# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/00068530
# Title: Leibniz-Handschriften zur Akustik LH 37, 1
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=00068530
# Lines: 3,898 recognised on 52 of 54 pages, mean confidence 0.91
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio 1r — 00068530:0001
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 115 lines, status machine
an atque destrnctis vel in exiguum atque in sensibile reda
Explicatio Soni et auditus
Ex Epissila ad amicum hyeme superiori
scripta, cum nonnullis additamentis
saepe mecum cogitavi,  quonam arcano
artificio natura id assequatur, ut non sonus tantum qua
sed ejus varietates, ipse ul percussio ut sonus multiplex
son varietas, et quod potissimum est ipse soni gradus,
quem tonum vocant per medium propagetur, et in organo
exprimatur. Et venit in mentem corpus sonorum comparari
posse cum chorda pulsata, erganon vero auditus partes
vero aeris organon vero auditus cum chorda
quae etiam non tacta priorisson reddit
erat, tum quomod quae sit causa hujus sympathiae unisonorum.
tum vero, quia una chorda non potest omnibus aliis
unisona esse, quomodo effecerit natura, ut idem organon auditus
possit esse omnibus chordis cujuscunque magnitudinis aut
tot rebus divetsissimos tonos
edentibus nisu triusque modum satis distincte
mihii assecutus videor, atque adeo subtilissimum naturae
inventum pers satis diptincte mihi assecutus videor.
itaque deprehendi licet in sono, distingui possint, origo,
propagatio, et in organo expressio; tamenhaec tria
fieri eodem fere modo, per tensi cujusdam corporis
percussa Tremere; deindeae tremunt quae tremunt
aeri corporibusque tensis, sed maximam unisonis, seu un
ejusdem toni capacibus eandem reciprocationum nemodo
communicare, derius aures nostras eo naturae artificio
conditas esse, ut sint omnibus corporibus, quorum sonos
Origo igitur soni petenda est a corporis sonori
ab aliquo percussi tremore, qualem vidimus itionit, et
reditionit, flexionita et rectitudinis, figurae, et voluminis,
mutati ac restituti, reciprocationem saepe repetitam
in chordis tensis quidem nonnihil, sed satis tamen longis laxisque
ubi idtiones ipsis oculis pate. Nec dubitandum est
quin idem fiat in chorda brexiore et meristensa, etsi non
aequae vi sit visibile. Apphet tamen, chordam pulsatam cujus
Nac aliis speciebus propagatis opus esse
circulisinum
in superficie aquae lapello injecto
nascuntur quos vulgo huc accommodant
nihil distincti exhibem et longe hinc abset
quid Nibil aliud enim sunt quam fluctus
Expdit aigitur primum omnia quae sonant
percipimus unisora homotona
ven
orbigculares locum lapilli circumdantes;
ubi quemadmodum et in aliis fluctibus fit
humilior et remotior nascitur ex majo
et propiovitur
vibrationes videri satis non possunt, t durante sono apparere solito
Vi sit paret n circuli illi
crosunt usu ad croscunt amplitudine, 
evanes cunt humilitate. Sed quid haec ad
somum eta tonum, isochionismos Elastiu
aliaque hucu huc pertinentia distinite
exli explicanda  facient, non
apparet pese praesertim cum fluctus
sint affectiones magnarum partium
aquae, soniss exignarum atque adeo insen
sibilium aeris; et dem ac proinde
flutus cum rento melius quam sono
majorem quia omnu eltatlum quod aelerrimis vnletonibus reciprocationibus  tdefui
successive obtinet aa successio ob velocitatem notari me quit
artes habentem simul existentes optica deceptione exhibetPolitojam sonum esse à tremore qui a per cussi restitutione orit
in plere videtur  quemadmodum ntem rotatos in tencbris baculus
ic  extremo est carbo ignitus, circulram ignitum quasi fimul
snam mollia percussionem
faut certe inconditum aliqud sonent
He causa  cur campanai sonantet
mollis, corporis contactus velat obsumesca
ssed absorbent, ut atet naque aim lap
laxo corpoti illapsus resitie fatere
acceptam non repereutiendo reddunt t sed et vibrationes corporis
percussi cum appre henditur utique impedtantur. Haneransam sse ui sconsi deratis causa reperir poterit
tremorem sum chordam impedires
anto cur carbones o tinniant instar metut n corpo
fragminum ex metaltis lignum non tinniat, sed surdum magis
mixta, considerari potest instar stuppae quae campanet circumponeretur aut quae testudine fidibus circum olveretur
sonum edat, quoniam aquositas quae in ligno est, partibus durioribus
quantum opus ad aquosas partes expellendas, sod cum dlansis ul fant quia vero id fit
sedrcum lignum in carbones redigitur, sats satis quidam uritur
in  occluso loco, tator non satis est validus ad hamorrtu magis vised sumfixum aut viscosum
quod inligno fuetat ustime. Carbonis
inmpedimento mollis sublato corjus fit tiogntum
aut si ita vocare libet, solahureum eliciendum, quo nempe pattes
solidiores connectuntur intque perinde est ac si igne immisso stuppa circa
quo campana, aer conflogoreret campanis igne tam mediberi non laesis
Objiciat forte alquis, etiam mollia satis valde pertassa validum
sonum fortiter percussa, validum sonum edere mollia tamen non
videri tensa, quicquid autem tremit tensum esse debere.
sespondendum Deinde quaedam tam dura tam solida, tam
ua esse, ut tremor ipsis apte ascribi non posse
Verum jam ab aliis egrigiis viris, agnitum est
etiam res ux mipina manna et solida percossa tremere
stara equoum satis adtac distentum ngalis
ad antum carbo sit fragilis, fatendum
cum aquoesitate, unde fit fragilis
quae res iterum nostram
explicationem egriga illustrat ram
ut hic in chorda percipimus, ita in aere
collegimus partes ati sponte ne
ex posteriori primum occurram
partium justo major
dalesient min
servetur aessilient majores,
consinq
am alia commune cum alios mapre
is intelligi potest, aliae denique nsi suarum
toti inaedaequatas, quae variae imo infinita
variis velut plicis, quae pro variis externorum
factae intelligi possunt. itaque ex his ad hoc ut jnstae vibrat
der hissquae jam factae sunt, eas quae aptaes
tametsi et isse fiaut subisnde
brationem imitatur, adeo ut aliquandi

## Folio 1v — 00068530:0002
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 2r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 105 lines, status machine
percussa applicatae propius auri adventum nondum
adhuc visibilem nuntiat. Sola voce in Alpibus
ingentes nivium cumulos commoveri atque corrmere
constat. Sono mulsaro duplo autiore vitrum
sone duplo acntiore cum quod propriet sono tremit
duplo acutiore satis forti et continunto, rumpi
vulgato jam experimento constat, quod doctissimus
Mohofius nster primus descripsit. Magnis muris
aut rupibus vitrum aquae plenum si oto
imponas, superficiem ejus ictus muri impacto crisas
videbis faciet crispari. denique s Et qui scimul
nullum corpus tam solidum nostri comparatione esse
quin habeat aliqsuem flexilitatis gradum; et nullum
impetum tam exiguum esse, quin propagetur in
in infinitum, talia minismnia non merantur
et maximum pations at a minimo aliquid pati
ad eoquine aeque acutaant que grans)
a semper aequidiuturna est sive fortis
Elastri duplexa
X quae omnia ex chordarum
vibra tionibus, et fune pendulorum
oscillationibus aliisque exemplis
patent. videnturque et memoriam
seu cinservationem specierum
s impressarum explicand
conferre posse. Notandum
quoque quo corpora sunt purius et uniformis
pencussum corpus se n nonnihil idu cedit, sed mox
sese restituens impactum iterum rejicit, ut 
Et infitata oculis ipsis manifestum est, si pilae
magnam ictus partem impetus praeterea est
attinet sciendum est nihil tam molle ejus quin aliquo
fluidorum invisibiium motum turbat; unde
um in cum vape atque aute
antequam rumpatur tendi pais tenditur priusples
ergo ictus tamiesse moderatus, ut tendat quidem sed
non rumpat. ita cum culcitra baculo percussa sonal
ols nem ut lo
aliquid aquae inest fortiter moveas, aquae subito
passeitriom quem tensatu
aliquoties, quia quo semel impetum concepere, et si sest
restituant in statum ad quem tendunt, tamen qui non
paulatim demum ad quietem propius accedunt
fortasse eam nunquam omnino assequantur
in infinitum continueat quae tamen insensibiles reddm
alique supervenientibus confunduntur
Sequitur quomodo copora Sonantia tremoren
unisonis communicent
hoc autem aptae non fieret, nisi natura excogitasset
aliis tensis sod maxime
Algidum aliquod, sed tensum tamen sive Elassicum,
quale est aer. Nam experimento Gerickii habemus
finnitum non aeque produci in tacuo ab aere commun
 loce, vano;  considerandum tamen est
et latera valis  ad extranem jam sonum satis
latera vasis exhansti intus
ictum excipiunt, eum eo ipso ad aerem externum
propagan, deinde aerem nunquam perfecte extaurit
fluidis multum aeris inesse: deriique et alia aquum
ipsam et omnia fluida, aliquo elastri gradu
aer em imitari, et esse aliquod fluidum aere commun
subtilius et penetrantius experimentis evictum est. Itaque
quae de aere dicemus de aliis aliqua proportione
 congen ali proprl
qatis au seoreres desectos apit sesin quoni salis esastitu arsa i st iad
permeantis elastrum cesat. sei haec alias e
in restituere in prioren statum nituntur
sit ejus celeritas, ut sufficienti celeritate impacta
etiam repercutere possit. Imo quo celerior est ictus
tubulum aere exhaustum  et sigillatum in qua
De aeresint tusa, pins
portionemartem in a partium suarum atitu praeterea est, dum
praesentem statum ac
sit opus nisu ad partes ejus divellendas. Ut si culcitrum
perculiendo, ufuci quicquid autem rumpitur, id
incgna partium cuncussione trembre fit. er si
putsetur tremit
 netus qusidseo tantum dilatari; aquae autem quoque et aliis
nec impingenti sam
insensilium moto internos, nec absumunt
si qui ansa cElastei a
rassitu ai
inflatae lapiplus incidat. De quo pam olim in Hypothesi
nostra,  haec desolidissimis? Quod vero mollia
dubium nullum est sa fila ejus ictu ipso, nonnihil
hoc co dividentis, hoc major est dividendi
et licet viacatur, tamen divisio non sine
divisa ferumque concurrent magnum edus sonum
1
aequidinturnae, alter tamnstatim
qad cundea sempe
iuprimus hoc ad sonum
posse, haec non mirantur. praeterea certum est corpore
reflexiones repercussionem non aliam habere causam, quam quo
 quorum quo major est durities,
eo celerior restitutio; nalidque
cum c acutiorque sonus
quamdincorpus aeque tensu maner
sive debilis sitct
astica sive Celeriter
Aat insutr pux
sive debilius pulsata eundem tamen tonum
ed adrib potius ine hibend
hactenus ea n re satiafactum
xplicari posset, quomodo chorda eade

## Folio 2r — 00068530:0003
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 87 lines, status machine
nunquam quod soiam satis explicatus est. Circulos supra
itaque opus est aliquam fignia ad faciliorem rei novae
puncto A apprehensa pulsetur, seu _ linea recta LM
producatur in arcum L(A) M, inde dimissa sibi
reliaquatur, ut redire ad priorem statum quia et
in contrariam partem versus F deinde ivagari atque
aliquamdin iprocare possit. Cum igitur durante
hac reciprocatione, sonoque inde orto rursus ex currit ab A in(A)
in A astigulu puncto A alligatum vel affixum chordae esse corpus AB (choedae partem si placet repraestntars
intelligamus in A attia puncto A ponmnus facilitatis causa
A3, quod per vibrationem ex loco AB, transferatur in locum (AI(B)
cumm vit sit sid alerrimo aer itaque aerem expellet exloco B(B)
uod quem nunc incbrpus AB ann. iaquditur ex hove ingreditur
et contra aerem attrualium faciet succedele in locum AA)
quem deserit. Sed cum vibratio sit colerrima, nec satis leleriter
circulu aeris absolvi aerque qui praecisa sese aequaliter ex B(B)
t peristum imprtum si
expussus se povaliter distribnere, exr in spatio circumfus
aequaliter distribne possit, hinc fit aer (BC anteriort
isto nonnihil comprimatur, seu plus aeris expulsi accipiat n
inor est H
corpor ut non tantum ipsi novi aeris statim subministretur
quantum ipse opus ese ad locum vacuum A(A) a corpore
desertum sine rarefactione su implendum; ideo ipse
aer AF nonnihil dilatatur, eoque maris quo ipsi A est propior
comprimi ac dilatari, sive (quia Tensionis nomine
omnem corporis Elastici a naturali statu dimotionem intelligo) tendi praeter dalitum tendi adegante
Habet autem aer suum jam Elastrum naturale
u determinatumque compressionis gradum, quem a pondere
partim a sua natura partim ab incumbentis aeris pondere accepit;
et omne Elasticum sive fensum corpus cum majorem, solito tensionem accipit,
vertio chordae propinqua instarchordae alicujus
ae etsi non alius aer ipsi esset vicinus. Sed mc
sive cum pulsatur tuemita eris ero
tremit c
Ficinon Nam ut ier  (B) C sejusto compressior
dicinue aer magna vi irruit
raibientet contra
accedit nova causa ab aere que
in locum aeris F(A) justo dicatatioris. Unde sed aer partim se exonerans, sese
sese exonerare conatur in 
et contra aer irrmens justo largius erruit, unde
uti pendulum  poss descensum instrylongius movetur, itermus ascendit
enis ut At dum
justo amplius exontrat,
vibrationes suas exeret, divelli alia quodamme distruri at alia parte perisurini FG. accedintem
Unde vibratio continuata. Sciendum est portionem
unde in loco intercepto nova rursus dilatatio, nam siqu
sin eo quiescpr sed netra fendunt terrumque exorbitant ac denud restituta) et compressio reciprocats seu vibratius. atque ita propagatur et
vibratio ab aere AF ad vicinum. FG, et ab hoc similiter ad
vicinum GH perinde ac si imaginaremur pluras chordas LM, NO, pQ. sibi vicinas esse
LM pulsatiam vibraresque ad sequentem No, quae iterum hoc modo etiam pulsata 
cursus sequentem PQ, atque ita porro o quousque continuantur chordae, donec paulatim
rangatur pulsanti impetus excursimesque
rtgo
n sequentem non amplius attingat, quod
imunantur. quamoro ut chorda molicet vibrataatiam
aere non fiet uia ontiuru sut
experimento Genekiani acuo Vaem ab aere ordinaris loci. Nam si duo hemisphaeria exhausta subito
distrahantur, aerque magna vi irruat, duo aeres concurrentes infentem instar sclopeti fragorem
o l aere souoni cdrpons
ratioliu aliquistobami dest aeris exchaustiqu Garto
i positus ilgbundiu vibratione lec
continuare etsi chordam tensam statim post pinnam vibrationetum requiescere fingeremus, tametsi
et incri insequi itesse est. At alr iudensinet 
unc nullu oritums esset sonu, quemadmodum panciores justo radii non faciunt visum. Verum nure
considerandum est corpus AB cum excurrit in (A(B) rursus regredi in locum AB, imo transgredi
in alteram partem versus F, idque facere aliquoties. Semper ergo novos vibrandi conatus
aeri ambienti imprimet. Verum cum aer ille retineat ad huc vibrationes a praecedentibus et
 ejasdem chorda impression acceptas, hinc sequetur aliqua perturbatio. fiei em in saepe
Itaque videmus quamodo aerem sonanti propinquum
Ca ipsa aqua sonum edit, quid ni cum obiequihit latitudine,
intellectum. Sit chorda LAM tensa, ea in medio
quaedam aereae  a sonante spargantur
rejocimus, nec putandum est opus isse ut quasi sagittulae
potertt e ut vibrationes non consentiant, dum enim nova chordae impressio aerem
forte solicitabit ad compressionem ipse ex prioris vibrationis reliquiis tendet ad dilatationem velcontra
ec cum magnam factura sint motuum perturbationem, et chorda fortioi praevale t, sintue cu
in se paulatim ita corda accommodat, ut vibrationes aeris vibrationibus chordae
consentiant;  et nisi hoc fieret non propagaretur sonu sed mox destmeretur, sed ista continnatione
les cntors
et communicatur lonnius, et fat repetitione ipsa fortior ac denique sensibilis redditur
uni propagationem impeditura ne
+per se, in que duobus extremis LM fir mata
ad punctum Axistens intelligipotest
quale corpus esse ipsa chordae materia
LSob

## Folio 2v — 00068530:0004
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 1r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 78 lines, status machine
in ipalicari meretur pdmiranda creatoris sapientiae sprcinen
pertur latio oita
sive isochronisimus sibrationum obtiunt
qua ocrasione scienduenm e constat ex sectione Monochordi idem corpus sonorum
notali cumchorda quo est minus eadem manente tensione, eosonare acutius, id est vibrationes
absolvere celerius jam vero redeundo ad figaram aostram, consideremus nihil adhur
nicuis dentumm qui a nobis allatund esse, quo determinetur, quantae debsant esse portionesonau
Item (B(C. CD. in quas e velul totidem chordas aerem chordae vibratione divel
diximus. Et quidem initio agnitudo pa prrtionum hujusmodi a quibusdam casibus
ac circumstantiis vaciunt valde, variantibus pendere potest;. Nontam tantum ex pront
corpus AB majus minusve est, sed et prout multas habet cavernas iquas atque ante
tara penet ras quibu ossulatiti dem silis ambientem mois muhit corper aerem ambientem
divera corpora heters genea in ereleperiuntur divi
aeris portionibus diversinobe reperiuntur. Itaque mane  ergo prolmagnitudine phltioni
AF. FG. aeris puri, vibrationes tindiore sum erunt et iutem
interse eth cumchorda inaequale. Verum paulatim
ut ebitetur haec perturbatu, et in partes sese accommodabit tandem tandiei
vanta cum data aeris tensione naturat; datum, exhibeab tonum, seu vibram
periodum er via quo vibrat odes et chordae et partimm aeri
instar chordae suam habeat certa tensionem
poe pront sit o portio assumitur si
major et minor, quemadmodum et chorda pentius graviusque sonat, pront ponticulu
idemlibet tonum accipere
At, ita fecil natura ut quemlibet corp
accipere ac propagare posset. Quod quomodo fieret hactenus quod sciam explicatum
etiam explicari potest quod Academici Florentini egrene
eleritatem velocitatem soni esse uniformem spatiis percursis.
con uno s subsemptilo tempori mille passus  fical do
pere diciter solenam ut vibia
et pers vibrationes sunt simul percussiones sequentiat aeris
plercussio autem haec et
soni propagationes sunt isoctionae, et proinde ad si unu
et percuspones sunt isoctiona, ergo et
temnse uno tempriscrito AF occipiat viorationem, proximo accipiet aequali a tempusculo
accipiet eum aer FG, et tertio tempusculo aer FGH. ergo insum enfartit tem pusculo
tem aeris pr posito autem aeris portiuncutas esse inter
tomum e easdem vibrationam periosdos Leadem magnitudo
initer sequale (quoniam aer ipse aequatis fer
usse  cumportionibus aeris aequaliter crescere, ac
uus ascendit multum aut descendit vel inter loca eaeore
vibratio aeris perveniens ad portionem aliud corpus
heterogoneis in aere contentis valde diversa commea
ettingentem, exempli causa chordam novam a soupro corpore distantem
sis ita positis aer incdens in alio
sonante non nimis remotam impo
ili vitu infligit illi ictum aliquem
vibrationibus aaeris aut chordae prions
ecit vibrationem in se totu, satis sensibilem non accipit
 eun buo intiemtineus
unde tandem  sensibilis satis vibratio
missnae nascipote solet? Ubi tamen duo noti
posse quid in ali chorici niso Morda chociam andem sint
ie e teste comsebant
quomodo chorda quaelibet ipsumqe a
turbatae ad concordiam re
vel actu vel potentia; actu si
nimum enim savitates  multiplices aere implentur, den
ab et praesertim in angusto diutius. Nam et cavitates
e vbrationibus et aeris impingentis
de veu aa  fim psnt
quod sob aeris connexio non efferisset
corpori gnisonum ite. possit monsum atio 
biles in organo auditus conjunxisse
N; deinde tympanim aliaeqm
bylonismimentis seu vibrationibu
bam
easque rursus vel discietes vel
ecundum u ne ronous
abire magnitudinis tanta, ut cum data tensione
 iet osndin cent
aturam autem cujus
eob. lt
cnbribu plubinibus veripo 
soctionae, quod sit ec naturae consitro qus et humorestat
n  sencomnssime idst
et tannum a airim
Hine corpora panterm valde heterogenease, ubi  exignes.) cognosci sperim editum
cdirum ubae vero partes habentmanissum

## Folio 3r — 00068530:0005
# The same scan as fol. 4v (00068530:0008), where its text is given.

## Folio 3v — 00068530:0006
# Scan: The same scan is also registered as fol. 4r; its text is given once, here.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 72 lines, status machine
aeri corporibusque tensis, sed maxime unisonis seu
ejusdem toni capacibus eaedem reciprocationum tre,
redligitur satis quidem uritur quantum opus ad aquosas
partes expellendas, quia vero id fit in dooluso loco, calor
mularum periodos communicare elesiq aures nostras non satis est validus ad humorem magis fixum aut viseo
eo natura artificio conclitas esse, ut sint omnibus cor sum aut si ita vocare libet, sulphureum eliciendum, quo
poribus, quorum sonos percisimus homotonae.
Origo soni petenda est a corporis sontri ab aliquo
notamus
percussi tremore. qualem videmius itionis et reditionis
flexionis et rectitudinis, figurae et Doluminis, mutat
nempe patetes solidiores connectuntur, itaque perinde est
ac si igne immisso stuppa circa campanas conflager aret ipsit
campatis igne mediveri non laesis, unde impedimento q
malli suod in. ligno fuerat ustione sublato, corput ear
ac restituti, reciprocationem, saepe repetitam in chor bonis fit finnulim; licet fatendum sit, in carbone non
dis, tensis quidem nonnihil, sed satis tamen longis
parum etiam viscositatis percli cum aquositate, unde
laxisque ubi motus ipsis oculis patent. Nec dubitandum sit fragilis? Objiciat nobis aliquis forte soni origu
est qu’in idem fiat in chardu breniore et magis tensa
etsi non aeque sit visibile. Constat tamen oculo,
nem à tremore repetentibus, etiam mollia satis fortiter
peroussa, validum sonum edere et mollia tamen non vice,
ri tensa, quicquid autem tremit tensum esse debere.
chordams pultatam, cujus vibrationes videri satis non Deinde objiciat quaeclam tam dura tam solica, tam
possunt, durante sono apparere solito majorem, nam magna esse ut cum sonant, tremor ipsis apte ascris
hoc 
omne spatium.
1.
plurimis
ne obbinet  successio ob relocitatem notari nequit, occurram jam ab aliis egregiis viris agnitum est, etiam
implere videtur, quemadmoclum rotatus in tenebris corpora magna et solida abictu tremere; ipsa terra-
accensus
baculus in cujus sextremo est carbo eces, circulum equorum satis adhuc dlistantium ungulis percussa oppli
ignitum quasi partes habentem simul existentes, optica catae propius auri adventum nondum adsuue visibilem
deceptione exhibet.
nuntiat. Sola voce in Alpibus ingentes nivium cumulos
Posito jam sonum esse à tremore qui a percussi restitutione commoveri atque corruere constat. Vitrum quod proprio
oritur siine caura patet cur campanae sonantes, vitra ficti sono tremit, aeutiore satis forti et continuato etiam rum
lia vasa, aliaque id genus, mollis inprim is corporis contactu pi vulgato jam experimento scimus quod doctissimus
velut obmutescant, aut certe inconditum aliquid senent, Morhofius primus descripsit. Magnis muris aut rupibes
nam mollia percussionem acceptam non repereutiendo aut si vas aqua plenum imponas, superficiem aquaelictus
se restituendo recdunt sed absorbent, quemudmodum nec in murum alvco satis remoto impatus; faciet crispa
lapillus molli et laro corpori illapsus resiliet, t vibra ri. et qui sciunt nullum corpus. Ham solidum nostri
quoque dura
tiones corporis pereussi eum uxeptehenelitur a molli comparatione esse quin habeat aliquem flexilitatis
utique impediuntur ne libere exerceri queant. His conside gradum, et nullum impetum tam exiguum esse quin
ratis, causa reperiri poterit eur carbones tinniant instar propagetur in infinitum, et maximum a minimo ali
vero
fragminum ex metallis, lignum non tinniut, sed surdlum quid pati, haec non mirantur. Praterea certum
partibus dlurioribus mixta, considerari potest instar stuppa habe
cedum
vero se
collia
ob ictum
sese mutuo. si pessipt
quae campanis circumponeretur, aut quae testudinis suli cedit aee mox sese restituentiae orpus impactum iterum rejiciunt
bus circum volveretur. Sed eum lignum in carbones
at qu dissilium
repis, ut oculis ipsis manifestum est, si pile inflate
 addantur quae infra
de sono Atono nota
bimus
et erudité illustravit, de
de
quoplura infro
cujus causa ac modo
plura infra
(licet hoc Cartesio
in Epistola ad Mer–
sennum pro falso
habitum fuerit)

## Folio 4r — 00068530:0007
# The same scan as fol. 3v (00068530:0006), where its text is given.

## Folio 4v — 00068530:0008
# Scan: The same scan is also registered as fol. 3r; its text is given once, here.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 102 lines, status machine
lapillus incidat; de quo jam olim in Hypothesi nostra-
aec desolidissimis quorum quo major est clurities, eo
celerior restitutio um acutiorqu sonus. Quod vero mollia
attinet, sciendum est nisril tam molle esse qu’in aliquo
sit opus nisu ad partes ejes divellendus. Duicquid
autem rumpitur, id antequam rumpatur tenditur,
potest ergo ictus ita esse temperatus, ut tendat quidem
sed non rumpat; ita cum culcitra baculo percussa
ape mecum cogitari quonam arcano artificio nata lationes de soni ongia
ra id assequatur ut multiplex soni varietas et quod potissis
ejus. c
aliqui
sonat, dubium nullum est fila ejus ictu ipso nonnitiis num est ipte sorvi gradus quem tonum voeant per medium aeren aliquo tam larde
tendi. Ita ipsa aqua sonum edit, quid mi. cum tanta propagetur et in organo exprimatur. Et venit in mentem
sit ejus seliditas ut corpora sufficiente celeritate, obli,
latitudine.
quitate empacta, etiam repercutere possit. Imo quo
corpus conorum comparari posse cum chorca pulsata, orga
non vero auditus cum chercla alia priori unisona quae
exprimit.
celerior est ictus dividentis, hoc major est divideneli etiam non tacta prioris pulsatae mibrationem adeo e
resistentia, et licet vincatur, tamen clivisio nonsine.
es
magna partium concussione tremore fit. Si tubulum
aere exhaustum et sigillatum in qua aliquid aquae
in est fontiter moneas, aquae partet subito disulsae
subita divultione et collisione,
concurrente
ca
aexi acraita dicam postea. porro eum omnia sint tensa
hino sequitur tromor, seu restitutio et exorbitatio, ali
quoties reciprocatae, omne enim tensum, si pulsetur
tremit aliquoties quia quae semel impetum concepere
aliquando et sonum imitetur. Verum, explicandum eras
quae sit causa hujus sympathice unisonoru tum vero quia una
chorda non potest omnibus aliis unisona esse, quomodo effece
rit natura, ut iclem organon auditus possit esse tot rebus
diversissimos tonos celentibus homotonum. Utriusque moclum
clistinete
quamvis
mitu assecutus videor. Htaqe deprehendi,  in sono clistin
qui possint, origo, propagutio et expressio in organo tamen
sciticet
haec tria fieri eodem fere moco per tensi cujusclam corpo,
nec
ris tremorem,  aliis speciebus propagatis opus esse quas
etsi sese restituant in statum ad quem tendunt, tanen in schola advoeant Lhilocophi: Circulos vero qui il super
non confestim in eo quiescere possunt, sed ultra tendun tieie aquae lapillo injecte nascuntur (quos valgo hue as
et paulatim demum ad quietem propius accedunt, etsi
fortasse eam nunquam omnino assequantur et vibra
tiones in infinitum continuent quae tamen insen
sibiles redduntur aliisque supervenientibus confunduntur
commodant) nihil distineti exhibere, et longe hinc abesse;
quid aliud enim sunt quam fluitus orbiculares locum
lapilli circumdantes, ubi(quem admoclum et in aliis fluctibus
sit) humilior et remotior nuscitur ex majori et propiori unde
laeo
cum circulus remotior necessario major circuitu sit, patet
Haec omnia ex chordarum vitrationibus et fune pendulo, cur circuli illi crescant amplitudinie, donec odgres capt
rum oscillationibus, aliisque exemplis patent, vidlenturque humilitate; sed quid haec ad sonum, tonum, isochronismos
et ad memoriam seu contervationem specierum impres elastium aliaque hue pertinentia dlistincte explicanda faciant
jua
 quoqueinoEdum quoque
 quogminoni is
paro qooqminon
milhae sar
non apparet: praesertim cum fluctus sint affectiones
in partibus minoribus heterogeneorum, inprimis mol sibilium aeris, ac proinde fluctus cum vento melius quam
lium, admixtum habent; hoc ad sonum esse aptiora nam sono conferantur. Exponam igitur ego primum
alioqui magnam issue impetus portionem En partium omnia quae sonant Tremere, eleinde quae tremunt
suarum insensilium motus internos elis persam absumunt
Cetinec impingenti vel aeri totam simul
una tatius
G. G. L.
Hasce cogitationes ad G. C
Methammerum misisse vide
tur Lacionitiuo; nam in epistole
ad illum scripta Stanovera
L. 3 Januar. 1682. (in hort.
dntolti collert. L apud Duteas
Oppreciba. S. II. S. II. p. 167.
ex. IV.) haec in pr. leguntur:
Lileres tuas, quibus medi
 propagatione mea
accepisse instavanis, caju
arceperam, ac.
Cogitationes novae, quomodo formetur sonus,
eq ad organon auditis propagetur
et per aerem propagetur, atque in organo ex
dauditus exprimatur
(quam vir cl. Heuricus
Morus in Epistola ad
Cartesium, explicatione
ejus flagitans, sed cui
cartesius morte praever
tus non respondit
difficillimam explieata
habes ait hubet, nec ullam sym
pathiam 
magis rectiones
mechanicas fugere
sibi visam alt)

## Folio 5r — 00068530:0009
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
clastri
una totius restitutione reddunt. Catorum si quis eaus c ta
ensis
seu restitutionis hujusmocli in rebus quarat, is foiat nullam aliam
si
10
esse quam quod ita mutatio quae percussione fit praesentem
rerum statum ac fluidorum invisibilium motum turbat ut vias
quas in corporibus crassioribus vix sibi paulatim magno tem
bit. Atqu aer quidem semel in motu reciproco positus aliquandiu poris tractu fecerant flexu corporis facto non ceque faciles
vibrationes continuaret ut ostendimus, etsi chordam tentam statim sed impeditas inveniant, unde obstacula removere, eunitaque eo
nisu restituere in priorem statum nituntur, quali aqua in
nullus fortasse oriturus esset sonus, quemadmodum pauciores pusto aggeres objectos agit ubi vero pori satis ampli sunt prosus
tilitate fluidi permeantis mul 
e aut paulatim tales redduntur, elastrum cesset. secb
haec alias distinetius. Ex his autem omnibus intelligi patest
sed eum aer ille retineat adhiuc vibrationes a praecedentibus et peroussionem esse causam soni remotam tantum, propinquan
ejusdem chordie impressionibistas hinc sequetur aliqua per, vero esse percussi restitutionem tremulam, haec ehim temper
aut
aequidinturna est adeoque aeque acutam aeque gravis, quamdiu
corpus ceque tensum muner, sive fortis sive dlebilis sit per
cussio; quod nisi esfet, nullus in sono esset tonus, nec explicari
posset, quomodo chorcla eadem, sive fortius sine dlebilius pulsa
ta eundem tamen tonum oderet. Nam Elastica sive celeri
ter sire tarde pressa et tensa, aequali tamen celeritate resti,
tuuntur quod alibi demonstrabitur accurate, multaeque singula
res trujsmotis proprietates ex intima Geometria proferentur
mascitur.
neque enim hactenus eausa satis reddita est. Hinc autem urus
elastri duplex ad Chronometrum, unus ad instar pendulorum
sunt
fit, ac denique sensibilis redditur. Sed quaeret aliquis quomoo eritisque quia vibrationes magnae et parvae aequidiuturtae Halter
abhuc absolutior, si ae eundem semper gradum tensionis
Elastrum
restituatur unums dum adhuc vibrat alterum, quod Chrono
det, cum determinatum sit ejus elastrum ac proinde et determi, metrum a me aliquando adhibitum et publicatum est,
sequitur quomodo sonantia tremorem aliis tensit sec
mexime unisonis communicent hoc autem satis apté non
fieret, nisi natura excogitasset fluidum aliquod, sed tensum
tamen sive elasticum quale est aer nam experimento Gerisfii
habemus tinuitum non aeque procluci unloco ab aere
communi vacuo; considerandum tamen prueterea est, dum
latera vasis exhausti intus ictum excipiunt, eum eo ipso
nur
ad aerem exterium propagari; dleinde aerem nunguam
degenerat in sonum quendam atonum quem elappantem dicor perfecte exhauriri sed tantum dilatari, aquae quoque et
possio, ubi scilicet tonus non distinguitur; unde sonc thajus atomi aliis fluidis multum aeris inesse: denique et aquam ipssam

## Folio 5v — 00068530:0010
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 6r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
et omnia fluida, aliquo elastri gractu aerem imitari
tius experimentis evictum est. Itaque quae de aere dlicemus
de aliis aliqua proportione intelligentur. Modus quo
sonus in aere propagetur nunquam quod sciam satis explicatus
aqueisage sinciles,
est, Circulos, dujora rejecimus, nec putandum est opus esse ut
quasi sagittulae quaeclam aerea a sonante spargantur itaque
utile erit aliquam figuram adtribere ad faciliorem rei nova
intellectum. Sit chorda LAM terra per se, inque duobus extremis
fixis LM firmata ea in medio puncto A apprehenta pulse
tur, seulinea recta LM producatur in areum L () Met
ultra inde dlimissa sibi relinquatur, ut reclire ad priorem
statum, guin et in contrariam partem versus F deinde evo
gari atque aliquam diu motum reciprocare possit. Cum igitur
facilioris ratiocinationis
ab A in (A), tum ponamus facilitatis causa in punctoA
alligatum vel affixum chorclae esse corpus A B (quale corpus ipra
ab
intelligi potest) quod per vibrationem ex loco AB, transferatur
succedere in locum A (A) quem deserit. Sed cum vibratio sit
celerrima nec satis celeriter circulus aeris absolvi, aerque ex
B(B) expulsus s in spatio circumfuso aequaliter distribui
possit; hinc fit ut dier. (3) C, anterior corpore moto, per istum
chorda materia ad punctum uno latere chordae existens
in locum (2) (B) itaque aërem expellet ex loco B(B) quem corpus
AB nunc nove ingredlitur, et contra aërem alium faciet
quam alius rematior CD. Et contra cum aeri AF qui posterior
aeris
est corpore moto, non tantum noni alis statim subministratur
sine revefactione implendlum, ideo ipse aer AF nonnihibcli,
latatur, eoque magis quo ipsi A est propior itaque necesse est aërem
sonanti propinguum comprimi ac dilatari, sive (quia sensionis
naturale determinatumque compressionis gradum, quem partim
a sua natura partim ab incumbentis aeris pondere accepit et
propinqua ipsamet instar chordae alicujus tremit. Et huno

## Folio 6r — 00068530:0011
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
tremorem continuaret aliquancliu etsi non alius aer ipsi esset ri
et esse aliquod fluidum aere communi subtilius et penetran cinus. Veruretamen ad huc praeterea accedit nova causa ab aere
quoque vieino quae continuationem auget. Nam ut aer (B) C justo com,
pressior sese exonerare conatur in ambinatem ita contra ambiens
aer magnari irruit in locum aeris S () justo dilatatioris . sed aer
se exonerans, sese justo amplius exonerat; et contra, aer irruenis, justo
largius irruit; uti penculum descendendo exorbitat, justoque longius
nascitur aliquandiu duvatura
movetur atque iterumque ascendit; undle vibratio satis cliu continuum.
Aer jam vibrans (3) C vicinum quoy sibi aërem, sed a corpore sonan
te longius remotum, commoret ad vibrandum, non tantum cum in
ipsum irruit et exonerare se conatur, sed etium cum justo am
plius dilatatus iterum redlit ad se et sese contrahens ab altero
distrahitur. Quod et de aere A F dicendum est, qui elum locum
A (A) corporis AB transitu in (∞) (B) nacuefactum, replere cona
tur ut supra eliximus et versus A(A) tendit, quodummodo distrahi
tur a vicino GH unde aer interceptus sGtenditur ac dilatatur quam
durante hac reciprocatione, sonoque inde orto, rursus excurrit dilatationem sequitur restitutio nimia seu compressio, et utriusque re
ciprocatio seu vibratio. Habemus ergo quomodo aer (B) C. vel AF. Ai tam
dilatans sese seu exonerans in vicinum fpostquam à corpore vibrante
propulsus aut propria restitutionis nisu nimiunt comessus est.)
quan contrahens sete seu distrahens à vicino (postquam à corpore
vibrante attractus aut propriae restitutionis nis u nimium dilatatus
est) vicinum (ut (B3) C ipsum CD et, AF. ipsum FG:) comprimat vel di,
ducat, adeoque putet vel tendat et similiter vibrandum commoveat,
satque ita propagatur et ribratio ab aere AF ad vicinum FG, et ab hoc
similiter ad vicinum GH et ita porro; perinde ac si imaginaremur
plures chordas LM, NO, PQ. sibi vicinas esse unamqe LM pulsatem,
vibrare usque ad sequentem Ne, quae hoc modo etiam pulsata pul,
impetum nonnihil comprimatur, seu plus aeris expulsi accipiat s rursus sequentem LQ atque Ita porro, quousque continuantur
chordae, donec paulatim in postremis chordis frangatur put
sandi impetus excursionesque minuantur ut chorda licet vibrata
quantum opus esset ad locum vacuum A () à corpore clesertum, sequentem non amplius attingat; quod licet in ciere non fiat
quia continuum est corpus, vibrationes tamen postremce im.
perceptibiles fient exiguesque nimis habebunt excussus ac proinde
etiam
eum idem fere tempus semper parvo quoq excursu insumant,
nomine omnem corporis elastici a naturali statu elimotionem motum Tabebunt tardissimum. Hec autem quae eliximus de aëre
intelligo) praeter solitum teneli.. Habet autem aer suum jam elastrû aërem pulsante qu s 
 illustrantur non parum experimento vacui ab aere ordina,
nemadngedut
rio loci. Namsi duo hemisphaeria exhausta subito distrahan
omne elasticum sive tensum corpus, cum majorem solito tensio, tur aierque ab omni parte magna vi irruat, dluo ciëres concurren
nem accipit sive cum pulsatur, tremit; aeris ergo portio chordae tes ingenitem instar sclopeti fragorem edent, seu in partibus suis
vicinisque tremorem efficient; Ita sirc quoque cum dilatato partim, partim
compresso aere per sonori corporis vibrationem, alisis it atre

## Folio 6v — 00068530:0012
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 5r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
a etiam oriatur aliquid
loci, valder
iieris a eium vacui id est aert extausti,  
ruen
uil n hinc etiam ex collisione aeris uns
in locum vacuum, seu sese exonerantis ex compresso, ruclimentum au
aliquod soni seu fremorem et hujus aeris et vieini, contequi necesse est.
Hactenus porro unam tantum corporis sonori Ad itionem spectavime5
ab AB in (4) (B) quae si promita sit, aerem modo explicato palta,
post primam vibrationem requiescere fingeremus; temetri sunc
raclii non faciunt visum. Verum nuns consiclerandum est corpus
ABcum excurrit in (8) (B) rursus regredi in locum AB, umo
transgredi in alteram partem versus F, idque facere aliquoties:
Semper et 40 noves vibrandi conatus aeri ambienti imprimet
ccepta
turbatio: continget enim saepe ut vibrationes inter se non con
sentiant, dum enim nova chordae impressio aerem forte solicita
bit ad compressionem, ipse ex prioris vibrationis reliquiis ten
det ad dilatationem vel contra. Sed haec eum magnam futie
ra sint motuum perturbationem et chorda fortior craesenti
vibrationit
C
chorda
ribratione reliquiis prioris poraevaleat, sintque ejus vibrationes
semper aequabiles et aequidiuturnae hinc aer se paulatim ita
chorda accommodat ut mox vibrationes aeris vibrationibus
chordae consentiant, et nisi hocfieret non propagaretur sonus
sed mox ob perturbationem destrueretur. Verum ista continuatione
atque consensu et communicatur longiui et repetitione ipsa fortior
eritem perturbatio ista soni propagationem impeditura neque enim in
se chordae ivibranti
aëre intelligi potest prudentia aliqua quaaccommo
nata vibrationum perioclus, celeritas enim vibrationis non
à quantitate pulsationis, sed constitutione pulsati penelet
ut supra monuimus. Hit, distinctius explicari meretur admirar
da creatoris sapientiae specimen quo consensus sive is ochronis
vel corporis sonantis et
mus vibrationum chorcla aeris obtinetur. Constat ex sectione
Monochordi (cujus ratio vera alias recldetur) idem corpous sonc
rum quo est minus, eadem manente. tensione eo sonare acutius
id est vibrationes absolvere celerius; qua occasione notavi cum
chorda fit nimis brevis sonum quoque fieri nimis acutum qui
uoque
natura.

## Folio 7r — 00068530:0013
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 73 lines, status machine
certe corporum
=et sonus durorum percussorum
sed molli apprehensorum similidi
fit atonus, quia impeditis vibra
tionibus totius impetus conceptus
qui perire non potest, consumit sest
in vibrationes exiguarum partium
adeoque nimis breviui
quam u
distingui possim
unde sonusAton
in quibus scilicet,
natura illustratur. Hinc, corpora valde hetero genea ubi exiguas
nimis partes vibratio reducta est, sonum quen
sive qt si
sulphure fortasse quadam tenaoi cequabiliter dliffuso aonnexas, aut quae
sunt, sonant cum tong, ut avis aes, vistrum ingens tabula ex alabastro rupe exeisa
alioqui homogenea a sonant ingens, tabula exc
et sono ligni
aAddi possunt que supra de finitu carbonum diximus, sed haec
as obiter. Jam nero  redeundo ad figurum nostram
exmulo in apsum atque ita vatios gradus exhibent) eardem accipiunt consideremus nihil adhuc a nobis cillatum esse, quo deter
minetur, quantee debeant esse portiones aeris AF. FG. G H
item (B) C. CD in quas, velue Totidem elastra aerem chorae
Conantis vibratione divelli eliximus. Et quidem initio magni
tudo portionum hujusmodi à quibusdat casibus ac circun
stantiis valde variantibus pendere potest non tantum prout
sire alius quiclam plexus)iiislen ribrationibus satis aficiatur corpus AB majus minesre est, sed et prout multas habet
canernas in quas aer penetrat quibus velut totidem filis
corpus aërem ambientem magis trahit (quanquam omnis
ultimam
fractionis causam esse pulsionem non negem  ac ce dit quod
corpora heterogenea in diversis actis portionibus elie
existentis in
mode reperiuntur ergo pro magnitudine aeris puri partibus
AF. FG. vibrationes dipersarum portionum et unt inter se
autem inter Mariotti measque sententiasin hoc argumento fuit consensus, et cum chorda inaequales. Verum inde oritur perturbatio et
quod ipse mihi indicavit Epistola explicationi meae sibi transmisse reposita impeditis ipso conflictu atque destructis vel in exiquum atque in
justomajorum (aut saltem partis eorum excedentis) tum justo
lus minorum as propriis tantummodo partium justae
magnitudinis, vibrationes servabuntur, et ceterae quoque in partes
abibunt nem
justae magnitudinis dissilient majores, coulesient minores; ipsa
necessitate naturae motum earum quoad licet servare quaerentis
Praesertim cum idem corpus liquidum continuum varias simul vi
brationes habete vassit: Unam propriam ad aequatam, alius commu
nes cum aliis majoribus quotum pars intelligi potest, alius deni
que suarum partium ipsi toti in ad aequatas, quae variae imo insinita
etse possunt pro variis velut plicis quae pro variis externorum
impulsibus in eo factae intelligi possunt, itaque ad hoc ut justae
vibrationes praevaleant justaeque magnitudinis partes intelli,
gantur non opus est novis divisionibus sive plicis (tametsi et ipsae
vibrationibus
fiant subinde)  sed sufficit ex tris qu’a jam faltaz
prem
eas quae aptae sunt, et quibut perturbatio evitatur
caeteris
nec magis coercitis. Quae amplius illustrabuntur ex afferendo
mox experimento de diversis ejusdem chordae vibrationibus
secundum eliversas suas partes. Hec igitur modo paulatim
aer ita se componet ut evitetur haec perrurbatio, et in
partes sese mox accommodabit tantae mansitudinis epcanta cum
data aeris tensione naturali datum exhibeat tonum seu
u scilicet
desideratam vibrundi periodum quo vibrationes at chordae
ictuee
et partium aeris fiant Jsochrona sabeant con
tensae
seritientes. Itaque etsi aer apud nos instar chorclae suum habeat
 est enim et in aere tenacitas
quaedam et adhasio;
H quarum illae sunt justo
tardius, hae justo celerius

## Folio 7v — 00068530:0014
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 8r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 71 lines, status machine
certam naturalemque tensionem, à pondere aeris incumentis quo
comprimitur natam, tamen clatum quem libet tonum accipete potest
prout portio assumitur major et minor, quemadmocune et chorca
acutiles graviusque sonat prout major minorre fit pondiculus hue
illueve ducitur. Atque ita feoit natura ut quemlibet cier sono
gracum accipere at propagare posset, quod quomodo fieret, hacte
nus quod sciam explicatum non habebatur. Hinc etiam explicari
Cum Gassendo
potest quod Academici Florentini cégregre observanent velocaitatem
soni propagati esse unifornem seu spatiis percursis proportio,
nalem seu sisonus uno subscrupulo temporis mille passius con
ficiat duobus (tribus) et subscrupalis duo (oria) et passuum
atque id eo
millia conficere circiter solete et quod paradoxum videri pessit
sonum cequé velouem esse in fine itineris ac in initio licet factes
sit debilior. Nam vibrationes sive debiles sive fortes, sunt isochrota
et vibrationes unius particulae aeris, sunt simul percussiones
particulae sequentis; percussio autem hiec, et sohi propagatio idem
sunt. ergo et soni propassationes sunt isochronae, et proinde si uno
tempusculo aer AF accipiat vibrationem, proximo cequali tem,
pusculo accipiet eam praximus cier FG, et tertio tempuseulo aer
GH, ergo insumentur tot tempuscula quot aeris portiunculae
posito autem aeris portiuneulas esses inter, magnitudine spati
circiter aequales (quonium der ipse aqualis fere tensionis apud no-
est et ideo ad eaidem nibrationum periodos, eadem magnitudo
requiritur) sequitur spatia quoque cum portionibus aeris aequalitet
crescere ac proinde spatia temporibus propagationum soni propor
tionalia esse. Fallere tamen hoc debet nonnihil eum sonus ascendit
multum aut descendit, vel inter loca calore et frigore etiam
heterogeneis in aëre contentis val de eliversa, commeat.
Nis ita positis vibratio aeris perveniens ad portionem aeris
aliud corpus tensum attingentem, exempli cuusa chordam novam
a prima chorda sonante non nimis remotam, infligit illi ictum
aliquem unde vibrationes; sed si illae non consentiant vibratione
bus aeris aut chordae prioris tunc nova chorda vibrationem
in se tota, satis sensibilem non accipit, novae enim vibrationes
nascentes mox contrariis aeris ribrationibus à quibus ortae
sunt rursus suffocantur, sed si chorda nova priori sit unisona
seu vibrationes habeat isochronas sequentibus acris vibrationi
bus a chorda priore venientibus non tantum non destruuntur
sed et potius augentur, novis semper ictibus inter se conspri
rantitus sive eodem tendentibus inflictis; unde tandem ser
sibilis satis vibratio imo sonus chordae norae priori uniso
nae nasci solet, ut pila in planitie decurrens repetitis ictibui
eorum quos curendo praeterit magnam satis celeritatem acquis
rit. Ubi tamen duo notanda sunt, pn, etiam chordum
non unis onam ex toto, tamen intelligi posse unisonam pro parte.
unde observatum auelio a viris ingeniosis chordam P.  duple
quem admodum et Viri
clarissimi Heigelius et
schethamerus, me
hunc monente, Helma
stadii observarunt
 a
e
= et tale quid, licet ob naa satis
cognitam potentiae Elasticae naturat
obscare et per nebulam vidit F
olim Fracastorius, cujus locum
mihi indicat it et postea eleganti
atque erudito libro de organo
auditus inseruit Cl. Schelham
morus; i
 Rosndam Tria
huc notanda primo qu
no diximus aliquo modo
cinniora, ut octavae, duplicipoctavae
in quibus non quidem
lterni ant tertii 
ictus conveniunt
idem esti

## Folio 8r — 00068530:0015
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 128 lines, status machine
longiorem altera RS. sed alias aeque tentam crassamque non
totam quidem attamen duabus suis medie tatibus TY
 singulatim poriori RS. nonnihil (quod pennulis in locis
X. X adhaerentibus apparuit) contremuisse nam reverasin,
gula partes JY, VZ ipsi As sunt unisonae, et putem
determinari quoque posse, quid in aliis chordarum dluarum
proportionibus sit futurum qua res iterum nostram explica
tionem egregie illustrat nam ut siro in chorda percipimus,
tium
tales, ut vibrationum isochronismus servetut quo
videbatum
hicnotandum hoc et at quod chorda chordam unis onam imita
tur si in eadem sint fabula lignum enim, velut corpus solidius
dentorea
sonum fortius propagat, et hanc in rem notari potest experr
mentum diario eruditorum Gallico aliquando relatum de duobus
horologiis ab eadem ligneo sustentaculo suspensis quorum vi
brationes perfecte congruebant aut ex composito turbata ae
co
atlim ons ui quod sola aeris connexio non effecisset
essavit enim consensaes, ubia communi susten. ta culo sunt anota
patet autem exhis quomodo chorda quae libet ipsumque adeo
lignum pro diversis suis partibus cui libet alteri corpori
unisonum intelligi possit unum tamen, alio aptius et aptissi
me omnium aer et organon auditus in hoc a natura destinata
Dis jam explicatis facilius intelligetur quomodo organon
auditus sit duilibet corpori sonsto uniionum. Et sane possuonu
t
Est autem unum corpus diversis aliis (inter se non unisonis) un
sonum vel actu vel potentia, actu secundum diversas suas par
les easque rursus vel discretas vel continuas. Diseretae sunt in
lyra quae potest diversis,chordis esse consona, secundum dirersas
suas chordas. Aliquando continuae sunt partes. ita pauls ast
te ostendimus aerem imo et chordlam prexime propositam
sponte quadam in partes abire magnitudinis tanta, ut
cum data tensione sua fiant dato corpori unisonc, ita
in chorda. F7. ipso sonandi opere partes assignantur FH. H
lZ singulae, ipsi RS. unisonae. Potentia elenique consonum intelligi
potestunum aliis diverris, si scilicet prout opus est plus mi
nusve tendatur aut laxetur. Naturam autem cujus inimita
bilis est sagacitas, arbitror omnes modos possibiles in organt
pet
auditus conjunxisse. Nam et caritates are implevit et met
concipiunt partes dud vitri separatbranam fetendit; quam tympani vocant, et trans tymevanu
in ossis petre
dotula parte
labyrintho
 variae magnitu
minores
dinis ossula conjunxit, ora celerioribus seu acutioribus,
majores gravioribus sonis seu vibrationibus exprimendis apta
Cumigitur sonus incidit in cavitatem auris, primum ab aere
exprimitur modo dicto, deinde tympanum pulsatum tenditur
nes, et conceptos a reliquis partibus lonsius excurrere conantibu impetus
mum
baculus s
vaftexus iuodem in medioimm
huae magistoum
3V4. 1416 granoctur vitrum 
quibus consentiunt egregie quae
habet Chalesius in Musica, ad
explicandos Tubae et fistularum
saltus a Mersenno propositos
dum enim vehementius inspiratur
tuba cogitur aer ad celeriorem motum
cumque in tota tuba vibratio sit per
modum unius chordae, chorda autem
tantae longitudinis tantum motum
facile praestare non possit, dividitu
tota haec quasi chorda per medium
et bitariam, ut ita dividatur in parte
consonas (ne vibrationes se mutuo
perturbent) Atque hoc se quoque ex-
pertum refert Galilaeus cum enim
laminam aeream aut ferream aliquat
ita tereret, ut ejus etiam vibratione
animadverteret, quotiescunque motus
ejus erat concitatior, non tota
lamina per modum unius vibrabatur
sed dividebatur vibratio in duas,
Tonus ascendebat peroctavam. ila
dum scyphi aqua pleni abra digito
teruntur si vehementior sit motus
ascendit sonus ad octavam. 
 Hinc etiam ut
obiter dicam, veram ii fallor rat
inveni, cur is qui su vitrum
soni vehementia rumpere conatur
ascendat ad octavam ejus soni
vitrum icese
consonum, tam vehementem
agitationem nn facile recipiat
potius dividetur bifariam, at
quaelibet pars si nam quaelibet
pars facilius agitatur, et (cu
dimidium ad octavam ascenda
respectu totius) eo ipso cum
eo qui sonum edit, per fecte
consonat, non minus quam uno
pars alteri; vibrationesque non
sese mutuo confundunt
sed juvant, atque magis magi
intendunt. Cum vero sonu
et valde sit vehemens,
et satis diu continuatus
continuatis semper novis
imgulsibus motum continue
acceleratum (quae duo ad
rumpenda sono vitra
natis semper
impulsibus motum continuo
acceleratum tantumque deuique
Clilen sonsentienter) vibrantes, ut
audi majorfia
onatus excurrendi, majo
te quo facto
ruptura sequetur. St enim vitrum
orpertuum poncipe
oden telirone
amus per modum lin
es in apr 12
usus eodem tempore
Tot scexuam comm
e atu  
eratur. Sed n
in, solum immotum manens repistit. Unde firmitas eius vi a ibr
istrahente tandem supe
 

## Folio 8v — 00068530:0016
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 7r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 122 lines, status machine
et accommodat s
ut oportet Tece ut ejus vibrationes fiant fribrationibus aeris
impingentit ra
terat
partes oculia musculis ita formari possunt prout objectoru
dirtantia aut lux exigit. propagatur simul eadem vibratio
membranam
 tum sin obsicula
tum in aerem trans tympaninsen oxsie multiplicia ubi omnes par
diculae quae debita sunt magnitudinis (cocunt enim quari
instantubarum
mutuo suus
vibrationes quae Cum aeris inclusi vibrationes junant et
conterrant tum etiam fortasse ita prapagant soiumus quo
dammodo reflectunt et in unum dirigunt, ut omnium con
spirante nisu ultimum sensoriu (sine id sit nerrus acustia
notabiliten
atque ita elenrique impressio eadem ad eerebrum ipsum tracus
Caeterum
catur. t vero de partibus organi auditus earumque usu duo nuper
primur
egregii libri prodiere Clarissimorum Virorum Schelhammeri professoris
Medici Helmastadiensis  novissimae Dverneii Anatonrici Regii
parisini, quorum ulc quibusdam Mariotti, (viri certe in his studiis
egregii, et magna naturalis scientiae jactora nuper extincti,)  ill
nmanitate profitetur. Mirus
madsumma capit
Et his e j congruenter Duvernejus gener aliora a
ud itore
cogitata ad partes organi  applicatut jam noster explicandi modus
 rationibus, atque observationibus in solido collocatus
et recipiendus videatur.  idem Duvernejus  cogitationum Cluri
perralti ad hoc argumentum pertinentium meminit, quas non vidi, egregias tamen
esse apud me cuiperspectum est viri ingenium, dubitatio nulla est
et empe a tympani in
um annexe
idem inde
vnforacriouale
urrorum tendem
cuam exacte claudia
sembranae an
sis par
pingoia
nalibus
a in semicitentur
fexis, tum
incluso communicat
b aeremn
tumpari ad me
brante,
ecta osticu
conaminis rotund
inosse petroso obtem
e
cochlea (parte labs
pariter ac
vibrandum
quoedam si
vasi sculas
chleae
impano posita, nemb
onnexa malleum, inc
edem. Inde
denique per
pratio in labyrinthum
etroso excavatum, id
tremore ipsius ossis p
foramina in osse
cum 05 petrosum tremi
en mentranaetumpani,
tiones aeris inter ipsum et me
sanc positi a membranae pul
peraerem externum fac
um ob firemores ossicu
iter membranam et osp
ectorum, enqe nam in
branae tympani stapes ossi petroso
sympanum respicit sunt od
autem canalis a lamina
ta dicam ad axem cochle
inferioris ascensus sibe meatus aer
branarum (tympano, for
ficularum aeris acustici
ectitur, incus eos jungit, unde communicatio. Foramina in osse petroso qua
trans eandem membranam in
se et rotundum. Ovale clauditur a stapede cujus vasis membrana adnata jungitur
raeforaminis. Rotundum clauditur propria membrana quae membranae tympani similis est. Labyrinthus intra
cavatu
vetrosum undique conclusus constat potissimum tribus canalibus in semicirculum inflexis, et cochlod
taxemcochleae spiraliter circumeunte atque interiores
nata, exteriore vero per membra nam quandam parietis canalis in quo et
quadam (extensa
adhaerente) dividitur in duas quasi scalas (quatum duplicem ascensum) quarum una cum altera non communica
in semi-
vale;
una super alia sit, solaque lamina dividantur. Hommascensuum luperior communicat cumaere cano
circularium, qui vibrationem accepere, tum ab ipso tremore ossis petrosi, tum a stapede per fore
epit tum
um nullo alio immediate communicat, vibrationem vero
tremore ossit petrositum a membrana foraminis rotundi, quam aeris intra tumpanum et os petrosun vibratio
adimitationem membranae tympani intremorem concitavit. Lamina autem cochleae interhos duos ascensus seu
neatus intercepta, tum a superioris tum ab inferioris meatus aere pulsatur. Unde patet quoque cur dem
nanubrium barbiti apprehendentes sonum percipiamus, etiam auribus obturatis, quod per mandibulae et
temporum ossa tremor ossiculis supradictis et ita per stapedem ossi petroso communicatur. Caeterum cum canc
les semicircutares, tum cochleae meatus et lamina, coeunt (x amplo in arctum instar tubarum, unde partes
tantum in externo meatu auditorio citra typpanum, et spatio transtysnipa
membranam, contento, qui ambo cum aere libero communicant) sed et labys rintho inclusi, quem veteres
vocabant impuntatum quicum externo non nisi insensibiliter communicare potest. omnes autem
particulae et aeris etorgani quae debitae sunt magnitudinis, atque inter se et sonoro corpori unisonae, sive
jam prae existentes, ive explicata superius ratione) in ipso exprimendi soni opere commoditatis causa
eactae atque a natura assignatae, easdemaccipiunt vibrationes, easque mutuo jubantio propagant
Acceditque officium cavitatum organi quibus fit quasi Eetro multiplex, sonusque velut stentoreq tuber
reflexionibus multiplicatur et fortior redditur. Quod ad ultimum sengortium altinet, observatum
est duas esse partes net et auditorii unam duram alteram molliorem et ad usum sentiendi magis, ut
videtur comparatam, quae consumitur inpartes Labyrinthi (immediati audituis organi) interiores, lami
nam scilicet cochleae, et canales semicirculares, et amborum membranas. Unde suspicarilicet compatando
 sensum visui cum sensu auditus ut jam aliquoties feci, partem duram respondere nervo optico at
artem molliorem ejusque propagines magis respondere choroeidi tunicae propagini piae matris, quam prae
retite etherbo optico,) visus organon docendm ultimum dicendam satis mea sententia ostendit mariobus
sive gyri minores facilius exprimunt sonos acutiores, ampliores vero hyri exprimunt sonos graviores, atque ita organon
liversis corporibus sonoris unisonum fit, accedentibus diversis pro renata accommodatis tensionibus mem
otuni et ovalis, laminae unnexarum,) diversaeque supra explicata) divulsione par

## Folio 9r — 00068530:0017
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 96 lines, status machine
Epistola ad Schelhamerum professorem
Helinstadiensem tractatum de auditu editurum
Lbenter admodum intelligo quod scribis te invenisse.
verum organi auditorii usum. Ea res excitavit me ut rende
et unius fido chordum palfem, caer eanem rcipiont aeque dinturnas recipro recolerem veteres quasdam cogitationes meas de modo quo
sonus producitur, et organo communicatur. His enim omnibus
intellectis nihil amplius desiderabitur in hoc argumento. Summu
autem capita meditationis meae haec fuere.
quae sonant tremere 2. Quaecunque tremunt ea aeri
ejus demtoni capacious
corporibusque tensis, sed maxime homotonis, seu eodem modo
tensis eandem trepidationem communicare.
nostras eo naturae artificio conditas esse ut sint omnibus
aliis corporibus, quorum sonos percipimus homotonae. insim diligentia tua
His enim intellectis facile patebit manifestum est aurem
quodammodo corporum sonos exprimere et imitari. Nam
quomodo ea deinde expressio au ad cerebrum propagetur
vel etiam ad animam ipsam perveniat id hoc difficultas
est caeteris sensibus comtu communis, et partim
ab anatomicis, partim a metaphysicis explicanda. Nobis
 nunc suffeceret exlicare quomddo chorda
quadam tensa plectro manitsque pulsetar, alia homotona
tremat. Hinc enim sequitur si sonantia tremant, et ads
omnibus homotonum sit, danid tremere eodem modo. Itaque
objectum sonans instar chordae pulsatae, organon vero audito
i
instar chordae homotonae sine tactu resonantis considerabimus
seu omnium perperiodos trepidatorios exci imitari ac propagur Apparebit autem dcte attente legenti quantum inter ea quae hactemis allata sunt
nostraque indersit. sane omnes agnoscunt sonum a moti quodam tremulo oriri, sed quomodo propagetur in aere tam accurite
rimum quod diximus fuit, omnia sonantia tremere
tremere autem seu trepidare est motu motu flexionis et restitutionis
reciproco maveri alternissrepetito aliquandiu moveri; cum
scilicet corpus mutat figuram aut volumem eamque statim recipit
itque idque aliquoties: quemadmodum vid fieri videmus, si
chorda aliqua tens non satis longa, et laxe nonnihil tensa
pulsetur nam itiones ejus ac recitiones, simulque inflexiones et
restitutiones oculis spectari poterunt. Nec dubitandum est
quin idem fiat in chorda breviore, et magis tensa. et idem est in
omnibus corporibus duris, quo magis  enim dura sunt eo
magis tensa sunt, majoreque celeritate restituuntur
quin imo ipsa aqua quendam habet duritiei gradum
corpora summa celeritate incurrentia repercutere potest
Nam ut alibi ostensum est, repercussio non aliam habet
suis qpen tesireit ceiqum su astai 
A Quia ita desideras
miltam tibi quae ex
veteribus meis schedis
excerpsi, de modo
quo sonus producitur
et organ comm
cui si ex obseventi
anatomica penus
Accuratam organi
structuram pro
adjeceris. Nihil
amplius desiderabitur
 magnopere
desiderabitur in
hoc argumento
ab eadem causa nempe corporis
tensu tremore, eodem plane
+sonus,  ipsequ
soni gradus, nempe
tong. et oriatur,
et propagetur et
ab altis corporibus
exprimatur. 
s ac proinde et
item ns pluribus unis
propagetur, nemo exposui
nam quod ai multi aere
ad instar sagillat
circa arbitrantur, alii
ad circulorem in aqva
nascentium imitationem
confugiunt, aut q
origirem soli explicant eo
eballitione quadam reris
tremulo illo sonori corporis mot
in innumerabiles partes divis
uti aquam in vase turbari vide
si in qua baculus ultro citroque
celerrime agitatur. Quae sad
+ et si non aque
arcano naturae artificio possibile sit
+atque elastri
explicationes omnes
gliaeque similes rem non exp
tangnt, negligunt enim id quo
potissimum est, aeris scilicet
Elastrum,  nisi enim ips
certam quandam tensionem
vetsu aad instar chordae hab
aptum instrumentum speciebus
sonorum deferendis vehiculum
non esse C. ut mop appatebid

## Folio 9v — 00068530:0018
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 10r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
vesicae vel
quod manifeste videmus si lapillum pilae inflatae super-
Soculis enim ipsis deprehenditur
incidat, videbimus canim pilam cedere lapillo, sed mox
restituentem sese lapillum rejicere, eodem prope impetu
quo incidit. Itaque mirari non debemus aquam aquae
Aiguam
incidentem posse producere tremorem adeoque sonum.
Etiam in maximis camparis, quin et in ferro solidissimo
si percutiatur, sensui ipsi manifesta quaedam trepicat
est deprehenditur.
si incudem s aliudque ferrum
aut chalybem politum nonnihl pinguedine aliqua
tenuissima inficias, quae scilicet transverse spectanti
nonnihis
appareat, atque inde globulum aliquem durissimum puta
ex jaspide aut chalybe
ut in
ficiem dei demittas; notabis in ea vestigium rotum
orbiculare, cum tamen globulus planum non nisi in
puncto sensibili tangere possit;  necesse et itaque
vel globum superficiem planam, vel globulum, vel
potius utrumque cessisse, sprorsus ut fit in vesica inflata) adeoque
quam eliqies
factum esse ut plures partes globi major globuli pars
superficiem excipientem contingeret. Orbicularis autem
figurae manifesta ratio est, cum ab omni parte aequalis
cedendi ratio fuerit.
itaque ex his quae videmus
de caeteris quae videre non possumus, facilis dijudicatio
Ratio autem cur flexio et restitutio aliquamdiule
reciprocetur, haec est, quod omnia quae semel impetum
concepere, non quiescunt in eo statu, quo tendunt sed
ultra pergunt, quia quae sunt in motu statim (nisi extrinseca
vi adhibita) ad quietem reduci non possunt, ut videma
in chordis pulsatis in pendulorum oscillationibus, aliisque
exemplis infinitis. Fiunt tamen hae reciprocationes
latione spatii semper minores, ionec a quiete estingui non ossen
quanquam revera credibile sit quiescere nunquam
sed continuari in infinitum, quanquamicet insensibiles
ceddantur, aliisque supervenientibus recipiocationibus
confundantur
Sequitur quomodo Trementia trepidationem aliis corpunie
tensis, sed maxime homotonis communicent. Et hoc quidem
fieris non posset, nisi corpora dissita connecterentu a corpore
satis apte
sive llasrum habentes et
quidem fluddo, sed tenso tamen, set compressionis ac restitutionis
capace. quale corpus est aer. prorsus enim abeundum
est a vulgari illa explicatione soni, per c quam
ac compressionem fle
lexumque passum fuis

## Folio 10r — 00068530:0019
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 133 lines, status machine
mutua reciprocar
plerius a circulorum lapillo aquae quiescenti injecto nascentium tionum deris et conori
. Mil sint nisi Aluctus quidam in superficre sed
similitudine petere solent, cujusre
opsidut t circuli
illi non inta e etissedum es superfici ascuntu mod
on origiisi altion
alium amitiosem et remotiorem
eorot majas levus autem
ampliorem, quia cira
in cum sono consertu
aer corpori sono
Tro obsequitur sine
im hact ansacus anessino apte conferi
apimum adri communicatur nic est. thorda (t tremens
ut hoc exemplo utamur aerem percutit in eam partem qua ipsum
nunc tendit eadem in antrno rediea, aerem in 
et eo luto aerem vicinum
quia cedere statim non potest  nonnihil comprinitt aa idem corpo
contrario motu rediens alterius lateris aerem similiter
percutit comprimitque, eaque ratione aeri priori spatium sese restituendi
concedit? Sed auia aer ipse sua natura un eo comprissionis
statu in quo apud nos est  constat enimtalrem celsiorem minus
nitum
onolsihi sposset non
 atu habet
otu
t fieti quia tamen quiatans
reciprocatio corporum tensorum non tantum a corporis tensione,
ut sut diae
ut suas vibrationes arporus
sed et ab ejus magnitudine determinatur incquemadmodum
videmus chordam ejusdem tensionis sed dimidiatae magnitudinis
hincu
batinem
ad corporis sonori Hibrationes
vibrationem, aerem dividi debere in partes tantae magnitudinis,
dupto ndu
itique vibra rstuum
chad
quanta satis est, ut pro praesente suae tensionis statu, corpus sonom
reciprocationes ac chorda
ip sammet Quo sam poido fiet ut aer choe vicinus aeri sonon chordae reciprocationit
ean aeque
habea
trepidationem quam ab eo accepit alteri aeri
sibi vicino, porro communicet sonuinque ita idque prossu eodem
modo eademque lequ Unde manet eadem soni species et si salicem congruat, quad fieri punta
ob vim pulsationis in multis nimis aquemaomodum videmus
rejus i lanquidio
Chordam fortiter tanit eod pro fet tensam fortite Ceniterq
pulsatam  eundem tonum reddere. Elanque Lanquescere
autem oim soni  necesse est, quia illa vis pulsardi seu
N a
quadam propagatione communicatur Atque ita demum et mihi dstincte etsi paucie
t
adiatione
explicasse videor mirabile illud arcanumque artificium
quo natura, sine ulla perturbatione non sonum tantum, seu
et ipsam toni speciem in tam dissita spatia propagat
ut diversi etiam soni per idem foramen sine ulla confusione
transeunt, quia idem corpus variis motibus inter se compositis
moxeri potest; fluidaque innumerabilibus, modisi dividuntur, qa in
partes quae singules diversis motitus sec  quam p
facillima ratione accommodant. s etiam explicari potest d quod experimento
quod quidam nolr potavt Academia Florentita, soni motum
omppobavit
esse uniformem, sive tempora esse spatiis pro portionalia, ac
si sonu in aliquo minutulo quadantem miliare percurrat
duplo eodem minutulo Duo milligria absoluturum. Ratio
ui tam
corporis. Lonori
quama
est, quia vibrationes taciae alis
ani quam romoti, sunt aeque diuturnae, ergo et percassiones
divisionesque aeris  su per aequales
ompresianis gradum
efipe f percussio autemnum ascendit vel
compore quamloco
quousque scilicet eandem, tenu
ud
languidior, quales sunt remotiores) cum
ntom moveatur
tom temporis
minus etiam spatium percurrit, quod eodem revit
a cacare div ersa comnitu
rende mneshond ae quabilite er incedent
imo et dilatatius
nem ejus juvat
sed quiaqe crpussonorum
sed quia cheda
denuo 25 ciprocans eum
iterum comprimit
denssiotest
aer sc priu resti
tratumellitius
vel tardius restituo
um choca eat
vel redeat nade
nasciturs perturbatio
quae cum sit motui
centraria, eligitur
fex ideo ex vanis
modis elintur tatis
qui quam micontinuatio
Geligitur ille quoque
talis aeris reciprocatio
quae da dibrationibus
si qua aer corpus fluidum
infinitisque modis in
partes divisibile esset
Nam et si
et quo fit
scimus enim partem
alicujus corporis posse
habere vibrationem
aliquam peculiarem
cuma vibratione cum
toto communi diversam
quod etiam
chordarum expe
rimentis demon
strare possem
Divisione enim in partes
non hic avulsionem sec
diversam flexionem diver
farum ejusdem
 ad pli
nam in sono
qui per aerem
descendit
ecus cisse
erbitror

## Folio 10v — 00068530:0020
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 9r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 99 lines, status machine
Unde omnes soni a qualuiter incedent areiquetus
intellecto jam modo quo propagatur sonus fae per aerem
oriam recte explicatus est facile constabit uod ratio illius sympathiae qua fit ut una
essine turbatione.
Ex dnabus chordis homotonis pulsata, etiam altera non pulsata
resonet vel tiemat Nimirum
e
si duae sint lyrae unumuniasque
et unam pulsem sip pamque vibrari. faciam
Handem chordae imprimatur
quemadmodum pila in
lationes accipit modo supra dicto, tras imprimit omnibus, etram
fidibus alterius lyrae, sed qui sed quia ipsae pulsatus quec quarum
tensio a corporis sonori tensione diversa essis dedium reciprocationes
cinumjecti percumientis save corpetis sonor
cum reciprocationibus aeris, non congruunt, adeoque mt destruuntur
at vero sola illa chorda homotolia reciprocationes illas acipit
momiq turbut se atque imitatur et quia eae sunt cheberrimae seseque celeriter excipiunt, hinc fit ut
interse congruentes
planitie decurreus repentis
percussionibus ictibus torum
quos correndo praetevit
magnam tandem caleritatem
quantitas percussionis seu
ut tandem fiant sensibiles id est ut nascatur ob repetitas
percussiones, vibratio fsatis fortis, aeque sensibilis, id est
ut nascatur sonu.
Quae omnia tam clara ac mathema
ra fica quaevis demonstratio, si vacaret haec figuris
ac prpositionibus po fuse exponere, ut ab uno quoque-
uteunque rudi percipi possint. Sed pro his qui meditari norunt
nihil amalius aldere necesse
illustrandi tamen causa
duorum pendulorum quae
baculs horicontali
sum ab eodem lignoo, suspensa essent, et si diverso modo incita
6
sibilem partium ligna
oscillastori pindulorum po oatia
concordiam moxredibant, ob insen-
des ad concordium redigantur
efficiebut ,ut ille moto
Unde apparet quomodo vibrationes
fieri potest seulquando corp
punactu ut chort ue pote
Utimum nunc superest, s ostendatur quomodo organom
tam diversas trepidationes percipere possit, et quomodo esse
possit homotonum tot corporibus diversae tensionis.
minusminibimur L
hoc minari non deternus, si cogitemus ipsum aeremmibi
egregioncet simplrcirimo,) naturae intento ips omnibus corporibus sonoris esse homotonum,
quia est, corpus fluidum
qasmonatim jam
et comprimibile. Hinc etsi tensionem suam habeat, natura tamen
remedium reperit, ut dato culibet corpori possit fieri homotonus prout
major minorve et portio assumitur quemadmodum supra
explicavimus. Et vero sciendum est nullum corpus  ita
durum vel tenax esse, quin certo grad certum habeat gradum
feuiditatis et Glexibilitatis, et ita nullum erit corpus quod
non saltem sacundum suas partes (quia partes a Toto
Separatam ae  possunt vibrationem) sit omnibus corporitus
homotonum. An autem u natura vel fluidum hujusmodi mobis
inserverit, vel etum corpus ato quod firmuum attamen aptum
imnumcb di in partes aptas separatam suam vibrationem
flecti plitarique uet ita dicam
datae cuilibet allabenti respondentem exercento,, instar
meris vel eta cun sive deniquse hele rogeneum compositum
ad ex partibus pluribus diversimobe tensis, ut bi lyra plurimas
g allabi
possit, quin homotonam in organo partem reperiat 
aptt quod ope mnsculorum varie fortasse contralla dilatar
ac diversimoe tendi organum potest, pront sonus allabens requirit
remaducdum videmus res oculi Parie a nobis flecti et accommovam
proditantia obiectorum es lace potaita ugt quodnam horum secuta siLF
Qui nuspiam ad huc quod
modo distinguantaraec
soui magnitudoi celeritas
vibrationis seu tonus
tentio tanqu n deqe atri
tensio ipsa corporis treped
Cx qua cum magnitudine porporis
conpuncta tonu nascitur
Fvel destruantur vel
assumitur autem necessario
ea quae debet, quia alias
matus perturbatio  oritur
quae tandem post aliquot
conflictus sponte in concordi
pua debitam desinert
sioe homogeneum
natura et anfortasse
plura simul junxer
na ingeniosus aliquis
anatornicu his intellecto
fortasse non difficulter
dijudicabit uodennue
autem plegeritidita facile
enhris in Tellinetur, ut
us

## Folio 11r — 00068530:0021
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
iteras truas
10 Aprilie datas
accepi quarto Augnsti
mesiam digiassum non invenere, sed
nam zellerfeldiam missae illic jacuere in quibus dam cedibus, donec me
me Hanovera absente
illus reverso deprehenderentur. Gaudeo quodemeae de soni natura cogitationes
Sultis fe(e noc dubito quo atteritius considterabum eo, placitoras magis difficultates ond
H
tibi tantopere placuere quos superfuisse scrupulos ais, facile opinor eximamturs
primum quon aaus alio modo sonum generari, alio propagari alio denique sentiri
ejus
nota)
scilicet produci per collisionem, propagari per trementia corpora percipi dum species excipitur
in cabitatibus ut imago in tunica retina has ego diversitates puto tantum esse
oculi
apparentes. Collisio enim sonum non producit, nisi quia tremorem; oritur ergo quemadmodum propa
ratur, et , valde mihi persuadeo etiam in orgamo tremorem exatari
R.s
rescontentem vibratio nnbus corporis sononi. Itaque non alia erit ratio perceptionis quam
po originis et propagationis. Elastri autem consideratio advocanda necassario est
lioqui nihil propemodum rede explicari potest. Et  quidem omne Elastium hoc hibet
insigne  et ad explicandam  naturam plane necessarium, quod sive fortiter sive
debiliter eritur pulsatum tamen aequali se celeritate restituit. Quae causa est autem exl
tom
etiam excellentiae hovorum rorologiolorum elastiis suspensis instructorum. Itaque sonum non facit,
Ectus sed icti restitutio tremula corporis idi restitutio ea enim constat fit cum tremore seu
recipoeat vb reciprocatis vibrationibus semper aequidintirnis unde certusquidam tonus
oritur. Iaque Atque hoc est quod dixi non collisionem, sed fremorem a collisione ortum facere
sonum. Omnit autem sopum edentibus reme i etiam
aliquo modo durum
fucilecedit idem
Nihitam molle est quin sit mulsis
resistetes, quia tam celeriter cedere non potest. Quid ipso aere
 haec enim in comparatione consistunt, et quod levitem 
tremorem inesse noli dubitane
quid aqua molius: tamen si baculo fortiter percutiantur rationem duricorpons habent
turbet. Recte ais nihil tremere quin tensum sit. Ego vero sentro omnia habere aliquem
verementi ictu
et corpora aqua lapulos injectos etiam repercutit.
tensionis gradum, quod clarius pateret si meas de motu demonstrationes huce transser
el
transscribere vararet. Quidim tensa sit inlcitra cum constet ex tot filis intontis, qui
si implicalis. Culcitrae fila ipse ictus haud dubie tendit eeris nam tantus
esse potest, ut rumpat antequam autem rumpat, utique ut tendat necesse est
2
quod si remittat autequam rumpat
tensa autem percussa tremere itaque et tremorem
rumput sufficere tamen potest ut tendat quare
Abter
at ans quad pareoutase
erat est de aquae cndulationibus undem quod de aquae cindulationibu unde petitam jam
itaque  vero enon sufficit ut
Huic igitur seupulo tuo
quas
a veleribus uni explicationem semper concensi, nihil enim et nam nec quod at
etiant tremorem producat.
is illis
una ratione quantum ego indico, et ea in quibus consistit cardo rei, ne atfingit
quidem. Quod ubi clai tibi salis est explicuero, efficiam etiam opinor,
Namcaqua clastrum L non est corpus satis elasticum, quod illi sciunt qui ejus compressonem irritis experimentis,
tentavere, ideo nec sono propagando sat, aptum. Sedlargiamur aquae Elostiaem qualecunque
certe
ui corporibus sensibilions, omnibu
certe est al quod nihil tamen ad hos limulos conferet

## Folio 11v — 00068530:0022
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 12r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 105 lines, status machine
ut explicationem meam penitius perspicias.
primum Circuli aquae nihil
non oriuntur ab ullo Elastro, a sequa pande deinde circuli aquae
non continent in se tremorem, tertio nihil conferunt ad explicandum quomodo
species ree toni propagetur
quos videra
nullum esset
qui profecto eo in aqua circuli isti nasci possent, etsi nihil conferret ejus Elassrum
attamen sane
o nullusque in  ejus exignis partibus ex ictus oriretur, tremor; nam tremor
pollo infecta
pentium madinam exinnarum partium tantum differt flactibus illis rotundis in aqua exeit
cireulis.
aquae
ab undulationibus)
abicularibus in aqua cexcitatius, quantum motus aeris a veno profectus a
sono vento differt a motu geris profecto a soro vento. Circuli enimtilli quid aliud
Cp
sunt quam fluctus orbiculares locum ictus circumdantes Et Unus autem fluctus nasci
 humiliorem Flactus autem est
facit alium semper quo remotiorem
affectio totius superficiers tlemor vero quem dixi in partibuis insensibilibus
prorsus quemadmodum ventus est quidam aeris fluctus.
qui temore sonuni seu tremorem partiuu na
nec
distariti
distinquitu
pectandus est
et senus, sed vipaccelerat nec recardat. sed ut penitius discrimen vederis explicationis
et novae mece agnos ens exsplicationem meam meli penitius perspicias
Ut vero
inea melius agnos eas; velim ut consideres totum
ut ita ditam arcanum in eo consistere, ut explicetur quomodo propagetur
sist
discrimenque ejus a loudgari.
ipsu species tote toni non  id est quomodo abr situ unus idemque aer licet
 ut vibrationes habeat deferminatum tensionis gradum, tamen sit omnibus aliis corporibus
homotonus. Utique enim una chorda non potest esse homotona omnibus aliis
tensp
eminet
diversarum tensionum. In eo igitur
nofficiua inventu uit efficeret corpus unum homotonum aliis omnibus. Quod factum est
adhibendo corpus Elasticum non solidum ut horda, sed liquidum quod est aer.
essi
ransfere Chordis ver
Equidem chorda ettam potest alipo quaelibet etiam posset reddi hromotona
cuilibet alteri, si semper adesset aliquis qui ponticulum huc illuc duceret
tantum
quo fieret modo brevior modicci
hunc tardius tremit esernato eodem tensionis gradu, pro
majus aut minus aut majus. At aer cum sit luids adeoque in portes divisibilis
fluidus
hinc sese  ipsemet accommodare potest vab rationibus corporis sonori, c
es
dum in tales partes diffilit, qualeam magnitudo
tantu est quanta cum fensione in dato tensionis staere inexi–
Emnictum lanta erus pars
id
et
stentis stata corpus ed
gradi
seu eadem vibratio num
e
Parundem cum sonot sonoro homotonem
ribeat
ene
habens. re Causa autemtur
intervallamanifesta
in tales non alias partes dissiliat ea Be
eligitur
st quia alias vibrationes aeris
sit corpori somro hothotonus etiam chordam
et corporis sonori sese perturbant faq
c
hordae
prani, l
aslramt etiam sonanti romotonono  faciet similiter resonare, huic enim
expediuntur. Hinc jam cum aer facti
t
eosdem ictus imprimet vibrat ictus imprimet a quibu vibrationes vibrationibus
quae ideo t non perturbantur
ed prens repetitis elibus inerescn, done tam portes
ipsius consentientes nascentuu
ac sensibilium
sive à
+ ex eadem
collisione nasci
potest et verlus
eorum recte
exprimer
porro in a
possin qu
alia
alias tantum
1
potona
seu unisona
a
is
onis
praessare
possunt
+Nec ratio esse
potest cur alius
preisto

## Folio 12r — 00068530:0023
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 72 lines, status machine
disseti aeelitem tesae ictus
fiant, ut audiri possint. Eeeq cum contra hometo. e chorda hete rotones ectus
quidem excipiant, sed vib rationes reddant vibrationibus aeris non consentientes
itq quae proinde a novis reris vibrationibus supevomenlibus moxiterum suffocantur
quod
re
Quae quidem intelligi non possunt
nsi qua  consideret, fongma duobus capitibus orin gradtu censionis et maginitudine
C
consid et averiss sumferit
psese compon santibus, orporeeszita in partes flexae vel plicats
corporis tensic, quod cum nemo in explicanda toni propagationesantea adabuernt
et omnium nin iminime illi qui circulo aquae attuucere, oias re nomotoriu
atfulere facile judicas, eos nullas distinctas de hoc argumento notiones habere
quoquec
potuisse Unde nec facile agnosces, non potuisse fracastorium
cujus citas librinde sympathia) jullo modo explicare problema de chordis u unisonis
cilerum omnis sonus tonum quendam continet sed
is saepe nmis est acutignat gradus ius a nobis percipi possit, talis est sonus quem reddunt
e
ecto.
Elastro aeris non me
quam
corpora surda ut  silices a ligna, quesciliceti aliaque privata
 qeda glutine quodam partes ectum satis cons
nec s in alias majores unitis
ad osonum redienndum aptio 
C
quae consant enim ex partibus mmis exiguro,
partesautem quo minores eo sonant acutrus. Si chordam quamca aliquam etiam
lorpo
vel alsem mollicrbus obpolutis
vulgarem cannabinam fortitertendas, majoqe eiue portionem assumas
num edet, cujus eo aculior erit tonus, quo minor lerit. portio chordae. sed
atec
si va
experio
dicere possis qualem  sileo in silinem impactus edit
constratur
videnus corpora cum tono sonantia, ut
admodum es
ensibili carent quem clappanteex perimento natura soi iltiusatoni satis
campanas, est vasa fictili patinas; surda reddi, si durante ictu manu apprehendus
quo
Torpora surda edere dixi. Constat etiam ita
 quemadmodum et chordam manu apprehersam tremore intercepto surdam
Reddere possumus. Corpra vero quotum partis satis unitae sunt sive quod sint magiis
homogenea, sive quod sulphure quodam Tenaci aequabiliter diffuso conjungantur
igitu
sonant cum tono, ut  inte ingens tabula solida ex Alabastro rupe exciso e
Ita videmus larbones p in pavimentum decidentes sonum edere insta corporis
ut sulptur exhalare
C
E
duri metallici, si ea cantione lignum comuatur et aqueis
non possit lerendo enim privantur partibus illis nullioribus, quibus interspersus intercipitur
prorsus quemadmodum
quae in ligno durioribus intersperse oa tonum impediebant
non ederent. At idem linum non privatur durioribus illis magisque sulphureis, eti
campane si stuppa circumdatae esstatimm
tenaciori humiditate constantibus quae in carbone supersunt, plus minusve pront
clauso magis igus fit faci exhalatio in aerem apertum magis minusue fuit
ipsarum Celementa
Caterum circa vera toni ac vibrationum principia
habeo demonstrationes geometricas, nondum enim quod sciam
impedita
quisquam ad huc demonstravit magnum llud rei Elasticae principium, quod
complures
scilicet corpus tensum omne sive fortius sive debilius pulsatum, tamen vibrationes
semper habeat isoltronas, sid non paucos e demonstrationem dare
alios
agpessos, Mersennum, Hobbium (Honoratum Fabrium, et sed dimulata

## Folio 12v — 00068530:0024
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 11r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
Geometria decipinut lectores non satis atbentos, et possum paralogismos
ad oculum demonstrare. Nec veri tam facilis est arcani hujus naturaeinstituti
explicatio, ut tam molli brachio levibusque meditationibus, quam ab illis impensas
Ehic negotio impensas video confici possit. Etiam sactesi; ratiocinationes
qin Epistola  quadam ad Mersennum, egregie paralogitant
De communicatis anatomicis observationibus gratias ago, vellem addidisses
ileaum
aliquid  de anatome partum organi auditus, sententiaque circa usunn
1
l
quem novam novis meditationibus explicare te posse in fallor scripseras
Illud autem moneo ut tentes explicare quomodo organon fiat omnibus corporibus
Di
tua
 Qvaded
sonoris diversi licet tensionis homotonum nam Tremorem ectum percopere
ab
non potest, nisi eum ex organo non possumus, nisi vigano quodam
modo ex primatur. alioqui nec tonorum species discerneremus. Distinctis
enim notionibus sis opus esse, ut curiositati seculi delicaborum ingeniorum
satisfiat. Sies autem tantum modos video quos quibus idem corpus
sive tremores eorum expamens recte exprimere
Crassicum possit diversis alus esse homrotonuns unum si sit fluidum instar aeris
De
ales majres
minorasve ppossit et vellus
habem
alterum si sit constat ex multis partibus diverse tensiss ninu tuonior
thordas ita ut semper aliqua earum dato chocdae hom
quarum
ex
alteri alicui choriae homo
 est modus si corpus tensumnunc brevius aut
longius fieri possit aut magis minusque cendi renitti possit ut eadem chorda cochleota
ut chorda ponticulo hnc illus duc ad
tona futura t est: tertiam
adducta vel laxata; posset enim natura ita partes organi coaptasse, ut pro
tendantur aut remittantur. itaque veram audiendi
rationem explicaturo, nechanice oscendendum est; quomodo onn omnes orgaiu
ut postulat tonus ingruens,
partes ad  aliquem horum modorum aut ex illis compositum conspirent. Ca
simuliumve
Quod non ctubito aq te, pro eo quo polles ingenio ac secundi industria praestari
De Epistolis meis circa hoc argumentum, ut voles constituito: inalim
tamen inseri integras annecti integras neque enim alias sententiam meam
recte percipi posse putemo quod si facere tibi placuerit, pod posses
posse.
V. Clmi
adjectae sunt
G. G. L. Epistolae
de arcano nature artificio a veram soni origine, ac propagationem ucent ab ipso nunc
titulo ipsi haec verba inferere
Nca
primum explicato
per olgatum non
FHaec in
separaa
cheda

## Folio 13r — 00068530:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 87 lines, status machine
Monsieur
Vous aures receu la mieune touchant l’affaire de M. dovceur je cron que
tous en sorticons par ce moyen, et je n’en voy point d’autre voye, pourl etr
sortir bientost. Car de la maniere qu’on prend ces choses icy, jeln en ose quasi
point parter
J’attends avec impatience ore traité des couleurs.
il fant bien que la couleur des du sang  agine ag et d’autres corps aye son origine
deola refraction, puuisququelle disparoist, quand on lacede unea uu deaede ce
Jesophaitenes ve dois que vous medilassies la dessa a cause dela consequene
mitroscopes qui aggrandisent tart. Ce que vous aves trouve du moyen de faire presque
disparoistre la coueur des pierres transparentes et t feinte en les faisant touder
et confirme cessentimene
la surface de l’eau est tout a fait myenieux. pour equeJe surs bien
Regela que l’hyver passe un nomme M. Schellhammer protessenu a Hetiustad
resssa cant homes
c
e
a
 dan
resundis
a un traité de sono. Je luy ere la dessus une
oc
lettre assez ample psdemes veilles pensels sur cesuiet. Şavoir je
ais
in ecrivit, qu’il travaillo
dont voicus la substanee. Je distingue, dans le son l’origine, la proparation
contesse
et la perception Pond l’orgine je saggose que la cause remote est bien la
egun
percussion mais que la vraye cause procheine est la restitution de ddu corps
lingtsus
lhocques, la quelle ne se fait jamais parfartement à la premiere fois d’on naist
+
  une suite de reciprocatione, c’est à dire un tremblement. Et  la vitesse deces
s
est demonstrable par exaeriences et raisons, que tout corps quelque dur qu’il soit cede un peu
et se remet avec tremblement. ef qu’il n’y a point de corps si mol, qui ne devienne
etendu en quelque pacon, et capable de tontr trembler, quam le choc est assez proint.
Epar exemple un coussius est mol, mais puisque les netidenc
dont il est composé peuvent
cor sin
cestre rompus par un choc asset fort, et que ces fuls avant que d’estre
et plaptole de
a tenpon
sleur donner 
les rompre, cest a di pour faire naistre un son. Et si le son viendroit de la percussion
n
et
caicement estre fendus il, est visible que le choc peut estre assez modre pour les tetrore sans
d
vequit
nene plus tost que de la restitation il n’y auroit point de ton ny dégatité, dont l’égalité
e
a ncc qui sus
des corps elastiques quoyque plus on moins
R frappes sont sochrones En fin cela est visible dans les cpordes et le loches. et ece son
vient de ce que les corpelastia restitation
erbleus
estre sans ton, comme celuy avec laqe qui se fait entendre lors qu’on frappe
ue a
une pierre, a en effect un tro, ton trop aigu, pour estre distingue. ar j’ay trouvee
et j’ay trauvé que le son
arvi
our qu’us piece de be
qu’une brde tendue dont le sou est
ton est plus aigu à mesure, qu’on en prend une
evieut tron petite
euxcorps resuaxans quand on les tonche sou adx verres pleins d fau )c est ponrquoy le charbort
plus petite partie, fait enfin, un souy soure quan cette parti
eae
connesau ce qui est de la propanation
le meme a
ica communi
a
air, j’ay trouve bien de la difficalte car font ce que j’ay vieu veu la dessus
l’aquosirne in a pas salisfait. Enfin il me semble que j’ay remcontre la vraye maniere
curquntam il
ail estoibois
Je suppose que l’an est un flarde
test que etouppe qui environneroit des cloches, mais l’eau sortant par a cthaleur il reste seulement une
parmus de la quelle cebte proga communication se fait.
reme
e l
meslee
E2
e
a

## Folio 13v — 00068530:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 143 lines, status machine
-
e
s
d11 1o) rent supu
astim; que la corde frappee
lenta rale
comme elle ver et vienf
agité se divise en quantité de parties, dout les plus voisines deachor
remblet, aussi, mais comme l’ait a son propre degre de tension Il’y en aura beaucoup dont
neantmam
ne luy pouvant jas echupper assez tost
les vibrations ne s’accorderont pas avec les vibrations de la corde; l
Il faut que l
C)
par exemple) fart en effec naistre des
pibrations dans l’air remve bien l’air; mais
E
B
jres scantaar suet hertane. dear mt si rniamit is jioet n uimgod uno
ntae) aun r toee tasa
A
chotque bs part
qui avoitntles vibrations conformes à celles delacbode qui dnten retrendront
plusforte, leur vibrations seront ega
 un tremblement assez considerable. Or il faut considerer que la tens le ton vient de
X
le corde estant
grantité du eu corps tendu, des
forte qu’il est conve raisonnable que ’air se divise  le plus ordinairement e
 deux choses du degre de la tension et de lu la
calles partres, dont la grandeur puse avec le derré de lension de l’air, onne 
une bibration conforme à celle de a corde les autres tamblemens contrarres
ton tarbatifs seront abolis pour la plus part. Or l’air environnant la corde
era a
roane luy même ce que quiat que la corr
espece du son demeurant quoyque la force s’assoiblisse par
ar
dont ilsteno
Vs
Acen quoue consiste l’admirable inventioni du breateur. Ca
segan de l’air quin loute
+ d.
avoit fart
tar
a
ces
au in volte
la
par
ege
one homotone, ou à ustison à toutes esautres
fors se pent  peut se diviser en partres
partie d
e las grandeure qu’il faut pour estre à l’unison avec tout corps donne
la division.
me
d
upo
mais
e
estrepennes une certaine
ea
dera
condre
seauroin
querasuinide et elasticsoptentum
e
alr astam
est par
quon peut rompre un verre, quand on
en criant seutement, quand ou prend son ton mais une
cest par lla que nous voyons
 S’est que l’air pron communiquam
ineplitin des percussions le même trembremen
plus deforce
suton, et
loctave par dessus par avoir seentu
qui devient enfii assez fort cons
la même espece ou ton, impitme par
L. CD. premicae
cans
erstentin sestas
as nonne impressions
anementation, de la forre Qieu continue alies le verre commene
ane
la rupture
jenete ar vons caves
se  par nec anguentatum.
aux corjs tendus de même
des
oit Dencofimet miation
par
svisblencent
qu’une chorde tremble quam une
la 
u que lexosem
antresonne, ea qui luy est à l’umison, et meue, qued qu’une fait sonner
en seffect il fants que les cris sast
est pourquoy ne fant pluss’etonner)
eentsisf
ce qu
un communiquent quar quelque corps
comme le bois, qui tent communi quer le son avec plus lefore d que l’air
se
 eet pincel
e
c- X
emb
ement
je croy que meme les partes du bois qui sont les plus propres a
et communi quent le
à l’autre corde. Car sont corps cougose de toutesorte de partres
unisor avec la chorde, tremblent conformemeat
omotone, aves tout autre corps se lon quelque s unes de ces parties. 
ontdem
iger
Car
Et l’on peul juger par l’experience de deux pendnes supendues a un
aussi a
L
sa
mem terdues
eisochronisine
revenoient enfui
cubien le bois est propte à ce transport de vibrations. Pour parter
est
même bois, qui diversement agitées
l
uC
pour ce qui est enfin que de la perception du son et de son expresse
5
son dans l’organe
liray jeu ay rentie je men surs rappe
ay pourtunet dit en general, qu’il faut qu’il s’extite
 hile etremendre. Ia sailso ipsum
 apse pneminato nistes,
e
L F
e
carta
depetiti
perenssi
es

## Folio 14r — 00068530:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
suntherus
Christonhorus Schethammeius de
auditu, edco lugd. Batavorum 1689. 5
1s pag Liaa axiomate 13 pag. 128 ita habet
problema quomodo sonus per aerem propagetur explicare
Ex praemissis tactenus colligere licet dum corpora duo vel actu
vel potentia dura ac solita colliduntur, quae productio est soni, tunc
aerem ex necessitate uomcmoveri et concuti, ob eam rationem qua fluida
omnia id pati ostensum est, Apiomate 4. cum vero aer sit corous
fluidum compressum inus elastro praeditum ac in tremorem agi
Eptum, paret non alio modo id fieri, quam quia impresam semel
speciem som una particula in aliam decurpente totaque aere contre
mente per se ipsum idem propaget, ut solida corporaidem facere
axiomate 3. dvenimus  Non secus enim ac vidimus chordam
commoneri ac reciprocis coribus huc illue de currere aer 400q
commoveri totus videtur, hinc una altis particula alteri impressam
speciem perpetro communicat donec ob reactionem Marticularum
vis tandem ac motus omnis elanques cat, et sonys pro pagar desmat
Hoc autem inventum non mihi soli deberi fateor sed magna expunti
Viro ingeniosis simo et varia doctrina et enoditione instruorissimo
I. ceibnisio seren Ducis luneb et Branso. Hannoveran
hoc tempore Consiliam qui pro suo in nos affectu Intetiae
parisiorum dudum nato, cum audiret de auditum mihri disser
tationem sub manibus esse, per hiteras mecum comnunicare
non dubitavit, et de corporum tremore quadam egregia moneque
subolfactum id autem jam oliur fuit eruditis quibus dam
et emunctae naris viris, quamalis non ita distinctim
sed per transennam quod dicitur rem perceperint pro
caeteris vero summo siloso so medico ac poetae Areronu ino
Fracastorio qui elegantisimis verbis id exposunt lit. De sempa
pra et antipathia cap. 4. species soni inquit, si movere
sensum debet, modium poscit continenter densum, non per
admistionem terrae sed vi addensatum, quod in aere accidit facto
ictu. inde enim facta prius distractione et rare factione tam
subita fit addensatio partis post partem more undarum, unde
circulationes conslantur. Quod non aliud est, quam successiva quaedam
aeris addencatio in vibem facta per quam delata specite

## Folio 14v — 00068530:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
primo profecta sensum dimovere potesti fit autem aecesso
illa aadensatio in aere prioribus quidem partibus subito ac
ad
vi densatis subito etiam se rarefacrentibus ac alias successi
dentantibus.
paradoxon
2
c
sonus per aerem propagatus a principa
finem undique sertur pari velocitate sed viribus remittit
cullus dubito hoc assertum tam a vero absonum plensue videri
ut vix fidem habeant Cum actione et reactione partium
aeris trementium, videatur omnis earum vis frangi debere
nec tantum imminui sonus, sed tardius etiam ferri debere Et vero
nos ipsi etiam in eofuimus errare antequam a Mathemafico ume
isiffimio consummatissimo et rerum naturalium apprime curoso
pauto Heigelio collesa Honoratissimo dubrum ea de re nobis moveretur
Lunc enim experientiam consuluimus, et eodem praeeune
comperti sumus post mille passus eadem celenitate procedere ulterm
esonum atque Recerat in ipso principio. Experimentum tale suit
stationem elegimus in loco paulo paulo eminentiore, ibique
d
a collocata bonbarda majore et relictis sociis explodenda bombardae
mensurabimus ab illio loco perticas 10. H7 Bedem fiximus, et Per–
eendiculo brevissimo, ut citissime ac saepique posset recurrere
sinstructi sigum dedimus minore sclopeto, et ut pimum ignem vidimus
 deflaguantem laxato perpendiculo computavimus seorsim quilibet
quot vicibus recproctar decursionem perpenditutum ab plocret
aulequa ad ames allaberetur sonus. Hoc deaegenter notato
arsus 10 perticis emensis signum dedimus et ut ante instituimus
ocliputationem, idque aliquoties fecimus donec internescere signim
vel ipsum etiam ignem nor amplius potuimus, idue constanter
deprehendimus non Atc Geometrica sed Anthmetica
ptione proportione crescere numerum reciprocationum penduli
Interim sonus ita imminuebatur, ut percipi vio cundem posset. Ego vero
un expettato eventa turbatus de causa rei tam mirae cogitare sedulo
oepi. Et parum abfuit quin subtilitus aere lementum poris ejus haerere
crederem
sed quod haec sententia perquam improbabilis mihi visa esse
Ead stagnum spatiosum non admodum profundum me contuli, ibique patutis signis
deadem distantia ib invicem disidentibus baculis at la pillis injectis, coepi ut antem
nimenta temporae solicito connumerare ,EF vide manifesto circulos istos initio velotu
miaola
remissin postremo loco eecunere per superficiem verum non esus di versum tempare
ab uno spatio e
non a
permanet sed ubi parum processit aliis atque elioue incto spatio ex cotat

## Folio 15r — 00068530:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 76 lines, status machine
Ex literis meis ad schethamnerum
Vidi et viri (2. Guntheri, Chrposhori 
hhari vestri scheltammem vestri librum
de auditu, pulchrum sane etqe ingeniosum locus
fracastoris quem affert eleganter cum meis cogita
tis conspirat. sed distinctius cognoscenda sunt
o
omnia, ut Mechanice explicetu  propagetur
eu non sin fluctibus
et in aure exprimatur utitosi d in particul
aeris ad instar circulorum aqua
aeris exiguis quarum una quaeque vibrationem
tono propagando debitam ab objecto usque
ad aurem accipit, et in alteram transfert
colloco tsoni propagationem. Unde etiam
fit ut sonus sive debilis sive fortis in initio
aequabili velocitate feratur, quod lanquam
paradoxum mirabatur (l. Schethammeus
Ratro est quod vibrationes sive excursiones
magnae et parvae ejusdem vel aequalus
Elasri isochionae sunt. Idque staenomenom
soni aequabiliter moti a florentinis Academices
observatum sine causae tamen redditione) me
admonente pauto Hegio il
chelhammer cm sil. Rerverendo Hemeliro postea
ubservavit et verum deprehendit, ut in suo
libio unanat. Quoad soni perceptionem
non est salis, ut aer ea in intra auremue
deferat, sed es est explicart, quomodo organou
pro varm tono vari et afficiatur. Und nec Et
na ed Echus quodem pro ductionem explicandam
simpter ille ulta posus sufficit. Sciendum est
erg colpora soli sonum expimentia constare
ex varus partibus, majaribus scilicet et minovibus,
quae tremonem ab aere exceptum exprimant et
reddunt. Et partes quidem exiguae velociter tremunt
majusculae tardius. Itaque illae reddint fonum grocaculum
exprimunt hae gravem. servatur autem is tantum
est, dissonu confunditur et obli
tremor tins xaec causa est cur chorda tensa
alt eriue homotonae sonum ant saltem vibrationem
testudo plures
habeat chordas, diversisnode tensas, diversis etiam tonis
ter atur
etiam non tacta reddat. Etsi itaZue
secundum diversas suas chordas erit homotona
Aer autem qui est Elastrum fluidum prout in parte
diversae magnitudinis dividitur, diversis fonis propa–
aptus. solida quoque corpora, ut ligua
uno ipsae chardae diversis suis partibus niversos
exprimunt fonos. Atque ita sit ut seuper se accommo
gandus est
in Echus generaive copora hare possunt illi tono reddendo quem accepere
tu guenuer
credibile est aurem ita constructam
esse, unde iunumera ossicula in eru
interiori cavitate reperiuntur
diversae m agnitudinis, atque
adeo diversis tremoribius exprimendis
apta Quomodo autem ad comm
commune sensorium propagetur
ausim dicere
haec soni expressionio cerdicam tame
explicatunst. Ex elim
nariotti expterimentis constat, nervum
quae mea suspicio
opticum non esse vehiculum seccierum
esibilium, sed potius membranam
suspicor pec nervos
acusticos, sed potius subtilissimas
horveidem, itaque
nembranas officula supradicta
circum dantes vibrationem
eorum propaginibus suns
cerebio communicare
saxa

## Folio 15v — 00068530:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 9 lines, status machine
Has meas de origine, propagatione et
x perceptione soni opiniones
Imus Mariottus cui dudum communicavi
et suis  et aliorum a
ps ex Regia Academia sententiis
pulchre convenire mihi rescripsit.
Ego voro tuum quoque indicium
libenter intelligam, cui plurimum
tribuo.  Vale ∞

## Folio 16r — 00068530:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
A. 
rigida,
de sono
sit recta, AB composita ex aliis rectis rigidis A1. 12. 23.
34. 4B. connexis per elateria, sire seu arcus si placet.
exempli per arcus elasticos; ex empli gratia 34 et 4B
connectantur ab per duos arcus simi per omnia similes in eodem
hujus paginae,
plano, positos unum lmn, alterum pgr. Hinc patet
in eodem plano, hujus paginae scilict, non posse rectam
istam rigidam extremis A. B. immotis in medio alicubi
apprehensam otulo cd huc illuive adduci quin arcus
ille qui tunc est a parte concavantendatur sive magis
quam antea incurvetur Itaque si dimittatur linea
illa inflexa restituet sese, non tamen manebit in statu
recto sed ob impetum conceptum in alteram partem more
chordaram pulsatarum vibrantiumque exeuret. Quarum
et naturam ex his invesligare propositum est
Examinandum autem primo est Elastrum simpler ut aer
compressus, videndumque an ille eodem sese templure restituat
utcunque sit compressus plus vel minus. Et fortasse
generaliter verum est eandem vi turbula potentiam
utcunque turbatam se se eodem tempore restituere, sive plus
sive minus turbata sit, et omnia grabia, nisi quid
aliud intercurrat eodem tempore ad centrum termae
perventura. ique tempora t potentias esse itaque tempora
restitutionum, ut potentias esse. Hoc tam generale principium
meretur demonstrari. Si tamen Elaterium pondere oneretur
non eodem tempore restituetur valde compressum ac parum
compressum, nam extranemu aliquid praeterea agendum est
magis in uno quam in altero Hinc jam aeris resistentia
et ipsam pondus chordae efficient ut non sit perfectus
Celenitas determinatur tum a
nisu seu potentia agente, tum a resistentia rei movendae.
isochionisurus.
sed si ab hac abstrahamus animum; patet celeritates
esse temporibus recipioce proportionales, ergo tempora
recipioce proportionalia nisibus; nisus autem sunt in
composita ratione potentiarum et fuibutrinm, et
nisus ejusdem potentiae in raione lurbationum Ergo
tempora inreciproca ratione turbationum, sed cum
turbationes quovis momento immutentur.  et
eo minor sit nisue sequens q praecedens major
fuit, hinc progressio per curvam expimenda erit, et

## Folio 16v — 00068530:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
et res eo redibit, ut astendatur eandem temporum summam
esse. Moles gravimus nihil obstabit, quae minus eodem tempore ad centrum
terrae perveniant, quia ipsa eorum motes est causa turbationis
is
Nidendum an dimidia oroida iisdem servatis duplo celerius vibiet
Et sic videtur. Nam si tantundem tenhatur quantum integra erit
duplo magis tensa seu vim passa  Eg semperculcunque sautem
tendatur semper vibrat eodemmodo. Videretur ergo corpus Elasticum
ceteri Etiam aerem ordinarum
unius pedis cubici fortius vibrare quam aerem duorum pedum
omne quanto est minus, eo fortius vibrare
sonus igitur pendet
a partibus in quas aer vibratione quasi dissicit et quae et ipsae
cubicorum. Quod rnisus imirabile est
vibrant et vicinas excilant, nam quo minores illae hoc sonus
aentior. Cuvi A Modus quo aer dissilit hic esse videtur;
Chorda vibians imprimit aero circumjacentem aerem prenit et
comprinit impellendo comprimit itaqueis proprio nisu se resti
tuit et vibrat variae autem ob ab ejus liquidatatem in eo fiunt
visrationes partium scilicet aliarum majorum aliatum minorum
sed ea partes mediae et quatum magnitudo talis est, ut
simul vibrent cum chorda ea in vibratione perseverant,
reliquarum vibrationes destluuntur; et haesimiliter vibeationem
suam propagant in alias vicinas, et ita porro, usque ad
In aure autem possunt in ipso ompe potest fieri
ut vel tympanum ipsum varie intendamque pro ratione soni
autem.
vel ut simpanum ex diversae tensionis consteti
partibus, quarum aliae ab hoc Caliae ab alio sono pulsentur
allapsi
ut chordae chordis unisonis pulsatis consonant
etsi non nisi, ab aere pulsentur
Videndum an
verum sit et exhis demonstratu queal, quod omnis song
Et
feratur uniformi velocitate, seu ut celertas sit in ratione
distantiatum et hoc verum puto prorsunc si elateria
longam distanniam
is
seuiem disposita
sese ordine liberent vel possent.
Chordae vi parallelae eodem modo tensae sint nusero
similia in
quolcunque, et una pulfata aliam passet; nem polsalido alip
e
manifestum est aliae consonet;

## Folio 17r — 00068530:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
pour ce qui est alla perception du son, et
de son expression dans l’organe, j’ay dit qu’il
faut aussi dans l’organe un Tremblement conforme
avec celuy du corps sonnant cest pourquon il
faut expliquer dcomment l’organe se peut melte
à l’unison avec tout corps sonnant donné ce quine
se peut faire que par des manieres suivantes. cavoir
qu’il soit desa composé de loutes obitt
de partres
percuent estre
de differente grandeur (comme les osselets ou de diffe
cente tension, C’un ou l’autre pouvant faire un ton
different, ou qu’il se puisse accommoder auxtons qui
Surbiennens; ce qui arrivera soit qu’il yait un fluide
ou autre lorps qui se puisse diviser ou plier en parties
detag
qu’il fant dela grandeur qu’il faut, ce qui auroit
lieu a legard d’un certam aer congenitus
que plusieurs supposent; soit qu’il y ait un
corps tendu diversement selon le ton qui arrive
ce qu’on pourroit soulgonner du tumpane qui par
le moyen de certums muscles pourroit prende la
cension qu’il fant, nommee nons sçavons que
b
s
les parties de l’oei prennent la figure qu’il leur
faut, a fin qu’on puisse mieux voir. je fas ce
denombrement a Mous schellhammer et je luy
lecommandan d’en faire l’application nux
parties de l’organe par ces recherches lana
fomiques Et je suis extremement, aise
de voir que vous avés justement fait en partis
ce que i’exigayde luy. Je vous  supplie
e me donner vre sugement de tout cetu
2t de me croire
n
Monsien

## Folio 17v — 00068530:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
omnramevn o
eeee
os

## Folio 18r — 00068530:0035
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 93 lines, status machine
De soni generatione propagatione et
expressione in organo Mechanice
explicatis; excerpta ex Epistolis G. Gt.
ad viros quosdam clarissimos, qui in
Gallalet Germania Galliaque idem argumentum
versant
Quae hactenus bentur de hoc argumento nondum
satisfaciunt. Vetustissima est explicatio per circulos
in aquam Capillo in aquam projecto nascentes; quidam
aerem ad instar pulveris et sagittularum excuti arbitrantur
aut originem som explicant ebullitione quadam aeris
tremulo sonori corporis motu in innumeras partes divisi
quemadmodum a in vase turbari videmus, in quo vaculus
aultro citroque colerrime agitatur. Sed ones hae explicationes
rei intima non tangunt, nec aditum ad phaenomena singularia primania
distincte explicanda praebent, nec ostendere possunt, quomodo
ipse tong pro seu son gradus propagetur tam accurate propagetur;
nec adhibent Elastrum aeris, sine quo aptum propagando sono
vehiculum non esset. Circuli illi in aqua nihil aliud sunt
quam fluctus arbiculares sou cumuli au in circulum surgentes, iniaqua superficie
dluctus ate sed orbiculares, et ut alias  ita hic quoque
fluctus unus producit alium, altior humiliorem, et hic
iterum humiliorem, donec novissimi fiant prope evaneseant.
Abicularis erho orbicularem, qui quo propiorantio, eo angustior
sed altior, quo remotior eo depressior, sed circulum concentricum amplior
ne essario facieijorem quae nihil cum sono commune habent
et fluctus aquae vento ais rect quam soum comparuntur
Explicationis meae summa haec est: mo omnia quae
sonant tremore, secun quae tremunt ea aeri corporibusque
tensis sed maxime homotonis, ejusdem dinationis trepi-
dationes novas trepidationes communicare prioribus
isochaomas corporis sonori trepidationibus isochionas
aures nostras eo naturae artficio conditas esse, ut
sint omnibus corporibus quorum sonos percipimus, homotonae
itaque  considero objectum sonans instar chordae
pulsatae, organon vero auditus instar chordae homotona
sine contactu (ellotquam inter medi aer rsonantis
ad prioris pulsatiinem resonantis
quod omne sonans tremat dieplerique instarchordae pulsatae
quae icta brum edit, cum mollis tamen videatur
sciendum est ictum esse posse tam fortem ut culcitia
sumpatur omne autem quod rumpitur, antea nonni
fenditur, itaque ictus tam moderatus qui ita temperatus
qui chordan non rumpit, sed tamen tendit, facit sonum, seu grodus
filamentis tensis sese restituentibus atque vibrantibus. Tomos sombineurum
 Chordae autem vi tensae vibrationes posteriores, ui sunt prioribus
minus excurrit chorda, sunt prioribus chrona
aequidiaturnae, licet posteriores dibiliores sunt, ubochorda
minus excurrit. Quam propositionem accurate demon–
stratam dedalibi demonstravi quemadmodum e
multa al
rem Elasticam.
nons adiuuoei ceditiones eo acutior velma
ita quo breviores peut ition
est sodus unde patet dister  aliame sonit disidere
nacutum et gravem,
in d debilem vehementens
otam Hinc et concentus duarum
consonantiae quoque etiantu
chordarum seu consonantiae et dissonantiae oriuntur: Nam
in octava duae chosda itaut oporte teu si duae chordae ita
tensae sint, ut alternis ictibus consentiant  octava est; si
sexto quoque ictur est quinta, si duo decimo q est quata
si vigesimo est si tertius uniue consentiat seu tensioris
convenint coinci incidat in quartum secundum laxioris, est quinta; ete
Ad concipiendam nunc melius propagetionem som fingamus(fig. 1)
fingamus chordas plures homotonas a, b, c, d esse eet C
sibi paralletas iicinasque in eodem plano (in quo vibratio
earum fit) disponi, easque sibi tam vicinas essre, ut chorda
a villationt fra senat sondam b, et et poto to ian cjetc
dilabendo ut solent cumul
+sive origini
 ua inhil est tam molle aut fluidum
quod non cirtum habeat deginicitis atque
en t
firmitatis gradum
ut ex ipsa aqua
corpora impacta
ein pest
 Unde chorda eundem tonum edit
live fortiter sive debiliter pulsetur
E sonus itaque non potendus est ab ictu qui
tofligiturcorpori sonoro, is enmdius sed
restitutione corporis sonori post ictum cessante
uae semper aemuntis et et aequidinturna
est eodem manente gradu
ensionis et corpo
veris magnitudie, ex quorum compe
ate corporistsonor hac a vi
Vdu petenda est chorde,
tensioris  celerus vibigutis
+ seu secundus  coincidat cilbet laxioris
Tentardian

## Folio 18v — 00068530:0036
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 19r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 91 lines, status machine
manifestum est sonum non tonum cum ergo sint
homotonae, chorda quaelibet eundem edet tonum quem
prima, et ita pro pagabitur tonus sq
 seu somi gradus. verum cum posteriores chordae
debilius pulsentur ideo excursiones inter vibrandum rati
loci fient minores etsi eadem maneat periodus respectu
temporis. Hinc tandem feri poterunt alicujus chordae ut d
excursio fiet tam parva, ut sequentem e non affingat
qui cum sit flucdum Elasticum seu tensionis capax, parte
ubi cessabit pro pagatio.
ejus a. b. c. possunt considerari ut totidem chordae
tensae, et quia non ut chorda illae continuae sunt inter
se, hinc non potest vibratio unius tam exignae esse excursionis
Haec ad aerem punc transferemus
quin proxima portio ab ea attingatur, et vibratio propagetur
sed exclicandum est distinchius quomodo una aliqua
aeris portio tremorem a corpore sonoro accipiat sit chorda
ei corpus setignatu
tensa  dannexu cor
eviens pro quo sud quo intelligi
annexum ex AB procurrit in A)(B) aeremque in loco B(B) positum
 et cum deserat
et pellere conatur ex loco B(B) in locum (B) C. es cum eo
expellit et percutit, similiter regossu suo ex 
 tempore quo corpus vibrans occupat locum B(B) deser al
locum A(A) hinc fit ut quim admodum ictu compriunitur aer
anterior quia tam subito abscedere non potest, ita vicissim
dilatetur aer posterior AF ad locum desertum implendum.
Etsi enim omnis compressio et dilatatio evitari posset
si aer circulum suum statim prout oportet absolveret (ut
sercedam, quoni tamen selastica hoc habent, ut percussa prius flectantur
per pactis) quam cedant, quod multas, it
claudi, et annutum ferreum suspensum ex filoiel fran
notatum est ictu globi poip
seu cedant per partes pr
vitro mpositum.
vituo mon fracto vitro
et batulum sectu forti alterius baculi frangi posse
seum aer expellitur Ex BB) praeesse aequalis subeat in N
Tacu perforari potius Vi
posse baculum super
vitro salvo. Hinc cum tam subito perfici circulus ille utu
aeris non possit, necesse est aerem auteriorem BC comprimi
posteriorem AF dilatari. Aer autem tensus, hoc est com-
pressi vel dicabatus (generalitienim Tensionis vocem accipio)
et mure tensorum aliorum vibrationes peragit primae
e consentiant vibrationibus
jantis aeris BC Nm ea quide quanta n cum aer
otib rationes chordae non
jam habeat suum determinatum tensionis gradum, non
videtur se semper accommodare  chordae vibrationibus. Itaque
natcetur  pugna inge magnca secunda aerisim
impressio chordae vibratio nocts iterum aeris imprimens
ictum, novasque vibrationes, pugnabit cum prioribus ei
ec
 gado vibrationibus resprudentium, sed confusio
sciendum est etsi aer habeat determinatam suam tensionem
a pondere scilicet aeris miuine in cumbentis  et propria
non tantum congitudinem tensionem corpore
stentia) tamen ad
sed et magnitudinem, nam constat, exsectione monoctordi
phordadi ejusdem partes minores acntius sonare. Itaque
considerandam ess
licet cum ipsa naturae pecessitas variis inter se pugnant
cmsi ponamus pontionis aeris portionem BE citius cibraturam
esse quam chorda BD tardius, et mediam BC
itaque pont aliquol reciprocationes et pugnis, ipsa naturae
emr
ne necessitate eligenta de
colum vibrationes conserventur, et cum praedominant
cateris destructis et ita mutuo
la originariu vibratione, ipsi
unde mirabile sequitur corollariumeris destractis Etta aere praecise dividitur in parte
dvibrantes magnitudinis
nempe ab quae inter se sunt aequales, quous
+imo jam tensionem
certam habens a
passione, alvis incuma
sed hic nasctur difficultas
quae cujus solu nam
ex prima chorde
vibratione natis
jamque dstinote apparet
tiones particun BC, et hmic
Hnempe devalterasum vib rationibus m
horde homotona
ntati consonet
aequaliuedem ausa est cur
uidem chono vienae medinte
aere non vidrata etiam pusantur
et loties repetita

## Folio 19r — 00068530:0037
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 103 lines, status machine
quarum prima a respondeat ipsio BC in fig. 3.
un quemadmodum jam portio a vel BC vibratione
chordae pulsatur, it et ad vibrandum incitatur, ita
portio b pulsatur a portione a, et a pulsat portio aeris
a pulsat portionem b. et b portionem C. ec idque et ita porro. Atque ita lonus propagatur per aerem
eodem semper manent e  sochionisimo, vibrationum
e licet tandem vis  per tot aeris partibu in spt tolo sphaere otivitatis ut vocant ambitur
peri durasione. Et ila tonus propagatur per aerem
communicata, tam exigua fiat ut vibrationum
excursiones minores fiant, quam ad eg seusorium
nostrum excitandum requirtur. Patet etiam
cur chooda sive fortiter sive leniter pulsata
eumem sonum reddat. Lanquestit autem sonu
quia vis illa pulsandi tot corporumm millibus
Asi nita distincte salis exposuisse videor arcunum
illud naturae artificium quo snu sinie ulla perturbatione
mibiante chorda aerem non sonus tantum, sed et ipsa toni species propagatur
Nec mirum est
ut ipsae partes in tam dissita spatia propagatur.
hordae, secundum rassitiem quae hic non nisi in AB nunc quod diversi soni per idem foramen sine confusione transire
Consideratur  Cum ergo possunt quia dem corpus variis motibus inter se compositis
chorda vibrans ex LM LAM procurrit in L(A)M tunc chordcorpus moveri potest, fluidaque inanumeris modis innumerabilibus
modis dividuntur in partes, quae singulae diversis
molibus sese quam facillima ratione aecommodant
scimus enim partem aliquam conbere corporis habere
posse vibrationem a vibratione totius diversam quod
tiam chardarum experimentis demonstrare possem
ino aer diversas recipere potest divescones  simul
ut unius son exprimendi causa vibret partibus NP, PG. ZR
aio alterius soni causa partibus NS. SR divisioness
enim noin partes hic non avulsionem, sed
diversam flexionem diversarum ejusdem continui
Quemadmodum autem signum rationis probe cedditae
alleriusbaculi est, si inde solutiones multarum difficultatum sua
proinde
et (fig. 2) et
operimentis doceri potest. unde particm, ad plicarum instar, salva cohaesione, intelligo.
velut sponte nascantur, ita operae pretrum erit annotare,
quo ex diostra esta explicatione quomodo hinc deducatur
phaenocuenon ab Academia Medicaea praeclare obsercatum vrus praectare
esse uniformem seu
comprobatum, pempe motum sum
tempora propagationis esse spatiis proportionalia acsi
sonus minutulo miliari percutrat, dupto eodem
quimitulo duo miliaria esse percursurum
sese visna elastica (cujus causum uunque non attingo ) estituite cum enim eadem sempen manunt tempora vibrtorum et haec quo parsc
aaequitiaturnas, si nihil impediat.  cum veri dorda interim pars a eodem tempore vibrationem absolvi quo pars  et partes vibrantes sint interse aequales
Ni enim in fig. 2.
a et pars a aequalis
et horc quo pars DC et sit a aequalis ipsi b et ipsi C. Bc
manifestum est, manifestum est eodem tempore pervenire
sonum ab  in a in bs quo ex
ex Neri nullu manifestam et
nou  tempore
nec in sontio qui a aequalitas partium aeris
ad aequalitatem
temporis veb rationum necessaria
festum est Hinc cum vibrationes
sint  aeque diaturuae, eluit etiam einc cum vibratio
chordae si ponamus post certum numeram viblationum debitarum
phordae partis a effici et etadem vibrationum
periodum occipiat pars ut atique simititer post.
determinatam curationem vibrationis eundem numerum ciblationum debitarum partis b
et odeo ma
jam pari a nvibratione
et haec  rarsus sua partem C
suntqu. pu sunt ergo palsationes sen propagationes a pporte in partem vicim
eandem perod,
ua fecit pulsat partem b
aequaliter,
ut illae
ad illaquit consentiunt
chordae consentiunt t
ipsis out rationibus aequidinturna
t et squa
ut ergo tempora propagationum, ut numeri aequalium
diopsus estigratio partis la  sochiona vibrationi
partis b, ergo pulsatio partise
partis c Ergo propagatiu a
et propogationi a b adc
determinatae  a b c figs
et numejus erge
dioisus  id est al distantiae
Peerr era puster pa est autem
isochrona pulsationi
a ad b isochiona
sunt ergo tempora propagationum  sequentis
is numeri pulsationum i est uti prs spatium ab
aequale spatio bc. Atque ita porro, erunt enim patempora
propagationum, ut numeri pulsationum, seu ut numeri
partiam aequaliam spatii, ad est ut distantiae,
tempora ergo spatiis proportionalia, seu
oonus in aere ae que teuso aequabiliter incedet
aer enden spadlet sensionis gradum, tales pnt Ae b. C. n. f3. 2
n quoa
uitcum unus perdalo corploguo  t tnu qua
et so
alter momentum percepti utus
atque en sonuqulnydeso
sdestnous conora 
Es unim prcatio pades
pussatio atis
in loco remoto

## Folio 19v — 00068530:0038
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 18r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 103 lines, status machine
Hine jum distendecoppelean potest
Parte lecto jam modo quo propagatur sonus per
aerem, explicandum est, quomodo modiante aere, a
sonoro corpore imprimatur corpori alteri aeque
homotono. ut organo auditus, vel etia
o alte quod intelligatur facilius explicala explicanta
est ergo ratio siympathiae illius qua inter duas Mordas
aeque tensas, quae multis negotium facessit. si enim
duae chordae aeque tensae sint in eadem hyta una pulsatia
nonnihil et altera resonabit. Ima et i diversis lucis et si
sunt in lyris diversis tamen oa continget vel sonts
aliquis, vel subinde tremor pluma chordaearharemte
satis notabilis, continget praesertim si ambae e eidem
tabulae ligneae incumbant. Nimirum  una chorda
pulsata vibrationes suus imprimit quidem omnibus eli
chordis sive fidi vibrationes isochionas aeri
impuunt  not sufficientes aeri vicino
imprimit imo et ligno imprimit; hae imo et ligno cui incupibit
a havibto his aeris et ligni vibrationibus pusant
vicissim chordae vicinae, verum vibrationes dividarum di
persimode tensanum non consentiunt cum vibrationitu
aeris et chorda primae
non augentur sed poties
puoven chorda eodem modo
des impediuntur, sed si qu
tensit, seu vibrationem exerceat consententae
Sochionam vibrationibus chordae primae, ipsiusque aeris
vel ligni; tunce vibratio non impeditur ejus falis vibra
tionis continuatio, sed poerus novis semper ectibus consentiem
tibus impressis augetur. et si fingamus penduti
vibranti novum semper ictum imprimi, ququavis
iba oscillatione, non contrariam sed c
alio pendulo non contrarium, sed
lon utu
dmodumt polentiatu  asopet
o moroa essasimbrationes sant
tam palidas dentu vibrationes acquiret urperc
sntanditu. Et mnti confirmatur hae
explicatio eleganti experimente quod extat
in diario einditorum Duo stendula u valde.
accurata cum ab, eodem siaculo signeo suspensa
essent etsi diverso modo incitata essent 
a baculo ligneo sepanta ct sictibus
non consentrent, tamen insensibiles
insensibiles partium lignita tremores paptatim
ad corcdia quibus ctus eorum sibi per
quos ipsa ictus sibi monuo communicabant
paulatim ad eo intra semihgra spatiam ad
concordiam redibant, cum aus a baculo illi
ligneo communicationem faciente separata
diversas vibrationes exercerent diversitatem
refinerent. Unde intelligi potest quomodo res
in hujus modi conflictibus corporum gibrationes ad
concordiam reducantur et debiliores si non possint
nsentire destruantur; item quomodo ipsumlignum tremore.
suo vibrationes propaget, quanto facilius aerqui
tamen non tota bi licet non tam notabileter
tamen velosus sd et manite celeriter licet subtitu
ner in partibis su tum subtiliorita corporum hoc
lignum praestare possit. Unde etiam intelligi potest cur
unde accedente ligni communicatione Eo chordae
homotonae ficitius u suam resonantiam
edant, quam si tantum aere conjungerenta
sed id renumjam explilandum superet
ora
corporisomoro homotona ab per
tamen semp
et crobio pustatun
uquoniam praecise cum porda tom
vibrationem suam impressam priore absoluta
pronni elastri nisu novam proprie is
elastri nisu inchoat, etiam novo con
sonori vela per aerem vel aliud medium
in ipsam agentis, et vibrationem novam
em ictu solicitatur, cum periodi unius
vicrutionum hordae, et corporis sonori vel
aeris, sint aequales, ictusque consentiantes.
unde fort ad quemris iclum novum aeris
consentientem receptum fortor. Sb
sempet sit chordae tremor, dones 
tandem, visu, (adhaerente pluma) vel etiam ipso dem
ta distincte
auditu percipi possit. A
explicatum est chaenumenon, quod
nostu quoque temporis philosophis difficilium
viben mimi
in partibus homotonis servato vibrationus propo
Euam in qualibet partent
innumerae sant magnitudinium
tensionumque varietates
exqilibalia dhodentur
pb e pnsene an
motone lici
inde multa semper particulae
assiguari poterunt corpori
sonoro homotonae. In aere
non tamvalide qua
autem hoc longe pumntus subtilius  exactiusque fit
et in longiorem distantiam fit
licet non tam valide quam
inliguo cum per lignum aliadve
corpus aptum communicatio p
sonis propagatur

## Folio 20r — 00068530:0039
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
omne quod sonat tremit
Quicquid tremit corpori aeri et corporibus
tensis sed maxime homotonis eandem trepi-
dationem communicat
Aures eo naturae artificio sunt conditae, ut
sint omnibus corporibus quarum sonos percipimus
homotonae
Auris corporum sonos exprimit et imitatur.
Objectum sonans est instar chordae homotonae
sine tactu resonantis pulsata, organon vero
auditus est instar c hordae homotonae sine tactu
resonantis.
Tremere quid i quid
itiones et reditiones in chordis valde tensis
fiunt ut in laxis, etsi sint invisibiles non
aeque oculis perciniar e
vicquid tremit tenm et
Nullum corpus tam molle est, quin satis
satis celerisnimis divisioni resistat
Quicquid divisioni resistit, id ante quam
rumpatur tenditur. ut fila culcitrae
Corporum repercussio omnis est a restilutione
tensorum et flexorum. itaque quicquid repercutit
inflato
visibile hoc in pila, in pectine, vel simili
tensum est
Nihil tam durum quia nonnihil flectatur.
labente.
Nihil tam magnum quin nonnihil tremat
Ratio cur flexA et restituta sponte item
omna corpus quod cui continue novus impetus
flectantur
inprinitur novissime impetum habet ex omnibus coillectum
Quicquid magnum impetum collegit, id trans
locum ubi alias quietiquum esset feretur
Non potest dili gando an et quando cesset
trepidatio tensi semel pulsati
Aeredefinitio est fluidum elasticum
Et spiritus vini esse videtur fluidum aeri
valde cognatum
Aqua non est corpus satis elasticum,
(trastatus della renitenza dell’acqua alla com–
pressione
Circulus qui in aqua fit injecto lapillo, nihil
est aliud quam fluctus orbicularis parallelus
ut ex uno fluctu nascitur alius sed humilior,
ita et fluctu orbiculari nascitur alius orbicularis
remotior, ac proinde major priore. sed humilior
Fluctur aquae prosrgatio, nihil commune
tantum differt potius conferendo  sunt
vento in aere quam sono
s
Sonns non oritur ex percussione corporis
tonantis immediate, sed ex restitutione percusi
eaque
sad et nitus repetitis
estd sonum sensibilem efficiendum opus est
multis trepidationibus repetitis. ut ad videndum
aliquod punctum sensibile, multis eD opus radus. Ita
ad videndum apicem montis, qui nistar puncti videtur
Aqua et aer sonum edunt sola suarum
partium collisiome, experimentum

## Folio 20v — 00068530:0040
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 21r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 72 lines, status machine
pars ejus quae
si aer subito pereutiatur, auteis, qui est ante
rem percussam percussam comprimitur, pars quae
post eam est narescit. sit aer corpus AB. quo
magna celeritate transfertur in (A(D) et perentiet
aerem anteriorem BEH eumque Expellet ex loco
B(B). et quomiam aer tanta celeritate circulum
commode peragere non potest, ut statim, tantum
densitatis gradum habentis sucedtat in locum ipsius FA
succedentis in locum a corpore relictum AB. quia
omni
corpora elaslica malunt tendi, quam celeriter
moveri; hinc necesse est aereBs Habe expulto
a corporest B. et in locum ipsius (E non satis statim
recedentis subeunte, aerem in loco DC) existentem
nonnihul comprimi et in loco FA existentem, quia
etiam locum AC. a corpore AB replet desertum
implere debet, novo corporesm aere sufficiente
non statim succedente dilatari
si in medio aere ordinario sit pars locus
replotus aere justo dilatatiore, aer circumstans magno
impetu in eum irmens jam tum aliquem efficiet
sonum. Experimentum est in Machinis Gerick ianis,
nam si duo hemisphaeria ex quibus exhaustus est
aer divellantur aer circum plaus ad locum resclendo
oflutus sonum edit cistur selopeti.
Idem continget et in noo proportione continget
in loco FA, etsi enim exigua sit differentio ejus
scilicet (tantus scilicet quando chorda tremens major
apparet dimitto, sii quientis se quiescente
erietur tamen si non sonu certe soni radimentum
id est, quod percip
imbietteps
erte dum
Ex aere iter aeris diltitati
et locus BC
Scilicet locus FA, iterum
pletur,
deplet i impetu confluente ova oritur
percussio, novaque iterum compressio et dilatatio
Dum aer vicinus irruit in locum replendum FA
ipse quoque nonnihil dilatatur, na subito divellitur
ab eo cni intua cohaerebat; vel etiam sub
nam ubi coharet aeri GH. aquo a quo
e
Hoi
satis celeriter sine dilatatione aliqua divelli
non potest. Et quemadmodum dilatatio
similiter in quo
gatur, dum enim locus (B) C, uomnihil compressus
in  HG
subito depletur in locum cd necesse est et
nonnihil comprimi. Similiterque ex cd compressio
porro in pro sequentem ad huc remotiorem.
Omnem autem compressionem sequitur mox
propagatur
restitatio ditaterum dilatans et dilatationem
rastitutio iterum comprimens; ita aer jam
ipse per se aliquandius vibrationes peraget,
etsi conpus Conans non vibraret. Sed ne
non s erit satis sensibilis illa vibratio, quia
ex una tantum percussione orta est corporis
o prelati hntitin sela
expellatur ex (B)E et unsim
succedat in 
et ex aere incluso dum incluso
in loco (B)
is depletur)
et in vicinum aerem CD crumpit
Ht erem deplendum
ex loco deplendo BC
compresso

## Folio 21r — 00068530:0041
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
tremens vel cryspris
si corpus AB traustatum in AB (B) redeat in AB
et iterum (A) (B) aliquoties reciprocatiis itionibus
et reditionibus, toties, novum impetum imprimet
aer aer denio percutietur, et novum impetum
acquiret, qui denique tam fortis fiet, ut
praeterea cum mbrationes si vibrationes
dem aeris, eundem quam ante rarita compressenis possit percipsi
aeris a dilatatione ad compressionem reciprole
transeuntis non consertia sint uisoa synchronae
vibri reciprocationibus corporis t trementis
tunc novae supervenientes percussiones, ipes
aerique impressae impetus reciprocandi quos aer
percussione resicuos habet
ex priore ad huc saciqfudo
cieri dum ipse tendit ad compressionem; aut contra
turbabunt. d
videndum igitur qua arte efficiat
q
natura, ut perturbatio ista evitetur
duo corpora
aequaera sint
consive omne corpus ejusdem tensionis
percussum eo celerius restitutur celeriores habet
reciprocationes quo est minus. Hanc Hujus
propositionis verasrationesqe aliquando reddam
nunc satis est eam assumere velut comprobatam
experimento. Nam Constat ex sectione imouochordi
aeris in eo dilatatio, et exignus etiam ipse locus, invisitalis Chordam quo est minor, eo sonum reddere antiorent
manente eadem tensione; item idem de corporibus
quoque alterius figutiae constat
. Consideremus jam quanta esse debeat
portio aeris AF. FG. item (B) C. aut cd. et utique
dapparet hoc esse satis indeterminatum; et
primis ictibus ut modo hoc modo illa p portio aeris
majores minoresve eligantur ex variis pendele
posse casibus, proat ipsum corpus AB non tantum maius
sed et plures habet cavernas, quibus
minusue est peditur velut totidem filis aerem
ambientem fortius trahet; quaque ut ut taceam
aer incsu eb enim
diversa corpora heterogenea quae in aere
in diversis portionibus diversi mode
ex FA propagatur in CF, ita ex GF prosagatur reperiuntur. Verum haec de primis ictibus intelligenda
mee lua
paulatim corpore soner suns.
reciprocationes continuante, paulatim aer ita
sunt verum
se componit, ut fiat unisonus corpori sonoro,
et corporis
ut nempe vibrationum aeris
Sonori sibe obstantium petturbatio minuatur;
atque atque ita dunc cum ex repetitis percussionibus
acceptus ab aere impetus satis redditus est validus
ut percipi possit, jam aer etiam ad unisonum
devenit; id est tanta ejus portio vib in portiones
(B) C. CD. ek
discerptus est AF. FG. GHeo
tantae magnitudinis, quantae in data aeris tensione
faciant ut vibrationes aeris pertionum aeris cum
vibrationibus sonori sint, aeque dinturnae
Nam aer suum habet determinatam tensi
Elastrum sive tensionem, (utor autem hic tensionis voce
genesaliter pro compressione vel dilatatione vel etiam
segne qun pe tee tua ut a ina sn it antet

## Folio 21v — 00068530:0042
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 20r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
quae oritur ex pondere aeris superstantis. Itaque
eliusitur magnitudo qu partium, quae cum data
tensione, latae duturnitatis desideratae (quae
scilinet sonori est) exhibeat vibrationem
itaque in locis altioribus ut montibus, major eligetur
majoritus opus est partibus aeris, quae causa esse
potest cur sonus illic sit debilior. Nam in
majoribus portionibus non tam exacte res succedit
ut in minoribus ob varia impedimenta; et aerc
cum aer ibi sit valde rarus quatenus pr respectu
pusi aeris, est tamen non ideo minus hetero-
geneis partibus plenu. it. Quae servire potem
insrm con
ad explicandam naxrationem enrm habet ejus
quod Frolichius in Carpathii cujusdam montis
apice sibi evenisse narrab, quod Frolichius
sibi evenisse namat
Etiam in vacuo senus vamo Gerickiano
sonus admodum, debilitatur, ipso Gerickio
Ex his etiam ratio reddi potest, phaenomeni
narrante.
memorabilis, quod occasione narrationis Gassendi
deppehendere Academici Florentini, nempe
soni celeritatem esse uniformem, sive ratione
loci sive distantiis proportioralem; ita ut
si certo tempusculo imille passus percurra
duobus, tribus, ve similibus tempusculis, percursum
sit duo, tria, etc. passuum millia. Hoc
ita demonstratur:
ut ribrationes aeris AF sunt equidiaturnae
Ut vibrationibus e corporis AB, aequidinturnae
sunt vibrationes  aeris AF, ita hi equi-
diuturnae sunt vibrationes aeris FG. et ita
porro. Eadem enim causa est, isochronisum
ut perturbationes evitentur, u Unde
tandem propugatur vibratio isochrona, ad
chordam honet unisonam datae, vel agnnom
uditu,  locum Echus, vel denique organm
Sed percussiones tam sunt celeres quam
auditus.
sunt vibrationes il id est, corpus vel aer
tam celeriter percalit quam celeriter vibrat.
itaque Jam celeritate accipit aer vibiatian AF
1
vibrationem (a corpore AB) quam celeriter
exi acipit aer FG (ab aere AF) et aer
GH(abaere FG) eit ita porro, ac proinde
proporatio soni est distantiae proportio
nlis est autem portio AF circiter aequalis
portioni FG, et ita porro aer enim apud
in eodem fere ubique tensionis statu est
itaque tempora propagationum erunt ut
ut numeri portioates in quas aer divisus est, id est ut
foit
distantiae. Ert tamen aliquod licet non ita
sensibile discriment ratione m agnitudinis partium
quando sonus tendit a loco, superiore in
inferiorem,, vel a calido in frigidum
Acur Cclopeti jonus
solito exilior fuenit
+sequens autem corpus tam
celeriter accipit vibrationes
quam celeriter pracedent
ipsum percutit
pro gressionis
nos

## Folio 22r — 00068530:0043
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
De Vibrationibus aeris tensi
exacte respondentem
Fingamus Embolum  Tuubo vasiAtere communi  hoc
est neque compresso ultra statum reliqui aeris ambientis, neque dilatato)
plenum mi ingredienti, nonnihil ee extrahi ex tubo, ut
ita aer dilatetur, deinde antequam totus egrediatur,
a trahente subito dimitti; manifestum est  non sine
eetu rursus in tubum subingredi debere, nec tantum in priorem
statum redire, sed impetu concepto ultra proveni aeremque
inclusum comprimere; moxus ab
usta
pto contrario iterum ultra  mensuram exire et nova
deinde
dilatatione facta denue mox intra tubum compelli cmqu
rp sive vibrationes aliquoties reciprocare.
jam investigare operae pretium est, an tempora vibrationum
majo sint aequalia, quemadmodum
sic sali esse experimur in chordis pulsatis.
merpiamus autem majoris facilitatis causa, vas
esse cylindricum AB cujus media pars sit aere communi
pars
tubum
plena, altera medietas embolo c eimbolum autem usque ad ostium
extrahi, non ultra, ne pereat obturatio; et jam videamus quid
ede consequatur si osnC emboli extremitas
transferatur in B, et ibi embolusrursum dimittatur. Egredie
quoniam igitur effectus est aequalis suae causae, embolus rursum
intromissus, non sistet in E, sed introrsum progreditur usque in F
donec vis comprssionis seu vis a Aeris compressi A, sit aequalis
ui dilatationis seu vi aeris dicrati ABC. quod fiet si  G psis
si ipsis AB, AE sit tertia proportionalis AF aere tantundem compresso
nunc, quantum antea fuit dilatatus; quae quos duos stabus inter se
aequilibrium facere, seu aequales esse si ostendemque) Ftagamus contingen
hanc operationum in eamera aliqua accurate clausa manifestum est
Extructo embolo ex CE in CB aolumna aeris aeque ampla selevatae est ad
pom huic colum, no
norro punc, fingendo tubuq esse ad horizentem erectum. Porro  punctum
e
tale esse debet, ut a eo repulsum pondus cd, rursus in E praecise
eam celeritatem acquirat, quam ibi habebat cum introrsum pelleretur
pexoimmalu e figitur tartum omnem ponderis C ingredientis
ut igitur motum.  ponderis C accurate cognoscam
considerandum est impetus novos eq qui
cadus cileritans.
ponderi C cadenti imprimuntur eo esse minores, quo eo magis
ingreditur embolus in tubum, et resistentias aeris, qui semper est com
ppessus, esse ut compressiones hoc est reciproce ut spatia. Nam
revera aer cum dilatatus sicitur nostri respectu revera
AB, BC
tantum est minus compressus sit giui este a uargius
95
et
tubi magis vel minus extracto
e

## Folio 22v — 00068530:0044
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 23r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 74 lines, status machine
conatus
Thepetus impressus a gravitate
es proportionais
pro vario situ ipsius C; f
sit e impes immnessus a semper aequalis  aequalibus
adeoq si tempus t, de  at. lonatus gravitatis; sed conatus
est reciproce ut X, seu ut l: Sriimprimit
Et ipetum primum, quem gravitas esse at. et diminutionem ejus
inelusi esse in ratione Y, seu esse
conatum
et- r st, utege eri atique, diminutionem seu resistentiam
ale
aeris inclusi in alio loco quocunque C, esse ad rat, ut Cest
AB A AB est ad AAC, seu ut  adX; adeoque  resistentia
in C  vel carpelus a gravitate impressi diminutio erit
conatus.
at re:x, et cpus totus erit at 1 - rb:x qui
conclus
est elementum velocitatis seu dv. jam aliunde scimus
X
esse  x, spatii elementa, peoetie lia
in ratione composita velocitatum, et elemento rum temporis
seu esse dx clementum spatii in loco quocunque percursum, ad. N
a tas madima velot
bin primam dv, seu ut X di in rbra ad Cs primam velocitatem
elementum per cursum ab iuitio, ut
maximam velocitatem in E, seu in casu maxima velocitatis,
ut V at ad n velocitatem maximam ductam in B elementum
temporis seu conatus, a gravitate impressimin casu maxime velocitatis
ex elementu
adeoque fiet ex: . N:: v dt: MD, ubi V, m, o sunt con-
stantes;  habemus ergo duas aequationes, valorem ipsius
 de exprimentes, unam dt 
du: 1- rb: X alteram
dt = dx MB :  V V, quas aequando inter se, fit
VV dv = moc dx i- rb: X MB, seu La vD - nD (1- rb: X d
quae est relatio inter t  velocitatem et spatium
et quia
V=
fiet utiq
unde habestur relatio inter tempus et spatium
relde era
. 2MD: N1 - rb: X cX
= dx: S2~: mB s1 - rb: X dx s
vel di dF:c dx: at = 20: mb s1 - rb: X dx
Xed  x 2 x dax at
vel erit.
- 2 SF sdt dx =  1 - rb: x sx
fiet utique: dux: 1- rbix = dF mB: 6V
dt mD: 2N
qui calculus est memorabitis. Aequatio tamen haec ultima amperfecta
est, nec determinata satis; nisi supponendo es aequali F
quid sit
ubi ponendo adF=
ipsa t esse aequabiliter crescentia
ed jamquvam explicandum est,
et pn per fiaquae quantitac expamit quadrata velocilitum, seu ips
Et considerationu
pro rb stribamus h fiet Xh
puaeaee e e cepcenleatita priterea aliabi ut n
seu X (X - rb dx,
temporis elementis;, ipetus Contrarius a compressione impressus X=
sitet su  aCX, sene crt ad constantem e, equi
Posito igitur AB esse b
et ad  factum ex
q
valores
ab initio in B
iterae mdo ad
complendam hocuo
genectum legem
adhibitae in calculu
tamen sequenti
dissimulari possu

## Folio 23r — 00068530:0045
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 22v); this page is its right half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 104 lines, status machine
rbc C. AB, bvelh. n maxima velocitus, quae est in E.  Et a elementum siorisseu ve locitatis
AB, 1. BH, a. A, C
adus.
 p aequalem esse conatum impressum a gravitate, et resisten
tiam aeris inclusi, et AE, vocemus e
utique conatus gra-
vitatis qui in puncto E, est, B, er temparis elementum ibi assumtum
qui
compr
seu resistentia om aeris in puncto E, erit ad resistentiam aeris
KnmK hlog : lge initio seu in puncto A, seu ad r at, ut b seu AB, est ad AEseuo
l
Ergo dt: rdt : b: C. seu r = e: b. seu rb = e, et fit: 1 - c:X su
seu X- C 1X ax quaeramus jam ordinatas ad AE, quae sint proportionales
issis X-C : X, seu quae aequ. ax - aC: X seu a = ae:x. sit B H - a
 norimalis ad AB et ducatur AL paralleta AdH
ita ut CC sit aequ. a seu aequ. BA, et describatur Hyperbolu
aC. X +X) MM, cujus centrum sit B, et potentia sit rectangalum
uto pndium et
u
ecta AF=
riline asqumptoti normales BA, BH, erit LM = a - ge
 Angulo ad ABrecto, ducto ducatur A, et compleatur
rectangulum GABH, ac centro G, asqmptotis GA, GH describatur
cunq
 Hyperbola KnMitalis, ut ex M ducta ordinata normali ML
in GH, sit rectangulum GLM, semper aequale ipsi 
ad parte
ae seu rectangulo s GE sub GA sive a, et AE sive e.
Unde si a et e sumantur aequales, erit E vert ex Hyplibolae.
Ex hac consructione patet  LM  esse ac: X et
et velocitas
loco quovis C, erit repraesestat
atio Hyperbolico
ps
prgso
et Ctaabit a. Ergo CM est
bolico KBEK nam Hyperbola rectam AB secat in E. Sed gradus velocitatis
qusta a pondere C descendente
ram partem ipsige rectae AB non sunt acquisitiones sed
detractiones oque ergo descendet pondus eousque,  dovec ut in F sit EFNC=
ta
va ququa
H + NFE N = KBEK seu K BF NEK (id est KBEK = NFEN) = Nihilo
post E, quid
quod est notandum ut appareat quomodo in figuris, destructio seu nihilum exhibeatur
jam investigandum est punctum F, constat vere esse GX HL M K progressiono
arithmeticae, si, GL vel AC sint progression, Geometricae, seu si illi ut numeri
hoc esse ut L spatia illa ut numeri; rectas has essen cogarithimos argo t
AC, vel GH
AB
B
si GH sit h. vel unitas, cujus Jogarithmus est 0, sitque AE, e,
D. h = X: h erHnt spatia K H LMK, ut V = qV
ex natura logarithmorum, fiet
 ut log X posilo AF, X
 vih log e = log. X nam log. h est = 0.  Ergo v = h. log. X: log. e
e
eisi
bet esse
vihe 
sist
et debet esse a Et
et KH LMK = gh. log. X: log. e, ergo in casu quo X = C fit H L PEK = qh
e
quam quantitatem detrahendo a rectangulo pB, seu ab a. h- C fit ati - aC = 9h = XBEK
sit jam AF = X, erit EPR NP = gh. log. X: log. e = gh, unde auferendo PF
seu a e-X, fiet gh logx : log. P (= gh = a0 + ax, = M FEN =KBEK = ah ( aC - gh
seu ih logx: log. e=  a h. X. quae aequatio determinat punctum X
oliam inveniri potest per inter sectionem rectas et linece soga
at.x quod si ponamus a = q1f ex Hcet.
 sea pouentes hx 1. fit Xe l. Ves = C eritque X = AF
X4
quod
rithmicae seu etiam sic:
esita Hinc si X sit  erit C erit C= infiaili parvae. Si sit X ∞s fiet C= = () 
revius sic invenitur. Inveatum est supra in easa puncti F quaesiti esse rectan. FH aequale
seatio quedrilineo hyperdolico KHR NH, sed rectanus FH est a. h-X, et quadrilim KHRNK est
Ergo fit
idm qu
2
X
23
ad quadr alin. KHPEK,  Rtenseu ad gh. ut log. AF seu log. X ad log. e.
qu=
en eti
ut anoe
a hx = yh 1 9. X. 1bg. C. provent
AG,X. LM aC.X
et
h unitas, seu s
cujus 1oq.d 
10
KHLMK, qu.
XHPEK, qh.
In casu quo X est AI
sit KHLMK id est
KHRFK aG BR
e
a h.X
.a
32
2C
t

## Folio 23v — 00068530:0046
# Scan: One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 22r); this page is its left half.
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
a assumsimus pro arbitrio Et si autem a assumserimis pro arbitrio, tamen ab
eo semel assiunto, certo modo pendet 4.
Et non licet facere q= a, nam fieret
9h = ah, seu quadrilin. K A PEK (quod fecimus 9h) erit aequ. rectangulo BG (seu ahi)
Pars toti quod est absurdum. Porro aequationem Logarithmicam mutando in potentialem
sria haberimus log. e = log. X. gh: da-x. fiet inde
 e = X (9h: a. aux
Etsi autem q sit semper minor quam a, videamus tamen au non mutati a mutetur
ratio inter a et g et an non proinde reperiri possit n ratio omnimm possibilium minima
ubi genomaxime vicinaipsi a. sed video nihil hinc duei semperque eandem manere propor
tionem inter oit a. Nam sit , EC, y. fipt HADMZ  KHPEKC
aequ sac: etx dx= et ista summa divie p a dibideas  ah, dabit ratione
inter ah et gh, seu inter a et 9, quam faciendo omnium possibilium minimam M, frest
Ae s1: etX, ax: _h = n ubi patet evanescere  a. adeoque non posse hinc in veniri vabrem
 jeligete ipsius h.
Illud potius consideratione dignum videtur ex ex calculo nostro duci modum
estimandi ex quanta oltitudine cadere debeat pondus datum, ut a ut aerem comprimat intra
datum spatium; seu quousque aer datae compressionis pondus dataem astollere possit, seu quanta
sit vis compressionis viva respectu cporis datiponderis. Nam pondus quod
u
cum
AE compresso in aequilibrio est, cadens ex altitudine BF aerem comprimetantra AF. Dto
igitur pondere adeoque data AE intra quam compressus aer dati poluminis, cum ande re dato
in aequilbrio st, dabil per re data altitudine casus BF, dabitur datum AF intra
quam aer isdem revera est compressus, dabitur AB ad quem
Nam pondus aequilibralum aeri compresse intra AE, scadere, in eundem aerem
quadrab mlcitt,  paetentia quae sit ut KBE comprimet eundem aerem ex AEm AF sed quaamodo
inveniemus A seu EB altitudinem lapsus. Inc est difficutas, quod dato velgeitate datur
titudo ex qua acquisitas est, adeoque  data vo, ser datur  S0- e.x dx. ex qua data
etiam datur X. quod si pondus radens ex altitudine quadam incipiat attinvere aerem
non aequiebeatum sibi sed fartiorem, determinari etiam poterunt omnim Methudo eadem
vel pote ntia datgus

## Folio 24r — 00068530:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 153 lines, status machine
deo
aperta
vec 
lars. Argani Anditus interna vel externir. Externa
est quae sine lectione videri potest, estus duplex Auris ips
et meatus auditorius seu avis (quae eminet extra capu
et mentus auditorius Auris constat cartilagine, quam
legit involucium nervosum, quam vestis pellis temrist
subtilis Figura est quod cartolago habet plicas qua
desit et concham in quam plicae desinunt, habet
quoque duos musculos, arterias venas nevos
meatus Auditorius habet vestibulum seu intrortum.
condham, fundum habe tympanum; inter duo
hac puiles duus cartilagineam et osseam Cartica
su
ex coatitatione conhae formatur intertus
ln
Raturibus
locis nec cohariet nisi per pellen quae partem interiorem incatus
tegit. Pellis est continnatio superioris, spansa est infinitis contandulis
q quaevis tabulum habet in cavitatem meatus apertum unde
prodit cerimen. pars carlitaqu inca e ossea connectuntur partum
procuberantiis moqualibus ad ostium canalis ossei, versus facietus
partim validissimo ligamento ver(qua acciput spectant) quod
temporis est annexum. elsea pars meatus quasi amaxa vide
ossi temporum. meatque toto initio quidem ascendit, versus
mediam vero partem plectitur e redescendit usque ad tumpanio
pars externa seu aperta, ab peglemaseu tecta separatur
per mambranam tumpani quae est in fundo uteatus
haec memeram prope rotunda, sicca tenuis firma pelluada
afixa striae quae in extrema matus ossi circum ferentia ex la
ata est. Extensa est membrana, in trorsum tamen gibbeo
quippe a manabrio mallei eo protracta
Anterna pars Atgani sequitur, hujus initium est Tumpa
num ravitas scil post membranam, antrorsum clauditur mem
brana retrorsum ssi petriso superficie: ab utroque latere
duobus meatibus clauditur quorum ante rior qui et aquae ductus
i
dicitur in palato ostium habet, alter qui e regione est, et
superiore cavitatis parte in inflexis afophyseos mastocidis
Sinubus. In summo tusmpani loculus est, in quo capita ossiculorum
de quibus posten dicemus conduntur. Cavitas tus mpani admodume
in aequalis est, s.cubra, et inducta membrana, in qua fitamenta
basorum. in corpore tympani sunt duo meatus, duae fenestiae, quatuo
Aquaedructus eta inferitur ut
osicula, ries musculi, ramus nervi–
cpiseerem qui per nares in os intrat in transitu excipiat. Fenestrae
vel foramine sunt in superficie ossis petrosi, os petrosum iis pervia
ollic. Evalis fenestra paulo altior est, fum
uram quasi foliatum retorquetur, cui basis ossiculi quod stapes diu
hrabet cineae crassitiem C
unititur Penestra rotonda (quae tamen revem etiamovalis) icisam in medio
nectustriam habet, in quam membrana tennis, sicia, pelencidu, pene membra
itur ossicula mallei,  caput seu
ata tympani referens infium est. Sepo
ais crassier nidulatur seu loculo supra dicto in summo tympans; pars late ralis
et paulo posterior capitis hujus duas habet pro tuberatitias et cavitatem, ut arti
clatione jungi possit ossicalo alteri, quo ircus dicitur, pars gracilici in longe
udinem magis protensa seu manuorium duabus apophysibus augetum quarum mo
ore exterius sita, membranae tumpani agglutinatur, minor altera ad latus
ita versus aquae ductum est gracilior et mus culi alterius tendinem recisit. Man
tirium applicatur et cugglutinatur ad metutranam tympani, sed ubi extreme
firmius annectitur. Incus habet partem solidam+
duo crura. solidi Canterius duas habet cavitates et unam protuberantiam in
non plani
lnabus protuberam tiis et cavitati uno capatis mallei respondeat et ei jun
ritui illa artimtationis specie, quae ginglumus et opificibus cardo, dicitur
Haec pars solida pere tota in loculo popra dicto superioris tympani paruti
absconditur. Duo quasi crurasive tami seu apophyses sunt, bro
r adostiummeatus
E est et in apophyssin mostoeidem tendit, attir congior perpendicularite in tympar
descendit, intusque ad partem tus impani membranae oppositam recurvata ostellut
efformat, quod mnstapede jungitur per quartum ossiculum. Stapes exarre
Tapo refert illum partem t stapedem equitis, duo habens crura imposita basi plane
tovalis figurae superius autem nodulum habet seu caput illi stapedis parti re
pondens cui lorum innectitur. Situs p tapedis talis est ut si directe caput aspico
insis quasi tota eo tegatur pars tota interior crurum et basis stapedis declivi et ex
ata est, ossiculumque hoc in cavitatem suam pene horifontalicer positum est dubrrot
u
basis quasiseptum eficiunt, cui imae parsi aggmnnata quaed
asculis sparsa. Basis stapedis in fenestram ovatem infixa quam exacte andi orae
foliatae ejus supradictae membrana in nata ad haelens firmiter. Quartum ossiculum est xigu
qua jungitur hostro incudis. Ossicula haec non habent periostium, nec ad articulatione
n convexum qua cuput stapedis (nonnihil in stm Concarum) respo
nnateanis et
oncavum
eorum cartilano adanta est, sed ligumentis solum ex eorundem extremitatibus prodenntit
liter constriaguntur. Halleus et incus solidissima, tantum in quibusdam vasculis nntriti
resariis pernia contra stapes ex sabstaa levissima et porosa. Ex tribus
cnscntis duo pertinent ad 
illeum
primus
inseritur, se
situs est in dimridio canali osseonices petrosum excavato, et ten dine suo super
partem ossis petrosi velut super trocileam transiens in posticam manubrii paree
en
auto supca infra eum locum ubi mus calus intervus inseritum, intrat
manubrium ve
es petrosum attruhere possit. Involacro nervoso quasi vagium dimidio canalifirmiter
innecritur Musculus stapedis inclusus in tubum osseum, qui
mot mania excavatus est
venter grandis et caruo
petroum plus in
esinit Desinit, qui capiti stapedis inseritur. Ramus Mervi est ramus quinti paris
Duae fenostrae spectant Cavitatem anris internam e laboratam in osse petroto, qua
tat vestibulo, tribu
inflexis, et cochlea.  vestibuum est corvitas pene rotunda in osse petroso diametulia 1
dicitur Labyrinthus, qui con
situm pene fenestram ovalem
seut
ultis.
ura
(per
nam
vestigiam
ostin nompeforamen ov
aec vestibuli, raiurum in superiorem cochtere spiram, vlqa
rutares, vue
rans
aut
in
quia
moportionis molcis ned
analibus temicirtularibus primum vo
a incavr
intres cunales sem
ditor
feo superiorem quod laquear
rmatum circuudet, secunium inferiorem quod imas ejusdem pares cingat, terto
dium, quod longias prodit et inter eosdem situs est. Gop
imn nhorsuimos pantum incurvatus autvortm ad
petroti partis, et uli paulo plus qua
interiorat ima vestibuli parti
imidium circu
bort, et co
e vestibulotenda
dium usque posticae osse
confecit inferidri jum
ecto itidem paulo majori
irculi spatio superiori imogitur. juncti in nun
qua
aut qui ollia
n
ile
biso ntumi dem
canalit
colundis in semicirentur
u
potenditur donec in medio destibulo tolm conficiat. Medius duas habet
separates nec peu quum semicircum itinere suo describit. Innulashi aliquam
i esties n es popili te sitit
autem
quiaunum duobus comn

## Folio 24v — 00068530:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 195 lines, status machine
oscrapandent
nesit
Colo osse tennissimo deviduntur quod peaut
duobus ostiis in curo vestibuli infinum canatis i nferioris, alter
ostium in medio vestibuli omnium maximum, superiori et inferiorica
Cohiluo est tentia purs labusrialhi ad latus vestibuli tribus canalibus seum
ippositum, versus faciem. Constat dum
ent it
artibus cornali semiodalispirali
tamina quae inspriam ascendentem convolvitur, ca
et in duas partes dividit lamina selicet ista sua spira canalem
Canalis facit diros circulos et dimnidim circa centrutseu fxtia et x emr; minore
sit et angustior c quanto magis elevatur extremitatesi centro (raxi
appropinquant, ubi tam tennes fimul quamipsa lamina; lumino
exi, extremo superficici (seu Continaculo) spiro spirae, ubi
lamina. Snemtrano haec exoluta loct
menobiana tenni multo graciliori qua n
sapalis superficien versus ut patrofum) vs lumino est dura triabilis, pu
asca perinde ut ipsa basis multis foraminibus pervia altera
tisi ascensus scalaerodite
on comminicantes. duo saltem estiarabent separata, quorum alterum viam
simur, firima, intensa. lamina ergo
probet e vestibulo in scalam superiorem, allerum)
in scula
fenestio rocunda e tympano immodiale
sium est in Inferiori parte ossis petro
vena q
et ingularis internae, et hoc issum ostium initium est canalis
anditorius transit, quod pervium
stgom in conciludinem lineae in procuriot
vasa haec n
cope ferestiam votum
in inferioe
eo pervenere
parmutu
distribuuntur. Arteria llen qu
unus per porto vestibuli duobus canalibus eoem intrat alter per
mbilem communicat vestibulo
s
den porta in vestib
tamusculora horum in mullus vestibuli interrvis locis sil ana pomosus
cioc et paralleam
nedii superiore
modo distribuuntur, cum duae tenestrae quae
cavitate labistinthi pateat
altera basi stupedis altera membrana, patet aere
inclusum cum aere tympani, adeoque cum nere externo non communicare
aritissimi sint clausa
hrinc Atnatomici aerem implantatum dixere. Meratus per quem nerous an
exntu in mediam partem postia
is pelrosi, qua cerebrumrespiciit, et oblique retrorsum in duarum
dilorius transit est amplo
odum es
circiter linearum congutudinem prodiens saccumusi efformat, cujus sandus par
tim basis est codteae partum portio laquearis vestibuli, in imo istius saci
officulum est quod basia cochleae a foramine separat per quod portio dum
pervi audilorii honsit. Mervu Acusticus oritur a posteriori parte prot
berantrae annularis lineae spatio a cogulo purvo cerehelli. pars nervi
superior et exterior et major mollis, interiora.
urdum myllior est
portio mellis quam omnes nervi medulla oblongatae exceptis olfactoeis
vitro dum prodit extia cranium mollis desinit
in oignuvanditus duo
In rani (moleis et ducu) paralleli incedunt ad foriame
ascendit pars molis eno ramo maxni
in vestibulum tndit, ex his o ouobo
plabilior in quamtibaet ex canalibus semiveirentaribus silumenti muttit, qua
ubi portio dura supro
polabili in cochleam, duobus ab
anteriae ibidistributae jungitur et et eam segtur
inum in osse petroso  excavato procedens deum
matocidem
apophyses
et sylocide
intequo
tramen exit
tumenie plamine ex
ramum enult
eforamine egres
alios ramos versus partes alias Neron
aerum recisit ex quiato pari
apum porrect
nembranm
tato prope musculos mullei super d ibi trumo portionis durojuna
vesque partes duris extem
epntmuaro iscel nm
credidere
membranae tusmpni
dat auii, qui spargitur in posterioru andes
sed nervus est, nec alum habent
ramum
vertebrat
auriculum et mealum cum
iscuili ossiculor
Brvitar de resu ad andiendum.
Exlerad pars auris fait officium corniculi quo utantur surdi
in membrana non est absoluti necessaria, nam surdi no
alli teutentus
uribus manubim instrrementi audimuli si eamen perforetur tympunne
uditus in animrali aliquandum quidem conserr abitur,
peribit (a cur ita) intenditur et remittitur pera
tondentamen
musculos maller
ad diverson sonos corporm sonantiam, quod autem ad frat difficiee
uniis petencida valje est huc
suicipta finns membranam aer in cympono antus.
plelerus
rembranu haec cum sic
non erit par movendo ossipetioso partit
rotiu creddiendum Geremores cromerane communicur
phribuet aliquid sed
melleo a malleo incndi ab hoc papedi cujus undem tretmor. 6)
necrinderi
peliosum
monsam
tympor
commovel, ut chordae barbili debente
Var ossiculasicent dura legnia, adeoque facile
briu mallei cota sua consitudene, membranae
unguntum ossicua sine spulus stapedis ex
aibratiavis. vielu
et cntendere hocmodo mecubratom illam par
matantem vestit sequae oro
ad spsciprendos ty
ingitura
endo stapederalioque
sindi nonandiant
lepor communde
del escommunicet labus
r fllxibilem cendereem
allei et in cudis tremores. Aer
dentibus, licet ames beturen
branai foraminis rotunti heci sat similis ei quaea
tronires aeristus
incabit aer
eab qui organo seu libypialtio
gadcolil
Fomestra rotunda prospicit i
dura sicca tenuis,  ancificei ca nalis ad haecet
scalas cochleatas, inter se non communicantes
in amsocye
i erils t
Cumina pulse
ibus tremores
alurib scilicet partes alio
viturvis. Remus nota
ea pervenit slu
lamitiae absorbentur recto
pmicirent
anret elio
ueoi vestibulo, se
ahremore sib aere vestibul
infacint ciicalor 2.
est inilio cintu
nis immotis
altura vi
glismen
camio seriali
 semiovaliseen mona
nec cum superior
erfioram
tionis mollis nervi amditorii ubi ad bosu
remere possin
e cps
iisuppeditar
cumbrum dentibus officulis ito
luo ossi imandibulae ossic
udi malius so
inferiorem, cujus
acipit.
asiipere
ga
oc superiorem buso
interalis et tympano exire potest, ut cedat mambranae
relius exprimentos in
ratione extrorsum pulsae Tubus ad
naribus
cartilagine
vasin stapedis immediate applicalum fenestra
focituor transilus coicae
sum paulu
cietiam
superion
pu
Elita extrem
et acetemus praestat vicem vestibu
et moe duam tubam
pliterem
proivert
eutuno
set nunditus
prope vestibutur
utrortu
basi sua ad
tremitas tenuis.

## Folio 25r — 00068530:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 81 lines, status machine
canalis a
mallem incuidem et papedo
trans eandem in tympano posita, membrana
tumpani med connexu connexa in de
denique ponanatum pervenit vibratio in aere
inclusu assi retiotu banoe capalae et
vertrione
luburiathi inosse petroso excavati
quod sit per d ramina in Cabusrinthum
in osse peteoso excavalum aeremque ei
peipliet
ad i
iclusum eoeni Anulupici
veleres vocabam implantatam, idque
1.
+
tionem tu supam
qu
per duo foramina, unug
.
rotur ctantum
quam t nite m
mentem et s pehrosum
inter polit lum per dioa
pore
tondatipsius ossis petrosi
ab aere inter ipsum rmem–
ranna a iitereato
tumet per pupede rictnemalle
memlanum tum lumfersoram
in osse petroso. ipsum os petrosum
tremit, tunc ob vitantio agu on vibra
tiones aeris inter ipsum et membranam tympan
potiti, tum ob tremores ossiculorumenam mallens
tuembranae tympani, stapes ossi petio so connecti–
tur incus eos jungit. Foramina in osse
petroso sunt qua tympanum respicit, sunt ovale
et rotundum. Ovale  clauditur sta a stupede ope mimbramauduata olu
cujus vasis membrana adnata jungitur orae foraminis. Foramen Rolundo
clauditur propim membrana, quae membranae tympani sumilis est. Labus rinthu
intra. fa os petrosum undique conclusus constat canali vestibulo et cochtea cam potis.
simum canalibus in semiciiculum inflexio et cochlea. Cochlea autem dividitur
lamina quadam teua extensa et exem cochleae spiraliter circumenate eti
summo courctata dividlitur geusi sua interiore parte sui sua acie ad anto
cochlea annata, exteriore per inembranam ossi peit conapariesi capptio
cin quo excavata cochlen est, ad haerente) dividitur in duas quasi scatu
duptia seu suplicesa ascentum) quarum una cumaltem non commanicas
etsi cena supra alia sit solaque camina dividantur. H Horum ascensuum
superior communicat cum aere canaliam sepricircularium eisertr cum
qui vibrationem recepere per et foramen ovale; inferioris ascensu aer cum
nullo alio trmedinte communicat, et vibrationem accepit hareti tum,
a dicta superficie ossis petrosi, tum a membrana foraminis rotundi, quam
aeris intra tymparum et os petrosum vibratio adimilatiorem membrana
tempani intremorem concitavit. Lamina autem intertros duos ascensus
seumeatue interecepta tum a superioris tum ab inferioris aeris vibrationibus pulsatur
Catat erpleet unde patet quoque cur dentibus manubrium barbiti apprehendentes
sonum percipiamus quod per os mandibulae et temporum ossa tremor ossiculis supradiorae
et ita per papedem ossi pelroso communicatur. Caeterum tum camales la semicim
lares tumcochleae meatucum ramina coeunt in arcum instar hubarum, unde
partio arctiores ad neut res facilius exprimunt sonos acutiores ampluores vero su
exprimunt sonos graviores, atque ita organon diversis sa corporibus sonoris unisonum fit, accedentibu
diversie tensignibus mem branarum tympani, ossos soraminis rotundi, ovalis, laminae, etc) diversaque
aeri in lutithnon tantum in externos
et spatu luus lympnum qui ambocum aere al
et e scilicueo  eris s
et abgliatero inclis particula et aeris et e
meatu auditorio, etipapti hanetume crtratumun
libere communicunt) copa positisset
srbicitem communitare polest. Omnes autem
t ahi, quae delitae sunt mogitutint
orgam
utque interse
alqunter
e
tem
a superficce
tum ab ipsa sumrficie
ossis petrosi, tum dispede
uat explicata
divuls vne particularum
aeris acustici

## Folio 25v — 00068530:0050
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
26L
CL
Ebc
et
te
i
unis. Y
cct
1
a
11 1
atque interse et sonoro homot unisonae sive inter expre iino
jam praeexstentes sive explicatus suprm ravei ipso exprimendi soni opere commoditatiu causa a natum
coritoti
altignatae eas dem accipiunt vibrationes essque dansno juvant et propagunt. Accedesre officium cavitatum
ormani quibus semt fit quasi Echo mol tiple onusque quasi stentoreae lubae esionnibus multiplicas
Monsieur seusorium altinet sciendum est duple
duac esse partes Nervi audilorii unam duram, quat in s tauu detinati videtur salterm
sentiendi magis ut videtur.
est jid periores Caminam scilicet codilcae, et catales
et fortior redditur quod ad ultimum
om
mallem ad otum sentien
comparata in, quae consumiture in a
Conseiller de la oux flicet, comparundus sensum
esfecius partem molhem duram respondere nerur
est immediatur auditus orguamm
semicirculares Unde luspicori
visus cum seasum audiue it jam aliquo
uam spotu prae rtiformibus et quam nervex opticeus optrem visus orga non dicendam
eptico _ etr partem vero mollioeem  d.
alis ier sententin ostendit Mariots
ranco
a
tandver
bist Branns sultig

## Folio 26r — 00068530:0051
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 19 lines, status machine
Si chorda
musica
Ad varie
dividatur in
punctis X (X
ee
sonos edet pro-
portionales rectis
XY
X
r
losito AX d esse Asymptoram
yperbolae Y(Y) et AX abscissas
et XY ordinatas. ead Nam
Chordae aequabiles aequaliter tensa, hab t
sonos longitudinibus reciproce proportio
rales. Hinc dicimus reuisrocos arite metitorum
sse progressionis harmonicae, ubi ea est propro
itas ne diferentrae fum trium suit ut extregone

## Folio 26v — 00068530:0052
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
FRIED WILHELM LEIB
IEDERSACHSISCHIE LANDESBIBLIOTI

## Folio 27r — 00068530:0053
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 156 lines, status machine
Phtlongas suniformis senussest cujus initium fini e unisonum, alios diphthongus. Per sonum intelligimus sinitamem
Intervallum diaerna est souorum duorum differentia (+ ratio potius seu logmit Emoma differentia) Secundum aumer et gravitatem ut vetam quinta
din consomi (dissom) muditui grati, (ingrati), seu quorum intervalla concinna (in concinua
experientia. duorum corporum materia convenientium crassitie aequalium gravius sonal id quod lougins est caeterisparibus. Ut in tibiis quo longius
BH Golnio seu cingula distat foramen per quod aer sonorus exit: in chordis quo longius corpora chordam termnantia distant
Hypothoesis quae proportio  sonsitudinis sonantium praesertim coricuum ea est sonorum
bile
Octava 1. 2 quinta 2. 3. Quarta 3: 4. Tertie major 14; 5. Tertia minor 5: 6  a
intervalla componi dicuntur cum rationes eorum componuntur dive cum logarithmi sibi adduntur) Auferri a se se cupirationes autem e
hatro rationis seu cum logarit huus subtrahitur a logarithro +) et differentiae intervallorum, dicuntur esse, eorum intervalea  ie qi quarta uintaes
Intervallum quinte et quartae est tongs nn
l. 35: 3: 4
idai est aria et tertiae minoris est Tongminor 3: 4: : 5: 6 est 9: 10 Quartae et tertie majoris est secnitomivii tavalo 15.1
sinc componendo vicissim, et denitonimal sonos sumento anquam Elementa, tertia minor est sesquitomus naturalis, seu componitur ex mepore
 semitomo et tono majore; Tertia major est ditonus naturalis seu componitur ex tono minore
et majore. Quarta exexinio
et ditono; quinta ex sesquitono et ditono, octava ex quarta et quinta. svel aliter enuntiando: ex semitomo et tono
majore sec quitonus seu tertia minori ex tonominore et majore, ditonus seu tertia major; ex semitonio, tono minore et tono majore, quarta,
ex semitonio tono minore, duobus majoribus quinta; ex duobus semitoniis, duobus tonis minoribus, et grebus Tonis majoribus octava
Dixi simitonium naturale, (ac proinde sesquitonus naturalis ditonus naturalis) quia licet revera semitonium non sit dimidius tonus 
 (qui deberet esse intergullum sonorum quorum ratio esset subduplicato seu dimidii losarithmui rationis sod
tamen cum pro eo concinnitatis causa, et quia natura in ipsum canendo feritus, pro dimodio tono substitui a srgunite 
n
a
a
eatectiae
2. 3 quod est pan
(non apse
conritor tervalium
ue inantet ita nond cm ponitus
corgmina aeada quinta saiforte ex ordine apud veteres, de quo inquorendum an sic octava, 12 sptima quil quorendum  consonae. Quarta
ater et plura ad huc
tero
(int
tami
mor (3: 5) mifor 5. 8) Quilta 2.3, quarta 3: 4 tertia major 4: 5, minor 5: 6 ((secunta quid? quaerendum an 6. 7 secuntu major, Y. 8 minsr A
Prima ipse conus  major 8. 4, mine g. 1
Hhypothesis loni eodem durare dicuntur intervallo judicantur, quorum eadem est proportio
si somi respandentinius intervalli sint graciores sonis aterius interrelai respondentibus alutiorem ui)uniuscumaentiore
pravine) alterius compatando, intervallum illud dicitur  intervallo hoc inferius intervallum exintervallis componit si idem
vius sit g acitior inferioris et gravior superioris intervalli (+ imo et aliter, ut si Tonum majorem et semitonium componas, quod facils esqun ommn
 Hypothesis inturvalla super particularis proportionis magis habentur cominna quam super partientis sunt enim
consonis intervallis magis cognata (+ seu citius pervenitur ad mersuram communem +)
quo idem est cum dutereulo tertie majo
quoniam intervallum exduobus semitoniis compositum majus est tono majore sideoque et minore), hinc excessus Toni super semitonium et nimris
dicitur Apotome, quae utique minor est semitonio naturali. Unde et hoc dicitur semitonium majus, at Apotome dicitartemitonium minus. Est
autem Apotome vel major exve
exce
uale dicimaximum
Notandum Quod ex calculo facile demonstrai potest) sex tonos majores ectavam excederenfres ditonos naturales octavam nons 
est excessus coni majoris minoris  Apotomechim
attingere multo merjus ergo sex toni minores octavam  explebunt. Tria semitonia naturalia, sesquitonum excedunt ( Fres
l. 25: 2449 15625, 13824. quod et 17 127 adeoque minus quam  6.5 seu 13
Apotime minores seiqui depotm sil num semitonium naturate, et quidem duae opolonio el sim tem duo aporome mgore
possunt et addi inter se due apot
cum semisonio vel duae apotonae minores cum
semitonio vel dluae apHbomae mitores et una major, vel ontra. Sed hc laculo s sequi
nos non vdcat. Adhibitis cogarithmis, vel line Loganithmcice divisa minor erit labor es
Notandum ex consonantiarum primariarum intervalles quomodo caetera deriventur: octara internullum ect et quintes
primo interulla inter proximas: at et peat Inter ect et quint. est quarta inter quint et quart est tonus mujor inter quart et tert. nni essemiton
perfar inter tert maj. et 3t minorem intervallum est Apotome minor B
deiide intervallu per saltum: inter oct et quartam et quiata
aetum enum
inter quinb. et fert mai est tertia minor, inter quart. et et minor est tonus minor. At intervalea per dup
inter est et tert maj. est sexta misor; inter quint et 3t min. est tertia major Denique intervallum per tuplicem
saltum est non nisi unicum inter oct et tert. minorem quod est sexta major. Atque ita  ex qualuor consonantiis
primaris invicem subtractis, secundum omnes combinationes possibiles, nihil aliud quam sextm majorem, sextam minorem
conum majorem, tonum, minorem, sepritonium naturale, et apotomen minorem habermus. Quae omnia intervalla satis
intervallum
concinna sunt. 1)  quolorus enajore exterit commo est intervallum sensile. Uta opta astconbonmu
minore (perype ab utroque duobus quartulis, adeoque est dimidius ditonusensta dicitonus es
Comma est intervallum inter Tonum majorem et minorem. 80.81 E
rationis in qua consistit comme
Apotome refermata seu semitontum chromaticum Refor.
Quartula est quarta pars commatis, seu ratio in qua consistit est sub quad iuplicat
connis medius est qui tantum distat a majore quantum
Semitonium reformatum componitur ex semitonio hatmali et quartula
natum colupbuitent ex est quod cum semitonio reformato componit Tonum oeedium
dip exitines cexitarequa aquatur
 ses quitoris reformatus fit ex tonomedio (seu reformato) et semitonio reformato
x g et semitonio reserm
esquitonus reformaburs quartuta deficit a sesequitono legitomo (t calculuae hinc licebit quis ille an ipsa tertia minor.) Quarta
eg ditono et semitonio reformato; quinta reformata ex tribus tons e medus et semi
legitima a reforuata a legitima deficit quartula.
mo leso
Octava ex quarta et quinta
ext redila de linea Musicu)
ta
a eadema. 
alios usus reformatacum demetavis
eimma  (quasi residuum), est excessus quarta,  super duos tonos majores, estque 243: 246 olim habitum est
refirmati legitimam superat quantala quint
squitono reformato octavum componens abundat qartula
ajorem et uminorem)
Semitonium naturale interdum ponitur pro tono eoque casudicitur semutonium ex trordinarium vel etiam fictum, ita quinta
men
cadit inter Apo
trifonus intervallum quod bres continet tonos, majet majores minestminores
pulgaris imperfecta sive deficiens constat duobus tonis et duobus semitoniis, cum tamen vera quinta componatur ex Aitono tonc majpre t sei lomo
pro seuntonio naturali x dictum est semitonium minus
extrordinarium parit necessario Apolomen seu  intervallum semilonii et toni, quae alis chro maticumalis
untum semitonium dicitur. Seult demitonium extraordinarium prorest Tritono mutando in legitimam quartam si scilicet
opinor in tritono pro tono substituas semitonium) et vulgari deficenti quintae in lesitimam restituendae (non satis apparet +)
Octo commata tonum minorem non explent, novem commata minorem excedunt majorem non complent decem
unc semitonium is
e geemeest
commuta tonum majorem excedunt eh Comma posset esuri re irime ersuae e oname
emicomua erit 9.4Y5. habet ergo
a +b: a :. arb. fit auaeque ab +bb seu aa + L act cy.  Ergo
 SC CSLS laf
erit deee a S5 aqu b + La. seu L a 15 - 1 ceg b. seu a: b i 2: 55 - 1 - seu 55 +1: 2: a +b: a. si 9: 8, et
connexionem cum sectione divini dicta, extremae et mediaerationis nam
2: Is in se ducentur fit semevum. jam  2 as est ut a: b+ +a. itaque si  recta senetur extrema
et media ratione, atque inde auferatur dimidium sigmenti majoris (e nempe La ut restat La + b) residuique ratio ad segmentum
9: 475. Quod si liceat
mati,  auferatur a ratione in non consistit tongni 9: 8:: 15: 2 habebitur semicomma
assumere sermicomma pro minima mensura ficit 19 semicommata aequalia lono medio, 9 settni quasisem
quartula erit  2Y 215: 3 i rouy medius sel semito
dimidius ditonus, sive 2: 5. semitonium rigorosum foret S: 5. dimuidius scilicet Donus medius.
mno
ebab ex quibus caetera componentur
Apotone reformata est 16: S ess iss unde patet has reformata
semitonium reformatum est 15: 16. 215. 3 seu
Aosireo
soartae P1 2494
107924 sextae ajoris Tons majoris 0. 05115. ioni minoris 004575. semitonii naturalis 0. 02803
Si coganithinis utamur coggritium ,1 seu mnisoni est v. octavas est 6. 30103
seu 585: 8
st
pi
Toni medii 845. Semitinii nysorosi 8 024
quartae reformala O. 12628
ommatis: 000 589. demicommatis 0. 00eBG. quartulae  0. 0013A
tertia majoris 0. 09691. tertiae nin
siton reso rmari  0.0758:
quavideamus an quanta et quiata reformatae a legitimis distent quartula
Apotoma reformatae 001908 ses
o+ 2174 otber 660. 12628 - 01249459-000134 verum est ergo
uint ns reformati 0.02937.
Bogren ayt at vet d. de tB) Lu o  estm ti    i tes Atri anpr vor 312 Mim00 1B
gu
uint eformatae 0. 17472
ertiaum
e
9
hotet 2s
addite
im
fextonstia
1bC
10) inod
log. 110. 000
3010
ogr
06020
8

## Folio 27v — 00068530:0054
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/00068530/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
Hinc possumus lineam Musicam parare, metientem intervalla sonorum, ilsi dissimutatis
losapchnis divisam, cujus ope fecile omnis generis sistemata componentur. Ea minimum divitenda erit
in poutes 8 3010