit
bservavii
in Hannoverae et potissimum Hilde
sii latomiis et puteiso fossisque ipsis et
bservivit
cellisrem frequontem esse, idemus nexte
Alfelsam notari. Et longealtiore lon
mope erundam oppiclum metaltico
larum ex adverso Hbergi montetter.
cimae nostrae, undo prostantissima
ferri minera ervitur, velut scoputue
qurdam (: dictas Haxkenstem.) sese
attollit ex spathi gonere (:quale et
Bumanni specus componit:) in quo va-
na concreta conchylia visuntur, sed
idem passim tota Europa doprehendi
constat. Et Figueroa legatus Hispa-
nus ad Schachibasrum Sersam Ormusio
vonions, in excelsis Caramaniae montibus
Ostrea et durissimo caemonto insertas
velut suae Galloeciae conchas mirutus
est; nec dubitavit vestigia manis fateri.
Sed eadem iam dudum veteres dixere
noq huius loci est compilare per vulgata
rastat rem ipsam intuem et manifesta
sepulti animatis argumenta agnoscere
fnmo rgitur aspectu passim summa
similituso se prosit color lineamen
ta; valvae, turbines, nautili, buccinae, Echi–
ni kistrices; spinae vertebrae, dontes
animalium marinorum; et omma ad
verum mosum, ut speciei ipras quas

## Folio 47v — 00067941:0090
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000090.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 35 lines, status machine
cunosorum muséa ostendunt, in saxo
advertas. Aliquando contusa, dimidia
ta fracta et imperfecta apparent con
chytia, antequam lapidi meluderentur.
insigni festimonio non ibi a natura
sed a casu collocata esse. Atiquando
perfecta figura murgae post induratae
impressa bestatur integrum fuisse pro-
totypum quod nunc vel pro parte tan-
tum superest vel consumtum prorsus
ut in illis testis saxeis quae doctis aere
aut fallaces appellantur. destacea potlo
non suxo ingonita sed timo immista
vel ipsa varietas eorum loguitur, quae
saepe.
spectantur. Ita
in unum sape confusa ont, itasut ali
quando idem frustum lapidis ex Metita
et echinum et cochloum et milloponem
et dontem magni piscis ostendat, Visus
est astactes in saxa, conchytium forci.
pe so promens, et fragmina conthula
orum intra echinum cum marga deprehen:
sa minora tamen sompor foramine ectri-
in, ne dubites catrorrum venisse. Aliquan
do materia inclusa conchylio diversa
diversa est, ut prius
ab amnente (ut prorrus impletum, Do
eindo translatum viscantur. Neque ossea
matricem saxeam 
illa corpora radices agunt n saxum fila
mentaque propagant, quasi illie nata; sed
velut insulam faciunt sui juris, propnaque
dolita
ac sapo potita supersicie terminantur

## Folio 48r — 00067941:0091
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 66 lines, status machine
ids ocata)
Et Le ns
quanquam
 sase
ferra supor
onvulsam
idam Hispa
a olim con-
tius ea.
do soliso
cimabat.
tium iuga
fractos
mi erant
nata pas.
composrta
forte supe
Stratorum
inter ru–
meurato.
osterioribus
si telluris
rese nos
uma mon
et in ex
abatur,
nsentaneu
e cum
in meciis
emogab
demabiisse
tu
sa sunt.
sees cl
Nec marga tantum aut certa terrae ge-
nera nos velut fructus forunt, sed saxe
totum saxum, glarea et varii colorie
lapilli, et steriles arena grumi compo-
nunt animatium spoliis intorstincti.
ut facile intelligas, in unum omnia
cumutum pari fato collecta iisom vin–
culis camentata cohusise
Quanto exactius introspicies ipsas
corporum partes, eo minus de origine
dubitabis: noq onim rofugiunt exa-
men, ut ludicra illa in marmontus
imitamenta hominum aut domorum
qua ex longinquo spectare oportet,
ut simitia cocclantur. Analysis dili–
gentior ostenset, non rupea minus quam
litoratia testacea eosem texturae gone–
re ex quibusdam crustis et filamentis
et velut suturis consistore et in cellu
las distingui; in acoto quoq dissolvi,
(:quoties scilicet lapudea materia ma
gis tecta quam penetrata sunt) et
aliquando margaritas intus roportas
animalus ipsum in sua concha saxi
0
conditum.
succo, quasi balsamo perpetuatum.
Dostremo prope Volaterram Tusciae
et prope Rhegium (alabriae verae
manifestae coohleae nihil omnine mutationis pra–
ferontes reperta sunt in terrae stratie
sine ulla petrificatione quomadmo siam

## Folio 48v — 00067941:0092
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000092.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 31 lines, status machine
et animatium spotia apuunes ex timo
eruuntur in antro prope Schare felsam
quod apud incolas a Pygmais denomina-
tur Malla ergo ratio est, curnon eandom
originem qudicemus ubi terra in laxidem
versa est.
Quae contra ingerunt viri docti, pa
rum gravant. Aegre sibi persvadent
nare in summis montibus fuisse, aut
illic res mannas extitisse; scilicol quia
nimis ex praesenti facie aestimant vete-
rem terrae vultum, et dituvium omne
non nisi a pluviis petunt; non satis considerantes
aliquando magnae abyssi raptos fontes
exundasse. Alii mirantur in saxis pas
sim species visen, quas vel in orbe
cognito, vel saltem in vicinis locis fru
sba quaras. Ita carnua Hammonis
qua ex Nautilorum numero habeantur
passim et forma et magnitusine (nam
et pesati ciametro aliquando roxoriri)
ab omnibus illis naturis discrepare
quas praebet mare. Sed quis abscondi–
tos erus recessus aut subterrancas
abyssos pervestigavit, quam multanobit
ammatia antea ignata ofert novus
orbis? et cresibule est per magnas
illas conversiones etiam animatium
species phunnum immutatus.
Conua
vidam

## Folio 49r — 00067941:0093
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 62 lines, status machine
ut In
et sase
lasae.
 nile
ror ver-
ndmari
Arothm
opethis
edenn
itatin
ecta, ob.
asopa-
tranem
n dest-
eanone
vam ni-
tiam cu
paratio.
maxillae
sum ter
antro
serdu
per cum
tas non
branae
aqua
reas fle
est creso.
piscis
hcntam
sinc
urnua dmmonis nostra exhibet Laohe
mundas in fossilibus patriis, undo figurus
has transtulimus. Sed de his amplius dis
gunt ailigens naturae operam investiga.
d. Joh: Rarus Anglus.
Nec dubito in tanta rerum perturba.
sione ex longinquis oris saepé advocta ma
ris spotia, cum nunc quoque constet passim
tempestates in titaribus ejcere genera
conchytionem qua pisratores exricino
man non esucunt. Et quod immensa
similium maisa in uno loco concrevit
quomadmodum in glosiopetra una Melita
ab Glossopetrarum nome nitos marinarum canum dentes mira–
mur. non inepté aquarum vorticibus tri-
buas, ubi post multas agitationas
ea potissimum collecta in unum dexoni
oportuit, quae motu ac pondere conspira
bant Prorsus quemadmodum in crystal
sificio salium diverrorum in eodem
liquiso solutorum cognata cognatis sine
confusione adiungi videmus, plerumus
autem ut arbitror agrna por angusta
loca viam repenens quae advehebat de
stituit. Ia necesse fuit, novo semper
oneratoque spoliis affluxu moncitra an:
gustias ingontom mannarum rerum mo-
tom accemulani,
Postremo magis magisq moies obser–
vationibus naturae consultorum vera lapi
dum ppototypa deteguntur. Tam

## Folio 49v — 00067941:0094
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000094.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 38 lines, status machine
sapenore se culo notatum est G, lossope.
tras essedentes Lamiarum. Non ita pn-
capidem
vocant esse lapisem piscis tupn qvi bacu:
Si Sancti Tauti Melitensibus appellantur
spinae sunt ab histncibus marinis avul
sae et sano inclusae. Et oculos serpentum
apud eosdem, dentes quonendam piscrum
esse breves et rotundos compertum est
Et quos illi serpentes ipsos arbitran
tur à D. Paulo in saxa versos, sunt vermes
marini incrustati  Lapides Tudairi sici–
farmes apus Bethleom peregrinatoribus
notantur 7 Valerius Cordus nostras meminit
Similis.
Tudaici lapidis similis vertebrae piscium
Lapis est Asterias dictus, stellae penta-
goe specimon, referens, antequam sepa-
ana
quarnem multae sibi. impositae columellam striat
rentur stellae columella stuata apparet
componunt. Et suspicatur C, assendus ex spoliis atque moi
suris quorundam vermium formanstempe
Trochitas quoy et exhis conflatos En–
trochos verfebris similes cum procesribus
apophysibu
seu apothesitras Lachmundus prope Hil-
desiam invonit. ubi et Cordus olim apud
oN re
Umereo cancidi et in terra glutinosa atque
3
urbes;
atque intet Alfeldam et rimbeccam. Lapis
Angus a S. Cuthberto ed. nominatus
continuatan
plurimis articalis constans Lad articula
tinem plurimae in ambitu striae ) affer
qui ex insula eerturtur e oula junctam dita in litore Nort

## Folio 50r — 00067941:0095
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 81 lines, status machine
spec
ss
7
es
pt
ata
et di
hadt
pienter
dgda
iquando
actum a
se res
ilatem
iores
in for
istmo
e est
opetrae
cur pest
e
utum
a
momo
discripti.
bus viri
mpene it.
montie
l
posa nec
esse
edes cu
tisque creni-
expiita
tantum
b
terra
quam sauctam appellant
humbiiae, Aongliaque aS. Cufberto ap.
pellatur sunt et quaedam hujus gone-
ris quae adcoraltii articulati ramos savo
merustatos referuntur, se quibus omnibus
eetant eruditorem conrocturae nosqipsi
satis creclibilo sni fallor) fecimus pisces
in sciss ili lapide ex veris animatibus
velat ectypos superfuisse.
plerumque.
Et sanc vrdeo quanto guisque in obser.
vanso ditigentior et cum natura famitia
inte helrumrerum perito
nor suit pauoissimis exceptis) eo proni–
orom in nostram sentontiam visum ut
Peribissimi viri merito animatium exuvias
aut alianum rerum reliquias putent obru:
tas, noc facile persvason sibi patiantur
organica corpora sine exemplo, sine usu,
sine seminiis praeter naturae consvetudinem
in simo saxove, mextis matricibus, norcro
qua plastica facultate natas, Nam
removere hinc oportet rabiata quadam
corpora potygonorumque figuras reguelares
in cystalis in granata, in religuis 
varii.
hon in
gemmis et fluoribus, et minoris: soxangula
etiam et
nive, in apum alveolis; in vitriolo atunane,
et oommunisale, nitroy sale de cornuceroi,
et regulo martis stellato. caeteramue omnem
loca enim naturae manimae geometria, t appositi
nidusommode explieatur, ut in crystallismo,
omibus utique explicabitem longeu ab opero.
des
animalium plantarum
rore illa structura orgunicorum ac rege.
tantium diversam quae jancludum explosa
absunt abest, quae post diligentem inquisitionem hactenus non
nisi per similium seminia propagari constat,
velut praeformata nasci constat,
quantum hominibus observare datum est.
Lam  externis appositu

## Folio 50v — 00067941:0096
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000096.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 47 lines, status machine
prolifica
explosa patredine genetraricae, et quicquid gener
tionis aequivocae non barbare minus quam
falso  memorabatur.
cpod
putredine generatice non niei seminibus
a simili decisis velat ponfrmata debetur
quantum hactenus observare hominibus
datum eat. Qui contra sentiunt, narra:
tiunculis sesucuntur, quae apus Kinchorum
quondam aut Becherum atiosque id gonus ero
dulos aut vanos scriptores de mitis natu-
rae lusibus et vi formatrice in magnam
deciem
verbis ornantur. Neque erum animulia tan-
tum et plantas partesque eorum in savis
Se
vident, sed et histonas fabulasqi Chni-
stum et Moson in enesta Bumannianae
specus; Apallinem cum Musis, in Achate
Syrhii Papam et Lutherum, in Sclebriensi
petra; et solem unam stellasque in marmori
Et meminimus
re; et vultus magnorum aliquot nostri
temporis pimcipiem in una gemnâ auto
passim
aliquot annos apu Parisius monstrata, ab
(quodam
Eilero Hamburgensi, ubi imprimis Alexan
api 
nstrant Ostenavi
egts tibiis gigantum stratos; etaurum
e exdte tunganae fruticescons, cum qua
Nec et 
passim celebrant
nis aureis intra uvas; et lapises quos um
um tonitra deiectos, nugantur in clavae aut so-
curis speciom formatos, creso quone
sius fetirent. et quas vocant irisis sac-
lapoas vec
tellas, quasi a caelestiarou (excussus.
ficta pleraque aut semivisa, et illis simitia,
quibus Crollii imaginatio in rerum signa.
turis tudit. quibus fictorem doctum
et qui Reginae Christina
admirationi fuit
Quidam campo

## Folio 51r — 00067941:0097
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 72 lines, status machine
quid genem
quodu
emanibus
debetur
u
nurta
inchorum
genus ere
itis natu–
agnam
palia tan-
 savis
i Chri-
mniana
Achate
1cCs3e
marmori
nostri
mâ ante
rato, ab
5 Alexan
in
aurum
em gra
ssim celebram
a auts
vone-
esa
 et 
siinitia,
signa
tum
oppono, qui nuxer libello eoito asserrravit
multa tatia ostentata sibi sed quanto at
longius
tontius aspiceres eo minus in similitudi
contra
ne abfuisse; cum in veris exvviis quo
scrutabere
seris diligentius, eomanifestiora
originis argumenta suppeditentur; totiesque
deceptum se magnitiois narrantium ver–
bis non facile amplius fidem habere.
In nostro monte S. Ancreae fodina sam
samis nomine quae nunc quoque coltur cruc
finum cum sxinea corna ex puro argen-
to elaboratum exhibuisio fortur etalio
praebui,
gento hominem cncularium habitu fos–
soris portantem alveum metallo plonum
haec
longitusine eligiti, sed racta imaginati
onis judicia sunt non oculrum. (hiristianis
et fossoribus facile occurrit animo, quon
cotidio colunt aut vidont. plerumue eti
am ars asjuvat naturam ne loudae nar
rationis argumentum pereat. Adimitur
aliquid ubi adclinon potest, et subtili–
us artificium cirrumfaranei habent, quo
Mandragoram ruonic adicsimus
ita ppraeformare exradico scimus
ipsa
at croscendo 5ese in hominis sp eciemab
solvat. Caeteroqui rudias
a
supple
to
fa casres fornaljersdifiri mutit a
olent superstitiosae mulierculae certo anni die orum
ponctare in cyathum vitreum aqua plenum; exoncruti
Se
bas ovum certo ann d vana olivinandi.

## Folio 51v — 00067941:0098
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000098.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 44 lines, status machine
inquit,
Quod si mox ut saepe fit velut domuncularum species
aut terrium in aqua apparet res sibi lautas spondent
spe aliguando domus et turros apparent
si signeae tabulae oleorum humorem illi-
nas, videbis maequati discursu varias ro-
rum formas simulan, Sed fat sapienter
Romanae eloquentiae puncops credo aliqua
non dissimilem rebus figuram atiquando
apparere, at non talem, ut eam factum a
eqqa diceres. Sic enim profecto se ros
habet ut nunquam perfecte veritatem
superiores
casus imitetur Itaque ad genios n for
(jocantes.
nis saxorum, tadentes cum dactissimo
quodam viro confugore nihril necesse est
s
Quonrum autem Glossopetrae
Luneburgicae mprimis celobrantur post
Metitenses (ut jam Messanensis Teronan-
, Burdagalonses Antverpienses, Da-
oromil-
mopomentum;
lustre oceani terras oporentis fostimono
non intempestive dabimus aliquid discripti.
oni earum utemurque observationibus viri
erusiti, qui poculiarem libellum impene it.
Itaque prope Luneburgum ad racices montie
cui lateraria officina suporstructa est,
terra est sabuginosa sive aluminosa, nec
pinguis adeo qualis apud G eorgium Agni
colam describitur; ses macra et tantum
non alicubi sabulosa, nec aslateres du
cendos apta, nisi profundior actisque cueni-
cutis effossa; donoc pluvia solius exporita
et humiso probe irrigata lontescal bi
ergo accisit subinse, ut a fossorbus in terra
et si duae frabulae politae pobito invicem
distrahantur liquorem impositum etegante
sub inflait gurasi stores velut flore
relineass
Conrinus.
B. Glossopetoa teenea.

## Folio 52r — 00067941:0099
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 65 lines, status machine
Conis.
itapn.
e, quem
vi bacu:
cuandur
adal.
entum
viscrum
dun-
lvermes
a isim
oribus
neminit
21
sis
penta
Atria
et
moi.
dempe
os En-
oribus
De Hil
apud
sa atque
e
25
ns X
oticula
fer.
lort
viscerbus meatibusque conchyliae uniconu
quod vovant aut ebur et tignum fossile
turbines, brontiae, trochudes, ac glossopetra
um
denique repenantur. Agricola aliius seou-
si ex fodinis aluminis, Luneburgonses
Glossopetras petunt; sed has ager iste
omnis ignorat, nec modum, atuminis par
Corner
ransi novit, nec aut (omori chronicon
vetus meclitum aut alia locimonumenta
uspiam,
aluminis meminore et cum constet lonius
jus coguondi artem vix trecentis abhinc anni–
a Rocca Syriae in Europam reciisse (unde
ateminis roccae non intellecta vulgo appel:
latio) atque in Haliam primum exercitam,
serius in Germaniam penetrasse; satie
manifestum arbitror recontos satius (si quae
fuissent:) aluminis luneburgici officinas dite
debore, aut potius quia res propinqua et
celobris memoriam hominum et annotanti
um ditigentiam non effugisiet, nulla
fuisse.
Flossopetrae autem Lunoburgonses
nihil a Metitensibus differunt, nisi quod
minores nostrae esse solent, necutillae n
saxo, sed interra. Linquam reprusen-
tant non serpentis ut vulgo volunt
sed tuci potius ut iam Agricola noster
observavit. Lamiarum cetacoi gonons
piscium aut canum mannorum dontes
esse vix pam amplius dubitatur, etsi ati–
ter sentiat vir doctus quon de hie

## Folio 52v — 00067941:0100
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000100.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 35 lines, status machine
lo
opetea
scripsisse dixi. Variant forma, ut in
ipsis animatibus, nam serratae persape
comparent in margine, interdum nusa.
olor diversus; creso ab ambiente. Hastris
fere niyricans aut subementius. Pars a
cuminata, quasi cornea, lavis et potita
quae
et dura contra posticu et crassior ver-
as radices, mollior spongiosa, scabra, ob.
scurniory. Et quomadmodum in his animati
bus dontos plurimi incurvi suntintrorrum
versus gulam flexi, ita in glossopetris
id est fossiti dente eadem figura appu-
ret, ut doxtra an sinistra parte sederint,
agnosci posse scylla pictor notarit
placet figuras subjicero et nostrarum
et Mehitensium ut qui Lamiarum den-
tes visere ipro oculonem judicio, quam ni-
hil intersit, arbitrentur. Caput etiam ca:
nis carchana ex stenonis delineatione
cum dontibus (subiiciemus in comparatio.
nem Nec mirum esse dobet quod maxillae
ipsa non comparent, quales interdum ter:
restrium animatium ex Bumanni antro
aut Scharzfelsensi speou ervuntur cum
dontibus infixis. Nam dudum observa–
tum est à retiosis, la miarem dontes non
aque in ore firmos osse, sed membranae
tantum harere, itaque evulsi motu aqua
rum longiusque proverti maxillas suas fa
cile des eneore. praeterea pronum est crese.
re etamsi una mansissent, maxillam piscis
consumtam

## Folio 53r — 00067941:0101
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000101.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 70 lines, status machine
chitur
c
arloces
on placue.
endum
bampli
oenisi
n adttus
orto
aqmina
reb Ari =
lem la-
te
nigta
gae ac
ssibus
edut
Dontes
enitisi
inserti
nobis
forra
sdets
cutio
mopha
muemo
t
utdum
lime n
n cX
dantrum
harz.
consuratam tempore aut di ambientis, nan
re
et in sepaleris constat dentes xcaeterie
animatis partibus mprimis arum ferre.
fnterim ossa marinarum belluarum cum
dontibus pisaum in Lunoburgonsi agro ef
S fuilsereffossa
fessa atiquando degnicola in hiteras retulit
Porro Closiopetrae magni in mediana usus
um
habentur, non tantum veteres prarica-
runt, sed et Metitenses publicis progrum
matibus venditant, et D. Paulo e
bunt, qui sorpentum quorum linquam
putant non exarmanpt tantum vim nox
am sed et in satutem mortatium verterit
linguis in saluiterum lapidem alexspharmacum
mutatis Inde passim reperias auro argentoque n:
itq
chisam hanc ut dlicam infimam gemma
rum: sive ut collo appendatus contra fasci
tiones
quas
na nescio quae; sive ut a saypho insertis
antidatum hibatur contra vonena. ita sciti–
cot facti sunt homines ut quicquid specie
aliqua praestat, etiam virtate eminere arbitrentur;
communi errore in naturatium rorum
arbitrio civiliumque. Indo tot de viribue
gommarum narrationes et materia medica
fabulis inflata. Closiopetras tamen non
a terra tantum ambienter, ses et perse pos
se arbitror, quod cornu corvi, quod gamma
rorum lapilli oculifonmes, quod ebur fossile
et dentes ex Scharzfeldonsi specu eruti
totaque Germania expotiti in medianam
Falicet non tantum eolicae et faucium en
sioni pustutisque ab aeri humore excitatis meseri

## Folio 53v — 00067941:0102
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000102.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 34 lines, status machine
sed et inbus acisum naturae imimicum ac
gresi ac sorbere; atque ita liberatis spintibus
movere sudorem, un se ris quaedam alexiphaer.
medica.
naca quae deindo a credulis usque adeo in
majus attollitur, ut iam  matignita.
si lonta resistunt etiam praesentissimum
venonum pooulo inerta obtundore aut
prodere creclantur. Ex omnibus autem Gles.
sopetrae usibus nullum cortiorem arbitror quam
ad dontificia quod ex conturis pulois duri-
tie sua squaclam aspentate commendetur
ac dons donti minus noxius videatur.
Belomnitae sunt lapides a raculo
dicti; dactysi etiam idaei appellantur
Saxonibus composita voce ab Ephialte
et sagilla, Alpschos, quod contra noctie
lusibna et oppressiones valore dicantur
Medici quidam Lyncurium nominant,
praesertim cum pellucet, jam diximus
passim prope Hildesiam et prope Neo-
+
nam,
c ures
gillae, ex ampla radice in aciem desinunt.
Fero omnibus a natura most quaedam qua
si rima qua fit ut facitius in loncptu:
dinem diffinclantur. paleas ut succi
num allicit intues terram, arenam aut ati–
um lapidem claudit vitet plorumus ut cor.
nu et saepe conu ustum olet, ut suspicio
sit intervonisse aliquid ex ammati regno.
De cornu Hammonis dictum est supra. De
Osteocolla quae Germanis Oiifraga divitur

## Folio 54r — 00067941:0103
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000103.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 66 lines, status machine
n
oni
esimus
Lusita
m3
ed
g5
a
materia
ecuti
2s
is Consal
ropert
atis 00
rare edi-
voy Loor
a somitis
illustra
ragope.
infice
ituribo
narrat
n narrat
orparis
capite
n gorens
portone
arum.
a fasso:
ectum
quibus
Principi
per
uam
Bembruch) et ossis specie cum metusa
velut medulla reperitur prope Alfeldam
comperendinare autuc matim. In arena
reperitur forma interdum coratii crassitie
brachii
Sed quia genoratim de marinis exuvi
is lapido melusis eliximus et Glosiopetram
id est Carchanae dontem peculiariter ex
pasimus placet et lapides nostri tractus
conchyliis faetes exhibere, ex ciligontis
in viania Medici observatis
=p. 40 Strombiles etc: usque ad p. 42
latus palmumT
Sequuntur figurae cum adiecta explo
catione qualicunque: Conchites cincreus
stnatus ebr: p. 41 usque ad p. 50 fin,
Quanquam autom de Trochitis et mul
tos Trohitas continente Entrocho aliquid
jam ante attigerimus placot tamen hic oud
sis nostrates subiicero
a p. 52 ad p. 5b
Ebur quoque fossilo eodem quo Glossopetrat
aliaque marina loco propo Lunoburgum
erui dictum est. Ac de ebore quidem
suspicio venit atiquando nontam ex
Elophantis esse eunom quam a Kormuri
cornu
donto. Equi scrticot marimi aut similis de
phovarum ingentrum genore animalis,
: Nalrossen:) quorum greges in Occano septen
trionati piscatorbus balonarum occumunt
et parati ex dontibus caputi eburnis

## Folio 54v — 00067941:0104
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000104.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 34 lines, status machine
etiam praestantiores et causoris servan-
tioris censentur. Balenae vertebram
petrificatam in Musao habet Lach-
mundus Medias Hildesiensis
Conringius mihi tostis erit ex speccbue
nostris celeberrimis Bumanniano et Sohart
feldensi marinanem belluarum aliorumque i-
gnoti orbis anmatium ossa integra froquen
ter erui, noutiquam ibi nata, sed translata
illuc ex oceano, violontia aquarum, Et vero
possim ego, inquit, monstrare volentibus et
gania et maxillas inferiores belluarem
cum insertis dentibus ut ponitus tollatur
error de dentibus exterranatis. Addit
fatia ossa interdum et rapida vi Leinae
fluvii ogosta esse. Itaque nihil prohibet
peregrina animatia adnos unclarum vi
advecta esse, quanquam Elophanti denti-
Rosmarum
bus minus fidlam nam ad Ro
referri posse, paulo ante judicavi, quales
forté fuerint quos apus Mericum effosios
tradunt, cum nulli hodio in Amenca Ele-
phanti doprehendantur, idem de pondero.
sis illis dontibus dixenm qui ad Elophan.
tum reforuntur. Moschis Macumote
Jammotet dii Mammotet cos dici
Koes dici, quasi belluarum orsa, etsenius
tradit. Nec tappen obstinate abnuenm
vera Elophantorum ossa reverin. Corté
velut partem Tibiae ex Scharefeloae antro
vidi quae favit sive olimlatius parsa
per orbem fuerint haec animatia quam
hocie, mutata aut iprorum aut soli natura

## Folio 55r — 00067941:0105
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000105.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 69 lines, status machine
servan-
bram
ter 12=
e
Sonare
umque i
a frequea
translata
Et vero
tibus et
etune
ocater
tdeet
Lumae
otc et 
uMbi
denti-
ara
quales
Hossos
Ele-
ponsero.
Elphan.
ete
etsenics
vum
corté
intro
arra
om
i natura
sive aquarum impetu longissime a patria
abrepta credamus.
Et vero phocarum et Karwallorum
greges stabulari simul constat in cavita
tibus litoratium scopulorum, qualia esse
potuerunt haec antra quo tempore suu
vero
Occanus perveniebat. um terrestnum
quoque animantium spolia doprehendan-
tur malim Conrugio asentiente vastae
munclationis colluviem cresor, quando
aquae por angusta foramina et specu-
um exitus asitum in subterranea re–
ponontes quae advohebant derervore
Verisimillimum
in vestibulis. Persrimum onim est or-
bem aguis mersum naturatiter detes,
atque
norisa
non o potuisse nisi magna parte subter.
rancis locis recopta; qualis erat on thio-
rapoli Synae hiatus nmmensae profun–
apud Lucianum de dea sapria
ditatis (in quom stato anni dio vicina
scar q
ra frustra funsebant. diluvii aquac
sacerdotes,
absorptas sacerdates narrabant apud
Lacianum et posuli credebant.
Cum cornua Monocorntis quibus pas
sim superbiebant elim Concitoria renm
percgnnarum; et nunc quoque plebeji
ocati in stuporom dantur; a piscibus
septontrionalis Oceani esse demonstru-
vit Bartolinus; cresore promum est, uni-
cornu fossile quod nostrae quoq regiones
praebont ejusdom onginis fuisse. issima
laro tamen non oportot. Monocerotem

## Folio 55v — 00067941:0106
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000106.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 40 lines, status machine
igu
Mlonoverotom quadrupodom equi magni
uthasari
recimus
flieronymo Luxo et Thaleti Milorio Lusita-
nus. Terrestris quoq animalis sxeciem magis
reforebat sccltonm ire vicim
ai monto Zennifenberga ubi caleis materia
intra rupem an
effoditur intra rupom anno huns secuti
et
cum calcis materia effoderetur. Testis
est otto Gerikius Magdebuurgenris Consul
qui nostram aetatem novis inventis illustra
antliam
vit, primusque mortatium aiam roperit
per quam vasis aer educitur mirayspe
ctacula ab inventore in Comitiis Ratisbo-
anni
nensibus tortium 1653 coram Caesare edi-
Corkiorum
hio Anglo Corthiorum in Hibernia somitis
fratre pro summo viri ingonio minsice
exculta, novo experimentorum thesauro
locuplotati sumus. Cerikius igitur tibr
peroccasionem narrat
libro de vacuo edito, obiter repertum nanat
sepertum sceloton unicomis in posterore corporis
parte, ut bruta solont rectinatum capite
vero sursum lovato, ante frontem gorons
cornu
longe extensum guinq fer ulnarum,
crassitie cruris humani, sed proportione
quadam decrescons. Ignorantia fasta:
rum contutum particulatimque eatractum
est, postremo cornu cum capite et aliquibus
costis, et spina dep
addita
scripta sunt; adrectaque esta figura, quam
subjicere non ationum erit.

## Folio 56r — 00067941:0107
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000107.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 64 lines, status machine
rem. Ls=
pentitous
lexiphaer.
smum
E cuat
ui Glos.
nor gcus
vis aun-
endetar
r
raculo
lantur
ialte
noctis
antur
vet se
 e oe
ne Neo-
gura sa
sinunt.
lam qua
meptue:
sueci
aut at
ut cor:
cssicro
regno
pra De
ca divitur
Sedres admonot ut de speoubus nostris
distinctius dicam, nam ambas ipse sum
ingressus, Nimirum in Ducatus G, ruben
hagii extremo qua ex Brunsvicensibus
acThivingos tenditur, in monte ara est
Schartfelsa Comitibus propriis olim habu
tata histonae nostrae memoransis, collis
assurgit in vicinia ubi vivo savo vetuttem
plum incisum. Inter collom et arcem atios
alius stat collis paulo minor in quo antrum est
quod incolae a nanis appellant. eso qua
hominii non pygmaeo intus rependum est
et vulgi fabulis cantionibusque antiguis
memorantur
celebrantur homuncuri inaccessis mon-
ibeu u  nonunae
opum custodes, qualis Niblingus in
ser Sifiidus Corneus Wangionum
Regis, filius celobratur. Foramon est
in latore collis qua villam Scharefels re
qrivit quo si oculos vertas dextra Herz
bergam laeva Schartfolsam arcemha
bebis et duo longe dissita castella jono
spicies in montibus qomellis qui G er
manis direntur Gloichon id est pares.
Porro antri ingressus est, ulnarum cir-
itor quinque altitudine, latitudine trium et
semis. Per j5 pedes recta doscensitur
ibi velut atrium est quod porro inmontem
bnanu
ducit limo nigricanto intoctem, viginti
fero passus nostris latum ibi duoseam pas.
et in eo paulumm
sibus progrescis foram en occunt ex supen
ore loco aerem admillons, sexaginta ultra

## Folio 56v — 00067941:0108
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000108.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 35 lines, status machine
passibus manente latitudine contrahitur
altitudo, ubi pronum incedere oportet. Inde
rursus aperitur, mox donuo contrahitur lones
postremo adangustias ventum est, ubi velut
stinae concretae, sestongius ropore non placu.
it, Nihil enim ultra magnopere visendum
offerri ajebant ductores, sed sub ampli
ore fornice adrotundum foramen pervoniri
per quod in laxius ilerem spatium aditus
detur, ibi specus terminum esso porro in
toto antro multa sunt saconem fraymina
tenui erusta obducta. si fasias sub pri-
motimo occurrit marga, in mollem la-
octanum
duodonur
pidem indurata octo aut duoderm.
pollicrem strato. Subtus forra estnigra,
plonagnon tantum fragminibus margae ac
fornicis, sed et multis animatium ossibus
raptis quidom fori aut disjectis, sec ut
partem corporis facile distinguas. Dontes
quoque multiplices varii coloris et saepenitidi
et non raro portionibus maxillarum inserti
aliqui tantae magnitudinis ut ad nota nobie
animatia referri non possint, sub terra
nigra flavus est limus, se Possium expers
et subtus saxum quod inquirontium curio–
sitatem finivit, in hoc timo novisrimo ipre
visi matoriam alumini plumoso similem
quam incolae Stenomargam appellant
aii par quiddlam in minerarum quarundam
ustionibus attolli dictum est, facillime n
pulvirem abit fricando. Caeterum vix
quinquaginta annos esre ausio, quod antrum
Scharz.

## Folio 57r — 00067941:0109
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 68 lines, status machine
adie
viam
vfait
Cd
Exar.
idi Cn
t
relemus
ur
exisse
etta
micl
tentes
Coten-
quis
Li
ina
tota
ous qu
Soen
dicam
urcut
ad postu
nsi lo-
tudine
at
tae
atearum
qored
eruum.
terris
lera
adcam
quatu
certe
Scharifeldense defectum aut celebratum
est. Ex eo ossa ac dentes tota Germania
in usum medicum circum feruntur, sed ccn
quisque pro arbitrio foiit iam fere exhaustum
intellgo angusto in spatio materiam cunio–
latis
A Schartfelsa porio in Hercgnias nostras
valles ingressi ad Luden montem venimus quod
oppidum est fasinarum haus expers, suit
olim sedes Camitibus propriis nostra Historia
non silebit
memorandis, Etigervilae pernoctavimus.
postera die Bruntagam itum, ubi ferri
minera eligtatur, atque inde adlocum Tabe
lans. ibi est Bumanni specus, quam nil
salis egentes vesperi ingrosri sumus. Prope
Rubelane radera spoctantur vetens aras
Berkefelt, quae vicriam olim infestam
habebat. Sunt et ferrariae ibi omnia Wel
qua
Guelselextani
ferbylani juris post quas in edito monte
antrum est Bumanni dictum, a primo
exploratore, ferri venas quaerente, quem
extincta lampade post aliquot dierum er
Ubi montem ascendoris primum subitur for
nix naturalis. Inse ad sinistram nonnihl
doscendenti aditus autri occurrit autior
illis quibus focinarum unicuti exeunt, inde
ex angusto non sine difficultate eutan-
dum est in locum amplum sed inaequalom
saco nonnihil ab aquarum sedimentis in
crustato stratum. Totam specum in

## Folio 57v — 00067941:0110
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000110.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 42 lines, status machine
quinque cavitates velut totidem antra, sed
angustiis communicantia partiuntur. Inde
transmissuro in caritatem sequontem quae
up
amplissima est rnpi acuta septem autocto
pasiuum ongitudine mequitandum erat, cui
ex eo nomon Caballi, Sed nunciter commo-
dius rediitum est. A rupe descenditur per
scalam atque inde ulterius penetratur ibi
aliquot ex saxo columna monstrantur quos
tanquam stillicidio aquarem furmatas vuna opinio est,
non minus quam quod in una Monachum
videre se putant
in altera Masen bicornem monstrant
Non procul a Mose et atibi passim or.
terrunt osia belluarum et silices fluviati.
les uno velut caemento involuti, quis
vero in his antris monstrantur naturae lu
sus imagnationis auxrtio egent: nam
ascensionom Christi savo expressam osten-
duat et baptisterium et furmi similitudinem.
quoque
organon musicum sylvum et nescro quae
aliaprae caeteris elegans est tabulae speci
es in qua vanae concretae figurae ac velut
flores, hisque interspersi lapilli racent in:
crustati. ut amygsati nucloos aut corian
an semma saccaro obducta putes. Sunt
et stinae anserim calami crassitio, variae
longitudinis atiquanto Tripesalis; qualec
si frangas raclii apparent candisi, cry
staltini a columnulae ambitu ad axem
tam belomnitis observes
M especie magis quam erigine voco)
Stiriae quaedam etiam ad calami modum ca
vae visuntur.
Cum vero aegro orederem vastam antri
Adsunt et Columnae ingentes, in
summo liberae, quae percussae
ingentem sonum, et velut
Ceampanarum aemulum
edunt

## Folio 58r — 00067941:0111
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 85 lines, status machine
rocurrente
Mactas
entat.
sibus de
Mindensi
eano adi-
magna nue
ed rapto
ter fecis.
inum
Mori-
On fuis.
fuisse
senbant
ne in
Cnn ja
um maro
im obrria
vud italo
in Halia
intione
ume
Adriatic
ignifica
aerare me-
eo commu-
lo genere
es Belga
asng
rabet
mutatio:
habet
Spithamae erat congtumnem
et utrinque apertum est, ut oculus
alterutri foramini amotus
videat diem.
tantae molis
matenam de ingentel columnas, quarum
aliquae in pumma libera, percutienti elegan
saxi penys natuam
unt amut
ul
Ab
contemplaro
conpana
accurat
rem
Aiau coneretus; jussi frusta quaedam
tem sonum e
aeterum
a sa adnempi quae domi per otinem exa
minurem. Ea considerans reperi spathi esse
gonus non dissimile nostro fodinarum
in quo itidem cavernulae, ingommatura
Quemadmodum
quadam circumquaue obducta, quo ram supra
notatum est: qualos profecto stillicidium
memorastu
formaro non potest Illud voro consideratu
dignum visum est sarum saxo imchusum
quod manif esté terminabatur crusta tenui
obscuré flavescente qualis a recentr a
lapidi
cur
quae illapsa sunis inducitur; cum doinde
circum datum erat novo contertu alics
saxum plane gominum priori. Ut appare
ant velut perrodi quales in arboribus annos
definiunt slinius portines vocat) inter
quiescente sciticet natura et post per no
vam illuoiem opus resumente. Sed mavi-
me deloctavit uni fruste quod me vidente
volonteq in antro abruptum erat, inchesa
pars ossis, spotlamae longitudine utrinq
aperta ut oculus alterutioramini admotus
diem
fextura.
videat anus textura, superficier fotio
At colore, denique et qusta prorsus suo; ut
ab animati fuisse nema spectator dubitaro
animadvertimus
possit Res serius notatu est quam ut in
eodem loco reliquum ossis et si quid atius
restare, poterat
belluae restaret vestigare nobis liceret

## Folio 58v — 00067941:0112
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000112.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 41 lines, status machine
Res terram inter et maro, lapidem
nter et lacrymam arboris ambiqua succinum est.
obnalysis chemica mineratiregno favet.
let oloum inde petroleo cognatum paratur.
contra reperta intus fotia et muscus et
musca atque insecta pro arboreo ortu pugna:
re crecuntur suntautem non nisi residua
lincamenta et velut umbrae rei inclusa
corpus ipsum dudum consumtum apenenti:
bas nusquam occurrit, Hevolius qui Borus:
oiae suae velut hereditarium asseruit Astrono
mia docus, catera quoqenaturae consultus;
ad bitumon et gagatae similem naturam in:
mabat. Vidit liquidius adhuec et sigilli
capax. Libavius medicus uno in frustoha-
buit et hanc ambram nam et sic vorant)
et adnatam illi alteram illam odore pretio.
sam quae vulgo grisea dicitur, hic nigra
erat, nupor quoy ambram odoriferamin o
O.
russia erutam intelligo: Verum ita non fini:
ta sed translata qurestio est cum huius quoque
genus ignoretur. Ad thermas Bellituanas
Calliae fragmenta sucani lapisibus agnae
la reperit descriptor. Et G oebetius me:
lanteriam atiaque subterranea sucino ad
haerentia visit illud cortum est pene omne
quod recens advenit, colligituru ut in Bo
russiae potissimum litoribus maris esse ejecta
mentum, itaque valde verisimile est, ubinun
succinum effoditur obrutum arenis, olim maro
vicinum fuisse. Repertum est autem non ita pondom
in insula Albis, cuei a Billa namon e regione
quanquam et pomerania
Frisiaeque non ignoretur
rca
Minis
es
ibus
inter
admi

## Folio 59r — 00067941:0113
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 76 lines, status machine
este
um c3+.
fadet.
varatur.
set
a pugna
esdata
etusa
perienti:
i Borus:
ad sieno
dattus;
2 162=
et 5iguui
usto na
vrrant)
pretio.
icgta
ete 
non sini:
enres quori
Hamburgi cellam sabterra paranti, et lon
gius adtruc aman ante aliquot annos imgens
massa succini eruta est in villa prafecturae
Bhumenaco non longe ab Hannovera, temo
jam supra mentio facta est:
Lajus  
sed dabitari posuit
Sed caetera ingentium natura mutationum
nonnihil tangamus
succinum in paludosa ibi regione snee vestigia persequamur trabitatoribus fortasse an
tibus orcuarit etvaria inde parata ac tiquibrem, Neillis tamen immorabimur qua
e nostris oris expressa non habentur Sgys
legytum Nilo, Arclatensem agrum Rodane de
beri Aristotelos et Perreskius credunt, Nan
nius Batariam munus esse Doreae Rhenique.
Certé moos flumina materiam advehentia
spoliant superores terras, Frisius quotidieno
stris detrimentis ditantur. Neciam dico
Supra diimus mamoravimus
cho Ccalrenus refert Historiaque miscella hor,
norribili terrae motu incendioque eruxisse, nec de
fretis a mani effractis) quatia Gasitanum
dum Est
de montibus subversis quemadmodum in cli
tione Bernensi et in Villaci Alpibus; et
patrum memoria in Rheticis, cum Plursii
opidum opprimereturus et in Firmano terri
torio cum mons a cryptis dictus anno 1670
corruisset quanquam et apudnos in Blan
Kenburgici tractus mantibus et atibi pas
sim manifesta sunt vestiqua muinarum hor
rentia aspectu, quorum aliquu fhuminibus
praesertuus in loco R05 trap, ubi in procurrent
impates. n lord Rostoix (ubi ungulue vestigi
scopulo ungulae si diis placet, pressasaxo notam ostendunt impressam rupi,
un crectunt, unele in equo Regis fitiam
Illussis Deonstorfir
vica artodia
Ministri status nos
inter caetera valcu
adminatus est 
irrucanat
bus agna
tius Me-
ino au-
pene oane
+ in 30-
se ciecta
st, ubinun
dim mare
ta pnacn
cregione
n
Primarii requentius
apu

## Folio 59v — 00067941:0114
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000114.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 74 lines, status machine
cum amatore exscopulo in Valtem procurrente
transdc phuminis terrbiles catusactas
ex tropulo procarrente in opsorsctum montem transiliisse portuntur.
surgim tae cursum in Mindensi
tractu atque alim sese infudisse patudibus a
man illuo usque porrectis, et ab oceano adi-
tum admillentibus, ancharamque etiam magnae nac
vis ibi repertam incolae trasunt, sed rupto
monte fluvium dextrorsum postea iter fecis.
se. Nec insutitum est recedore Oceanum
aquasque et terras invicem permutani. Mori-
nonm titus mari olim immerrum fuis.
se et ubi S. Aucclomari fanum est fuisse
extitisse
Oceani portum Ortelius et Chiflotius senbuent
Necium de Nonstranciae inunsatiane in
Holsatia aut Belgica irruptione seculi su–
penons clicemus, aliisque antiquiorbus cum mare
ne
visum est repetero jus suum, ut passim obrra
immiscenur inculcemus
inrem nostram apud italos
Mayis operae pretium est easdem in Tlatia
mutationes recognoscere in Estensrum ditione
et vicin Longobardiae et Veneliarum
Et satis quidem
tractur satisque verisimine est et Adriatici
litoris Venetias (quae rogionem olim significa
bant, non urbem) et Aremorici à Caerare me-
morati (ubi hasie vannes) nomine suo commu-
nem originem ex paludibus atque illo genere
terrarum fateri, quod hodie Saxones Belgae
Angli, Dani, vorant Veen Fenne passimqu
asisar
inbersum fortum quantam autem mutatio:
suprae
etiam
passimctacus monstrant, qui ruinis et terrae motibus
nati creduatur, ut de Asphartite sodomae et
pilatii aliisque in acum steinhudeusem in nos
acu
in subsidente
atia later rato
terra emersis
ut, quod 1
quam quod urbem illio p
nesi quo
en
12
ailius credo
dis
er
er
isurgim d
s
spro
estuti prost
Sennos traci
quasi a 
 quod et Chroniea quaedam Mindensia
confirmant, quorum tamen autor
in remotissimis parum tribuerim, nns
praesenti aspectu firmentur
ne nunc quidem insolitum est,
elli
impere
ati
cceanum, aut
etantur
FLacum Steinhadensem in nostro tracta inter Leinam
viscergica
 est
quam Brunsuicensium ducum
majores tenuere,

## Folio 60r — 00067941:0115
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000115.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 72 lines, status machine
a, sed
idde
 eeu
et d20
rat, crci
commo-
aditur per
Ve
tior gdis
ined est
e
m
Hei
esem or
qus
Auta-
nam
tuethea
2Nen-
o qua
ilae speci
ad delut
lu
corian
es. Sunt
vanae
calec
Si. cry.
axem
bserves
voco
dum ca
in antri
nom tempus altulerit fidom facit opporitus
historiae prasens vultus rerum. Constat ma-
quam sodnatia latoris partem olim mari te-
otam aut patucibus inirum fuisie et qui
Aguleyia Danoniam tendebant magno ad
olie
dextram flexulusos enpelei Romanorum
ilinerario apparet, tmtio sciticet hasus
et Athesis cateraeque illic Alpium et A
uubique satis
et ABennin exonerationes nondum (certis alveis
exercebantur; donec Man. Scaurus manum
admovit. Ex eo tempore certatum est cum
fluminibus opimius agri extorti, qui passim
s
italis poticinia appollantur a patusibus:
ut Rhortigna illa ad Athesin antiqua
Estensiion posiessio ubi et sepulohra
in vangadiesia
maiorum hrabuere in Vangaci Zha. Nuno
et aquan
ferram mari, pratu glumine clepressiora, velut in aere suspensam
curus exundationem longissimus agger co-
a houmana fnoustria
ercet. Tantum orbis facres artamatata
mortalium studio rmltata est
est, ut magnam habitationis sua partem
genus humanum creclam iprisibi debere.
tametsi et castores inaustrium animul
arte quadam sua aggeres et stagna para
re constet. Apus Patavinos cum
Monasterii S. Helonae funclamenta loca
rentur ancoram quanclam repertam Pigno
navium
na testatur et in aliis urbis locis naorum
malos ut crecibile t, urque as Euganeor
colles, quibus ax Atestis et mons siti
cis incumbunt, mani cestuaria aut stagnam
tia in exitu flumina pervenisse, Raven

## Folio 60v — 00067941:0116
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000116.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 49 lines, status machine
inclinante in Occidente
imperio
ut fracto
H averso fluminum
mpetu
nam ita describit strabo ut quis hosie
posset urbem Venetiarum, quasi perviam
mari lombisque (talis actuo Casriodoro fuit
pro Theororico Regoscrbenti ) erat ibi
primaria statio Romanae classis et Exar.
ctii sedes, quod commenio navigandi G, ne
iam tealiae connocteret. Nunc maro u
recessit.
duclum recessit oppletis aestrariis eanclemus
co
temporis inneriam et venelitiment; 
suntu
nem prorsus subsurde arbituentur
Carbitrentur
arbitrentur. Ingentem velit lacum terra
obratum, imo urbe  agro velut fornice
opertum insigni naturae omma vertentis
S
sub se sentit
miraculo subterra habet Mutina, Esten-
sium hodie Principum sedesinec atiquis
tota Langobaria ternere se offerat di
gnius describi. Habet scilicet Mutina
grod nescio anatius orbis locus, ut tota
urbe et extra quoque in vicino aliquousque
agro ubitibet liceat fantem facere vivumu
salientem, perennem, et ut verbo dicam
rivulum
mulum artificialom, cui nec detrahat
astas nec acldat hyems. Neq atrus portu
tant Aquiloges quam putei fodiendi lo-
cum, qui septuaginta pestem altitueine
quide
cleprimitur. Fnitio ad docem pedes est
s
gudora occurrunt veteris urbis, strata
et tessellatum opus stratarum olin platearum
num otim plateanem tessallatumus opus
subinde
subinee ariaque antiquitatis vestigia eruun–
tur. Tantum urbs suis ruinis et terns
advectis crevit, indo simplox terra quatu–
or aut quinque pecum: tam iterum redera
in. dluoeam

## Folio 61r — 00067941:0117
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000117.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 68 lines, status machine
datis
dor
liba
astrtum
ureas
lens
in cele
Bismu-
antun
1
cret
ndosu
00d
in (obol
passim
efila.
teres
overa
Torta
ili
grusa
nin
eresa
Congissi.
ur
uam
e si
ifici
vacdicnt
as gatum
hominis
caesicari
pedes
duodeam frectum spatio quasi urbe plus
semel subversa. In de crela, ut vorant Hati
id est argilla tenax pedum XXI. Tum
alia terreni species cui valli nomen fece
re, quam olim detectam fuisse rasices arun
ainum et fracidi stipites, rami truncius et
Passim conchyliae
fotia arborum et interspersa futentur.
conchylia congesta es haer terra fohio
sibu
rum sea pectinum
um instar, pluresve limbi invicem super
strati noscuntur manifesto interterrae pa–
rae et fracidae omateriae discrimino. dub
rurse
hoc vallo, cujus altitudo est XXIY pedum
terra est argillosa iterum, ad quatuor
peses multo priore tenaciore. Postremo
mixta arenae glarea occurrit murmurus
ausitur ingens et fremitus velut laben.
tium aquarum. tum vero fossar ita se
parat, ut terebrae insidons suae, attolli
promte possit. Nec mora, dum pergit
ferrum, ecce aqua prorumpit ex solo;lon-
tior primum, et mista arena moxtanta
vi ut vix retracto homino, insecuta assur
gat ad summum pubei labrum, meleque
erumpens continuum farrat profhuen
tem, tecto sub terra cameratou lapisi
bus divulo usque ad communem alveum
omnium fontium urbis, quom canalom
magnum appellant, quias Panaram
fumen ducit. Har coram accexi visiu
quae Ternardus Ramastzius, inpyms dlo–
ecrina Mesicus apus Mutinenses, in

## Folio 61v — 00067941:0118
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000118.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 35 lines, status machine
instum opusculum eleganti mechanicae pari
ter etnaturalis scientia specimine parat.
Aaditur, berebram cum aquas attingit,
semper vi actam verrus Ferrariam decli-
nare, quasi illuc labentibus subterra a
quis in fluminis modum. Ses hoc minus com
pertum haberi aut potius falrum esse Ra:
mazhinus notarit. Hyeme non fositur
ob molestum patei calorem, quom suasi ut
imposterum thermimetro exploront, ne
forte pro Antipetistasi suffocantis in loco
non pervio aeris natura imponat. Aqua
parissima est, et prae caebens ex fonte
un hauritur
Abyssi, gam vocant Abgosi Naconuna non in-
uceriana.
Jehor) Guteus semel factus, aetemum est
benefiium loci, tanta peronnitate, ut nec
labore hominum exhauriri potuisse com
pertum sit; quanquam sape tentatum
constet; impuurius aliquando fluente aqua,
dum forte imum putei esmale foratum
ubi tamennon
aut postea oppletum est ubi atudre.
medium habetur aut requintur, quam ut
demissa per medias aquas terebra repe:
tat officium.
De Terrae stratis non difficilis coniectu:
ra est primae glarea ex altionbus locis in
fusam aliquando argillam: huic fortasie
aransineta et palustrem materiam cum
arboribus super increvisse, diuturno tem.
foris intervallo Movo doinde maximo im
petu immensam argilla vim asvectam.
e

## Folio 62r — 00067941:0119
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000119.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 67 lines, status machine
S mL
llutrs Be
tandum
settus.
ismae
 3an
e eeceo
et cora
ingra ta
sum para
anniaera
qrinqua.
opioum
alchsts
srnr
desectam
nominaro
gergenta
reon a
talseo:
anci
dem oxidi
vrofandi.
nemorata
an in
ertenda
ruptis ter-
3I at=
emus
egregius
Huic imaedificatum veterem urbem, sub
versam irruptione barboorum atque ab eo
tempore terreni molom pluviis torrenti
busq crevisse. Scimus Koee nune in san
theon Agrippae descendi in quod olim gra
dibus aliquot ascendaebatur; remota non
ita pridem terra, ut ima columnarum
deteyerentur. Soquilejae ausio plus se:
mel alternantes cum terra muinasce
prehendi, quasi facie urbis toties mutata
Sed aquae satientis quod diximus Muti.
nense miracutum maius negotium faces.
sit, qui fluminis labentis impetu ea-
pelli suspicantur non sutis atlendunt
fnte
quanta vi opus sit ad fonte
in altitudinem septuagnta pedum Multo
varticet necesiana velocitate quam
acquireret
lapis requirenet lapsus exaltitudine
eadem. Et si tantur esset cursus per-
nicitas, non utique sursum verteret directi
nem praeterea glarea arenisque manife
ote impecitur, Murmur corte non statim
a cursu aquie est, sed quaticunqu ftuctua
tione circa locum profundum et cuvum
Et quanquum exonerari agrum non dubi
tom subterrancis exitibus, lonté tamen
fieri credendum est, nullo alias his Proptus
lacio pro tanta latitusine ac celoritate
suffecturo. Iaq non viseo quid aliuc
Duixino monte tegi ingentemlatu
rostet quam ingentem lacum viaine
in
hane mante legi, hunc antiquissimis temponbu
hunc antiquissismis
ad locum urbis pervonisse, ubi glureae

## Folio 62v — 00067941:0120
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000120.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 35 lines, status machine
y
fundo incumbebat. Deindo superinie
otam materiam per partes ex ipso cucu-
mine dovertam, explota domum cairta:
te, sed ita ut per intervalla lapillorum
argillam tenacem velut fonice susten
aliquo
tantem communicatio cum lacu salva-
perstaret. Unde inaequati licet urbis solo
ad ejusdem tamen honzontis libellam
eandem
ubique pervonit aqua calem scilivet quae
est lacus. Nam superiore urbis loco pu-
tei per se exonerantur in apertum, alibe
habent
iafra vero sabterraneos exitus aquam effunsunt.
Ab Estensi Longobartia revovamur
in Pransircensem tractum non abrimiti
muina terrarum, curus 5apé deprehen..
sa vestigia sunt, sec illustre imprimis
documentum nupervicinum Gollingae
Rostorfium declit, nobitium otim Di
nastarum sedes, Rem ex paroohi non
indocti viri narratione huc referre quo
rae protium est meola loci puto.
um fieri curaverat. Primo humus con-
socta frugifera duodeim peses alta
perfassa est, cleinde ngra ex putrefa
Ais soliis, fibris, museo; multis refer
ta conchis, spatio unius pecis. Steb
qua margam invenit putearius trium
fere pesum altitudinae, perviam ca-
natibus scaturiginosis. Hucusque pri-
mavice porductus ost puteus, sec
cum nuper mense Apriti anni supra

## Folio 63r — 00067941:0121
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000121.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 66 lines, status machine
erinie
10 cucu
caiita
pillorcon
susten
sanda
taisdele
eulia
lidet qua
sloro pu-
em aree
ndunt.
ocamur
abrimiti
leprehen..
des
atagae
tim dy
rochi non
ferre quo
i preto.
umus con–
es alta
outrefa
6
eset
b
es trium
on ca-
res
pri-
secl
supou
l. 168.
dtimum sexti aqua defecisiet, al
itad in profendo quantur scatungo. b.
fosian ilenem offertur nigncuns et gra-
veolons solum ex putre factis foliis sti–
pula gramine musco, radicumque fibus mul.
tisque conchylus octonum pectum consi-
tate. Sub hoc demum ubi argillosius
incipit et tubicus funclus inbetulam
offendit ferc putrofactam donsamque
abietem adhuc integram ex transverso
iacentem cum radicibus suis conisque non
nullis nuxta repertis. Nec dubiumo
est vallem arboribus consitam cum
nondum frequentia hominum excisa in
hiis oris nemora essent illuoie aquarum
per intervalla redeunte diverrigene
ris stratis opplotam; cum et marga il-
hic collos abundotit, et fibrae radioum
ac fatia manifecta opotia sintastan-
tium Selvarum. Nunc locus ita editus
est, ut ingens ex imbribus inundatio
quae sese velut ruptis nabitrus quadri–
ennio ante effeedorat magno in de
pressionibus damno dato, ad puteito
cum non pertigerit. Nec memoratu
nunc
indlignum est, in illo tractu abietes de
sideran tantum natura loci mutavit
onchae non ex bivaliium genere sunt
sed turbinatarum; nec dubitare fas
est, veras esse, vivo otm animati
hrabitatas.

## Folio 63v — 00067941:0122
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000122.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 37 lines, status machine
occurrisse.
Passum alias occurrunt arbores obrue
tae  fossile lignum; quale in um
bnia repertum Franciscus Stellutus pe
cutiari opera tractavit, nec limo tantum
mersum, sed et saxo obvolutum scimus.
Ex Chronico Montanorum. Mismae
constat fagum cum ramis et foliis in saxo
omereo durissimo sub terra altitusine contum
et octoginta ulnarem repertum et cornu
uti in profundissimis satum Thyringiae la–
Serutu ajunte
vernis, quin, et sudem in sopis usum para
s
tam, Aci die Februarii septimo, annicrae
Christianae millesimi sexcentesimi cquinqua:
gesimi sexti vallem Joachimmicum oxidum
Bohemia fedinis celebratum unde Valenses
seu dalon impenales argenter potissimi
Germaniae nummi nomon accopore repertam
in uniculo a Barbara Brulla cognominato
ad profunsitatem contum et quinquagnta
orgyrarum potrificatam queram cum ra–
insnecto
dice ramisque orgpanum prosundilata Ges:
 Abbinos iameotim momorata est,
Fagus unde cotos fiebant ex ejus dem opisi
fodinis septugeinta orgyianem profundi.
tate Cesner Albino iam olim memorata
Et jamnu
est, Jam aeliberandum rotinquo, an in
nata
Jam humili loco arborem,; doinse vertenda
in saxum matena oppressam; an ruptis ter-
ra veteris fomicibus ex montibusmaira am-
biente in cavitates devolutam putemus,
Beniamin Olitschius mineratium egregius.

## Folio 64r — 00067941:0123
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000123.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 65 lines, status machine
icae pari
parat.
ngat,
in dectie
rra. a-
minus con
esse Ra:
ositur
vasint
ut, ne
in loco
Aqua
fonte
non m-
num est
te ut nec
ise com-
ritatum
te aqua
oratum
atrudte
quam ut
ra repe:
coniectu:
locis in
fortasie
am cam
na tem:
mo i-
voctam.
indagator, qui apud noctros rei metallicae con
sultus mox a Batavis Gubernator fosina
rum in omontalem tudiam missus praemature
obiit inter collectanea sua habero mihi si:
gnificavit lapidem ab Augusto burgo Mis
nia, quem agnosceres ex alno factum. Et
atium quem Schlamstem vocant quas
pr
actum diceres,
ex simo ubi in eodem frusto it a exprossa
erant duo folia ut species discerneres unum
faterene.
quorcus alterum saticis agnosceres keg
ille verorum ex suis arborbus lapsorum
vostigra fuisse dubitabat, Hunc accepe
rat ab Ephippio vetere ( Atton Sathe 1) lo-
eo hochamia ubi etiam non prooul Egra
flumine integri arborum trunci in saxum
versi deloguntur. De ebeno fossiti nostrate
jam Corsus Apicola retulorat, Hildeshei
nii intra terram atuminosam esce tignum
in lapidem mutatum, isque in savi cominis–
suris reperiri. Idem habet in eadem ter-
ra aluminosa lignum quonum petrefactum
Addit e regione arcis Maneburgae collem
esse plonum lapideis trabibus, quarum oa-
pita interdum eminent, esse vero perlon
gas acervatim positas, inque medio earum ter–
ram colore nigram; de quibus tamon egonit
pronuntiare audeo, re nondum satis excusia
Agricola ad saxeum genus inclinat, Conrin
gias eos qui coram mspexere lignis potius
scripsisse refert, quod addit Agricola ferro
aut atio lapide percussas trabes, quomadmo
dum et Ostraciten ejusdem loci comuusti

## Folio 64v — 00067941:0124
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000124.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 49 lines, status machine
araniur,
non
virus oloro; id cui rei tribuam hand satis
odor
sio, nam inest aliquando et minoralibus ex
animati aut veqotabiti regne felne urinorum
quiddam spirantos referam sulphureas
locaque ubi fal excoquitur
aquas, seimus saxum esse violas olens
prope Aoltenbergam fodinis stanni cele.
brem ac propo sileniacam Herzbergam et
illum
fossorbus constat (oboltum Cunale Bismu-
thum zafera et Arsenicum patantur,
(ex uno lapide omma) quodam alliuoiore
in ipsa venaprodi lando atiquandos
spjcatus sum ex poblochio, quod
Germanis allium est, corraptum (obol
inomen Cobottinomen
passim
Caterum et sub Torsa pasim veteres
arborum trunci reporiuntur, et velulfila.
menta ligni quae non pracul Hannovera
ellaque effocitur in urondi neuom. Torta
vegetabilis
autem non torra est, sed matena lignosae
colluvies, forte ex enca musco gramine,
radiibus arunclinibusque terrae patucosae
putrefactis et postromo siccatis longissi.
mo tempore concreta, Nec video cur
Sulphur et bitumon huic magis quam
caeteris foci alimentis messe necesse sit,
e possint
Elsi aliquibus spechebus admista Torsae artifici
tificiasi
sae sais gonus eoriaris ex corticum quornorem
reliquis domi suae nascitur apud nos hominis
altitudinem excedit ustilis materiae stratum
excisam ronasci nondum compertum
Chauci, Druten, Fuisii, Cimbii, Belgae sicorsi
quae non procul fanotera
ettaque effoditur in urendi
usum
et
nisi qquae ad vehant vicinis locis jam nato
rivum quarta orgyia venam ferri
dedit; eaque perfracta apparuit usticis
cespes.
Maggenbergae in Mistita ad nigra aquae

## Folio 56ar — 00067941:0125
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000125.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 172 lines, status machine
∞ 3
2
2e
 DEE
1= C 5 ∞ 
p 
2e
22. 53 ∞ ed C 5 S1 B B.B    B  t  L = b0 E, BC  == L = ∞ ∞C = B  
2.
∞B=
=2 Eo = =
2   
2
= F~ =  =
 
= L ∞ZL EoE= == 
 2 C
B. ec
265=
85=
E
E
 ∞. C
2 
i ve
=2E∞
= =
= =
225
2 ∞ B23
3=.
dixi 
2
2.= = ∞ = 2
5.= ∞ 1BF FB
B 8=     B  
22167
de
622
22 2
2
eoc
e
   =
2. 3 = 6-
10 
X = = Z  2 L B =  B B 1
a
5 ∞∞
0=028 eC C ea e
C
2
B C∞CO∞ 8 1 ∞ ∞ ∞ ex 1  
LSF ∞E
 
25
2. 5. 2
ei
553
2
22
223
8. 85. =
22.
212FE
8∞.
= 62E 
+ ∞. C2
E:
  
E= 2 3
3
223
5 15
2G2
22G
L F ∞= ~. 17C t
2. d = 
EB=8.
=
i eo
.2
28∞ ~~ =3 0e0
148 8855
eC ∞ = 816=CB
∞ e~61
 a rr
 vt  C.
25 2.
12:
5. 2.
.2
58E78
s
250
=. 2. v
=.
=.
 d
Ac
E0~ j= 03
2
20
=5. ∞23∞: 5..
sd.
8=.
12.
2. 2..
 ∞.
2.-
=. C.
.
. 55
. co. =. E..
2EE = S B
3328
2E5 = 2 =EB
= 8. E = = =
3= 2
1
= 5=
e
.=C: 2
. == E
. =
.
.-
2=EEE
2= 2
.
e
EE
.- 2=.-.
Ld. b
03
222
 2F. E
25
2= 80 
eo
2E
EBF.
=85.
E
2. 2
2. ==
22. =  2. 
c
e
C. ~=. = 6 5.
. 
= = 5. E
a 
8∞32
E2
2
2
52.
 L
=
2 2
ee
 eo 1
l. E
3 bicoer
e 1
 BS
mc
ES
e
8∞5∞CC
 

## Folio 56av — 00067941:0126
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000126.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 182 lines, status machine
 SEd SI I 10
∞ c B(E
8 ad  2 4
a) i 18 1812. 3∞ =
∞~ 82E
83 8
2∞e
13
.= E =
53
E∞ CB
252
= =  
554
5E
nci
. =. 
EF
Eae
3
∞= A 3 
54555
ced si vice
8  
CBE
E
 = F
252
13
2 =  
i C E E
= EF
= ∞2 =
  re
=CE
88
30)
cn
853
F = c 
E 2E
= ∞B 5
EF
E2
E. SE
2 562 68S 
i B. F E
2
n 
=2 5 L5C
22∞B.
32
2
ua
E
E
5  B 5C
P
5 = =
2
a
555
=B∞ 
25 3
  a 
a5
B= L Z F0
32)5
x
3
ad D =.
55
E
2
32
a=35d
a5∞ 5=
= 22
EEE
d
ea
=E∞Ea 
ed
8 X5
L2.-
1=2
=Bi F1
8 2
E
28  
28. B0
GLF =
2e=
a 
_ 8= E
SS
3
E. ∞
ed
∞ 8
5 E e F 
0-
2 ∞ ead l~  _ = BIE BB_AFE =
1 1~ 1XI 18 118
2ia
EB
I CBE H C 1291c003 1 110
E3
dE
 
23
3= 
o2= 5 1 I=lal 1a8) 11∞
e 88c3
 ∞-8
2 (5a
5 ∞8
5455
EC
2 cB  E
1 6
eE
2~3C
2e
..
et. F..
BBEE
ed 
25
B23
.
2t.
See aci
82 E 3E
2∞  80 
E.
. 10
...
.0a
et 00
 0.
0-
..
--
32-
5. .
ei
 C
2.3
545.
v. . =. F.F.-
∞6
a3. 552
55C1F.
=
Sd_ EB. F8∞. 8B
DE9S BFBB
DL
∞ =∞ ∞FE
2. 3
.--
SBGC
 2  o 0 A =  =  = F Fa = F 2 7 
B. = B F = E EEOF
2C, ∞∞ = LC
B65F B1 B _ ∞=G∞ L 9 = BBL C 28
∞ = 15)e
 Iaioi iuo
26L6d∞=
=..
Ea.
sei a nc
1r ) 12 l2181212 iai
=85 6) se Bs
181 15
.. 1o ed
58. e.
=. =.
..
PEE5E
= 
Babos Lon 3Ed on  El na atin EC BCE

## Folio  -  — 00067941:0127
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000127.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 187 lines, status machine
 =
=~ = Z +D
58∞, 50C0C=2
= 1bo E= =
21d 12 5 C
=   
1C = C5~, 2 = C9 ∞, 3F
=
AEX C
 
80 ad
2.8. L   
=1 = 80,5 
=ZC2F
= .23C
 e F 2    
  EB i = X E _ EB 1 r 3 = = XC
E5L = B
31 =u = ~ 2F
∞E
1250 
2 - - 
a -
3
5
BEL  LDF ∞083
= 3 2C26C  = =  
1 2. ∞ C3
28
e
QSAL
L. 5 ∞  B  = 
522F
= =B cod
a2. = B
edrla
 51d
8E  
E: C
Si sd 5
2 es=
2 - 2
=2 B
 23 C=B∞ =
. eF
= 132 B. (=  5 ∞ 2  1E
= _ = Sd  = = :  C = EH
2.  D  = B C. C S. c
~S ∞E  E E∞
213
==0
t  ∞
= 053 3
E Id C0B B E
2
= B82C
~S ∞=0
2∞= 2EELEE
32 83
2 =0
LB ∞∞E= ES
155=
=
0
L252BZ
261 4=
E S C
E E BoC
∞6 260
= ∞ =  = =
 E
=2 
 E a  Ed
2EC2
8=C5
∞58 8=8 = 
L5 C
222~
1E2 Z =
 2 == 
2822
2 L C=
3∞ = 
2 ==
 592
∞ 61 =
= ∞ ~. F
23
= 60C = = 3
E. Z∞=
4CLS
EE=
∞ =
 D E = ~
+C=E
2.  E = B
3E 2 L8. E
EL 178∞0
  
oc 
1 -.  ∞
Eo 23CCd
= ∞53
= ∞∞e
202E
ad 3= 2. 
(ZE∞
∞= e = C2 ∞ 
=2153
 u= =∞ ∞F. F
C = = F 2 
1202=
  () ca
2=2 C
11 2 19.
 = 80
C
 e3E E B  R = B = B E X. _ = Cr  = _. _o = B 2 10 R 4. = 8 
152
25=
is
 
B = GE LR
e =40
1433
60=
B. = ∞
to 30∞
2
=E
8=.
 1o BoVBI EB
∞ 
B +ZC2
C  C
5EB
  ∞2 ∞
= -. =. =1)102 30
22F = 5
= ∞= Z. F  ead 
E.L. 
acF20
3 = E2 5 = 1 E 
28 2E
BE. L F = 5 13 . ∞ C E3 = 5∞ 26
E8=
∞= 
32 2E
= ∞
2 =52
  io
E1 2E=
a
=C
=515∞2∞E
2
5085=
=. 4C3=  = L 
e92. ∞. X. B HC∞ F = ∞
5752
=2= 8 = - 2
2  E = 2 232F= 3 =E 3
d   e 
= = =
 
L
10
182 55C
 B 22
6∞ 5 = H
2 i 61E 2
P=~2 
6. 5
 oBEC
D∞ F  ∞ 2
ER ==
52EF∞= = 913
2-
== 
518, 3878
Ee
=CEB
. b11
e CF
5= 3   = F  
C   ∞CB= ∞_E c
     E   E de  L. X 

## Folio  -  — 00067941:0128
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000128.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 189 lines, status machine
= = = = ∞ =
=== L
ed
03= 
2 
5= ∞8
BCBB EB a ZB.  = B
E2==
=  
EE
20dB = 50
=
253DEBEC
S CCE
 =_ ∞O DC= B
∞. = ∞ =
=2
a = .
d
5= 6=  =
2∞
EELBE
P=E
a= d.. C
-
a∞E2EL
c==
e =C=
== 2C 3 = 8
ed F  C C 
 5= = B = = =
3B= 23
8 =. ∞ 25
EEBEEE
a
2-53
22=
== E = 2
∞.C  .=C
 = = =  E
d1) 3 ==
∞ ∞  C~ = =
=58E~E∞E
a= 8== =E~C=∞C 7
2a== =0-
 . .- =B  ∞E
E∞:
B= a  =C = =CE∞8 = 2. 2
=,=
=EE= 3CC, 3=
(1SC
3. = a C = Z
= = FEE.
 5== = Ba 2 = 2 2 CL = 2
 = i C= Cd =F. = Eu BC CL =  B = Di  G BEI EoL ∞ E ECGE DDSd.  ∞  d   ED = = =V
S5L C _ = D =P =
2∞ = L ∞ E E ∞E
de
=
2. = 8. =
-2
ca  
2= 2C
B= =  ∞F
ca
E+  F=
 a 1
85 
.    = 
=ELLA = = =BISBEB =LEIBE
28
6∞.
== asF
E = 15E
25   2
2 = = 
23
E
a
EB  
-3
 = L=E
F== 23
 2=
C
SS 
EIEOB DE=E2
2= ~ B-C=
= = =52
5= = cid
2 = =8 = - = 81E = B=  -. 0
7 n 
 =a 20C=
==
i  = C
= c
 . ~  3(7B. E L a   Z
= LB. L0sC  1 n Z =2
eta-
EoCE
=dEe=
i 3 Zoid i= . = ∞
i
c =
 2  == (5B = =C∞ = BB EB 3
-
3 = B EE EA LDB FC F
=Ed B  a t 3o S 1diZ
=LC∞F. . 3
Et 6L3Z~
48=0=3
=EOCI
 
=∞ =( ∞C3C = ~   = 3
3303
S.L 63= =gi  B3. = P L, = ∞ (. = ∞ = ∞ E.
eoc  
EFC3
Cd E _ =
 ∞C
2.120
0 2=
ELE2
26+  
n E =2E
5, 
e d
458 5= 
E
334 C =2
∞==
 
=   3 = 5 2 
is 
2 et = B=
e
3∞=
=F3F
2E=
c
= B Cd= -0
3L ∞CL=
1
252
dc
2FCd
_ 23E
2265
 . F  it 
~Et =LC
=2E = ~
cD a ==
e 
  
==   ∞ = =  == e
(  
 =
=F d
.   
2∞
2 2
=== - EBE
= 15.=
 
2  t
2 BFL C 8
=B = = 8.5 2 = = = - 253
ECIC mEAB=Cudu  
=1 5 ∞. 2.
9
 a
e 2c d B
P
= 2=EE
a
  o L C
= =
X. 8 = L .=
∞. = D. =
c
d∞ 5 = 5∞=
= = = = 2, E = E
 ∞ EC
3dE ~ =C=L Z~
== 2 =l . 2 2C
 =   ∞ C- 8
30F:
2C C =LB ~D =
 E

## Folio 65r — 00067941:0129
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000129.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 172 lines, status machine
sgao
hatie
ien
nes
ermani
adicio
gatitur
2)
communi
rendi
sonum
mare
em facile
Ala manuis
tscilesiis
iscri–
cormanuis
erem
t
iis
cabuat s.
c occidi
haeri saxo
i ssete
de
capitales
sumeravi
Angliaque
ebres
an
lut
antem
putus Mge
ad solesse
ricen sitta
tsat
necut
axonia
 dferis
extentrionem
Isten
Mentibius Graecis memo
Antiquitates Geatium
Abdeta es 
At
igieres egent ium u
Bruusvicensis ditio ab urbe prinuria
nomen accepic, quam a Brunone structam
ciia branone haec a Brunone quodam conditore
Bransricensem tractum chanci, cherasci
invalescente Francorum
et Longobardi habinarunt
Brunfvicensis tractus habitatares farolino
Carolinis temporibus sapones dicebantur
sub Francis saxones sub Romanis
inde ab Helialo
Ister antiauissimis Graecorum scriptorebus celebratue est
et danubius
celsbravere Rhenum ante Caesarem non legitur
mox visurgim et Albim A Romana sub Augusto
in
arma aperuet
primus vi
mus Romano
oratus. Medii inte His duobus inferflui, Le a
Ulbim
seto srnine
qui nostram
ins in literas missiste
egionem irrigant, serius, et nec nisi
grbaris scriptoribus me morantur.
redacut vlidetu
Ravennatem qui
nes
in literas urissi nec nisi a
in literas missirunt einam geogra
priums nominat nobis Geographus, quemavennati
lucem dates
e
1.  ra
Bodam salicae Legis praefatio estistiur, 
sensum vindicabimas, et pruncos aliquando inter
Leinam nere arbitior
neFrancos patriaerestiturmus,  gloriam laterum caetert flumina, velut
Bodam salam et visurgiu sedis se
iari vindicabimus t regioninsta
nast
Allera, onacet, otra carolino demum aevo
nosci coe seri simul jugum et famam actepere.
porro tametsi nomina flaviis fluminibus ab soleta
hontole impa accolee fluminum aminibus se constat
e
ut quiora
at qlitor
Nomina fluviorum quam
esse constat; nam licet ab accolis impanantur
qni quia migrantibus populis duran solent. Neqe
alio magis indicio agnoscas aliam hodie qu.
novos neves lncolas, quam ubi Mtata quidem
it mutatae gentis certissimum indicium est, ubi
nomina locrram ex argumentum praebent
nomina locorum non incellecta habit itoribus
suis non intellecta nautam omnia propria vocabula
aliquando appellativa fuere ob ratiorem
aliquando ob causam imposita, id est appellativa
fuere. Itaque ex Regum Gothorum et Vandatorum voca
vocabulis Germanos aguoscimusus haud dubic agnoscimus,
sed locorum difficilio explicatio est; quis natu
tu
quota quisque quae vel quorum magno indiciuo
villas sane antiquissima si diplomata
odier
Carob
nota
habent et nongi uaoremsantum et montium
sed et villarum, nomita
atte asstigunt
 itaque ad eos pertine lgoon
mutavis iulpita versione Goehos et vandales
1b
siu
habent) i nebile sit
a faxenibus non puia capositae sid iuventa.
probarent, si cateris
cr
anfiaeat
e
quamor
Albim quem liberio
navigatum vellesa
jactat, transui,
fertum sntiter
Ebem dorgum
sibi bette
queis interamna regio
a primarriprimaria
urbe odi Bnnsonae sis vocatur
hae vocatur
domitus  Nerom
avus Albi transit
judicare
novissima hominumo
exima locorum, deimoc ominum.
tec alia magis rea
pleraque hodie
Eudicine intelliguntur ceatissimo
omni quore
ma
qu
 indicio nuspiam habitare primos
primes accolas superesse
primas gentes superesse
nullam rationem ludigena
praetentes habitatores indigena
 non ens gentim mutatarum
t
jadis
pler
praesentes habitatur
cus cetoris pleris
nationis indigenas hon
FGermani samen satis altius
cug gentibus glinquarum ut credibile
in linquam
gothorum
sistricolarum
Gemaniaa
re
Germa
agudscitur
si caeteris argamentis
de fice

## Folio 65v — 00067941:0130
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000130.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 187 lines, status machine
et credilise est plmomata pleroque, ad venis
ut credibile sit saxonibus non fuisse
imposita sed inverta, dentus illis quae
nvitatem fatentur Equidem sunt quae
novitatem per se fatentur, ut quibus a londitore nomen, velut Bettuonis vico, vel à
reta seu novali nomen; alia Germanicae
aliorum incerta antiquitas, Germanica
tamen origo est, ut franover Honovera
roda seu novali, ut ostelodae
quicquid monnulli somnient dHanefo rege axonuatr quissum
(sic seribunt vetera) ab alta ripa. Mindo
de
nosm exemplo dicas.
prod
enenatus sine fonte urg atqua dximus
Mundae abr ostio, fluminis Faldae in iderram influentis; Hamelam a vervece ossentingam
applaptu
ubi natum sine fonta visurgim   pre
nace
dicere liceb nam d cellis nihil dico, quibus
ia
un
a boveu famelam à vervece  el
a Christiani cultus vocabulo recentius utique nomen in visurgi. Iam varomibus, Anglis
recentuis et a eoenobio nomen nomen poste
specis vern mola est, ut 
ut superioribus Germanis querl agitanditliquoris instrumentur quasi parvamola)
de cellasmihil dico quibus recentius et a Christiani
cur
sed non omnia tam
Lumon
facile explicantur, nam Goffinga inepte Gothis quit Ildem
lia
quid opi qod et insignibus praefert
cultus vocabuloo syla dro
imputata, a fluvido Gota vel Gosae dicta
Luntburgum a Lunota amne, hodie Etmeno
Luneburga Lunae Golinga Gothis inepte impetata
est, quanquam illa communem eriorem in nummis
Rermi
eina, utza Wrinsa
et ab his familiarum
lmenama Huu Gota vel Gosa ad esse illis consua quisque nrbi ad sunt
sequatur t
aver
trnusfu
adsunt. sed ita transfertur difficultas.
sane et Goslaria, ad aliam, est est Gosam; qui saxomilii anferem desius nat ed in oliam ne vatione
non soluta est sedmen difficultas
itaven
nuganturque tamet si sint qui nugentur losca uxorem
conjugem Ramni venatoris a quo vena Rammeli
montis inventa fertur loco nomen dedist . ita veroa sed nul cum Ropida a rivis nomiinantu
sied ita non fiaita est, sed translata difficultas, nam fluminum
idemque est cum d quid. Nam fluminam
ap flaviorum enim appellationes ex abdita
Quid enim
magis antiquitate proficiscuntur
non ude conjectes; am ab effusione Gosam vel ab ansere (utrumque enim fert saxonca appectatio
Etsi enim Nettam duplicem a puritate dictam
quid tamen Lamma, Eudrista, Radovia, sesa, Halterri kuma, Lamma, Endrista
velint sesa
Luma, Fusa Fosa, ora Hallera; ima, Luha, Nimia: non apparet
Esto W Visurgis, vel a pratis, vel a  mosstraudo
Habemus quidem et exiguum salam cuiut s
cateris a sapore caeteris, nomen a sale, sd et suo vel vicinosapore; et
Bodam liceat vel a lavando ut paderam vel a fundo deducere
ta a fundo dicere ut Bodincum, quod plinias pado italici ascripsit
F adtrrctus
Pado tealia dedit ubi incipit, ubi profun
ubi desinit vadum pati in plerisque tamen aliis
horemus. Albim et soedem suum et suedones.
o quemadmodum satam, Wnsurgim vel a pratis
ud
vel ab alve a monstratione, vel abtedine nequicquam
credo petas. quanquam color aliquando det nogie, aqui
ut salam;) et passim din scandirara lba p
aquis. Albim suum et vedones habenta
magno indicio communis ab antiquo ejusdem ab
auti quo gentis apud nos et illos sed a candore
sed obscura originatione Nam si ad aud albedinem
vel aloeum confugias, jam a Germanic ad 
aliam linguam transiisti que Celticam credo, cins in quantum a nostra
in latino sermone mansit qui Europa plet cultissimam partem implet. Et dubites an non potius alvet
et
hodiez
in quantum a Tentonica distinguitur, plurimum
ubi nec Germanica, aec stavonica, nec Aestia, nec quaeca est
frisiorum Germaniea lingua est
sed nomina hominum a Germanica ab tam longe ab sunt, ut magna suspicio sit plisquam aliu
hit enim fere gentibus habitatur
ex aut quaera anteqaribus incolis superfuise. Ne Neqe sacile agens ipsa
Ettam etit a  anlantuo qute hacetate antiqui serman
unq nec nis
per se no
diversas
geatium
Sed et
maxime
Nixtur
per com
da
cento
aliqua
malta
partem
ps
A
Germa
nihi
fit
et G
vagina
deinde
emii
es
Franc
fit
praoras
dein ut
is nostrs
Itaque im
regioe
partem
dejude
sati
velut eo
cirte
velut
per inter
celtas
linquam
Hanos
limbra
Cianros q
m
ritam
as
Cuu A
E Cum cim
Cima
appella
satis constat. Juanquam hoc Quem.
et Qvergnamela dicieur a motendino
horna, Huxaria divinavenis
T
facilius quam explicaveris
infinitum sit faminarum et
ovris
villarum avaina per censare
at b. C. Tipa
Clm.
qun
Hodite Wipera est, oli Wiseraha
apud Adgmam Bremeasm in autiquis
tabalis, et dur ut ex Lotario Hlotarius
veteribus Germani, in
lotarius dure
urescente aspiratione ita
etiam apud Norto
flumine accipitur
dintiqvis simis
l 
ri
pen
dac
ilera
Vdic svetiae hodierne
vedonemsviciova
Ilargus vocatur
pioris
oc
regionis
aeterum
partim.
e gene
iide eol
Atan
Francos
citt
tlajea
qva
ad.
est
minu
in origo aliund
magista

## Folio 66r — 00067941:0131
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000131.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 146 lines, status machine
detxoimus
in
C
Ht
no
ari
nglis
a mota).
praefert
Wrinsa,
ivinaveris
usere
a hec nisi ougisimola cmpsus na
aer se lingue fundum mutat tametsi ca
diversas facies induat sumat. Commerciaaliarum
gentium, sed maxime irruptiones, et dominatus,
Sed et novi domini gentium possunt aliquid, sed
maxime irruptiones; et ddmini nevi linguas a
Mixtura gentium opus est nationum opus, est nn
per commercio, sed magis per irruptiones vel
lento commercio, vel subitis irruptionibus
 aliquando et mutati dominorum. Mitii Mihi
multa Mihi multa conferenti cedibile fit
fit celtas et limbros antGermanis
priores fui in Germania fuisse e
partem Germanis a celtis habitatam, cognato
pulo deinde Cmbras s non multum diveris
Cimbris,  gna
cognato populo ante
Germanos habitatam. in ip itaque
nihi multa conferenti credibile fict
ex
fit Curopaeos ex Asia vexisse, tos profectos, et
et Germania habicatores a Ponto Euxinore
vaginam gentium scythiam primum celtas limmerios
deinde Cimmerios inde Gothos et Germanos et Germanos
emisisse in id est Gothos, suevos, saxonas, id est istavenas, Hermiones, ingavones
eos emisisse. Suevos in Francos et Alamannos abiisse
discellasle; saxonas  Fanci
sueucessaet primum cimoris deinde et
Fraucis successisse. at Britanniam primum cimbros,
deiu ut postea Hugto saxenes, ita olim Ctmbros ex
nostristoris accepisse
itaque nihi multaes
ps
sententia est
Germaniae (primum
nati
partem a Celtis et cimmeriis denique et Getina plavim successere
deiude a Germanis habitatata, quibus alicubi lavim successere
 successere. Et ha Atque hoc ex Scythia Asiae ntre
iogentes
velut eodem alveari diversa examina per
potta
cognatesque populos x unam scythian cognatos populos
iquam orbeni, at  Toutonas
velul ex eodem alesari diversa examina
per intervalla  emisisse: Neque eni magis Celtas, Cimbros,
irte
ermanos slavos,
dese  a tergo velut impellentes
Nam, et in Asiam se
et
el persae,
a
e
linguam Germanos nostro Grima quemadmodum curaci a septentione venere
fanos et Hunagaros, et Camanos Ex
Cimbrorum coloniam u Britanniam a nostri
d
Germania
& a
itoris habitatoribas colonias accepisse, primum
et ut and ex segtlia, ita viciffintex aris abi tatrpatius
Ciagros qui nunc Idali appellantur postea
itisritanuiam vicissimi) et Beliium plus semel Galliam plus semelu
amos ex nostris habitatoribus colonias recexisse. Et cum hoc litus limbri, gens semigermana
pudon i gi qui sibi Cymraer
viu
limoris
Cum Cimbri _ ad Oceanum a fimbres
Cum cimbri oceantses Germanici tenen extlitus tenerent en
nare in phitauiam
imraosinde ogressos, qui unni Wali vocantur in fritamiam
e
ic nostr
appellantur  Bri tanniam impl visse cred samtunde tamen pobea
id et
e
postea
aille manis cmper
el pandulas Hevuloss
trajecto mari mare traje cisse.
: Nordalbinais L
transmariuis purcessisse. sed etbetb vel Herminones vel du
sa idem possea saxones, a idem postea
Laxonas suaes saxonesqueiis primum  in his
regionibus seinde arvitor
eterumiGermanos ri aisat
ante
Hos fortasse et Cheruscos, et qui
parte ad nos pertinuere lit
partim et fates
generis fuissa e. Longobardos, Cherupcos, Chaucos, Longabardos et Cheruscos
partim Svevici, partim (sic fas sit loqui Saxonici
Frisius
Ex sueris Francos et
Alamanuos prodiisse. Ex his adjunctis catsis et Bracteris
iindes collectos frunas
m
es
visurgim
Francos natis, qui pre Exillis asc deinde ascitis
cinis Francos natos, quii primum inter salam Bodam et seder habuere
de adjuntis vicinist tansqres restibiattum temere, done i selgium b
quissum
dicas
Ey
et
ulta
ellatio
seraha
rens dure.
s
t
item ex scaudinao
venisss nem recugm
am e
Eoc nostra
saxones sed priris
quam adversa scaudinquia
impleta
litora aGi
credi par est
ane trmen
diere
postea huc lolonisi
 ssonos
Hunnis selartaros in Euro
etiam oras
viciovano
alves
scaliund
cum alits
uaa
crta

## Folio 66v — 00067941:0132
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000132.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 196 lines, status machine
ua et nongebandi in italiam abissent
tenuer
ad mis inveriore, eni repam
quod nunc Idestphaliam aeppellamus donec
in Gallias et t et in Belgrum et Gallia
Hos Saxones
effunderentur vacua sede saxonibus relicta, qui ab Albi ad renum porrect fer
qui deinde inter Albii et R qui tota
qui ab Albi ad Rrenum diffusi, postremo et serius et discoiminatos. est phalis quo
huriugs partem terrae ademassat, quae cui
diu Nora thoringiae nomen haesit; postremo
pulsis subantisque SLevis lavinis, paussis atque Estiis
et seioonibus toto mari Germanieo a Gallia
finibus, usque ad Russiaeffines Totam Germanici
maris oram a Gallia usque ad Russiam,
proc lingua coloniis implevise
Cum vero, et Longobardi in italiame ingisod Dream
domo excessissent, jam saxonas solos
ontutque et ve
inter Rhenum et Albim terrarum potitos esse
sisurgi in Ostfalos et Idest fatos diferimante. Porro
est faloram tobur in Brunsvicensibus fuisse; hos
dida
Thuringis partem tertae qua ipidiu
Nord thuringiae nomen haesit. Postremo
dier
Transalbina usque ad Mox pax ouum colonis stavorum region
transalbina Magdaburgensem et trans albina
et sa tructum trans albina usque ad Balthicum n
mare impleta  donec postremo transunissa odera
venedis,
vistulaque, pulsis subactisque slavi et Estiis
per totam maris Germanici oram, a Gallia usque
ad Russiam Saxonum nostrorum loquela simul
impertum et loquela jaxta  praevaluerunt.
quanquam et trans mare in Bri ficun an
ut de saxonibus pritanvia
Masi
eorum
Et cum ad versa quoque litera iplverint, na
senus
es Hibernis
undo Angli et scoti a Cimraeis, dam et suedi et dani
a Fennis saxones nominantur jt puti natos, sed
mfati fisma pulo. 
apparere magnitudinem gentis; et scandinavio i sim puto 
cobi sibi canunt, nostrae Gloriae velificari e Francis repetam ex bis nostris oris eductos
et MbHercynii montis vicinia eductos radicibas eductos ut nustu voctus
 alaQuae paerum animadversa scriptoribus didncere am
i et firmare con aperire latius, et firmare
consilium est. Neque tam amplae gentis ortis nationis 
antiquitates et origines, explicari possunt, nisi aliqua de humano
igbi
multa altiagi
dicante
quae in universum plura de
et Celtis attingantur etide linguarum adhibitu n
linguarum cencentu adhibito maxime linquarum concentu
nam super omnium monumentorum antiquita aetatem
linguae assurgunt, neque aliud quiddam ex abdiissimis
mo neque aliquid magis
etifacius nobis relictum est ad
abditas populorum
iritates o aperiende
He laxonicae ipte ant prtatas cappinos a
nostras pertient,
uris
lbrcus lasanbonus
pdsi esist scandinavi
saxoxi parte
in OAtphalos et Woestplaces a situ
granfoicentes poreffimam 
OH phalio partem fecisse
Brunhr ensem mactum
es potissimam est phalaa
paitem ferisse
cOtphalos
terrurm
enum et Abm
in terrarm
Quarquam  Nord albiagi traus Albim
Brabantes trans et Eburones
ram Rhenum
elgue
Germani
trans Rhenum linguae iudicio
originis intelligatitur
aeterum i sargim esphalos a
idesa
et saxocium
ces
nam mapi communi
forma lequendi
gorontim
facileque
Bavaris et
omne saxonum
genus utitur
an per permaniam
afertorem
mani ad mare
vergentem, facile
a superioribus et
difericaira id es
Prancis et Ala manuis
et Bavarie, et silesis,
et mediis omnitum
intes misnensibus, discri-
minatur 
cii 
Bra
et son
Carotim
Mox Vi
ulbim
in litera
in lit
pruinis
Ravena
celtbra
arma
o
e 
qui nos
etus igitur Septentur
larus terte septs
biato
inbla
ott asitu
viis
omnes seythas vocabant s.
asseverem
genere totumpserte occidi
quopiorsam
bemat
a oigines
credita deu
condoremus
inc talie extentrione
Camanienem es
nosri hemisphaetri saxo
Ammericanorum
x Nor regis
notio redutas
in ne quicquam
facile 
nicumessu et e
inter liaquas capitales
eet nx pautas
iitam numerari
in Gallia Angliaque
iri doct pettres
eaeque saxo ninm
epposuere ve lut
agni fodine eytautem
ospos t entis Magen
satis est
aquundo ad solesse
eut sopunt e. can itla
iciuusqe ver
vicintcut ft
cum non ampluis Westfatu
non dum Mismenses am
saxones dicerentu
saxonia
unrlsa ad imis seae
ostra quarebatur
Boca
sensum
Bodam
ins instiode
emissae g
Allera
nosi coc
porro
Nomin
esse
qui quia
alio na
novos
e muta
Romista
nomina
suit non
aliquand
aliquanque
fuere.
vocabulis
sed loco
vias
ta P2
habent
sed et
a fax
omastuus
nutricensbis ori

## Folio 67r — 00067941:0133
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 97 lines, status machine
genenis humani  ortu mira et absona
e dissola vetares Graci veteres prodidere. qu etiam
es
na eb  cum philosophaam non sibulas profitentantur
m
prositebantur profitentur. Aliis  animalia ex plantis
a
onta credebantur vel in plantae modam
1o
Et si illis creditnus
plantis producta
explantis ut arborum finctut, et in extrescentiis insea vera imascentes dermiculisotiis innesientes
Aliis animalia videntur in plantae modum
et gallae
e
oc e uecta; cum scilicet
et cermiculi
 populos umbrosa creavit
Fraxinus et foeta viridis puer excidit almo
e nec ineptum hoc illis visum, qui ex
putri materia m et muscas, et nihilo 
sorices
it a quoque
ine laboratiora magnis animalia asci putabant; eo procedente credulitate, ut se milignet
generar
Sed u n sclatina sed hodigu quo
mures alicubi pera discuirere feraltur
Sed hodic compertum naturae mystis, atsi nondum Fplimo
vulgo creditum, nnisi ex animalib tantum do animal nasci
animabnasei. Itaque Altis crodibilibus visum
e terrestria animalia iuitio aquatica, mox subsidentibus
qu ac Aili tervesssai animalia ex aqeaticis fucta putant.
utant cu otin aquis obri post quam omnius afois
obrui despere;  sunt qui Nec plus illis tribuendum est,
qui terrestria ex aquatilibus orta putant cum omnia aquis
et
sau Nec plus illis tribuendum est
qui humaram speciem candunt ex aliis derivant, sive aquatilibus
oboni dere aut i
por si Nec minus ridiculi qui huimanam speciem ex alia propingba
ef
uarra
derivanti sive agratica cum omnia ad his ais obrui desiere,
nac
ursorum, aut denique
Aate quid in enim aeque autiquum hominum quam piscium aut (cercopithecorum genus:
sive terrestri mta ut simiamu vel ursorum. cr enim
isci
fabue
mrum det arsorum geans. Et fbulosa
quae de  Vrossonarrantur animali
magnus qu
inat
finerator visus sit homines
m
cabule
tunchassex velat in magula tribus dispescere, txo
sdam ingantete
u
et quanquam masa
 extrema Asiae et Apicae et extrenis Assib et Amenic
extrema  orbis
ua et Gafre
ita vel eta accolq tota mu  ter se discermaatur
corporis habitu multum a caeteris dignosmatur
Semmis genere Nigriti  et in Niuritis cuticular culcitram ex pagrquedine culcitram
i lingas etiam sedmene et toto.
cuticulam anatomicis deprehensa sit natome Anatomici ostendant c nososum corporib
nostri aibis ignotam Anatome detexerit vetae negatam
t
 unum
non ideo, minus stgtuendum
una familia continers
esse humanum genus, et utia  origint
et ab una crigine derivari: nea quantum lumpones
ab altis abeant,  ( ut La ut ex
et quemadmodum extremos Lappones ex Fengis
ieem
ta coedendum sest extremos Asia vel Africae
margines colonias aepisse a vicinorum coloniis
insessos.  cigant quantandu montrressione in foetum
n
ita
1
imaginatio materua in corpus embrgi possit
minus niruo t subita impressione; quomodo mirentur
mirentur congosimio temporis tractu seculorum tractio
dissitas gentes longe seculorum tractio
lagissnosiatm mnta pi, vultuum sorum a
0b sisu duste
a ab b
ades dedidics
= et tota termonis ratione
substratam
Fernorum autem multa cum
Hunnis atque Hinugaris
cognatio est

## Folio 67v — 00067941:0134
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000134.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 79 lines, status machine
pormas et dissitas gentes o aeris
aerc, aquis, locis, corpo victu, cultuque natura variatat
mta orporis habitum dariasse quando et in plantis
un
et in caeteris animalibus in ima
multo magis an majus a ratio regione
a patria discrimen experimur quod paulatim
exnitur oransalantando et vix a ultra nepotes surat, magno argumento quantum
jam
emper
corporis habitu per vivendi rationem mutato
 eSermone Neubie Linquas aute 
alidu Et constat elli non constat quoque vamiaer
Constat quoque subbilibus at obeis ranis diserta
diffecentitis in loquend orgituis populos dislinquere
h  etiam cognatos. Ephraimitis sb schibatet
male pronuntiantum, Norentinis asprantianis
creb Cappa in aspirationem verti
maxime. t
ed praters communem generis hu
cognationem genens cumani linquae demonstrant s’et erplucse satia
C
nominum
Ntam omres tere Asis et Euroqae qooi
u quousque exploratae habentur  ex
uino content apparet. be Asia 
tat
de toto orbe veteribus explovato manifesta res est
Itaque binquarum eoamen testam
tagnde praeclarum testimonium scripturis sacris
 Uno ore perhibent montales diffusae
per terras gentes. Non est aostrumm osequiesusdem sirpishomines esse, ut voces.
rudum ea. De toto orbe jam veteribus
explorata manifest  est l et joculari
observatione valgo natatum est jactatur
saccum ubique saccum dici. Sed presta
Sed nnhil rem demonstrat luc ulentius quan
colla. Sed culentius sed luculente rem inprimis rem
ostendunt, vocabula quibus patris vox
pater rnationum, quibus pater designatur
designatur, inter se collata nam et
e c am sunt enimno, nulli enim linguo de est
nam quibas nulla neque enim ulta magis
comm qua voce hac enim appellatione
in
ne fa nulla familia caret nulla familiarior est
L mutur sumta
nulla minus aliunde  mutuata, nec a
eam ipsis ho, sumta, nisi nulla minus ab alia geate tracta, ut facile judices
tracta, nisique cum ipso itente ut appareat propagatam
ut appareat cum g ipsa hominum multiplicatione Apparet d
patris compellationes Flaxisse, quives patres à lberis
propagatam. Variatur autem fons ejus
sibe
tut vocabula
Aiparet ex duplici ponte flux  sed sed cognatis, et  quibus tantum
es
ssuo
io ipo c
pe. quem tamen in quo tamen organi, variatio esto
ed
cum
actuedo
ea erriu
compecaat
labialis consona alibidentalis praefertur a lallantibus praeferretur naturalious caulis.
fge
acrsum g
c
fortion
tattacismum. Quorum ille per meridicur sese, hic per septentrionem diffudit.
 tat et
locus
ossit
 1d m
linguo postulorum
ex duobus
se
uxis

## Folio 68r — 00067941:0135
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000135.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 9 lines, status machine
possit locus
vantum
o
alberis
ilant
duobus
ntibi
luxisse
judit.

## Folio 68v — 00067941:0136
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000136.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 42 lines, status machine
l diffola
 nadea
cred
ani
a
putri ma
(nead
Sed hocie
vulgo ero
animabun
terites
quie ae
b
d
qu
terre
erivani
sive terre
ete q
abuia
Americam
et quan
fet
t ex
corporis
 lingua
Cuticuda
nostro arb
non ideo, i
esse hun
et ab ad
ab altis
et quemad
propagat
ita credem
margines
intessos.
Imaginatio
minus min
unrenta
e
lonni

## Folio 69r — 00067941:0137
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000137.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 46 lines, status machine
nni
I. Globus tersa regulari primum forma et ex iquido idhitint
liquidus fit. Motrix causa lux sive ignis..
I. Distinctios de globi terrei creatione fsententia et de basi illius.
lapidumitem
V. Origo aqua marinae et fleviaticae, et diversorum
ferrae stratonum
noste
V. Plurim Jobi terta quei mutationes post primani
creationem, varius ea ex cuusis.
L. Unde fuerit aqua, quae terram obtegit. et
quo devenerit; de diluvii item causis,
VI. De Bructero monte et fontium origine.
VIII. Metallorem in terra situs et venarumque
descriptio et explicatio.
. (
Maneratium
cillustrat.
F. Produciones Laboratorii et fodinis communes.
X. Gemmarum generatio artificiveri et naturali
XII. Sublimationes naturales. Ammoniuci praeparatio.
fI. Argentum et auium aliaque metalla, qua statim sna sunt, vi ignis farta secut
prodiere invenis.
XIV. Formas quaedam accipiunt a motu aquarum,
ut rotanda inter lapides et metalia.
XV. Quaedam in aquis concrescunt.
XVI. Tophaces lapis a guttis cudentibus. Destalaitite
antri Baumanniani. De cavitatibus ingemmatis
saxorum, nec non de et de auingm cavernise
atanteis
XVII. Inquoiandam formatione a Bradam a caloris
et aquae conjunctione oriuntur.
vatiorum
XVIII. Piscium formae in ardosia unde.
Mosteo
XIX. Ignem inesse globo ert motus teorae, Vulcani
pumices, ditumen et aliu ostendunt.
XX. Pisces  in ardesia ex veris expressos, nec
Jusus naturae esse.
stratis eorum situm
XXI. de varios terra mnatiani et de origine
salium aquatumque sagarum.
partim
(XII. Uade montiam et collium origu ex aquae defluxu materiem molliorem seum adripient;
i parsim exventorum vi et terrae motibuls.
di simmertus

## Folio 69v — 00067941:0138
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000138.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 67 lines, status machine
Y
Ponchylia marina pam in nostra regione et alibi passim
inveniuntur.
minenea
XXIV. Paria conchyliarum genere intsmista
in saxooness et glarea non esse nata Hupiseem forma non mutala et sinus  dat eris
ostendit.
animalium matinoium
XXV. Conchilia et ossa (quae effodiuntur, examinari et
omnia pref resoloi possunt aeque ac verorum
animalium pastes.
XXVI. aniqussimis temporibuus maeia vicina habuetunt
animalia et conchylia, quae jam ibi non inveniuntus.
et serpentes saxea
XXVII. Glossepetra, bamli S. sanli helitense, lapides fuduin,
Asteriae, trachitae et ontrocha etc.  dentes, testae, exuvia
et ossicula marinorum animalium
sunt
XNVIII. non vero lusu naturae. Hac tn. non persinent,
idlggonorum fiquiae in crpstallius aliique rebus, nec non
ea, quae praeoccuscata imaginatio solim vinet in saxis.
XXIX. Ubi Glosspeteae Lunebuogepse inveniantur.
Carthariarum
XXX. Glosopetiae sunt dentes Lavuarum. Eatum
usus medicus.
XXXI. Beem de velemniti, Osteocolla coiallio
strombitis, conchiti, trochiti entrochis, ebare
fossili.
XXXII. de ossibuus, maxillis, cramis et dentibus minoribus
et majoribus , quae in anteis sr et alibi etium
aplud mos inveniuntur
XXXIII. Curinantris ni ossa animalium matirorum
con
et terrestiium mipta reperiantur.
XXX IV. De corau monocerotis et ingenti animali
avedeinburi effosso.
XXX V. Descriptio aniti Scharsu feldensis
et ossium in eo repectorum.
XXXVI. Descri fidantei Bormanniamm
et in eo contentorum
XXXVII. Desuccini natura et quod etiam
in nostris tertis reperiatur.
de mutation terrarum pes flumina et
XXXVIII detuineum ingentium destigiis.
Re dae figrae eae teusors
amRisserbeaego
drefusme de cornubus
ommonu
B. Hton alle figue
figura dc Glossopetrara
. Capitis Carchatiae
erpraa)
dieses capns nu gemtandaes
dadinio neen
figine dd dalia
Zichne, Ebondes et
giyme im Brartholi in einhoren.
signae romqdedunburqu L
Monsteo 26. Hon  goser
ibrogr
dic figna e sosce
fiyuen 1 die sohle m instrin
Anohn nit fesrre 2.9c2.
fytae deb Zestaevist.
aetigisse
regiones
cludes

## Folio 70r — 00067941:0139
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000139.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 25 lines, status machine
s
rarum
daes
Ti
L.
Li
nsti
instein
2.
XXXIX. Visuigis poope Mendam monte,
ac
perrupise videtur. Ad lavie ijque lidem olemeu paludes Oceano irriqui
pertigisse dicitua.
L. Ubi nunc Venetiaram et Minripum Estensium
regiones, ibi antiquissimis temporbus mareet.
patudes fuere passim apera humana rpres
XLI. Fontium Matinensium miraculum exponitur
LII. Causa horum fontium pdit proditus
TLIII. Descriptio stratorum tesrae _ soli hostorpiensui
peo Gobirgum, hulnensi asseni  aliquo modo
similis.
LLIV. De obrutis terra aiboribus et fossili hyno-
V. Deturfa ejusque osigine.
LVI. Enumeratio stratorum terra Anstelodemi
inpentei fossione observata.

## Folio 70v — 00067941:0140
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000140.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 8 lines, status machine
a Esicer.
dispatrici mil Epporon, e
L.IV. Deatueus arib Mellens obserdal. in tovi lit. Maris
169G. p. 286.
VIII. veviae londdacte
Thaltici anni
IV
IV.

## Folio 71r — 00067941:0141
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000141.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 147 lines, status machine
sceinum
cure
_
a, t A
rateria
artip.
en
calio,
in
a
in fodinia
genti
utro
cavita
Qerdda
obrum
igentei
i saxum
ta nova
ruinis
ratorum
es testan
imagi
nis
ed non
atio
Consilium ex hodiernis terrarum vestius
indaque
ex superstitibus estigiis cuvestigand Antiquitates
racta lob facies facta ex aequabili. In universum Erregula
nostrarum terrarum naturales ut ut alii exemplo ex itentu
Aspera
Arregularia  ex regularibus, (solida ex fluidis
fluiditas a motu, hic ab igne seu spiriti permeante lex.
separatio lucis seu ignis ab  empesesa ucis seu ignis agentis abu opaco patiente
separati,
ignis abmopaco, pt patientium Haido minns resistentium sea solidioribus sue siceit
fluidorum a siccis. itaque blovi Mmmdam aute arser qualis Terra nostra intro (instar
nftur so ante sot
arsere et laxere ate separatione aqu
Terrae crustc ad instar scorcae sen vitifes
ni
rusta involuri vitrea
aqua a
fusae, seu vitrificatae seu utrificatae
in varia terravum genera corruptaom
et saibus
igne
in cadem in vitrum redit
rursue vitulficabilia
origo maris ad instar lixivii vel patius olei per deliquium quod chymicis nascitur
quod pascitur piaculla ex rebus perustis humoreum restis
rebus ustis aeri humido expositis
ruosu ex aeri  perusta tetrae superficies  humorem ex acic
tan
evoen
 resorpsit qui empyreumatis salem fixium qui lixivi
erum
n se recepit
ritu, salem fixum
lngentes superfuciis terra habeat croitati, e fornices.
sed imenta abuaquis deposita et concuela
Hinc deposita
post incendia mundationes. Varia deposita seoimenta (ab qquis
edimenta, et velut strata terrarum Fornices et sub illis cavitates.
Fornices rupti. Montes, ubi debiliores. judicia ruinarum sontes excels
Moutes (ut noster Melibobus) veteris libellae servantes.
Mutationes invalae pos regionum post publicas
Vestigia maris in mediterrancis cochleae
es pubt aa et priantae ierts regionbus seculiares
Mare aliquandum in montabus, vestiua ejus in locis
med pautationes incendiau inumationes
Mare aliquando in mentibus vestigia ejus in li
mediterra. esati quomodom eo ascendete quo pposunt
ruptus fornicibus suderum farnicum ruina in altetaur
exprimi; potuit rursque deserere aridam, cum in interiores 
terrae cavitates pene trasset. Et tum tromines ex altis in locis
res planitem descendesse videntur, qualis vallis sinear Mosi
Mediterranea maris vesligia, cahleae, 
in montanis. Glossopetra dentes et spolia animalium
marinorum in nostris oris. Succinam strope Hanoveram.
de Bructerus et se ratione terrae paludosae rivulique
venae Metallorum  et diversaa, Conicarum sectionum
in ejus summo
modo discriminatae. Sunt velut solia seu Aogle. Hoc
per se Etus horizontales vens ruinis facte cinclinatae. Reperiuntur
Quomodo divaricatione sterilescal, nodo dilescat, stock
ut t
utunde Nidus, 8to ct, ut in Rame lo Goslariae. Dictum
ben
.perfractam esse
e de matricibus
(producta
ileustratio operum naturae subte in subtercaneis haboratoriis pnductorum, per similia
pc propiris Metallorum
alorataniis ex officinis chemicorum. Neu constat de ipsorum
corporum sinclaram A .  ib suacan suat oum ad ertumn laitea t omenti
eium utrobique ignit et aquae interventu vita
 et ex
destructione
Exempla cinnabaris, finci lapidis calaminaris, quae et in mineris
altura
ia mineras.
naema partim in Min quae provucta sunt communia
ti C0 mine mineris ejad quaetm ja miners nostris
oducentur, quam in mostris n hosaria farnis, alisque laboratoriis
t partum in mineris nostrs partim ia Goslariae sirnacibos pundeunt
ubic ex aquis, et anesugeratione post ignem Aurisigmentum artificiate, rubnisfragiles ex eo
esse
otian
legelatio
antee plaia a a lificialis o aster talei sosilus ratat
t
a
1
na
natur
arum
velfebus
maris
recessere
1
atabili
atiorum m
loboru
arsit et
dende
aqu
mersa
ahet ab
sepantio
emergeret
praesens stat
et s novastrata
xsedumentis
incedi
qui
al quando, term
b aquis perfraota
er
+unde et jura divsa
aanst
unc licent
et lusibus
abrapto
t
per artem sublina

## Folio 71v — 00067941:0142
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000142.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 108 lines, status machine
sat amminiacus naturalis ex fumis val anis
erigo salis ammoniaci ex sumis vutcaniis falso
a credita ex attributa mistioni ar urinosae imitatio
et sulphur
ta furnis.
Matallum in Mineris statum suum seu obrizum videtur
Jam tusumt Imitarenta argenti rubri rudis, aliarumque larvarnum
mineralium fct per aitem interventa ignis.
Concecta exEffectus aquarum, Rotundata per motum.
Grana argenti in Alabastritae prope Northusam
Stiriae, troxestem Stalactites qua videntur
in Bumanni autro non sunt natae stillando. Est
spathi genus habet cavitates inclusas, et inge daeusans
cum suis ingemnamentis et ingemmatias. Tales et in fodinis nostris, unde saepe
quae et
empere mapores inflanimabiles et aqua.
Difcte di Ali producuntur via h sicea per gnem
fiunt lia via humida per aquam. Sublimatio ignis praestat
 et
saepe vicem crystallismi ex aquis; contra praecipitatio
ex aquis  efficil quod fusio per ignem
sperimen in quisitionis in psses pisces ex arifera
materia in saxo delineatos, quales apud estero
dam. Ostenditur modulis  verorum piscium terra
olim olrutorum materiam metallicam fuisse infusam
Argentei aranei simili arte ab amifatris parati
Lusus naturae inanter jactati, saepe busus efecta
potus lasus credulae imaginationis
Duplex regra tu apud nos terra, una velus
un cum pisces in suo stagno essent alera  altera quae
nunc superjecta est et insaxi
contignationes vetu
nata super ruinis nata et imae
+
mo
sedimennt
steates ruiaveraem
valles sub antiquis fornicibus.
Argumenta ontra L pro verias  pro veritate
Cochlearum et aliorum maris spoliorum, contra cred
imaginarios naturae lupus. Et responsio ad objectione,
dera pa Geometria an iminim quam natum exeres
 Geometria natura in corporibus non animatis
Geometriam natura exercet in inaminatis, sed
nun quam Orzanica forat vere similia extra semine format
Glossopetrae Luneburysenses Melitensibus
similes sunt dentes lamiarum cetacei generis
piscium, seu cauum qui carchario dicuntur quemadmodum
hic fosius disseritur
efrochitas, selemnitis, Ebore fossili quod suspo
lio est esse ex Hpot phocis, quates in Gpriati Oceano
Boreali de deatibus Et
de Dentibus Elephantiao similibus Ebore fossili
quod forte ex phocatm po animalibus de generevo
phocarum, quae nunc in Oceano BorealiW al rossen.
De Monecerote quedlivburgensi alioque unicormm sossili
De e Entrochis, Belemnitis, conchitis
aliisque id genus lapidibus ex rebus animalis vel vegetabilis
etiam
specu scharifessensi et spoliis anialium
regu
 non satis cognitorum ibi repertis, et quae
de rntio Bumania negligentrr nrimia fodiem
licentia exhauriatum exhauriuntur
 pluribus argumentis
prope Guelfebutum
nuper essoss
stins
ades
lis
sut 
tocu
retus pa
elumina
Este.
ubiv
a
Mira
s
quod ubia
desc
 occum
1
sedio
conchylia
eur
prope
in quo
discernen
viel alli
De
ejusque ar
cenferis
antum
a F laud
ad ortum
et a
aggeribu
Corcuruu
ad Qi
matation
re
o s
terra ad
Seprelcusi
ea
causa
5

## Folio 72r — 00067941:0143
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000143.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 109 lines, status machine
bentur
daensen)
unde asee
er ignem
praestat
acipitatio
aecifera
ind ostero
in terra
e infusan
tas effecta
velus
quae
terra
dia ex
 imae
veritate
la
ad objectione
exercet
nimatis
tis sed
semine forma
sibus
gereris
vemadmod
quod suspo
Ocean
ire fossili
De Antro sumanur, et lusibus naturae verl
potus imaginationis in ipso. Argumento contra
ades formationem lapidum ibi repertorum ex
stillis. Os animalis in duro saxi fragmade
me spectante abrupto repertum
re succino procul a mari et speciatim
fut  johanne Friderico inclyto duce
fanovera repert.
C aliis mutationum iagentium vestigis
inae (in loco Rostrap. Blantemburgici tractus item
et Mutatus, ut creditur visurgis cursus flexa fluminis
in dextrum latus.
autiquo Brunsuicensum principum patriomonio stensi
Mutationes similes in ditione ustensi
ac vicinae regiones
uju familuae stensic venetae et longobardica tracte d
. Et quad aiRavenna olim ut hadie urbs
an
erul
venetorumque nune mari privata. Ante A fcaurum
vetus padusa palus hodre ignota. Mryscaurus coepit
flumina coercere alvers in illo tractu policinia
 seu (polesine) ex siccatis paludibus Rhodigina vetus
Estensium possessio. Ancora apud Patavium.
Mirabile sub terra, et unicum nobis cognotum
neum descubitur
fytrophylacium Mutinense describitu
ubiqo
ubivis  apto rivus perennis loca fieri po unde
quod ubicunque fodere voles rious perennis d praebet
Descripsio stratorum tercae quae inter fodiendum
ibi occurrunt, facta diversis ruinis inundationibus
alt
prope Gottiagam cum dateus foderetur nuper
et sedimentis
deprehensae sub terra at 2 infra 24 pedes arbores et
conchylia.
Alibi fargus lapide facta sub
Lignum fossile umbriae, fagus in Thuringia
terra ad (80 alnas.
et corhu uri et cornu uri in profundis Misniae
Thuringiae fodinis. Stamsteiu Ebenum fosile
prope Hildesiam. Slamstem seu lapis ex limo
in quo soliorum vestigia, in quibus species arboris
discernenda. De vegetabili minelalium odore
viet allii in cobalto, violae in alio lapode, sed hoec alterius
re natura et origine Turtae, variaque
causae.
ejusque origine ex materia vegetabili, et filamentis
e
materia lignosae immistis.
non
Arbores sub terra, in luneburgicae non
antum fractu, sed et omni litoralia Germania
a Flaudris usque ad simbros. Et eacuminibus semper
ad ortum versis. Ut appareat irrumpente cenno
Dceano
et aggeres naturales evesis eversis
aggeribus a natura objectis fuisse sunc irrumpente
lommum clade fuisse sepulta
descriptio stratorum terrae u pulco
ad 232 pebes depresso. ita rerum natura docet
matationes, quas tistoria decere non potest.
cnre. Alia
ano
falso
mitatio
m ietur
Carvanum
er mitur.
ossen
unicorum sossiti
hiti
egetabilis
olicu tinera ob aquas
ex vetere itinerorio
=ad 70 pedes
aliuno
_
fodiem

## Folio 72v — 00067941:0144
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000144.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 140 lines, status machine
F in collibus
ex vesligis autiqui Terrarum status
A Consilium Antquitates Regionis naturales in dagantum
daples
ducis aar seu ignis à terebrast, et
eet innuit
et humidium a sicc siguli ut antiquam globi muttionem iaro
mutationes primas per incendia et i nuudationes
Vitrum terrae vasis Glotus terrae arsifse videtur
Cnigomm vitrum terrae basis.
origo maris inctar lixirii vet potius olei per deliquium
Terra olim aequabilior
Fracti fornicas telluris
e
tes fracti formae, telluris
tun
Suomodos ma
Quomodo es mate in montibus et quomodo eos muosus deser
practi formces telluris. mansere columnae, qui hodie none
bdeus manes ut  Cacidne tatis Melibocus noste
et cur illi destituti
Mare olim in montuo
vestigia maris in mediterraneis, cochleae, aliaque marina, fucmum
de Bructero et  ontius Todiuis
Vena Metallicae o instar conicarum sectionum, natura et jure
venae
De mra causa inclinationis, divaricationibus nidis, _tc
distinctae
Et unde nidus ditior dtocki ut in Rammelo Goslaria, t 
Natura producta per ignem e samilia productis in laboratiria
et in hinc illustrandsm rei tar
Cinnavaris zinckum, ammonacis lapis. Minerae artifi–
pes ignem
pr
etc
erttu
cialls, rubini falsi 
De fus congelatione fusorum et sublimatorum, ed
concretione ersst per  crystaliorum cit in crystallos
et praecipitata pus postignem, et concretione post
aquam: illa fusorum et spes fusionem et sublima
tionem: haec per cjystallos et praecipationem, cot
aboratoriis naturae et artis.
Metalla obriza, et sulphur nativum jam olim fusa in fodina
effectus aquarum et motu retundata Grata argenti
in Northasano Alabastrite incertum abligne vel aqua
De stalactite trroxsstam qui esse creditur in antro
Bumanni, sed qui potius spathi genus continens cavita
tes iugemmatas vulgo drusen, ubi de harum natura
specimen inquisitionis de arosis piscium figuris ipud esterodam
ostenditur esse modulis verorum piscium terra olim obru-
torum materiam metallicam infusam.
similia quaedam artificia aurifabrorum, aranei argentei
Duplex hinc terra nobis, una cum pisces in suo stagno,
ex veris
altera cummo altera qua illos obruit, nunc in saxumers
Tres terrae conlignationes: Celsi montes: sirata nova
iu
exsedimentis aquarum deposita super fornicum ruins
et denique aliquando posterioribus inundantionibus 
rursus perfracta. Tertio imae valles quod stratorum
striae ex oppositis vallium parietibus respondentes testan
cur. Tertio planities ima
sergumenta pro veris piscibus cochleis etc. contra imagi
narios quorundam Lusus naturs iniae nanivit
en
uon
Geometriam natura exercet
producit organdea sine seminiis, explosa hodie generatio
Glissopetrae Lunebur genses (Melitensibus similes sunt
quivoca
ceates canum Marinorum ingentium seu lamiarum
de dentibus Elephantinns exprimenlibus nuper apud quelfebus
effossis. Ebore fossili, e, similibus quae forte exRos maris
vel rossen, qui hodie in septentrionalem oceanum recessere
de monecerote quedli uburgense et Uniconni possiti
De Entrohis, Belemnitis, aliisque id genus lapidibus etiam
apud aos repertis, qua na qui ex animaliant vegatabili
egr
nunc put sar
ecu schartseldensi atque inde effosis sed nimia fodiendi licenti
de specta
De antro Bumanio et gaturae in eo vel potias imaginationet lusibus
ossa et in ipso, quate in savo ne spectanre jabente abraptio
De succino prope Haenoveram aliisque meditermmnes locis et
et in alis mediterrandis
medit
ruptis
exprium
terrae car
ia monta
marinoru
de per
in ejus su
modo disc
per se
utt
at Quomon
cunt i
pa
1
ileu
L ab
cosporum
ia miner
Eixeus
paen
stia
coducm
t
ontc
nostrac
pera
tur
ex super
fluiatas
flu
ruste
in varia
origo
fusae,
quod na
Puntusx
resi
ritu
eoimento
Cornices
ia
Mar
ve
sC
Montes
ine
pa
Ge
es
simulariu
corporum
toduction
occurrunt

## Folio  -  — 00067941:0145
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000145.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 190 lines, status machine
ad E
3= 2
∞ =.= 
 = E 
a 
ad =. = C
=EE C
5 8
:∞B ~ E B
1∞== 348
82 85 =
=5+
i
29∞3
20 =5
CF C =
3FE= =, 6E2
2∞ DIZ E3
E =
=ECA=
3∞.=C
55D= = B
== 18
,∞ =  8  = CB 2 3
.= = = F∞ = = a= 
E=
EES F 3 =∞ =1
C 
E. = = 55581
E= = =∞= L∞∞2
∞E  8
   2
 C  
 =Q
80L
B=
 7
3C0=2C = 
5== ∞= 3
15 S~ = ~ ∞C C= ∞ ∞= 30
=~ -66
7= v13 2
=. =
 i = v =CdCd =6E
== = ∞=.=
EF
== - = 
 
=c =    = = 8 =
538=
∞25) ∞
C C
55
_..   i BC
et CL aci 
2
5D=
1= 7~ 1 ∞2F ∞8 ∞ ∞ 1 B  L a
E= C c =
=
2∞  ∞CF =1C F C
ad= 
3 ei
2. B∞3
 2 = = =A C CF R  ~∞ ( = = 6d EC B C
 
28
2 2  B
F =E E CFC    Euice
E5∞ =D
= = = = 3 3 F = c3
22 = 5
= 8
D==Ed
E2
1-8
BS BB= ∞G  X EG0I E. c
1E
ed
 B
d
2DL = E2
528E5E
12 555
E3
 
 = = = = 
2BE E X
  cd 
ed. L  Cd
 = E ∞
B = E = 2 ∞1== =.
Et 
eC
=2 5 =
2
Sce G ie = a-
 vi
C3 2d = 5
ACI = =SLDE
2
 SEOD = 5 aiGC (S) _
263CE =∞ E=
28 a =
SE v
d =m B = C
=ai a
22E6 -. 3 L
 2
3 =∞. =C ∞ 1∞C =S = ~Od CZF ∞ 20 ~CS∞ ~0 =∞C =∞C  D = = _ =BF= = =∞  C
= X∞ L. =, = ~ ∞=855.
= ∞ ve de
Ee (5 5) 
55EB
==   - ec=
et =
0
8. C  
LL 5=-0∞ LC2 25
c
=2∞ ∞. ==∞   = E vC 
S
L.F25
5= =- E =C
 2 C   = 
at 25∞85∞ = = = = 28∞∞ L 27 =8
= 3= =C∞
2
396Z∞d=   CDEE
5
∞D E
+5 1 ∞.= ∞B = = B= =8 80
2 =
=
:C2
=Cd. F E B . 
C=DC35=G-
E =C.. 0
==3 6 Ciei 
= = 3
S
∞ = =03
EedC
 B. = FC= = E_C= BCV 
3C  =
= = = = ∞6-
 ==55
∞ = C= 3C 
3E -e =. 
el id
on c  cia
21 =
2
24 -E1
= 19=60a 2 BCd = ∞ as 
164∞8=C
ad ∞ 
ae ∞
 B =  = 2 
. 86
=0C==
 ∞ =∞ E ==
 e
 LIE LC
6 = = 2 2 2
6 = =5C∞ L∞B = 
2
=  =
2- et 3= C=
∞C = = F
=a 2 E
2Ct =∞ = 26
=c = C  _ = = C E F  ∞ 2∞
= 23. =
25 DE== 
FL F
BEi 2=
=5 = = EC 5=
=S= E~ E
2  
= =E
 2  1       e
1 = ~ 5 vel.
= =
.216
 EC=C
=E
60  ∞ a 
 . aE
a5

## Folio  -  — 00067941:0146
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000146.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 184 lines, status machine
e
3t =2. 
X 
8 2.82
5= L = L  123
X∞8 =5. F =
2 
=E9X ∞
i 
EE
E  .   ce
=C8C2
= 3 0o e
9∞
00=
12C
 = = 2
B V
055 1=
(0o = C=
∞=
2D.  51 
2F. F CC
 2i B E (
E I bo E ~  2. B F
2855
FotorL L LCOH C L EB ALG CE B  ∞6 
  
+=~E5
ex 2 = 300
28∞CE.
08∞ 86 Cd=
25240=
235=
= = 2 =
e =. E =L.
225. 8= E. 13
S=CFE=
2 = = Z
133 =2 
=~00 = = 29
 B= 0EEF
122=5 ∞2C
2C 4  2
30F  e
∞=5B  ZE
E= SL _E _ E = B . B
=5∞L= Z∞287 
22   E
p28 3
n 
EB. 5 B5, B, BC C
5 = 5.∞. = C = 8~ C2 Z
5= 5. ∞   d = 2
218 91i ∞=
880u La=
5521
85 F =
BGF = eC
8.2 2
5
∞
+ = ==
7∞ 2.=
1OEFL =
28∞E3
= BE _=  I1 32 _ ~~ ~  252 2~ 2G = ~ E BE S BB L F 2 = 32  =2 = =5B
BOY et
2
= 9 =. 
. ∞=3
C= E d  2
m . =3
32 2
2 
i F 
∞ 8L =
t0 2=
pic
23 = = ~ 2 E  E
∞ = = = = Cd B = C  () ∞. CC
  SC
ert-
 d
∞3= = E
bo ∞. =  
∞F =. =
38=
82 3 6o Z. F C =. B
1o ( = = = 2 2 C
5= = 2 2 23
B2
_  LE.
=2S
29= C5=
52= B 
 ∞ 3
 LBC L L.4
= 9EE∞E ~F.
∞ = = L. E 1 =
22 = ~ 8 ~5, 5 5 c
= 2 2= ∞ =
= ∞ = 2
∞ ∞5∞ 25 ZCD = C
2 =. = ex 
= E  2 2 = . 2=
P. ~ F. ∞ .=E
vE L  B = E, P Z B  C F 1 E co:
=E
6=2296C78C=
52 c0
22 3=
2 E a  =  CLD = ∞ F  B
3
2 8 C3
==8 - = 9  ∞. 2 
25b0∞ =  C =  929= ∞8
B= Z B ∞0∞L C = 
5 B  X . 
2. 35  0o 
2 = 
= 135 C
+ 8 0
CBEC B E F ∞= (E = C. 2. = a ∞ B 
= E. B. = B -2= a BC
====
 vo 90= C. DB∞F _ =C + 
iE p W = b ZSCZCB BEB
2F L 2 
X  =   . B
C 
l. 2 ~ E CB
Di B B. Cd =d X ~ 1=
∞F 3 2. 8 2.
4X EB ∞7∞ =
=~C =C
2. B. E ∞ B
B5∞. = C2
3E 
22. ∞E. RL
 o
dEaE
0
S.6 Z. B
-. 5 
=~ = =. a 6 i C   
∞2 =. BC 2 1d 
 = ∞  
∞= u 
013E.
   ed
o js E   Eua 2 s E i
2boC = Ec
. B D= 1g  = = CB= 2 = = 2 C = 
= = ∞ = Z ~C
=E 
=∞ C
 E B HEBE Sin  = B X B L B 2B 2, 3 3 5832
98 ==C
22
 LL 1 2   101 - 
= ∞ CC
22. 2
d
ot 2 e en
B021+ = 2 3
3=253 51 =82 EB2. 2
F - 5c82
= ∞ =
= 
04
12 1=
=X∞ L.SF
28 = F ∞ 2 2 =
3.. 6 B
 2. 
04
2C0 L
 1 2. 2 =
2 =8∞
131o =C0B
3= 
28 5.F 
2EDC

## Folio 73r — 00067941:0147
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000147.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 47 lines, status machine
Quicquid cogniti orbis cultum
acceperat exceptis indis et persis Romana
potentia continebatur; quae ubi succubuit
Germanorum armis, excito sedibus septen-
trione, regiones et populi nomina et dominos
mutavere. Consumta demum vi procellae
ab agitatione resedit orbis, et nova velut
a dicurio rerum facies apparuit. Tunc jacta
sunt fundamenta imperiorum, quae nunc quoque
Europam distinguunt, Historiaeque Pragmaticae
periodus initium capit
Germaniae partem habitatoribus desertam
Slavi occuparant sarmatarum progenies
reliquam ma indigenae tenuere, franci
itemes
Atemanni, saxones, Bajuarii, et Turingi
validae gentes, quarum nomine et potentia pleraeque
Sebrri
Sed ipsis inter seFrancorum res superior fuit
quod primi rationem et disciplinam viribus
miscuissent. Eoque instrumento divina providentia
usa est, ut barbari ad mores compositos et supremi
Numinis reverentiam traducerentur.
Tractum Germaniae ad Oceani aestuaria
vergentem prisci saxones, cognatique illis populi
sedem habuere, servarunt posteri et coloniis armisue
dilatarunt, per Morinos, et Britanniam ipsam,
et denique longissimam sinus Balthici oram.
abrutiso
excisisi ibi psis stavis, et reliqua
diversid generis barbarie subacta itaque
regio omnis, quae ad mare inclinat, olim
attributa Ingaevonibus, communem originem
habitatorum fatetur, quos a caeteris Germaniae
incolis victu cultuque fortasse nonnihil sed
maxime dialecto distinguas. Nam Atticum
quiddam sonant isti et in nervos contractum
quin et acutiore enuntiatione sibilus illis
in Tau duratur, aspiratio in mutam;
dum superioribus populis sermo zonia
liquiditate laxatur, alicubi et in Doricum
genus crassescit
Vetus ante Francorum imperium
Divisio saxoniae celebratur in orientalem
et occidentalem nostri Ostphaliamm Westphaliamue
dixere. Acio quidem Angariam an utrimbus
velat medam distingui, seds plemangus

## Folio 73v — 00067941:0148
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000148.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 30 lines, status machine
alterutri involvitur. Hodie Ostfalis saxonum
nomen, destfalis proprium durat. 
poto
Ostfaliae porbio nobilis inter Albini
ac Visurgim magnos amnes a vicinia maris
pautatim assurgit ad metallifera montium
juga, quibus Hercyniae sytvae vocabulum solis
mansit, celebre veteribus et tota Germania
olimatque ultra diffusum. In hoc terrarum
spatio rerum jam diu potiuntur Principes inclyti,
ortu Atestini ab Italia, ascitu Guelfi Bavariae partique
sueviaes dominati, tandem apris
translati in saxoniam, et a primariis ditionis
postremae opidis urbibus, et axiomate imperii
dicti serius Brunsuici ac Luneburgiduces
anregionis
ni camqe
pariter hujus ac stirpis reguatricis Historiam ad erectionem usque ducatus
praesentem deductani
tradere aggredior) Ernesto Augusto primum
n formam
pro sapientia sua aestimante, quanti intersit
res memoria dignas nobisque liquidas, sed
tempore fugientes, sisti stylo in fidem posterorum
Maderia etiam itineribus conquisita,
diligentiam osor adulationis principum
veritatem
animus fidem lectori pollicebuntur, neque
mihi studium veritatis alia diversigeneris
specimina abrogabunt

## Folio 74r — 00067941:0149
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000149.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 5 lines, status machine
18 +9e
2Oe 2. L
Z 23
2e e 2 3
A   25   26  27 

## Folio 74v — 00067941:0150
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000150.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 39 lines, status machine
vic
acceperat
potentia
trione, r
mutave
ab agit
a dicurie
sunt fun
Europam
periodus
Ge
stavi oc
reliquam
validaeqe
absorpta
ui
Sed ipsis
quod prio
miscuis
Numin
vergentem
sedem hac
dilatarum
et denique
exeiss
diversia
regio or
attributa
habitat
incolis V
maxime
in can
dum su
genus
Divisio.
dixere.
velus
et occider
1

## Folio 75r — 00067941:0151
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000151.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 70 lines, status machine
uicqui cogniti orbis cuetum acceperat 
0) exceptis Indis et Persis, Romana potenti
pocentia complexa erat  quae cum ub dulcbust
dquam Germanorum exundationibus succubuit
bus Romana potentia fracta exito sedibus
septentrione regiones et populi nomina et
hominos mutavere.  Consumta
demum vi procellae, abagitatione resedit
Orbis, et Jacta sunt fundamenta imperio
rum quae nunc quoq Curopam distinguunt. Historia pragmatica periodus minum apis
lari  ar
des
dt Sabmatatum prosi
uacaa reliquam inoigenae les
tenuete Franci, Mlemanni, hanon pes Bajoa
rii et Thuringi; validae gentes quarum
nomine et potentia absorpla tene catera quas Romani Graecius memoraverant
venm
q Peraeque absorpta aut comprehensae qua 
Sed ipsisnler se commissis,
Francorum res superior fuit, quod primi
rationem
cultum et disciplinam viribus miscuis,
seret eoque instramento divina providentia
usa est, ut barbari ad mores compositas et
supremi Numinis reverentiam traducerentur.
et
Germanim tractum ac oedani aessuaria ver
gentem prisei Saxonessedem habuere
is
servarunt posteri et coloniis dilatarunt
i memon
per Morinos et Drita uniam ipsam, et denique
longissimam finus Balthici oram
. ibi
excisis putsio
barbarie
generis Barbarie subacta. Itaque Germaniae
sans omnis quae ad mare inclinatolim.
Ingevonibus lattributa communem origi
nem habitatorum fatetur, quos a eateris Germanist incolis
fortasse
victu cultuq nonnihit, sed maxime
cralecto distinguas, Nam Altieum
quiodam sonant ot et innervos con
quin
lractum et acutiore enuntiatione sibitus ipsis
intau duratur, aspiratio in mutam.
dum Superioribus populis sermo jonia
lequiditate lavatur, alicubi et in dorieum
genus crassescit
Vetus ante Francorum Imperium.
divisio savonia celebratur, in Orcentalem
et decidentalem. nostri dt saliam West
faliamque exere, (a pullo equino folen
ut quibusdam pclacet, nam equos nunc
quoque educat regio alibi expelitos quiper
Thuningos olim Romanis millebantura
illo 22 1n, 25
et et nova velut a diluvio ret
acies apparuit. Tuncc
sin desiituissent, sabi Sarmalarum progem
ccossere
itea
cognatiqus illi
10
scio quidem Arua
traque velut mediam di
plerumque alterc
ab

## Folio 75v — 00067941:0152
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000152.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 120 lines, status machine
bstrvaba
magis quam scriptorum fide
et veteri traditione celebratur
eodus traditia envalhit insigne gentis
egnu Nitichindi prius altri, deinde
in Christiani candoris tesseram coloremu
tato a  posteris servatum; et Hengistus Horsur
Britannorum opeulatores, ex Saxonca
ambo, ab animali generoso et bellis apto
Angarios
nomen Tulere. Seio quidem Anativatio
m
aliquando ab Ost falis pariter Nest falisque
distingue, sed  prope risama isargis
sedisse medios amborum eoy ambiquos et
caeteris involulos. Lodie Ost sistalis sano
num nomen. vest fossalis proprium durat
S Ostfalia portio nobilis inter
Albim ac visurgim, magnos amnes, a vicinia
maris paulatim assurgit ad metallisera
montium juga quibus solis dissusae, per
Germaniam Hercynia Silvae colebre veleribus
errarum
otr
vacabulum mansit Ibi rerum jam diu
hotiuntur Princises incliti a primariis
postrem
ditionis suae opidis et axiomatae imperu
rius
dicti, hodia Drunsvici ac luneburgi Duces
quorum ego voluntati obsciutus regionis
pariter hujus ac gentis regnatricis Hsistor
actio
am tradere aggredior. Materia ilineribus
conquisita diligentiam. EmlesAugusti
Principum
oson adulationis, animus, fidem lectori
nepollicebuntur neqemitustudium veritatis
alia divexsi generis specimina abrogabunt.
Suplicem igitur provinciam meis humeris
gravem sane impositam intelligo regionis et
regnantium res memoria prodere Regio non
principibus tantum sed et populis suit vetu
vetustior, primam curam poseit, et supersunt
vestigia quaedam autinditia abditi longi qui
tate sua in rerum tenebras aevi loquente
natura per monumenta sui, cum nondum
hic fortasse homines loquerentur? Nam
credihile est recedente accano serius apertas
Submontium sedibus humanis usibus terras
Quaremus dende, qui aut unde pcrimi cultores,
Gigantea molis an lin communen formati
modum, et quid de ipsii uteunque tradatur
aliqua specie veri, donee Gracolum ac Ro
manorum annalibus certiora aperientur
Sed hac tamen ante quam reprasentemus dive
tendum nobis erit ad aliarum quarundam
soltem
cm pasea
i  etil al sotera opere
allaut pasetorutus
nsignia ecerte possulorum
ulta passem vetera sunt, etsi noda
unt omnia samrum
= plorumque hialv
Angria Id est faliae
a terutis appentatione indorvitur
Hercyniae cytoa vocabulum
solis mansit celebre cbin
veteribus et tota Germania eliu
itque ultiasa rem
ortu Atestiam ab italia
scitu Gueti Ba
pevraeque postea tande
anslati in serpon
d
manme ibenite
pel
be
megio Aingustao ca
a
ap
in
sapienlia
ute tnsto
mesto tagusto sua u
percepta ex Historiisv
m
quanti intersi
ea tradim pacteris qua
ad compenta
nunc liquida olim
ret tuco
vae Met.
es is m
na
12
siguas nobi sque liqu
empore fugiente
stylo in fidem
sterorum
ubique in stratu
Quae int  subterrtunle igue
in metaller vena
aquarum et
ac ruinarum distigi
hodie regio bs nos
ostendun ique
tas
ut
a
vea quae diversa, ratione in veni
sax
s potise
a
sos
37
versis tempribus asronctu
ll
to carise

## Folio 76r — 00067941:0153
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000153.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 33 lines, status machine
uicquidcogniti Orbis cultum acceperat
exceptis Jndis et Persis Romana botentia
continebatur, quae ubi suceubuit Germano,
eam Armis excito Sedibus septentrione.
Regiones et populinomina et dlominos muu
tavere. Consumta demumviprocallae, ab
agitatione resedit debis et nova velut a
diluvio rerum facies apparuit tunc jaeta
sunt fundamenta imperiorum quae nunc
quoque Curopam distinouunt. Historiaqu
Pragmaticae periodus initrum capit. Ger,
maniae partem habitatoribus desertam
Elavi occuparant harmatarum progenies
reliquam indigenae tenuere Franci Ale
manni, Paxones Bajvari et Thuringi;
validae gentes quarum nomine et potentia
tunc caeteroe pleraque absorptae aut 
comprehensce quae Romanis Graecisque olim
memorabantur. Sed ipois inter se com,
missis Francorum Res superior fait, quod
primi rationem et disciplinam viribus
miscuiscent. Eoqe instrumento divina
providentia usa est ut barbari ad mores
compositas et Supremi Numinis reveren,
tiam traducerentur. Germaniae tractum
ad Oceanirestuaria vergentem prisci daxo,
nes cognatique illio populi sedem habuere ser
varunt posteri et coloniis Armisque dilata
runt per Morinos et Britaniam ipsam et
denique longissimam sinus Baltici eram excisii
ibi palsisve Slavis et reliqua diversi generis
barbarie subacta itaque Germanice parsomnis
quae ad mare inclinat, olim Ingevonibus attri,

## Folio 76v — 00067941:0154
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000154.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 32 lines, status machine
buta, comunem orioinem habitatorum fatetur
quos a caeteris victu cultuque nonnehil, sed maxime
dia tecto distinouas. Nam Alticum quiodam so,
nantisti, et innerves contractum, quin et aculi
orc enuntiatione sibilus ipsis intau duratur aspe,
ratio in mutam; dum Superioribus Populis sermo
jonia liquiditate laxatur, alicubi et in Dorieum
genus crassescit.
Vetus ante Francorum imperium divisio
Saxoniae celebratur in Orientalem et Occiden,
p
talem nostri Ostfaliam testfaliamque dixere
scio quidem Angariam ab utraque velut mediam
distingui, sed plerumque alterutri involvitur.
Hodie Ost falis Paronum Nomen Westfalis pro,
prium durat. Ostfaliae portio nobilis inter Albim
ac i surgim magnos amnes a vicinia maris
paulatim assurgit ad metallifera montium juga
quibus Heregnice Sylva vocabulum folismansit,
celebre veteribus et. Tota Germania olim atque
ultra dissusum veteribus in hoc terrarum spatio
rerum jam diu potiuntur Principes inelyti ortu
Atestini ascitu Guelfi postea aprimariisditionis
Sue opidis et axcomatie imperii dicti sevius Brun
Hocam aupre
vici ac Luneburgi Duces. Quorum egovoluntati
Horum Cgd in gratiam
obsecutus regionis pariter hujus ac gentisreguatri
cis Atisteriam tradere aggredior, ab antiqua
memoria eo usque deductam donec erectae ducatu
cognomine, praesentis formae inita ditiones
a51C)

## Folio 77r — 00067941:0155
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000155.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 21 lines, status machine
dmaxime
uiodam son
ratur aspes,
pulis sermo
in Dorieum
visio
Occiden,
qu dixere
ut mediam
volvitar.
inter Albim
maris
ontrum juga
olim atque
elytiortu
corus Brar
oluntati
tisregnatri.
antiqua
ducatu
e

## Folio 77v — 00067941:0156
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000156.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 33 lines, status machine
uICq
exccpt
contin
eum Se
Regco.
tavet
agitat
cro
sucet,
quoque
gr
Elave
relique
maniae
mannc
datida
tunc c
Compi
memo
missed
prime
misea
bro
comp.
tlamt
adDc
Med Co
varu
tanD
denigue
ibi paa
barba
quae ad

## Folio 78r — 00067941:0157
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000157.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 40 lines, status machine
cultum
Luicquid cogniti Orbis, acceperat
acceperat
ceptis Jndis et Persis Romana Potentia
continebatur. Quaeubi succabuit Germa-
norum Armis excito sedibus Septentrione
regiones et populi nomina et dominos
mutavere. Consumta demum vi procellae
abagitatione resedit oebis et nova velut
a diluvio rerum facies apparuit tunc jacta
sunt fundamenta impehorim quaenunc
Historiaqe. pragmadica periodus initium capit
quoque curopam distinguunt. Germanice.
Partem habitatoribus desertam  lavi
occuparant Sarmatarum progeniesre
liquam jndigenae tenuere Franci A le
manni, saxones, Bajoari et Thuringe
valida gentes quarum nomine et potem,
tia tunc caterae pleraque absorptre aut
comprehensae quae Graecis Romanisqolim
memorabantur. Sed ipsis interse cenvis
sis Francorum res superior fuit, quod
primi rationem et disciplinam viribus
miscuisseret. Eoque instrumento divina
providentiae usa est ut barbari admoris
compositas et supremi Numinis reveren,
tiam traducerentur. Germaniae tractum
ad Aceani estuaria vergentem prisci saxo,
ecognatique illi populio
nesssedem habuere serearunt posteri et
celonus armisque dilatarunt per Morinos et
Britanniam ipsam, et denique longissimam
sinus caltici oram excisisibi pulsisve Slavis
et reliqua diversi generis barbarie subacta
itaque Germaniae parsomnis quae ad mare in,
clinat olim ingevonibus attribata, commu
nem originem habitatorum fatetur, quos a
caeteris victu cultuque nonnihit, sed marime
dia lecto distinguas. Niam Atticuum quid
dam sonant istiu, et innervos contractum

## Folio 78v — 00067941:0158
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000158.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 23 lines, status machine
quinet acutiore enuncratione sibilus ipsis
intau duratur, aspiratio in mutam, dum su
perioribus populis sermosenca liquiditate
lacatur, alicubi et in Doricum genus cras,
sescit.
retusante Trancorum imperiam divisiohan
xonice celebratur in Orientalem et Occiden
+(e
talem; nostri Chtfaliam est faliamque dixeres
scioquidem Angariam ab utraque velut mediam
112
distingui, sed plerumque alteratri involverit
a pullo Equino foten, ut quibusdam placet,
nam equos nunc quoque educat Regio alibi ex,
peditos, qui per Thuringes olim Romanis
mittebantur; veteri traditione magis
quam scriptorum fide celebratur insigne
Gentis equus Mitichindi priusater deinde
in. (hristiani candoris tesseram colore muta
toca posteris servatus, et Hengistus Horsus,
que Britannorum opitulatores ex Saxonia
ambo, ab animali generoso et bellis apto
nomentulere, quodjam ante aliquot secula

## Folio 79r — 00067941:0159
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000159.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 16 lines, status machine
quiditate
nus crasi
divisioha-
Occidenn
ituIr.
in placet
dalibi ex.
Romanis
magis
insigne
deinde
Saxonia,
das60
secula
eeee 
1 

## Folio 79v — 00067941:0160
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000160.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 34 lines, status machine
Duicgu
ceptis
continet
norum.
mutave
ab agita
a diluvit
sunt
quoque
slei den
occupa
liquat
manni
validae
tia tun
compre
Memora
sis Pra
primir
miscur
provide
composi
tiam tr
ad Ccec
celoniis
Britant
sinus Bac
et reliqu
itaque Ge
etinato
nem oriue
caeter
dia lect
dam so

## Folio 64ar — 00067941:0161
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000161.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 24 lines, status machine
NNII
cibnito
e
ga ea
guea
e
aurturgne
Cntlartanana
daragt
iu ditarai
scen
s
IBH1.
a post laud sus nais nini mitar
embagnus
n
Magna ausfactista
non asia patest
vorriqui
rotajaca, ita is nim
ine
ist
absus
iet ga es sat

## Folio 64av — 00067941:0162
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000162.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 24 lines, status machine
NNII
cibnito
e
ga ea
guea
e
aurturgne
Cntlartanana
daragt
iu ditarai
scen
s
IBH1.
a post laud sus nais nini mitar
embagnus
n
Magna ausfactista
non asia patest
vorriqui
rotajaca, ita is nim
ine
ist
absus
iet ga es sat

## Folio 80r — 00067941:0163
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000163.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 31 lines, status machine
laudinao
en
C
9
ollingur, apmaisnr, bnic
Cn
iovon tat no frium
istrbis qusa
C
1
C
adc
nium
C
a
tat Tu
e
Odriu aut
Dum maobl, d Cirst aux acorim oi-
ro
I Gaud brnitem d fiori
pzcta tantrud lagi
C
C
s weics wery ib reguet
c
dariu
eag
riu
1
2

## Folio 80v — 00067941:0164
# No recognised text on this page (skipped: no_lines).

## Folio 81r — 00067941:0165
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000165.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 13 lines, status machine
uicum
e
10
cum quonaan
C
lCan
arsisse
lic
c
elia me
c
C
ec

## Folio 81v — 00067941:0166
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio 82r — 00067941:0167
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000167.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 21 lines, status machine
n
mit
August. Geschman, Pastor 2 >>
halberstat
Zu S. Martin an S. M. Westeman 1673
im 96
das von Ermschleben angedeutete ist
en
gewis, eümere mich auch, daß ich auf Na¬
emburg wisend etliche mahl von den Bür-
gen daselbst gehöret, daß der bedeutete
Stein im Regen weich weiden, wohne
mühe Nagel hinein gesagen werde,
wie ich den die schon eingesagene in
großer menge selbst gesehen
habe
at lieget 4 vleine meilen in hier
unten
u
d. d.eye
es sicher berichtet

## Folio 82v — 00067941:0168
# No recognised text on this page (skipped: no_lines).

## Folio 83r — 00067941:0169
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000169.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 33 lines, status machine
Terra mutata
ex Vitren. Arxit. nav. p. 3
1462 Bernae Helvetioru Tavis in fodini Metalli-
cer 10c orgyias pfundis inventa, nostris navib.
non absimilis, cum Anchora ferica, e Velis Lincis
Simler. Ortel
incorruptis, ramis p 40 remigib. Fracastor. arai
Mecu Cent
nup epe Montem albanu in Gallia aliquot ferriae
anchora nauticae valde pfunde srtae fuerunt de
tectae. adde Vebb. d primiliv. lingu. P. 14 1s
Peruviani Forsores Auri (S. Vrysorycta) ex pfun-
dirsimae Fodinus Tlavem noctris plune dirsimi-
lem qLitrras incoenitas plulit, erverunt.
trabo narrat naves xsandis gurgitib. 3000
stad. scul amari repertas
Elesantinos dentes pe Mersieu efforsos ex aby
P
sis Terrae scribunt, cu hodie plotam America
nulli Elelsantes repiantur
in Muscoviae quod tractu saepius. Ponderosi denter
detrguntus, quor p Eligantinis hut, tiluvii spre
eo delatos, a Rursir Mammotekoos dictos
Mammot ipris e pdigrosa bestia e Koor os Corsis
in Melita, Sicilia, pluribusque Italiae continentib.
innumera inveniuntus in lerra Puau orsa, denter
spina dorsi, costae, orsa aiulu Terrestru, quos
forma hodie incornita.
marinae
unde ionchae
in puteo Amstelodami, candonit astdiliet
e
n eat noa ex forsis tora pongum Cv. p. 3Ea

## Folio 83v — 00067941:0170
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000170.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 4 lines, status machine
lt
e tii 
1
1

## Folio 84r — 00067941:0171
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000171.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 25 lines, status machine
J
Petrus Majurier, Suurgus Belloreparensis (a Beau-
repaire) ex Delomatu 1613 Lutetiam attulit Dentes
qui pedem Tauri, 20 mensiu magn aequabant, et
partem Costa ac Scapulae cum Vertebus, fere dimidiu pe-
dem crassa; ossa Coxae et libiae (q conjuncta g peder alta
dephendebant, aliaque Ossa Egrandia, (ii Gigansir lcu-
tobocli, regur lcutonu a C. Mario devicti, ec phibebat
qua de re Jacobus Bassotus historiam Conscripsit,q vera
ac dicbat, quamque Majurierus distrahebat.
Habicotuus Vuurgus Pariscensis Ggantostrologia edidit
et Regi dedicarit, quo pbare conabath, haec Ossa vere
ee Gigantis Tcutovoci
hac docte a dizosis refutata fuit, coito rur alia scripto, cumh
Iitulo:
Impostura detecta Osscum humanorum suppositorum, q
Regi Ceutoboco faiso attribuunt
Majurier videns, suarum mercum fallaciam Lutetiae patefactat
cas aliir Circulatorib. rendidit, q eas in Gemaniam X alias
regoer transportarunt.
haec fac ex Tuani Continuat. l. 6 p. 375F376
qui ppa Petru hunc vocat ubique Majuieru. Mazurier
dus ab Habicolio Antigigantologie p. 164
dn Gassendi
adde ex Habicot. Gfat 4 dedicator. 8y vim peirespu

## Folio 84v — 00067941:0172
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000172.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 3 lines, status machine
eeeeea
et
10

## Folio 85r — 00067941:0173
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000173.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 20 lines, status machine
Tir- vita = 1= 5
Euct Clanii
Goclen. Anal.  4 = 8
Marcian
Guicccardi
Tarp. Lutret
85 remaru. Sur la pard.
8b memoirr
87 mom.
88 saite d fanes.
93 drvitet la trin
94 boculier dEtat
95 la verite deseadue
Bellonu d Aqu-
Hosm. Modic. off
Bauhini Pin.
Laudaei Bibl.
fol Fabri Thes.
roscu. Antiqut.
8Antmin.

## Folio 85v — 00067941:0174
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000174.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 6 lines, status machine
teminalia loca petita ult. e ibi religae
entis
ita a spania Cantabria.
in Livonia Ht1ri Plinii in Virca. septiti
ejus parte
votic

## Folio 86r — 00067941:0175
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000175.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 6 lines, status machine
renlia subterranva
v. Major. annet. ad
v. e antecod.
est
Column. Puip. C. 1 620s
red loxta Ln norisine, Aleru

## Folio 86v — 00067941:0176
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000176.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 2 lines, status machine
 
t

## Folio 87r — 00067941:0177
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000177.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 54 lines, status machine
armas seputiaales
ore u
a l s 
e
avist
ida dui grodbus tenserq
 duuson piuem eetse
e
rinqqui
La
bodurx quleq aulithabita.
haveructet ur mop an tus pohus 
pist
l
1b
e
Ara
ori sim
ans in te
igstu.
e
duoqe
2
s n lenitibvi
anu manansit
Ls poleq
 
s
e
umerm
eue
caprsso
d
aermus ads over fest
Nd
N
Land aisir
oclanda nom ameet cem trees aus bos dua
vetise
dre Lelsa
6
ve empor crectipcc ausgun
as
en pomme
in in Aidtgra
uno camtncast.
alibre outhur est pnd mellurom vir svi fuidet man inis
ant.
rreustem budum ams tangerisa
in deo sess. A
s
teucara
cargius eregus
esose borge

## Folio 87v — 00067941:0178
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000178.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 62 lines, status machine
e
nur wieder arbeiten,
welche die stadt
er
et
h
hohren, wenn
immer etwas sind in die Stadt zum barmen, v. fußel wird
da habe observiret, daß der
e
um
e
e
ucht kleines anders etwa ein Hand
S
e
e
r
et
s
e
r
werin
und be
etwas auch so wiederwechte liegt, davon im
mochte
u
20
b
ünschen glauben sie de
in
andern sonderlich thl.
1
n.
aburtheil
nur
b
et
s
s
e
der See aufgewachß
unsrer anbessam,
s
worte
erfaren m
an einem orth bey
wan
n
in
. Der Rieder
an
bey dem
n
l
wirtmann die
Un
et
l
Au
ist
et

## Folio 88r — 00067941:0179
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000179.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 122 lines, status machine
et
l
e
b
o Mar
5
2
e
worten
u
all
u
n
e
n
e
an
t
b
n
wir
a
3
e
e
ab
u
e
l
e
e
an
d
16
l
d
e
e
a
48
et
s
c
C
5
in
werden
er nach
in Mercursium
g
e
n
u
2
3
t
b
b
er
e
e
andern
en
16
um
d
n
b
S
e
e
b
s
v
o
n
c
1 +
st
e
quod
us
1
n
1622
1
en
1
et
b
e
e
e
nicht
vnt ist 1 todt
b
a
e
o
t
en
2
Das
e
6
e
er
6
2
he
a
n
s
1
n
in
s
e
en
n
en
e

## Folio 88v — 00067941:0180
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000180.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 15 lines, status machine
d t
+C
U
U
se uu
a CeV.
Mentlad
ta. Mri
Nava
e
1
oni
1
ae
e

## Folio 89r — 00067941:0181
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000181.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 39 lines, status machine
unsere hendnüße verpfahren haben;
vor alters die ihrigen schlechte beyral
zwo seüten großer steine richteten sie nach
aufgeworffenen Erde ich neben einander
und betecken solche von einem ende
biß aus andere mit breyten steinen
rweilen diesen haben sie ihrer Kriegesfelden
und Fürsten mit wehr und waffen be
graben auch zugeh darüber aufgeworffen
Wie man dann offte wehr und waffen
unter einigen Gügeln an den hehrstraßen
da man sie ubertragen, auch in töpfen
eine
esse und stück von beinen so gleificiren
et
daß man gar nach Romffer art
unter der heidenschafft zu zeiten, einige
Comprae habe pflegen zu verbrennen.
ausgetroffen.
B.
Condeb. in vita Caroli
in 99. b die Heidnische Pommern
woruben ihre toden im felde und
chlagen pfälen uff die graber wie
e
denn auch vom heidnischen gele
e
mich noch Spuhren zeichen als de
ordenhagen
s
d
n, ihm hier aller
nechst der St
Stufenbütel
wie man des gottes Stiefen geh
8
der Raum.
en.
an

## Folio 89v — 00067941:0182
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000182.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 35 lines, status machine
nge. Nunlos oder himst
so
eist einer das fießenhaupt ein
s
ander das Kiesen Ruck.
l
Drittens
h
eine Arrest das todten feld locen
hofe, und viel andere nahmen
c
mehr die judicia seyn, daß vor
demoda und mehr jahr Unsere Heidl
ist
e
Vorf
aselbst gehabt.
N
l
h
l
a
u
Man sagenauer
e
er
licher
et
P.
in seinem
ten Amt Anden dienck er
wieder zu Goslar 1690. gedruckt
den er Theologium politibus
der zeit gedanck und Staat
alender nenne

## Folio 89ar — 00067941:0183
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000183.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 4 lines, status machine
de Mr.
Louis dourguet
oduhant sa rotogee
Mo. Seibni

## Folio 89av — 00067941:0184
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000184.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 3 lines, status machine
i e  rit  eeine eg o e isia i en
D
1

## Folio 90r — 00067941:0185
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000185.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 51 lines, status machine
rihirs
MMe
s
y
pour-
7
pense
du
Me
canere
aleur
fle de
u arais
oduire
Metali
e
ort
uroreut
ne
Monsieur
la fausse nouvelle de vôtre mort m’avoit seaucoup afflige, autant ma ele
agreude la reception de votre belle Lettre par laquelle je vois avec un senssible
plaisit que vous decunez toujours mhonorer de iotre bienveuillence, que jose vous
vriet tres humblement me continuer aladeit.
lai écrit a Mr. Vallisnierr Surle desit que vous lémoignez de voir bientot sa disset
fetion. sur la generation detl nimaus. Il me marquoit derniere ment, que dez qu’il
aura fini les Lecons, il travaillera à éclaircit cette matiere. Et mor en attendant
qu’il satis fasse a vossouhaits, je vai tacher des pliquer le mieux qu’il me sera pos
sible mes sentimens surle aeque Minerat. Et pour cet effet je methrar cir un
abrege dune lettre latine que jecnois surce sujit lannée passée a Mallespien
Je divise le Regne Mincrat qui contient toutes les parties solidet de Motre Glote en
hrois parsies. La poremiere ett des serres dont je fai trois elasses. Les terres de labourau
les serres seches qui ressemblent à la pousscete et qu’on touve estre les souches du Glose.  enfin
les serres solides qui approchent des soierres, comme les Marnes; les Bolus; a les froces
que je subdroise en genres a endiderses etspeces.
La seconde eparsce contient les pierres, que je divise ansti en trois (lasles
celles qui sont composées d’auhes petiles piines, de sable et despece de poussiere durcie
comme sont p. ex. Les uenes a Moulin: les spienes de Chaux; les pienes Sabtoneuses
les Ardoisetde, suidivisées enleurs genres e esseces. La seconde classe des
soiems contunt toules celles qui ont eté en une espece de fusion comrme sout
Lamtre, le bditume, Lesousre, les Marbres, les pienes a fusit, toues les
Jocenes precieuses Opaques si beau coup dautes qui vorrent des marques visit les
. s
de quelque bitifccation. Enfin la hoisceme aderiere (lasse des pienes-
reuferme celles qui sont sryprallisées qui sont aussi sub diciséet comme dans
les deux llasses precedentes. Celles in soit toutes let (lueurs Crystallines, les sacher
lessels, les (hystaus, ces eienes precreuses trans parenites, les Gpauites e
quel qu’achre sorte de Marsres.
La hoisieme partie du clegne Munerat contcent les Metaurs At
les muneraus proprement dits que je divise en deux (lasses, la crremiere
est des denu métaus, qui tienent dela spienre et du Metato, lelis que souL L’ema

## Folio 90v — 00067941:0186
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000186.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 29 lines, status machine
lHemathile, ldiman, LEmerio, divosses forte, d epynites D. La Vemure
Classe est des Mchaux enhe lerquels je mets. le rinz. le Dismut, l’Auti-
moine a quel ques Marcascles.
Voilà Monsieur en ab rege quelle est la division des Mlineraux tels qu’ils se
trouvent dans le Glote. Je ne parle point ii de ces srroductions que les Uiveur
aecrshinis les font ppar leur Art, quor qu’il soit fattile de les reduice sous
les Passes les geires. et les especes des Maturels. Je nat pas eu non plus égard
lusage des Mineraurs mais simplement à la Maniere dont ils se sort Lormer
Laus caraiteus les plus exterieurs qu’ils portent. Luant à leur origine, je
concois que toutes les parties de ce Vaste Reque vienent origir airement des divesses
combinaison des Mouvement, et pour les mieus particulariser jen mets d trois
sorte, qui ont leur imitation dans la Chimce comme vout le remarquet hes-
Lien Mousieur, dans vohre Brotogée. La premiete es peu en une recipita
liry. pur a produit tout ce qrand nombre de Terres, e de Choierres dela eremiee
classe suivant ma division. La seconde est lu fulior- qui a produit toutes
ses pierres a les Marbres dela deupième j’lasse. Et enfin la troisceme est
la Crystallisation qui a donne lorioine, aus ipienes de la derniere seasse e
spreque a tous les denir metaus et aux Metaux, parnie lesquels on remarque
parii, parlà quelques ex mples de Crecipitation Lde fasion; mais les Prystal-
lisations fout le plus grand noimbe dans celle Classe
Et comme Vous observez fort sugement dans vohe le rotogée que les mêmes.
phenomenes peuvent s’executer oatla vou seche qui est celle dufur, comnee par
lavoie huniede qui est celle del’eaur: Il faut pour savoir quelle de ces deux voies
amis pôtre Glote dans letat ou il est mesentement, reflechit sui les parties
éterogenes qui se trouvent dans les touches dela Terre detoutes les especes, afin
deveer si elles sont dune nature a avoit pû sy introduire pendant un Em-
brasement, Ael que vous le supposez avec descartes, ou dans lelems dan
deluge generat, tel que M 900d ard le suppose et que Vous ne resetet
pas

## Folio 91r — 00067941:0187
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000187.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 43 lines, status machine
Un
et
epses
trois
res-
pita
enicele
ates
esse a
razque
ystali.
ee
voces,
ces
ut
S.
Lonne se serrit jamais imagne cette espece de Generation des lanetes. Je ne
concoi quoint aurerle, comment ces corps jettez hors du soleil qurrient tous beaus
pondus aver leur aHmosphere sortir de ce Globe qu’on croit emerasé: bruler
encore quendant un tems auquel on ne sauroit assiqne de terme: Selaindre, sans
qu’on nous dise la raion pourquoz: et qu’enfin de celle fournaise il en peut.
sortir des Matiere fluides telles que sont la Moi, Let Lacs d les fleuves; qu’apres
pondit à son lour des plantes a des animaus, qui le rendissent aussi dique dad-
Moliseque
miration que l’ert nohre Planete,  que le sout sans doulé toutes les aunes qui
tournent dans le Tourbillon de Nôte Soecil. Je ne concor pas non plus qar
quelle Machine on pourroit tuer Iu Mouvement des chains du soeit eet hois
mouvemens differens quon remarque dans soutes les Dlanetes ee qui sont
tres certainement la seule lause qui les rend frecondes par les changemens
Det saisons au moins dans le sirteme planetail.
I Seroit curieux de savoir d’ouvient que le Soliit second en planetes, nen pra-
duit plus depuis qu’il nenfanté nohe derre, et les ciny auhes qui apparemmunt
sont dun même age, ou plus jeunes si nous en croions Moise. Mais je n’y
sense pas bien. apparemment nôtre terre aute fois aussi cécondo que son opeu,
aaussi enfante la Luu, tout comme saturne 2 porrdu descinq satelitet
ei upiter ses quatre fidelles Compagnes. Ce qur métonne dans cette prodi-
gicuse espece de Generation. Cert que nous nen voions plus arriver de nos
jours. Car avee le Sccours des del encopes nous aurions le plaisit de contempler
ces changemens admirables surtent sis arrivoient un peu plus près de
Mous. Mais  me hompe nos Ashonomes dont ladie ett plus pergente
que celle d’argus, ne nous apprenent ils pas qu’ilo ont veu quelque chose
dausti surprenant? ne nousoit. ils pas ntotenus dela destrection de quelss
soleilo, s de lu generation de nouvelles étoiles. Cependant parbacher.

## Folio 91v — 00067941:0188
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000188.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 32 lines, status machine
parbonheur il y a eu de gens sages qui ont decouvert que les pretenduet destractions
et oient simpement apparen et de même que les guetendues generations. Lun
et l’aute de ces apparences venant du cours de certaines Etoiles, qui tantot
seloignent et lautot se rapprochent de Nous. Cert ce quon a ditencore avec
raison des dertables conctes.
nvoila trop surcette matiere. Je vien aus Mineraus. Pai douté de même que
s-
in
vous Monsieur, que la Transmutation. fut possible. Pecrois la desous à MWood
pard en lui disant quo jetois encore dans Lincertitudo ettimant qu’il se pour-
rit bien faire quo quelqu’un ent trouve ce secret. Cependant y ayant mieux pense
je suis retombé dans mes premiers soubcons sui la veritable impossibilile du
grand Deuvre. et voicr en abregé les raisons qui me persuadent; cer que pourune
veritable transmutation il faudroit pouvoir metre en mouvement detell maniere
toutes les particules dun meta imparfait, qu’il acquit et la solidité et la soalent
et la perfection detahes caracteres du métat, tel quelt l’argent ou Los
Oy pourfaire cela, je ne voi ans toute la chince rien qui soit lapable de
l’executer. nn par le mogen du feu, in des Menstrues quand même on pourroit on gyris
de ceux qui ne seroient point corrosifo sous cs dissoevans ne sauroient prodi
autre chose qu’une et peu de mouvement, qui brise et reduit les parties dumetas
dans une quetilesse extreme, ae dans une grante activilé: Mais cela nest bon tout,
jamais chauger la consitution interieure des aihes met ans qun omme
parabos inspurfait. Si cart peut fair une choso, il peut bienplus
facileur la defaire comme cela sevoit par lexemple du vin, et dusarn
humain. qui apres aroit été decomposé ne peut plosehe seintease
avoir qu’il ya tel artitle quiscait si bien teindre les Metaus qu’il et
difficile de reconnoite la fraude non pas même ppar un examen un
peu exait, il neth nieu quune reiteration doperation qui socusse
Methe la verité enevidence, ce que l’auteri du Traille de Crebrys Metas
lucis atribi à Albert le lpandion qlil toit aeliii omêm.) remarque
sortoren
1

## Folio 92r — 00067941:0189
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000189.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 53 lines, status machine
S
le
la deme
touis
V
n
MMcesjo
CeMert
e
es
voer
udgab,
a
Sm-
useit
tous
rerk
edes
depuis
ud
M
et dans
e; Lor
pas. La maniere dont se trouvent posez les strata) de nohe Globe et celle
(dans la quelle lon voit tout ce grand nambre de desouilles de la Mera de las dene
melces leplus souvant ensemble a qu’on decouvre dans toutes les especes de
couches, soit de senre; sort despierre, soit en fin des Metaus. prouve avec la
derniere evidence que ces corps originaires du Regne l’egetable aduneare
animat se sout introduits par le moyen des eaus et pendanit que les parties
duGlobe étoent fluides. Et souis qu’on houve du Bois, det soquillares e
deruhes aur mais Marins dans les foierres qui ont ité en fusion comme
suit les ecenes afusit, il faut necessairemint conclunre deus choses. L.
que la fusion de divesses eparties du Glebe nétoit pas touta fait sem
blable a celle denos gourraux, et 2. que La fusin, la preusit atien
etlu Trystallisation je sont faites en même tems, et qu’à mesure que
se
ppe
la Thaleur aidoit a disoudre lesparties solides dela senre les eaux y
cophibuoient aussi deleur part en s’entrodiusant L avec elles les depocullis
de laMera de la derre dans toutgles coucnes du Globe. Et centu qu
je croi êhe arrive au tems deMoe, et la maniiere dont se loruoile
deluge, qui differe de toustes celles que jai pû voir dans les Auteurs
et même dans Mllrie oodWard. Mais ce soit mes observations qui mont
Mene la. Il est vrar que la preupication  la Ptratificatim Per. faitle apers
la dissolution de même que la Gryptallisation. Et ceir regarte la Theorie di
Veluge.
Alégard de Votre Protogée, elle est asseurement Monsaur hes ingenee
et si la Terre etoit eniore aujourchujlane
Semole quon pourroit et pliquer sa formation ou son changement de la manios
que vous la concevez. Mail je vroi que les phenomines sont contraires com–
e qua cu ehonneur de vous le dire dans ma precedente. En effet la strahifr
cation generale det plaines ausii bien que les Montagnes de la Terre, joint
act

## Folio 92v — 00067941:0190
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000190.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 29 lines, status machine
au nombre prodigieus d’arres, dErhes, de poissons, densertes, de volatiles deinimans
terrestres à Marins qui soit dans toute sorté de couches, et dans lous les lieus: ne
permelent point de douter que Mohe Globe nait été dissont parles eaus d’un deluye
unidesset, et non pont par un veritaste embrasement. ependant lon houve
Mcore de Monumens qui sont anterieurs à l’innoudation, et c’est du seut
temoignage de ceus ci qu’on epourroit certifier vohe Hypothese. Les pieces qui
sonaussi anciennes que le Monte, Son- les cailloux, le epierres le differentes et peces
arrondies apolies parles eaux qui composent aupurdhui des Montagnes entretes
des couches dans eo Terre et qui soit dans ler Lect der Lacs des divietes 
det fleuves. oplusieurs esierres solitaires tant grrecieuses que communes
enfin divers numeraux tels que les Marcassins qui se trouvent comms
euchassez dans des spierres, dans de Rochers adans les Montagnes. Enum
mot une infinité de fostiles, qui montent une singuliere attention
aece
pour determine certitude si veritablement ils sont avant noé, ou silsont
pris leur Orcgine dans le deluge, ce que je ne cror pas.
suxposant done que ces monumens de la hotoaée soient scurs; il y ena
sui ont eté alteret cendant cetems qui sirt écoule despuis Adam jurques
aRoc. On remarqu neanmoins qu’and on les examine avec soin, qu’ils
ont elé former epar les hois especes doperations chimiques qui ont austa
par dans le Delilge c. a. d. La srecipilation, la fusion et la (rystallisata
Mais avec celte difference que ces trois choses orit elé Subites avanst
adam, et successises au tems de Moe, C qui se veritie par l’insoevinu
de ces fosiles dout il est question-, de même que du sable, qui pes differe de
autres foierres que parsa petitesse. Jestime don Monsieur quil
seit passé quelque chose danalogique daut la freation tout comme dans
la deluge. Mais je conco la formation denot Globe et detout ceus
qui existent dans les espaces immonses de L’Univers comme avant
ite poduits dans un scul et mêmet Moment sans aucune succestion

## Folio 93r — 00067941:0191
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000191.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 50 lines, status machine
nimaus
es; ne
lede
ceve
t
set
et peles
letes
ts
MM
comrme
num
a
Aguet
cl
eso
fedu
s
i
aostat
senissible, quar uneite dela toutepuissance de Dieu Semblate a celle qui a pam.
quelque fois dans les Miracles, Hellque fut la louvession de l’eau- edip. ace
i Jesus-Chris Nohe seigneur avx Nouet de fana. Puis qu’il fit dans un
moment ce qui nese fait ordinairement dans la Mature que par une lonaue
suitte doperatinis comme toutle monde sait qu’il arrive au din qu’on fait
parart appres que la matiere a été longtems preparie dansla plante sdans
lest
ik.
Douo expliquez Monsieur, dans la premiere partie de vôhe vrologée, l’emtrate
ment par la separatior- de la Lumiere davce lertenebres dont parle Moyse. Ce
qur est hien imaginé: Mais Moyle suppose l’existente des eaux avant celte
Separation, ce qui est contraire abthe oppinion puis qu’il semble que cert
seulement après l’embrasement qu’elles parurent surla sur face du Globe: I
ett vrir que Mogle si se ne me tompe na point voulu decrice en pphyscven
la freation del’Univers, nn la formation de Nôte serre. Ue suilement
voulû faire une Histoire bien sensće a parordre detoutes les freatures bis
les, pour donned auxhommes quelquidée dela freatim et coinuxalemont
pour leur apprendre que le Monde avoit eu uncommancement a que
cetoit louvrage dedieu, afin qu’on ne cmifondit point le sreateur avec les realion
Voila tout le Mystere.
Lexistence des Lacs des flauves et des Crivieres coihe dit Vohre hydlleso.
que si les eaux qui redestendirent sur la surperficie du Glote, eocent
cmme elles le devoierit être après l’embrasement une espece de Lixivium
tout imprequé de sel a de ditume: comment est-it arrivé que la Mes
et quelqyautres amas deaux ayont seuls conservé cebre nature cniformo
à lette orgine. et que lisLaes, les fleuves accrchivieres ayenit si fort chané
quelles nout rien decommun avee les auhes que la fluudité? Neseroit it
pas plus convenable dattriburs cette differinie à la nature du Breservoit
dela Meia deles autes amas deaus qui luirestemblent; comme afait
depuis geu

## Folio 93v — 00067941:0192
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000192.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 35 lines, status machine
depuis peu M. lesonte Marsilli dans serE sais sur eHistoire de la Ier, qui a
observé det Couches dSel.et du Bitume depuis le Chosphore jus que avs
zoirenćes, qui font apparemment le Même offiv alcaard delu chet que le
fait le terrain de sodone par sapport ason sac.
Vous semblet encore Monsceur, attrituer certains grands changemens de la Terre
a quelques delages espars iculiers. Ceir me fait je lavoir quelque peine souis
qe sansdoute vous nignoret pas que les esoretendus Deluges de Dcucalim
dogyges dao ne sont quune obsure tra dition touchant le deluge llin
verset arrivé sous Moc. Cela se peut qrouver à mon avis et parla sphil
phia phydique et par l’histoire même des Grecs LderThinois: Mais ce pers
voint ir le liei pouren parler. Je nevoi pas bien nomplus comment les
eaus suivant la seconde partie de Vohre hotogée, qui couvroient se
plus grande partie dela serre et les plus hautes montagnes, ne la
couvroient pas entierement toute. Les changemens a rere qui sort
arriver à Môte Globe desuis quata mille ares nesont pas foit considen
si par rapport ason tout, n par rapport à ses hrrinupales parties. La
s. 
ea.
seule sle de sicille qui est lui plus esposée aux voleans; aus hem-
flemens de terre peut servir dexemple, suis que son histoire nous ert
assez connue pour noue persuadet du peu de vrai-semblence de tous
ces terribles bouleversemens dont quelques philosophes nous entretiennent
Je pourrois Monsieur faire beaucoup dobjections contre l’oppinion de des
cartet de Burnet, de Wishton,  sur tout contre celler de Lyrapo de
dergerat qui dans son voyage du soleil pretend que let Astre avoit despuis
peu jette hors sa circon ference une macule qui étoit deveniie un monde
semblable ru nôhre, e que tout recemment venoit denfanter un homme
vivant. Enverité Monsieur, si lou navoit pas remarqué des taches dans
le soleit dont on ne connoit asseurement pas encore bien la Muture; lois
et
NE
s
ut
t
V

## Folio 94r — 00067941:0193
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000193.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 51 lines, status machine
ume
sl
taris
romno
pant
A
estr
erieur
L un
renuer
cert
mer
e
vores
es
Z danes
n
l
ervo
l
31s
ar
ogccet.
fort sien. Je pourrois comore ur quelques considerations sur toutes lesoperations
chinieques qui regardent lart pretindu du Granddeuvre quour faire voit que lecta
Mechanis ine ne repondra jamuis à l’attente des soufleurs. Mais il faudroit
faire un Traitté exprès corhre L’Aechinice tire de luir proprs spincispet le
qu’il semble que M. WoodWard a eprouuis au publie dalis son Mbrege de la
gergrasphie sohgsique.
Il’ie semble que Mr. Zanichelli ma dit que dans la Lettre qu’il vous a
éont il vous dit la manipalation du fet dont il lira le Mercure. Jepes
ferni donner amon anir le Bologue lesprocet de cette oporation laqueles
je meferac insenssidie plaisit de vous lommuniquet.
Deso
is persuadé avec voces Monsieur; que le V. Malchranche intend parions
enDiehr. ce senitiment. interieus qui nous convance à la presince de la derite.
mais je ne sar sit peut croire qu’il ny ait aucune conortene crihe ce qui ses
passe dans les objets exte rieurs et ce qui se fait ennovs, quor que l’une veset
parlautre. p. es. Les substances qui sont lougne des sorrs moduisent neces
sairement des Mouvemens et des figures, ou pruiparlet plus exaitement
Moduisent une action que nous appellus le mouvement soit qu’il soit seus
sible nu inseustitle Mormorfcome vous lexplequet tien bien aseir
daus iole specimen dynanicum et les etput, ont des percesptions qui
repondent à tout ce qui le fait hors deus, il une couscience de cequi se
pasle dans leus interieur. Je concoi que toat cir a été étatli det le
commencement par Supreme sageste en sorte que l’état fuleu
dela reuture qui suit de sou ét at rescrit n’est aute chose que la sicite
necessanre de L’ordre que Dierr a eordonne ce qu. Vous uspelle
une Creation continuce, surquor je me suis donne chonnes de Torcs
parter dans la Lettre Sureiere Theodirée, que M. Herman puit la
peme demporter avec lur, qui vous sera rendice a Htahovee

## Folio 94v — 00067941:0194
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000194.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 44 lines, status machine
On pourroit douter si ce qui a engage le . Oalebsanche a cire quil reconnoissit
en nous un principe determinant, soit pour le debaraslet de quelques diffivilles
Theologiques. Qu eroirois plutet Mousieurr, que le sentiment interiure
ce pinuiste artif a fait en lui le même iffet qu’il avoit produit dans
Mredembovra, qui suffligeoit de sa demonstration speculative, lors même
qu’il reconnoissoit, que la seule chose quon peut yobjeter veroit de cette
persuasion interieure dont il se descoit de se seroit pour de marter lort
le bel édifire qui supposoit fars. Mais qui parsa trop grand abstaution
le rendoit indetermine ente lu demonshati de lesprit, et la lai-
jction a la Carcience.
Je vous poire bien hamblement Monsieur, de deigner me donner à vohe como-
dité qu’elques éclaircissement sur le continua les indivisibles, afin que je puisle
entierement me certifier que jar bien compris Vihre dochine sur cetle belle
matiere. Nestvraz que faisant dans mon esprit una espece d’analise de tout
soquir eticsle ou qui est lobjit de Mos idées, de nos sensations te de nos actions
je trouve que tout se reduit aus unitez qui mesemblet etre la seule caus de
tous les phenomenes soit dans le Mondetenssible soit dans L’inbelliletle
rinsi je concor le Corps comme une quantité infince sans qu’il gaie aucum
Cerjieratome. I me semble que l laton avoit erhevir ces veritez quand il dit
qu’il ya deux infinis le plus a le moins, ou en grandeur et en petitisse tos
termes relatifs aux quantiter et non pas à lanité qui nert pas la pable du
ponbre. Galileo Galiler fait aussi allusion à quel que chose desomblade dans
Io prenicer dialoque delle nouvelle screne. Et à propos de ce scuvant homn
on reimpiiime ses eevores à florence, et M. Bernardin Zendriui Medecin
de meslmiis, qui aime beaucoup les. Matematiques dont il a doiné quele
pdmncrateurs, qui même ma cMargé de vous assurer desapart de forr
esfime etde sa Verreratin pourvous. cit anir dis je ma fait nirune
douraine de Lettres envugmat. de Galilee, eentes au 6. fulgetriso bm
AM
daun
une
d
ncirca
che
a
Mo
d
Mas
est
Mr L
e
out
ut
s

## Folio 95r — 00067941:0195
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000195.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 54 lines, status machine
moissot
ll
eyise
as.
Weshe
ale
le
lacorior
esc
como-
lste
aese de
e.
ec
daris
hommo
ett
aecus
vos
t
Vane
M
ami de Bu b noto, qui aimoit aussi les Mathematiques. On espere den recovoier
dautres qui feront plcesir aux Curieux. Jar creu vous faire plaisir dejoûter cir un extrait
une de cet Letres d Aruchi du 15: glre 1634: eirite au b. fulgerrbio.
La nota (dit. il pareant de fra C xott) del nostro. 9. Comur l adre e Maeshro poteva essere
circa la londensarione e rarefarione come punti da me pui toste stimati difficilis
che resoluti, non vi havendo in quer tempr altro che disticolta: Ma bensi por circa
18. ani seno ritrovandonir illa villa con il halviati del Dialogo, micadde nella
mente una matinu merte eramo al essa un pensier, nel quale por pur protondamse
internandonir mi vi son venulo confermando, et à me e parse poi tempre ammiranto
come per modo stupento di operai dellu Matura, secondo il qual modo se credo in
nissun attro) si possu distrarre, et rarefare una sostanra in immenso seura am-
mettere in essa verun spario vacuo, et all’inconto in immenso condensarla seura
alcuna penetrarione decorpr, pensier credami, assai peregnne, il quale insieme
con mostissime attre novita spero chella vedra sparse nelle lepere che mi restayo
da mandarfuora. V. Il parle de celte matiere dans le bten dialoqu pag99.
Edit. de Dolagne. Jeserar raoi d’apprendre vôhe sentiment sur cesajet
Voier encore un Extrait qui regarle une certaine Lettre  pologetique qu’on ne
()
nrocoit point ête delur. on la imprimée dans une Paco. 2ditioi de ses dcaloaue
aMaples. (dir 28: Guiguo 1695. detrehri au Même l fulgene.
n hartito lur mir sonro sopragcuntri 2: mier amrici cari che Smre stati a desinad meco,
dove haveame discorse a lunge diler, e del P. Elrevino e letto il frontispiuodella
Scrittura falla dame re annr soro a madna
Sorerissima et hora stampata
in latimo et vulgare dai St. Elheocrii, dove oete il pontispirio soiro 2. LeMleceuna
del S. Boverto Bobertini Borusto al S. Mattia Demreggero, e la risporta ad esto Bisognerettu
nhora che il S. Lubovico Elzevirio ne facesse venit copie in Palia a confusione de
Mier inmur
Leut être a petit éhantillor ne vous deplairra pas. Jytois
ajouter quon ma assure depuis deux sours qu’un sçavant dec pais qui a travaillé despues
plus de cingans sur le sujet du lorcile de Ponttance a resolu de nvoyer un Poraore
de parsicularitez necdoles, que ont échappé  M. Vonder Haro L’enfaut

## Folio 95v — 00067941:0196
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000196.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 43 lines, status machine
s Humdert. Litraire damsterdam. I yaura asser de Matire pourun volume
semblabb à ceux de histoire publiée parillr cEnfaut aqui pout êhe cet lhalier.
communiquera ses d convertes. Jes pere quor me faira part decelle affaires
.
P. adeiis
et que jen pourrar evire au même Auteur dont le frehe qui est Mireiste a
Danhiu a épouse une de Meslorsines, fille de feu M. Thambon Parteur des
crefugiez dansle mên lieu. Aareste Monsceur je ne fait print de
Geneve, mais je suis de Nismes en lanqueboc esarent du loté le ma
Mere des Cotteliers dont lun seit renda celebre dans la tr. des Let: et de M.
Aroussou qui fut rompu a Monpelier en 1693. parce qu’il sprechoit dars
let diserts et dans ler forert a un nombre de et
protertnus le ceus quon nomne
nouoeaus laroertis. Cetort un homrme dune hare pieté comme il paroit par
ser ouorages qui ne rerpiserit que la doucer Eeangelique.
avant que de finit je croi devoit vous dire Monsieur, que je sousaits a
johe sentiment sur le eahos apparent et exterreur que l’expirence loufir
M. Mais je ne loncois pas fien se quand vous parlez ete Corguuisme interient
is
qui ne savroit etre appereu, vous entendez des corganes proprement. bit, ou simplement un
certain ordre ep. ex. dans toutes les (iqures de la matiere qui vont a l’infini au premier
seut la chose me paroit imspossible det y ayant mieus reflechi je maippercois que Jous
sentender au decondur et induditable. Ce qui me fesoit demeuret en sumand cert
lecomparaisar que vous faitet de l’armee ve deL oin leci sufit sars que je mex
plique d’avantage.
Annomde Dieu. Monsieur, rassemblez cegrand nombre de Definitions de bote
faron. Que les hommes vous auront dobligarion de les avoir tirz du Labynute des
dispntes en luur apprenant à scis er eurrs Idées. Est il possible que Vous nagez dans
S.
vos quartiers personue qui aime asset la derité pour vouoir Lapprendre de vous afin
de la lommancurrer enames au sublie. Qu’mo seus peu easopable; Mait si ivii
une fortune tant soit peu mellleure, je mertimerois fort heureux dalle scrvis
deVolontaire augnes de mus dans la checherche de la derité, qui vaut plus que
tonterles Richeslee du Monde: de vous pue le pardonner à masmanieres
peu polies qui ne restentent point le beau Monce le suis pourtant avec
une ettime Lune Veneratiom ext me avec verbut elace
Monsieu
Venile le Teori17
Potre ne numsleobcissans
e r ete
ouis sourguet.
l
rece

## Folio 96r — 00067941:0197
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000197.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 14 lines, status machine
les. et
des a,
peut
veux
dont
rere
autrefoit
eeur
on que
voules
resss a
lobe de
a dise
secterim

## Folio 96v — 00067941:0198
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000198.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 4 lines, status machine
ee 3ea
eeee
e 20
M 

## Folio 97r — 00067941:0199
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000199.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 19 lines, status machine
otre lettre au e4 d’Koril, m’a eté treo
agreable et marque comme les autrei votre
doctrine et votre appluation. Avant
aux changement du globe de la terre, il me
paroit raisonnable que le changement generas
aux autris
par le feu soit anterieur, puisque on peut ren
dre raison par la du verre qui est la base de
nos corps et se trouve par tout, et qui paroit
sur tout dans les pierres et dans le sable, on
rend raison auosi du sel et de la mer choses
assez generales, il hen suit encore naturelle,
ment que le mouvement et la distillation et sub
limation continuelle des eaux a forme peu à
per les terres par la corrosion ou comminution
des matieres vitrifićeo, comme en etsert le sable
passe en terre ou faior de bole par un long
broyement. Et il est aise de concevoir que par
apres un autre grand changement est aruve

## Folio 97v — 00067941:0200
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000200.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 24 lines, status machine
par l’eau qui a bouleverse la surface du globe
et en a produit de nouveau mintes sedimens et
tratifications
que
es changemens sont tant universels et par
tiouliers, faits a reprises, mais je n’entends pas
ucy ces petits ou surets deluges dont l’Histoire
ain
fait mention ainsi des evenemens bien plus anci
ens. Il est vrai pourtant, qu’il y a auosi des pro
ductions des mondations modernei. Rien n’em
peche auosi que des incendieo posterieures, mais
moins universels ne soient survenus,
Les fusions des grands incendies ne sont
pas entierement semblables a ceulxs de noi four
neaude et peut être que la difference entre quel,
queli fuicons et cryozallisations de la Nature
et des notres par rapport à la dureté, ne vient
que de la grande longueur du tems, même de
plus d un sieice, employce dans les formations
de la Natare pour faire refroidir ou secher
les corpo fondus u diosons
Sugez M. si un diluge, peu de jours comme
celur de Noe, a pu produire les grands chan

## Folio 98r — 00067941:0201
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000201.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 55 lines, status machine
du globe
eno et
que
pc
d pas
stoire
Ms aner
des pro
I n CM
res, mais
ne sont
nos four
e quel
Nature.
e vient
e de
mations
echer
S comme
es chan
gemens dont vous parlez et tant de dissereps
de
tgranos sedims les uns sur les, autres 
nesssectb
et qui paroisent venir de pus d’u
icu
detu
e
od
ese ebceu
s
e
se c at rche actoce pu etre
e
servée sans miraile dans un si grand boule ver,
sement, ou l’eau a eté entrance souvent dans
dans des goufres. Il auroit été juste auosi de pret
dre dans l’Arche des poissons auosi biengue des
animaux terrestres et volatiles, paisque les
porosons devoient perir auosi dans ce grand
melange. Enfin il semble que la S. Ecribure
insinue que les memes montagnes qu’on voit
aujourdhur existoin deja avant Noc̈, et que l’eau
du deluge n’a fait que les codrir. Et quand
on considere que les rroieres du saradis fo
c’est à dire le Phrat, le Sigre, le Phasis ou 1,
son et le Vihon ou l’Araxe, qui decoulent des
montagnes d’Armenie:) subsiotent encore; je ne con
prends pas comment un si grand renversement
de toute la surface de notre globe pursse étre
attribué à ce delage Noachique de si peu de
durce
done
Il a fallu, un tres grand tems pour former
tant de sedimens et couches ditserentes les unes

## Folio 98v — 00067941:0202
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000202.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 23 lines, status machine
sur les autres, dont quelques unes sont tres
epaioses et la reduotion reduire des pierres en
partieules aussi meillei que celles du sable, n
est pas l’effect de peu de jours. Hinsi au
lieu que vous dités que changenens ayent
eté subits arant Adam et fort successits au
tems de Noe, se roirois le contraire plui
convenable.
D’ailleurs la production de tous les
globes de l’univers en un moment me paroir
peu digne de la sageose de l’Auteur de la Na
ture et de l’ordre des choses. Ce seroit un
ex abru
etrange, et fort contraire au grand principe
de la rarson subtisante. Car pourquoi touts
un coup ansi et non autrement.
Duand Mloyse dit: dpiritus Domini
ferebatur super aquas, c’est qu’aloro les
etoient,
eaun meléei d’air et consistoit peut etre en
Japeurs. La douceur de l’eau des lacs, et
des rivieres opposee au gout salé de la mer
n’a rien de contraire ax mon hypothese.

## Folio 99r — 00067941:0203
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000203.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 45 lines, status machine
eo
en
c,n
i au
ayent
fs au
pluo
vus les
e paroir
La Na
et un
rinoipe
touto
mini
o les
e
5, et
la mer
es eaux douces ont été formées des eau
de pluye et de neige, quand la mer étoit de
ja dans des endroits si bas, qu’elles ne pou
voit plus les infecter, et avoit deja lave la
de la
erre leosive restée de l’nvendre. Comme la
mer oovore une si grande partie de notre glo
be, quelle apparenre que le fond, qui la puisse
renore salée, soit seulement, ou elle est et non pas
ailleurs. outre qu’on sait par les sondes que
seo fonds y sont bien differens comme ailleurs.
de nas pas enoore vu les eosaio sur l’Histoire
de là Mez de M. le Conte de Marsigli.
Si quelque corps fondu grand comme notre ql
be etort gette sors du Soveit, il se formeroit son
atmespiee lui même, il s’ etendroit comme d’au
e
2C
leo soutreco; le froidiosement pourroit
donidr u à la precipiration des eaux qui for,
mordient la mer les petito corpi organiques ani
q conne plantes, animaux plus subtils alors
que e feu et capables de subsister avec lui) com
molocedn a prendre une autre face et à se
ela pus grande quantite
par
ou vivan

## Folio 99v — 00067941:0204
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000204.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 26 lines, status machine
taansformer en corps organiques, sensibles. et
dire
de Salamandres (pour ainsi seroient venus des
porssoni, et puis des amphibies et enfin des a,
nimaux herrestres et volatiles. a mort peut
ramener aux Salamandres, et peut etre à une subci
lité au dela. Il ne faut point s’imaginer que
du mouvement des rayons du Soleit je veux
tirer le mouvenent des planetei, comme ib sem
ble que vous le prenez.
sieur
Vous me demandes, Mos pour quoi le hobeit
autre fois si fecond en planetes n’en produit
plus. C’estt qu’ib est comme un clephant dont
la fecondite n’est pas comme celle du liceere.
Mais ces produrtions ou plutot ces detachemens
des parties du Soleit ne s’appelles generation que
par abui. Une montagne s’est detachée autrefois
scur
des Alpes aupres de pleurs, vou les vour Monsque
cela arrive toures les années ou plutot roules
vous que toutes les pieces d’un grand corps a
vent une facilité égale à s’en detacher? It
eot vrai que les changemens de notre globe de
puis qu’on, a nouvellei par l’Histoire, c’est à dise
sci

## Folio 100r — 00067941:0205
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000205.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 23 lines, status machine
pendant quelque peu de milliers d’annees ne
sont pas fort considerables; mais le temps con,
nu par l’Histoire est peu de chose aupres de
celui qui noui est mionnu: et maintenant no
tre Syozeme pris son pei, depaisque la providen
ce lui a donne des habitans raisonnables. C
eot entore une harmonie sreetablie
ausse
Il est vrai que si l’on n’avoit point remar
que: deo tarhes dans le Soleit, on ne se servit
point avisé si aisement de pensez au detache
ment de macules, mais il est natures qu’une
nouvelle connoissance fasse aller par des conjet
tures à une autre. Sans les nouveaux satellites
on ne sroit point si convaincu, que la lune est
un satellite ancien. Si les Cometei, sont des corps
qui reviennent, ils ditserent des planetes (quant
au mouvement dans la proportion de leur impe,
tuosire propre à leur pesanteur veri le soleit.
ansi elleo pourroient bien etre venueo auosi
de maiules
Lour venir au reste de votre lettre la
seule suite de l’ordre ne seroit pas une creatio

## Folio 100v — 00067941:0206
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000206.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 23 lines, status machine
tion continuće; si Dieu n’y donnoit continu
ellement aux Creatures ce qui tient en elles
de la perfection.
Ily a dans les ouvrages imprimett de
Calilei quelque chose de sa maniere d’expli,
quez la rarefaction et la condensation des
Scholaoziques; mais pour voui dire la ve
rite, elle ne me contenta point et je la pris
pour un jeu d esprit: maii je voi par l
extrait de sa lettre que vous me communiques
qu’il parloit scrieusement. Cette rarefartion
et condensation est inutile et pour expli
quer les phenomenes la comparation de l
epousse, dont des Cartes s’est servi y sussit.
insieur
ependant je vous remerrie, M. auosi bienque
e
M. Tendrini (qui me paroit avoir fait de
grands progrés dans les Mathematiques)
de la communication de quelques extraits des
lettres de Galilei Toutes les reliques de cet
grand homme sont pretieuses et meriteroient
d’etre conserveeo

## Folio 101r — 00067941:0207
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000207.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 22 lines, status machine
e seroit beaucoup, si un savant Halier
nous pouvoit donner de bons memoires sur
le concite de Constance, qui eussent echappe
à Meosieurs van der Sart et l’Entant. C
premier a aussi un grand apparat sur le convile
de Bale et Mr. l’entant a dessen d’y tra
a vailler aussi, je ne sai d’ou j ai peche
Mr. que vous étés de Geneve, et je suis bien
aise d’être mieux instruit. Mr. Cotelier
et Mr. 83rousson vos pareni ont été des
hommes excellens. S’ai connu le premier.
Vous trouveret quelques definitions
dans ma preface Cadivio surii Gentium
Diplomatior. Qvand je le pabliai la con,
troverse sur le pur amour, qui a fait tant
de bruit en france, n’étoit pas encoce agr
tee. S’avois donne une definition capa
ble de prevener cette controverse.
eot
qu’aimer (purement s’entend) est étre
porté a trouver son plaisir dans eu
la perfection et sur tout dans le bonheur

## Folio 101v — 00067941:0208
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000208.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 27 lines, status machine
Bandnous aimons Dieu
de alui qu’on arme. Ainsi notre bien y est
Puisque nour y trouvons du plaisir
aussi et n’en sauroit é̂tre detache
qui s’ytrouve en effeit, mais notre
utilite ou notre interet, n’est point la caule
ou nous donne en pleisir
de cet amour. Ce qui nous plait Cest un bien
par soi même (per se expetitur) mais ce qui
ne nous est bon, que comme un moyen, et par lutilite, qu’il nous
ne nons apporte nee fait aimer, que d une ma
niere mercenaire. La justice prise dans une
grande etendue, enforte qu’elle comprente non
seulement la rigueur du droit et l’equite
mais même la misericorde et l’humeur bienfai
sante, n’est autre chose qu’une bonte (ou charites
conforme à la sagesse. Elle porte à faire le
plus de bien et le moins de mal, qu’il est pos
sible. Elle enoc loppe doni la charite ou la
bienveillance generale, qui est un habitude
d’aimer tous; selon les degres de leur perte
ction. (ar le plaisir n’est autre chose qu.
le sentiment de quelque perfertion, et ce plaisir
sont le fendement de
fait ainer. Ce peu de definition suson detonte
la Jurispradence etdune bonne partie de la
Morale.

## Folio 102r — 00067941:0209
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000209.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 20 lines, status machine
est
duplaisir
notre
u
cisir,
un bien
qu’il nous
une ma
io une
le non
bien fai
a charite)
eot pos
tude
perte
ose qW.
sclaisir
qonte
de la
111

## Folio 102v — 00067941:0210
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000210.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 5 lines, status machine
2  3e
eeeo
ee q
 +5   + 6   +7   18
Em

## Folio 103r — 00067941:0211
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000211.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 12 lines, status machine
continu
n Mlles
f de
la ve
par l.
explia
sutsit
it de
ts des
cet
lcroient
11

## Folio 103v — 00067941:0212
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000212.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 6 lines, status machine
e
de 3  4
i
  19
E 6  8 o io 2t  2d 13   2A25 26   27   28
EMM

## Folio 103ar — 00067941:0213
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000213.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 7 lines, status machine
s
2
1
a ∞
0
d
1 = a

## Folio 103av — 00067941:0214
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000214.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 3 lines, status machine
H 
as o oie ec
t8 19

## Folio 103br — 00067941:0215
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000215.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 6 lines, status machine
oquea
cc
Alicce Libellus ditus est a Chrstiana uadies
Scheclet, Gdelitaga 1A9. in H= cum fig.
es
sisott

## Folio 103bv — 00067941:0216
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000216.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 6 lines, status machine
ee 
2
13
131G e 20
e
00

## Folio  -  — 00067941:0217
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000217.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 2 lines, status machine
2
cetioio eoe

## Folio  -  — 00067941:0218
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000218.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 7 lines, status machine
3
2
e
3
10
0
32

## Folio  -  — 00067941:0219
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000219.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 3 lines, status machine
eee
18
deeee 2 L

## Folio  -  — 00067941:0220
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000220.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 3 lines, status machine
q
ere
1

## Folio  -  — 00067941:0221
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000221.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 82 lines, status machine
e
e
b
nachkosten auff den S
e
e
nosten
e
e
e
e
e
e
er
e
e
e
e
sitione
e
e
e
e
e
e
s
e
e
e
e
e
s
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
s
s
s
e
e
e
e
e
e
e
e
s
e
e
s
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
v
e
e
e
an
s
u
e
e
d
e
e
s
e

## Folio  -  — 00067941:0222
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000222.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 55 lines, status machine
t
1
e
a
t
e
dese
d
n
e
e
e
la
se
tot
e
d
dads
t
ne
dee
d
 ostee a
a
d
 
em
a
da
e
s
e
e
e
e
o
d
e
s
e
des
e
e
a
 
e
s
2
de
ds
e
a
.
1
sili t

## Folio 103cr — 00067941:0223
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000223.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 17 lines, status machine
Arzacisiest deo in Br Lunabus. Loudem ba-
fiadeusam Vegetabiliaue, oucb conlisan Maslao=
sici
med dudera Marbia fur Lunslur aud
Taccdventan gnmacst wanitus conuu.
Iu. Auzugnu 1750. p. 1425. Sgg.
Notabilia ero diluvio in his lerris occasione rivigao
Harstainerten Lilian, vide Broumsisio. Argrige
1747. P. 1913. Sg. 1937. Sg. ad de p. 1217.
Summi Colyhistons Godefudi Guilialini Scibnitu
brotocea, sive de prima fatie telluns de antiquisima
historiae vestigiis in ipsis natune monumentis disset
tatio. et Schedis Manuscrptio Viri alludins m
lacen edita a Cinstiano Ludovico Scheidion Goellingae
1749. 4.
cum figuns encis.
e

## Folio 103cv — 00067941:0224
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000224.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 3 lines, status machine
e
 +2   2 3+ A  25   26  +7   +8   + d   2O    2. L    22
P. 3

## Folio 116r — 00067941:0225
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000225.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 39 lines, status machine
apidis
tophacei ex
icula
antro Baum
vamanniam
Cm
attus in
s
a
l
emn
lapis tophaceus
Sid. Leibritii Erotogaea, ad.
ubi haec labula extat.
t
ratu Baumaniani haud proint
Blankenburgo delincatio
sissi.
tiu
iiois
. - -.-
:-. - 5 - - --
. -
ieiai
 e e
 
e
le
i
e
 
tt
ssa
t
ee
o
c
t
s

## Folio 116v — 00067941:0226
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000226.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 13 lines, status machine
22
 1. 11 13111. 1. 1 1 . 1  10 e11 11 12. 12 6 12. 11 1 . 151 11  1 111. 12. 1611 11 1. 91 1I. 1. 11. 11. 13. (1. . 1 111 11 1 11. .1.  B1 L131S1. 1LL. 1 1e1B. 1111 1D C1.2 1 .. 1. 1  16 1 1 1 1 1 1. . 1 11 1 1 0 bl 181 . 1. . 1. 11 1   .    11 1 10 1 10 5 10 1 1 1
Le
S
7
d
7
S
3
7
L
32
n

## Folio 117r — 00067941:0227
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000227.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 11 lines, status machine
did. Leibailii brviogua, ad p. 29.
a
i
e
s
e
ti
ee
 
d
1

## Folio 117v — 00067941:0228
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000228.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 6 lines, status machine
+
1
iseoi
1
5
det 9e  2.

## Folio 121r — 00067941:0229
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000229.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 3 lines, status machine
d. fcibritii brotogaea, ad p. 11.
de
en

## Folio 121v — 00067941:0230
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000230.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 4 lines, status machine
t D ZC
L
5 e 16 + N
ee2

## Folio 122 — 00067941:0231
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000231.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 11 lines, status machine
i
v
e
i
i
i
e
e
e
e
balden: | ist aber das Beclagten theil die Amtma ist der

## Folio 122a — 00067941:0232
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000232.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 1 line, status machine
laCe

## Folio 126r — 00067941:0233
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000233.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 99 lines, status machine
e
i
an
tiren aus den
i
e
i
n
L. Leibniz. Prof.
üs
e
e
n
e
b
b
e
ü
e
id
V
e
s
e
r
e
d
e
d
n
e
a
e
er
e
i
i
i
e
e
n
e
e
s
e
un
an
e
e
e
i
i
üs
A
bann ihrer bey den Be
e
i
ar
e
N. Seelander se
s
i
e
s
e
er
e
e
s
e
i
it
an
s
ib
b
e
e
e
s
e
b
i
i
e
e
e
in
ab
er
e
e
16
26
e
n
n
an
ab

## Folio 126v — 00067941:0234
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000234.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 55 lines, status machine
i
inti
s ediasi e
1
15
:d
3. 2 di
ni c.
:
5
idin
1
-
 
1.
en
l.
in
t e
1.
in
a
ex
1.
ee
:
s
.
s. 
2
i
a
io.i
 
::
2+
 s 
is
6.
ti
ut 2
.
.
1. . 5.
i 
:
5
: . .  io
 53
5
e
a
l 
i t t s e
11l  li 

## Folio 127r — 00067941:0235
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000235.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 3 lines, status machine
id. Scibnicu Vrologda, ad p. 5d
esi iie
127

## Folio 127v — 00067941:0236
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000236.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 5 lines, status machine
eee
3
18
19 ZC
eo

## Folio 128r — 00067941:0237
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000237.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 7 lines, status machine
7
s
cibnilio brotogaea ad p. 5b.
XTI
XIII
si
led

## Folio 128v — 00067941:0238
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000238.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 7 lines, status machine
e
.  1 11. 11 1 11. V. . 11  11 1 11. 111 160 eed i  e e ti t  
e
ttt
A tE + 6
u
12

## Folio 129r — 00067941:0239
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000239.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 2 lines, status machine
cibnitu brologaea, ad p. 59
Ae1

## Folio 129v — 00067941:0240
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000240.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 4 lines, status machine
t
A 25 +6   +7  28  +9  7
 L
3

## Folio 130r — 00067941:0241
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000241.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 10 lines, status machine
Dontes Ossa ex Schai3t.
lensi antro,
va alus
ea in Stibledin
ad p. 62.
Seibnilii Pologa
d
d
e
es

## Folio 130v — 00067941:0242
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000242.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 5 lines, status machine
3
 pt epei is sei
2.
3
14

## Folio 130ar — 00067941:0243
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000243.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 1 line, status machine
ot o oe

## Folio 130av — 00067941:0244
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000244.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 3 lines, status machine
O
23
21 +2 23  + A   15   26 +7  28  +9  2. O   2L   24

## Folio  -  — 00067941:0245
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000245.jpg
# Model: k3-trocr@runs-615-epoch-5, run 617, 2026-10-30T12:51:04Z — 151 lines, status machine
e
e
e
e
e
s
e
e
e
e
s
e
e
e
e
e
s
e
e
e
e
s
e
e
e
e
e
e
e
e
e
s
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
V
e
un
e
e
s
e
e
sitione
e
e
e
e
e
e
e
e
sitione
e
e
e
sitione
s
e
er
e
e
e
e
e
e
e
e
s
e
e
s
e
e
e
e
s
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
s
e
e
e
e
e
e
sitione
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
e
er
e
er
sitione
e
e
e
1
s
e
e
e
s
s
e
e
e
1
1122

## Folio  -  — 00067941:0246
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00067941/jpgs/default/00000246.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 39, 2026-08-27T09:55:26Z — 18 lines, status machine
 
e
e
os
ee
d
 
e
ole
a
s
 s
a
d
e
a
p
1