# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/1049006909
# Title: Georgii Calixti S. Theologiae D. & in Acad. Iulia Profess. Prim. ... De Tolerantia Reformatorum Circa Quaestiones inter ipsos & Augustanam Confessionem professos controversas Consultatio (shelfmark Leibn. Marg. 189)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=1049006909
# Lines: 7,152 recognised on 221 of 221 pages, mean confidence 0.90
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 1049006909:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
u
u
e
s
d cu
e
e
ta
am
a
n
e
nen
1
s
u
en
n
at
o
en
e
soto
anae
sems
une
 
t
octe
ut 
d
ns
e
es
x

## Folio  -  — 1049006909:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 7 lines, status machine
On
Hlodorscicsisce
londosbibliothok
HOMOVOI
       
os
at

## Folio  -  — 1049006909:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 7 lines, status machine
a.
(14
b. fac.ac
1. 9
a. 3 . fac avers.
mocrr
DDESBIE

## Folio  -  — 1049006909:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
Misss s
RIED WILHELM LEIBNIZE
DERSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK
atur: Leitor. Mar9. 189, [
eeeee

## Folio  -  — 1049006909:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
et LIa D. e in Rcad. Julia Protest. Prim.
Venerabilis
REOTA LUTTERA ABBA TIS
D
irca Ouaeltiones inter iplos ec Auoultanam C Or
leionem protessos controvertas
Pramissa est
DLRICIS
0 A
aterna in Officia successoris, Ejusdemque
innocencia vindicis,
Mutuae Chrictionorum, in S. Rom. Imperio publico
et libero Relisionis exercitio saudenrium,
Cirra Omnem
Relicionum atiscellam
IOL E R A N F I A
DECLARATIO.
Tlanc excipie
Orriusque C A LLX ZI fCriptorum
CA TAB C
16 (0) de
50
AELMISTADI SAXONUM
ErpISGEORS- WVDLFGANOT FLAMMIE, ACad. LYPOSF.
AMNO NDC XEVHE.

## Folio  -  — 1049006909:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 9 lines, status machine
etLoC.C
11
bete avoesoni
MAttit
111t111t11t1tt11ttttttttttttitt ett
eiton. N
lit
l
utit

## Folio  -  — 1049006909:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
di
t
t
SF MME REV ERENDO FE FiBL
E B NTISSIMO VIRO
DOmINC
de le L L de dc de
Liberi e Imperialis Caenobn
LIICCENSIS ABBAFI
Eccleliarum ae torius cleri in Electoratu Bruntri.
cen e Luneburo.
DIRECTORI SUIPREMO
Consiliario Ecclesiastico e Prorinciali, Statuumque
Ducatus Calenbergiei
PRIMArI
Domino Faucori de Anico luo
Veteri de inceperrimo
5.
D.
REOTA LOTTERA ABBAS
D. FRIDERICOS VERICOS CALIETOS
Acad. Julix Senior de Protesor emericus. Conil.
Eccleso Onclphicus.
in erudici orbis conspectum scripeo-
im aliquid deducunt, inscriptione illud
mmendare consrereiune non aliis.
aquum Viris quos ab areumento quod
cractone de cxcnune, animo non alieno scd in illuc
il
proven

## Folio  -  — 1049006909:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
propenso eslenorunt. Illud aurem quod praelens char.
earum exhibet fasciculus, quamvis densa averlancium.
acerbe exaoitancium de malione insectancium pre-
matur acque salceni non obruatur mulcicudine, sunt
tameneciam alii, numero force plures quam e curbu-
leneorum re estvel commodo, qui pia votr de deli-
deria Cerio probant e promerico astimane. Hlosin-
rer, Ce venerabilis Dn. Abbas, Familiam ducere (
dixero, verba simillima veris dixille mihi videbor
Cor lapideum eisc oportet, quod adacta intra vilcera
Fccleliae rulnera, non vulneret. Ouod autem illis
medendismedicam manum oppito pauci applicant.
illorum cribuendum vehementixe; qui diltriburis inter
paciticos praemiis improbis, ad parcicipondum haud
quenquam ullis delideriorum Rimulis angunt. AEt2
men cedic in palsorum indigna efficax lolacium, quod
in filiorum Dei consorcium adscitorum. Futura cR
merces multa in caelis. Tuum vero, AmplisimeDO.
minc AbbaS. Aorons Ecclelix tranguillicati consu.
lendi desiderium sudiumque, in discrimen vocare li
praelumlerim. Te torum muracum ab illo, quemolim
fuisse Fallere mescia comprobarune documenta, mihii
Forer Cacuendum.
ApagCrero distidentiam. Virum proposici con-
Nancistimum, Auctuanuis atumi inconttanCiae arguen.
cem

## Folio  -  — 1049006909:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
tem I Foopocius rirturi constantia que Tux ferocius
contilusillas quastero merces, non alibi quam c Tui
regionetori, venum exponendas duxi, quod ibi em
peorem inrencurum (cirem. Sedionorare Ic nolim, ex
illorum mercacorum me prodiille tamiliâ, quinon (ub
luerancis Mercurii liono militane, sed quod graris ac
ceperune, gratis reddune. Abundans camen lucrum
Fecisle mihi ridebor, ubirescivero, qualescunque meas
perces, co haberi loco, quo habentur, haberi certe
debent, pia, dubii quamriserencus, voca. Intra V’ori
enim, Desiderii de Scudii cerminos, tota ilta milere
lancinata res hactenus lubsticit.
Consueverunt quidem mercatores, merces funs,
prius quam de precio cum emproribus pacilcantur.
prolixe commendare: aAt Porerna; quam nunc ve-
nundo, de Reformatorum Tolerantia Consultatio, mea
tion magis indioet commendatione, quam vino ven-
dibili opus est hedera. Sicur vero praecuntis veltigia
ego passibushaud aequisleso, ita illa quae ad sublimio
ris incosinis, diucum a experiencia subacto consilio,
e acri judicio cloboratum scriptum sum commenta.
tus, non eam Capere maturitatem qua abuna illud
lubens senolco e ingenve farcor. Interim vera-
que junctim in diam prodcunelucem, muleorum subi
tura cenluram. Hlane facturi Cunc sicur centorum
quisc

## Folio  -  — 1049006909:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
quisque vel praejudiciis es occupatus odioque reple.
es, vel amore adfectus. Dc Tuo, Anicorum ince
verrime, prono in memesque cudia aetectu, non sinc
insioni in TC injuris dubicare tas mihiest. Fcquis enim
crediderit quod ab illo usque tempore, quo in Illuctri
ulis, Mulis Tuis meum domicilium gracum praebuie
hospicum, inuruus decrererit Favor, nec potiuis, in
cerea dum ampliora quamquadraginca annorum con.
tecie spacia, robur sequiliverie ralidius d De Iplen.
didiixitur Turm me oftectus constancia, audacter mi.
hipromilerim, quod et lectorem tam mihiipti quam
caulae sulceprae favencem, venamquelicubi acu For.
icremnon recigerim, opud Te invencurus tim mitu
Paracam. Ec quod amplius est, conca abundaverim
cirubance quomris audacia, uc eriam illos. qui Scu-
dium ee Deliderium nottrum, oculo alias ad(pexe.
runemaliono, miciores benienioresque pollicermitii
ulim; liquidem cam adhibuisse mihi videor mode.
Hiae non experrem moderationem, qua aimOs Ct.
nam in termento policos, ledare ec expiare valeat. PIE.
nim nemini quicquam praelcribo: nullius Aagito a5
Tensum, tuo quemque abundare sensu, non prohibeo;
de creando rectiora cdoctis praejudicio, Cum protesta-
cus de procestor. Si nihit mihu competac amplius.
calrem quid aequum; quid jultum ; quid Divino
mandato

## Folio  -  — 1049006909:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
mondato congruum; quid cam publicae quam Eccle.
Casticae rei Calutare vidcatur; declarandi, limul ac in.
cursos (crupulos, ine oftentione eximendi, relinguen.
damihituerieliberras. Ouandorero cactum Audium
deliderium que Ruprantibus iniquis tomencis inpactis
que commenciciis imputationibus fuit contradicen.
dum, sicest temperata concradietio, ut monstrara ini.
quitare decerlaque injectarum curpicudine macula
cum, contradicencium dienitas, nullo riciltim in com
benlacionem injuria, macularetur opprobrio. Pequi.
dem animo conceptam bonam ipem, illorum quo.
tum dererbuisse vila mihi est indionatio, dexteritas de
prudenria, tanto roborat Fortius, quanto illi vereri
postune minus, exolum paciticacionis negorium.
praecipitatum iriadminiculance ene decrepito, qui va
Ca jam collicie, cransitumque de curbidi seculi Scendo
incaelectem medicatur patriam. Nec adectinterne.
cina Christianorum odia terminacus dies, in tampro:
pinquo, uc E hodic primum cditus ellem in luceni.
promictere mihi ausim, quod diem illum sim riturus.
Verum enim vero dicturi lunc pacis inimici, qu’od
rebusic comparacis, inania non fuerine repetenda
rota, inania reditura ad rovences. Temperandum
fuisse abicerum ore jactis, anteactorum iniguitarem
non abolicuris, imreceraris querelis. Sepultam perle.
cutionum

## Folio  -  — 1049006909:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
cutionum memoriam, non fuille retodiendam. (ed
pactorum indiona vircucibus. Chrictianae cum pri-
is pacienciae inroluram, sic fuisse supprimendam.
ne quisquam praeceritarum reminilcendo recordare.
curxrumnarum. Aecendo equidem moraexiltiora-
tioni cum pacientia; quippe quem non fusit, qua de
Paciencia inter perlecutiones achibenda. Dirmorum
Vacum ora dictitant. Accamen ulrra Divina glo
rix aram, illa non lunt porrigenda. Quod si igitur
adusque intamia. Flarelin olencia crimina, processe.
ric acculatio, etiam Chriltianis, omnibus aliis rebus
pocior ese debet tamae cura, quam si neolexerint,
crudeles fuerint in semet ip(05. Indulta igitur his
quoque tamam cuendi libertas, cum ignominiosabo.
num nomen pelundatura Cerricure, non estcommu
canda: non est delerendum justae detensionis praeti.
dium, quo adverlus violentos tama larrones, Chri-
stinnorum munica est existimario. Justâ jure na-
curae licira detensione utendi, aequa omnibus ct
poreltas, uunc in urgentem verla necessitatem, quan
do vel dudum condonacae. dissimulata porius quam
publica roce vindicacae injurix, iceraris, regualibené
elta renorantur erpis; vel noviproliliume Hlictorici,
qui ejus quod ec recta racio dictae, et insuper Au.
uctana nostra Contessio dilerris pronunciat rerbis.
E vulor

## Folio  -  — 1049006909:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
F valei nempe rumoribui, aut maledictis IIIIMICO
RLM, veritatem collici nec posse nec debere, oblici.
B. D. Calixci res candide, ingenue eanquam coram
Dei tacie, in torius Ecclesia conspectu gectas, ex
apertissimorum riri inimicorum hoctiumque, quo.
rum odiis expolicus tuit d objectus, celtimoniis
deducune. Ictius Confectionis, primoriivone car-
dinalia. Lucheranorum Symboli, cffacis memor le
fuissee. Andreas Carolus, in Ducacu Wircem.
bergico San. Cicoroianus AbbaS, ad DD. Joh. FTul.
lemanni, Abrahami Calorii. Elieron. Kromaje.
ri, ec Calra venia ETorrmakii, complicumque ho-
Ailia celtimonia, urpore non ullam advertus Ca
lircum meriturs fidem, tories quociesmolione injecta
riri mentio, unice non provocaller non appellanct.
Innotuemihi demum virilte, per ejus Mlemorabilia
Fcelesastica Sceuli a naro Cbristo XVII, hoc ip(0 qui
nunc lui dimidiu superavic anno cdita, acgi mihi copse
quo hac scribo momento oblata. Inspiciens volu-
men illud, ejus Auctorem corum in co elseanimad.
verco, uc passim ee nullonon arrepta occatione, mi.
reum pii riri pectus, aero denioret carbone. Sed
idem asere initu est rilus, quod ille qui B. Lucherum
per ejus ourxeors et acerrimi adrerlarii Johannis
Fecii, vel B. Chemnicium nostrum, per Bellarmint,
Srarelii, maledicire Becani sustrasia ee encomia, ad
virue

## Folio  -  — 1049006909:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
virum delineare se repraesentare praesumserit. IIIud
aurem plus quam pucidum ec pudendum cAt, quod
cam spectacae exictimacionis viris. Durae Cervicis
desperatae malitix, Falsi criminum tories convictum
Plcudo. Flistoricum, allociare non cst pudicum. Fx10.
cioenim conices si aestimare fas fuerie, quid de specta:
bili ilta Cocietare fururum? In affociando camen praeci
Dicancix reniam, opud me quide inventurus est promti
orem, quam apud illosqui alsociatosceu umina co-
June. Ouam vero praecipitanter d inconsideroce rem
recterit, prodicuru est insione aliquod inde creniencis
laplus documentum. Nempe Memorabilium ejus Lib.
TII, Cap. V. inter plura alia, etiam D. Balthasaris Menzeri
Cisensis Theologi, genero suo B. Dn. D. Wideburoio
Rulae Cinclphica Concionatori primario; inscripiam
Epiltolam, qua D. C alixti Epicomes Theologica ali.
qua, Rhamiltic a Philo sophia corrupcu judicium tran-
cendentia dogmata, improbare Frustra eAt conacusi
Ceuluculentae Capienciae mysteria, iterum procraxie in
Iucem. Remitcie nure ibi Lectorem ad D Fluillemonni
maledicae Dialrleos Prxtationem, de Plarrnatii Con
cinvationem Hist. Ecclel. Micralii. Ruc igicur iono
ralle cum oporcet, quid Menzerianae icti Epistola B.
Parens meus scripro vernaculo, quod sub inscriptio-
ne iederlegung D. Sellers Derleumdungen prodiie.
5. 130 oppoluie, nec ridisse ejusdem male conlulcae
rapiodia

## Folio  -  — 1049006909:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
roplodix, continuam ne ullo praecerito deformisiltius
Aructura arciculo, meam anatomen; aut si non ipno-
raric sed ucragi Apologerica scripea vidit e legit, data
opera (ut exoletam renoraret argi secundum Fliltorici
munus adpostericare propogaret. calumnam) dillimu-
lasC. Meacotaciencia, leguntur ad L. Adami Rechen-
berpii Ecliples, Epimetri Parte alcerâ, qu’a insullus de
acrectis, Elictoriae Johannis Micrelii, quidam isq: Durx
Cerricis Concinuator; promerito caltigatur. Sed quu
de Menzerianae Epiltola, e aliis in pium Virum pastim
per Memorabilium rolumen decorris commenciciis
acculacionibus, tali jam dudum sinc contrici, nunc
actum agere nolo; liguidem operam qua plus vice
simplici cum defunctus, denuo Cubire, nec vacac nec
hujus est loci. Retricabo Caltem probo Hliltorico
incumbentium Leoum memorium. Consionatas il.
las reliquit, Oratorum hujus seculi Princeps, B. AvgV.
Cus Buctunerus. Programmate quod AnnO NDC L V
indicendi subilei ergo. publico Acodemix Wicceber.
senlis nomine promuloavit. Craria Viri. Elictorio.
raphis cum primis accendenda verba, ita habene:
Narrare res restas, sinc falsi admistione; non ad cen.
Turam vocare, E pronunciare de illis in partem alte-
rutram, proprium maximumque historici munus est. Si
tamen quandoque pro emolumento Lectoris, cd ipsitrans-
cundum est, modeste (s sobric e salva gravitate
canaO.

## Folio  -  — 1049006909:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
eandoreque id facere debet: Sedulo cavens, ne irrisor
argnMm, nE C A L UM NIATOR MALIONEIS
apparcat. Ucinam iltorum Buchnerimonicorum, de
listorici muneris memoree oblervans San Ciecroia
nus Abbas, res a Regix Luccerae Aboacein Ecclelia
eestas narraturus. Cinc falsi admistione cas narrasset
Ccinam ibi. ubi judicium proprium inteTPOMIE, nOI
tam frigide e crude judicarer, quam ad consendum
arrogancer ee calide prosilics elcinam mendaciHlare.
naki lineua tories non elleclocucus, nec inter plura alia
Calixtum Procrammate Programmari Scharttiano op.
Bosito, MISSIS REALIBIIS, inneglectam à Scharffia
Latinicatem sarcasticd invectum esse, tomere attirinas-
Tec; vel sijuxra adductos propriae caulae teltes, C alixtr
holesapertos, his oppolicorum (cripeorum simul te
ciltet indicium, e audica parce urraque, Tuspenso pro.
prio judicio, Lectori suum religuissetinteorum, can
didi Eliltorici explerisset munus, durioremque Buch.
neri censuram, a se luisque Mncmorabilibus elletamo
lirus. Iltis praectancior majorisque precit mone.
ta eA, quae pracipicaneis nunc Seculi, cople qui
volritur anno XC. V II, inceleberrima senenst Acade.
mia elt recula. Flujus ricelicet beneticio, Dn. Da-
niclis Severini Senlroti, riri quem houd ruloaris de
erudirio et prudencia commendae. Iterata Lcclesia
ReFormata INV. II ATIO, ad pium in Doctrina
Fid

## Folio  -  — 1049006909:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
Fidei consensum; oscasione Furiana Consullationu
iterum in erudici orbis redacta est commercium.
Nempe Dn. Petrus Furins, in Maem Era(mi Pacria
Doctor Theoloous. Ecolesasticam Pacem INCer PTO.
celtances Particularem molicus, idem quod Dn. P_-
fendorfsins laxum rolrit. Adiucricem monum mon
do laudacus On. Scultetus applicarie, in opcrae con,
Corcium ad(cico B. IIn. D. Johanne Cniliclmo Baje-
ro. Elujus exquisicae erudicionis viri, beaca, ipl
quidem haud invidenda, in publicum quatris
damnum celsura analyss, canto plansenda magis,
quanco plus ille luperctes, ad cuncum iltum fortius
corguendum, virium conterre fuisser ralicurus. Ve
rum quancumris Aratam per B. I). C alixrum Paren.
cem neum, riam illi sinc ingressi. ulcerius tamen
quam ipse horum promachus, proculerune paslus: li.
quidem illo inter mucux Chriltionae Tolerancie ter-
minos subliltente, hi Pium in Doctrina Fidet (on
sensum talem, qui reltauraca Unione, iplum tollac
Schisma, ceneare ac moliri sune auti. Urum vero
Retormacae parcis Theolooi Iterata Invicationilocum
Iincdaturi, docebit evencus; de quo equidem tanto
dubitarerim minus, quanto alacriori, Eccleliactica
conlociacioni promovendae, illi incumbuerune nisu,
quancogi minus supri fracerni Faderistidem, lublato
Schismare redinceerandi delideria dissimulane. Deus
DaCIS.

## Folio  -  — 1049006909:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
Dacis, Calurares conatus secundet, atq; supermultorum
fidem promoreac. prohibeatque, ne excicus intanus
aliquis rentorum curbo; amicos dissiper conoreus.
Ouod rero adrersus eos qui publicae consulcum cune
quieci, nulli huc usque insurrexerunt Pacis Lcclelia-
Ricae hoctes d inimici, miraculi instar apud me cst.
cujus ob oculos lara temporum praeceritorum ver
Taneur tempectaces. Ex animo isicur his de majori
quam corundem obrisit anrecesloribus, sraculor teli-
CITACE, eC UE PerOnMI CTUANEUE VOrCO.
Caeterum circa Canetx Religionisnegoria dilsiden.
tium Chriltianorum murua Tolerantia, a pertectoin
fidei doctrina, Schisma delicuro contenlu, tam pro-
cul distae, quam gradus conciliacionis intimus abelt à
lupremo de summo. Ad hunc aucem haud cst pe-
necraturus, qui nonprius calcarericimum. In Chri-
Aiana igicur Cocierare verlans B. C alixtus, ad conci.
liacionem in Schismate rivencium, per gradus ince-
dendum duxic. Ec quum ad lummum enicens.
huic substracos transilire noluerie, in inferiori tantilper
subltiie. donec irritarae reciprocisque offentionibus
exacerbata mentes, depolicis odiis, quae animosecta-
tu luo dimorere, ee veri coonitionem rehementce
impedire consuererune, deterbuerint. Aeque iltac
agendicacione, riam aliaS alperaM, ad plCnaM CC PET.
fectam

## Folio  -  — 1049006909:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
fectam conciliationem planiorem mollioreniq; erni
exictimaric. Ad fnem durem ictum imperrandum e
obrinendum, quum controvertorum dogmatum ex
cussio requiratur, illorum momentis expendendis
haud seonem locasse operam, haec ipla (uEtacite prae
ceream nunc plura alia) quam modo exhibemus,
coregium perhibet documencum. Incerim non obni
cimur illis qui opera compendium faccuri, rem iplam
deorediuneur, acque unionem remorantes, Schisima
operances causas, amoliri latagune: Dirinam porius
imploramus providentiam, velic illa ad promoren
dum Calutare negocium, Sancti sui spiricus obundon-
cem oraciam clementer largiri, aeque cum maeni
difticulcare conjunetosconorus, in Dirini lui nominis
loriam dirigere, distractasqs Fcclesias, in solidam d
indissolubile redigereunionis faciem, Ouod lireroam-
bigui opis alea cecideric in transversum, acqi liberius
ab invice dissenciences, plene sccundum lingula capita
controversa, conciliorinequeant. (quodtantomecuen-
dum mogis, quanto minus lunc ruca quae priraco, nul.
la incercedenre uctoritate publica, geruntur consilio,
concractae olim cruces inimicitix, non fuerine reno-
vanda, sed cum Christiana commurandae Toleroncia;
utlic le inricem tolerene, quemadmodum Thoricta
sed tamen et cum comonunione
d Scoriltae, cirra condeninationem le inricem tole.
TanE.

## Folio  -  — 1049006909:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
egne
Incalem igicur, quem Deus benione avercaci
.c.
evencum, ad Chriltianam, recurrendum fgerit Yole
rancam, haudriliredimendam pretio.
Fxlulcari equidem, poltquam abommacum olim
Fcclehastica Concordia Sindium, Putendorttium. su
rium, Sculcerum. Bajerum, impune rcallumere incel-
lexi: simul in (pem crectus amplam. Synereclmos
crepantes, acram tuam bilem, in solos C alixtos
non esse ettusuros. Ced. mitu quoque permicturos.
uc LIS, non ita licuc olim tremencibus, mucua
_S a B. Dn. D. Bajero verbis, pronunciem.
jam mitiamus quae ac unionem cum Contiseus pe-
5
etant3 Reformatorum profecto sendia in procuran
da consoeratione ficelosiastica, sublaco debumate, nec
. 
xd
negari possunt, nec prorsur sunc contemnonda aue se
E
1
ne jusra piaque consideratione potius abjeeienda, duan
quam enim tot collogmis leripene parum aut nibil
et
bactenus ad veram concordiam effectum, aliquanao
etiam dessicia, oata, abque ade0 vulnerae fcblesta u
eta potins fuisse videantur: attamen non parum ro-
fert, ut in foro conscientiae Deog ipsi rationem red
dere possimus, non neglecta ant repudiata, sed Tolliei-
id cura expensa occasionis, qua ad procurandam pae-
eem apparebat, quando pacis ipsius quantum in nobis
est. studiolos nos manime esse jubet Scripeura Deonral
C. AF-

## Folio  -  — 1049006909:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
5. Aequeicerum post aliqua, non minoris quam
adducta, precii, addic. Mihi quidem hactenus sem.
per visum est, si maxime spes obtinenda confaede-
rationis Fccle siastica non affulocat; verum hujus scopi
ntuitu. oleum atque opera peritura videantur, non ta-
men alto sapercilio C ONT EM NE NDA ESSF
OMNIA PACIS CONSILIA, aut austero cestu
E contumelioso Termone; repellendos prorsms, qui de
necotio Tnionis, curas suas cocitationesque exponunt.
Ilta Bajerus, quae non possum non probare. Sicue
aurem unius ejusdemq: roci consiliire, plures pottune
esse fines pluresque effectus, ita quandoque contingit.
uc qui intento primario excidune, obtineont lecun.
darium, cerrorespectu coresie protuturum. Quibus
igitur ilta B. Bajeri, non dilplicent, displicere criam
haud poterune illa, qua cgo commentariorum mco.
rum 5. 32 CcripE. Ec quae in illocolerane, in mequo.
que, nili mihi, praecer mericum, iniguiores quam illi
esle veline, Tunc colcraturi. Diri aurem ibi: In-
dulocamus tantisper, etiam illud, quod expectatio ista
(nempe d contiliorum pacis de vororum eAfectus) sit
Frustranca; non tamen seria e pectore pacem anhelante
manantia vota, omni salutari frustrabuntur effectu.
Obtinebunt certe alium. principali ess primario quam-
rvis non aquiparandum. Sccundarium tamen. 00v en
o(di C d: C
tibu

## Folio  -  — 1049006909:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
libus insioniter profuturum.
Ftenim obstinatorum
pertinaciter refistentium improba soleruia; in borum
peceali consortium, sic voventes non ita est tractura
ut cum iisdem in operati Sebismatis culpam abripi–
antur. quo crimine quisquis se praestarc immu
nem desiderat; sibi caveat ne discordia semina spareat.
ne obstaculorum machinas struat; prohibituras ne fra
in
ita in naufraeio tabula collieantur, nede ad navis,
qua Eeclesia vehitur, compacem redueantur. Cer
ee qui in ia incumbunt, operati Schismatis reatum
e
de cervice non sunt amolituri. x adverso qui stni
diis contraris operantur. (5) in conscientia Cd Divino
Foro excusati habebuntur; siquidem nullum fovendo
Schismari salimentum ministraverint nulla collondo
objocerint impedimenta objecta amoliriz quancum
in ipsis quidem fuerit, allaboraverint.
oita
dedadfinem est properandum, ne prolixa oparioi
cujus compendium lectionis exdia lerare debebae
naulcam adducac. Delino igicur in aquam pariter
ac jultam declarationem: quod ad praeterica, non
linei aperta injuria violenter in nos detorta, sepulcis
nune corcoribus iltis, perpetua sepeliendum oblivios
ne, promprum paratum que me sim praebiturus FIC
camen lesc ee conditione, pe factidicam cramben
recoquane

## Folio  -  — 1049006909:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
recoguane ructarasque ipjurias, irerum oxome
aq
illi, qui quisquilias, quas (liquidem harum aucto.
rum memorix echonori consulrum veline) cepere
Docius e occulcare, quam prala illis recudenidis Fa.
cisare debebant. Oud usque rero incolerabiles, 
Hlaerelis Aigma inurences acculariones, vel de trae
atis incolerantix consorrium, cum Socinianistumn
Remonstrancibus, vel plures alias, abundanrer con.
exicas calumniss, quocunque modo repecere et re
d
horare, glurinacique rulneris cicarricem, dacd ope.
ra retricare non lune delicuri; co eciam usque no-
stra non est delicura concradictio. Delinere cerre
etiam Bost suprema mea, jam ippropinquantra Pa. 
eao pocerie; Siquidem haud immemor oM.i
eii poltericas, piorum in Domino quielcencium, i
nunquam non praeclare mericorum Fama eexictieil
macignis, non minorem quam propria, habitura et do
ratiOneM.
ide
Eo vero Amplistinie DH. AbBAS, haud indiene
fetes, quod coratu Tcs non secus ac h in Te di
reaa sic Procestario, sic Perorare non Tum resei
ricus. Cerre in Tuo conspectu ita Me GCFETC, caN- D
ed rericus Cum minus, quanco amici cum inimiciseat
lunccerciores, iltorum, adrerlus quae incerPOLM
lui procectarionem, nihil, Te inducturum in ani
mum. Decenrer isirur rogacum Te renio, velis
led d.
f  A BAC
c
Caula
dE. 3
s

## Folio  -  — 1049006909:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
o
vn
ysa quam 300
a
dt
Duo orblsque culcioris uni
verli macuro labmicio jutticio, calem qualis lem
per fuinti, i. c. Carencem imo Pacronum TC pea-
Hares Cimul ac me iplum, loca quocumque velis:
Calrem hon exera amicorum acque ourcercor Fuorum
numerum ponere, ne dedigneris. DEVS cer oprimus
maximus, riex morcisqs orbicer, Summe Reverendam
Tuam Dignicatem, incolumem Pospicet Terveroue
quam diurissime, nec prius quam rica honorumque
fuerisperraesus, Ecclesiorum quem dirigis clarum,
digno conci muneris succestori relinguendi impo-
nac necessicarem) Scribebam in Academis u
cui Helmstadium saxonum prahec bospiciur
Mense AuoustO aMNi HDC
Ee FHdBSid E
e
66BC
atLab
8. 2 linea 8. ped est Pacerna ilta, deletis est de ista lege Paterna Con
 Sulcao: de linea sequenco, postrerba; liberalirace sinistra,
interendum elt, ibi omistum verbum, incidit.
S. 3lin. 21 pro concellationem, delera licum, lese contestariones
5. 24 lin. 26 pro pacis, lese passis.
5. 31 lin. 15 Pr0 ois le80 ots.
1, 43 lin. 7 pro contractus, lege anfractui.
5. 63 lin. 21 pro Regmaca, lege phlcemata.
6.65 lin. Den ulcima, pro communicatio, leso communicate
5.69 lin. 8 pro confactus, legc anfractus.
DFCdC+ 
d
DC

## Folio  -  — 1049006909:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
 da
d
e
tae
 ea
LILEICOCALI
Tenerabili Regiae Lucera Abbati,
Consiliario Ecclchaltico Cuelphico, Rcademix
ulix Semori, e Protessori lumma cum 
Des I
maveleriopnBarersoct
edta
a
2td2 23C
P, 3C+ 2A(5C 1γF
 BEA SIB _ BC 3C52DC 5 e 33∞3IC. DDDA SBN
Toredienc mihii iluatrem CIniverh.
ex
1
cacem juliam, inter alia laecacriam hoc
aonarratur, sub manibus ce habere, Ab.
basrenerabilis, noram paterni, ejusque praettan.
cissimi scripei, edirionem. Cui quidem, incex
alios, carmine applaudere, acque ira roluptarem,
de
quam inde capio linoularem, demonstrare veli
lem, (i Calrohonore ac veritacisstudioid liceret:
r
ostquam enim ance hos LL. annos admocus
tui protessioni cheologica in Academia alcortia
na, simile officium deprecatus sum, hac addica
ratione

## Folio  -  — 1049006909:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
u
ione neper omnemrium absepturum con
2
aato 
e
 L .
dencis verlibus, leaque, mhi endaei nOCaI
5
incurrere relim. propolicum ilthoc mihu renen.
e
eodL b b
dum ecamsicic ett, necrerocandum cemol emis.
uae
sum verbum. Incerea, n Plane aoouβo
elle videar, Vir excellencissime, hoc adre episto.
cbB Ri
1 a e
e
ate oblervan-
od  st cd C Bot c   aceraa co alo
ciam prolixiore affectu, quam lermone, celtari
lubet. Ciraculor nimirum piisbeaciParentisEnI
Manibus, quod eximius ejus lber de Tolerantia
Rcformatorum. qui moderaris eeque ac doctis in
oeniis sempor placuit e probacus fuie, irerum lu-
cem ad(picIaE
mora
123
tatUr. Graculorcibi quod per Deioraciam
tranguilla liceae trui senecta, qua, eriam in Cacu
eon ce
Mrerici de Rudiis cheolodicis bene Poris ac velis
2
(7d
= 2DAAFIC 
e
mereri, d praeclarum craclarum doctinima gcaris-
Simaque dissertatione non minus ornare, quatr
augere. Craculor eriom mihi, quod, quire olim
Cc d E AB. Dd
doctorem acpraceptore, nunc collesam habean
2
10
e 

## Folio  -  — 1049006909:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
e
1967a 
c0∞) 
6)
2 
ue
eg 2des inintinia Taroris e atroris cipenetra
liEdmissus s. Fescuci nullum est dubium,
dum ille mihi sic faturus perpetuus, ica vica
Mex Ramen priusabscindetur, quam sidem, cul.
cum, e officiorum promticudinem in me jure
mericoque deliderare gucas. Vale, Scrib.
AMB B
17.
2053 Et 3FL
 es c
EoX E PALXSB
2. d. XR. JUIII, A. H BC XCVII.
26
F5 d. A
AABCD, ASSGMB C
F.E E. ABE Aha t L EEGELEB ACSERIB
211BC) S+BS ES
las
e
adsmarlA B CRORClALIABBX TiTinBM
Deliderium ex Scudium concordiae ccclesiattiee
l hujusque paragraphum rigelimum quintum id
qt
ala editione curacum
BIEAD EBLHB ELALIAAAL EsiCCAL idA (dC a dFid. dIC) LI5o 153.d
(PIRIDBVC
2
 Venerabili Viro, olWSE, ANBES
FRID: VERIGOCALIRTO
PuParencis sui, raroadmodum exempla in protes
lione, omnibusque reliquis ofticiis
2875323 C61136E
Tuccetore
15: R. CdRL 2dC C 19 A.
51
d R a. y e3B
EIIO Tats est nulla: pacem poscimus
a
3F215
Pacistudemus auxio molimine.OO
Ec naulcamus casides, haltas, juba5,
acinaces
 s

## Folio  -  — 1049006909:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
1b d8b0
ACimess ropenC Potosanomine: Je
Ec spiculorum denla collatur leges.
BC ejusinlocum lacrae propullulene
Frondes olirae l. Tocus Alexoniaent
Anhelae orbiss Fellus arma rejicie
Sic est: furenti Mulciber procerria
Sacis diu ractaric agrosTentonum.
Satis diunudarie omnes omnibus
Ferras bonis: quid bella possme, discimus
Ec experimur forte lacrrmabili less
Sedqualis chous quanta percinaciq
Eccletiam periculolioribus a
Jam languidam bellis mogis lacessere.
Elem, quidjuvac licurus aorosromere
Verrar Menaleass ex peuslaera Tapce
In Pacelascirire possie pascuad
Si non quicco loncta verbi lemina
In Pacis orio Adelium queac noo
Mandare paltor mentibus ddiscordiae
Vencis, inanium que crebrolicium
Ec jurgiorum praepedicus curbine.
Maniplusille, grex Dei, grex parrulus.
Marcescie indies, adaugeri nequic;
Nam Cacra bella, sepimentismoxia,
S

## Folio  -  — 1049006909:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
Scratamrapacibus viam pondunclupis.
Damnumnihirelarciae Concordia,
Dua parra crescuner magna cilabi solent.
Elinc diona pectus cura coric opcimi
CFORCII, quo licium zizania cl
Tandemrerulla, grex eodem pabulo
Porsec trui. Fugancur his Ocoroicis
Omnes pruina, grandines d fulmina.
u BEcum procellis imbribusque nubila.
Vulcu Ccrenioreridet undique
Calum: ervenci cranseunt in pingnia
Finsesaratras falsaeura lancéa
Mlucantur: Aureum rediret seculum.
Nonhilce SCicoreicis ncida
Praponeree mundus; reducens itir
Tristes ruinas in cheacrum ecclesiae.
Externa ris eludicurs Hac in foroi
Nocens caballus, geltat intra vilcera
Fioctes cimendos Troja: quam non Tartari
Vicere porta, jam labalcie militans
Domelticis dissentionum Solrnia
Inulcibus. Mereris inde grarios
it
Ab omnibus doctis, piisquemaxim as,
ild: ()i(d: ( B60ol. 2+ d  1.
AETIS
BV

## Folio  -  — 1049006909:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
ibPaeris AEORCIE PremenS VeRISt_SSMONBI
Ec illa paeis instrumenta denuo. vi u
Pralorecudens, PRIDLRICP, nominis
e NNon vane vindex, pacis e Aacorsaeras
a
7C
Propace dudum militasti Arenve EdD
Pibique milicarie aecher hactenus:
Elincoloriola tronce canos exhribes,
Arsenccam ceu rictorinrictissimus
Ceris coronam; quain nec aetas acreret,
Arusonec liroris obscuraveric:
Doncctriumphorum lacur cexlectibus
Pandetr coronis perperim superbies.
21C 3E d t
n rerba: B L
Alina
ATat BAC +EFC I1
duae Vir Venerabilis marmorex Hacux B. Pa.
reneis honori Caerx inseripea volui,
.
e
Ncc obicum Cenemo queaccelebrare Beatu
Talem Pacisiens se celebrare porest.
en mare facisicum forri, C ALIX FL, sccacti
Rermigio, Fuerat Nautica Nmmen Aens.
Sacra nec Trenc blandam sirena cegebars
035A
e
Praeluxiccandor, fax velue illa Phari.
Lat

## Folio  -  — 1049006909:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
Lacrancesintex Seyllas mediumque Charrbdim:
Invidixe, porrus CacTibi cucus eratilti e)
Scilicet in proprio seltabas pectore calum:
Audis enim Canctae Pacis uerumque domus.
tcaceant omnes, larum clamarerie iltud:
Ille vir ante obitum rite Beatus erat.
e
et FHaeCde
ErBeacis atque concordiae; verae tamen (xon su-
NO MINI non uno nomine obstrictus
Scribere debuit
cotmnau
edictaN
Fac. Theol. h. L. BC
cequ
s
de micis pietas, hic sancta semina pacis
F purae lezicur Relicionis amor.
Fiostem sed dicis; fidei colerare jubemur
L
Dui necat aut torquet doemata sacra Det. es
In Bellis Domini, credas non fortior alter
Calisto: pacis sed studiosus erit.
TTOC opus, hic labor est sero dienissimus aro.
145.
e
e
Flac FIBI post funus fama perennis erit. e 3
Graculor ex animo Decus immortale paterni 
Nominis, es nostri portio prima chori
D. Cdil
Sint

## Folio  -  — 1049006909:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
Sint
perstes Cbristi ssna
B. d3  L
umna greeis.
hoc ex animo roret
AL IX TI N I nominis
pervecnus cultorili
opt. Tobias Wideburgius D
E_ ProF. PuBI. LCE
ulcasparres ccclesia Chrilti
uX(O, CATUS D VIX MUIETATEPOTCS.
, quibus es concordia cura
CE
cori commoda maona terunt.
urgencibusocia sionZaB
mbuluo parte
faedera (aneta dOcet o
muet e cluat, quilancto incentus amoren
Coeitae, ucpollic gens pis paee tru Z BEul
Dui rerx inserric paci, quam lancto piorum
Romina discupiune, laudis honore ralet.
Sed num speranda est concordiat bella moventur
Ouocidic d Chricti Sponta dolore gemit.
Infelix Tolium de Ceriles domirantur avenx,
Accelerac messis, tritica rara vides.
1.  5 ed1
vecetae vires (BI sic robusta senectus lo
Caudibi
c
Vi
OF
quismelio
a

## Folio  -  — 1049006909:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
pi
Dux licee ereniones eatrientiac. qua vera. loguaris
Sic verum Catagis, tunctio golta benc.
Non una eltratio, qua concordare laborant.
Vix numerare rales. Optimacuique sua.
Urilis e felix est is, cui vera probantur
Oui quae falla, fugir, commoda lancta Feret.
Omniarimemur, veristac Colra corona,
Puonances jungane faedere corda Pio.
loc praestancomnes rerae picraris amantes;
EIC praestene, orane voco gemence Deum.
ATummo Telix succcinus Nemine pendet,
Successum que bonum; qui bene capir, havei.
Dirise summe Deus, pia pectora, dirioe, urunum,
3(41
Fiant, qua muleos scitta fuere dies.
31
Erue qui Veraxserrores sedibus imis.
Omnia Cincera pectora junse Ade.
Duas nobis verbo doctrinas, Sancto, dec
Fac pura matieane: coll Supreme, malis
19B CeC EI
his
C Patri Cs Filio, utrique Theoloso, Docori, Pro-d.
fessori atque Abbati, illi pie defuncto, huic
veneranda canitie seni, Praeceptori (5 P a
trono debitam Cx filialem obser vantiam
tectatur
ie
ERIDERICUS Deise 55. Thcol.
il diCdiC
D. PP. _ Sup. Cen.
ol
d
DALIX.

## Folio  -  — 1049006909:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 11 lines, status machine
ALIXTI MACMI Ali renerabilis, inter
Thciologosprimo commemorande loco;
ux Vir; qua jurenis didicilti ferre maliona,
Propcerpacis opus, Ccommata. Iperne (enex
Poltericas Capiet meliora, Pacrique Tibique
Obeancum ponet consilium Aacutas.
Ptrumque optat ( expetit.
EVDOV. Bomer
Moral. PrOTeH. Ordin.
BF. P
0.

## Folio  -  — 1049006909:0035
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
BENENODO ET PABLIC A TRAN.
DWTLLITATIS STUDIO EAVENTI
BOTORI
S. D.
FRIDERTQNS VERIEVS, GEORCI F
GALIXT
So
Ilam nunc iccraca vice exhribeo, 28
HAKACITS PAFNTIS MCI, DE REEORMATO.
ROM, circa controverlos quaestiones TOIF-
SALER ANTIA CONSOLTATIONEM, non
ea incentione ut publici juris tieret, sed maeni a religios Sulcepui
Scripri
cujusdam SaeriRomani imperii Principis Auctuanci Con occalio.
scientixe ue consuleret humillimo eam consisnarie Audio.
Nempe cople tempore, quo cum Principe Tublimi _ II.
lustri choro digna, inter Retormatos nata e educata, con-
nubiale Ccedus medicabatur Forcintimus Fleres, subiit ani-
mum. circa Relisionis capita dissensum, aliquid erahere
incommodi: quodtamen, s extra conscientix Forum sub.
Siltat, curbandis Caeris iltis, destruendisre alioquin Calu-
caribus consiliis, haud quaquam Futurum sic Cufficiens.
De Civili ixitur Retormatorum coleranria securus, etiam
de Spirituali certior Reri voluit. Oua propter hactenus
non usque quaque liguidae, sed fridos pomi instar jacta-
ex e asitaca porius quam in alcerutram partem decilae
Ouaecti.

## Folio  -  — 1049006909:0036
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
Quaestionis decisionem, plenioremqu, inmmiriorem inclinan.
tisquidem nec tamen reritati repuonaneis sententia, po.
Culavic deduetionem. Ouaestio autem huc estredacta. Num.
quid Reformati non tantum externo, qualemhomo homi-
ni deber, ddFectu et amore, Ced eriam nexu incimiore, quali
Christianis Christiani ejusdem caelestis Parris filii, coprian.
tur, sine complectendi? Fcenim tolerare proximum. et
ejus vacare odio haud sufficit, eundem diligere quoque
OpOrtet. Nam qui non diligit fratrem non est ei Deus, (9
manet in morte: I. Joh. ZII. 10. e 14. Prolixe de orourmen-
toillo, cum coram cum per liceras fuit actum. Onumau-
tem in multoties interruptas deliberationes varia le inres-
Tilsene impedimenca guin erium anteaetorum quandoque
intercesisler oblirio, malo huic remedium quaerendum fuie.
Non inventum autem eAtmasis expeditum, quam si ulera
eicraque apitata, in continuam line interruptione Auenter
(exipturam rediserentur. Sulceptum isiturnegotium, prae-
sens inter, arcana Principis reducta Conlultatio, termi-
ravie.
5. 2. Sed vellieare nune incipiune aurem, dicturi
cipumnon consiliorum arcana propalantem; non leviinjuria afficere
eropataH.
pios manes ejus, qui illa Cacro involura silentia, nunquam
derecta voluerit. Rxo vero istius culpae, me haud reum
esse saudeo mihique sratulor. Ftenim edendi opera,
quam alius incerro occennio anticiparis, mihi ceu primo
promuleatori, tribuinec pocest nec debet. Nempeillapla
est Paterno ista Consuleatio, neseio cujus instinetu an libe-
ralieate sinistra, in manus alienas, circa leripra, in qux ni-
hil his competit juris, dirviconda plus aequo Tolertes. Nec
Suffecit mendis non poucis seatens exemplar, sub Calixtino-
mine, procrusisse in lucem, sed transterendum illud insu-
per tuis in lineuam, qua pia recordationis Auctor, non nisi
Peuto-
accanaeriu
dam

## Folio  -  — 1049006909:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
Teutonicorum declamatorum importunitate adactus, lo
qui contuererat. Anni isitur Cupramillesimum sexcente.
simum quinquaresimi edicio, trancoturtensis, cunc adhue
superstite Auctore dirulgaca, male eum quumhabuerit, iltoc
inconvenienti emendaciore editione consultum irisleciple,
nisi ea tempestare obtrectatorum incemperiesi, ab hac Ec
mulciplici publico profuturâ opera. piam retraxillet ma-
num. Nonprocul aurem a pracipitantis nune Seculimedios
Paulo pos anni L VI exordium, quum obciserit beata Deo
dilecti Viri avanosis, partes exsequendi quod ille decreve-
rat, mors tamen praevoniens incerdixerat, in me lune de-
volurae, eo quod Serenillimorum Brunsrico. Lunebur-
sica Donus Ducum clemencissimo Decreto, aeque indut.
eo speciali Privilesio, Paternorum scriptorum edicio, mihi
esset demandata.
5. 3. Flic non possum me cohibere, quin memorem vlcima
aliguid, perpetua memoria dignum. Increbuerat Fama, B. Caliuci
Serenitimum Electorem Palacinum, immoreolis memo.
ria Principem, magno et generolo conatu moliri inter
Prorestances circa aliquo Religionem accinentia capita dis
Sidentes Conciliationem. De ilto conatu quum decum-
Dencislocto ecum adstantes Collemae Termones sererent. Te.
mi Sonni sopore lanouidus; subito evisilasse est vilus,
quipre qui in voces erupicezeneas. Se) bin meines se
bens mide uno satt, verlange aufsgeloset su werden
e
unoben Ehcistomeinem Deiland uno Erloser zusenn.
Golte ich aber zu Ocina CChurfursil. Durchl. Beilsa
men incention, etmas zu concribuiren vermogen,
volte mic noch wol etvas zu leben minschen.
Doerence aliquo ex Collesis: Die Calvinisten ge
Verb. 2o

## Folio  -  — 1049006909:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
ben es gutvor, meinens aber anderst als Oie reden:
illicoreoessir: Ebun Cie daB) Pohaben Giesolches
fur Den gestrengen Berichte Boetes an ienem oro
ent
uno lehten Eage Dex =Belt, Da aller Berhen Chedan
q
ten werden offenbatr welden, su verantvorten.
H
mittels Fonnenmir Thnen nicht meiter einseben, als
Die 3abne Sbnen gewachsen sind, mussen Oie zum
venigsren vor solche seute Balten qui civiliter boni
ICa Sicur distincte est estatus, ica Hlenricus Eose tunc ejus
famulus et amanvensis, deinde ad vicinae Bardorfensistic,
elesia gregem poscendam, vocacus Pactor, calamo excevit.
ate incer alia memorabilia, iltam quoque crsneam cancile.
nam de verbo ad verbum annocavic. Mortiverericinus
ita quum perorasset, graribusque verbis circumstancium
perculsissee pectora, his non animadverrencibus, linecon-
rultionum mocus line dolore. Cine semitu, sine omni mor-
tissensu, placide in Domino obdormiens, piam animam in
Serratoris sui manus consignavie. Perenni memoria
dionum, quod vir pacis acranguillitatis Lcclesiastica Ag-
Scancer cupidusicum ilta desiderii lui, beata morte obtionati
conteltationem, ex hoc licigiolo seculo, ad DFVM pacis,
paciticos cen Ailios dilectos amplectentem, in pace emi-
fravit: in pace mancatmemoria ejus
1. 4. O ter quaterque beacum, quem excitatis tur-
bonum manu Auetibus jactarum, vastum que circa purgi.
cem natantem, pocencior illis Divina manus mergi non
est Dalla. O ter quaterque bearum, cui pax, quam antre-
labat ille, mundus invidebat, in militantenon obcisit R C
cleha intriumphante constans d non cellatura in aeternum,
venit in occursum. In perperuam memorabilis rei secta
ADEMO

## Folio  -  — 1049006909:0039
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
memoriam, ilta dicta Cunto. In casti veropiique Calixrine
Vori honorem et venerationem, Marmorex Stacua, quae
de Serracoris nostri labiis manans Symbolum, BF AIL
PACIEICI OVONIAM FIEI DEI VOCABONTVE.
in Fronte serar, exiguae quidem molis, magni tamen pon-
deris Scriptum, innoxium illud, at mulcis exolum, publicam
rem omnem trenquillaturum. Suum Ecclesastica concordiae
desiderium es Rudium declarans, vicem sustinear. IIlud ipsum
Consulcationi, quam Aagitancium interpellationibus faciea
cus, iterum extribeo, conirem dare volui, quod utraque
commeneatio, paris esser aroumenti, utraqu in eundem col-
limet scopum: in uno Palcem posterius discrepet a priori,
quod illud lacius quam hoc porrigat ulnas, atquouna cum
Retormaris etiam Romano-Catholieos complectatur. Sub.
sistir vero illa inter e0s folos, quos Paz Imperi
poluit et definirit limites, Socinianos cum Rémonstranti
bus, et quiequid paris est Furturis, procul inde arcens. Ta-
les enimhic loci Foveri vel saltem tolerari, tantum ab est,
ut illi, R innocuerine, apudnos pernoctare, per Acade.
mia prohibeantur Scatuta.
8. 5. Verum enim vero, hic iterum aures pressius sopita dis-
vellicat sans in insidiis monitor, inserens, quod pruden. Lidia non
tiam vecerano Theologo decentem, non lapiac, vulnus
quod nec dum plene occalluerit, retricare, atque rehemenei
animorum conflictu pridem decertato certamini, renova-
camporrigereantam. Agnolcoequidemnon levemoniti
pondus, quod ubi expendi, in Tractatu de Hlareh e Schis.
mate. Num. C, in iltam sententiam, in qua etiomnum ac-
quiesco, scripsi: Ouandoquidem praesens aetas, hoc suplicii
debere videtur, ut jana consilia respuat, sepulta illa maneant
cum suis auctoribus, donec imminentem forte feliciorem poste-
ritatem, tandem capiat aut pacis sudium aut puenandi tae-
aium
ItCrUM CXa
ciranda.
Resronstrantes
hi
Sociniants
aequari nolim

## Folio  -  — 1049006909:0040
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
dium. Ilaud probasse talem pusillanimitacom, IIluctris;
pusendors aeris iudicii Viri, Dn. Samvelis Lib. Baronis de Pufendors,
sii constan- Benexolus animus mihiea visus: quippe qui infure feciali
Dirino, Disserrarione de Consentu a Dissensu Proceltan-
cium posthumâ, Num. III, pa5. I0, accentam pacificorum
manu lampade. non penitus exrinsuendam duxit. Nec ideo.
inquie, eares (Pocisnempe et concordia Fccleliasticae Au-
dium) pro deploranda habenda est, quod multi circa eamincas.
sum operam consumpserunt. ludibrio, aut aliorum insultationi.
bus expositi. Nam quae rectis fundamentis nituntur, si non apud
omnes saltem apud quosdam applausum in venient, es quae in
praesens rejiciuntur. deinceps ubi nunc praevalentes animorum
labes exoleverint, astimatores suos habebunt. Ac sine dubio
Deus istis rerum conversionibus, sua tempora destina vit, quae
uti cum patieonia piis expectanda sunt; ita bonam suam in-
tentionem declarasse fas utique fuerit, nemini noxe, saltem qui
busdam Fructui futuram. Si cui tamen aliquam inhocnero-
tio impendere operam placeat. ei ante omnia cavendum est, ne
quod veritati praejudicium adferatur. Icta impune hacte-
nus scripsir, modolaudatus Pufendorstius. Verumeodem
authis paria quando seriplic Cialixtus, haud tulit impune. sed
ab intami Syneretismo, Samaritonisimo, Babelismo, Athe-
istro d nelcioa quibus non portentis accertica denominati-
One tuit derurpondus et Aagellandus. Ouas tamennon ideo
expromimus mente querelas, quod benigniorem Puten-
dortio occurrentem Forcunam invideamus, led quod C’alix-
cum in causa aque justa indisna sultinentem et pastum, non
ulli succubuisse perlequutionum riolentiae, sed in inimico.
rum regnasse medio, octenderemus. RCquid veropraeteri-
carum renorata memoria motuum aerumnarumve juvat?
Maneane illa sepulcae; maveac densa iniquarum crimina.
eiorum lexes, roluncaria oblirione conerita: maneane
CiOrd-
GCHCTOTd
Laoo

## Folio  -  — 1049006909:0041
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
Consultoris Consilia tantisper sepulca, donec imminentem
Feliciorem polteritorem tandem capiae, aut pacis Audium
dut pusnandi ccedium: moneant inquam, sepulca, vel inlu
ce poltanec probata nec domnara ciera concumeliotam in
sectationem, relinquantur in medio, ad illausqs tempora quae
Deum istis rerum con versionibus destinasse Dn. Putendorffius,
non dubitavit, acque tempora illa piis cum patientia ex-
pedtanda cenlirit, cujus expectationis desideria priusquam
expleantur, bona incerim intentionis declaratio, nemini noxa,
saltem quibusdam fructui sit futura. Declaratae vero intentio.
nis, approbationem, Consultorum neuter importune ex
cortum, nec ulli Consilia obtrusum irit, sed Patis modette,
in medium illis propositis, cuique judicium interrum
Talrumque reliquit.
5. 6. Ouin imo pius Parensmeus, ab omni arrogan. Ouomodo
tia alienus, aliis rectiora e Caniora suxpecturis, cedendi Conas
ec obsequendi promptitudinem, non obscure celtaram re. Fdictis a
liquic, quando hoc ipso quod extribemus Delid. _ Scud. Screpent
Conc. Fceles. in ilta dehiic verba: Ilac non sunt Decreta
vel Fdica, sed sunt Consilia (Germani Unfurgreistiche Zor.
Tehlage forte diverint) profecta ab animo disidia C5 odia de-
sante, Cs concordiae Raeranter cupido. Si ab aliis proserri
queant rectiora, illa prae nostris obtineant. Icem Responloma-
ledicis Theologorum Moguncinorum Vindiciis oppolto,
Num. L XI. Superioribus paria leguntur, qua ita habene:
Nibil praeseribo: quod Divinis literis es venerandae anti-
quitati, quod pietati Cs veritati consentaneum esse existimo,
in medium profero. Tantum valeat quantum cum bis con-
oruit. Suum cuique judicium estoliberum, nec aliter obnoxium.
quam qua es veritatis evidentia es vi rationum impelli-
Si quidnovisti rectius istis,
Candid imperti; sinon, bis utere mecum.
Lecretis a

## Folio  -  — 1049006909:0042
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
5. 7. Iatis expeditis e diverticulo revertimur nune
ad Consultarionem, a qua digressi cumus. Agit illa de
Reformatorum Tolerantia. AC dequoli? Cerrenon de alia
quam quae Foro compecat Theolosico: in Civilienimsan-
cita, non est hujus loci. Spiritualem utique esse oportet,
corjunetam cum actuali quantumris non in omnibus in
aliguibus saleim punctis, unione et communionelacrorum.
VerUIM TOT HR AHITIA vocem hic locinon in Aricta
sioniticatione occeptam volumus. Nempe possumproxi-
mum, ceu verum Chrictionum, ejusdem caelectis Patris A-
lium, ceu concorporem e coharedem tolerare, quomvis
ille erret errorem, Cacrorum communionem impedientem,
prohibencem ex eo usque remorantem, donec errore isto
exemto redinceoretur quoque actualis lacrorum commu-
nio. Interim tamen, non delinit errori implicitus, esse
Chrictianus, dummodo salviticam, in Symbolo ApoHtolico,
Tensu catholico et orthodoxo incellecto, definitom Adem re-
tineat, Cartam rectamque custodiat. Erenim nonomnis de
qualiscunqueerror, Christionorum numero excludit. Ire-
rum consentientem habemus lupra adduetum virum exre-
rium. Id autem apudomnes, aie ille, puto, in confesso est, non
omnemerrorem opinionem esse exidiabilem, en cum periculo (q
lutis conjundtam, sed eam tantum, quae fundamentum fidei (al-
visicae evertit: 5. 15. Frrare cerre humanum est, et quum
in univertum omnes Christiani sinc homines, vix eorum
ullus omni errore sic vacaveric, uenullum in eoreliquum st
alicujus reltisium; quancumris se errare nesciat, et quia
rescit, errorem non agnolcat, nec vel per imbecillitarem
judicii, vel praeconcepta, a mojoribus, quorum auetoritas et
ticax, opinione occupatus, agnolcere polsit. Interea,
quam diu errorcirca S. Fucharistia praesertim Sacramen
cos distinguendum Casin alteruera paere live agnitione regnac, tam diu com-
omnes rimpediuna unio actualis lacrorum est impontibllis. Et quo usque
communionem actualem, sed illi tantum qui impediunt fructum sacramenti
putem rursus inter
errores Eucharisti-
alii neque enim
a0d. 5. 19 se49.

## Folio  -  — 1049006909:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
illa sublata, eo etiam usque exitiale Schismaperennat; hac
vero redincerrata, Schisma quoquedesinit. Ouantovero
redincesratio dctualis communionis Cacrorum, Futura est
difficilior, canto miniis relinquitur spei, Schisma sublacum
iri. Iltas difficultaces praevidens B. Auctor, ultra Tol0.
rancia limices nunquam estprosrectus. Lites igitur _ ex
hisraca odia, aliac Pacrorum communionem prohibentia
ec remorantia obstacula, remotura Mediatalia, qua quan-
cumris controverlias, concentionum tomitem, non extin-
Suan, illas nec dirimantnec tollane, minimum tamen cem.
Perenca micigene, deduxit in conspectum. Et ne quis illud
quod B. Vir dexeraeradidie linistrd arripiat mature monen.
dus est lector, quod in tolerantia contorrium haud qua-
quam admillos voluerit alios, quamsolos verinominis Chri-
Cianos, Dublico Relisionis exercitio in S. Imperio sauden.
tes. Tam hoc es eridens, ue cxcum esse oporteat qui non
viderie.
8. 8. Non defuerunt tamen qui eidem impererine, NOM M
quod diversarum Relisionum molitus sit miscellam, qua velu- SCFL. L. A.
tiinforo Politico, partes transicentes jam haec jam illa, cedat
aliquid (5 de suo quasi jure aliquid remittat, jam Lutheranis,
jam Pontificiis. jam Cal vinianis, jam Socinianis, jam Remon-
Prantibus, aliquid in fidei Dosmatibus concedat. Deum im-
mortalem, quam aerox haec est accusatio. Pensanda ita-
que singula. Primo, inale hic componuntur controver-
lae in foro Politico, dijudicanda, cum illis qua in foro Lic-
clesastico asitantur. Illx concernunenesocia civilia, in qui-
busjustum ec injustum spectatur: et quisque in arbitrio suo
habet, de jure libi competence remittere quantum sibi libu-
exit: imo quantoquis plus remilerit, tanto majorem mere.
bitur laudem. IIxe concernunt Dormara, in quibus neque
justi nequeinjusti. sed veri _ falsi habetur ratio. In ve-
ricatem autem nemini mortalium quiequam comperie ju-
RELTOIO.

## Folio  -  — 1049006909:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
ris. Atquehine de reritate vel remittere aliquid vel Fallum
provero adlerere, nemini estinccorum, sed quanti quisque
aeltimat favorem Nuministam sedulo ei cavendum, ne vel
Rudia parcium, vel lua compencia, vel micans quoddam
luerum, vel amplorum digniratum spem, agniexe veritati,
Cetiamh illa non sic Fundamentalis, sed quaectionem aliquam
juxta Fundamentum enatam attinear) anteronat, atque lC
vericarem impuonanti aliquid larsiatur et concedat.
non est recesse
eccle
de
quaquam alios, ea complexum inimus, quam civili illa in
S. Rom. Imperio jam cum saudentes, pone Lucheranos
Pontificios _ Retormatos, exclusis Socini alfeclis cum Re
monstrantibus. Ouid igitur Auctorem iltum induxerit,
ut prioribus posteriores quoque conjungeret, quo illud
fecerit jure quave injuria, equidem non penecro. HC
mulco penecro minus, quonam nostratium Theologo.
rum, quos susillat, scripco edoetus, iputare illis non du-
bicaverit, quod etiam his ipsis Fundamentum Calutis ever-
centibus Hlaerericis, aliquid insidei Doematibus nos remit-
tere, et diversarum Relicionum miscellae, quam vocac, Hos
quoque immiscere, atque ita e divertis Religionibus unam
conslare incendamus. Falla fundamentum salutissubver-
tens Sociniana e Remonstrantium Relipio, cum vera
Chriltiona, non mapis potest coalescere, quam quo con-
tradictoria Cmul pollunt essevera, vel aqua ec ionis inter
se conciliari. Acque si talem Relicionum miscellam com-
minisci aut possibilem Facere placuerit, nasceretur inde non
Religio, sed Religionismonstrum.
§. 20. Sic malione isitur mutato Controversiae Sta-
tu, ad justam menturam ille est redisendus: quo reda-
etus, _ nostram manifectaturus est innocentiam, et accu-
Parionis sic derecturus iniquitatem, uc nullum relinquatur
cexendae injurix velum. Inteprabitur autem ConerOrer
dnl
DeRelioio.
Ccellar
nur MII
Contro
verlia Sta
F11So

## Folio  -  — 1049006909:0045
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
fiae Scatus, adlumtis e nominatim ac dilerte exprestis illis, Depeigi
qui inconsorcium tolerantiae admitti possint e deheant. Ia num isi
vero lese, alienigenis, qui sune quidem in Rcclelia, atta- Scclla.
men non lunt de Ecclelia compore, lemoris, hi dun-
caxat admictantur soli, qui in Fcclesiastica Romano Cer-
manici Imperii Cocietate, ciritate donati communibus
raudent privileriis. Nec extra orbicam vapari, et aliquid
de quo non quaeritur, in quaeltionem vocare licet. Hlaud
ququam aucem deeoquaeritur; An de veritate aonita
licet non fundomentali, aliquid sic remictendum, vel con-
era eam adversae parti aliquid concedendum ? Sed de co
demum quaeritur: Num stancibus erroribus, cum l’on-
tificiorum tum Retormatorum, Fundamentum tidei (Cub-
Arata videlicet nostra, acricer quidem impuonata, nun
quam tamen expuonaca hypothesi) non cvertencibus, no-
stra interim non cessance contradietione, illi nihilominus
uc Christiani eolerori possine e debeant? Satis autem pro-
cul a dirertarum Relieionum (loquor nunc in vulgus rece
peo more i. c. minusaecurate, liquidem non plures Ceduna
duntaxat vera e Calvitica in terrarum orbe est Religio
Miscella, ilta remota est tolerantia. Ftenim quitoleraril
le non milcet, praelerrim si sic tolerato errori concradi-
cere et relistere non delinat: errori tamen implicitos, no-
vis prorocare odiis, vel veceribus alendis mareriam sug-
serere, contumeliis impetere de lacellere, vel infecti aliquid
interre, non praesumat. Sed detomperata contradictione,
quae veritatem solide quidem, comiter tamen aNerat, ∞
hanc non agnolcentes, non rodente non mordente vulne
rec dente, oportuno loco plenius.
S. II. Redeundum nunc est ad Folerantiam, cum qu’a x Or
haud tolerabili conditione hactenus est transactum. Vertr. RANTH.
coloribus

## Folio  -  — 1049006909:0046
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
colorbus illa amicta tunicis, vix unquam in natiro Aaeu
est relicta. Tandem oppento pannolo syncretisticae Reli-
sionum Miscellae ceomine, sic denisrata, uc in omnium eam
intuentium oculis, essec abominatio, in thectrum protracta
Samaritanismi, sicut Chrictus in oulico Pilati Judicio, sinc
milericordia est damnata. Elasitat igitur necessitas, ue
veritati vindicandae gratia, detracto Fallaci termine, pri-
Cinx restituatur intepricati. Restitutio autem in inteorum,
tunc demum eventura es conspicua, quam primum et
tolerandorum dogmatum pondus, aqu’a lance erit expen.
Cum, _ Tolerantia ipsius Suhjectum Ouod, amota omniFTC
retica prorenie, erit determinatum. Ad polterius omnis
omnino veri nominis Chriltionorum numerus innumera-
bilis pertinet: qui quum per homines inceoretur. illiquia
homines sune, humoni aliquid quandoque pariuntur, et
non omni quidem errore vacane, nec exicialiter 1a-
EIOrestO menerrant. Unde porro priori loco policum emerpit
tolerabilem in Christiano errorem, non posse esse lummi
sed inferioris srodus errorem; talem nimirum, qui in tidei
Fundamentum non sic impineat, uc illud subvertat, Fun-
ditusreererrat. Hoc ipsum autem, quum utraque, et So-
cinianorum et Remonstronrium Pacrilesa manus desisnec,
cum, qui relutrumque vel alteruerum Chrictiani nominis
dedecus, Pancta Religioniimmiscere, intelix lolium tririeo
miscens, talem Religionum miscellam quae omnes qui non
secundum esse sed Polum dici, acque ideo non re verâ sunt
Chrictiani, in unam mactam redisere Draesumserit, Panae
menristraud compotem esse oporter. Ouanio veroomnia
calia profundiore premuntur Cupore, tanto grandiore lae.
duncur injuria, qui quod gravismentis sentuumq acumen
obcundente lethargia correpei, calia Commiasse finguneur,
t publice in conspectu Ecclesia, cen Hlarerica Commian-
c0.
Foleranrix
Subjectum
Duod.
lerabiles.

## Folio  -  — 1049006909:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
ces traducuntur. Interim uerius, velillius qui aderate com-
menca olceri imponie, non dicam malitia led simplicitas,
vel illius cujus cerrici imponuntur, innocentia, huinsque
comespacientia, in admirotionem sit ventura? uterque luo
experiatur periculo. Equidem videor mihiridere emun-
eta naris densam mulcicudinem, uno ore acclamantem,
universo orbi erudito celebrocam Calixti dexteritarem,
eam densam haud admissuram eclipiin, per quam lana
mentis oculi sic Fuerine obnubilati, ue non viderine, quod
erronum in Theoloria oculi, non possunt non videre.
§. 12. Ciaeterum qui sructom ex incentocam Fidet ridei sun-
fundameneo vim, coucum et aversum cune, eos de Funda- damenti
menti istius mensura, SC certos esse oportet, ne limites meutura.
ejus dilocent, neve contrahant. Scaruant alii quicquid re-
linc. Equidem antiqua novis praetero, acque meliorum
Seculorum purioris Ecclelia veltisia legere, qui contue.
vi Symbolum Apostolicum adaegnatam sufficientem que Cal- Symbolu
Apoo
vifica Aidei resulam esse censeo: quippe per qua ibi tactar cum,
in Censu catholico s relinquantur, e vera Ade crectantur.
e reliqua sint pario, homo salurem obcinere queat. Sola
dutem Credendamemoronon quidem quod Acenda insuper
sint habenda, sed peculiari et competente, a Fundamentis
aliquanto remociore loco relinquenda et retervanda.
P. 13. Fxtan cerre in reneronda Anciquitate ictius
Symboli e Cusficientia indicioeprae aliis, Cummma operd con.
Fectis ec adornatis scripeis, praeropaciram celebrancia non
cenuia rectisio, sedplus quam luculenta documenta. Ia-
lia Cunt probarissimorum celtimonia Patrum, quibus Sym.
bolum ApoRolicum, Norma est, L inea ect sidei Cs veritatis,
ejusdemque manifesta ec immobilis Recula: quae magnitica
praedicata abunde, quo loco illud habuerine, declarant.
Lesuntur aurem calia, opud Clementem Alexondrinum,
Trenaeum

## Folio  -  — 1049006909:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
Trenaum; Tertullianum. Oricenem, Aucustinum. Rusinum,
Crrillum Terosolymitanum. Isidorum et multos alios. Incer
omnie durem ilta encomia, Regulae fidei praedicatum, ut-
Dore universalirer recepta ejus denominatio, eminet. Se-
cundum Reoulae isitur Normae ve duecum efformatam sym-
boli sructuram, non superficiaria sed amulsicata operâ con.
Fectam fuisse oportet: quod ipsa denominationis vis com-
probat, liquidem Repulae propria eA qualitas, ut Cc mensura
Fallaciae expers, nec additionem nec diminutionem ullam ad-
mittens, interprere Varino. Deprisca vero puriorum le.
culorum Rcelesia universa, ne praesumi quidem porest, ad.
hibicuram illam fuisse Fidei Reculam mancam et imperte-
etam. Imperfecta enim e insufficiens si Fuisset, quomodo
ad Notam discretivam sidelis es insidelis consticuendam sufte-
cerit ? Maximus tamen Furinensis luam Srmboli Fxpor.
tionem, non tantum pertectionem sufficientiam que cele-
brance. Ced e ed usque signoculi, quo Aidelis ab intideli (e-
cernatur, jubar illud extollente exiphonemate conclus:
Iloc est, inquie, carissimi, Symbolum, cujus sienaculo fideles ab
insidelibus secernuntur. Jhoc est Symbolum, cujus veritas,
credentem efficit Christianum. Ihoc est Simbolum quod 69 vi-
ventes sanctisicat, C mortuos reducit in vitam. Cum Avou-
sino e aliis anriguis sanetis Ecclesia Doctoribus, procul
Omni dissensu Caciune recentiores ultima aetatis scriptores.
De muleorum consortio unum, Juconem San-Vidori:
num adduxisse sufficiat. Hic inter Symbolum de Collationem
discrimen indicaturus: Simbolum Sienum dici, dit, vel Col.
lationem. SIONDM, quia eo sideles ab insidelibus distinouan-
tUr. COLL ATIONEM, quia in eo Apostoli omnem sidei in-
tecritatem contulerint: Summae Sentent. Practatu V. C. aP.
ZIII. Icta, quoadprius membrum, crincendae noca dis-
cretira accomodata, laris recte se habent. Quod aurem
ApOCOliS

## Folio  -  — 1049006909:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
Avostolis ipsis Symbolum ictud tribuit, in eo forre cum plu-
ribus aliis, itemque bonis, a veri vid aberravit. Si enim
ApOstolis ipsis illud acceptum esset Ferendum, ProOsorno-
sahabicum acque nihilo minus quam reliqua horum mon
numenta, in Scripturam Ciononicam e Apoctolorum Acta,
Fuislet redoctum. Cautius itaque S. Lucustinus, quem AIu-
B0imicari voluisse ridetur, est mercatus, quippe qui sym
bolum Collationem ideo dici aftirmat, quia collata in unum,
totius catholicae lesis sides, Semboli colligatur brevitate: De
Perrpore Sermone ers. Nihil hic de Apoltolis Symboli
auctoribus: quos non Apostolos iplos sed viros Apoltoli-
c0s, illorum audicores e discipulos fuisse, vero est similli-
mmum.
5. 24. Mictimus nunc alio sufficientiam Srmboli
probantia, a provocatione ad Symbolum, e praxi Ecclelia.
accersita arsumento. Secundum antiguissimam nempe
hujus praxin, cacechumeni Bapeismi candidati, qui Sym-
bolum Apostolicum antequam tingerentur, recitare, at
hoc recitato fidei protessionem Facere didicerant, pro ve.
ris habebantur Chrictianis.
5. 15. IBorum veronihil quum isnorare potuerie
Dn. Putendorius, Vir de FCclesiastica et secularis antiqui-
tatis peririssimus, mirari subic, quibus inductus motiris,
praeter Symbolum Apostolleum, de alio solido ac sufficiente
seu adaequato sidei fundamento quarendo a inveniendo, fu-
erie sollicitus. Detali, inquam, fundemento, in quo utrin.
que conveniatur, et sidei articuli definiantur, qui ad salutem
ita necessarii sunt, ut neque lenorari, neque negari, neque de-
torqueri aut in diversum sensum trabi debeant. IIta vero
omnia e lingula requisira, Symbolum Apoctolicum ambi-
tu suo plene dt lufficiencer circum scribere et continere exi-
imamus; existimarune ad ducti Pacres; uc aliud Symbo

## Folio  -  — 1049006909:0050
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
um antiquieare, perfectione, ec proinde obtinendae Caluri
lufficientia praevalens, Apoltolicamc eminenrem dignita-
tem superans, ab Fcelesiae primodiis e deinceps sic habi-
tum, quaerenres, haut sine inventuri. Sed videtur lag2-
cislimus Vir, laxiorem mente concepille Srmboli formu
lam, quae non tancum credenda sed ogenda simul comple.
eteretur: quum posteriora, tamen Ariete loquendo, ad
credenda non pertineant; urpote qua ad credendum non
pori qua priora necessitate lunt neceslario. Priora scilicet
necessitate e medii e praecepti sune necectaria; polteriora
Tolius praecepti necessitare, quae non tanto, quanto abtolu.
te _ simpliciter necellaria. Cringuntur risOre.
8. 16. Secundum hoctenus recensita, non promiscue
omnibus hinc inde adrolantibus, colerancia oula, in quam
veluci asslum se recipiane. patet. Illi duncaxat Ferendisunt
toleranter, qui quamviserrent, ignorantes camen, talem
erranc errorem, qui Fundamentalem veritatem in(alvo re-
linquat. Tolerendorum vero dormatum pondus, Sim-
boli apoltolici Articulis non est appendendum, quippe qui
non colerantur, sed in universo Christiano orbe. procul
omni contradictione, regnum possidenr. Cirea reliqua
qua extra Symbolum illud codune dosmata, dissentus eAt
ponderandus, expendendunque, uerum tanti ille sic mo-
menti, atque doemata his illisre propria, quae una
pars Cola, dissentientibus aliis omnibus toro orbe Christi.
anis, tvetur de propusnat, tantae sint molis, aut usque
adeoperniciosa, ut illa probantes, quamvis non Rimulenre
pervicaciâ, sed vel ex mera simplicitate, vel per in-
vincibilem ec hacteus inluperabilem erroris ignorantiam,
Probene, nihilominus Chriltianorum numero snt ex-
crudendi, et sicut intideles, vel ut his nihilo meliores IIx.
retici habendi 3 Aut pocius illi, qui in erroris pice hx-
rent.

## Folio  -  — 1049006909:0051
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
rent, atque semet inde expedire non volent, vel eolocona
ei sunt a polici, uc rectiora docentium informacione destitu-
ancur, acque hinc errorem exeutere nequeane, vel horum
etiam Masiltri et Doctores, usque quo, nondum sufficien-
cer convieti, errorem retinent, Christiane tolerarimerean.
cur ? Solvendae quaeltionis opera lerabimur, si eruditione.
inpenio ex prudentia praestanres, in id incenderine acumen
converterintque industriam, ut exemtis scrupulis discrepan-
ces concilientur sententia: quae opera quam primum exe-
cutionituerit mondata, exspiraturum eR rolerancix unus.
Colerancia enim ex se _ sua natura tolerandi erroris exi-
entiam supponit ejusdem que continuationem: hoc exem.
1o nullus relinquitur colerancia locus. Sicut rolecudini
conciliatus, morbitolerantiae eximitur: ita discrepancibus
conciliatis sententis, utraque pars e dillersus eximitur to-
lerantia: ubivero perfectae conciliationis spes decollat, ibi
in exilium missa colerancia, scandali plena rernant odia.
Ouanco durem difficilior est conciliacio, tanto maris lol-
licite quaerenda est cura palliatira, qua quamvis mortri
livoresnon expiet, cavectamen, ne ingravelcani e exalpe-
rentur. Prolixe laudacus Dn. Putendorttius Poleranciaim colerancia
dissidentium. Induciis altimilat. Tolerantia, inquit, in- Indiciis 25.
dolem habet induciarum, queis belli effectus. Cn hostilitatis ope- similata.
rationes suspenduntur, manente causa Co satubelli. AA di-
eturi une oi arrinerorres, Inducias Srnerecismum in sinu
Berere. Cretenses enim, juxca Pluroretium Syneretismum
detimientem, crebris seditionibus es bellis civilibus avitati,
ad venientibus externis bostibus. transicebant ( conjunge-
bantur. Is enim erat, ut ipsi vocabant. Syneretismus. IIta
vero Cretensium inducix ad pauxillum cermpus durabant;
siquidem pulus hostibus e cellante periculo, ad ingenium
redibane. Inducia igitur cales houd futurae elleneconstan-
tes e perpetux. sed cum periculo recidira conjuncta
PaTUI

## Folio  -  — 1049006909:0052
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
parum jureturae. Sed perinde essepocerit, quocunque to-
leranciam appellaveris nomine: sive induciis, sive cura
palliacira astimiles, suffecerit, lirem signotam obtineamus.
Hloc interim certo certius est, multo majore cum difficus.
eate. Conciliationem quam Tolerantiam esse conjunetam.
Rcenim quam aeore dimittatur aliquid, quod diu placuit, imo
quod abipsis usque placuic incunabulis, docec experientia.
5. 17. Difficiles iltas difficuleates apnovit ipse indu-
ciarum altertor, quippe qui de Toleroncia dissidencium
§. 4. D. 13 sCxiPAE: Per tolerantiam controversiae,  discre-
pantes opiniones super capitibus sidei persistunt; pravi tamen
efsectus cessent, eademque in materiam odiorum es persecutio-
num baud arripiantur; dissident esque eodem modo invicem
aeant, ac si nullum dissidium foret: jaltem ut unus alterum
non prohibeat, quo minus discrepantem suum sententiam
publice porsiteatur (quod cerre sine coneradictione alte-
rius discrepaneis sencentia heri non porest) ac suoritu sacra
obeat, nec eo nomine infesti quid ei inferat. Elis non mul-
tum dissimilia tradidic a protestus elt, B. D. Gcorrius Cia-
lixcus, hujus ipsius, quam exhibemus, Consulcationis NTu-
33ero Z=CVII. Non obstantibus, ait, controvertiis no-
nAris, e erroribus, quos alcerapars alceri impingit, alii
 aliosue Christioni Christianos habeamus ec rractemus,
Dec alicer quam per humonam mentis, difficultaribus su-
3 perata imbecillitarem errasse Cacuamus, atque ita depol-
ntis odiis, quae animos e Ratu suo dimorere, de veri conni-
otionem vehementer impedire solent, placide inter noscon-
 Feramus de in vericacem inquiramus. Atque isthaee tole-
rantia potissimum Dn. Putenidorstio visum est remedium s
Rendis malis e diversitate Relisionum provenire solitis, post-
quam ita difficile est, inolitas diu opiniones exuere, easque ad
plenam conciliationem deducere. Inolitae igirur opiniones,
quae disticulter exuuntur. Cuis reliquaneur defentoribus,
donec

## Folio  -  — 1049006909:0053
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
donec per amicabilem et placidam collationem, veritate;
Divina adminiculonte oraria, erura, ad plenam concilia-
tionem discrepantes sententia reducantur. Vel s hoc
Forre nimium fuerie visum, sc vix ulla affulgeat (pes. Cubla-
cum ec in Colidum compolitum aut Popitum iri dissensionem
relinquitur tamen non modica, Fore ut aeri animorum con-
centione acc diuturna collitione exacerbati, depoutis tande
natise conflictu odiis, et ipsi mansuescant atque ad moderan-
dum saltem minvendumque dissensum se COmpOnAnE.
Incerim dum eo diriruntur consilia ec consultationes, ob-
tineat Tolerancia, modectam contradictionem non exclu.
dens inhibensre. smul ac aliquid conciliationis admit-
cens. Notanter dico. aliquid conciliationis: quodammodo imperfectui
Scilicet conciliale ridebitur, qui effecerit, uc ueraque pars cnucilatio.
in silentium compromittat, et ursere desinat illa, proqui.
bus tanquam pro aris ex Focis est decertatum. Iltonem.
De pacto erenturum est, ut sulpensa solenni renunciatio.
ne, misum Caltem faciant eum, qui huc usque placuit, erro.
rem. Quod ubi obrentum fuerit, senum delebitur ejus
recordatio, inducturumque est edax rerum tempus tan-
dem oblirionem. In terminis enim contradictoriis l
verlentur partes licisantes, harum alterutram errasse opor-
cet. Lo ducem rem deduetum iri, ut a majoribus in po.
Herostradueto errori, non niliagnito, contelso e damna-
co, renuncietur, Ipes apparet exisua. Grandia isitur de
vix ac ne vix quidem superabilia obstacula, plenariam
omnium tam maximi quam medioeris ponderis de ino-
menticontroverliorum conciliationem, impeditura obsta-
cula, arsuro penicillopieta deliniavie, humana indolis per-
Spicax indasator PutendorHius. Pnim vero,ait, ejusmodiper-
feda conciliatio, ut nempe illi (qui) hactenus erroneas opiniones
alverunt, bis ejuratis in veras sententias cum reliquis conspi-
r6

## Folio  -  — 1049006909:0054
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
rent, praesenti bumanorum morum facie, optanda maxis quam
speranda est; non quod ipsae lententiae plane adstrui, aut con-
velliper suam naturam nequeant; sed ium propter praejudicio-
rum a puero inolitorum per vicaciam, tum ob bumani insenii
superbiam, alios sapientiores videri dedignantem, ac vel in
odium alterius semel placita tueri pertinacem. praesertim quum
dissensiones impune spernere possint. IInde si quis ejusmodi
conciliationem tentare instituerit, sine dubio operam in cassum
FFIOICSS CL
iam sinC
consumet, atque aliorum sese ludibrio exponet. EFFatUS Certe,
quodresest, inolicumqu ulcus, acu, quod diciconsuevit, te-
tigit. Nemipe ea Cumus indole, ut majorum, quosin ve-
neratione habemus, navos cerere potius quam provalare
condemma- Budeamus: vel s teri ec occultari nequeane, in auctorum
tione di
mictenato
ponominiam, non condemnemus. Fluictamen etiam melo
medendo fecerit, E odverlam partem non urgeamus, ue
majorum in demonstracam vericarem impingencium len
centias, publica quidem voce erroris damnee, eo ta.
meninducamus, uemissum Caltem Faciat, vertinaciter de-
tendere et propuenare delinat.
8. 18. Foguirem deduxerie, aliquid imo multum, R2
non ad controverliorum iplarum, ad animorum minimum
conciliationem conculerit. Ut aurem Copitis circa doctris
na capica a seculis aricatis litigiis in universum omnibus,
pax universalis redinteprerur. pium quidem est rocum,
sed plus quam dubii erencus.
5. 19. Incer mojora gravius pressura Paxa, redigen.
dae fuerine illae, qua circa modum prasentix corporis et
cum; dis. lansuinis Christi in S. Fucharistia administratione apitau.
tur controvertie; siguidem Schisma in tres maonas Fc
eliam diridens parres, ab isthoc pendet paxillo. An vero
praesentiam, haec illare pars, citra determinacionem vel
aderactam per Transsubstanciationem, rel ad simpliciorem
quidemm
GITCA EI
charistix
Sacramen-
tenuS,
SC. HAISMA
LOM caut
la.

## Folio  -  — 1049006909:0055
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
quidem, veram camen e realem, inter utreque extrema
mediam. sic admissura; vel Transsubstenciationi atque ex
hac emanantibus corruptelis; vel signi prasentia, mondu-
cationire impropria per solam fidem, sic renunciatura,
est aera Niar airnua? Inter controvertios itaque, de quibus
spes est reliqua, quod harum altertores missum eas linc
Facturi, illas eueri de propugnare desicuri, illae, quae Lueha-
ricticum Sacramentum actinene. non Cunc trahendae. De il
lis, quae circa Poncificis Romani volvuneur infallibilicatem,
idem esto judicium, siquidem Fundamento, quo stance lac,
ruento ruitroca Poncifieii Regnimachiina, Fulciendo, extre.
mam luncimpenturi operam.
5. 20. Oua propeer; iltam rerum Faciem intuitus B. Calixtus
Dius Paxensmeus, neque in hoc ipsa Consulcatione, neque ulra Tole-
ullibi locorum ad usque Reunionem, per quam in torum cantia noi
est Ploelet
tollatur Schisma, estproprestus, sed intra Tolerantiae Can- sus.
cellos limicesque subltitit. Fc consulto quidem consilioibr
substitic, quod actualem communionem remorantia impe-
dimenta, pertinacius incumbere intelliseret, quam ut his
amoliendis humanae suffecturae sinc vires. Enim vero, ni-
li plenaria controverliarum, eorum cumprimis, quae circa
Synaxeosaerum sic volvuntur licur circa axin globus ver-
citur, praecesserit conciliatio, lequi non poterit aetualis
communio illius Sacramenti, de quo controvertitur, licut
nec desinere pocerit Schisma. Ouam diu enim circa praesentia
viuxaconderar disser
hendum
ntiendum
_ junetim trequeneare prohibet, cam diu manerincerhos il.
los quibus smultanea parcicipacio est interdicta, Schisma.
5. 21. Larsiamur tancisper, non obnubilare densam
errorum nubem fidei salutitera lucem; imo FaciauS,
omnia in concrovertiam hactenus vocata, Copitaesse, Paca-
ca esse d conciliata; superesse Palcem unum cundemquelo.

## Folio  -  — 1049006909:0056
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
lum dissensum, qui per Sacana actum, ec hominum, ro
efficiente Ouomodomysterioru supersiciose illaudabili industria lcru-
tancium, ingenii e acuminis ostentationem, in lanctx Ru
chariltiae Sacramentum est inseltus: demus, inquam, prae-
cer hunc unum scrupulum non adesse ullum alium, inquo
hi illive possint offendi: Sic comparatus Fcclelix univer
xe Ccatus, quancumvis tam prope adsic quam procul abelt,
nondum camen adamovendum Schisma suffecerit, Copersti-
te Schismacis Fomite, i. c. non delinence collisione in illum
offentionis lapidem, qui non oftentionis led pertectae Chri-
Rianae unionis signum et (ymbolum esse debebat. Ou0 u5q
certamina Fucharisticanon lunt cellatura, tam diunon vo-
cest nostrorui aliguis, vel cum Pontificiis vel cum Reforma-
tissimul de eodem pane edere, e cum his de eodem calico
bibere: e vice versâ, utrorumque aliquis non potest no.
Biscum. Fcenim ille qui apud animum suum perluasus ee cer-
cus est, verba insticutionis canae Dominicae accipienda
esse sensu naciro, licur jacent e Ponant, quamris ita acce-
Deo. aliquid, quod alias norum ei inulieotum est, enuncient;
atque proinde in Fuchariltiâ sive Cona Dominica adesse,
et quendo editur panis, edi quoque corpus, et quando bi-
bitur vinum, bibi quoque Canguinem Domini non quidem
medionte Translublontiatione, vel locali aliquâ inclutio-
ne, allisarione sc commixtione, neque interventu dissen-
Pus vel adsensus, sed modo nobis plane incoonito, super-
nacurali, ineftabili, incomprehenlibili, vere tamen de (e-
cundum ipsam substantiam; qui apud animum, inquam.
Cuum hac de reest certus, non porest pr
cier non
pot
esentiam negare
ablentiam docere et protiteri; nec poteltin communionem
ralia crodentium et docentium le inperere, et una cum issic
de eodem pane e calice parcicipando, horum communi
Candi ritum opprobare. Ad eundem modum, ille, qui apuc
quidni possit. Cum de eodem page et calice participando nihil aliud testetur
quam sese participantas protratribus habere, qui sint salutis participes; non
vero ideo prusentiam cum iis negare logitur
ami.
De CauSZ
Schisma
de Forence.

## Folio  -  — 1049006909:0057
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
panem benedictum, tanquam Dominum praesentam non adorant
pontificii, sed Dominum ipsum tanquam ymbolorum occasione peculiani
modo praesentem
animum suum certus, quod Transsubstontiatio ex divina re- DC callsu
SclIa
velatione demonstrori non possit, panem benedietu sive COn esticiente
secratum, eanquam iplum Dominum, extraulum praetereim, a foreuce
praelence, adorare non porest. Praetereacertus, quod Domi-
nus Fuchariltiam non alicer instituerie, quam uc ra coxacirn-
der, tuimponistum vinci distribuaneur, ille si aut Mistas com-
municontibus destitutas probaverit, aut sub una communi-
carerit, Deum iracum esthabiturs, signidem eperit aliter de
contra quam Deum mandasse novir. Omnes iritur eo loco
e conditione positi, ut de eodem pane edere, de de eodem co-
lice limul bibere non possine, in Schismare, urpore schismati.
bus alii ab aliis divisi ec distracti, virunt quidem, nec ta-
men Aricté e proprie lune Schismatici, A Schisma-
ei nec caulam prabuerint nec tomencum, remoram aue
impedimentum, quo minus tollatur et aboleatur, objeco-
rine, atque proinde Schisma, uc cum S. Trenxo loqui li-
ceac, operatinon fuerine.
5. 22. Duoniam unus est panis (verba sunt APOsOII
L. CiOr. , 17.) unum corpus nos multi sumus: nam omnes de
uno pane participamus. Participare isitur de uno illo panc.
sive parricipies simul esse menix Domini, ex junetim libere
Doculum Domini, mbolum est perfectae Christiona unio-
nis murnaque communionis. Lcquis itaque non inge-
miseat, imo amaris non deploret lacrrmis, ipsum illud
concordia et unionis symbolum, sic degeneratse, ut in
discordia e schismaris resseram sic conrertum? Ouidenim
unionem decualemque communionem Christianorum
rumpie, si administratio, acque inde nata incompatibilis
esurpacio Fuchoristici sacramenti non rumpicd uous
que isitur circa hoc ipsum Sacramencum motae lites non
Fuerint Pacatae (pacacum autem iri spes affulset exigua)
tam diu sublaca actuali communione Sacramenti, peron
BAEILE

## Folio  -  — 1049006909:0058
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
naturum esse Schisma, jam tum in antecedentibus est de-
monstratum, nectemere quisquam nesaverit. Mnomodo
enim nondum sublara causa Schisma efficienro, cellabie
effectus Ouo pacto Schisma est delicurum, quam dinil-
lud operans e efficiens caula non delierit? Schismare igi.
tur distractorum tolerantia, non eousque Fuerit porrigen.
da e extendenda, ut un decunque live eRomoniPonciticis,
Tive Lucheris sive Calvini castris advolances, in aetuolissocra
menti Kuchariltici communionis admictat consorcium.
5. 23. Onanco vero exclulio à communione majus
est domnum, canto melius videbieur meritus, qui ex-
ciudendinecessicarem inhibens remediom invenerit. In-
venisse libi est risus celeberrimus Dn. Putendorttius, quip.
De qui promittere sibi est ausus, Tolerantiam neminem a
particularis Ecclesiae communione excludentem. Ubi enim
de consentuin tidei, in Colidum sutheiens leu adaeguacum
Fondamentum cxisser, circa reliqua, perrit, doomata qua
edetra id sidei fundamentum cadunt; es circa quae ad-
missus error. fundamentum sidei; ne indirecte quidem sub-
vertit. Tolerantia adhibeatur, eamque ob causam ne-
mo a communione particularis Declesiae excludatur, aut se
ipsum separet, sibique peculiarem caetum formet. Nunc subsu-
mo de S. Fucharistia: quod nimirum illa sc extratidei
Fundamentum cadens dorma: an vero circa illud admissus
error indirecte fundamentum subvertat necne? alia est
quaestio. Deerrore aurem dogma hoc afficienre praedica-
tur, quod propter eam (erroris nempe caulam) nemo à
communione particularis F. cclesix sic exeludendus: acque
ad calem promiscuam obtinendam communionem, cole-
rantiam adhibendam perhiber. Auc ipitur Fallor, aut ad
non aliam Communionem quam Sacramenti respexit: ad
communionem, inquam, per quam ejusdem panis cali-
cisque
De exctuli
OnC a COM.
Mm unione.

## Folio  -  — 1049006909:0059
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
eisque consecratorum, reddimur participes. Quia enim
communio ilta, dd Ecclehalticam, seu particularis Ecclesa
communionem restringitur, vix aliam quamtucharillicam in-
rellectam voluisse ausuror. Si hoc, a communione FC-
clesiae parcicularis Retormarae non excludendi fuccine
Lutherani: _ vice versa, e communione Ecclesix parti-
cularis Lucherona, exclulos noluerit Retormatos: ed
quod dosma de Fucharistia exera fidei Fundlomentum ca-
dat, e admissus circa illuderror Fundamentum non subver-
tac. Par ratio fuerie communionis Poncificiorum, ad
quostamen, quum exclulos eos voluerit, nunc non refte.
etimus. Ast nimium in larsiendo prodisus (quodpacetan-
tiriei dictum volumus) Fuisse videtur. Recenim usque
odeo laxae unionis extensioni, tolerantia ipsa ex se e lua
nature obsstie. Oui enim non majoris momenti du
cune in S. Fucharistia Cacrum impinsentem errorem,
illi cum non colerant, sed in praxi eundem ulurpando.
probane. Ouxetamenproris, ut cum violacione consei-
eneia est conjuncta, ita est inprocticabilis, probari et ad.
mieti non ulla ratione porest. Nempe quorum aliqui.
in administratione S. Fuchariltia Sacramenti, vere de rea-
liter secundum substanciae praesentiam, cunc quondo su-
muntur ra eozaeonera, corpus ee lansuinem Christi Ser-
vatoris nottri, praesentia credunt: X vicissim alii, illud
tamlonpe, quam calum abest a cerrâ, inde abesse credune,
eos, inquam, quamris Christiané se invicem tolerent, de
eodem etiam pane simul edere posse, cam est importibile,
quam est, quod contradictorié oppolitx propoliciones, qua-
les unt, adesse in S. Fucharistia corpus Christi; et idem corpus
non adesse, limul portuntesse verae. Sicur etiam incompari-
bilia lune, in Schismate (quole inter partes utrasue: proh
dolor I exarHc) rivere, et tamen cum sic separatis actu
communiCare.
5. 24. ln-

## Folio  -  — 1049006909:0060
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
5.
24. Fertur Reformatos Anglix Reonum inco-
lentes, quorum Theolopi in eximiae moderationis lune
aestimarione, non scripidos jurisre Pacrorum esse tenaces
ut nostraces d communione Rcclesia Retormorae orceant,
sine discrimine porius admitrant omnes, quorquor cum
ipsis communicondi desiderium expoluerint. Ouae res
non tam admittentium quam admiltorum gravac con-
scientias; et qui a communione nostratis, od alcerius cir-
ea Sacramenti essentialia a nobis discrepantis Fcclesia
cransiliune communionem, horum vana le prodit incer-
tae mencis levitas. Frenim ceream in quamcunque
partem Aexilem conscientiam Corticum elle oporret illum,
qui Sacramenti non omni ex parte lesitime administraci
ulum appetat: praesertim quum nullâ Faciot cum urgente
vel corente necessirate. Non enim est Fuchariltici Sa
cramenti nullo non loco d tempore exercendus ulus, tanta
necessitatis, uc suspensionem dilacionemve in aliud maxis
oportunum tempus non admiserit. Talium scilicet, qua
nulla medii in ordine ad salurem necessitate Cunt necessaria,
tune quandolepitimus obtingere nequir ulus, exercirii la-
erorum omissio, non est aliquis a vilipendio protectusne.
slectus, sed priratiotalis, quam pro ratione loci e tempo.
ris eritore, in mortalium non est manu e poteltate. Necpo.
test in diserimine vitae policos, ultimo viarico ucendineces-
licas sc arctare, ut non maline abstinere, quam illericime
Sibi administraripacis, probru subire. Atqu quamvis Domini
e Servatoris nostri in Sacramento altaris praelentia, non d
sumentis de accipieneis tide pendeat, in retamen leria sc la-
exolanea ludos veluri asere, aeque in Relormatorum
communionem ingeltum copicalem. Schisma operantem
errorem. Ccandalum daturo exemplo vel probare, velerro-
rem compertum dc agnitum dissimulare, cemeraria et inex-
culabilis leritatis animique sibinon constanris, Fucurum ellee
indicium.
D. 25. TA

## Folio  -  — 1049006909:0061
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
§. 25. Intercedentibus itac uniusejusdemqmen(xe com:
munionem inhribentibus, et quo minus restouretur, hacte
nus remorantibus obstaculis ec impedimentis, sublata actua.
li communione Sacramenti; hac prostroca et procumbente,
Cuperstes tamen manet aeque inconcussa Derennat CiOM-
MONTIO VIRLVALIS. AA illam seu Inane commentum.
nato suspensam adunco, ostentui habet On. Putendortus.
Difticulter equidem inducor, ue riro quem mooni semper
Feci e Pacio, obnitar, quia tamen eximix ee eruditionis de
moderationis viri, quibus lnionem virtualem, ceu inane
commentum exprobrac, phraun iltam Ecclesiasticam vel si
maris terminum Schola, e Pacerna disciplina secum ex-
culerent, exrorquetur mihinunc, ueriusq V NTONIS d
COMTMONTONIS diftorentiam indicandi, VIRIVA
L. ISOVF, ob innanis commenti insimulatione eam liberatu-
rum fundamentum, oltendendi necessitas.
5. 25. IHoc vero officio defunetus ihi videbor,
ubi ostendero, quod Oriencali Eceletia divullo ab Occidua,
acque hac in cresmaonas dilcerpra portes, omnes quorquoc
une coro orbe Chriltiani, in Schismace quamris vivane,
oneat tamen et lit inter sic milere laceracas e legregatas
Partes, aliqua unio e communio, quarum alia, diverlore-
Spectu, ACiTVALIS, alia VIRTVTALIS vocetUT. Prius
de illa dispiciendum, deinde eriam de hac, quae tunc quan-
do parricularis Fcclelia communionis exercicium, per in-
cricabilia inhibecur obstacula, defectum in tancum supplet.
quantum in humana est pocestate sc circumstantium per-
cinaciter incumbentium obstaculorum vis permierie.
5. 27. ACTDALISVerO DNIO _ COMMOHIO, Dcunione
inter eos quiSchismate ab in ricem suntseoresati reliqua, lita a commu
e conspicua eAt in consensu super Symbola Oecumenica seu nionc a-
CTVLL
Cardinalia quae rocamus, Apostolicum, Nicanum e Acha.
maLIONUMS
De unio.
nis_ com.
munionie
Virtualio
ab Actuale
differentiam

## Folio  -  — 1049006909:0062
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
De unione
notionum: hiorum duo posteriora, apriori non discrepane
ec cummu- Ced sunt locopletiores lalrem illius declarationes. Inter AP.
nione a- ticulos Symbolis iltis suogeltos e proposicos, 5. S. Frini
C. TVAL. L.
1
catis e lncornacionis myseriaeminent. Deparcium alio-
qui ulrum incer se dilcrepantium, consentu in Mylteria
ilta, testimonium perhibent, tum Apolosia Anoustana
Contessionis, tum Smalcaldicorum Arriculorum AuctOreS.
B. Philippus Melonchehon, Apolosiam sCordlitur: Primum
articulum Confessionis nostrae probant ad versariinoseri, in quo
exponimus, nos credere e docere, quod ht una essentia Divi-
naindiviauaesc. C3 tamentres Ant distindae persona, ejusdem
essentiae Divina E coeternae, Pater, Filiue e Spiritus San.
Eus. In hac ucique Ade actu communicamus acqe unimur
nos  adversariinostrinmepe in unitato Aidei cireaSS. Iri.
nieoris HIysterium. B. Lutherus in Prima Arriculorum
Smalealdicorum Parte, qu’a de Sommis Articulis Divinae
Majestatis egic, recitaris eo pertinentibus, Carim Tubjicit:
De bis articulis nulla est inter nos en ad versarios contro.
versia, quum illos utrinque consiteamur. Omnes vero inter
quos nulla est de lummis arriculis Dirinae Majellatis
controversia, et quos arriculos utrinque conticentur, illi
in Erde, quontum lummos Articulos Dirina Majeltatis ac-
tinet, decu communicant, et aetcuali unione in illos arti-
culos uniuneur. Sed inter nose Foncificios, nulla est de
summis Divina Majestatis articulis controvertia, e illos
articulos urrinque contiremur. Froo nos ec Ponciticii, in
Fide, quancum summos Aericulos Dirinae Majectaris actiner,
actu communicamus, et actuali unione in illos arrieu-
los unimur. De Retormaris idem esto indicium. FX-
cendere aurem hoc orgumentum licet, ad omnes arri-
culos, tribus Oecurmenicis Symbolis propositos: at-
que inde emersie amplior cum adverlariis unio in tide
funda.

## Folio  -  — 1049006909:0063
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
fundamentali ad salurem necessaria. Nempe oetuali Ade
inarticulos Srmbolisistisproposiros, cum advertariis nos
communicare et uniri, cousque moner verum, donec ali-
quem iltorum arrieulorum sire Poncitieios live Retorma-
tOS negare S evertere, ostendetur. Fnim vero Fides in
tribus cecumenicis Symbolis Funcaca, ad obtinendam lalu.
tem, reliqua R sint paria, est sufficiens. Ouicunque isieur
in Aide tribus cecumenicis Srmmbolis Fundaca octu commu-
nieane, illi communicant in fide Calvitica ad obcinendem la-
lucem sufficiente. Sed eres cirea Religionis negoria dissi-
dentes e in Schismate virenres pertes, in fide cribus cecu.
menicis Srmbolis fundaca, aetu commuMicant. IrgO
tres circa Religionis negoria dillidences in Schisrmale vi-
ventes partes, communicane in Ade Calvitica, ad obci-
nendam Calutem sufticience. Onod probandum erae.
5. 28. Novi equidem verieacem istam, (ucerm rruI.
eorum esse in oculis, quia tamen Cenionum discrimen, non
nia opplicatis exemplis, dilucide ob oculos poni pocett.
hac vice illis qua ad prasens insticutum opprime (une aC-
commodota, superledere non poruimus. Tantum verode
unione, actuali: reliqua estrircualis.
§. 29. Dispiciendum nUnC exiE, VErUM VNTO e De unione
COMMONIO VIRTDALIS cale sic phancasma, cus
Inanis commenti elogium ex re _ VerO, aEquO SICjUEE, AN TVALI
procul e d re _ a vero, atque sic injuria eribuaeur 3
Oux aurem cribuenda sic Unioni e Comunioni Virtuali
virtus, de conon sunt consulendi alii quam illi à quibuster.
minus iste est usurpotus, arcs distinctioris coenitionis ergo,
d decloranda Christianorum, qui sub uno Chriso sunt (7 mi- Prxt. Ang.
litant, commercia, achibitus. Si quo auce terminusilte lab0. p
roverievicio, ejus indicium expectabimus ab illius Fautoribo,
cuiinania commentascempore torre hand opportuno, prona
Cout. b12.

## Folio  -  — 1049006909:0064
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
in reprehensionem menre, comparuerune. Sed a corticé ad
comucleum: ad fundamentum nempe cui Vnio se Communio
nione Vir. Virtualis innicitur. Positum illud Fundamentum dicimuso
in serio desiderio, voto, adfedtu es Rudio, unam eandemque com-
munionem restaurandi es frequent andi: quibus verbis Epicri-
seos ad Colloquium Thoruniense Auctor, rationem denoi
minationis, quare Communionem, cujus exercitium cestat.
Virtualem rocore placuerie reddere, et quia quisque a lelo
adhibitorum cerminorum optimus est interpres, expone-
re voluie. Requid vero illis quorum Factum est indi-
eium, cum inanibus commentis, est commune ? Ing-
nia commenca non habent fundomentum in re, 1 ale
Unio ee Communio Virrualis habene Pundamentum in
re, collocarum in lerro desiderio, voto, adfectu de
Audio, in salutarem directo e collimante finem. Serium
vero, desiderium, votum, adfectus dc Rudium, circanes orium
quod dubii quamris sic eventus, Palutare tamen elt, de di-
num cui obcinendo omnes humanae incendantur vires;
cales, inquam, mentis operationes, ejusmodi pia, intimise
mencis penetralibus per altas ad sidera nubes penecrantia
Tuspiria, non lumenihil, non luncentia non exiltentia, non
tirmenta vel commenta inania, qua nec luperos placant
nec dclioronca movent. Sic vero se habent Fundamenta,
quibus Vircualem dilunitorum unionem, excommunica-
corumque communionem, laltem in spe rocoque restaura-
ridiximus. Non caruerit isitur ilta Virtutis in relisios
voti speculo repraesencara lmago, Fundamento in re. Sinom
caret, quo cimulante prurieu, probrolo Inanis commenti
dieterio fuit castisandad Forre quia ille idem quod Cia-
lixcus in voloes adfectu non habuit. Nempehic, proAa-
prance cuo in reliviolam pacem delderio. Ecclesiam Oc-
cidentalem univerlam pacatam videre deliderarie, ille ex
elusd amplissim â parce, lolis Procestantibus contultum e de
DaCC
De unione
vali.

## Folio  -  — 1049006909:0065
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
Dace horum Fcclehis Cancienda, prospectumivit. Verum
vero erimembris Larinae Ecclesia, robustum anspliora
sparia occupans membrum, pro derelicto sic habendum,
Romaque cou irreconciliabilis delerenda, Coli Prore
stantes redire in pratiam. ec ad mutuam usqueroleranciam
conciliari queant: alia eaque ordua est quaeltio; tunc quo-
que cangendo, quando unionis communionisque virtualis
qualicas, in conspectum exic deducenda.
5. 30. Hlaec, alas expediens pondensque. lare longe. Dc commu
que eas porrisit, atque cum fidei domelticos, ejusdem nionc Vir-
tunli intce
communionis Sacromentalis Conlortes, tum extraNCOS, YC. sidci dome
ros quidem Christionos, actamen errori implicieos acque Aicon.
Schismate a nobis seprepatos, complectitur. Priorum
exemplum dantperegrini, Septentrionales plagas, Suecia.
Dania, Norregia, Islondixque Regmaincolerces, qui
quamvis latis procul a nobis sint remoti, incimioretamen
quam illiquos Schilmo separoc, nobiscum copulanturnexus
Cum his actunon communicamus, sive quod eode recidit,
Fucharictiam limul actu non percipimus, nec perciperes
Jocorum prohibente intervallo, portumus. Si camen eore-
nire e conpredi detur, ed getualem communionem in-
cundum, et de eodem pane simul edendum, atque de eo.
dem calice una cum illis bibendum, promti sumus aeque
parati. Communio iritur inter nose illos, Fuchariltia
intuitu actualis non incercedit, sed Virrualis. E jusdem auo
tem Calvitica hdei communionem quod actinet, eriam cum
proculremoris non virture sed actu communicamus. Vir-
cualis isitur communio, in ordine ad ejusdem Conteltio.
nis focios, solam Fucharistici Sacramenti parcicipationem
relpicit; de reliquo communio est actualis, quii actu de
de facto, in eandem Caluriteram conspiromus Adem. RCce
Communionis Pirtualis, etiam cum tidei domelticis eridens
CaC

## Folio  -  — 1049006909:0066
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000066.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
exemplum: icta aurem num vero adeo sedissimilis, urin.
ter inania commenta redigi mereatur, aquo Lecori dijudi-
candum relinquimus.
6.
31. Deinde, in Schismate viventes, diverlax
Confeltionis Chriltianos s incueamur, in conspectum sele
inserune. Communione et Aduali ec Virtuali invicem
communicances: Adtuali quidem, respectu tidei Calviti.
cae, quae apud singulas diraricances parres eAt superctes;
Virtuali vero quam in serio deliderio, voco, adtectu sc u-
dio, unam eandemque communionem reltaurandi ee fre-
quentandi, esse sicam paulo prius diximus. Menteaurem
concepta voca. luspiria unt, ex intimis cordis peneenali-
bus Cursum adscendencia aegne in Dei, cordium Ccrucato-
ris, conspectum prodire non crubelcentia. Ouod s vero
calia voca d suspiria tementa lunt, h inania lunt commenta.
ita vorentes Deo tucum vendiderine. instruetisque com
meneis ei illuserint. Sed reperi porerie, omne incaltum obi-
turu rotum, exinanita impossibilia vorentis incentione, in-
ane esse, accpided inani commento appolice adsimilari. AB
Tubstratum, quod videlicet vocum, circa impossibilia oc-
cupatum, ideo habendum pro inani, quia boniquod in vo-
eis elt. sc vovens nunquam Futurus sic compos, Frmo
non subsictit colo. Vocum enim non secundum desperan-
tis animi pralasium, led ex Dei voluntace de porentia est
menturandum. Si quislic simpliciter impossibilia ut Di-
vinam excedant pocentiem. vorerit (ex. er. l optaverit ue
illi, qui Socramentum mutilant, non secus asane quam ser.
vacor insticuit acque reaple praeirit) ejus votum haben-
dum fuerit pro inani: minime vero si moraliter dun-
caxac impostibilia opcarerit vorerirque. In omnipoten-
tis enim manu est, illa, quae nobis moraliter visa suncim-
Poslibilia, in illoremporis puncto, quo ad n Posse accediero
vel

## Folio  -  — 1049006909:0067
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
velle, in completum deducere aetuin. Ouid, atempora
quae Deus istis rerum conversionibus destinasse non dubica-
vic ipse, haudprocul obsine, imo propius Forte adsint quam
adest Reonum Christi millenarium ? Ouid destinacisictis
temporibus completis, consummatisque praectituris die
Duside nostris dicendum voris ex suspiriis ? Numquid pro
inanibus quae incassum iverine, habenda 3 Houd equi-
demarbitror: Ouiatune, quando tempus illud quod arden-
cibus vocis estexperitum destinatumque illuxerit, vocaista non
Docerunt non adimpleri. Actamen quia in diem illum, quem
nemo nostrum est visurus, talia elongantur voca, commento
inani haud inconvenienter adsimilari, Forte dixerie. AC
qui inane commentum esse porelt, quod cum pacienica piis ex-
pectandum ? Procul dubio nec eso, qui alteru pedem jam in
Sepulchro posirum ceneo, neque alii oic goro z nocor, diem illuri
qui cum pacienciapiis expectandus. (unc visuris num quid ideo
vero posteritati non Fuerit expectandus? Appropinquer
licet, dies ille tanro serius, quanco sureunt macurius, qui
ne compareat, obicem objiciunt, tamen aliguando aut ap-
Parereeum oportet, auc Anunquam est compariturus, cum
paciencia piis non est expectandus.
§. 32. Indulocamus vero contisper etiom illad, quodex. Derollen.
Pectacio icta sictrustranea; non comen leria e pectore pacem doschisma-
anhelante manancia vota, omni Caluraci Frustrabuntur cerorum.
vorentes
effectu. Obtinebunt cerce alium, principali et primario ab operact
quamvisnon aequiparandum, secundorium camen, voven. Schisttralis
tibus insisniter protuturum. Etenim obltinacoripercina
AaL LIVIMU
citer reliltentium improba Colerria, in horum peccaricon- nes,
Tortiu lic vorences novita est tractura, ut cum iisdem in o
peraci Schismacis culpam abrixiontur. A quo crimine quis.
quis se prxeltare immunem deliderat, sibi caveat ne diicor
diae semina (parsat, ne obctaculorum machinas Aruat;
ProtL
Ce Pa, PFX

## Folio  -  — 1049006909:0068
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000068.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
prohibituras, ne fractae in noutragho tabulae colligantur,
neve adnavis, qua Ecclesia vehitur, compasem reducantur.
Cerre qui inid incumbunt, operuti Schismatis reatum, de
cervice non unt amolituri. Lix adverio, qui Audiis con-
trariis operantur, e in consciencia e in Divinotoro excu-
lati hobebunturs siquidem nullu Forendo Schismari alimeneu
ministraverine, nulla collendo objecerine impedimenras
objecta amoliri, quancum in ipsis est, allaboraverine.
5. 33. Aeque ad ictam dilucidiorem Communionis
Virtualis declorationem digrediendum, indisne habita ilta
Communio, invicum accraxit. Icta vero, Pieut tundamen-
to in re non caret, atque proinde non est tiementum, non
lnane commentum, ita revereatur Putendoritionum illuc
commentum inane, ad inone vacuum, e quo non aurea;
sed Patuae surpunt  ebulliunt bullae.
5. 34. Fxtricaco iltoc nodo, intacta non erit dimit-
Dcraceo. tenda quastio, de assumendis ec admitrendis in traetandae
paeis consultacionum consorrium. Etenim pocele illas
quando advertus communem hoctem bellum seritur, vel
Elniversalis esse, vel Particularis. Si cirilia sacum publi-
cum actinentia nesocia, illis quae Lccleliam ConCernUnETuNE
comparanda, illustre exemplum perhibent illa, quae pridem
in mundi cheatro relta Cunt egeruntur. NempeMtaenus
Saboudiae Dux, secessionem Faciens a fcederacis, Par-
ticularem pacem, non line reliquorum domno, cum
Galliae Resis Majestote iniit, exclusis reliquis, quibus
ostociatus communem, adversus hostem communem
egerac caulam. Sint instar communis Prorestantium
hoctis, dralida Pontificiâ parte Canres. Ouia vero
omne simile claudieae, hie quoque duplex le exerit disse-
rencia: una sieo ineo, quod Sabaudus cum communiho-
Ae est paciticatus: altera in ilto, quod unici belliserandi
causatr
niversali e
Carticulat

## Folio  -  — 1049006909:0069
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
caulam quod actinet, sie inter se non dissident, Rieut Pro:
teltantes, Relisionis caulam quod concernic, dissidene.
Ouicquid vero hujus lic, adductum exemplum ad repree-
Tentandam Pacem Particularem lutticit. Illa quam nunc
moliuntur, quae uc prosperum Corristur eventum, ex ani-
moprecamur, Pacis Clniversalis, quae utrinque (non ces.
Tance interim apparatu bellico, Furentisque Mareis Funectis
Operationibus) appetitur, esto imae0.
5. 35. Ilta biformispacis consideratio, ducit in quae An PAXD
stionem. uerum ir Paneta Religionis negociationibus. P’aN nivertalis
Universalis praeferenda Cc Particulari, an pocius haec illi E Prxstete ar-
Si majus bonum evidente praerosatira antecellit bonum ccularis.
minus, de propolica quastionis solutione non mognove-
re erit laborandum. Ftenim bonum commodunque
universale sc commune. quo beentur omnes in univertum
Christiani, praestat bono e commodo particulari, hoc re-
dundace in paucos, illo in omnes. AA nullum commo-
dum ram vel oportunum est vel perfectum, quin aliquid
crahac incommodi. Nempe neporiatio usque adeo distu-
la uc univerlitatis induae indolem, plurimos in consulta-
tionum aetrahit Cocietatem: quanto vero plures ad gene-
rales, ne quenquam exeludenteseractatus concurrune, ton-
to negociacio procedie cardius; siguidem multorum in ne-
etendis crieis Aruendisque remoris occupatae manus, in-
tentum Rcremorantur commodorum eventum, ut quan-
co ad apparens bonum accelleris propius, canto illud.
Facui instar isnis, tusiat lonsius.
5. 36. Sed inistoquem incolimus Christiono orbe,
atque in unica vera e Calvitiea Christianae Relisionisuni-
verlicate, omnium Calus cum primis, e pone hane
univerlorum non tantum inreresse, utile e com-
modum est spectandum, sed Praeterea etiam ejus quod est
sultum.

## Folio  -  — 1049006909:0070
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000070.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
ductum, quod aequitatis Rasitent leges atque ipsa rei portu-
lacnatura, habenda est ratio. Verim et juctum elt, e aequi.
catis leges Aasirant, atque ipla rei poltulat natura, ue
omnium eodem loco cademque conditione politorum,
Par habeatur rario. Apud quos aurem Adei Calvificae fun-
damencum relinquitur e maner inconcustum, illi cou eo-
demincer Chrictianos loco polici, municipumq instor sune
habendi. Sed apuderium, in Schismote riventium e per
illud distractarum partium lingulas. fidei fundamentum
in cancum relinguieur e manet inconcustum, ut per illa
quae sinoulae in Schismare vivenres ee per illud distroetx
partes recinene, cornita et credica, iltarum membra par-
eium servari queant. Oui proxter linsulorum in Schis-
mace rivencium et per illud distractorum portium horum-
que membrorum Caluris par habenda est ratio. Ouod sI
enim eciam illorum qui Chriltum ienoront Tolus, curae a
cordinobis esse debet, quidni in eorum quoque qui Ctri-
Aum non isnorane, sed Chricliani aeltimantur de lune, la-
lutem, quencum quidem in nobis est, eamus promocum?
5. 37. Verum ad obtinendam Palurem non sufficie,
nix neces. reteneo Fundtomento Adei Palutiterae recte credere, ledprce-
ter iltam fidem, Panetimonia quoque ludium, vicaequa
morumque requiritur incesritas, qua si defuerit, tidei in
Ordine ed Calutem, hend profutura et Pincerieos. Ougn.
tumris vero utriusque jalta constiterie interritas, emer-
runtramen alia Calurem periculo expolitura obitacula: talia
sunt huic illive parti propria erroribus obnoxia dormata.
Isignamvislacis sinc crassi, exera Caluciscamen fundamen-
cum cadune, illud non evertunt, led juxta emerount. De
calibus igitur nec paucisnec levibus erroribus quid staru-
endum? Numquid in duriorem micioremre inclinandum
parlem. Nempe in Foro Dirino acque julto supremi diei
Judicio
Sanctimo.
(ITAS.

## Folio  -  — 1049006909:0071
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
Judicio, verum domnationem sint illoturi, veniamve e re. De ctrori-
missionem inventuri, quaeriturs HIic salis granum adhiben. bus indire
etc in FUN.
dum ocs a principio e quo peccatorum vel remissio vel re. damentum
centio emanae, accexlerida responsio. Oui juxta Fundamen- impingen-
cum emersuncerrores, quamvis non raldeproculinde abe. ribus.
anc, aliitamen masis vel e propinquo vel lorginquo il.
lud atcingune, directe vel indirecte illud Collicieane. Si
diredte illiserine, restrabenda Fuerit pro conclamara: R in-
directe, aliquis veniae relinquendus locus. Omnescilicet
indirectum quum sic praecer intentionem, Chrictiona cari-
eas praelumit. quod indirecte Fundamentum Collicitantes,
illud Collicitare non incendant ledignoracespeccene, de pro-
inde errorem non animadverres per insuperabilem errent
ienorantiam. Ouod siverohumana tinita caricascam be-
nione praesumie, quid non de infinica sperandum ? Nempe
Deus per infinicam suam misericordiam, incuiru meriti
Chricti, in quem sic errances credune, omnemque in ejus
merito Taluris Tux collocane tiduciam, erroris praciam eAt
Facturus, atque isnorancia peceatum non impuraturus ad
mortem. Frrores reliquinee directe nec indirecte funda-
mentum consentes, minus lunc periculosi, non quidem
quod ex se ec lua nacura non mereoneur damnarionem, led
propter concurrentem circum stantiam, non nottris, led lo-
lis Dei oculis conspicuam: si nempe errorum compede vin-
etus, abdicato perrinacicer propusnandi Audio, lechite.
rum pervicacia crimen amoliatur. Ouancumris enim à
dormatis ad Calurem alias non necessarii, incecritare X sin-
cexitate. Deus illam suspensam noluerit, error tamen per-
ricacicer detentus damnationem est inrecturus, non qui-
dempropcer erroris pondus, sed propter voluntatis, ali.
quid quod Fallum esse novir, tanquam verum per delibe-
racam perricaciam propuxnantis, malitiatio
6. 38. AF-

## Folio  -  — 1049006909:0072
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000072.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
5. 38. AIque sC comparacae sunt circumstantia,
errances veldamnantes, vel errori, qui infirmitatis natu
ram peceoci induit, veniam e remissionem conciliantes.
Aerore humanum est, acque proinde nemo quinominem
se esse, nihilque humani à sese alienum intellivie, sic AbI
Non ulla blondiri deber, ut ab omni errore esse immunem glorietur.
sic quod amplius est, non illustrat orbem Christianum uni-
rondi pei verlum aliqua Pcclesia Particularis, quae sic sic munda, ut
culo est ex Omnibus omnino excussis rugis decertisque maculis, alias
inter Rcclehas splondeat, licur inter Aellas Luna minores.
Duantumvis veropercalesnavos, non sic derurpetur; Fecle.
Sia, ut verae Calviticae RCclesia nomen e encomium amictar,
velcaliselse delnat, manent camon eminentes vitionon ca-
rentes puritarem es corrumpentes tuberculi, quoruexcessus
in aliismasis in aliis minus est conspicuus. Et quiapuritas
readus habet, quales veritas non admictie, hinc nullatie-
cletia parciculacis, maxis est vera, quam alia aeque particu-
lares, quamris maxis pura esse postic. Lt quod aliae aliis sine
puriores, necelloriae Reformacionis Felix monstravit even.
tus. Dirina intallibilicatis privilesiuinvolvens promissio de
portis inferorum non praevalituris ad versus Ecclesiam Macch.
XVI, 18: Fc quodI. Pim. III. 13. Domus Dei quae est Fcclesia
Dei vivi, columna Cs firmamentum veritatis constiruitur s
Aecpiterum quod Johan. ZIV, 16, Servacor noster Spiritum
veritaris pollicerur, quem daturus sit Pater, mansurum cum
illis in aeternum; ilta, inquam, omnia non Parriculares led
Oniversalem attinere F Celesiam. Oui igieur rolerare non
possun in Pontificiis, ue illi Rcclesiae Dniversali Divinicus
per adducta Seriptura loca, concellum intallibilicaris pri.
rilesium orreptum, ad particularem Romanam inconve.
nienter applicene, qui ferre queant in Procestantibus,
si hi idem quod illi prxsumant, quum horum scclelia
H
EcclchaPas
ticularis, ex-
CInT2.

## Folio  -  — 1049006909:0073
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
Dihilo minus sine portlculores; quam est Pontiticia ? Anne
dicturi sunc illos qui talia audene, Popocirare, at que delira-
re cum inlamiencibus? Sola Canonica Scriptura, Cumma
e infallibilis est auctoritatis, quia est Occnra5, a viris
Dirinitus honc in rem destinatis, in liceras de leripturam,
dictante et luggerente S. Spiritu, redacta. Ecclesiae Vniver-
Telis, circatidei tundamentum infallibilitas, a S. Scriptura
intallibilipendet cestimonio, cum quâ nihil humana opera
confectum, venic in comparationem. Frenim ad quodeunqu
lexipcum, quancumris Scripturam substernat, ee cum Seri-
peura Loguatur, plusculum accessit humanae opera, sive
Canonum, sive Confestionis, live Corporis Doctrina, Cive
Libri Symbolici nomine illud veniac, errandipericulo sub.
elt, quianon, Sicut Scriptura Cianonica, elt Oscrra sor. Ta.
lia enim, neque de caelo Cunc delopla, neque horum com.
pilaroribus Divinicus inspirata. Sed ilta obiter occatione
circumctanciorum, e quorum concursu de errore judicium
faciendum, uerum erantes vel damnet, vel a condemna.
tione immunes praestet. Redeundum nunc ad illud, quod
in hac controvertia est praecipuum.
8 39. HIaud equidem ignoro substratas de funda-
mento fidei inconcusso hypocheses, quorundam non esle
Aomachi. Incereatamen ego qui Praetatorem ad aliquod
ejus Viri Ecriprum, qui illas substrarir 280, ejus aliquid
quod substracum invenio, deserere haud quaquam portum.
e quidem tamdillas deserere postum inus, quantomasis,
verasillas esse e subsistere inconcussas, in conseientia, cirra
ullum dubium, sum conrictus. Non durem levidensis led
Catis picta est circa Fidei fundamentum suscepta disquisicio.
Hujus enim pondus, seminae pocissimum apprarane diffi
cultates. Una ejus concernit Mensuram, altera ejus- Mensura
Fundamen
dem Subjecta, in quorum Societare illud relinguatur de asidei.
aneaE

## Folio  -  — 1049006909:0074
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
maneat incerrum actiner. Prius, Mensuranempe, nullibi
Scripturorum sic est decerminata, ut per expressam reve-
lationem, ejus vel lacicudo, vel anpultia diserre sic definita.
Lacente igitur Scriptura, ad prisca meliorumque seculo.
rum Ecclesiae praxin, est retrospiciendum. Cirra dubium
enim illud, quod primis Christi Adelibus ad obtinendam
Calurem suffecit, etiam postsequutis sufficere, ee per quam
fidem servoci Tunt illi, nos quoque servari oportet. Sed
suffecitilis Srmbolum Apostolieum, acque lalvi Facti sune
per Aidem Simboli apostolici arriculis perhibitam. Suf.
cere itoquenobis quoque oporter Symbolum illud, acque
Talvabuntur, quorquot lalvantur, fide Symboli Apoltolici
articulis perhibitâ Ec nequis carilletur, sub sumboli ictius
termine lacere etiam polle Flxrericos, restringimus illud
ad sensum cotholicum ec Apostolicum, ut non nili in sensu
Cacholico e orchodoro accipiatur e intelligatur. AEque
ictac addica restrictione, exclusum imus omnes Hlaereticos.
in cali sensu symbolum non accipiences. In excessu ixi-
cur peceane, qui fidei Fundamenrum usque adeo dilarant ec
extendune, donec omne illud quod deinceps placuie, simul
de intesrum librorum Symbolicorum rCtema complecta.
cur. Quibus igicur Srmbolum Apostolicum nimis visum
est orctum e concisum, addant reliqua duo, universaliter
recepta, Nicanum e Achanalianum, prioris uberiores
plenioresque declarationes.
5. 30. IAoc nodo loluto, ec secundum primicivae
sondamen F Celesiae praxio, determinata Fundamenti mensura, altera
quaeltio, in qnibus nempe Subjectis horumque Societato,
tidei Fundamenrum existat et maneat inteorum  houd
difficilis Furura est solucionis. Nempe in omnibus illis
manere oporret subjectis, horumque Societacibus se Fc-
clesiis, qua eria cardinalia Srmbola, Apostolicum. Nis
canum
De Subie.
ais Rdci
eum rell
menribus.

## Folio  -  — 1049006909:0075
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
caenum ec Achanahonum recipiunt, atque incorrupcum in
nativo suo sensu relinquunt. Auc itaque Srmbola ilta ad
terminandam Lidei Fundamenti mensuram lufecerine, aue
caruerie prilca Rcclehia (usticiente Fidei Fundamenco. Si
hoc, duc illorum, qui caruerine, non ullus rocationis lux
tinem aeternam obcinverie Calurem. suc sine Fundamen-
eo ad illam adsequendam sufficiente servaci Colutisque
compores Facti Fuerinr, omnes quorquor lunt, Calvari. Prius
Divina adverlatur providencia, posterius in rectae ratio.
nis illidic principia. Quod avero in ipsis illis, quae dixi-
mus Srmbolis Fundaca est Caturifera Ades, omnes, qui illa in.
corrupca relinquune, atque vira ec vera illis adltipulantur
Ade, veros Christionos charitare Christiand dignos esse
OpOrtet. EC sicuti in aliis, qua fundomentum illud direeté
non cengunt, non evercune sed inconcusum relinquuné.
ut Chriltiani errantes, nec tamen exitialiter errantes, pa-
cienter fuerine rolerandi. Aeque ilta Cune Fundamenta,
quibus e Reformatorum et Pontificiorum, cen incon
curocibicine nicicur Tolerantio, quam mutua fraterna co-
mitatur dilectio. Oui enim unius caelectis Paeris sunt Aliis
Fraterne invicem dilipere debene, siguidem ille qui non dili-
eit fratrem, non est ex Deo esmanet inmorte. I Joh. IIL, I0. I4.
5. 4I. Sed sicuc oleum perdira operam, qui lurdis
narrac tabulam, ica omne e ipse lusisse mihi videor Au-
dium, qui cantilenam cono, ad cujus primum Arepitum
illisqui concinere debebane, obturane aures. Frenim haud
quaquam me tusic, pluribus quam e re est Chriltiana.
omnem Pordere moderationem, quippe qui foras extrusa
Pacisica Tbeoloeia, in Bellotrice apitari et occumbere
quam in illa cranquillam vitam agere maline. RgO vero
ad colerandum nacus, horum quoque poltum toleraredis.
enum, e quamris adversus innocuam e insontem T0-
lerancian

## Folio  -  — 1049006909:0076
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
lerantiam insurgentibus, trenum copistrum renon sim inje-
cturus, non tamen sic crudelis in propriam esse postum
conscientiam, ut huictancam inferam vim, quontam illi
Chrictionae colerantiae incentone, quanto effutapia, a re
ipsa latisadhuc proculremota vota, impusnanevehemen.
cius. Ouia isitur dictorum veritace plene convictam gero
conscienciam, hanc i Calvam velim. Ference de postulanto
occatione, minimum effariceneor, quid e principiis e tun-
damentis, quae non substrari ipse, sed substraca inveni, po-
sitis e admissis sequatur. AH ex hypothesi, quod intra
sundamen. Eria cardinalia univerlaliter recepta Symbola, Tublistat tidei
co. inta fundamentum, sequitur quod ipsis illis Srmbolis in sentu
catholico relictis rera hde adhaerentes, tundamentum in-
teorum recineant. Fc est hoc iplum de fundamento fidei
interro nemoulvor, cui tora de Tolerentia disceptionis mo-
les incumbit. Nec lacet incepricas ilta in oblcuro, sed adeo
est conspicua, ut quibus praejudiciis non est obnubilatum
intellectus lumen, non possint non cam conspicere: c Sym.
bolorum enim lufficientiâ, illa non per difficiles extor.
quitur consequentias, sed lua sponce non alia quam naci-
va impellente virture, efluit. Si qui isitur sine, quibus
rexus non videatur Tolidus, illi substrotam agprediantur
hrpochelin, acque aliud magis solidura, mavis sufficiens
maxisque perfectum tidei fundamentum commonstrent:
quod quamprimum praestiterint, urram que illis porrectu-
rus cum manum, prolixasque acturus pratias, quod errar.
tem in viam reducere sint dienati. Quod si vero aliud
monstrore non porerunt, live diblentiencium praejudicio,
cantisper in monstrato aequiescere pariantur. Sit quidem
tanco patiantur magis, quanro consequenciarum inconve.
niencia ec imbecillicas hoctenus evieta est minus. Pation-
tur uerosque, cuo abundare sensu, prudenti rerumque
Pheole
De Adei
tria subII.
Aenresym
bola.

## Folio  -  — 1049006909:0077
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
Theoloricarum perico Lectori, imo orbi Christiano uni-
verio relicto judicio. Erujus Forum Cubire equidem non
erubescomaxis, quam in justo sc ultimo seculi judiciocta
re, aeque in supremo Christi Servatoriscribunali, dicto
rum Pactorumque rationem reddere reformido.
5. 42. Caeterum ne quis cum, qui Aidei Fundamen- Obieaio
tum aliud, mosis quam dicta Symbola, solidum, masis suF. cjusdem-
ficiens, magisque perfectum commonstrari libi poctulat,
Sacra Divinicus rerelara Scripturae oblitum praerendat.
ilti quoque occurrere oporter objectioni. Lquidem non
perarerim Fore quenquam, qui de me sic prxtumturus,
quod Copremam S. Scripeurx auctoritarem, ejusdem.
que superabundantem perfectionem ee lufficientiam, in
dilerimen vocare, in animum inducere poruerim. FA
quidem illa omnium mysteriorum et doctrina Christia-
na universae complexus, est principium unicum prima
rium cognoscendi tdei Fundamentum; quandoquidem ca-
men nullus non Hlaereticorum dd Scripturam provocae
ejusdemque verba in sensum trahie perversum, impolita
e extoria est prilcis catholica veritaris alterroribus,
necessitas, adverlus malionas cortorum invasiones con-
relto Symbolorum apgere, Fundamenti lacera circumval-
lendi acque adversus veritaris hoctes muniendi. Ad sIC
valide ipirur munita Symbola, juxta Scripcuram tories
quociesprovocar Praetacio Concordiae Formula praemilla.
sic quidem Aatim in exordio, scire le ajune Dodrinam in
Rusustona Contestione comprehensam, (5 solidis Scripturae
testimoniis fultam, (s a veteribus receptis SP MBOL. lS ap
probatam esse. Fc post pluscula inceriacencia, Coram Deo
Cs omnibua mortalibus prositentur (s testantur. quod decta
ratione articulorum controversorum non novum Confes-
fionem aut ab eat (quae Imper. C arol. V. selicis recordationis
ant
que solurio.

## Folio  -  — 1049006909:0078
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
anno 1530 extibita fuerit) alienam afferre; sed Fcclesias 63
Sebolas ipsorum imprimis quidem ad Fontes sacrarum literarum.
EN SXMBOLA- deducere voluerint. Sicur ex paulopolt, 2d
definicum cornarium Symbolorum numerui, doctrinam Cisam
reopse deducune, relicta quamris Verbo, quod ipse Deus
DerPropherarum e Apostolorum os loguutuselt, praerc.O2
civa. Fem, ajune, doctrinam intellicimus, quae ex Propbeti-
cis Cn Apottolicis scriptis exsrudta. in TRIBUS VETFRI.
BUS STMBOLIS comprebensa est. Ouicunque verodoctrina
Christionam, ex Prophecicis e Apoltolicis seripeis exstru-
etam, in tribus veteribus symbolis comprehendi proticen-
tur, eosdem ipsa illa Srmbola, Fundamentum Aicei extii-
bere e complecti credidille ororret. Nihil icaque d Por
mulae Concordia auctorum mente olienum tradiderie,
qui in cribus iltis veceribus sumbolis, tidei Fundamentum
collocatum dixerit. Et consequener ab illis, qui ad tidei
fundamentum constimendum, dieta Srmbola non suffice.
se praecenderine, alterius masisque pertecti fundamenti
indicium, citra ullam in Scripcuram redundancem inju.
riam, exeoerit.
lumaveo. 5. 43. Sed Formato orgumento ad hominem, ex con:
ritas abEc. Co _ substracis, quod nempe illud omne, ad quod
delxe uni Plusculum opera humanae accessit, errandi periculo sub.
 . iEs deducturi Forre lunc, quod ad Symbola e Scriptur a Baerd
avionc. excerpta et extracta, multum opera humanae accesserit:
acque proinde compilatorum operam; errandi periculo
non vacasse mopis, quam rocaverit sembolicorum Li-
brorum opera compilatorum. Ft cerre ita est, homines
Fuerune, qui excerpendi operam omvino humanam actri-
buerune. AA non ab excerpennum disnitate, aur infal-
libilitace, quae illis haud cribuendo, Symbolorum pendet au
etoriras, sed a subsequuro univertalis Eccletiae consentu de
Symbolo.
rerta pent

## Folio  -  — 1049006909:0079
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
in hunc usque diem continuata opprobatione. Haud igi
cur secundum extrinsecom denominationem aestimandatu.
erine Symbola ista. led ex Rcclesix Universalis auctoritate,
unonimi consensu Adei fundamentum in illis constiturum
aenolcente. Hlaec vero si in consticuendo ixso tidei Fun-
damento erraverit, circa Fundomentum, acque in cali er
raster regotio, circa quod ab errore e errandi periculo,
per nororia S. Scriptura, alibi adducta cestimonia, eximitur.
Ouod si isirur in consticuendo fidei cundamenro, infallibi-
licatis privileeio Divinitus donata Ecclelia, non erraverit,
apud omnes particulores Fcclesias, qua ab Universolicon.
lticurum, aeque his. in erium generalium symbolorum
compendio tradicum tundomentum acceperunt incesrum
esse oporret. Fvicta vero illius fondamenti incexritate,
de illerum, opud quos reliqua est istius inceoritas L0-
lerantis dubium porro moveri haud pocerit.
5. 44. Veruntamen inter iplos pacis Contulto. DePutende
res, non usque quoque convenire, recens docet a reliquis
Paciticaro
exemplum. Celeberrimum enim Putendorstium, epaci ribus dis
ficarionis negorio Pontificios penitus exclusumiriste, TI. sensus
mulac hos admeliorem redipendi mencem spemtruncasse
omnem, posthumum viri scrincum docer. Acamen hil
lorum quorum eventus vel dubius, vel conciliatorum in-
centioni contormis et ex amussi respondens non est spe-
randus, ommino nihil est rentandum, non magis cum Re-
Formacis quam cum Romono Cocholieis Tubeundum ellec
periculum. Oui intuitu fidei salvifica ex aequo nobiscum
concordane, horum ex aequo sumus debitores. Sed non
minus PonciticiRomano addieti, ouam Reformati, intui.
cu tidei lalvificae nobiscum ex aequo concordane, liquidem
utriquerria Symbola cecumenica, in quibus fundaco est ista
tides, cirra concradictionem amplectuneur. FrBO UtrO
rumque

## Folio  -  — 1049006909:0080
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
10
rumqs ex xquo sumus debitores: Sihoc, quare non tam il.
lorum quam horum par habenda est racio? quare cumtris
cencoee conciliationem masis contulcu licitumre quam cum
illis: Addueta rationes e motirx Romono Cstholicos
ommni spiricuali communione excludentes, fidem ad Palutem
necessariam non actingunt, led interesse non tam Ecclesiae
quam curiae Romana, Reeni Poncificii seacum praesentem
ejusdemque firmamentum concernune. Temporalem
Ficclesiae Felicitacem promorentia lublidia, sine quibus ei
ministrances vicam honeste tolerare nequeune, non qui-
dem lunc primario censenda loco, non sunt instillacis rudi
plebecula supersticionibus, non Purgacorii ixnis terricula.
menco, extorto precio redemtionis enima, dccumulanda;
neque tamen illo, qua necelliras postulat, lusque deque han
benda; non lunt negligenda, sed honectis et licitis mediis
Porca, in utus publicos, cum ministrantium rum poupe-
rum, quos semper habemus nobiscum, tolameu, conser-
vanda: Dei tamen eloriam e spiritualem REcclessa alu-
rem aerinentibus poltponenda. Facturos hoc in Papatu
Daupertatem protectos e nihil proprii possidentes, in
ouence tamen omnium vicae lublidiorum sufticientia
viventes; in Dirini nominis tionorem et reverentium,
abusibus ec corrupcelis renunciaturos, dopmata, queis emo-
lumenti multum subest, dimissuros. mylterium est, aequeron
immerito dubitavit Dn. Putendorstius. Qui supponit ici-
cur, quod in omni Papatu, nihil bona trugis sc religuum,
quod curpes Papalis Curia squalores Sedem Romanam
sic inundaverine, ut pietare, vero veri Dei cultu, Adeque
Paluriter a lubmextis e suftoentis, dominandi e erronnice
regnandi siti inebriati Romanae urbis Praetules, colore de
obcentu Chrictionismi, omne quod Christiano nomina-
cur Demine, in durum cubixexe juxum, quim imo in Or-
ben

## Folio  -  — 1049006909:0081
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
bem universum imperium obtinere intendones qui calha,
inquam, ponit e substernit, ille facili necorio confecturus in
elt arsumentum, cujus conclutionem renovatum anti-Keunione,
quae ser vitutis jueum. insrediatur. Pequis reroilthoccon.
stiruco precio, unionem d cum Curia Romana Eccleliave locus
mercetur communionem ? Moralicer isitur impostibilis
ouamvis sit, cum Romona Rcclesia reunio, nullus tamen
non colerancia relinguitur locus: siquidem animo tole-
randum eltnoniniquo, quod mutare est netas. Loleran-
cia camen veritati Fraudi esse non debet. sed sic est cempe-
randa, ne vel aenita veritas, per quam salvantur omnes
quotquor Palvancur, vel parta Relisionis libertas, per no-
lram sire indulsenciam sive locordiam, quidquam patineur
decrimenti. Incerim porsibilem de exrremam impendere
operam, ut circa Saneta Religionis dogmaca dissidentium
Chrictionorum colliho intrinsarur, atque nata inde et publi-
ce ec privacim nocitura odia non augeantur, non exacer.
beneur. sed micisentur de minuaneur, Christiani Theolo-
Si officium Aagicot. Detimetus aurem ille isthoc officio
tuerie. E in tuto collocatâ vericare Fundamentali, interne-
einum odium alentibus rixis d concentionibus, Fomentum
non inistrarerit, si oleum ioni non aftuderit, sed uc Aam-
ma, quae lacis diu arsit. e Christionam charicacem Paltem
non penitus exussit, suffocetur, omnem moverir lapidem.
Ke, Rhumanarum ririum non sit, irreconciliabilia conci-
liare, conciliondicamen studium, rorum e desiderium ubi
conteltacus, cancum, quancum in se est, praeltiterie. ee Diri-
num et conscientia Forum subire porerie im perterritus.
5. 45. Caeterum, qui in Fcclesios particulares qui. vrouc vi-
dem, lonse laceque tomen per orbem Chrictianum diftu- eis damna-
lasinerospiciune, monoculinon esse, sed alcerum in vitia ec do, ita lau-
duncta etia
corruprelas, alterum, in rirtutes acque lalucaris doccrinae in hoste
rClI. rirtuo.
Demoraliter
osibili
Folerantix
relinquitur

## Folio  -  — 1049006909:0082
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000082.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
reliquias convertere debene: quippe quod ipla aequiearis
lex Dostulac. IIorum neuerum inluper habuir B. C alix-
tus. Nec de legitimâ veri possessione aliquid illis de-
troxit, nec Fallorum dogmocum dedecus. vel palliarit vel
Oeculcavie. sed inceoris Commentoriis acque in oublica
lucepositis Dispucationibus non suxerficiali operầ sed solide
impuonavie. Tectibus aliis tempus non exet quam illis,
qui jam dudum publicum ae excepcione majus perhibue.
runc cestimonium. Hlorum vicem subeantilla, quae InFol.
libilitati Pontificiae, quae Visibili Ecclehastica Monarchia,
quae Eatuo Purgacorio ieni, quae Transsubstancioni, quae
Comrrunioni sub una, quae Mictis Colitariis e pluribus aliis
Pontificiis propriis dopmaribus oppoluit scripta. Coram
Serenissimo Dn. Trnelto Fassia Landoravio, Ecclelix ad
quam inconsulto consilio ille properabae, curpitudines
hond occuleovie, sed cordore, verbis. qua repetirmus, de-
cexic: Diximus, Ecclesiam, in qua Romanus Pontifex sedet
 dominatur, tot es tantis infectum esse superpitionibus (9
corruptelis, (s absurdis improbisque Rementis, certae (5 verae
dodrinae superadditis, ad enormem quaestum en adserandam
Presbrteris super omnes mortales eminentiam, es vindican-
dum Pontifici uni versale quoddam orbis imperium compara-
tis, ut qui intellicat. sisibi conscientiam suam illaesam, en era.
tiam Dei interram esse cupiat, probare es adstipulari nullomo.
do possit. Hoccine vero elt, invereretorum inflammatio.
nes ulcerum illico unsuento lenire, vel opplicato empla-
Aroregere, aut palliare, ne compareare Dicturi porius
Tunc ipsi illi, qui calibus uruncur ulceribus, acriori aceto
Sc illa esse Frieaen, ur doloris lerius. Perola ad usque ine-
dullam penetraverie.
5. 46. Fequid vero in Pontificia Rcelesa intu-
mescentes abusus, grassantes superstitiones, mulciplicatx
dorma-

## Folio  -  — 1049006909:0083
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
dormatum corruptelae, aeque his superinducta Ecclesia-
Rici Regiminis errannis, horronda dictuque mirabilia
olens monttra ejus estmoneta, qua tolerata aeque in
Chriltianam admista Cocietarem, venire queac in com-
mercium: Imirandos hic duxerim lucrancis Mercu-
rii filios, qui adelam de ampuratam monetam, a Colida ec
incepra separane. Occurrune hic scilicet duo hominum
Genera, quorum unum mucilata, alterum incerrae moneta
assimilari porest. Ad primam bonorum classem, redi-
Bendi fuerincilli, qui quamvis errene nec exitialiter tamen
nec scientes vel intelligentes, sed in vincibili ienorantia supe-
rati errane; de reliquo nullis surgencibus, nullis angenti-
bus dubicacionibus, non ullo conguntur erroris sentu. AI.
ceram inslorum clossem, occupene prioribus peiores, in.
tellicentes quidem, led obstinati, qui errorem non per quan-
dam incellectus imbecillicarem, led voluntatis suadente im.
probicate atque simulance maliciâ retinent, lemelque pro.
bacum cum pervicacis detendune e propupnant. Ouo.
rum intellectus aciem l’ontificix aula splendor obtudie,
voluntatem que torte in obliquum, illi uc Vejovis Ro.
mani potentiom amplificene. Cleri dignitatem eve:
hant in sublime, diriremque hujus garam locupletent,
vericatem quom aenoverunt habentque compertam,
Ec laniane, sic Castrant, SicuE monetam circUMRO-
dentes Corices murilare consueverune. Talium A
non minor in Pontificali quam in Anslia Regno ho-
die est numerus, deterior illius quam hujus erie condi-
tio. Ouia ipitur non eadem est omnibus mens, hujus-
que areana, ne quisquam in Fronte scripta serie, et Prxe-
sumpeio semper esse debeat in melius, non eodem urros-
que meciri licet pede, sed alio hi alio illi sunc aestimandi
precio, alii absolrendi aliidamnandi. Flectores, Principes.
elm

## Folio  -  — 1049006909:0084
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000084.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
e imperii Ordines prxiverune viomque qua incedendum
in Praetatione Formula Concordia libro praemilsa, com-
monstrarunt. Proteltantur ibi de Damnatione, aliis prae-
cerquam Pervicacibus Dodoribus incentata. Hlorum con-
silium Cs institutum nequa quam esse, ajunt, bomines qui ex qua
dam animi simplicitate errant, nec tamen blasphemi in verita-
tem dodrine caelestis sunt, multo vero minus totas Pcclesias quae
vel in Romano Imperiiorationis Crermanicae, vel alibi sunt
damnare. Ouinpotiusmens atque animus noster, dicune, fuerit.
hac ratione fanaticas opiniones, 65 carundemPFRVIC. AC L. S
Doctores es blasphemos duntaxat (quos in ditionibus Pcclesiis,
65 Sebolis nostris nequaquam tolerandos judicamus) palam
reprebendere es damnare, ec quae ibi lequuntur. Pertica-
eia surem occulra quum sit labes, malionitate ilta correpei
Deo cordium scrurorori, lunc relinquendi. Nihil ab isti
Contessorum sententia alienum, de pervicacibus, qui ro-
puenante conscientia errorem doceont vel tueontur Con-
sulcacionis hujus Auctor, ejusdem Num. L XZIX. muruacis
=B. Luchero verbis scripEe; Tales si qui sint, 65 nobis tales
esse constet. poterimus de iiscum Lutbero dicere: C8 soIl uno
eanmemano von Den Christen fiu Die Ochivermer betens
noch sicb ibrer annelmen. Cie sno Da Bin gegeben uno
Fundigenzum tode. Contel. Min. Tomo 8. Tenenl. P08. 176.
In mentis aurem penerralio quum inerospicere nequeamus,
perricacia damnare quenquam nostrum non elt. tc quam.
vis praesuntio inclinare debeat in melius, Punt camen ilto.
rum iniquitatis my seriorum aliqua usque adeo purida, de
aperre Falsa, uc vel excum esse oporteae, qui non viderie,
vel supidum qui Fucum undique pellucentem non agno
verit. A parce Ponciticia isitur sancium Doctorum
non pauci, quum haud rulsari eruditione sine munici, Seri
pcurae e Rcclelastica antiquicatis noriria subacti, rero haud

## Folio  -  — 1049006909:0085
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
Et simile, cam crasso eos opprimistupore, Panaeque mencis
operationes usque adeo obcundi, uc acutum alias ridentes.
nonvideane, quodnon possentnon, mens si leranon estet
videre, nempe quae proonriguis rendicanenora, et Folsa quae
propuonane dormata, essetalia qualia eresumus protelli.
Prius illis adblandiens encomium quum manu utraque
cen illis honorifieum, sine amplexuri, non porerunt etiam
non ognoscere, quod illaudabili parrium e thesin obsti-
nate detendendistudio obrepci, in pervicacia suspicionem
lemet iplos ogant praecipites. Ouid vero rebus sic male
comparatis, illis est Faciendum? Numquid sine dilerimi.
ne omnes sc singuli domnandi ? Vel non obstancibus illis
Ineis quamvis cralis erroribus, tamen ceu Christiani, cg-
ritate e tolerantia dioni, censeri merenture Tempera-
menrum hic adhibet idem ille qui supra. Discernie scili-
cet d scientibus Cs intellicentibus. iniquitatis mylteriorum
non conscios, (ed Tenorantes: quorum tamen ipnorancia
non sit affectara led proincellectus conditione insuperabilis.
De prioribus cordace, procul odio, proculamore, dicir quoc
res est. Nempe quod illi, qui superius caetas X memoratas
Corruprelas, tales esle quales in rei veritate sunc intellixunt, s
sibi conscientiam suam illasem, (5 eratiam Dei inteoram
esse cupiant, probare es adstipulari nullo modo possint. Ouid
autem de illis qui conseientiam violant, gratiainque Dei
incepram non rerinent sed excuciunt. sic Ratuendum
ex seliquet, nec incerprere indiget. Fxtra omnem dubita-
tionem scilicet, sibi iram Dei Cn damnationem attrahunt.
heue idem qui supra, est eAtacus.
5. 47. Posteriores quod attinet, aequissimus arbiter
prolui sibi insita aequicace. in lencentiam ec partem descen-
dic miciorem, in p.na spurs Fundatam commileratione de
ienolcentia, ex incimis milericordia erumpence risceri
bu

## Folio  -  — 1049006909:0086
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000086.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
bus, deque omananre in omnes, qui per matiram incellectus
cardicarem masis quam ex deltinaca malitia in lapidem
non eaucum impinsuns. Tonorantibus, dit, eaque conditione
natis es positis, ut isnorantiam excutere nequeant, quorum
tamen mulco maximus elt numerus, ienoscat Pater miseri-
cordiarum, per unigenitum juum Filium Pesum Cbristum doao-
Deconor, in quem credere, es in cujus merito en morte, spemeq
fiduciam, ut nunc equidem suxpono, collocare non desimant.
Perquam selam sidem eos sal vari, es per meram ienorantiam.
proconditione hominum, locorum, temporum insuperabilem
excusari persuasus sum. Quihus vero isnoleie Pacer mise.
ricordiarum, quare nosnon isvoseamus? Onorum mile-
retur, quore nos non milereamur ? Quos ille vule Calvos,
quare nos condemnemus: Ouare eos quosille incalis ue
haredes ritx eA tOleratrUS, nOS UE COHCOTPOTES NO
coleremus S
8. 48. Poctquam vero oculo in Pontificiorum vicia
intenco, horum cum Sacra Scripcura cum Rcclehialtica
anciguicatisteltimonio nudata, his provria dogmata, acri
nocarit centurâ, aequitatis lesismemor, in illa per quae A-
dei e Clutis Fundamentum inviolatum asserratur, alterum
oculum convertit. Neque negamus, inquie. Ecclestam in qua
Pontisex sedet C3dominatur, quaeque et subjicitur, e proinde
communionis cum eo particeps est, bodie per Imperium Eispa-
nicum. Italiamque. (n partes Ciermaniae. Calliae, FJungariae
es Polonia dissusa. partem esse verae Ecclesiae, in qua tantum
iiu symb. veritatis ad salutem necessoria supersit, ut per hanc cognitam
sufticiencia 65 creditam, ser vari bomines possint, modo interritas vitae n
innocentiamorum, non desit. Sublistie aurem illud veritatis
ad salutem necessariae, quod superesse aftirmat, in perhibito
cardinalibus Symbolis, Apostolico, rieano et Athanalia
no, adtensu e opprobatione, unirersaliter recepex melio.
Hrpoch.
Lubees.

## Folio  -  — 1049006909:0087
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
rum puriorumque seculorum doctrina conformi. Oui.
cunque isitur Symbolis iltis eam cribuune suflicientiems
ucper veritaterm inde coenitam et fidem cognitis pertribi.
cam Cervaribomines pore lupponane, illi non pollunenon
ita credentes in Christioriorum admictere consortium, atque
ad inde non exeludendum, sed ceu veros veri nominis.
Christionos actimandum, in conscientia lune obligati. Si
hoc, ad eosdem Christiona choricore amplectendum, at-
que spirituali tolerandum colerantia, nihilo quam ad prius
oblisantur minus.
D. 40. Ad Pontificios _ ReFormatos ista reducere
Hypochem
_ applicare si placuerit, ueros querria cecumenica Sy mbO. cato.
lasnon admittere sed haretice depravore, acque ideo non
veros veri nominis Chriltianos, led Harericos ese, aue
est Aatuendum, auc, si illud Cocuere non licer, admicten.
dum, quod utrique s Christiana charicate ec tolerontia
dioni sine habendi, ad quos ceu veros veri nominis Chri-
Stianos diligendum, et spirituali tolerandum roleroncia ob-
ligemur in consciencia.
§. 50. Si qui sine qui embigane, acque in urram vel effir.
mantem vel negante partem condescendere debeant dubita-
verinc, illi S. Romano. Cermarici Imperii Electorum, Prin-
cipum Ordinum c restipia legane, de ubi a via qua calcarune
illi non declinaverine, recto tramite incedere e pede lub-
Sistere firmo, dicturi suncomnes, qui Retormacoribusictis
non Ferunc ullos aue eloriâ clariores, aue authoritare gra-
viores. Acillos vel Contificios vel Reformatos Ilxreci.
corum, fidei Fundamentum imnorum non relinquenrium
loco, hand quaquam habuisse, cen formoles Ilarericosnul
libihos illosre declarasse, alibi Pacis operose demonttra.
tum dedimus. Pontificios quod attinet, illos tempore ex
hibica Confestionis per Contessores Hlxreleos esse vel ac-
Culatos
(eo5 appt

## Folio  -  — 1049006909:0088
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000088.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
cusaros vel condemnatos, tam procul abelt, ut sibi impa-
etura Ilaereseos crimen. in impingentes non retorierine.
Sutheere porius existimarune si horum doctrinae a porre
odversa affricacam hxreseos maculam, derexterine atque
intentocum crimen à sese Fuerine amolici. Quod Ei vero
acculatores iplos Hlaretice errasse credidiltent. cerre ejus,
dem criminis horum errores, in passae injuriae compen.
lationem. Poctulare licuislet. Sed non poltularunt; Haro-
tice ucique coserrare non crediderunt. De qna modera-
tione videacur ausustana Confeltionis Lxilori pars
DrIOT.
S. SI. Peo Reformatis, iph gloriola emorix COn.
Fellores, in Praetacione Formulae Concordia praemissa, in-
tercedune. Quippe qui ibiproceltantur sibi propositum nun-
quam fuisse ilta piae conciliationis Formula, molestiam aut
periculum creare PIIS, qui persequutionem in Callia patian-
Fur. TIO CMTRISTIANA CHARITATE motos, in so-
cietatem soloris cum iis dudum venisse, palam prokireneur.
Onod E itaque non proveris verinominis Chiristianis, sed
pro Hxreticis Formaliter ralibus, ReFormacoshabuissent,
quomodo PIOROM eneomio eos fuillent dignacii oua
Flarecicis. publico quidem de Colenni Electorum, Princi.
Dum, Ordinumque Sacri Imperii lufrogio, cribuenda
DIETAS? Numquid etiam illis, qui re vera non lune
Christioni, sed Chriltionorum nomen mentiuneur, cbari-
tatem Cbristianam, quam ejusdem Adei operatur protestio
et contortium, debemus ?
5. 52. Non debent naca circa Religionem dimidia,
in cum erumpere nerrum, in quem cirilia quae non pro-
pcer Relisionem led Resionem de prorosandorum finium
limicumre cracia seruntur, bella crumpere, Frequens, (al
rem non quocidians docer experientia. Nempe quibus

## Folio  -  — 1049006909:0089
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
in rexionibus bella cumene, ibi lesitimos terrarum Domi-
nos, de ontiqua possestione dejicere, Faselt. e ajure belliac.
cersicus porectionis ritulus, et honoriticus et juctus habetur.
AA non eo ersa invicem onimo esse debene, qui Pacra Domi-
Di bella serune. Non debent quenquam de lericima Cihri.
stianismi porlessione decurbare. An verohi illive lepiti-
mi lint Chrictianismi possessores, an porius Chricti Regnum
in unius particularis Rcclelix angustum arctatum lic an-
pulum, quaestio est pilae Frrdosre pomi inctar, jactata de
asitaca. Me quidem, qui in illud certamen, violentâ il.
lorum manu, qui pii Porentis mei bene parcam exiltima-
tionem lacerore (unt ausi, decertati cercaminis cadiumjam
dudum quidem cepic, nec tamen illorum, quae de his illis
ve vel Chrictione colerandis, vel universim de Calixtino
concordia Fccleliosticae Audio ee deliderio, in publicofie-
elelixe theoero ulera citrequ unt gelta, utpoce quae rectis ni-
cuntur Fundamentis, puder peeniceere, animustamen me-
minisse horret. Ft qui meminisse non horeat animus?
Siquidem quod eftacus est Dn. Putendorttus, ex re et vero
dictum esle, marno neo expertus cum de damno ec malo.
Nempe quod propter horum cum quibus conflictacus
Cum, praejudiciorum per vicaciam, tum propter corundem in-
penii superbiam, alios sapientiores videri dedienantem, ac vel
in odium B. C alixti, semel placita tueri pertinacem, operam
in cassum consumserim, et excitis haud met culpâ, in lccle-
sia curbis inerusus, mulca suctinuerim indiona. In ictaigi-
tur, qua hac vice, non alium in finem quam hunc unum
netolum, ut piam Paternam incencionem, dilucide ponerem
ob oculos. Cum commentacus, nulla involantis violencia,
inductura me est, ut circa ilta concontionis Terram in po.
Aorum reciprocare praesumarm. Ance actorum centuram
aequis ee intellisentibus censoribus relinquere, horumque
lim

## Folio  -  — 1049006909:0090
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000090.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
limato judicio submittere, haud equidem retormido. Ino
cerim camen uno, alibi non cacto exemplo, reiinique exo.
Ca evidencem cum lege imperii publica convenienciam de-
monstrare nune liceat. Sueperune illud imparia inter
Imparia In
ordine 2d
hristianos inita et contraeta consuria. Imparia, dico,
Religione. non quidem racione contrahentium vel dienicatis, vel proe.
onjugia.
rogatirae alicujus mundana ec secularis, sed spiritualis, nem
De discrepantium Relipionum (ut more in rulous consue-
conune loquer) intuitu. Palia connubia licita este, Re-
cum, Pxincipum, Nobilium isnobiliumque, plebeorum.
eam minimorum quam medioximorum docent ee tostan-
cur exempla, adeo manitesta, ut nihilo magisres ilta pro.
batione, quam illud quodin rulsus est nocum indigeat.
d. 53. Caeterum comtinsit quandoque incer con.
Jugatos, ue illiqui vel potentia vel opibus praevalent, Coreis
minus vel ralidae vel opimae partem. in Pacrorum, pri-
dem haud probatorum, allicint communionem. Vicis-
tim conjusalis amor, nonnunquam sic Aaprat, ut pars (e-
quior imbecilliorque, vincat validiorem. Fxemplo non
lune rara, sed odiola, e quia odiola, illorum allegationem
averlor. Alias R aequales cum aequalibus quos Forruna
ex xquo respexie, coneratiane, spiricuali liberorum educa-
tioni, per pacta e conventiones proipicitur ex contulitur.
Nec tamen Canetio calis, lesi immutabili allisata sed libera
est. IHta verocransigendilibertas efficit, ut natorum educacio
vel unitormistir vel difformis. Clniformis exemplum educa
tionis elto, E urriusque lexus proles, in alterutra tantim.
vel Paterna vel Macerna Relisione educatur. Difformis
exermplum tunc sele exserit, quando mascula proles Pa-
ternis, sequioris sexus Coboles. Maternis adluevie Bacriso
Tale vero pactum, utriusque Relisionis in Calutis funda-
memto incesriracem supponit, cerre si paciscentes Cchristiani
haberi

## Folio  -  — 1049006909:0091
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
haberi veline. supponere debene. Nempe quod utraque
conrohencium Religio, vera Christiona sit Religio, in qua
Calus aeterna obtineri queat. Enim vero, nis hrpothelis
per quam utrique contrahentium parti. veri Chriltianisme
atque salviticae Religionis relinguatur porestio, subcterna-
tur, connubiale pactum incer diverlae Relixionis pertonas.
omnino Foree illicitum sc abominandum. Eequis enim
ex se nacorum Caluris, sic posset esse prodigus, ut Alios A.
liasre, talem Relixionem amplecti e colere admiteat par
ciaturque, in qua haud Fore salvos, sedhas illosre aeternum
Derituros noverit.
5. 54. Temporalis boni jacturam simenshumana hor-
ret e retormidar, carorum pignorum aeternibone, anima-
rum jacturam mulco horrebit mapis ee retormidabit peius.
Auc isicur Masiltracum calia permittentem, et permitten.
do probancem connubio, credere oportet, in utraguedilcre:
pance Relicione, Aidei Caluriterae fundamentum Palvum e in-
ceorum relinqui, aut sciens volensque, eeternae damnario.
ni inrolrerit omnes, ex imperi, quo ad Religionem, con-
juxio genitos _prosnacos. Theologos aurem quistatu-
une e contendune, in alterutra contraheneium parte, Aider
Calutiterae fundamenium non relingui salrum interrum-
que Cotuere quoque oportet connubialia scedera, inter di-
rerla Relisionis locios inita, illicira e mortifera esse, quip-
De qua acernae damnationi aliquos, intali conjusio geni.
tos de prognatos, involvone. Scatuerine isitur aliquid, et
quod Romano Cermanicum Imperium universum Hacnit,
e diametro oppolicum atque adverlum. Ec hociritur a
illi contradictioni obnoxia, quorum urraque simul vera
esse houd postune, staruerine.
. 55. FC quidem Marrimonium contractus civi- Murimo.
lis, qui tamen _ cum inericabili animarum interitu Foree nium cons
tractus ci
conjum riliso

## Folio  -  — 1049006909:0092
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000092.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
conjunctus, inter Chrictianos nullopraerextu esset toloran
dus haud quaquam incer licitos Chriltianisnon indecoros
admictendus. Juia ramen inter Christionos univerlos. ex
era e inrra Romono Cermanicum Imperium non tantum
coleratur. sed liciti instar conrractus permircitur e permit
tendo probatur, nullo alio nisi unieae hypotheeosrespectu
permitti e probari poterit: nempe quod utraque per con-
nubiale pactum Cociata Relisio, Fundamentum Caluris Fal.
vum inceorumque retinear. absque co T Foret, nonul
lus tam honectus, cam plaulibilis praetextus inveniri Dore.
ric, cuiusintuitu, inter non indecoros, non illicitos. Chxi-
Rianae Cinceritati e Caneticati non adverlantes contractus
reterri mereatur. Ilta vero si recto sublictune talo, A calia
Connubialiapocta, vel incuntes vel permittences, publica-
que auctoritare rariticantes, non peccane, non tale quid,
quod aternae animaru laluri officiae, perpetrant vel permit-
cure, cerre civilis ille contractus houd sic porerit elle compa-
racus, ut inericabilis animarum inceritus eum exciplat e co.
miretur. Tanco cum domno, vel cum dubii Caltem even-
tus periculo conjunetus contractus, in Chrictiana R epubI.
haud quoquam colerandus, sed uc plane illicitus, omnino
damnandus fuerit, non quidem ut est civilis, verum ut spi-
ritualis animarum vel salus vel interitus ab eo dependet.
5. 56. Verum enim vero quum unicuique arbitrii
ouo adRc. libertas relinquatur integra, nec quenquam ulla coratneces
Titas, ad eligendum conjugium quod nullâ quidem lese
sindem Dublica sic Prohibicum, nullocamen etiam non inconveni-
enci obnoxium, alia hic emereit quaestio: Anne ad conju-
pia in ordine ad Religionem disparia, incundum suadere, ad
consummandum consulere queat medioeri saltem vel Tbeoloxi-
ca v el seculari prudentia munitus: Hic adillos qui in par-
rem eunc nesanrem equidem approxinquaverim. Ouan.
cum vis
Conjugia
lisionem
disparia..

## Folio  -  — 1049006909:0093
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
cumris enim extra xeterna Colutis subeundum periculum
talia cadant conjusia, tam cravibus tamen praemuntur
noxam dacuris incommodis, ut in consilium vocatus dis-
Tuadere _ cavere teneatur, ne partes contrahentes prae-
cipitanter osane, quod re non amplius incerrâ, mutare la-
borent. Inconrenientia aurem talia quamvisnon sinene-
celtarii eventus, non ramenraro evenire, eorum docene
exempla, quos ad Relixionem in qua nari sunt et educati,
commutandam cum adversa, initum dispar connubiale
fcedus induxie. Taceo infinitam malorum sexetem, ad
uberes Ferendum Fruetus per Pacrorum discordiam Faecun-
dacam. Ilorum Fruoum primitias, dissidentia inter illos
qui maxime considere invicem debebane, immoler. De-
inde in Pacro iltoc (olo nascitur sensimque excressit intelix
tolium. simultates aliquantisper quidem cepens, atnon sut-
Focons, quodubi adoleverit; inopem pacis domum, pes-
Tundaturis repleturum est odiis. Et quid de naturali, in luc
crescenrem prolem descendente aiore, dicendum ? Fc-
quid mirum, snecamor paterrius, pari in natorum utrum
que genus descendat passu, nec filialis ex aquo ad paren-
tem adscendat utramqueE Sicur ex uno codemque lan-
uinis Fonre emanons Fracerna charitas perennat, ita quo.
que contormis lacrorum Festiritas e culcus, moritalem
Fovet e accendic favorem, difformis, excinguit ec salcem
ton enecae.
5. 57. Acque ilta de connubiali inter Cbristianos
nullâ publica lere incerdicto Fcedere; de non illieiro sed in-
finicis acque exceptione majoribus exemplis approbato
contractu, in constantix non ullo rationum pondere in
levam depressae restimonium, memorare, limulac pedem
hic liltere, atque a Pustencato hactenus onere levare me
volui. Hoc vero ipsum non ullâ ad bonam caulam de
serenda

## Folio  -  — 1049006909:0094
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000094.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
Perendam urgente necestare adactus, sed ideo Focio, quod
Jempada de rabescente altiduisqu laboribus languida Facta
manu, in vigurolas, curtu, quod dicitur, crodere, immi-
nensaetatis ruina vita  religuias ablacura dies suadeac. Ac
Paternam cumbam suspenta lampas ilta, cujus lumen, mea
qualicunque operâ 2fulo oleoorlic, nec dum, aAancibus
quamvis Furencibus ventis, ardere desit, ardeat port
mea Poca perpetim, paciticis Dei Aliis data in custo.
diam. Ouibus equidem benisniorem quam mihi obci-
Bic, apprecor Forrunam, quamris cam prorictere illis vix
andeam, eo quod oculorum lumina in quamcunque par-
cem circumterentis ubic in occurlum veniunt hc adFccti, ue
Divini nominis gloriae, Ecclesia cranquillicatis, proximi
proprix que Calucis, aeque caelectis veritaris Audio, luapra-
Ferant compendia e commoda: exrremo caucum ituri
conatu, ne velerrorum agnitio, horum authoricati et emi-
nentia aliquid decerat, vel corruptelarum emendatio, de
Terris opimos Fructus Faciencibus dosmacibus, pipri ventress
a Missa ofticio ad V ertenda elebas aratra, redisantur.
S. 58. Mistis vero nunc missiticis ictis, quibus Mis-
num con- lae pro animarum redemtione faciendae, sunt venales, ad
Eliacor eu Pxoceltantium Pacificacorem Dn. Putendorttium reverta
mur. Scenam autem ille inpressus palsus proceros ultra
Reformatorum, hac Consultatione commendatam. Toleran.
tiam protere, magnoque animo ipsum Schisma ador-
tus, in illo abolendo oecupatur. Ratioresigitur ad rem
mognam audendi authorem inducentes, nunc Forentex-
pendenda, si operoli operis molimini, cemporis pasina.
que non relisteret angultia. Oui propter rem pravem
leritangere disico, Fass ellet, attirmare hondvererer, quod
vir prudens, s incentar Particularem Ecclesiasticam Pacem,
succesu Felici eset emolicus, ad ampliora audendum, acquo
CUT.
Protectan.
Cendorstius

## Folio  -  — 1049006909:0095
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
cum certia validâ parce; simile centandUM, ViaM, PEXteE
conceptam mence incentionem. etraverit pronam; co quod
Generalem seu Clniver salem Pacem difficultoncibus impedi-
mentis Pemoris, inscius ex incautus promotum iverit. Fre.
nim conciliaris illis, quibus communis imminet hoctis, ed
hunce Sacra Scripcurae codice accertitis idoniis csticaci.
pusque oroumentis, consertis dextris Forrius Aringendum
vinciendumque, acetius uniti vires indipilcuntur Colidio.
XCS.
P. 59. Solos autem Prorestantes accinensnesoeium, non
sevidetur spissum, quin Facilioris sic expeditionis quam
universorii est conciliacio; Aquide nullanon inter illos se ex
Peric conciliatione Faciliacura copnatio. Quod senim interta.
les, quicomuni ec eode gencili Familiae ve nominancurnomi-
ne, quo licut caraetere dilcrecivo discernantur ab aliis, calis
incercedit copnatio, qualis inter eos quibus comune estmili-
eare symbolu, et qui lub eode sipno nilitant esse consuevit,
arctiori nexu Retormatos quam Pontiticios conjunctosno- PROTE
bisesse oporter. Promilcue enim ec illi de nos Protestantium
STANTI
DM retor.
Domine indisicamur, atque est denominacio ilta non uniparti macoribue
propria, led sic utrique communis, ut per illam non unius commune
partis ab alcer a separaca, se d utriusque junctim sumtae, Ane nomen.
indicium. Denominationis ratio non lonsé est perenda,
quippe quam ipsa vis vocis monitestat. Nempe Prote-
Ratio Turisconaltorum verbum est, quo illi ucuntur ad
manifeste denunciandum s quid courum et non feri veline.
Pii isitur majores nostri necessaria Reformationis aucto.
res, adversus irrumpences in Fccleliam superstitiones, ab-
asus e mulciplices corrupcelas Prorectacionem incerpolue
rune, publiceque denunciorune, qued calia in Christiano
Caetueoucum eone eenon fieri reline: acque hinc Protestan-
tium indepti TUINE NOMEM.
5. 60.

## Folio  -  — 1049006909:0096
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000096.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
5. 60. Reformatorum; ceu proprio ipssque solis
competente nomine quiutuntur, magis (unt generoh quam
ut ab uno tromine. Calvino, denominari velint. Retorma-
ti audire, et cen Reformatores Reclelialtici haberimalune:
quod illis haud quidem invidendum, quamrisnon hiseri-
buendum colis, sed nobis quoque, qui scclesias noctrasex
pursatis abulibus e abdicaeis supersticionibus, certius
quam illi suns, retormorimus competat.
S. 6T. Tutberanorum ciculo nos insionire detre-
etane, quod Christianorum appellationes, a rebus ipsis po-
tiuse doctrina, quam a porticulori aliquo homine, accer-
eransclici. Cencas esse censeant. Oud proprer honoritieo Rvanseli.
corum encomio nosdignori, quam Cucheranos appellare
malune. Ouia vero nec illi ab sivanpelio, nec nos a Ro-
Formationis nesorio lic lumus alienandi et segresandi,
quasinobis Tolis Fvanslicorum, illis Retormatorum praedi-
cacum, inltar noca discretira competar, coutione Opus
est, ne in alcerutrius partis praejudicium, huic illire, ejus
quod utraque aequo jure possidet, tribuatur proprietas.
Obi icum est in partes, ibi charactere opus fuit discretivon
Vicissim pluribus impolitum commune nomen, commu-
niaporcendie studia. Pale, Protestantium estnomen, R von-
relicis et Retormatis appropriacum. quia natira significa
tionis rircure proceltationem interponendi, utrisque in
cumbensstudium nocat. Icta oucem nominis ad eos inter
quos alioqui univertim non bene convenit appropriatio
efficir, uc in medio Schismatis hiatu, ris lele exlerat co-
octira, quae in tantum quancum causa poltulat communis,
conspirare x conglomerare dexrras (siquidem vis unitaFor-
tior) jubet. At quomodo conspirandum ? numquid ita, ue
in pernitiem tertii conjuremus? Hloc Deus nolic. IBe Cre-
tensium malus mos erat, nec probandus nec imitandus.
Scudiu
Retorac
Lucherani.
Prorestan
1C5.

## Folio  -  — 1049006909:0097
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
Studium enim _ deliderium pacis Rcclelasticae, quae ad tu-
endam in Imperio, quod illi hospicium praebet, cranquilli
tacem plurimum confert, nulli certio Aruic exitium; ex
omore potiusgloria Dei surgens, omnium quaerit alutems
indissolubili nexu unire onimos; inimicitias e dissidia, na-
eaque exillis odia excingnere intendit.
5. 62. Ouando vero suscipicur pacificationis nego-
tium, in ipso pacificantium sinu emergenres collisiones,
rem ex se difticilem redditurae lunt difficiliorem, acque pa-
cem remoratura univertalem. Oua proprer prudenter
exerint, qui impedirura obstacula, mature, de quasi praeli-
minariter removere allaboraverine. Ecenim qui edver-
Sustertium Eibi intensum ex infectum vel bellum perunt, vol
belligerondi obrepente raedio, pocis, diu suspentamultocies
contracta e ebjecta consilia readsumune, hoc apant, ut, I1
ec ipsi inter se dissideant, prius invicem concilienturrede.
antque ingraciam. Ec ubi intra viciniora sepra surpentom
Aammam suffocoverine, ad furnum remoriori in placa ar-
dentem extinpuendum accurront. Incendium scilicet quod
inproximo exarlit pariece, plus minatur noxa, quâm emi-
nus e e longinquo affuloens. Nempe ed mortales sumus
indole, ut imminentibus quidem sed remocioribus malis, plichact de
seonius quamie reest, occurramus. Sic illa quae Michaet Molinos.
de Molinos Ouietistarum Patriarcha. Roma eAt molitus,
eminus, con nos non acrinentia, sumus intuiti. Postea-
quam vero ionis cineri substratus doloso, occulte serpens,
rapida inflacus ob gura, inera Proceltantium adoctus est
vilcera, dcque inslammam diu pressam exarsir, icti sursen.
ei, manuforti summaeque porestatis Fdictis occurrendum.
incendiumque suffocaturis obruendum fuit machinis. Sec
Charitati bominum maxime parcendum esse, dit Cicero, ne te.
mere in eos dicas qui diliguntur. Propheca vel Fatidicus
veri

## Folio  -  — 1049006909:0098
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000098.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
delo
rerique providus augur R Fuisset Cicero, intercessionem
proPleudo, postlecula vencuris, Pietistis eum interpoluisse
dixerim. Ili enim ipa Cune illi, qui idco quod pacem in
tronte, ee pierarem in ore serune, a multis diligun-
tur. HIorum enim qui extra quidem bominibus appa-
rent justi, intus autem pleni sunt bypocrisi cn iniquitate
horum, inquam, taciem rulcunque, mencis imagi-
nem, Pivideris, pacem praeleterre adjurricemque pacificis
marum ulero eos porrigere haud disficulcer credideris.
Sed adjuroribus iltis tempus non exet. Facestar le TImbra
mendax pietatis, proculinde, ubi non mendacio, sed Cex-
mara Rde, candore e lnceritate gererenda res ett. Ca-
piant sibi hoc omnes, qui Prorestontium inter se concilia-
rionem, prore desperatn et impossibili non habent. Cia-
Dione quod coutione e provisione ipsis sitopus, neinterea
cerriporis, dum veceri abolenda Schismati incumbunt, no-
vi Temina in proprio Cporrantur (olo. Intelicis aurem
bonam trusem suffocacuri lolii semina, larpe effulequespar
Suncilli, qui lub plausibili piecacis praerextu, poltim se in
linuane, aeque plures quam e re est Chriltianâ, occupane
sibique derinciune. Nec tamen capiunt alios, nis velmi-
nus caucos, velnimis credulos semilanctulorum admira-
tores. REguis non miretur arauae aoias pririlepio donatos
non hominum sed Angelorum rivere ritam. Aenullibi
cuta fides, siguidem ipse quoque saranas sese in Angelum
lucis guandoquetronsformat. Ouomvis veroin simulan-
da pietare, aque ac in occultandis riciis sinc Felices, eosta-
menquibus aliquanto diutius inter hos converlandi impo-
Sica est necessiras, tam malcula, tam severa pieratis carpe-
reexperimenca, tancum abest. ut dececta per seriam incla-
sinem curpicudine, appareat quodauriculas asininsida quo-
que Rex habeat. Oui Cunt, si Pleudo. Pietista non lunt, de
quibus
Pscudo-
Pietista
d
Tmaminens
nori Schi-
LmatIS PCII
culum.

## Folio  -  — 1049006909:0099
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
quibus Servacor noster praedixit, quod ideo non SnEII- PSEVDO
tondi, quia ex eorum sine eribu qui dicunt es non Faciunt: PIELISFK
quia omnia sua quae faciune opera, faciont ut spedentur ab
hominibus: qua proxcer dilatare eos perhibet phylacteria
acque producere, in apparentis scilicet Pietatis argUmenCu, VISTONA
palliorum suorum simbrias. P.x iltac sence Vilionari prode. RII.
une, qui noras praeter Scripturam rerelariones, heut avi.
cula muleas copeanr. Prodeunt inde extraordinario, nelcioTLLVMT
e quanubium conslomeratione erumpence lumine illumi. NA IL.
naci: quippe quibus lumen Scripture proprium, nempe Divi-
nitus ei inlica 5. Spiricus eosorua ad illuminandu incellectum
non estlufficiens. Prodeuntinde Prophera, qui Chrictilan- CHILra.
emine redemtum acque ad futurae aecernae vita Felicitatem
rocatum populum, in aureas hujus seculi expectationes
erigentes, spe lactane inani. Omnis isitur cemporalis
ejus Felicitaris quam in enumeraro habene Chiliostae, iona-
rum fuisseoportet Apoctolum, qui omnibus qui in Chriso ) esu
pie vivere volunt, persecutiones perferendas denunciat. FF
Falsi eximinis (ablicbla sphemia verbo) poltulandus erit ip. e
Serracor praedicans, quod Postremis temporibus mundi. re-
onatura sint scelera, quae diebus Noae reenarunt; victuros
bomines quos nulla amoris Dei vel proximi scintilla calese-
cerit? bereses tanto nisu in Dei Pcclesiam introdudumiri, ut
ST A.
etiam electis de defectionis periculo metuendum sit. Prodo- VERSI.
unc inde versivelles, qui secundum exteriorem hominem in PELLES.
speciem probane collaudane atque linsua celebrane, quod
incorde, secundum interiorem, uti loquuntur, bominem, reji-
CinnE _ damnonE: Qui ConscienCIA SCTUNE InTUS exTuS
que sic laxacam, ue ne jurancibus quidem cuta sic perhiben.
da fides. Prodenne inde spiritu Fanacico sic inAati FANATE
ee cumentes, uc in horum Tupercilio nemo appareatlacis
relipiosus, qui prius ipsam ee rationem ec huic Divinoque
Verbo nixam Theoloriae peririam, non proculcaveric.
L.

## Folio  -  — 1049006909:0100
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000100.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
Sed condonandum illud horum est Facuicati, quia sublimio.
ris doctrinae pericia, nullibi sencium rapulor peius, quam
verrecum in parria. Caveane ixitur libi a sic illumina-
torum luminibus, qui rationalem Chrictionae Relixionis
cultum, inter vera relisionis noras redigere sunt auti.
5. 63. Sed nec hujus est loci, nec nostri instituri,
omnia monttrosa Secta iltius parndoxa ducere in conspe-
etum. Speciminum saltem quorundam Faciendum fuic in.
dicium, e quibusabunde constet, quam Aet Pleudo Pietisti-
scriltxno. Ca Factio, ad novum inter Procestances excitandum Schilmas
rum moli in procliri e praecipitio: Imminentia ilta pericula intuiti,
ultrotacebuntur, monicum decavendo, ne interim dum po-
citica Prorestontes meditantur consilia, veterique schismari
eune consulcum, novum intra proprionalcatur e excrescat
viscera, non esse de nihilo. Ouibus isitur cunque Recle
six Caluscura et cordi est, hanc pellundaturis corruptelis,
omni virium vi resiltane coucumque eant, ne rirriIS. Quas
cohibensillas aseer jam dudum exir, dilocatis, Rolida in-
Pertia lacellices, curmatim erumpane inundentque orbem
universum. Natane manipulares illi vaxicu milices circum-
circo acque extrema Patria nostra licrora lambunr: Sed qui
nacondo undola Frangere vodatentont, hosPrincipole, Di.
vino instinetu Pancicum Edictum, in crajectu Tubmerpie.
Priusquam hocprodiret inpublicum, intornecina lues, in
Ducacus noctri se quidem inpesserat mmediastinur, sed pro-
pivato pursante phormaco, omnio vauseam creaturo, illa
eromuic Aermata. Prohibet Principale Edictum, nelan
etimonia (ob cujus commendatam obterrantiae necessir
tem, multa inigua lustinuit Tulia nostra) Fuealx pieraris
umbra obnubiletur. Prohibet, ne in abdito recersu jari
tances vugivendi, in publicum prodire de elarebris erum-
Pere audeane. Prohibet et prohibitura deinceps est, omne
irruptionis periculum, lanesta Lex, per quam Auciola,
antur Schi
Ema.

## Folio  -  — 1049006909:0101
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000101.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
in vetitum prona juventus, in sugpectum Ecelecasticum
non admittitur prius, quam in; horum orthodoxiam in-
quirentium se submiserint examini. Ne tamen in medio
sudiorum cursu remora injiciatur, neve ad scopum pro-
perantes, huic adsequendo, exercitio priventur necectario
tide dienis muniuncur Aerestatis, ad occlusam alias cathe-
dram aperiendam authoraris. DFVS larsuspiorum ope-
rum rerributor, Sermis Principibus, Patriae nostrae Patri-
bus, puritace doctrina tmendi ardorem, e in praesenti e Fu-
curo seculo rependat, acc Calurare quod operati luntopus, es-
Centiali beatitudini oppensis L aureolis, decorec acgu coronct.
5. 64. Fuerunt autem istimalae Frupis uberes provencus, Nori mo-
repra lentandi decesendiqu illis, quos concepta de expiandis cus prius
compesce.
mutuis Procestontium odiis, et de obolendo tandem Schi- di quamre
Imate Collicitudo Farisac. Quousque enim cotquamis ob. custi sedan-
lita proxenies, in Ecclelia cumulcuabitur, non est iperanda di
eam alta tranquillitas, quae reculto Schismati consulruris.
Farencem sic adspiracura suram: sursens pociusnova tem.
Deltas, novas tam diu rotabit vercisines, donec novum
proprio in premio sutlatum erit Schismotis incendium.
Nempe in Procestontis Ecclelia premio, reguiem ee Fo-
mencum E invenerine per eam prallanrespleudonrmi Pie-
tiltae, tantum dacuri (unc negocii, quancum ad sutflaminan-
dum soluraria pacisconsilia, poterie lusticere. Ouoscunqe
isicur ad illa suscipiendum lacer relisionis stimuloc instin.
etus, ilti novos morus compelcone prius, quam vereri-
bus sedindis, opplicent manus. Quod quam primum fece-
rinc, viam Ararisse ridebuntur, per quam ad preliminares.
Onivertalem Fcelesiae pacificationem Facilicacuros tracta-
tus, inoftento in nova obstacula pede, prosredi decur.
5. 65. Praeliminares memoramustractatus. Quia Fcele-
Sa univertae aliquas Palcem partes earundem que quietem
actinentes a concernentes rxliminares ilti eractatus, s ces
Cerine

## Folio  -  — 1049006909:0102
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000102.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Perinc ex voco e sencencia, pes concipi poteric amplior, in-
vicem conciliatos, Dirina ope non delticucumiri, ad conci-
liandam pro irreconciliabili hactenus habicam Romam.
Abaciricur ut Paxum illud rolventibus irascamur, illis mali-
ene obsictamus, horumre conatus improbemus. Obligamur
Pocius in conseientia, uc talibus d consilio e opera, quanca
quidem in nostra sic Foculeare, omni virium vi adsctamus.
Suolerithoc ipsum, praesens rerufacies, acq ipla Prorestan-
cium quo nunc polici Cunc in Catus condicio. Ouancumvis
enim uscu adeo ocutis invicem collidanrur contradictionum
celis, ue vulnus in hians dilacocum sic Schisma, in mulio tg-
menpluribus, in quibus dissident d procul ab uerisqe abeune
Concificii conreniune a concordane. Ubiisitur commu-
nem causam communicario sellerint consilio, haud transi-
curum illud est incasum.
5. 66. Ad plenum comen in incentione quidem
Praelencem, reapse e in effectu procul remotum consen-
sum non sufticie, nobiscum quidem loqui, nec tamen ex
animo sentire. In embisnis enim Formulis modisque lo-
quendi, quos utraque parsarripere, acceptareacque protua
interprecori quear sententia inveniendis. bonum Bucerum.
Schismaci extremo conacu resiltentem, oleum perdidis-
se e operam, ipse non line animipacem anhelantis dolore,
eA expertus. Feguam talionon nisi lulcorum oculos Fol.
lentia palliamenta, nihiljuverinc, quam nihil ad dirimen.
dos lices e conciliandum emendicandumre consensum
conculerint, experiencia de intelix Sacramentorium certa
men, jam dudum docuic, aeque iltorum remporum Hli.
Roria pleno loquitur ore.
S. 67. A conacu removendi causas Shismaris prin-
cipales e primorias, inicium tuerie ducendum. In
ceremonialibus ritualibusque exrernis, qualia juris Cune
non Dirini sed merehumani posiciri, prasumta rel exior-
ab ambi
ouislogué
di Formulis
abstinen
dum

## Folio  -  — 1049006909:0103
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000103.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
ta conformitas; occultum aliquod Aracasema Politicum
in incentione serere rilum est illis, qui sic instructas refor-
maciones ed saltem collimare autumane, utrudi plebecu.
la; in illa qua in oculos e sensus incurrune obculum pe-
ctoris acumen incendenti, ad arcanorum Fundum myste.
riorum penerrare haud valenti. ingeneretur opinio, nihil
inter ueriuscu Ecclesiae Ratura interesse discriminis, a lC
Tensim in alienam tracta parcem, ab un a transilire ad aliam,
haudnetas aue illicicum, sed pro cujusque libieu, inte-
Drum liberumque esse crecar.
P. 68. Retricac Facta sinictrae imputationis mentio,
multories inresta acculationis memoriam, quod sentenria
ltacuens, opud trium circa janctae relicionis necotia dissiden-
tium partium sinculas, tantum reliquum esse talutiserae docri-
nae, quantum adeorum, qui istam sincero ampledtuntur pecto-
re. Talutem sufficiat, Dontem lternat Syncretilticum, Per
quem ad quamsibet parcem erantire, aeque ob una Reli-
sione crausilire liceat ad aliam. Sed iltud oftendiculum
praeridens B. Georpius Calixtus, dudum ei obriam de de
medio semocum ivit, sub inirium Fpicriseos ad C oll0q.
Thoruniense, ubi in icta delrit verba: Ouamvis isitur
fundamenta, quatenus in articulis fidei, ab intelle du appre-
bendendis, sit a sunt, apud quam vis trium illarum partium, in-
teora superesse videantur, non tamen perinde fuerit; quam ex
illis sequaris, vel liberum pro libitu ab una ad alteram transire.
Ad raciones lericacem prohibentes, quamris (apius, et-
jam in hac ipsa ad Pacernam Consultotionem Commenta-
tiuncula, digicum incenderim, quiacamen obnitentes ad ae infinc.
pius monstrata opinum non incendunt, iterum iterim que
lune repetenda, et eo usque donec hareane, inculcanda:.
Etiamsi, inquit, quaessio de artieulo sidei, proprie ita dicto, di-
redte non moveatur; nemini tamen licet, decisionem amplicti
es prositeri, quam falsam esse persuasus fuerit, (5 rejicere ac
damna.
PaTAS. 370

## Folio  -  — 1049006909:0104
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000104.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
damnare eam, quam noverit esse veram: non quidem quod
atali decisione. Deus Jalutem suspenderit, aut absque illa co.
onita  admisa neminem ser vari velit. sed quod hominem
adeo improbum, ut reludante conscientia falsa laudet, vera
culpet es explodat, Forre nequeat, sratia vero sua (3 beatitu-
dine dignare planenolit. Frgo talis salute excidet, non pro-
pter errorem intelledus sed pra vitatem voluntatis.
5. 69. Caecerum licuc emica collarionis exordium,
aquaeltionibus quae inter nondum expedicas compolitasre
controversias Familiam ducune, est accerlendum. ita quo-
que conciliatores inter conterendum, nec captiosa vocum
ambionitace ludere, debent, nec parti adverta aliguid
quod serio illa improhac aflnsere, auc ex tirpochesibusmi
nus circumspecte a majoribus subltratis, per conlequen-
tiarum contractus erroneum dopma, quodilli protuo non
apnoscone, exterebrare Fas elt. Sicamen invererati à ma-
doribus in posteros cradueti aliqui errores adhaelerine, ac
quiescere nobislicebie in adverla partis declaratione, quod
minsum eos in polterum sint Facturi, nec ulcerius pertinaci-
cer, morealias consueto, urturi, ea quidem lere, ne eorum
quos terra cepit naeri retodiantur, mancanepocius cum au-
Etoribus suis sepulti, nec in horum monumenta ingerantur
probrocae, posteritatem aflicturae, errorum exprobratio.
nes. Nempe cum ignominis exprobratus error, ad For-
titer oblittendum acque ad palliomenta conquirendum
simulac, quorum inveniendorum opere, illa quaerentes se
maline exempios. Sed quorlum abripior 2 Pexlatio.
nis ongustia, cujus mersuram jam tum excessisse mihi
videor, relignarum pondus difficultarum nunc expendere
Prohibet. Ouum tamen illae necpouca sintnecleres, modo
quidem relinquantur intactae, oporcuniori eamen tem
Pori locoque reterranda. Susceprum, veronicidioris ele.
Bantia ornamento nudum discurtum, Terminet COrONCE-

## Folio  -  — 1049006909:0105
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000105.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
querenovata. plures in imitationem tractura memoria re-
lisio instituri. Serenissimi e Porentiltimi Electoris Pala- D pio P
lini, DOminI C AROLI LVDOVIOI, beaca d im- niinticul
mortalis memorix Principis. Nempe ante plures quam
criginca annos, molita est Serenma ejus Cellirudo, Careien.
dx inter Protestantes concordia, illustre et Principe viro
disnum negotium. Fini Calutari obtinendo media houd
inidonea vita, in eam redisi Formam jussit, quae cum vo-
condis in consilium, in anreceltum communicari pottic.
Pastim isitur ordinatis nexoriaroribus, qui illud Sanctam
Relisionem actinens negorium serio pro virili promore.
rent, Bruntrico. Luneburpicorum Ducacuum, Cencencias
e inclinationem Theolocorum exquirendi munus sernmo
Ejus Celsitudo mihi clemencissime demondaverat. Ad ar-
duam aucem Ouactionem haud deproperanda Responla, e
lonsinquo hinc e inde accersenda, lentequum adme rever
terentur, Factum est ut Serenissimus Elector prius quam ani-
mo conceptam mencec asitatam piam intentionem exequi
_ in actum deducere poruerit, hec mortalitate exemptus, e
mundi cheotro oritoque, duris revolutionibus concusto.
limulac Relisionum ericis implexo Palarinatu, in caelestem
erocaretur parriam. Substicit isitur in praeliminaribus,
atque Talutares conatus, inherba lune luHocati. DFLS PA
eis, qui pacificos filiorum locohabet, recordetur in ird Ai-
liorum uorum, horum exoudiens vota, milere lacerata
Rcclesia misereatur, atque aliorum corda MasnaTUI Pa-
eis et concordia Rccletiastica desiderio, sic Fermulgeat,
ue reddita vace seculari, de pacanca Ficclesa conblia aS-
lumane, atque opiculante Dirinâ gratiâ, illud quod slo.
riosae memoria Llector Polatinus, morte praevencus, in
rem deducere non potuit, perticiane, laceramque Chrisi
Serratoristunicam, relareire allaborent.
d
70. FaXIt DEDS OPE. maximUS, qui DEUS est
Aect. Palars.

## Folio  -  — 1049006909:0106
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000106.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
non dissentonis sed charitaris ec pacis, Faxit inguam. ve
omnes qui sesum Christum, aecerni Paeris aeternum de uni.
fenicum Filium, Redemtorem denoscimus, eadem ince-
damus repulâ ec idem Capiamus, idem loquamur omnes.
ut Tublacis dissidiis, compacti simus eadem mente e ea-
dem sencentia: ut quemadmodum unum est corpus de
unus spiricus, una est spes vocacionis nostrae, unus eADEuS
qui per omnia, qui est super omnes et in omnibus nobis.
ita quoque omnium cucor unum ee animauna. Hloctaxie
TAUS ReEernUS DF.US, cui Ciclaus, honor ec ploria in le-
culorum secula.
5. 70. TuveroBenerole Lector qui extra parres pou-
tus nullo cape es praejudicio, tenuia qua lalvo omni rectis
Centiencium jure, ad pii Parentis mei de Reformatorum T0.
lerencia Con lultationem, eiim limulance concordia Ecele-
Tastica, hxeredicario jure in me deroluro deliderio, cum
ad declarondam Auctoris intransverlum decorcam mencem
tum commentarus, xqui bonique consule: ee sicubi Forte
per humanam imbecillitatem minus provide rem pessero,
vel in concurrentium, diucurnis licipiis Facipacarum par-
tium concopto pacis Audio, plus quam erentus sit compro-
baturus, locarero hducia, propter iltos mihinee animad.
verlos necpraerilos ca cos impedimentorum acervos, non
crepitu acrire verbori srepitu calida incitatus ab ira, inere-
Da. led coniter, quali amicus et benerolus, mone. Ouod ubi
a Te impetravero, et judicium Tuum, non constuprarum
sed rectum juctumqu esse intellexero, habiturus me es bené
monentihaudmorose oblictenrem, sed in cantum, quontum
consciencia permilturum est dictomen, moriperum ee ob-
sequentem. Scriphin Academia Tulia, quae estFTeimstadii
SGKONUI ANNO M DCZCVII.
ael0o
BENEVC

## Folio  -  — 1049006909:0107
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000107.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
LItEVOLOLECTORI
iceratam Calurem nunciae
LIDHRIOVS VENIOVS
CALIXI
S
Traberis procul dubio, Amice Lector.
Bquo consilio ad sublimi indaginis disser-
ceere
cationem, Calixtinorum scriptorum
Cacalogus, sic appensus. Conrenientix rariones
quas alleoem equidem non invenio. Stantes
ance fores Aagitarores extorlerunt obligationem
ad comirem dandum Cacalogum iltum, ad quod.
cunque riri, aliorum editionem anticipaturum
Ecriptum. Omicquid igitur hic subest inconsrui
ee inconrenientis, praecipicacae cribuendum pro.
mistioni, quam violare netas duxi. Tibi quo.
que Benerole Lector perinde esse porerie, live
hoc lire alio magis accommodo loco legerisilta
quoru

## Folio  -  — 1049006909:0108
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000108.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
quorum cognoscendorum Te cenet deliderium.
Icta vero quae in oculos leingerit scriptorum in
Tomos dictributio, ad id est protutura, uc sciat
emtor, quo ordine particulaum hactenus cdica,
sinc digerenda ee compingenda. Fuerunt au.
tem Tractacus linguli scorlim cdendi, liquidem
nostrates vel bibliopolae vel erpooraphi non sic
aere abundane, uc incesris lomorum volumin
bus excudendis impenlas tacere raleane. Fa-
ctum incerim ek, ut quae lic separauim (unt recu-
Ta, prius quam secundam manum applica
se poruerit Typooraphus sinc distracta: pastim
gitur hiances lacuna suppleri desiderant. Duod
supplementum de mea promittere manu, Aans
in Praecipicio aetas, prohibet. Incerim tamen
eric torte quodam procire Temus, li non dabitur
aleram
DDerBIL

## Folio  -  — 1049006909:0109
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
s
Perum.
ORGTICALIXTI
TOMUS PRIMUS
extribet
Procemialia.
Tomi primi pars prima.
PPARATOS, sive Turroductio in Audium de Dilci-
L Aplinam S. Pheologia.
Fomi I. pars TI.
AVGOSTTNTUS de Doctrina Chrictian, et Vincentii
Lerinenis Commonitorium. Ouorum ille ad Scriptura
explicationem, hic ad confutationem Fareticorum riam
munit. Cium D. Georsii Cialixci Procemio a summilsa ueri-
que Admonitione ad Lectorem.
Tomi I. pars TII.
DIGRESSIO qua excuritur novaars, quam commen-
EUS eA BARTOLDOS HTTIUSIOS ApOltoca: ad omines
Germaniae Academias Romano Pontifiei deditas de subje-
Ctas, inprimis Colonienlem.
Tomi L. pars TV.
De Veritate unica Religionis Chrictiana Disputatio,
habita anno cIo ISCZZZIII.
Fomi I. parS V.
Summa Colloquii de Principio credendorum inter
Georsium Cialixrum HTollacum Ciacholicum, ee P. Augu-
2
ctinum

## Folio  -  — 1049006909:0110
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000110.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
Ainum N. Tesuicam Ponciticium. Hlabiti in Flemelscheburgo
onno cto IoC ZIV. proprid. Kal. virbr.
De Sacra Scriptura Theles Theoloricae P. P. in ACad.
Sulia onno cloIDCXEXVII.
De Auctoritate Sacrae Scripturae, de numerolibrorum
Canonicorum V. Tectamenci contra Pontiticios Rxercita-
tio, habita anno clo IOCZL VIII.
Tomi I. ParS VI.
De Auctoritate Antiguitaris Ecclesastica Disputatio,
habica onno cIISC ZZZIX. Cui accessir D. Friderici
Olrici Calixri circo idem argumentum Disputacio, qua re-
centiorem quorundam objectiones solruntur.
Tomi I. pars VII.
Soncta Catholica et Apostolica Rccletia ejusque pri-
morum Occumenicorum Conciliorum Symbola e Con-
festiones.
Sinco a
extribet
ctaca a Lte
Tomi II. Pars I.
De Praecipuis Christianae Religionis copitibus Dilpy.
raltones XV, qux pridem e Trpoerapheo C alixtinopro-
dierunt.
Epirome Theologia cum Declaratione locorum quo-
rundam D. Gerhardi Litii.
De Supremo Judicio liber unus.
De Bono perfecte summo, sire xeterna beacieudine
liber unus.
a61

## Folio  -  — 1049006909:0111
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
Tomi II. pars III.
DeDeo Disputario Philolopica habita on. cId IdCTIZ.
De Proridentiâ Dei Dispuratio Theolosica habita
anno cloIoCZVI.
Oux de S5. Frinitatis Dysterio commentatus est AB-
cor, hocloco, cui debebantur exempta, ad Tomum APO.
lopericorum rejicimus.
Tomi II. Pars IV.
De Peccato Dispuratio anno cIo ICZXZVI, pro
dipilcendo in Theoloria supremo erudu habita, Auctore
e Respondente M. Paulo Meillero.
DePeccato Originali Disorratio hobita an. CtoIDCXLIX.
De Peccaro in Spiricum Sanctum Dinertacio brevis
hoctonus inedica.
Controverta de causta Peccati, quae in Anti. crypio
Papismo Buschero oppolito excuritur, ad Tomum APO
loreticorum referetur.
Tomi II. pars V.
De pratia Dei erra omnes homines, quod eorum
arriner convertionem e salurem Disputario habita onno
CID IDCZXII.
De xrernâ Prxedectinatione e Flectione Disputatio,
habita anno cIo IDC ZZZIX.
Huc perrinent animadversiones in Confectionem
Reformarorum Thoruni exhibitam: Judicium eriam deto.
lerancia Reformatorum circa quaestionesinter nos ec iplos
controvertas, quos tamen cractarus ad Ciacallacti car lO-
mum reterre vilum.
T0

## Folio  -  — 1049006909:0112
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000112.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Fom. TI. parsVI. de Persond Chrisfi
Mecham jam dudum venisse demonstrat Dispuratio
contra Judxos, quae habica anno cloIoCXVI.
Proeramma de Harehi Furrchiana in Festo Nacivi-
Eatis Domini P. P. anno cld IDC ZZXVII.
DeHlarehi Nestoriana eique oppoliro Concilio Oecu
menieo tertio R Kercitario habica anno eto IdC XI.
Propramma quo controvertia, num Chrictus secun.
dum carnem sc Ailius Dei naturolis vel adoptivus excu-
citur, in Festo Nativieatis Domini nostri Pelu Christi P. P.
anno clo IDCZI III.
De FTormisda Romano Pontifice damnance Johan-
nem Maxentium ec locios Monachos Serthas, adteren-
ces unum id Trinirare crucifixum esse. Scriptum hacte.
nus ineditum.
Tomi TI. pars VII.
De Justifeatione Theles Theologicae P. P. anno
CtoIoCZVII.
De pratuira per Aidem Justificatione Disputatio habi-
ea annO CID IdCZZXV.
Ejusdem argumenci juxta doctrinam D. C alixci Dispu:
catio anno clo IocL. pro adipiscendo Cummo in Theolo.
sia praduhabica. Crerhardo Licio Auct. _ Retp.
Tomi II. parS IIX.
De Pactis qua Deus cum hominibus iniit Lesali e
Vanselico Tractacus integer.
Lpicomes Theolosix Moralis Pars prima.
Tomi TI. pars IX, de Sacramentis.
De Saeramentis in genere Dispurationes tres, qua-
rum

## Folio  -  — 1049006909:0113
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
rum una habita anvo cI ICZIV, altera onnocIoIICZV,
certio onno cloIdCXIX.
De Bapcilmo Disputationes tres, quorum una habita
anno cId IdC XII X, altora anno ciIDCZXV. tertia onne
ctoICLIII, proadipiscendo summo in Theolosia gradu.
Brandano Daetrio Auct. et Respond.
Dispucationes de Sacra Cana quatuor habitae anno
CIDIDCXVIXIK, ZIZ_XX.
Disputatio de Corpore et Sanguine Dominireopse prae-
sentibus in S. Fucharistia, habira anno cIDISCZZXVI.
De Transsubstantiatione Dispurationes duae habitae
annO cIoIDCLMI.
Georoii Cassandri de Communione sub utraque spe-
cie Dialogus, una cum aliis superiore seculo scripeis de
detis eodem Facientibus. Georgius Calixtus D. edidit, cu.
jus de hoc ipsa controversiâ Dispuratio e ad Academiam
Coloniensem icerata compellario acceI.
De Sacrificio Christi semel in cruce oblato ee inite-
rabili concra Pontificios Dilsertationes tres habirae anno
CIDTOCZLIV.
De Ponrifcio Minx Bacriseio Tractatus Franeoturti
ad Mlcenum anno clo IoC ZIV exculus, curante Bartol
do Wihusio.
De Missis Colitariis contra Pontificios Exerciratio,
Respondence Henrico Julio Blumen Apoltata, habita an
AO, CID IOCZL VII.
Tomi II. pars X.
De lone Purparorio, quem credit Fcclesia Romana
e Orbi Christiano sub anothemare credendum oberudit
Dillerratio anno cto Ioc ZLTI, pro summis in Theolo.
sid

## Folio  -  — 1049006909:0114
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000114.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
rid honoribus impetrandis, sub D. Ceorpii Calixri prXsi-
dio d Justo Crelenio habica, cui inferuntur Vindiciae cri-
derici Olrici Calixti offuciis Johannis Miilmanni seluita
Monalteriensis OppoTX.
Tomi II. pars XI.
De relisiosa adoratione Disputatio habita anno
cIDTDCXZIII.
De Cacu animarum separacarum, praesertim beaca-
rum, et cultu qui eis convenit Lxercitatio, habita anno
cto IDCLTII.
Tomi II. pars XII.
De visibili Eccle liastica Monarchia Disputationes duae
anno cto IOCXLIII.
Procemii in librum Cypriani de Unitate Ecclelx, quo
concra primatum ec jurisdictionem Romani Pontiticis
dispucatur trarmentum.
De Conjuxio Clericorum Tractotus, quo octendicur
Conciticiam lesem qua Caeris ministris conjusio univerum
ec smpliciter incerdicitur, S. Scriptura, rectae rationi
juctarumque lesum naturae, et FCclehaltica primitirae an-
tiquitati prorsus advertari.
Consideracio Doctrina Ponciticiae hodiernae juxta
ductum Concilii Tridencini; scripcum hactenus non
editum.
TOMOS

## Folio  -  — 1049006909:0115
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000115.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
OMUS III
extribebie
H.TIC
Tomi TII. pars. I.
R.
Ad GLOTUNdAM VETERIS TESTAMENTI LibEO-
rum incellipentiam FACIONEOS LVCLBR ATIOHES
complectens sequentia.
L. TrISINCA (eX PRIOROM GAPITOM GENE
SEOS EXPOSITIO LITERALIS.
II. IIISTORIA IOSEPMI sve XIV Posteriorum
Capicum Creneseos Fxposcio literalis.
TII. EXOBI ZX priorum capitum Exposicio li.
teralis.
IV. LEZ DEI MOSAICA in classes juxta Deca-
lorum dicecta, sc und cum Ccremonialibus acque judicia-
libus: eo pertinentibus L egibus, expolica.
V. IN PROPTTETAS PROOEMIOM
VI. EXPOSTTIO ORACVLIDE EXX HIEBDO.
NIADIBDS DANTELIS. Prodiere AnnO1665.
Tomi III. pars II.
Ouatuor Frangelicorum scriptorum Concordia, e
locorum, quae in illis occurrunt, difficilium ac dubiorum
explicario. GOslariae 1654.
Tomi III pars HII.
In Acta Apoltolorum Fxpocirio liceralis. Brunsriex 1654.
Tomi III pars IV.
In F. pistolam S. Apostoli l’auli ad Romanos Fxpolitio
liceralis. L. xeula Brum(riex 2652 RccUIa Helmstadii A. 1665.
TOn

## Folio  -  — 1049006909:0116
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000116.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
Tomi ITI pars V.
In vrramque ad Corinchios Epistolam Expositio li.
ceralis. Fxcuta Brun(ris a 1652 Recula AnnO 1665.
Tomi III parS VY.
in S. Apostoli Pduli Fpistolas VI, od Galatas, Fphe.
coss Chilippenses, Clollenses, Priorem od Thessaloni-
entus ec ad Ticum Lxpontio liceralis. Excula Brunsvi-
521053 Hccara LsCuMcadii 1665.
Difficiliorum hinc inde e Scriptur a Pacrd excerpiorum
locorum explicatio, quam Auctor decumbens morrique
vicinus, quando per collaptorum virium imbecillitatem
licuic, laveuida manu conseripsit.
POMUS
Kxhribebit
LLAOTICA
Tomi IV pars I.
Respontum maledicis Theoloeorum Moguntino.
rum pro Romani Pontiticis infallibilitate praeceptoque
communionis sub una, Vindiciis oppolitum, ad Reveren-
dissimum ec Fminentissimum Archiepiscopum e Flecto.
rem Moruntinum. F. Typoerapheo Colixcino anno 1644.
Deliderium _c Rudium concordia Rcclesiastica, ali-
quoties, e hoc iplo 1697 annorecutum.
COnSIdCTATIO DOCT RINAE PONTIKICIA, juxca
ductum

## Folio  -  — 1049006909:0117
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000117.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
ductum Concilii Fridentini, _E R EF ORM A T H juxca
Ductum Contessionis Thoruni Borultorum Anno 1654
exhribicae. F.VI. Calixtus e MSS. cruita edidit AnnO1659.
Tomi IV pars TI.
Scripla suctentea Ad Colloquium Thorunienle, quibus
accertie Auctoeus iderario dc enineois. FTelmctadi in
Lapieo Lallxtino excudit Henningus Muiller 1654.
Tomi IV pars III.
Incer Ilustrissimum ec Celsissimum Principem Erne-
ium Hochae Landoravium e D. Georgium Calixtum
Acta. FxCusa Helmctadi 1657. Recula ibidem 1681.
iomus
Exhibebit
IORTCA
Tomi V pars l.
Epitome Flictoria Rcclehasticae priorum IV a nato
Chrico seculorum, hactenus non edica.
Historia Fcclesiastico posteriorum aliquot seculorum
TX, X, ZI ec. Apparatui Theologico, (qui tories quo-
ties distractus, iterum aeque iterum est recusus) comes
data.
Tomi V pars II.
De historiorum scriptoribus, opus non completum
hactenus inedicum.
Discuro von Der watren Christlichen Seligior. Nori.
bereae exculus, Hlelmsadi anno 1088 reculus.
COME

## Folio  -  — 1049006909:0118
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000118.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
POMUS
Exhibebit
APOLOC
ETICA
Tomi TV pars I.
Brimotliche Dlederlegunu eines ummarhafften Bedic
teo untern cicul Crrpro. Papismusnora Theoloria Hielm-
Cadiensis. Pimeburu ben Tohan uno Beinrich Den Cternen
aDHO 16AF recoonita _ excula.
Tomi VI pars II.
De duabus quaestionibus: Num mycterium S5. Trini.
catise solius V. I. libris possit demonstrari. et Num ejus
temporis Patribus Filius Dei in propriâ sui hrpoctan ap.
Parueric Dissertatio. In Trpoer. Calixeino excula A. 1643.
et anno proximo 1650 a B. Auetore recoenita et recula.
Cuilnccedic Prorramma, Programmati Scharttiono op.
policum, cum D. Cicorsii Calixti Nocis. Proprammaexcipit;
Ad quaectiones de MyRerio SS. Frinicatis Aprendix,
ad Academiam Wictebersensem Lpistola.
Fomi VY pars III.
Diederlegung Der unaristlicen uno unbilligen Der.
leumbdungens damit. Nbn (D. Georsium Calixtum) D. Ja.
eobus Weller CBureachsischer Oberhosprediger zubet
Scbniben sich gelusten lassen.
Verantvortung auff dasjenige(vas ThmsD. Ccorp.
Calixeo) in der CGurfurstl. Durchl. Zu Cachsen und Dero jeht
gierende Berhoge zuGrnunschiveiu und Pimeburu aubgelae
enen Cchreiben auffgeructet und bengemessen wiro.
Entmort aus D. Johannes Huillemanni
Musten
eistertiches
TOnte
e

## Folio  -  — 1049006909:0119
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000119.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
TOMUS VII
Exhibebie
ORATIOMES
Fomi VII pars I.
De Pontitice Rommano Orationes IIB, ante hac nun.
quam, anno 1658 vero juxra tidem Auctoris aucoeraptii
edicae in Typographéo Calixtino.
Tomi VII pars II.
Orationes Selectae, ad quas accessit Ouastio de caulta
Odii quo exercetur hodie Philolophia, et decrescentis apud
nos indies Colidae erudirionis. Demum onno rog9 ediiz.
Supertunc etiam C. ONSIT. IA quaedam _ RLSPONSA,
de emendandis Fccleliarum defectibus; de propagandis
Rudiis; de Scholis e Rcodemiis recte constituendis, eec.
quae extribebic Operum TOmoS IIX, et singula, ubie re
risum Tuerit, Lectori communicabuntur.
ODerUM TOMOS IZ, DISPOTATIOHESEI
SCRIPTA PTTLOSODHICA extribebie, qua
ubi collecta et in ordinem redacta erune, publici juris
HenE.
OperUM T OMVS Z, V ARIA PROGRAM.
MA TA, CA RMINA ET DISSERTATION.
CV L. AS extibebit. Tales sunt, de Voris de Dsuris, de
Camonicorum oAticio _C.
BEC
1.

## Folio  -  — 1049006909:0120
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000120.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
e
SEOVITUE
FRIO. VERIOIOALINI
SCRIPTORUM INDEK
Dlanctam Disciplinam Theolosicam Prolesomena
LdRelpondente MI. HTenricO AIIO. 1655.
PRACOOMITA Disciplina Theoloxica consticutio.
nem Ancecedentia. Respondente Auousto 30bel. 1668.
SONTMA CAPITUM RELIGIONIS CMRISTTA.
NAi e Corpore Dnarinae Talio excerpea. Recula 1661.
SDMMA BOC.TRIHM CETRISTIANM jurca du
se
ctum Symboli Apostolici Respondente Joh. Jucto Cistuhart
MiilbusanO 169T.
DeS.SCRIPTVRA Theres TheologiCA AnnO 1650.
De AUCORITATE SCRIDTURH SACRA. BC
pondenre Bottfrieo aschou ACCanienIC. 1682.
DEDNIVERSALIS DRIMITIA ECCLESIA
AVCTORITATE. Responce Johanne HlinsA Seclenti
2654.
De AVCTORITATE ANTIOVITATIS ECCTF.
DE TMMORTALITATE ANIMNi _ RE SIIRR.
C ARNIS, 1650.
De FINE TTOMIMIS simpliciter summo et ultimo.
Respondenre Johanne Ortone ost Sceinhruda Schauen-
burs. 1656.
DeOVA

## Folio  -  — 1049006909:0121
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000121.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
DeOVATDOR NOVISSIMIS. Respond. IIenmingo
Victen Risa LivonO 1660.
DE SUPREMONUDTOIO_ MIFRNA BEA
TITDDINE. 1650.
De DEO DIVINISOVE ATTRIBATIS. Relpond.
Joh. Macthia Duren Bacavo. Sub hujus exercitationis tinem
excuritur, num recte dicatur, quod judaei et Muhamme-
dani ab Idololatria Cint alieni. AnnO 1653.
DESANC TISSIMO TRIHITATIS MyAerio DiIpuE.
Theolog. 1650.
De DWVIMETATEOMRISTI C Scriptura Sacra de
antiquitare deprompta ASSFR TIO 1660.
De M TERNI PATRIS ATERMTEIEI Diri.
DitaLe DIIPUE. 169T.
DC SPTRTTU SANCTO. Resp. Toh. Henrico Baeli
BranIV. 166T.
De PECCATO IN SPIRITOM SANETOM. ROID.
M. Hlenrico AIIO PruIO, 1659.
DeSTMPLTCI _ COMEOSITO, inprimis de SIM.
PLICI TATE DEL, sub Prasidio B. On. Hombureii ha-
bica 1646.
Disputationes reminae, unA de SATISFACTIONIBIS.
AIterAdeINDDL GENTIIS adverlus Pontificios.
Respondente Joh. Ienrico Reinkine Lemeorienle. 1691.
DE SACRAMENTIS.
De BAPTISMTO e inprimis de antiquiscircaeum
Ricibus. Respondente Henrico L indesi65o.
De veroci Novi Tectamenti SaCPAMENEOBAPTISMO
_EFVCHARISTIA ANertiones Theolodica Respondente
Joh. Macchia Duren BacarO. 1654.
De Cion.

## Folio  -  — 1049006909:0122
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000122.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
De COnEPOVeRMIIS qUa CIRCA S. FVCTIARISTIHE
SACRAMENTOM inter Cacholicos ProteltaneS e POn
tificios incercedure Dispurario Tnauguralis. Anno 1682.
De CORPORE _E SANOVTIHTE BOMIMI in S. Fucha
riltia reopse praelentibus Dispucanio Prior, Respond. Carolo
Schradero Christoph. Filio. 1685.
Ejusdem arxumenci Disputario Posterior. Relpond.
Johanne Thoma Frolinsio HelmAad. 1685.
NNISCELLANEA.
DE CRE ATIONE potissimum Anima Raciovalis
aeque huie Doctrina annexis Dosmacibus. Fxercitacio.
num Academicarum Specimina Seprem.
Specimen Primum.
DE CRE ATIONE iN GFNERF..
Specimen alterum.
De ANIMAROM NUMERO, SPECIEDUS SE
2.  1L10
Specimen Tertium.
De LAIESSLHITAROM _ MONOPSZCMITARIM
contentionibus.
Specimen Ouartum.
DEPROPAOATIONE ANIMN Der CREATIO.
NEM, GENERATIONEM, TRADUICTIONEM e
EMANATIONEM.
Specimen Ouintum.
RATIONALIS ANTMA CREATIONEM
Der
t
DIEFL

## Folio  -  — 1049006909:0123
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000123.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
por S. Scripturam probat, e
Specimen Sentum.
TR ADUOTIONIS
ab eadem Scripturi accerlitas probationes
expendit.
Specimen Septimum.
DeDECCATOORIOTNIS in adami posteros
propapatione tali, quae admissa quamvis animarum Crea
tione. Deum creatorem tamen, a primordio illis adha-
rentis mali caulam non constiruar. Respondentis vices
tories quories sustinuit Jacobus Theodorus Eccardus Scho.
Ia Fimbecconlis tunc RectOr.
DeVSURIS DispUE. Pheologica, ad quam accesie
Celeberrimi Viri Cornelii Martini Lpistola de Vruris, ad
Macchiam Overbequium. Moonum quondam cudiorum
Parronum _ Promotorem. Respondente Valentino Bern.
hordo Arlio AIvold. 1667.
DeTENTHIO. Respondente Johanne Joachimotlom.
bursio Joh. FilioHTelm(. 1676.
DeCOHTOGIO _ DIVORTIO. Respondence Johan-
ne Jonchimo Mecken. 168I.
Centuria Thesium Theologicarum, proxonens Ilare.
ses Schilmata Frrores e Controverlias maximam partem
Noras praeprimis hoc ee superiori seculo circa veram Re-
lixionem mocas. A. e Respondente Frid. Henrico OL.
DECOP LyneburgicO, 1690.
APOLO.

## Folio  -  — 1049006909:0124
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000124.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
APOTOGETTCA.
Pro asserenda Felmsadiensium Theolorum
Orthodoxia
DEMONSTRATIO LIONIDISSIMA
Ouod Consensus repetitus Fidei vere Lutheranae, quem D.
Abraham Calovius in vulsus (partit, nec Consensus Adei
vere Lucheranae censeri mereatur, nec Vero Aidei Luthe-
rona contensui DD. Georgius Calixtus et Conradus HOr.
nejus contraria docuerint, detendenda innocentia, e cg-
lumnia recundenda sraciâ, autoritate publica conseripta
ANNO 1667.
GASTTORTTO ABSUIRDH NOVITATIS, quod
eNE DEUM, cundemque esse UNOM, Iinc Verisimi bidei
Articuli, imo Mylteria Adei, astertae a D. Johanne Deut (ch
man Theologo ec Professore Wicrebergensi Disputatio.
ne de DEO VNO habita WW itrebergae 1667.
RESPONSIONES ad D. Abrahami C alovii The-
ses Anti-Syncretilticas editas W itreberex anno 1668.
Rodem 1068 Anno, prodiic Pietas Rcademixe Juliae,
atque ejusdem Paraphralis Germanica, sub inscripeione
ver Sirstl. Tulius universitat zu Belmtadt Schun. Dede
Evieder Dero Bocst unbillige Zerleuindere insondert D.
Aixidium Strauch Protellorem zu Wittenberq.
Irem D. F. V. Calixri abgenobtigte Recoxsion O risi
entoegen gesehet deren duri D. A. gidium Ctrauch in sei
q
nem cdirten Duct wieder
son auBgegossenen calumnien
uno injurien. Icem Justificacio Rerortionis
D. Agidii Strnuch Easter. und Eugen. Runst per Ceor-
sium Christophorum F. V. Fil. C aliXeuM. 1668.
AdI):

## Folio  -  — 1049006909:0125
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000125.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
Ablebnunq etlicher von D. Aridio Ctrnuchen auf8
neue außgesturzeter injurien uno Calumnien; Cambt an
ii
gehangeter endlicher Procectarion D. Suderich Ulrich Ca-
s
lixei in Cchriisten mit Sm weiter sch niche cinsulasei.
1669.
PIETATIS OFFIETOM, quod optime merito
Parenti (uo, D. Georeio Calixto Theoloro celeberrimo,
praelticit ejusdem Filius D. F. V. Calixtus, pii viri innocen
tiam a novis D. Abrahami Calovii injuriis, portentoso
Procrammate pridem ruleatis, julte rindicans. ACceMIE
Viri cujusdam, in Seripris Paternis probe verlari, Plenior
Repraesentatio Consilii ejusdem de Studio Concordiae Lccle-
hasticae. 1675. F voluto biennio Anno 1677 Plenior ilta Re.
praesentatio, Consilii Calixti in vernaculam linguam trans.
lata, cum Praefatione D. C alixei C. F. prodiit FTelmstadii
Saxonum, e Typoeraphii FIenr. Daridis Meilleri Acad.
Expooraphi.
Concumelioso Proprammari Caloviano anno 1675
Wicteberoa publicato, oppolicum Propramma Calixei-
num, in priori illatas injurias vindicans.
DISGOSSIO AEBUIT AROM, quibus Iniquitatis Ca
loriona Mrstoria, Pictatis Officio revelata, Disputatione
nupero, conatu irrito obumbrare centarie D. Abraham
CalOViuS. ANNO 167C.
APISTOLA AD AMITCOM ANONVMOM, ad
quam L. esus Calorianus ec de eodem Rhadamanthus Poe-
cicus accesserunt. 1676.
JOSTA ANIMADVERSIO, in Triumphum Con-
cordia Repetiti Consenlis Dramaticum, Wiccebersae An.
n0 1676 dic 18 Oatobris, Inausurationi Academixe Recto.
ris consecratum.
D. ABRA.

## Folio  -  — 1049006909:0126
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000126.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
D. ABR AHT AM CACOVTOS Cum IBZTIARMO.
NIA CRETTCOSTCOPTTATICA Terrium contulus d
ultimo e Vadoin quoper confictum DulD. Reih Oottfried
collocasse eam sibi est visus. Oeturbatus praecepsque in fun-
dum octus. Accesu Appendix quo Calovianae alcerius
rhaplodia nuperrime crulsaca, extrema scurrilitas e im-
probitas nonnihil decesitur, persrinsitur d reprimirur.
1679.
Juctissima per alienam improbitatem extorra, omni
Jure concessa, semel Facta sed in perperuum ralitura CON.
TRADICTIO. Eseudo-TTictoricorum L. Toacbimi Felleri
Proteroris Lipsensis, et Danielis (Tartnaccii Dresdx no-
rantis, Falsissimis quibusdam Narrationibus Johannis Laebi
e Johannis Micraelii Hristoriis malione adcexris, loco Pro-
dromi, prolixiorum sublecucurarum Responsionum in luce
Dublica Dosea a F. V. C alixto. 1679.
BreviS EDTORISIS quA OV ESTIONES XXIV
hac imprimis atace inter Theoloros (ut Fertur) contro-
verlae ab Anongmoplacide discustae, placide Auctorieidem,
donum remictuntur. 1680.
L. Adami Rechenberniimentis judiciigue FCLIPSES,
in ejus ad D. F. V. Calixium Ppistola observatae. Vnacum
Lpimetro bipartito quorum priore L. Joachimi Felleri, Po.
Reriore Danielis PTartnaccii ipiuriae, in BB. DD. C alixtum
e Hlorneium cumulacae, depelluntur. Accessit nuperri-
mae Fellerianae Responsionis jultissima castig atio. 1680.
Omaectionis Ouid de corum qui sine Baptismoe vivis ex-
cedunt salute statuendum? ad IIlustrem et Generosum Virum
Cuctarum Adolphum de Schulenbure, directa Solutio. apud
Ciors. Wolseansum Hlammium ACad. IYPOOT. 1686.
lRac

## Folio  -  — 1049006909:0127
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000127.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
i
up
TRACTATUS TFTEOLOCICI.
De IOHE PORGATORIO, quem credit sccleBA
Romana, e orbi Christiano sub anathemare credendum
obtrudit, ad versus Johannem Mulmannum Teluitam Mona-
Rerienlem. Celenionae Inauguralis de Purgatorio Dilputa-
tionisinvalorem. Prodiit AnnO 1650.
DEDIVERSIS TOTIS MVNDI RFEIGIONIBUS.
atque quibusdam connatis arpumentis Tractarus Theolo-
ricus complectens Disputariones I. DeRELIGTONF
TVDAICA aE TODRORDM CONVERSIONE
II. De RE LTOTONE MVTTAMMEDANA, FO-
RONDEMOVE CONVERSIONE.
TIT. De RE LTGTOHE IDOLOLATRICA a de
ALTTEISMO.
o
IV. DeVERA CMRISIIANA RELIOTOHE a
RCCLFSTA, CarUBdCIGUe ST ATY DISCDRSOS,
quem B. D. Ccorsius Calixtus, ante plures quam L onnos
linsua vernacula serip(E, F. VI. 6. F. Calixtus, Poraphrali
Latinâ donarie, amplificarie, atque pramISSIS PROL F
GOMENIS, Odidic.
V. Ad Dissereotionem de Idololatrica Religione
AVOTARTUIM PRIMUM
DETVD EOROM Q MVM AMMEDANOROM
IDOLOLATRIA.
VI. Ad eandem de Idololarria Disserrationem
ADCTARIOM ALTEROM
DE CVLTURELIOIOSO, vita Functorum San
ctorum, horum Reliquiarum acque imaxinum, degene.
ronte in Idololatriam.
VII. Ad eandem deIdololatria Disserrationem
AVOTARIOM TFRTIOM
DE GVLTO RELIOIOSO HOSTIH CON
m 3
SECRA-

## Folio  -  — 1049006909:0128
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000128.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
SHC. RA L , nmacerielem degenerance Idololatriam
IIX. Beaci D. Georpii Calixti, de stacu animarum
separaearum, prasertim Beatarum, et de Culeu, qui eiscon-
venit, Lxercicatio, ante plures quam XL. annos edita, d
Der Academiae Trpographum onno r689 recula.
I2. Friderici Vlrici Calilixti
De Filii sui Johannis Friderici Beatâ an als A,
LPILOGUS
Ouo de
Animarum separetarum, in corpore seltarum rerum me-
moria horumq pro riris apud Deum intercessione apitur.
Practonus Theolopicus de HIARHSI, SCHISMAIE
_ HIMRE TICOROM POF NIS, in Academia Vilitatio-
ve 1690 publicatus.
DC CTTTLIASMO cum Antiquo, tum pridem renato
Tractatus Theolopicus, qui anno 1692 inlucem prodiit.
SPIRTLOS qui ex Deoest, a Spiritu FaNaTCODISCRE
TIO; Simul ac in vicinia crumpencium cecerrimarum Ma-
NIFESTATIONDM EZAMEN, excusum anno 1693.
DE V ARIO TTOMIMIS STATO, ejusque connata
LEGEM TMPLENMI TMPOTENTIA TractatuS Theo-
losicus complectens inter alia, prO PHTLOSOPMTA a
PITILOSOPHIS APOLOOIAM, Anno rSOZ edicam.
B. NTarIK VIrOInIS IMIM ACDLATA CONCE
PTIOMIS AISTORTA, cui accessie Alexandri Papa VTI
Constitutionis, ad Colonia _ Flerbipoleos Dominos, Theo-
lor05, Fxamen ex Typoeraphia ACad. 1696.
Huic anno proximo successie, nune lucem adspiciens.
in B. D. Ceorgi Calixti de Tolerantia Retormacorum Con-
sultationem, ejusdem Filii D. Frid. Dlrici Praliminaris de
mutua Christianorum Tolerantia, Commentatio.
45 (0) d0
DF

## Folio 1 — 1049006909:0129
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000129.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
C (Y) de
upnme m tum nmus as se
MBANLIA REFORMA.
DB A OCIASTIOMIBUS INTER
 
IK
SOS CONTROVERSIS.
Jeas 1127
Vi Christianus cupit esse vel audire, non de-
bec ullum mortalem; qui icidem Christianus
Tuerit, sive Christo cepicitam quam verum vi.
Duumquemembrum adhaserie, odisse vel abo-
ominari. Nequidem alienos d Christo, uesu
daeos. Muhammedanos, paeanos odissotas est. sed eorum
pociusmilereri, et liqua ratione pollumus, ue ab exitio eri-
piantur, operam dare ec opem Ferreoportet. Alia eamen,
majorque ee perfectior est caritas, qua eos, quiutinos, ita
etiam ips Paeris ceelectis Aliisune, ec membra Chricti, non
modo comqnam homines, vel creaturas Dei. sed camquam
Fratres, concorpores s coheredes, prelequi cenemur. Incex Eph. 3.6.
nose illos, uti singularis sub copite Christo intercoditcon-
Junctio, ica quoque intercedere dehet Aingularis amore ee
Soh. 13, 34
rucua dilectio. Praeceptum novum do vobis, die Servator et;
mortis quanosredemit, vicinus, ut alii alios dilicatis. Lx
boc omnes coenoscent, vos esse discipulos meos, si caritatem ha-
buerites aliiin alios. Hlinc Apostolus, ab ipso peculiaricer
dilectus: Nosscimus nos translatos esse ex morte ad vitam, 1. Toh. 3. 14.
quia dilisimus Fratres. Oui non dilieit fratrem, monet in
morte. Ouisquis odit fratrem suum, homicida est, es nostis
_E 15.
nullumbomicidam habere vitam aeternam in se manentem. AB.
dF

## Folio 2 — 1049006909:0130
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000130.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
DE DISCRIMENE RRROROM
sit isitur, ut ullum Christianum, qui non deserit Christia.
Dusesse, non deserit esse Dei Filius, ee proinde Frater
nolter, e una nobiscum membrum in corporo Christi, et
cohares aeternae salutis; oblic, inquam, ur ullum ejusmodi
Odio tabeaUS, OVexseMUN DUE eXTECFEMUE. ABSIF, uE
Societarem ullius, quem in suam communionem Chri
Bus recepie, nos abominemur ABEE, ur ei, cuiille di-
Ccurus est, Penibenedicte Patris mei; nosdicamus, Abima
lediere Satanae.
II. Ouum icaque quaeritur de anicitia, reconcilia-
tione sire unione inter nos e C alvinionos, qui oppellon
cur, redinceoranda, consicherandum omnino eric, num sine
illi adhuc in Racu verorum Christianorum, Ailiorum Dei
et haeredum Calutis; an eo sive per errores capitales, Rre
pernonnulla sibi Familiaria et in ulum recepta crirmina ex
ciderine, ur genuini Christiari, Dei Alii, Christi memora
e coharedes repni calectis haberi jam nonpostine. Nam
S posterius verum fuerie, recte Fecerimus; st eos res sIbi
uashabere justeximus, nostraque locietore et communiu.
De excluserimus, non camen incerim sexotira cura, quam
errontibus in riam reducendis impendere Chriscianos de-
cer. Sin ita non est, non poterit Deo placere vel proba
ri, quod eos odimus ee fuximus, e cum iis locieentem
inire vel colere nolumus. Nempe E eos ille ne Alios
dErOSCit, non ut Fraeres amare debemus: E ille ad consor-
tium reeni lui admircit, nos commercio Pocieroeis noltra
exeludererion decet, nequehic interris arerlori, cum qui.
busincaelis aternum convertabimur. Oud dere poullo an
te diccum Fuit
III. Negue enim quiris circa res relixionis error
e Cacveracia deturbat, vel haereditace regni caelettis deji-
eit: alioquin calucem sperare vix quisquam posic. L0.
Quimur

## Folio 3 — 1049006909:0131
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000131.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
CTRCA RES FIDET.
quimur autem de errore, ut in intellectu haret, e)
perfectionem imminuie. Nam P error, de quo incellectui
constat, detendatur, et quod talsum quis elle noverit, ni-
hilominus ut verum adseruerit, crimen Fuerit voluntatis,
e peccacum in conscientiam, quacumque tandem leriâ de
re deatur, e sive ob amore, live ab odio, live d IpC, sive a
metu libido adstruendi Falsi et oppuonandi veri orixinem
duxerit. Fosigitur, quibus CrrOreS DEOS condonat, et
proinde nos etiam condonare oportet, ut luorum erro.
rum intuitu neque eratiâ divina neque communione Chri-
Sianaprirentur; eos, inquam, ita errare Aarnendum eAt, ut
absit malicia; nempe quod hactenus aliter rem adsequi ne-
quirerine, lire destituti opportunitare rectiora dilcendi; live
irretiti speciosis nonnullis nec omni probabilitatis colore
nudatis racionibus, quibus extricandis ipls snC I DaTCS
sive dinturna ita sentiendi confrecudine, sive parentum de
praeceptorum luorum auetoritate innodoti. Ilujusmode
enim nexus et vincula ade oplerumque arcté stringunturi
ut non (u Facile iis sese expedire.
IV. Caeterum id quoque observandum fuerie, non
nulla ita creditu ad salucem esse necestaria, ut eorum
enorantia Calure prorsus excludat; ec damnationem indu-
cac, nec abeorum, quorum modo meminimus ullo, valida
vel protutura exculatio trahi poltuc. Verbi gratia, Ouinon
credie, live qui nescie aut nepat unigenitum Dei Filium
propcernos homines hominem Factum esle, damnabiture
rec eum exculabit, quod discendi commoditare priratus vi-
xerit, utqui inter barbaros et idololatrasaratem eserit; aut
a parentibus e maxistris suis edoctus fuerit nesare, quod
in jucaoscompecit. Nempe juxta ordinem mediorum,
a quibus ex Dei beneplacito Colus humana pendet, ta
lium coenitione e adensu instrui es intormari incelle-
A
etUI

## Folio 4 — 1049006909:0132
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000132.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
DE DISCRIMTEME RRRORDM
etum oporter, alioquin contae imperfectioni ee deformitati
obnoxium, ut per eam salure sic carendum, et alii praere-
rea actus, quosobhomine Calvando praellari et praevia con
onitione dirisi necesse eA, auc non frant, aut prave et per-
peram tanc. Ouomodo enim in Serracore nostro tidu-
eiam e (pem, qualis abhomine Chrictiono requiritur, col.
locabic: quomodo cum lesitimo culru proléquetur, qui
unigenicum Dei Eilium verumque Deum ese nelcieric
aut nesaverie. ?
V. Ouod autem sine jactura Caluris nesciri potest,
circa id etiam error innoxius fuerit. Si non ellet ad Ca-
lucem recellorium novisse ec credere, Chrictum verum
esse Deum, e hoccuro ionorari poltet. nihil etiam obestee
negare, Cheistum verum esse Deum. Ouippe hc cooni-
tio divinitatis Christi nullam praxin sive nullos actus ho-
rvinis Chrilliani dirigeret, sive ad ejusmodi actus recté
praeltandos necellaria non cset, id elt, nullo prorlus modo
concurreret. Actus igitur eos non magis impedirer aue
tolleret rexare, quam ignorare. Ita ad aerernam beacitu-
dinem non est necellarium noste, quot line in caelis Rella
inerrances, sive planera. Perinde itaque tuerit, sivepror-
sus Rescias, Ave plures aut panciores, quam reaple lune,
esse credas. Id tamen, quum de rebus Adei e relixionis
loquimur, verum fueric. ex diserta negacione veritaris alia
cujus, quamrisnon Findamentalis, dut expredlo de ederro-
re, promtius fore odrersus ipsam Fundamentalem verica-
tem argumencum aliquod elicere, quam ex simplice igno-
rancid.
VI. Distinguendi enim Cunterrores, qui fundamen-
tum directe evertune, ab iis, qui non directe. Sed percon.
sequenriam. Alio loco habendi sunt hi quam illis; e min
riuis de his judicandum, quam de illis. Nempe qui arci-
culum

## Folio 5 — 1049006909:0133
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
GTRCA RES FIDEI.
culum aliquem Fundamenealem directe nesant, hoc
Taluce excidune; non item qui per errorem, quem ani-
madvertere de perspicere nondum potuerune, aliquid Aa-
inune, e quo per consequentiam eliciatur necatio Funda
mentalis articuli. Pales enim achue fundamentum reci-
nene, sive articulo fundamentali Armiter adhaerene ee dd.
lenciuntur, quura non videant aut intellisane, Cuum erro.
rem ec opinionem simul cum fundamenco consillere non
Posle, live alterum ab altero everti. Id enim A viderent,
verumque simul non amplecterentur, sed aut crrorem
suum missum Pacerene, aut ex affectu erra luam opinio.
nem, quod nonnullis continsit, arriculum fundamentalem
ei pollxonerent, et exprese nesarent.
VII. Fxemplum nobis esto Macthias Flacius IIIy-
rieus. Oui quum anno luperioris seculi LX, in dispura-
tione adversus Victorinum scrigelium peccacum oripina-
le substontiam esse adseruisset, et adlerereusque pergeret.
non animadvercebac hinc sequi, Deum. _ peccati auctor
non sic, uri esse ipse neoobat, omnium rerum et substan-
tiarum creatorem non esse, aeque adeo praeter Deum
alium esse quarurdam rerum ec substanciarum creatorem.
ecproinde duos creatores, duosque deos. Hloc Flacius
ex (uishypochelibus sequi nec intellisebat nec admictebat.
Injuriam itaque Fecerie Flacio, qui dixeric eum cacuille,
duoselledeos: quamris id ex ejus opinionibus per bonas
et ralidas consequentias elici postu.
TIX. Ouo tamen vicinior est errorevertioni Fun-
damenti. live quo promtius proniusque et per pauciores
at eridentiores consequentias à posico errore ad everten-
dum fundamentum iri pocest, eo quoque periculoto-
rem illum esle oporcet. et masis vicandum. Quamquam
ItagC

## Folio 6 — 1049006909:0134
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000134.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
OB TERMLNORVM VAR. RCCEPT.
itaque qui ejusmodi errorem per meram ipnorantiam et
line malicia errarerie, propter eum sehennae non fuerie
adjudieondusz non camen porerit admitti ad munus do-
cendi in Fcclesia, cerre ut errorem luum disteminet aue
doceat, concedi ei non debet, nempe propter periculum,
quod diximus, ab admisso illo errore ad evertendum Fun-
damentum, quo via ducit, ec quidem prona, persendi.
Ouamvis enim ipse, de quo asitur, conon progrediatur;
riam tamen munie, qua ne procredianeur alii, merito me.
tuitur.
1Z. Tandem id quoque monemus, E de dogmace
aliquo, prout communibus ee vulponocis acque ucorpacis
verbis proponitur e explicatur, conveniat; etiamlicirca
iderm, sub Scholaltieorum terminorum involuero provosi.
cum, aliqua discrepantia Fuerit; non tamentune tore, quare
de ipsotundamento disfidium esse exiltimetur. C’erte quem.
admodum dosma populo provoni e a populo creciovor-
cec, ita est consensus; aeque eatenus idiplum omnibus ad
Talutem Puftreit. Terminos disciplinarum ec scholx ad
hibere et applicare, non estnilieruditorum. Duos sialii ali-
ter accipione e accommodent, non propteres curbari de-
BetF celelia, _ abrumpi unio atque concordia Aidelium. Fa-
eile aurem esthodie, cerminos, quosdiximus, diverlimode
insellisi rebusque ipsis optori, quum aliquamdiu philolo-
phia et disciplina dirersimode Fuerint eradicae, et novailla
atque prara Ramaea institucio reteres terminos partim
aboleverit, parcim aliter, dc olim accepti Fuerune, incelli-
Pere docuerit. Hlinc itaque Ac, ut a nonnullistermini, quos
diximus, vel omninonon incellisantur, vel aliter, quani eo-
rum tere sire indoles, sire hactenus apud alios recePTUS
uluS, dCCIPIAHEUE 
St

## Folio 7 — 1049006909:0135
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000135.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
PTON RVMDENDAM GONCORDTAM.
X. Si dicami, Deus hominum suo crimine et d
Fraude in peceatum et exirium prolaplorum milertus, misie
unipenicum luum Filium. Ille prohominibushomo Factus,
paltus _ mortuus, resurgens et adscendens in calos remis-
sionem peccatorum ec aeternam vitam iispromeruit. HIo0
Cuum suique Filii cantum beneficium Deus perpraedicacio
nem F. ranselii hominibus Facit annunciari ec exponi. Our
se peccatores agnoscunt e dolent, F vangelio adsenriuntur,
in Filium credune, ec in ejus merito se morre contidunt, illi
Deoreconciliantur, remissionem peccatorum consequun-
tur, e Ratu ira ec damnationis in catum gracia e Talutis
eransteruntur, ineo permansuri ee aeternae gloriae certo tu-
curi participes, A ex quo crediderune a reconciliati Deo
lune, observationi mandatorum divinorum operam dede-
rint, secundum cornem non rixerint, a pracunte ac coope-
rance ope dirina a peccatis contra conscientiam commit.
cendis libi caverint. Sic in praesente vird justificabicurho
mo, de in futura gloxiticabitur. Si ad hunc, inquam, mo.
cum verbis ex cormmuni usus loquendi depromtis e à quo-
vis incellisi Facilibus utar, non poreric de dogmato, ita Pro.
polito inter pios e monsuetos Christionos esse dillentus
Nemo enim quidquam istorum ita propositorum, nisi quis
Forre cecrâ e naliciosa contendendi e cavillandi prurigine
laborer, in dubium vocabic. Ac sidicam, Hloc estcauila et
ficiensprincipalis; hoc a principali proximashoc instrumen
palis a parre Dei; hocdporce hominis; hoc non nisi dispos.
tio; hoc ipea caussa Formalis; hoc materialis; hoc necelto
rium per le; hocexhrpocheli: si, inquam, ita loquicaeverim,
tum facile contigerit ne anonnulsis, vel plane non intol
ligi, vel alicer intelliei, quam ipse velim; acque adeo con
exorertiam moveri de usu acque applicatione hujusmode
FOx

## Folio 8 — 1049006909:0136
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000136.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE PR A DESTENA FIONF.
terminorum, quae tamennon nihischolastico Fuerit, nec, li
de dormace popularibus verbis exposito convenexie ranci
Facienda, ue propceream vinculum Christianae caritoris de
concordia abrumpatur.
ZI. Hisce Pramissis ad nerocium reconciliationis
et belli quod incer Lurhoranos et Cialvinionos (liceaenune
ita oppellare) aperto quali Morce seritur, live Copiendi
live micisendi, aliguanco propius accedamus, et a Contro-
versiâ de Rirerna Praedestinatione sire Electione initium
Faciamus.
ZLII. Principioponimus, Deum ab homine non re-
quirore, ut derornum illud Pradelinacionis sive Electionis
decrecum intellisendo penetret, et exoeté copiot, led Ter-
vari posle hominem, modo ordinem, per quem in cem-
pore ad Calurem Deus nos perducit, sequatur ee servee,
caecera de decreco in aerernirare Facto minime Pollicetus:
nempe Frangelium audiat et admicrac in Chrictum cre-
dac, delideriis carnis repuoner sc oblequium subera-
Hac
XIII. In eam sententiam ipsa Formula Concordix:
Arcanae C3 occultae praedestinationis abu sum perserutarine co.
nemur. Item: Multa adbuc Dominus de hocmysterio reticuit
eu occultavit, eaque soli suae Capientiae (3 scientiae reser vavit,
RurTUS: Pa est corruptae naturae nostrae curiositas ut maris iis,
quae abstrusa Cs arcana sunt, indaeandis, qu’am iis, quae de Boc
nesocio Deus in verbo suonobis re vela vit, coenoscendis dele-
ctemur: praesertim quum quaedam in hocmyheriotam intricata
 perplexa occurrant; quae nos inmentibus nosris acumine in-
genii nostri conciliare non possumus: sed neque id nobis à Deo de-
mandatum est. Si isicurnec a Deo nobis eltmandarum, nec
ad talurem nostram neceslarium, uc aeternum electionis
decre.

## Folio 9 — 1049006909:0137
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000137.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE PR HE DESTIN ATTOHF.
decretum cum iis, de quibus alias nobis constat, sive
circa Calrandos in tempore Deus oporatur, conciliemus;
cum neque Caluce prirabuntur, si qui conciliare tentave.
rinc, et in instituenda ac disponenda ea conciliatione ober-
raverint, heurex illis, quae numero V dicta Cune, incellige
Pocerit. Ladem Formula prohibet, quum de xterna ele-
etione cositamus, ne nudam, occultam, nullihomini explora.
tam Cs coenitam Dei praescientiam ratione nostra perscrutari
conemur. Fxiltimat itaque, non esse necesse, utagentes de
praedeltinatione, de praescientia divina accuratiiis expen-
denda et huic negocio applicanda admodum simus Tolli-
Citi. Ferores igitur hic sine Fraude e malicia, e per Colam
humani ingenii imbecillitarem, magnicudine rerum op-
prellam commissos, uti DFOS sine dubio condonabie, ita
nos quoque condonare oporter.
ZEIV. Fa eamen expedica videtur ratio aeternum
Dei de Calvandis hominibus decretum cum exsegyntione
ejus, lire cum aetuali Caluris hominum procuratione, qua
intempore praectatur, conciliandi, s dicamus, sicuti ec di-
cereoportet, Deum in tempore non aliter asere, nec ali-
ter hominibus salutem conterre, quam decrerit abd aeternos
nec alicer decrerisse ab aeterno, quam 282c _ exlequatur
in cempore. Ouum itaque in cempore neminem lalreis
Dis requisito aliquo, quod ipse exisit, aparre hominis po.
sito e praesenre, quod est videlicer tides in Christum; ita
quoque ab xeterno decrerisse Calrare neminem, nisi cre.
dencem in Christum. Decretum iritur electionis aeter-
num non esse obsolurum, sive non esse Factum abtoluca
Dei voluntate, hoc est, tali, quae in eligendo nihil requisi-
erit, nihilarcenderit, led condicionarâ, hoc est. respiciento
ad quandam a partehominis conditionem, et quidem eam
ipsaM

## Folio 10 — 1049006909:0138
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000138.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
10
DE PRA DESTIN AETONE.
iptam, quam pro suo beneplacito medium à parte homi
num esse voluie, quo polco e praelence illi Talutis partici
pesredderentur. Cacerum neque homines neque Adem
eorum in eternicacepraelentes fuisse, a Deo camen igno
rari non poruille. sedper suam prascientiam, quam nihil
subcertusis, illum non minus certo, quam l reaple prae-
sentes Fuissent, quinam homines aliquando in tempore
Franselio obtemperaturi d credituri essent, in aecernitare
cognorisse. Flectionem itaque juxta hanc praescienciam
esse Factam, licut ipla Scriptura perspicue enunciet I Perri
I, 23 ROM. IIX, 29; XI, 2.
ZV. Fchaec Fuit sententia priscae primaque Fcelesae,
omniumque seriptorum, qui in occalione doctrinam aeter.
na Electionis actigerune, quin ipsius eciam Rugultini, usquo
ad exorrum Pelasium, cujushaeresis sub inicium quinti le.
culi caepit emereere. Qui quum non modo peccatum
Originis nesaret, sed etiam necellicatem divina graciae
ed hoc, ut homines convertantur, credane et salventur,
tolleret; Rupultinus, ut necessicarem sratiae conrra Pela-
sianos sive demonstraret live exoggeraret, ed usque est
Proorelsus, ue tribueret graciae dirinae non modo, quod
ab ea sic Faculras credendi ec ad Deum Cele convertendi,
verum etiam quod per eam homines ed credendum sese-
que convertendum décerminentur; atque aded non pos.
sint non converti d credere. Id aurem dependere ab
absoluro Palvandi provoliro sive decrero: nempe quod
Deus quosdam homines lalvari velit absolute, et ab aeter-
Do voluerit. Hlis itaque graciam illam determinantem
conterri, reliquis non item; atque adeo hos juxta ablolu-
tum illud Dei de ipsorum Calute proposicum sive decre-
rum necessario sexrari, reliquos perire. Sic isitur AU.
sustinus

## Folio 11 — 1049006909:0139
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000139.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
DE PRAEDESTPNATTONE.
pustinus, ue necessicarem graciae Fortius adlereret, et 20
versarium premeret, primus absolutum nonnullos homi-
nes, caereris exclusis, Calvandi decrorum invexit. Cum
quo quia Care non pocest, quod DEIS velic omnes ho-
mines servari, uti dilerre docet Apostolus; ea verba cor-
quere, e sitas est Cateri, corrumpere caepit.
XVI. Hlanc sencentiam, tum quod per eam magni.
cudo divinae graciae erpa salvandos maxime extolli, dehu-
manis riribus, quidquidiis Pelogioni cribuerene, per com.
vendium adimi videretur, tum quod esset Augustini (cu.
jus auctoritas e existimatio merito maena) mulci in La-
tina sive Occidentali Fcclesia egresii viri amplexi sune et
sequuri. Prosper inprimis, e tulgentius Ruspensis in
Atrica R pi(CODUS.
XVTI. Caererum nonnulli longiusadhue provecti
Cunc. Onum enim ex sententiâ Aupustini crederene.
Deo placere, ee ab aeterno placuisse, ut plerique mortales
in Deceatis luis e damnatione relinquantur; addiderune.
Deo eriam ab aeterno placuisse, acque adeo decrecum Fu-
isle, ut illi peccarent e peccando domnationem incurre-
rene. Tales Monachi Adramvrreni: item quos Praedelti-
natianos vocarunt, quorum meminit Arnobius junior in
Pealmum C IIZ, e Sicebertus Cemblacensis ad annum
CCCCXV: item Lucidus presbreer, contra quem Ceriplit
Fauctus Regienlis: item Crodscalcus monachus, a Rabano
et Concilio MIOgUnCInO dAMMATUS ANNO DCCCLLIIL.
Nonnulli duram hanc opinionem Ausultino impinsere
conati Fueruoe, vel certe ex ejusplaciris deducere: quibus
relpondit Prolper.
ZIIX. Incerim apud muleos, imo plerosque in RC.
clesia Latina obcinuie sencentia Augustini, ab iplo etiam
Masi.
2. LLMI. 204.

## Folio 12 — 1049006909:0140
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000140.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
DE P R A D E SP PN A FTONE.
Magistro sententiorum ec Thomâ Aquinate et melioribus
Scholalcicis recepia.
ZEIIL. Vbivisum fuit Deo retormationem diu ex-
petitam ex cumme necessariam in Occidentoli scelesia mo-
liris exprimis ejussive auetoribus sive administris conera
ronnullos ex Scholastieis divinam oraciam imminmences
ec viribus humanis nimium tribuences acque adeo Pela-
In 8. CaBuL
sianismo obnoxios agendum erar; non modo Aurusti-
rum illi sune seguuri, et db abloluco Calvandi provosito
Fraciom determinantem certis hominibus contorendam
derivorune, sed eriom additamenta Praedestinarianorum de
hominibus ad perperranda peccata e subeundam damna-
tionem divinicus destinatis admilerune.
ZEL. Philippus Melanchehon Commentario in
ad Romm. epistolam ed Romanosid Fecit: quin non minus judae prodi-
tionem, quam Pauli conversionem Dei opus esse adleruit. Idem
in Locissuis communibus primarum edicionum, contin-
sentiam plane rollit. Libertatem, inquie, bomini adimit di-
vina praedestinatio. L. Veniunt enim omnia juata di vinam prae-
destinationem, cum externa opera, tum internae copibationes. in
omnibus creaturis. Obsecro quid bac senbentia clarius dicipo-
tesit. Clni versa propter semetipsum operatus est Dominus, im-
pium quoque ad diem malum? Ouod C ucherus vidit a aporoba-
ric. quippe quihos ipfosFhilippi Locos, quum anno supe.
rioris seculi XZV in librum luum de Servo arbitrio prx-
Faretur, non solum immortalitate, sed canone quoque ecclesta
Ricodionos pronunciarie. St ipse inillo libro paria passim
cdic. primX
roxonie, adserie, tuetur. Ilic est, inquie. summus sidei ora-
Nicceber  credere illum esse clementem, qui tam paucos sal vat, tam
Pa3. 1467. multos damnat; credere justum, qui sud voluntatenos necessario
danabiles facit, ut videatur delectari cruciatibus miserorum.
690d10
1OS.
FOmO 2

## Folio 13 — 1049006909:0141
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000141.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
VE P R H D F S T T N A F ION F.
65 odio potius quam amoredionus. Si ieitur possemulda ratio
ne comprehendere, quomodois Deus sit misericors (s justus, qui
tantam iram C iniquitatem ostendit, non esset opussede. Icem:
Deus absconditus in majestate neque deplorat neque tollitmor paS. 479.
tem, sed eperatur vitam, mortem, es omnia in omnibus.
Non vultmortem peccatoris, verbo scilicet: vult autem eam
voluntateilla imper serutabili. A∞ens de verbis, RGO INDU
RABO PEIAR AOHEMnon admittit interpretaciones per
quas excusetur Deus, ne ipse sit autor es culpa nostrae indura- P.5. 493.
tionis. Frustra, aie, dicitur. quidquid dicitur, pro excusandoD eo,
e accusendolibero arbitrio. Icem, Si praescivit Deus fudam P25. 497.
fore proditorem, necessario Judas febat proditor necerat inma-
nu Judae aut illius creaturae aliter facere aut voluntatem muta.
re. lcem, Dems mera lua voluntate homines deserit. indurab, P25. 498.
damnat. Rurtus: Si placet tibi Deus indionos coronans, non P2S. Ses.
debet etiam displicere immeritos damnans. Si illie jusus est.
cur non hic justus erit? Illic oratiam en misericordiam sparoit
in indignos, hic iram es se veritatem sparoit in immeritos:
utrobique nimius Cn injustus apuu homines, sed justus es verax
apud leipsum. - Ouomodo hoc justum sit. ut immeritos damnet,
incomprehensibile est modo, creditur tamen, doncere velabitur
Filies hominis.
XXI. Talis inisto liben plura occurrunt: quio to.
tus eo cendie, uc cuneta hominum facta, ec qui tinc de
pendens erencus, non aliter quam AunE, neC COntInSCNEEE
vel voluntare e arbitrio humano, sed ex unica de mera
voluncare, dispositione ec ordinatione divins feri cre-
dantur. Nempe sub finem ita loguitur: Si credimus Ve- p25. 525.
rum esse, quod Deus praescit C5 praeordinat omnia, tum neque
falli neque impediri potest sua praescientia es praedesinatione;
denique nibil fieri, nisi ipso volente; id quod ipsa ratio eogitur
COnCE

## Folio 14 — 1049006909:0142
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000142.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
24
DE PR HE DESPIN A YTONF.
concedere: simul ipsd ratione teste, nullum potest esse liberum
arbitrium in bomine. vel ancelo, aut ulla creatura. Tandem
librum finiens ee concludens: Peo, inquir, hoc libro non
contuli, sed asserui es assero, ac penes nullum volo esse judicium,
sed omnibus (uadeo, ut praettent obsequi um
X XII. Ouod hisce semina, Audio amplificandae
divina praciae e imminuendorum virium humgnarum. do-
cuerint Lringlius, Calvinus, Beza a horum adseclae, id
nimis nocum est, uti eriam hoc, quod eo nomine apuc
noltros male audiant.
ZXIII. Factum aurem est per contentiones in Bel-
riocum Arminianis, quosrocant, asitacas, ut linonomnes,
certe plerique, horrida illa e quae sententiae Auxustini su
peraddicasune, missa fecerint, ec ad Ausultini dogma ac.
cesterine, juxca quod, Deus quidem ex genere humiano sud
ipsius culpâ e diaboli Fraude in peccacum et exicium pro-
laplo, oliquos ex absoluro beneplaciro se decrero liberat et
serrat; non tamen limili, praevisionem peccacorum ante-
reltodecreto, ullos in neceilicatem peccandi ec subeunda
damnotionis praecipitat.
ZZIV. Nottri, e quibus olim mulci itidem ab(o-
lucum decretum approbarune, paullarim ad sencenciam
primorum quacuor seculorum, nempe decretum juxea
praelcientiam Factum, sele receperunt. Oud in re rnul.
tum e eorerie laboraric D. Aixidius Tlunnius. Diftieile
autem est hanc sentenciam ita proponere, ne quid Pela-
eianismo altine habere rideatur: quemocinodum Parie
Pelasianismi FTunnium accusone cum Daniel POTTanus C al-
vinilta, cum adamus Pannerus feluito.
XXV. Ouum icaque hodie sencenriae de Praedesti-
natione reduetae sine ad iltas duas, unam quae primorum
qua

## Folio 15 — 1049006909:0143
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000143.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE PRAEDESFEN ATIONE.
quatuor seculorum fuit, ec a nostris probatur, alteram qu’a
est Ausustini e Reformaris arridet; quemadmodum
hae duae sententia per onnos mille d diutius in eccle-
Ea simet colerarae tuerunt, ipsique dissentientes sele
mutuo tolerarune, uti etiam hodie inter Ponrificios, apud
quos cadem dissentiones visent. sese mutuo tolerant: ita
quoque opud Retormatos tolerari porerunt, et Forte de-
bebunt, pralertim quum qui Ruoustini sencencia inhae-
rent quidquidpeceant; peccene cudio alerendae Dei erarix
e sloriae. e quod, quomodo alicer Delasianismum effu-
Pere detur, nec intellixant nec assequantur.
X=LVI. Oux hinc inde apud alterutros occurrune
lognutiones dura et horridae, silentio involvantur a con-
sepeliantur. Sufficit neminem hodie esse, qui eas probet
dut imitetur. Ouamque vero partem; honoris e exilti-
marionismagistrorum e corrphaorum luorum ludiolam
esse, et nolle, ut odiose in opprobrium eorum vertatur,
E quid per aeltum condentionis inconsiderarius effuderint,
ob humanitatis indole non est alienum. Ouod in Lucho
ro noltro ferimus. ec in ejus ignominiomeapinolumus, id.
quod alios pari culpae obnoxios attinet, itidem contepi
Daciaur. Agnolcamus viros quoque maenos interdum
esse hallucinatos, ec eorum pocius virrures aemulemur.
quam navos olcenternus.
XXVII. Conabimur simili sive exemplo quodam
dilerimen. quod est incer opiniones de Praedectinatione,
sire Electione e Reprobatione, oboculos ponere. EAo
insens lacus: in ripa ejus pueruli ludune plurimi: accedie
viator. e omneseos in lacum praecipites asit, certoibi pe.
rituros. Nonnullos camen, lacum subinerans, exitio exi.
Dit, quosscilicet ei pro suo beneplacito risum crivere:
reliquos

## Folio 16 — 1049006909:0144
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000144.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
1c
DE PRA DEST LNATEONES
reliquosneceripit, nec rulc eripere, sed prortus, quemad.
modum projecit et exitio involrir, ita projectos e involu.
ras relinquie. Ad eum modum le habet Zvinolii, Cal-
vini, Bezx e aliorum opinio. Deus ab aeterno intuitus elt
humanum genus, utnondum laplum, sive ut consticutum
in inceoritate ante luum laplum: unde in Belrio Ancelapla-
riorum vel supralaplariorum nomen illis inditum. De-
exerit autem a roluie, ut labererur, ee damnationi feret
obnoxium: indepromero luae voluntatis beneplacito alios
Ratuit liberare, alios perpetuae damnationi derovere.
ZZIIX. Augultini sentencia erpus fuerie, s dicas,
pueros pone lacum ludibundos lua lasciria de procerria
rese in lacum immersisse: venire virum robuctum, et
animadrerio submertionis pexesentissimo, quod omnibus
ec Tingulisimmineat, periculo, sese in lacum demittere, et
quum porsir omnes exipere, nolle tamen, sed pro lubitu
suo alios extrahere, alios relinquere, nulla alia ratione,
quam quodipsiplaceacillos servari, et inservacis, quancum
hac in parce poltit, octendi, iltos aurem perire, suaequorea
rreritacis et petulantiae poenas luere. Ad cumdem mo-
dum exsententia Ausultini, et plerorumquonili Fallor, ho.
diernorum Calvini Cectatorum, Deus suo decreto homines
in lacum peccatorum e damnationis non projecie. led ipsi
Tua culpâ prolapsi sune. Ita vero prolaplorum alios pro
suo beneplacito, et uc ipsi videtur, ad ostendendam bo-
nionitatem suam exipie; alios, in argumentum sux leve.
ricacis e julticiae, praeterie a relinguit. Quum pari ratiqe
ne omnes tractare ei elletinceorum, quanea grarid ee beni
nicate paucos, quos serrac, prolequatur, ex reliquorum
detertione a inceritu claxius innoceleir. Duantum haec sen-
centis priore lit mitior, es minus in Dei bonicatem impin-
SaC,AC.

## Folio 17 — 1049006909:0145
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000145.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
DX PR A D ESTTNATTONF.
rat, nemini porestesse obscurum. Fr quomvis cum dictis
DEEISOMDESNCIET SERVARI ET NEMINEM
PEKTRE, Conciliari nequear, divinx camen pratiae quamvis
non extensire intensive tamen exopoeranda ludet, imo
hac finiestinventa, e tolerori porro porest, quemadmodum
hactenus in Angultino ec Rurustini adseclis, ultra annos
mille non modotolerata fuit, sederiam a muleis magnisque
Fccleliae doctoribus probata. Laceo in Luthero longe du
riorem deprehendi, e toleratam esse.
ZXIX. Persamus eundem erpum noltra ee pri-
morum quatuor seculorum sententia aptare. Onum au-
tem haec ipa duplici modo proponi possit, uno quidem, ue
Delasionum aliquid involvat aut redoleae; alio autem, ue
cum Pelasionismo commune nihil habeat: juxta priorem
modum, priore loco eam proponemus. Concedi vero
nobis volumus, uc liceae fingere sive ponere, prolapsu in
lacum ita puerosiltos omnes elle debilicatos e Fractos, ve
licer in aquis, sire quousque aquae pertingune, membra
lua movere d manibus pedibusque uti valeanc, extra ta-
men aquam lire supea ejus superticiem, ne digitum qui
dem erisere, nec oculorum luorum aciem ad quidquam
adspiciendum exerere possint. Hloc iplo fsurari volumus,
lapsu procoplactorum acque inde derivaro in omnes origi-
nali peccato toctum esse, ut etiamsi homines lacultatem in
rellisendi e volendiilla, gux allucente nacurali lumine diju-
dicari postune, non amiserine, mylteria tamen tidei
ad lalutem coenitu necessaria nequeant adsequi, nec (u-
pernaturaliabona appetere e elixere. Prioris rypus elto.
quod immeru pueri inera aquas membre movent; poste.
rioris, quodilla supra aquas collere non valent. Incuetur im
mentum hune mundi lacum Deus opc. max. d omnium

## Folio 18 — 1049006909:0146
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000146.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE PR A DESF EN A TIONF.
in eo palpitancium, ec porro in protundum sempiterni
exitii icurorum, quoniam miseri omnes lunc de milericor-
dia indigi, miseretur, et exeptos acque servatos cupito
Miccie unigenicum juum Filium, qui camouam robustus
Sions, lacum inoreditur, animo e desiderio omnes eripi
endi e Tervandi. Placer autem cum Parri tum ipe, urpe-
culiari quadom ratione, rationalicreaturae congrua, nem-
De non line serracoris lui aenitione sive incuieu, quin eo
quadam sua cooperatione serventur. Vulc enim omnes
Tervari, sed voluneare non ablolutâ iquia tunc necessorio
Tervarentur omnes) verum ordinatâ lre condicionare, quae
Termeciplam ad ordinem quemdam e conditiones, quan
rum interventu liberatio ec lalus obtingai, demisie live ad.
Arinzic. Promittit igitur e offerr omnibus e singulisli-
berationem d Palutem, si oculos elerent, Serratorem il.
jum suum adspiciane, et manui, quam iple ad eos exira-
hendosporrigie. uns manus inserane, id elt, Servatorem
Filium Dei agnoleant, in eum credane eique obtompe-
rert. Hicjam Pelasiani docene, omnes praectare ilta posses
nec adprastandum peculiari ope vel pracia dirina indipere.
Negant videlicer prolapsu in locum tractas esse omnium
vires, ut ultra ejus superticiem nec oculorum aciem nec
manum vel digitum actollere postint, id ett. nesant lapsu
procoplactorum esse Factum, ut in omnes oripinale pecca-
tum pervalerie, omnesque privati sine viribus Adamo
primitusconcreatis, ad mandata Dei perfecte servando,
de quibuscunque ad Calurem opus fuerie, exacte prae-
Canda, neceslariis.
ZXTC. Hlac autem opinio ab Fcclesia Christiana
Temper Fuit improbata, ee inter hareles relata. Nempe
absque speciali Dirina ope st eracia nemo pocestin Chri-
Cum

## Folio 19 — 1049006909:0147
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000147.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE PR AEDESTINAEIONE.
ctum credere, dc vitam vere Christianam vivere. Oe
nostro inhareamus: Nemo e lacu st exitio illo pocelt
exipi, nili serracorem illum, qui lacum ectinoressus, adspi
ciac. et porrectae manuiluam manum inserat: sed idipsum
nemo sibi relictus ralet praestare, quin ad hoc requiritur
ex neceslaria est ipsius Servacoris gratia, per quam Hat, ut
qui immerh suneaquis, ultra aquas oculos actollere et ma-
nus exerere poltine.
RXXI. HTic jam summa occurrie difficultas ex
plicandi, quomodo simul consistane, Deum relle omnes
Terrari, de tamen omnibus Aidem et gratiam, sine qua ser-
vari nequeont, non larsiri: lire, secundum notrum ey
Dum, Serratorem iltum velle omnes in lacum prolapios
exipere, et tamen nolle exipere, niscripientem adspiciant.
_manus porrigane, quod illi tancum postint, quibus ipse
largiatur. Alii, dum se expedire nequeune, volunearem
Terrandi omnes nesarunt. _ absolutam, respectueorum qui
reopse serrantur, inrexerunt: alii ed Pelasionismum de-
ClinarUNE.
XXXII. Nempe Pelasianisimus est in nostro erpo,
E dicatur: Imnerlosnon esse ica viribus Fractos, quin pos-
sine, modo veline, oculos et manus ulera aquae superticiem
actollere. Verum quidem est, hommines etiam post laplum
homines esse, et retinere humanas vires ex faculcatem in-
tellisendi sc elisendi, qua intra terminos naturae continen.
tur, et judicio rationis sibi relictae subjiciuntur. In Chri-
tum autem credere, et desideria cornis, ne in morcalino-
Aro corpore resnens, constanter reprimere, non eAtvirium
naturae, Ced, quemadmodum loquimur, aliquid Iuperna-
curale. Pelasianisus, inquam, in nostro erpo Fuerit.
oculos de manus altius elerare, quam ipsa aqua ejusque su-
perticies

## Folio 20 — 1049006909:0148
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000148.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE PRADESTTHAFIONES
perticies se porrioir. Sed in aqua movere lacertae, idque
omne quod superficiem aqua non excedit, videre, à le-
lasianismo estalienum.
ZXXIII. HIoc posito, persomus adumbrare, quo
pacto, quod plerique pereant, Deo e divina voluntacis
tonquam renvenei serrare, non Ec impucondum, sed iptis
illis, qui percune: quomodo icem iis qui servoncur, non
cribuendum, quod suis viribus asant illa quae carum limites
excedune, e ad peculiarem graciam ex operationem Divi.
nam reterri oportet.
2 =LXIV. Dicit ille noster sigas: Fquidem vos
omnes, qui immerhestis sc in mortis periculo verlamini,
Tervare cupio: sed quum homines licis, ica volo vos ser-
vare, ut mex actioni aliqua actio vestra respondeat. Ita-
que rme adspicire ec manum mex manui inserite; sic erio
Diam ec servabo vos. Hlos autem Pateri oporret, selc id
non posse: adeo videlicer viribus defectos, ut quidquid
ulera superticiem aqua eminee, nec oculis queone videre,
Decmonibus atringere. Regeritsigasnoster: F Ao, ira Pele
habeat, ecce a me remedium. Intundam aquis, quibus
mersimini, oleum mirabili ec nacuram superante virture,
a me indita, praedicum, quod per universum lacum et 10-
cd, in quibus haereris, difutum, cujuscunque corpus at-
civerit, ei non quidem necesticarem imponet, Facultarem
tamen prabebie me adspiciendi, manumque meam ad ex-
erahendum porrectam opprehendendi. Hoc oleum est
Lranselium ubique terrarum praedicatum, quod estoroa.
num divinum ad fidem ec Talutem hominibus impercien
dam destinatum; cum quo, per aures ad mentem immisto.
conjuncta est graria Dirina suvernaturalis, per quam prae-
satur, uc homo qui sibi relietus pridem non pocerat ad.
Centum

## Folio 21 — 1049006909:0149
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000149.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE PR A DESTTNATIOHE.
seusum et fidem praebere, jam possir. Faculrorem itaque
credendi, quâ delticucus antea ergt, consequitur; necesti-
eore tamen nulla adstrinsitur, quia s indoli a pravitati suae
Frenos laxet, poten resistere eo obniti Spiritui sancto, d Ver- Ac. 7. 51.
bum Dei repellere, quemadmodum de Judxis conqueron. 346.
tur Scephanus procomarere ee Apostolus Paulus. Quod
itaque homo Lrengelium audiens et considerans credari
imo credere polsit, accepto terendum est non natura vi-
ribus, sed gracia cum Firangelio connexae et per illud
suppeditatae. Ouod aurem positâ etiam gtatiâ postit re-
trasari. congenita pravitaci indolique imputandum.
Ouia enim per gratiam quidem suam Deus efficax eAt e
operatur, non tamen potenciâ absolura, sed conditiones
ec ordinem admittente; inde tc, quod succestu et eventu
Frustrari postr.
ZLLXV. Id autem hic observandum est, posto,
quod Deus Lrangelium rerelaverit, et pastim inter homi-
nes per homines praedicori taciat; nen esse supra vires na-
curae, quod quis firangelium audiat, et quae in eo provo.
nuntur, concipiae, consideret, ex cum iis, quae ab aliis, Ju-
daeis puta vel Mahumedanis, tamquam divinitus revelata
Proteruntur, comporet. HIoc non cM oculos vel manus
ultra oquam ortollere, sed tantum iplius aquae superti.
ciem Aringere. Oleum illud a Servatore infusum suapte
sponce afuit ee immerios alluit. Quod Ei aliquantulum
absit, ec invicinis portibus haereac, quia nihilominus ipsi
aquae ejusque superticiei innatat, potest a nostris immer-
Sis videri: Possunt etiam juxta hrpothelin in aquis eo us.
que se morere, utadloca, in quibus oleum natat, veniane,
ejusque contaeru alluantur. Quod ubi Foctum fuerie,
vircuice ejus olei adipileuntur vires ec facultatem oculos de
mane

## Folio 22 — 1049006909:0150
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000150.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
22
DE PRDEDESTINATIONE.
manus supra aquas et in alcum extollendi; nempe intuendi
uum Serratorem, ejusque manum porrectam apprehen-
dendi. Postunt nihilominus, eriamsi oleum aAuxerie.
eoque satis larre alluantur, nolle tamen oculos e manus
collere: ipsum enim, ut diximus, Faculcatem tollendi im
pertit, necellirarem non imponic. Polluncatuons ec appro.
pinquans manibus in aqua agitatis rejicere, et quo minus
oppellat, prohibere: Poslune, ubi afAuere viderine, sese sub.
ducere: Possuntelocis, in quibus abundat, ad alia, in qui-
bus nullum habetur, prorevere. Quodicaque Facultatem
oculorum e manuum Curtum tollendarum aliinon conse-
quuntur, alii, quamris consequuri fuerine, vel ad utum
non transterune, vel rurlus excuciunt. et proinde percune,
id sibi luaequeperricacix e perversitati impurent; sigan-
tem illum nostrum live Servacorem omnibus luccurrere
paratum non acculent. Onivero oculis lublatis et mani-
bus monui injectis serrantur, cum salurem luam, tum qua
Talutem illis octulerune, nempe quod servatorem intuici
manum ejus apprehenderint, et quod incueriac apprehen-
dere poruerint, benionitaci serratoris, et virturi olei, quod
ille adinvenit, attulie et affudie, non autem sibi suisre vi-
ribus, quales ex le erant, quum in lacu jacerent, tri-
Duant.
ZZXVI. Iea evitatur, quantum nobis quidem
perspicere dacum est, Pelapianismus, nec quidquam viri.
bus narurx, quatenus calibus, adscribitur, nisi quod iis
Potest competere. Ouis enim neget per eas praestaripolle.
quod earum rirtutem non excedie, de inera lphaeram re-
rum, in quasiplae aliquidpolsune, imo in sensus incurren-
tium, continetur. Non ramen in promtu Fuie Auouctino
Dei de Calrandis hominibus condicionatum decrecum s
UNE

## Folio 23 — 1049006909:0151
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000151.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE VINTONE PFESONALE
una necessitatem gracix explicare e defendere. In dit
cationibus itaque contra Pelagianos, quum huic derosare
vel riribus humanis quidquam incomperens cribuere vi-
deretur, illud rejicere ec in obsolutum commueare maluit.
Fusa isitur ex odium Peloxionismi. et Rudium asserendi
e extollendi praciam Dei, absolurum decrecum Deverere
lic protecto utraque ces paors speciola est ec Favorem me-
recur: quin, uti diximus, opus et labor est condicionacum
decretum ita explicare, ne quio nimium homini de huma
nis viribus, ante collatam superneturalem gratiam, cribut
videatur. Inhac materia perquam difficili a perplexas
cujusque exquisitam enodationem, sub poena amittenda
aecernae Talutis, Deus a neroine exigit, qui ita vertantur, ut
obuna parte Deum peccati et exicii auctorem non Fociont,
ab altera necessicatem gracia agnoleane, etiamu in caeteris
nonnullis accuratius explicandis et inter lele combinandiss
urpote ab imbecillitate captus nostri remotioribus, dis-
deant; se nihilo minus invicem mutua aquanimitare de ca-
ritate, ut Christianos decet, tolerare a amare ee postunt ee
debene
ZXXVII. De Praedestinatione plura diximus,
quam sub inicium animus exae dicere. Pranseamus aa
doctrinam de Vnione perlonali duarum in Chricto natu-
rarum. Credic autem ueraque pors unum ec cumdem ese
verum Deum ec verum hominem, unam, inquam, esse
personam, qua et Deus site homo, live et dirind conster
natura ehumana, secundum hrpostasin unitis, ita ut ve-
rissimé de realissimé de Deo enunciari posse dc debeats
quod Sichomo, sic natus, Pasus, crucifirus, mortuuS; _rur-
Cus de hocipso homine, quod sic Dens, aeternus, imen-
fus, creator cali et terra: quodque uni huic a eidem per
TOnX

## Folio 24 — 1049006909:0152
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000152.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
24
DE VNTONF PERSONALI.
Ponae dirinacomperant, ratione divinae, ee humona, ratione
humanae naturae, utraque videlicet per unam personali-
cacem incontuse, inconvertibilicer, indivulse e insepara-
Biliter unitâ. Plura nosse vel credere, quod hunc arricu-
lum actinet, abhomine Deus, uc adsui commercium, trui-
tionem e aternam sloriam eum admictot, non requirir:
qui itaguonos ab eo, ut ad nostram amiciciam ee locieta-
tem eum admicramus, plura requiramus ? imo quomodo
Palra carirace, quam Deo_ proximo, et Calvo, quod divi-
nis mandaris debemus, oblequio, odisse et rejicere possu-
mus cum, quem Deusamat de admitcie. Noncantum eri-
Duamus nostris speculacionibus, subcilicatibus et sequelis,
quas Fundamento, quale modo expolicum fuit, inxdifica-
nuS, Eape, Picut Cunc humana, Follacibus, ut omnes, qui de
earum certitudine et veritare ambisane, communionetum
Aidelium incerris, cum beacorum in ccelis excludamus. Non
hanc nobis poceltatem Fecir Deus, non hoc nostri esse vo.
Juic libitus de arbierii: nec placere cipocerit vel probari,
E indebicam dc illicitam ulurpemus.
XZZIIX. Accedit quod etiamsi olim Forte fue.
rint, qui dicerent, FJomo est Deus, est creator caeli Cs terrae;
Deus est bomo, est mortuus, et limiles enunciationes nonnit
verbales esse; hodie tarnen nemo lic, qui ad cum modum
loguatur, et realesesse non admirtat: Quodrum nottri, tum
Calviniani anathemotismos Ephesini ee Confestionem
Chalcedonensis Conciliorum, quibus Formulae dehocmy-
ferio lognendi, non idiotis, sed ipsis Fcclehiae doctoribus
praeseripeae lunc, amplectuntur: quod Nectorii, Kuerchis,
Monoheletarum et limilium haereles ee commentas omnes
ex a quo repudiane ee dammant.
XZLXIXL. Superest qualtio, de docibus a subli.
MITaLE,

## Folio 25 — 1049006909:0153
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000153.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE COMMUNTCAT, IDTOMAF.
mitsre humanae naturxe, sire per ipsam unionem pertona.
lem sire per insequutam exaltationem, slorificarionem e
sestionem ad Dei dexteram collatis, ita ut de ca in abstra-
eto, quemodmodum loguuntur, enunciori postint. Ma-
jores elle, quam uc humana mens copere, vel linoua eAto
ri queat, omnestatentur. Sed, sI ad sequi non porumuS,
quid scrutaur ? quore acquiescere nolumus, nisi distin-
etam; id est, pertectam copnitionemadepti ejus rei, quam
distinete sive perfecte a nobis cognosci non polle, ipsi Fa-
cemur? Divinicatem quoque a infinitam acque increacam
ejus pocenciam per humanitarem, non quemadmodum
per Prophecas et apoltolos aliquando operaca fuit, sec
tamquam per suum iphus proprium sibique personalicer
unicum organum operari, icidem omnes Pacentur. Neque
tamen propcerea dehumanitare dirinos proprietares, quali
humanitati in se e Formalicer insint, enunciondas este, a
nottrisdocetur, uti tum in aliis, tum saxonica Confettione
videre est. Superest iritur, ut quum Formaliter sive secun-
dum intrinlecam denominationem enunciari negueane,
secundum exerinsecam enuncientur. Quod Calvinionos
admissuros esse existimo. Sed quocusquisque est vel inter
e0s qui eruri audire cupiune, qui hac incelligat? Cur
nosmeripsos perplexitatibus ex difficultatibus involvimus.
a quibus nos Deus immunes esse voluit? Experimento
constare possit, si de hilce boni Christioni et Adeles, quos
in eratia Dei erse, et viam Calutis recté de Felicicer ambu-
lare nemo dubiter interrogentur, plurimos, imoplerosque
nihil plane responsuros, e on affirmare vel nesare debe-
ant, ignoraturos: aut, E quid respondere conentur, vix
unquam; quod ad scopum collimet, prolaturos. Fixum
autem esto d tirmum, proxter quam isnorantiam vel ex-
FOTEL

## Folio 26 — 1049006909:0154
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000154.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
L
DE VBIOUETATE.
rorem Deus neminem lua grocia due ccelo excludit, nos
quoque caritatem ee societatem e Christiena otticia lub-
trahere nemini debere. Oui Dei sunc amiei, noari criam
Canto; ne ipsi ejus amicos, conera quam hieri rule, odiamusi
amici esse delinamus.
ZL. Ouid aurem Caciemus infausto de Vbiguitate
vel Omnipraesencia carnis Christi sire humanitatis, cerra
mini? Oua Vbiquitas non modonostros cum C’alvinianis.
sed iplos eciam inter le fcede collisit. Ouin muleis occasio
Fuit, quum ad eam protitendam adigerentur, ut ad Calvi.
mianoserantire maluerint. Primus auremmortalium, qui
eam, quod equidem sciam, excositaric orbique Chriltiano
propoluie. Jacobus fuit haber Scapulentis, qui sub ini-
cium superioris seculi commentorio in XII capur prioris
ad Corinchios haec, quae sequuntur, perseripea reliquie.
Corpes Christicaelum implet Cn terram, est enim ubicun que ver.
bum Dei est. Nam verbumcaro factum est. quare verbum n-
quam est sine carne, caro illa sine verbo. Videbe ne cOr-
poralis imadinatio vos bicludat, loca multiplicans. spacia di-
Rendens. Neque biclocorum mulliplicatio, neque spaciorum distensio
intelligitur: sed plenitudo sine loco. supra locum omnem, infralo
cum omnem extra C intra omnem, sine spacio, supra es infra
omne spacium, extra C intra omne spacium. Et corpus Christi
super sirituali ellomodo, qui sine modo est, nuili comparabite: neslli
provortionabile est: se d corporalimodo, quo interris vitus est, 
comparabile es propertionabile est. LIOc: ex assumpt a informi-
tate. C modum 65 comparationem proportionemque admittens.
Illud autem: ex assumente virtute modum, comparationem
omnem, omnemque proportionem diffusiens. Id ratioimasina.
tionijuncanon attinsit, neque rationaliter in se ipsa manens.
erum absurdanerinque loquitur es effinsit, se d extra se ev adens
super-

## Folio 27 — 1049006909:0155
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000155.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE VBTOUETATE.
superrationaliter superiorimenti infusa virbutes ubi neth locar
neqe spacia, neque numerus, neque multitudo, neque tempu cosi.
tantur, vera sentit, 63 vera loquitur. Loquitur quidem ut in-
eloquibilia incomparabilia Cs inproportionabilia dici queunt, (3
quodammotoineloquabiliter. V erum alias, si Deus aspira verit,
dehac materia amplius.
_L.I. Portenca verborum arguunt novitatem opt
nionis, ex inpenium auctoris, insolenria ec noritatis amans.
Dui in ipls etiam illis commentariis, non hanc modo, sed
plures quoque alias, contra unanimem prilex Rcclesia
sentenciam, noricates commentustuie. Nempe in Caput V
ad Romanos, Deccatum originis in Colamoriendinecessita
ce live oblisatione consciruit. Ouibus adversus se censu-
ras Parisiensium e colamum Nacalis Beddae provocarii,
detensus tamen, uepore qui aliquam ex liceris celebrica-
cem indeptus esset, patrocinio Francisci Regis. quemad.
modum ex quineto quoque Sleidani libro incelliri pocele.
Scribens in XIV caput Johannis, eamdem cramben reponit.
Maona est fides, inquit. Christum corporaliter esse, ubi sacra-
mensaliter est. Sed major est coenoscere, eum absolute ubique
corporaliter esse. Nam boc est sine modo coenoscere, illud cum
modo. Fides autem, quae est absque modo, major est, quam qua
modum habet, ( illud quodammodo propter hoc est, ut contractum
propter absolutum.
ZLII. Alcer a Fabro Scabulensi, qui omnipraesen-
tiam carnis Christi adsereret, B. Putherus fuit. Ouum à
parce Zvinglii contra praelentiam in Sanctâ Fuchariltia
objectum fuisset, Chriltum corpore suo in caelum ad(cen-
disse, e ad dexteram Dei consedisse; ille in aestu disputa-
tionis, objectionem conatus Euit invercere, e ex capte ad
dirinam dexceram seltione, omnipraelentiam corporis
Ctril

## Folio 28 — 1049006909:0156
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000156.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
lO1mO 3.
fenenst.
post edit.
6 333.
28
DE VBCOUTTATE.
Christi, e consequenter praesentiam in Sancta Fucharictiu,
evincere: nempe sicorpus Chrilti vi selsionis ad dexteram
Dei ubique adst, omnino etiam in Rucharistâ adelle.
Verba sune in libro, Ouod verba. Hloc est corpus meum,
fema subsistant. Scripto anno superioris seculi ZZVII.
Dic mennvir enc dasselbe Ochvertnebmen(uno schlirgen
euch damit Den sops absund beveisete eben mit Dem prui)
Das EBristuo Ceib inusse im bendmatiI sein sdamit ibrwolt
berveisens ex musse nicht dasein) woltibes nicht Fur einrecht
Davioo Thatlem BaltenE Wolans sel et uno Boret uns zu.
Chriscus Ceib ist zur Sechten OottessDa5 ist betand. Die
Recheottes ist aber an allenenden. Goist se gewistich auct
C
im Drod uno ZBeiniiber Cische. Do nun die rechte sand
Bottes ist) da mus Cbristus Peib uno Tud seMIC.- 2590
vil num hieverden: C5 vil DaB Darnus verdens vennebet
Itus im Zbendmah(dlese 2ort (DaBist mein Ceib) gleicbne
Bette gesaget noch gesehet) so erzwingens Doch Diese DBoet
Christus sihet zur Sechten Bottes) daB semm Eetbuno Z Tut
Damuige seins wie an allen andern Orten. Fe post aliqua:
C0 Sprichtnuch CBristus Johannis am Detten: Sciemand
Fehret gen Dimmel) dennder Berab gefabren ist nemlic des
Dienschen CoGnsder im Dimmelist. Damit er ja anzeiget
o
3
Das sein seib zugleich im simmel uno auff clden ia schon
bereit inallen endenist. Ad cum modum inferrorecon-
certationis primum enata ee inter Relormatos audira est
omnipraesentia sive ubiquitas carnis Christi, anno, ut dixi-
muS, CTd I3ZZVII. Huic aurem Lucheri libro RelpOn-
sionem oppoluie Johannes Oecolampadius: aliam item
Zrinolius, Johanni Flectori saxonix inseriptam, in qu’a
dilerte rejieit illud Lutheri effatum, Corpus Cbristi, quemad-
modum Cs di vinitas ipsius, ubique locorum praesens est.
XLIII.SO.

## Folio 29 — 1049006909:0157
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000157.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
DE VBIOUETATE.
ZL. III. Sequence anno perpit Lutherus, ee Majo-
rem suam de Ccena Domini contessionem edit, qua acerri-
me in Z vinglium ejusqueemoivom inrehitur, _ inter Cae-
rera modum adserendi praesentiam corporis Domini in
Rucharistia per ejusdem ubiguitatem, in priore libro à se
propolicum, detendit; ita tamen, ut praecise non altirmet,
huic ubiquitaci praesentiam in Fiucharillia impueandum
esse, et absque hac sihc, praesentiam eam nullam fore; sed
pocius octendit, praesentiam, de qua controvercitur, de
quam adverlarii nullo prorlus modo poltibilem esse do-
cene, vel hoc modo, quum camen plures alii Deo in prom-
tu sint, polsibilem esse. Verba ejus Cunt: Denn Das ich Fomo ta
berveisete) vie Christus Peib allenthaiben seu) weil BOtes Tcu. pas.
rechte Bandaltenthalben ist) Dasthat ic Darumb) (wic ict)
sai oftentlich Daselbs bedinget) DaB ich Doch elucinige weise
angezeigete damit ODvermochts DaB Christus zugleich int
Dimmel, vuo sein Peibim bentnab ( seu) und vorbehielt sci
ner Bdetlichen Weisbeit uno acht vol metr veisesdadurc
er Dasselbige vermocht sveil wir sciner Berwaltendenochmab
nichtwisen. In libro icem priore de Firmitace verborum
in hunc modum loguitur: Darauf steben) glenben une
lebren ir auc) daß man im bendmatil varhass
0
154
Pa8, 34F
uno leiblich CBriscus Pribisset uno zu sich nimpt. 2ic aber
Daszugehes overivic er im Drod seu) wisseu wirnicht) sollens
auch nicht wissens Ottes ort sollen vir gleubensund ibme
ncht veise noch maBseben.
ZL. IV. Cacerum nihilominus, ut verum Fateamur.
in Majore ilta Conteltione rres Ratuit modos praelentia
unum localem e circumseripcirum, qui corporibus se-
cundum nacuram; alterum definitirum. qui spiritibus in-
corporeis; certium repletirum, qui Deo immensitare sua
calar
C

## Folio 30 — 1049006909:0158
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000158.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
C
DE VBFOUTTATE.
caelum ec terram replenti competac: e hunc ultimum
carni Christi per unionem cum Divinicace, obciomle.
Nu ex) aic, etu solch senset ists der lbernaturlic nut D
eine Bersonist) und ausser Diesem senschencein ∞DEt ist)(0
muß folgensdaß er auch nach derdi
se seu uno sein muge altenthalbens vo ∞Ot ists uno alteo
Durchuno durih vols ebristus seu auchnach der Dcenscheit.
Fit post mulca: Susser Den Crenturen ist nichts denn BOH
ino Diese Senscheit ist Darnach nuch nuser Den Creaturen) so
mussie seins Da BOttist) Das feilet nimurermete. DBesentlich
aber ean sie nicht BOtt seM. Elber veil sie obenano iiber alle
Ereatur an den wesentlichen Det reuibet und elebet und ist
Da BDEtisis so muBsie zum wenigsten Bersoulic, Det sein
uno also auch an allemt Out seins Da 6D crist. Nloxaurem
in hunc modum concludi: Elch Evas iede ul von fo Goyen
Dingens Die Doch unaussprechliis, sind sund sin Den cinfeltigeit
mmotio) Fir den Ochrvermern aber gar umbsonstII. Cerre
quum hactenus omniprasentia carnis Cihrilei, ad Scape-
lentem e Lutherum usque, in universa ccclosia Faerie in-
coonica e inandica, etiam porro (urut Cuper Colido ali-
quo Fundamento exstrueta Forec) ipnorori potuilter: nec
ejus credendae vel idiocis velerudicis aliqua imponi potuie
neceItaS.
ZLV. Sunc autem duo illa, quae produximus,
loca, unum videlicet ex libro aed ri pnro, alterum ex
Majore Confessione, vel unica, vel praecipua, qui-
Dusa B. Luthero ubiquitas adAruitur: idque, ut ostondi-
mus, ab eo factum, dum adverlariis tervidus inctat, de
praelentiam corporis Domini in Rucharilcia quovismodo
Cabilire Facasit. Liber vei rs pnro procuie, uti quoque
paullo anre diximus, omno luperioris seculi AXVII; Major
LiOn
2n5. 458
P25. 462

## Folio 31 — 1049006909:0159
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000159.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
7
DE VBTEUITATE.
ContestiO XXTIZ. Proximo, nempe ZZIX, habitum e
despiciis  cura iInstrissimi iPhilippi Hlassiae Londeravii.
Colloquium Marbursense: in quo inter Lucherum _Z vin-
elium de caeteris articulis convenit, praeterquam de tu-
charistia. Conscriptorum ibi articulorum secundus de ter-
tius asune de incarnatione et pertond Christi: de quibus
mysteriis incer utram que parcem fuie consenus. Luuche
rus isirur omniprasenciam, camquam dosma, cujs
adenlum exiseret, nec hobuit; nec urHF. Sequutus
eAt annus XXZ, quo Aupulta exhribita Confestio, cujus
itidem tertius articulus de iisdem asit mylteriis, nulla vel
cenuislima omniprasencia mentione Facta. Nec umquam
in ullis eo e post seguuto tempore incer Lvanselicos de
Ponciticios habitis Colloquiis et dispurationibus, omni-
praelencia, in quaeltionem aut controvertium venit. Lu-
therus isicur eam neslisi de Eilentio sepeliri pallus Fuit.
Ouin anno =XZVII, quum articulos Smalcaldicos seribe-
rec, de articulis Prinieatem, Incornationem e Personam
Chricti accinencions, nullam inter se 6s ad versarios Ponciti.
eies controversiam esse, dilerte adseruie, quum illos, inquIE,
utrimque consiteamur. Ouid autem de iis arciculis hactenus
docuerint aut doceane Pontificii, ex corum scripeis, prae-
Tertim Scholasticorum unanini sentencia, cognosci opor-
cet. Ac quum in omnibus illis de omnipraesentia ne jso
quidem occurrat; manifectum est Lutherum icidem eam
iltam fecisse, de de consensu in doctrinâ de Perlona
Christi cum iis, qui ubiguitarem nullam nossent rel admit.
cerent, conceltacum Fuisse.
ZLVI. Hluc Faciune verba ejus, inter gnomds,
amicorum. libris olim inseripras, octaro operum Germa.
meorum como interta. Die eon CGristsFciblic WH P2S 340.
ORCIC

## Folio 32 — 1049006909:0160
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000160.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
DE VBFOUTTATE.
Saeramem sen io Doch ein Pceib an vielen orten zugleic
nicht seinean: Bieraust antwort ich also) Cbristus hat gesaget)
ex wolle da sein (Darum ist er warhaficiu im Gacrament sunt
Dazuleiblich. Darum ist er warhastius Da. Uno sollnuct reine
ander ursach solcher Fciblichen gegenvertig eeit gesuchet ver
Den) Denndiese) Die 2ort lauten also) Darum mus es also
gescheben) viese lauten. 2a5 aber Den Peib belanget) Pan
Christus)venu er nur wiiisallenthalben oder an allen Orten
eim. Darum Gat es ein ander meimuno mit seinem und unse
rem Ecib.
Som llenthalbens oder an allen Orten sein) foll
nchtdispuciret merden. Cs ist viel ein ander Dinq in Diere
Gache. Coreden nuch Die Cchultheologen Bie nichts vom
Allenthalbens sondern behalten einfeltigen Zerstand vonder
eiblichen gegenivertigeeit CGrisit. Sufrasatur Martinus
Chemnicius in Fxamine Cavonis primi Pridentini de (9-
examenco Fucharictix. Fundamentum, ait, praesentiae corpo-
ris Cbristi in Caena. Lutherus monuit non esse collocandum in
disputatione de ubiquitate, sed in veritate verborum institu
tionis. Hlaec adjicere voluimus, ur pareae, Lucherum tan-
dem ubiguitatem missam fecisse: certe super ea cum nemi-
ne contendisse.
ZTL. VII. Fx eoitaque, quamdiu in viris fuic Luthe-
rus, quierit ea contencio. Quam aliquot post ejus obi.
cum annis, nempe circa clo ID L.Z, nonnulli Copitam et
dinturno silentio obrutam, e cineribus quali resuscicarune,
quorum Facile principes Johannes Brencius ec Jacobus
Andrea. Neque luber neque opus est hiltoriam tocam
hic interere. Constat autem hune polteriorem nulli oxe
rae Depercisse, donec ubiquitatem aliis perluasisset, aliis
oberutiller. Neque camen omnibus Aupultanam con-
fectionem amplexis, sre, uc rocantur Lucheranis, perlva-
dere

## Folio 33 — 1049006909:0161
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000161.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DE VBTOUTTATE.
dere eam potuit: non Danis, non HTollatis, non Norim
bersensibus, non ITelmstadiensibus, non aliis pluribus
Stac isicur ab Obiquieate hodie aliqua saltem pars eorum
qui Lucheroni dicuntur: contra eam vero quidquid reli-
quorum est Christianorum toro orbe, cum Orientalium
live Gracorum, tum Pontifciorum, tum C alvinianorum,
rititur. Neque praeter rem centeri potest, quod scribie
vie maoni judicii M. Antonius de Dominis libro suo VII,
Capite XI, num. V. CIbiquitatem corporis Cbrisi adhuc macis,
quam estranssubstantiatio, absurdam, masisque impossibilem
omnis bonus Theoloeus semper respuet: adlerere eam neque est
boni Philosopbi, neque boni T beologi.
XI IIX. Speramus autem illos, quibus achuc Dbiquitas
arridet, prudenciores et moderatioresese, quam ut eam
pro articulo ad Calutem necessario vendirent, velgehennae,
quorquor dissentiune, adjudicent: habebune, nisi Fallor,
pro sentencia, qua ex credicâ live unione pertonali, sive
seltione ad dexteram Dei, adminiculo consequenciarum
ab ingeniis aentis e perspicacibus, ec in mylteria alcius
quam ruleus fidelium solet, penecrancibus, eruta Fuerit.
Ouamquam eorum, qui ejusmodi acumini a negocia
tioni rationis circa articulos fidei, et consequentiis haue
multum tribuere Colent, esset considerdre ee perpendere,
num consequentia iltae validae sint, et opinionem, de qu’à
quaeritur, inferane e efficiant. Quod h maxime evinci
Dostet, ut sine dubio evinci minimé poterit, non tamen
quidquid ad cum modum a Coracioribus elici, a tardiori-
bus autem incelligi nondum potest, inter articulos tidei
reterri, ec his ab illis sub jactura Christiana communio-
nis obtrudidebet. Ouivero in parco sunt Calvini, quan-
cum dacur incellisi, quamris Ubiquieatem exroneam du.
CaH2E

## Folio 34 — 1049006909:0162
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000162.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
34
DE PR ESENTLA CORPOR. EF SANCT.
cant, linc dispendio tamen Christionae unionis a caritatis,
parati lunt tolerare, modo eriam ipsi tolerentur. Vbi
Odia tervorque contendendi relederine, tempus de Ru-
dium in sencentiis examinandae et ad Scripturam, unoni
menque venerondae ontiquitatis consentum exigendis
porro collocandum, mulca mitisabie auc emendabie.
Ouomris isitur Vbiquitas ob aliis approbetur, ab aliis
rejiciatur, non tamen videcur obltare, quo miniis inter le
Christianam pacem et concordiam colant.
ZLIX. Diximus, in aeltu certaminis de praesentia Cor-
poris Dominiin Puchariltia L. uthero, dum totus Fervet dt
undequaque adverlarios premere onnititur, novam ee in
comodam Ubiguitaris sententiam excidisse. Nunc ad
iplam illam controvertiam, quae primam Schilmari cous-
Tam praebuit, et perpetuum, nisi Deus avertar, Fomeneum
praebitura viderur, et cujus ideo potissima ratio hobenda
tuerie, accedamus. Sacramentum Kucharistia multis de
terris abusibus ac superstitionibus hactenus opud Ponri-
ficios detormarum, ut vix aliud relixionis caput parem
calamitarem expertum erat. Panem benedietum ab utu
remotum, quodnilnisi ipsissimum Chricti corpus esse cre-
derene, ddorabane, ee vulso adorandum proponebant: quin
ut Sacriticium propitistorium (vocobulo hoc Arieté ee in
Formali Cisnificatione accepto) habebant et offerelsant:
atque adeo Missos, uerocant. Colitorias, communicantium
expertes Frequeneissime celebrabant; raro autem, adhi-
bieis communicantibus. Hlisce erroribus e pravicaribus
abolendis intenti crantprimi Reformacionis duces et aueto.
res. Ouod omnino rectum erat. Ouae estautem humani
insenii imbecillitas, quomodo id recte ferer, non omnes
in iltis iniciis aequeperridebant. Alii ixitur huc protapl
cunc

## Folio 35 — 1049006909:0163
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000163.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
CETRIBEE EN RUCEZARISTTA.
Tune, ut existimarene obusus, quos diximus, aboleri plane
non posse, quomdiu corpus Domini in Fucharilta prae-
Tens esse crederetur. Necesse erat abusus aboleri. PrX-
seneiam ieaque negare similiter necesse Fore, sibi per-
Trodebane. Ouum autem plana et perspicua Christi ver-
baobAarene, ad ea corquenda increpide accesserune: quod
non unomodo ab ipsistactum.
L. Ouale Fuerit ingenium, et quae incentia An.
drexe Carolstadii, qui primus negandi, torquendi et per-
verrendi initium Fecie, hautmihi facile est exponere. PHI-
lippo sane Melanchehoni in epistola ad Fridericum NIy.
conium dicitur homo ferus, sine incenio, sine doctrina: sine
sen su communi. quem nullum, inquit, umquam bumanitatis ossi-
cium aut intellicere aut facere animad vertimus; tantum ab est.
ut in eosenisicatio aliqua spiritus Jancti animad versa sit: imo
exstant manisesta impietatis. Hlaec ec plura in camdem
sententiam de Ciarolctadio Philippus. Olim eamen Lu-
theris cui eriam Doctoris ciculum contulerat, summus fue-
racamicus, et in disputatione Lipsiensi adversus Fccium
anno CToIDXIX insticuta, socius e Daums. Kodem
anno Lucherus suum in Epistolam sd Galatas commen
tarium Coroltadio dedicaveror: quem etiam sincerioris
Theologiae assertorem facile primarium, praeceptore ac majorem
suum in Christo, appellaverat. Vide tomum primum Epi
Colarum Lucheria Johanne Ruritabro edicarum, Pa5. 132
X 155. Ouum aurem polt comitia Wormatiensia W arc-
berpa Lutherus deliteleeret, Carolstadius, interea quo-
que maritus Factus. Wiceberra multa innovat, Fuchari
stiam sub utraque specie odministrat, elerationem ejus
abolet, imasiones e Ratuas e remplis amovet. Lutherus
itaque Wicebersam e secessu suo redit, Carolctadium re-
preher

## Folio 36 — 1049006909:0164
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000164.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
80
DE PRMSEMETA CORDOR. FT SANOU.
prehendicsreprimie. Iinc incer utrumque odii ee dissi.
elli exordium. Ona de re ad Ciasparem Guerolium in hunc
modum ipse Peribit Lucherus, Dominica Laetare, anno
Cto TDZXII. Figo Carolsadium offendi, quod ordinationes sua
cassavi, licet doctrinam non damnarim, nisi quod displicet, in solis
ceremoniis (s exsternis faciebus laborasse eum, neplecta interim
vera doctrina Christiana, hoc est, side C caritate. Namsua in-
epta docendi ratione eo populum perduxerat, ut sese Christianum
arbitraretur per bas res nibili, siutraque specie communicaret,
sitangeret. sinon consiteretur, Pimagines Franceret. Pn malitiam
Satanae, ut per novam speciem molitus est erivere ad ruinam
Pvancelii. Nam haec ego quaesieram hadtenus, ut conscientiae ab
istis contrariis faciebus liberarentur, 6s res ipsa per seserueret
communi consensu. At ille cupiebat feri subitono vus macister,
 suas ordinationes in populo, presa autoritate meu, cricere
L. Carolstadius igitur a Luthero alienior Factus
Wicebersam reliquie, ec Orlamundam Phuringix oppi.
dum, ad munus Ecclehastae obcundum, discessic: medita-
cus interea, quomodopraesentiam corporis Domini in Ru-
charistia, e simplicem sensum rerborum huo Facientium,
convelleret. Neque id dissimularie, sed subinde in vul.
dusextulit e disseminarit. Oliscente vero sub id tempus,
annovidelicer cid IoZZIV, 2d Salam mocu plebis, ad eum
ledandum jussus est ab Flectore Lutherus eo se conterre,
e Termonibus populum erudire, et ad modestiam com
Ponere. Venic icaque senam, ee concionem dic ZXII
Aurusci habuie; cui intertuit Carolstadius. Ouod autem
spiritum Sacramento derogancem et Cacuas demolien-
cem, cum (pixieu seditiolo. Lutherus ad populum verba ta-
cies conjunxernt, e unum eumdemque esse dixerat; id
ad suam injuriam pertinere ratus Ciarolstadius, collo-
quiu
FOmO 2
exilt. p28.
50.

## Folio 37 — 1049006909:0165
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000165.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
CARTSFZ IN FUCTARISEIA.
ouium Putheri poposcit. Cujus quum copia heret, ad di.
verlorium ab atro urso cognominatum, in quoLucherus
hospitabatur, accedens, multis praesentibus, cum adloqui-
cur; et se a leditione alienum affirmat, de Pacramento au.
cem diverta ab aliis sentire non negat. Inter Caeterz, Hac acta
phabentur
deh veissaic, fironeDaBFein Diensis Gievon aus Die Deise) como, te
XH nensis Pa5.
uno gelehret) Betenne mich nuch fien Giezu. DaB es aber Dex +17. dlcg4.
morderisch Beisc seu - sage ich nein zU. J. Onsa concentione
exacerbatis animis eandem dixit Lutherus: Cchreibet
wiedermich offentlich sund nicht Beimlich. RarII. Vennich den
wiistes Das cnch sogach darnachivebres es DorffteeuczutDeil
Everden. EutB. GotGut es. StarII. woltan. Cuth. EGut B) ict
e
+t
Wils euch einen Sulden Dazuschencten. RarII. Cinen Oulden?
EutG. Wemmicho mchttouesso seu ich ein Cchalct. Rarll. Debet
est
ibribumirdensso nehme ichibnwabrlichan. Da gire
Putter in seine Easchensund zog einen Boltguiden Geraussund
habibn den sariscadt uno sprachsnembthin und greiffemi
6904
nui taxter anslisch aus much. Rarlstad nam den Suldens
eigtibn alci Densibern uno spract, lieben Drudersdas ist
(eM 6
tter
Eltrabos e Zeichens dasich macht habe wieder D. Pu ZV
depi
scbreiben uno bitte ench alle) jbr wollet mis betenttich uno
Seugensein. Putter. 58DarffSnicht. Dud Sarstad Prummet
jn uno leget jon in semen Deuttel) gab. D. Putterdie Sand
DaraUF, uno D. Putter trance jom ein trunce Drust su) uno
p
bitteic euch sibr wollet mich am Eructen nicht verliindern
Wollet mir auch sonst Feine verfolgunu oder Bindernis anmeis
aC
vec Mabrung zuschanhe, Den ich gedence michmitdem Psuu
hunehren) was Den Der BAug geben wtro) soltibr mollinnen
+BC
d
a
vetor. LutG. Lie woltmit das anstehen daB ich euch Bindern
ppei

## Folio 38 — 1049006909:0166
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000166.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
DF PRXSENEIA CORPOR. ET SANOV.
vic
Sitsit
mic schreibensolt. (F5 sr
SusarustaDDe
vact
Doctorsolleuci
an ver dcabrins auist veschadigen noch Cchaden zusirgen
Dasprach Rarlsm su L. Lulter) Escun wotan) seile ich eiver
Ie seu es mein chade)und also gaben sie einander dic pande-
L. II. Hic fuit exicus illius colloguii, de exordium
infausti, porniciosi e hactenus implacabilis dissidii, con-
juneti non cum minore Poncificiorum, supersticionibus
suis inhaerentium, cripudio, quam intirmorum scandalo.
bonorum et moderarorum cordolio, ec universae Reforma.
tionis impedimento. Ita ex parrâ scincillâ non modo in
repub. Ped etiam in Fcclesia insens Paepe oritur incendium.
Caxoladius quidem Doh dies non ita muleos ditione
Electoris Saxonici ejectus est, onnuence Luthero; cujus
ea de re liber adverlus caelectes Prophetas, aliquanto post
initium, videripocest. Rxul Argencinam se conculit, ac.
queibi Cab anni finem concra Lucherum Scriptanonnulla
edidit, quibussub proximi, nempe clo I ZI V exordium,
Tucherus librum, quem modo memoravimus, citulo ad-
verlus calectes Prophecas insisnitum, oppoluit. Ipse in
existola ad Nicolaum FTausmannum: De Fucharistia differo
scribere, donec Carolstadius prodierit, sua venena profusurus,
utmibipromisit, accepto etiam aureo nummo a, me: quamquam
jam potiorem partem insulsorum ejus arvumentorum teneo.
L Vinelius cum Leone fudaeoin Flel vetiis cum Carolstadio ea-
dem sentiunt; it a late serpit boc malum.
LIII. Zvinolius ridelicet, uti etiam Oecolampa-
dius, animo jam cum asitarerane, quomodo superctitioni-
bus Pontificiis, quibus Cacramentum Fucharistia hactenus
contaminabatur. Occurrerent. Hour isitur aepre acceve-
rune, pralentiam corporis et lansuinis Domini in Fucha-
rictio
FOM. 1.
TCn. P25
14. de 4
FOM. 2
dict. p28.
243.
18
olte) s
auct De
begebre DaBil
estliche

## Folio 39 — 1049006909:0167
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000167.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
CMRISTE EN EVCTTARISVIA.
ristia a Carolcadio nesari: gnamvis expolicionem verbo-
rum Domini, qua ille ucebatur, non probarent. sed alias
paullo concinniores comminisserentur. Lutherus lane Fa
cetur, Ccribens circa hoc ipsum tempus ad Ceoroium
FOI. 2
Spalacinum, se quoque aliquando, quod eam rem actinet, coist. vas.
Fortiter Fuisse tentatum. EE in existola ad RCcleliam Argen 269.
cinenlem: loc dissiteri nec possum nec volo, quod si C arolA2- Lap. 250.
dius aut alius quispiam ante quinquennium mibiper( vaderepo
tuisset, in sacramento praeter panem es vinum esse nibit, ille
masno beneficiome sibi de vinctum reddidisset. Cravibus enim
curis anxius in bac excutienda materia multum desudabam.
quum probe perspiciebam; hac re Papatui cumprimis me valde
incommodare posse.
LIV. Ouum isicur ad incommodandum Papatui
hujusmodi cositationibus pridem dedici essent Lvinslius
a Oecolampadius. ea5, occasione a divulsatis Carolcta-
dianisscripeis arrepca, hocipso cto lo XZV annoinpubli-
cum proculerune: Z. vinolius quidemcum existolâ ad Mac-
chaeum Alberum, Fccteliasten Reuclinsensem, cum Com-
mentario de verâ e Falsâ relisione, huncque mox inse-
quneo subsidio de Fucharictia; Oecolampadius aurem li-
bro, cuicitulus. De genuina verhorum Domini, LJoc est cor-
pus meum. juxta vetustissimos auctores expositione, in sexipio
diledtis in Cbristofratribus, per Sueniam Jesum Christumannun-
ciantibus, qui sub tinem ejusdem anni Hlala Suerorum
concresati, numero XIV. Oecolampadio responderunt,
confecto e emisso Synsrammate, cujus auctor putatur
Brentius. Rem aeune placide, amanter ec honoritice com-
Dellato Oecolampadio, quem patrem in Cbristobonorandun.
item fratrem in Chriso amicissimum vocant; et dissentionem
Cuam amisam dissensionem appellant. Veinam pari lenitate
tempet

## Folio 40 — 1049006909:0168
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000168.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Tomo 
DCn. P28.
343.
TOmO 2
exist. pap.
319.
aC
DE PRESEDETA CORPOR: Ex SANCU.
Temper tractata Fuisserhaee controversia Non procul ab
initio libelli in hunc modum loquuntur. Optime Oecolam-
padi, plane nobis persuasum est, te facile pro aenatatibimodestia
imopro Cbristiano candore, passurum, ut tantisper de pane (3
vino Ccena Dominicae atua opinione dissentiamus, dum Dominus
 sibi Cg nobis ro avro Degreir dederit. Si ea mente vel ho.
dic estemus, cranquillitati Rcclesia ec concordiae Cbristia-
norum consuleretur. Prior lane ad iplos scriplerat Oeco-
lampadius: Prror condonari potest, modosides ad(it in Chri-
Rum. Discordiam, neque si sancuinem fundamus, expiabimus.
tuic autem Oecolampadius linouarum a antiquitatis FC.
clehastica coonicione, variaque eruditione de humanitato
eximius, ut de eo ipse scribat L ucherus libro vei  inro
Demdecolampad hat Bott viel gaben geschencet fir viel an
Derr. In epistola adinicolaum Ilausmannum: Doleoes
corde. Oecolampadium tantum virum captum frivolis eonibili
arrumentis. Fic in alia ad cundem. Dolet mihi vabde nobi-
lissimum virum Oecolampadium Enc. Theodorus Bibliander
eraetatione exiltolis Oecolampadii ac Zvinalii praemisa:
ZVinelio suit incenium ardens atque vehemens. Oecolampadio
mise atque oleo tranguillius. Zvinslius itaque videtur fuisse
ingenio HTelretico, id elt, Fervido et rehemente, cui pro-
inde suum Saxonicum Lutherus objecerit.
LV. Sed d aliud forte humanum quid intervenit;
onimosque oftendie, et concentionem exacerbovit. Scri.
Dit Zvinglius in Opere Cuo articulorum. Fxplanatione
articuli XIIZ: Caepi ego P. Vancelium praedicare anno salutis
decimo sexto supra millesimum es quincentesimum, eo scilicet
tempore, quum Lutheri nomen innostris recionibus nec auditum
adhuc erat. Hlinc Corradus Grelverus in Bibliotheca:
Primus in Iel vetia cirea onnum cs I3 XV L zelo Domini
Capb
P23, 326.

## Folio 41 — 1049006909:0169
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000169.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
CFRTSEE EN RVCFTARESELA.
captus fundament a P vanceliij acere ccepit, 65 paullatim enibens
paucis annis di ina gratia tantum essecit, ut in huncusque diem
sincera sidei praedicatio libere proprediatur. Sane polt mul.
eos annos nepos Z vinolii avoduurou, in Continuatione
Genealooix Petri PictarienAs Galli obs se editae, gulus
fuir seribere, quod avus suus jam ante apud Claronenses cae- Lib. 4
perit P. Vangelium pure praedicare, priusquam Lutherus in publi- Pa8. 180.
cum prodiret, aut nominis illius ulla mentio heret. Oui exetera
omnia, et non modo Fortunas, sed vitam quoque iplam
contemnere possune, Caepe tamen eloriam, quae ejus est
dulcedo echumana imbecillitas, susque denique habere, et
alios in confortium ejus, quam sibi Colidam tribui malune,
admitrere nequeunt. Ouin quo majore quisque est ani-
mimognitudine, eo laudis est cupidior, ee transterri ad
alios, quam sibi deberi credit, indignius fert. Non est
itaque mirum, vel ab animo, quali Lutherus praeditus Fuit
excello, alienum, Ccriplsse illum ad ministros AccleMX AP.
Sentinen (iS; Cbristum a nobis primo vuleatum audemus eloria. Tomo 2
ri: at bujus necationis (Forre sloriationis, auenecotiationis) jam exilt.
traducit nos L. vinplius. Item: Intolerabile est illis loquen. P25. 302
tibus (Zringlio e Oecolampadio) tacere, es turbantibus no-
Rram Pcclesiam, Cs extenuantibus nostram autoritatem cedere:
cocitent, si suam docendi autoritatem metuunt ac nolunt minui,
nec nostram minuendam esse. Tandem ex rehemente ani-
mi motu in haec verba prorumpie. Summa, alteros opor-
tet esse Satanae ministros, vel ipsos, velnos: ideo bienullicon-
Iilio aut medio locus.
IVI. Caterum ad Synoramma Suevorum reverta.
mur. Fx eosane, qualem praesentiam et manducationem
corporis Domini Ratuant, hauc Facile est intelligere, ita
rem Caepe inrolrunt. Certenon video alind eos docere.
quam

## Folio 42 — 1049006909:0170
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000170.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
42
DE PRASENFLA CORPOR. ET SANO.
quam corpus Domini fide mandueari: oremanducari nut.
libiastiemane, sed porius semel atque icerum nesant. Vo.
une aurem ipsum corpus secundum suostanciam suam Ai.
dei nostra, quumea inidtertur, sive ab ea ipsum mandu
catur, reople praesens esse. Oua adfertione à Z vinglio et
Oecolampadio discrepant. Ouin videntur omne id, quod
suxca ductum sc prafexiptum Dirini Verbitides apprehen.
dic, secundum Tuum reale esse, tidei animoque credentis
pxaetens Facere. Sed praestat iplorum verba adscribere
e indicium lectori relinguere. Duum Christus dixit, COR
DEIS MEIIMPROVOBISTRADITCIR CSSANOTIIS
ero
MELIS PROVOBIS EEFLNDIILCR, nonne in hos
verbum corpus eu Jancuinem conclusit; (absit verbo in vidia)
usque adco, ut quicumque hoc verbum arripit (5 credit, sideque
tenet, arripiat, accipiat Cs habeat verum corpus (5 verum san-
ouinem Cbristi, eum scilicet, qui pronobis essusuus est, non spiri-
tualem, sed carnalem? Siquidem saneuis spiritualis non est pro
nobis effusus, led carnalis. Jam cum solum V’erbum tantae est
energiae, ub adnos adferat corpus Christicorporale, illud scilicet,
quodpronobis traditum est,  sansuinem corporalem, qui pro
nobis effusus est, cur non eamdem enereion retineret, cum ad
panem Cx calicem accedit? Paullo Dolt libri medium: Non
opinamur quemquam tam impie sentire, qui neget sidem sangui-
nem bibere, es carnem Christiedere. Sic enim ait Pobannis
lexto: Caromea vere est cibus, (s sanguis meus vere est potus.
Cujus? fidei. nam fides edit carnem Cbristi, C_ bibit sanguinem
ejus, dum credit. Jom s sides edat carnem, Cs bibat sanoui-
nem, consectaneum est carnem (9 sancuinem hdei praesen-
tia esse; siquidem, B non essent praesentia, non pessent edi
aut bibi, aut, si mavis, crezi: quandoquidem Deum ipsum edere.
hoc est, crederememo potest, niss sui Dens fuerit praesens. Impiis
absens

## Folio 43 — 1049006909:0171
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000171.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
CMRISPE IE FUCMARISEIA.
absens est Cn insidelibus, proinde nec illi Deum edunt, boc est, ii
Deumnoncredunt. Breviter, sides ut babet Deumpraesentem,
B credat in Deum; ita si edat corpus ( sanguinem bibat, boc
est, credat, habere oportet corpus (s sanguinem praesentia. Ouis
autem sidei Deum praesentem facit (non enim de ea nunc prae-
sentia loquitur; qu’a Deus omnia implet; sed qua piis ad est) nist
Verbum:-Porro quum Verbum Deum cum omnibus juisbonis
fidei praesentem osserat, cur Verbum idem non faceret in corpore
 Tonouine Christid quandohaecnostra sunt dona, Cn bis emor.
tispeceati, inferni, adeoque Satanae Faucibis erepti sumus. To-
hannes ait. Sanguis Jesu Christimondatnos ab omnipeccato. Si  Epist L. 7.
isitur sanouis nos emundat, oportet sanouinem nobis praesentem
esse, siquidem res absens non emondat. Ouid autem sancui-
nem nobis adferat, nist Verbum, non videmus. Fides, inquis
Panouinem offert nobis. Sed unde sides sancuinem accipit, n’s a
Verbo: Fides enim non est sides, nis in verbum directa sit. V ex-
bum sidei objectum est; Verbum sidei offert, quidquid accipit aut
credit. Icem: Fides rem longissime pro mundi captu post am,
sihipraesentissimam facit, 65 vidit. PoA aliqua: Ouum corpus
Christi carnenos edere adse veram licebit interimut a sua hu.
manitate impetremes, ne aliter quam candida interpretatione
accipias. Nam edimus corpus es bibimus sanguinem carne, non
ut corpus Christi abteramus 63 francamus, ut est in re vocatione
Berencarii, sed panemipsum, qua panis est. tractamus. Fransimus,
edimus cndentibus atterimus. Corpus autem accipimus, qu’a
Verbum accipimus, FIOC EST CORDIIS MEUM, ut
pulcerrime quidam dixit. Duod edimus, intrat ventrem; quod
credimus, intrat mentem. Rurlus: Porro quod fide mandu-
candum sibcorpus, Cs bibendus sanouis, nihil adimit pani, ut non
sit corpus. CItenim non propterea Christus carne carvit, quod Pe
trus aus alius Aposolus ederit eum piritualiter; iba non propte

## Folio 44 — 1049006909:0172
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000172.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
4.4
DE PRLSENPLA CORPOR ET SANO.
corpus Cbristi in pane essenezandum est, quod spiritualiter sit
manducandum.- Ouemadmodum nemo tam scupidus est, qui
dissiteatur, Verbum L vancelii spiritualiber, hoc est, side recipi-
endum esse, ut maxime auribus carnalibus recipiat. Ft ut sides
verbum, quod auribus capitur; pro sua ratione recipit; it a (3
corpus, quod pane accipiturpro ratione side adjumitur. An
Pvancelion externum non ideo P vancelion erit, quod spiribu.
audiendum sit ? ita quis collicere auderet, panem Ccenae non esse
proptereacorpus, quod corpus Cbristi fide edendum sib.
LVTI. Haec e plura similia in Syngrammate suo
Suevi, qui licet praesentiam corporis Domini in Fuchari-
Rid urseant _ ad Aruant, ubique tamen Ade manducari affir-
mant, ore lumi ee comedi nuspiam dicunt. Ouamquam
quod proprie et non tipurate comeditur, non nili ore co-
medi pocest. Nihilominus hoc scriptum ita Luthero pla-
cuit, uc permanice voluerie vertero, nisi ab alio praeven-
cus Fuisset: cujus tamen vertionem e editionem Praetatio.
ne ornavit, qua exltac tomo cerrio senensi, papinâ 285.
Esist ein lateiniscs buchlins inquic. Synoramma genants
Durch die Brediger in Cchwaben auBgangenswelches mie
o wolgesiel ) DaBich Dasselbe willens varzuverdent schenri.
L.IIZI. Eguidem mihi Facile pacior perlraderi,
Brentium Synorommatis auctorem esse, quum rideam ab
eodem post biennium edicam Fuisse Lxecelin in Johon-
nem, in qua ad coput sextum Rrangelictae doceantur ipla
illa, qua in Synorammato, et aliguanto etiam dilucidius.
Multa lunc, quae ibi in eamdem sententiam leguntur: e
quibuspauca lalrem adseribermus. Nonquarimus, an panis
substantia mutetur in corporis substantiam, ut praeter accidentia,
quae sic vocant, nibil remaneat in pane: ne quaerimus, an in pane
ita carnaliter corpus subsistat, quemadmodum ratio bumana in
Pan

## Folio 45 — 1049006909:0173
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000173.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
CHRISET EN LUCHARISTIA.
pane corpusculum quoddam imavinari solet.  Itaque hoc solur
quaerimus, on pane 6 vino Ccenae Dominicae distribuantur (3 do-
nenturhdeinosra corpus es sancuis Cbristi. Ihoc si comproba-
tumsuerit, manifestum deinerit, quare panis dicatur vere esse
corpus Christi. Cs vinum vere esse Jansuis, non duntaxat sienifi-
care. Primum igitur neminem opinor tam deploratae sidei esse,
qui eat inficias corpus es sancuinem Christi nocra esse dona.
Nam si nobis per Christum donata est vita, si donata est remissio
peccatorit, quomodonon C corpus sanouis donatanobis essent:
Ouod sicorpe 65 sanouis dona sunt, prorationeisitur dona-
rum distribuuntur sidei nostrae. At dona Oeidantur nobis creden-
tibus per Verbum, CsV er bi sacrament a. Proindeut corpus Cbri-
sinobis per V erbum communicatur, ita es communicatur nobis
Pane Ceena per V erbum: Cs ut sanguis nobis per V erbum dono-
tur, ita C9 nobis vino Caenae per verbum donatur. FF DOn-
nullis incerjectis: Caro es sanouis sunt vere cibes (s po-
tus sirituales: perinde ut per verbum; ita etiam per sacra-
mentum, fidei offeruntur Cs dantur corpus ac Jancuis, ut babeat
externus homo lua externa panem es vinum; internus vero sua
internae spiritualia, corpus 63 sancuinem in mysterio donata.
Corporis os accipitponem CVinum sensu, praeter panem (3
vinum enim aliud non sentit: ossidei accipit suo etiam sensu
corpus C Tan ouinem; ut corpus habeat in sacramento corporalia
fona, Cs sides piritualia, hoc est, rem ipsam en veritatem.
Ouum satis manifestum fuerit, quod corpus es sanguis Adet
nostrae distribuantur per panemen vinum Ccena. vide amus nunc,
qua rationepanis dicatur esse corpus, es vinum esse sanouis, non
duntaxat Ronificare seu adumbrare. Nam panem non esse ideo
corpus, quod mutetur in corpus, ut P apistae somniant; aut quo d in
pane subsistat corpusculum quoddam; jurra dictum est. Restat
ivitur, ut ideo dicitur cortus Christi esse, quia per eanem fidet
nostrae

## Folio 46 — 1049006909:0174
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000174.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
46
DE PRESENELA CORPOR. EF SANC.
nostrae distribuiturcorpus. Ita C5 de vino dicendum erit: ideo
enim vinum sanouis est, quia per vinum sidei nostrae sanguis
Christidonatur. Panis jam corpus esse dicitur, non quia so-
lumsignisicat, (sc enim abesset corpus,) sed quia instrumentum
es medium facum est, quo vere es praesenter fdei nostrae cor-
pusdonatur ac distribuitur. RurIUS: In Ccend V erbo suo per
panem dispensarit corpus uum Adei Apostolorum, non corpora-
lis carnis sensui. Proinde non opus erat, ut Aposolorum 0s e
cula praesentiam corporis in pane sentirent, nec necessarium fuit,
ut panis mutaretur sensibiliter in corpus, sed latis erat corpus
side sentire. Hlaec ec mulea his similia inculeat Brenrius
Lxesen in Cexcum copur Johannis: quae brevicer ee in
compendium contraeta proponit ad ejusdem capitulum
Denuleimum. Panis Ccenae, aic, dicitur esse corpus Christi,
non commutatione panis incorpus, aut imapinatione carnali cor-
pusculi cujusdam sub pane latentis, sed distributione (n praesenti
exhibitione. Corpus enim Cbristi pane Ccenae per Verbum sidei
nostrae donatur es distribuitur. PC post pauca: V erum admo-
dum est, corpus per panem ponificari, at non verum est itasieni-
sicari, ut corpus praesenter sidei nostrae non distribuatur.
L IX. Hlaec protecto calia Cunc, ut vix aliis verbis
Pententiam suam explicocum eane Colviniani. Ore Cor-
pus Cihristi manducari caret dicere, odlerere refugit: (al-
tem hdei offerri, et d fide docer accipi; e propeerea Aidei
praelens esse. Ouod ipsum etiam concendunt C’alviniani,
hoc uno Forre discrimine, quod fdem in calum subrectam
corpus Domini praesens inrueri e amplecti RatmunES
Brentius aurem fidei hic in terris praesens esse ee exhriberi
docer. Prodiie Exepelis Brenciana anno cIdISZZ VII; quo
ipso Lucherus librum Cuum aei r5 pnro, live Ouod verba
DOmini, TIOC ESI GDRPOSMEOM, trma consictant,
edidie

## Folio 47 — 1049006909:0175
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000175.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
CMRISTE IN RUCMARISTTA.
edidie; ut mirum sit, qui Brencium amoree, Sc Syn
pramma Suerorum probaret, hoc, quem diximus, libro in
Zrinslium et Oecolampadium adeoinvehi, ut svermeros.
blasphemos, idololatras, animarum pestes, organa ( mo-
nistros diaboli appeller; quum tamen controvertam cor.
Poris Christimanducationem non minusad fidem restrin.
sant Brentius ec Sueri, quam Zvinslius e Oecolampa-
dius. Anno seguente Majorem Contestionem emilic, ni-
hilo inhos mitiorem. Verique autem sexipro in conten-
tionisterrore Vbiguitatem inferuit, ut antea est expolicum.
Colloquiu
Proximus cioIo ZXIZ annus nobilistuit consrestu MaF- UMburC
burgensi et declaratione consensus de caeteris omnibus su.
Aidei capitibus, praecerquam de Fucharistia. Convenit ita-
que de Prinitate, Incornatione e Perlona Christi, pecca-
tooriginis, fide et jultificatione, efficacia Verbi, Sacra-
mentorum et ministerii Rcclesiastici, aliisquenonnullisca-
Pitibus, dequibus Zvinglius incommodas sententias tove-
rat aurfovere existimatus fuerat. De providentia e prae
scientia Diriua, et hinc derirara bene d maldosendinecesti
tare, Cilentium: Quod hac de re utrimque consentirent.
L.XI. De Fucharistia vero articulo ZIV a ultimo
inhiunc modum loquuntur. Credimus 6s sentimus omnes de
Ccend domininostri esu Christi, quod utraque specie juxta insti-
tutionem utendum sit: quod Missa non sit opus, quo alter alteri,
defunco aut vi venti, oratiam impetret: quod sacramentum al.
taris sit saeramentum veri corporis 65 sanguis Jesu Christi; (3
quod spiritualis manducatio bujus corporis es sanguis unicui-
que Cbristiano praecipue necessaria sit. Similiber de usu sacramen.
tisentimus, quod, sicut Verbum, a Deotraditum Cs ordinatum
sit. ut infirmas conscientias ad fidem es dilactionem excitet per
Spiritum sanctum. Fbsi autem, an verum corpus s sensuis
Cbr.

## Folio 48 — 1049006909:0176
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000176.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
48
DE PRESEHELA CORPOR. EF SANO.
Christicorporaliter inpane es vino Ccenae Domini praesens sit,
hoc tempore non concorda vimus; tamen una pars alteri Christi-
anam dilectionem, quantum cujusque conscientia feret, declarabit,
68 utraque pars Deum omnipotentem dilicenter orabit, ut nos
Spiritu juo in ver a sententia consirmet; Amen. Sublcripse-
runc Lutherus, Mclanchthon, Jultus sonas, item Andreas
OTiander, qui Noribere a, Brentius, qui Tlola Suerorum,
e Scephanus Apricola, qui Auousta venerant: ab alcera
vero parte Occolampadius, Zvinglius, Bucerus _ C’a(par
Hledio. Res confecta fuit die terrio Octobris: ec orriculi
mox Wicceberga erpis exculi; inferti etiam germaniceto-
mo quarto operum Cutheri, ee latine Ililtoria Confestro-
nis Auoustona, quam Chrtraus edidic.
L. XI. Cupiebane quidem a Luthero se Frares
aenosci et haberi: sed imperrare non poruerune. Nihi-
lominus Philippus, Flaiha Landorarius, cujus auspiciis
haec gerebantur, rem deinceps ec quidem in celeberrimis
illis Aupustanis Comitiis, quum Confessio exhibenda esset.
urgere non deltitit. Bucerus aucem prae omnibus aliis
concordix Fuit cupidinimus, ejusque conciliandae pratia
mapnoslabores subjit, conatus ostendere, dissentum esse
noninre, sed in verbis, ec modis loquendi. Suas etiam
Formulas ec Contessionem, quam nomine ciricarum Ar-
sentinensis, Memminsenlis, Constantiensis e Lindavien
IS, Ccelari exhibendam scribebat, ita temperavie, ut urri-
que parti possent probari. Deinde ance exitum Comitio.
rum, Augustâ ad Lucherum, qui Cobursi eo tempore
commorabatur, ut cum ipso de concordia aneret, pro-
Fectus est. Ponebat aurem fundamentum conciliationis
in ambiouis Formulis, quas una pars de manducatione A
surata sire spirituali, ec praesentia tali, sine quali mandu-
catio-
PaS. 469
Pa5. 643

## Folio 49 — 1049006909:0177
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000177.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
CHRISFE EN RUCTTARISTES.
cationem iltam spiricualem per fidem non peragi statue-
BanE: alcera vero de propriâ e orali monducatione, et
veca praesentia veri corvoris (nempe corporis in praedica.
mento subltantixe) acciperet: ut ica, si ad verba obiter
aetenderetur, specie tenus convenirent, qut Paltem con-
venire crederentur, sive mera verha spectantibus d de
Teritu non Collicitis convenire appareret, criam i reaple e
cententiis non convenirent. Ouolis conciliandi rario à
Euthero de plerisque aliis prudentibus utriusque partis
merico rejecta Fuic ee improbata.
L. XII. Bucerus tamen Cuum Paxum volvere non
desit. Anno proximo, cIsImZXXI videlicet, ad Arne.
Cum Brunricid Lunebursi Ducem, qui superiore onno
Rusustanx Confestioni subseripserar, de concordia literas
dectic; Dux ad Lucherum, qui Kalendis Februarii respon-
dens inter caerera hunc in modum leribit: Ouod BucerH
ait, de verbis solummodo certamen esse, id vel cum capitis (3
vitae mea periculo verum esse optarin. Profeco si res babe-
ret, coniroversia bactanto inter vallo non durasset, imo nullo
umquam tempore ccepisset. Mihi sane concordianonminus cordi
est, quam ipsi, id quod Coburei ex me copiosiis intellexit. Ideo.
que jam sufficere judico (donec Deus pluslareitus fuerit) puni-
cum hoc obtineamus, ut videlicet ab utraque parte. satis nimirum
mutuo admonities intelledi, scriptis pro (s contra abstineamus.
Ouumque Dominus eam eratiam lareitus sib. ut concedant, Cbristi
corpus animae in Sacramento adesse, in bonum spem erieor, ipsos
proeressu temporis etiam hoc daturos esse, quod eodem modaori
seu externe in pane praesens sit, quum quidem nihil exo diseri.
minis aut impedimenti animad vertam. = Pt sane si divina
oratia consentionem larciatur, laetus moriar, Es buic mundo, Deo
volente, valedicam. Alxc depromsimus ex hictoria Ausu- Paf. 191
Aana

## Folio 50 — 1049006909:0178
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000178.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
DE PRRSENZIA CORDOR: EF SANC.
sonae Contettionis, quam germane conscripserune D0.
ctores Timotheus Kirchnerus, Nicolous Selneccerus de
Martinus Chemnitius, latine aucem verrirJacobus Cioditri
dus, Chemnicii gener, edita Lipha,
I. ZCIII. anno sequence consultus Lutherus ob AI-
Bereo primo Borulha Duce, relponder cum in terris luis,
E populo suo recte consultum velic, Zvinslianae opinio-
nis scctacores tolerarenon debere. Kpistolam limul ac seri-
Plic, etiam edidic; prottancem hodie in fine tomi quinti Je-
menis editionis. Statim abinitio celtatur, se posthac cumillis
de hac controversia nihileractaturu. Tch Babes vollendurcti
Dentruce lassen aubgehensden chivermernaberinabldamit
anzuzeigen) DaB ich nicht metir gedencee mit ibven von der
Fache su handelen. Addic, diabolum eorum esse magi-
Arum: nihili cos Facere, etiamsi convineantur, etiamr
divinitis corripianrur ec aflipantur: quo retert eladem a
quam ad Capellos prove Tisurum, ubi Z vinalius occu-
Duit, a popularibus luis Pontificiis superiore anno acceo
beronc. DeildennoDt inquic. Io gewaltiu Drein zeic
netsunomit der trasse thatlich solchen Sethun verdammets
und unsern Slauben bestatiget ) so istes Zeit ) Das man ausf.
Bore zuzweisrelen uno su dilpuciren: EC.
L. XIV. AnnO CIDIO ZXXII aliam advertus eos.
dem Fpiltolam, aerem itidem e ocerbam, ab Penatum pon
pulunque Mceno. Francoturranum in publicum emilies
quae exstar in tomosenenA (exto.
L. =V. Bucerus omnem nihilominus lapidem mo-
vere persit, ne de sopienda discordiâ ec lite concepta spes
decoller. Hlabetur ejus impullu Convencus Constoncia, in
quoicorum demodoineundae concordiae tractotum Fuit, ut
DeMOxat LaratOrUS. Ludit etiam declarationem, quae ica
L. uthe
As. 1585. 2.
Pagi 4880
PaS+1OS.
28. 24.

## Folio 51 — 1049006909:0179
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000179.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
CMRISTE IN PUCEARISETA.
Luchero artilit, ut denuo de concordia spem conciperet,
eaque gracia ad Argentinenses e Auoustanos placide de
Benione scriberet. Nec interea quiescobat Philippus
Landorarius, qui Bucerum et Hclanchehonem Callelas
evocavit, Cub finem anni cII ZZETIV. Tulic eo secum
Nclanchehon consilium Lutheri, septem articulis com-
prehentum. Primo improbat, concroversiam logoma-
ehiis impurari, qual hactonus alii alios non incellexistent.
Secundo rejicit inventionem media cujusdam sententia,
qua nemerius partis conscientia Patistaciat. Pertio docet
pro vera veri corporis praesentis Facere perspicuum tex-
tum Franselii. sc consentum antiquitatis. Ouarto, quinto
ee lexto asit denonnullis Augustini dictis, quae videntur
Lvinslianistarere. Sepeimo demum, Si baec, inquit; quae
modo recitata sunt capita. sal vamibi atque inteera relinquantur.
non multis opus est precibus. Testis enim mihi Deus est, me, (8
fieriposset, dissidium boemea vit a ac sancuine redenturum esse
Sed quid faciam? Forte ipsi conscientia minime mala, altero
intelleu constridi sunt. Ideoque libenter ipsos feremus: si inno-
centes (s puri sunt, Christus ipsos facile liberabit. Interim (s
exo profectobona conscientia altero intelledu constrictus sum,
nisi id forte mibi accidat, ut memetipsum non aonoscam. Itidem
dcitur me quoque tolerent. si descendere in meam sententiam
nequeunt. Hlaec ex hictoria d Kirchnero, Selneccero d Pa3. 262.
Chemnitio consectâ, paullo anre laudata. Px qu’à qua à
Bucero Philippus reculerit, et quid de iis Lucherus judi-
careric, harum rerum aridi copnoscere porerune.
L. XVI. Exstanc etiam incer Consilia Philippi a Po.
zelio edita epiltola, quas reversus hoc de nesocio ad va-
rios scripsC. ad Camerarium: Fleri primum, boc est, dic Pas. 238.
nono Tanvarii (Anno CID IO ZZ Z V) domumre versus sum ex
Catbis.

## Folio 52 — 1049006909:0180
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000180.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
DF PRASENTLA CORPOR. EF SANO.
Cattis, quo me Cn Bucerum vocarat o Mancdior Philippus Land-
pravius, ut cxonostrorum, ille suorum sententias afferret vet E
damagus in illa per vuleat a caua. Meam sententiam nolinune
requirere: fui enim nuncius alienae, nempe quam d Luchero
praescriptam diximus. Ad Brencium dic XXI Tanvariio
Seripsisti mibi aliquoties de Sacramentariis, es concordiam de-
hortaris; etiam s instexerint se ad Lutheri sententiam. MiBren-
bi, si qui sunt, qui de Trinitate aut aliis articulis anobis dissenti-
unt, cum iis nullum mibi faedus erit, (5 ex secrandos judico. Spero
autem nullos esse inter eos, qui praesunt Rcclesiis in iis civitati-
bus, quae nostris conjundtae sunt.- Caeterum de concordia nihil
adhuc est adtum. Tantum sententias Buceri hucpertuli. FF in
alid EDiCOla: Jussus sum ad te Cs multos elios scribere, (s ve-
Aras sententias explorare. Antolerandos esse judicetis sic senti-
entes ac docentes ? Oua de re volo, ut mibi respondeas, nai un à var
Doprincos Ad Bucerum ipcum: Fxbibui nostris Formulam Con-
cordiae scriptam ate, ut meministi. Dedietiam Luthero tuas li-
teras esreliquatua scriptura. Primum auten. hoc tibi plane con-
Armo. Lutherum nune amanter dete Cs tuis colleeis sentire ac lo-
qui. Deinde Formulam seu senteniam illam non damnat ille
quidem. Sed tamen paciscinondum vult, sed acendum censet cum
Ohandro (s Brentio aliisque, ut idem illis placeat. Praeterea
explorandas esse voluntates concionatorum in vestris urbibus.
Ptsi eeo quidem exposuinottris ea, quae de Sue vicis concionatori-
bus narrasti. Est ivitur mitior. sed tamen negocium differri
Vult. Ominipse, (ne habet hiltoria erium doctorum) da.
tis ad Arcentinensis P. celesiae pastores humanissimis literis, con-
ventum aliquem institui petiit, in quo de concordiâ aliisque
rebus inter non admodum multos ageretur; Fecitque
Pocestarem, ue tempus nec non locum vel in Flassia vel
Cobursi constiruerent. Dacx Fuerune V Octobris in anno
cIDToXLXV.
LZVII. EC.
Pa8. 247.
P25. 249.
PAS. 250
P28, 165.

## Folio 53 — 1049006909:0181
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000181.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
CHRISTL EN FUCMARISETA.
LXVII. Ecclesia itaque superioris Cerm
quum Ilenaci in Thurinpia conventum cui Lutherus et
Theolosi interessent, haberi accepissene, miserunE ed Ar-
sencina Woltoansum Ciopironem ee Bucerum, Aupusta
Bonitacium Lrcosthenem et Woltrensum Musculum,
Vima Martinum Freclitum, aliunde alios, moniris priiis
HTelvetiis; qui tamen tempore exclusi, ee quod publica
auctorieace invieacinon essont, e Puis nemine odjunxerunt:
aecinetis itineri nihilominus neoocium concordix accu-
rare commendorune. Illi profecti ienacum, quum ibi,
quos quaerebane, non invenissent. Wicebeream sele con-
culerune, mense Majo, et post vorios conprectus acque
colloguis consenserunt in Formulam a Melanchehone con-
seriptam, quataceneur; cum pane (s vino v’ere es essentiali. Exstar in
ter praesens adesse exhiberi Cs sumi corpuses sancuinem CBristi. Historia
item, sacramentali unione panem esse corpus Christi, hoc est. por-
redtopane veresimul praesens esse, C vere porriei corpus Christi: fectionis
icem, indignis vere exhiberi corpus C sancuinem Cbristi, (9 Chyux
and. paβ.
indionos vere accipere, quum institutio es mandatum Cbristi 680.
Domini ser vantur. Duum autem hoc tempore, ajunt, paucino-
Arum con venerint, Cn ad caeteros etiam concionatores (o maxi-
Aratus utrinque referri hanc causam necesse sit: nondum con-
eludere hanc concordiam possumus, priusquam ad caeteros etiam
retulerimus. Sublcriplerunt qui superius memorabantur;
necnon Lucherus, Cruciper, Burenharius, Melanchthon.
alii. Hlaec octa funt mense Majo; cujus die ZZIIX, qu’a
Dominica Exaudi erat, Bucerus concionemhabuiis postri-
die ipse e socii sublcriplerunt ex ad discessum se accinxe.
runt. Sic enim haec narrantur à Ludorico Larateroin Hli- Pag. 26.
Roria Cacramentario.
Augustao
nX COn.
nlada

## Folio 54 — 1049006909:0182
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000182.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
15, 232
DE PRASEHETA COREOR, AY SANO.
LZIIZ. Addic, ab Helveciis, Cub inicium hujuo
onni Basilex Synodum celebrantibus, Teripram fuisse C’on-
Festionem, in qua loquantur ad hunc modum: In Fucha-
ristia panis 63 vinum siena sunt; res autem, communicatio cor-
Poris Christi, parta salus Cn peccatorum remissio, quae quidem
percipiuntur side, quemadmodum siona ore corporeo. Caena
mystica est, in qua Dominus corpus es sancuinem suum, id est.
seipsum suis vere ad hoc offert, ut macis macisque in illis vivant
C illiinipso. Non quodpani en vino corpus C sanouis Domine
vel naturaliteruniantur. V el sic localiter includantur, velulla
huc carnali praesentia statuantur: sed quod panis Cs vinum ex
institutione Dominisiona sint, quibus ab ipso Dominoper F celestae
ministerium vera corporis (5 sancuis ejus communicatio, non in
periturum ventris cibum, sed in aeternae vitae alimoniâ exbibea-
tur. HIoc iplum de Pucbaristia caput, ait L avaterus, ibatem-
perari volebant, ut ne contentionis materiam praeberent, (sL.u-
therus illua non improbaret. Fxtribicam aurem Luthero d
Capitone et Bucero Contessionem hanc Fuisse die demum
ZZVII Maii: illum laudasse Rudium concordiae, ac promisisse
bene volentiam suam ad omnia promtam, quo ad eiper conscien
tiam liceret. Dicunt autores Admonicionis Neustadiana
in librum Concordia: Fam confestionem Balileensem T u
therus probavit, non inveniens incd, quod reprebenderet.
Quodnontuverosimile. Bucerus quidem et C’apito, unio-
niscupidiores, ucciopudtuosriam munirent, quum ad c0s
reciissene, reculerune. Cuthero Confessionem illam non displi-
cuisse: uti memorar L araterus, item ministri Rccleliae Ti-
Surina, in Orthodoxa lud Contessione, quam latine ee
Fermanice omno clo Id XLV ediderunt.
L XIX. Post reditum sane nihil diligentia incer-
miserune, uc Helretiis approbationem capitum Formula
Nica

## Folio 55 — 1049006909:0183
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000183.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
CMRISTE EN LUEHARISETA.
Wiceberaensis persraderent. Ouibus tamen vila unt
obscura C amhioua, Cn cum Basileensi confessione non usquequa.
que concruere. Bucerus outem lone a declaratione oltendere
conatus est conpruere, et utrobique eandem doctrinam
contineri. Declarationem illam suam liceris consignare
jussus, paruit. Exstat inter Consiliacheologica PhilipBI, a P28. 257.
Pexelio edica. Peroit tamen ita loqui, ut pro se ueriquo
possint interpretaci: nempe ludit ambiguitace manducanai.
quod quisque ex luo sensu porest intelligere, alius vide-
licet, de simplice ee proprie dicta manducatione, quae oro
Ac; alius de Aguraci e mecaphorica, quae tc per Aidem.
e praelentiom rei, quae creditur, non efficie aut requirie.
nisi icidem metaphoricam; sicur quodcunque incellieitur,
incellectui quodammodo praesens est, non quidem juxta
esse suum reale, sed juxta esse incentionale, live speciem
intellipibilem.
LXX. Magis simpliciter et ingenué Helretii, qui
Buceri quidera declarationem, quam cripto complexus
erot, Luthero milerunt, ut, an articulos eos ipse quoque
ita intelligi vellet, dispiceret: sed suam adiunXerHHE, qua
diferte explicane, a se illos ita accipi, quod non inficientur
dominum nostrum resum Christum, dum in Lcclesiae caetusaera
ccena ex ipsus institutione rite celebratur C distribuitur, sidelt
duntaxat mentere vera apprehendi, participari atque percipi
Addunt, uc plenius incelligantur, de ministerio verbi, la-
cramentis, baptismo: _t tondem, ubi de Fucharictia apunt,
Nibil est inquiunt, vel incaelo vel interra, quod animas no-
Arasalere vel satiare possit, nis Dominus ipse tolus. Sic ereo
corpus Christi vere manducatur, sanouisque ejus verebibitur in
Ceena non tamencrasso illo atque carnalimodo, quo hucusque P a-
pistae doeuerunt. quasi scilicet mandusetur substantialiter.- sed
spiritua.

## Folio 56 — 1049006909:0184
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000184.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
10
DE PRASENTTA CORPOR. EF SANO.
spiritualiter, id est, spiritualimodo (3 fidei mente. Recta enim
ac vera side apprehendimus Cs accipimus Dei promissiones ac
ceelestia dona. Per eamdem sidem utiliter comeditur Dominus.
ut ipse nunc in suis vivat, 65 sui in eo. Promicrune sibi, ex
hujusmodi decloratione pertectam concordiam sperari
Polle, quam tamen ica accipi volune, ut maneat nihilominus
post eam omnibus P. cclestis sua libertas Cartatecta, ut de hocjan-
disimonegociolibere illis loqui liceat, prout consultissimum vi-
sum fuerit.
L XZI. HIanc epistolam (ad modum enim epicto.
lae, cuideclaratio ipsa inserta fuit, haec Scripta eranc) Ba(.
lea, menso Novembri anno cID ID ZXXVI contectam,
Februario onni proximi Smalcaldia in celeori Conventur
Puthero Bucerus, qui eo unâ cum Paulo fasio ee Boni.
Facio Lrcoltene profectus erat, exhibuit. Sed morbus
Lucheri, ingentesque à calculo dolores, ne respontum
illi reterrene, prohibuerune. Ouod tamen sub finem ejus.
dem anni, lalendis Decembris scriptum ec mogiltracibus
ciritacum Tipurinae, Cernensis, Basileensis SeaFhusianae
Sansallensis, Mulhulina _ Bihelenlis inscripcum, eandem
submie.
LXXII. EK aurem responsum illud epregium, ec
dignum oblervari. Initio moram exculae, de concordia
Rudio in Helveciis deprehenso laetatur, ec successum d
Deo precibus postular. Deinde, SHderhalben) aic, mein
Freundliche Ditte) C. C. Wolte dazu thun) uno mit erust
verschassen daß beu Cuch von Den Curen ) Die Cchreier) 0
wieder uno uno Die Concordia plauderus sich ibres schriciens
enthaltensuno Daß Dolce einfeltiq lebren. Daruber Diese
sache Der Concordien lassen befolilen sein Denen) Die dazube-
ssen uno tuchtiu sein.- Uno suvor wil ichia ganz demus
tg

## Folio 57 — 1049006909:0185
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000185.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
CHRISEE IN RUCMARISTIL.
tiglich gebeten haben (woslet euch zumir versehen ) als einem
Der es ja nuch mit Berten meinet) uno vas zuforderung der
Concordien Dienet) so viel inir immer muglict  aumirnicht
mangelen sol Das veiB OOtsden ich zum Zeugen auf meine
Ocele nehinesDen Die 3Wwietracht weder mir noch jemando ge
Bolfren sondeinvielen chaden gethanhatsdaB frcilich nicts
nuhlichs noch guto Darinnen zu Bosten gewest) nuchnoch ist.
Subiunsit de declaracione orciculorum, quom luxe exilto-
ae Felretii inserverone: et in primo quidem praedicario-
nem sc ministerium Verbi concernente, nihil le ait delide-
rare; led nec in secundo, qui de baptismo agat. Detertio,ut-
poce quemnosmodo consideramus, ipsissima verba, subjici-
itteee
Christishabe vir auch nochnie gelehret slehren auch nochnichts
DaBCbristus Bernieder oder von der rechten sand Bottes Gera
meder uno auffahresnoch sichtbartch noch unsichtbarlhch Brei
s
engensim
mel )sibend zur rechten Bottes zutinftig etc. Dud lasseneo
Gottlicher Llmachtigceit Befohlen serusivie seineeib uno D Tut
16
im beriomabluns gegebenverdesvo manaus seinem Beseh
zusamen Fomptiono sein einsebung gehalten wiro vir dencten
Dar Peiner auffahet noch mederfahet Dle Da solte geschebensson
vernbleiben schlechto uno einfeltiu ben seinen Borten) Dab
eH mein Eeib, DaB ist mein BluF) Doch vie Droben ges
sagt)vo wir hierin einander nicht genhlich verscunden (io jeu
DaBieB Das beste sDaB wir gegen ein ander freundlic seins uno
iiner Das beste zu einsander verseben) bis daB gluuu und trube
Daser sich seBe. G0 Ean auch D. Capito und M. Bucerus Bie
rinallen volzurahten, vo virnur die Berbenzusmmen sehen
und allenonwillen Fatren lassensdamit dem beil. Oeistraum
gegeben veiter Die Piebe uno freundliche Concordin volromen

## Folio 58 — 1049006909:0186
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000186.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
18
DE PRESENTLA CORPOR ET SANO.
zu machensmie ver denunserstheils Conderlicu metnet
Berson
halben allen unwillen von Berben Fahren lasen sund euch
mittreim und liebe meinen Deun ven vir schous so es mit eruse
trcibens Das Bochstethun(Duesen wir Dennoch geosse Botteo
Dulte und Dacht) veil derSatan uno un Der Concordiafeind
Wollivird Die seinen zu sinden wissen, dic Deume indFelseniu
Den ZBeg Werfen werden IDaB nichtnobtiit) DaB auch vir
Saderaurichten ( uno verdechtiu auffeinander sei) sondern
mur Dic Berbenuno and ein ander reichen gleit und Festlal
ten damit es nicht Bernach erger verde den zuvor.
LXXIII. Sxltat inteera existola sive responsum in
senenti sexto tomo operum Lucheri. In quibus equidem
hoc de nesocio nihil praeterea invenio. In seripris tamen
Calrinianorum echiltoriarrium illorum nostrorum docto.
rum leso Flelvecios Tiguro respondisse, die quarto Maji,
onno CED IS ZXZTIX: e de re tora, inprimis vero Pucha-
ristica in hunc modum verba Fecise: Duum videamus R. I.
nihil discrepantiae aut absurditatis in venisse in Articulis de ex-
terno verbo, C3 de Baptismo (quemadmodum nec nos ullam in eis
perspicere possumus) es simul intellivamus. 00s circa articulum
de lacramento corporis (5 Jansuinis Cbristi neque docuisse olim
neqe nunc quidem docere, Cbristum ecaelo es a dextra Dei pa-
tris sui descendere aut rursus adscendere, nec visibili nec in-
ovisibiliullo modo: sed retinere firmiter (ut Cs nos facimus) Ar
ticulum fidei, Adscendit in caelum. sed et ad deateram D et P a-
tris, 65 inde venturus est judicare (nC. Neque illic siericoeitetis
ullum vel descensum vel adscensum: denique nullam ejusmodi in
Saera Ceen a constituatis corporis es (anguinis Christipraesentiam
vel manducatione ex qua aliquid eo se quatur repuonans aut ullo
modo contrarium vel jusceptae Cbristi bumanitati. vel ejus ad
scensioni in caelum, ac caelestiip sus eloriae, vel denique ullis Cbristi-
aB
Pa∞. 507

## Folio 59 — 1049006909:0187
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000187.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
CFTRTSEEIN RUCETARISTIA.
nafidei articulis, ullisve aliis Scripturae locis. Nec nos quoque ed
ad verso in Ceen a constituere velimus tantum nuda C5 V acuaA
ona, sed etiam ibicorpus C5 sancuinem Dominies recipi esman-
ducari, (ita ut in sese duntasat fidelimente vere apprebendan-
tur 65 percipiantur) aptissime aenoscamus, juatatenorem C3 mo-
dum expositum in praedic a nostr a Confessione ejusque ad vosSmal
kaldiam misa declaratione, in qua nos firmi es immoti adbuc per-
sistimum. Fx bis, inquam, omnibus non possumus aliud perspicere
aut sentire, quam internos (Deosit lans) de sensu aut ver a sub.
Rantia bujiu articuli unanimem esse consensum: pacemque opti-
mam sine ulla amplius contro versia internos coaluisse: Deumge
adhanc veram concordiam nos suo auxilio adduxisse: Cui nos
eam obrem maximas laudes (5 gratias aeimus in aeternum.
IXXIV. Sed et huic epistolae responsum a LI
chero, ec quidem proximo mense Junio, die Toris DoK
Bapricta, repositum Fuisse commemorant. Accepi, inquit,
Scriptum vestru ad me quart a die Maji datum: ex quo perlubens
intellexi omniui vestrum animos ad concordiam esse paratissimos.
C scriptum meum vobis oratum fuisse. Nempequodnoshicnon
doceamus statuendum esse ullum in sacrosancto sacramentocaenae
Domininostri vel ascensum vel descensum, quam vis in ea verut
corpus ( verus sanguis Domini nostri cu pane Cs vino sumatur.
Ouod vero seriptis comprebendi non potest, id consido melius D.
BucerumE D. Capitonem coram exposituros, quibus baec omnia
concredidi, (s precibus multis commisi. P.t quandoquide mihi du-
bium non est. plebeculam vobis sub esse probissima quae serio affectu
ducatur ad bene acendum, C5 ad rectam viam capessendam; non
leveminde laetitiam, spemque in Deum concepi, futurum (squi-
dem dextre cumtenero es infirmo erexe exerimus) ut, quam vis
uncus aliquis aliquo vorsum promineat, Lutherus sine dubio
rermanice: Dbes schon nneinem oder anderen Orteinenba-

## Folio 60 — 1049006909:0188
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000188.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Hist. Sa.
cramio e
50
DE PRESENELA CORPOR. EY SANO.
Fen Bettes) Deus tamen auxilium ad omnia impedimenta felici
successu tollenda sit suppeditaturus. Amen.
LXXV. Orinam eo in lacures perlereraset, caritas
ac concordia utrimq; constitissene, dexcera ecanimiconjun
etimonsissene, etiamsi, ut Lutherusloquitur, wirBiereinein.
andernicht gentlich verstande soder es schonan einemoderan
DerenOrteinen Batengehabt) nec denuo adrixas e conten-
tiones, imocondemnationes icum fuisset. Cujusculpa idta-
etum, hautremere dixero. Laracerus varrac. Christophorum
Frolchorerum cirem ec erpopraphum Tigurinum misisse
Luthero exemplum nova tronslacionis Bibliorum, ejus sine
dubio, quam ipse copse anno clo 1o ZL III eypisluis vulsave.
rac, e ministri ecclelia Tiourinae, Leo suda inprimis, de
nonmilli alii elaboraverane: Lurherum autem reseripsisse
ne posrhac ei aliquid mibtat, quod a ministris ecclesiae Tigurinae
profectum sit. Seenim nullum cum eis commercium habere, libros
corumnec recipere, nec lepere velle. nam ecclesias Dei cumeis
communicare non posse. Multos quidem labores sustinere, sed ir-
ritos C5 frustraneos: quandoquidem Cs ipsi jam damnatisint, (5
alios quoque miseros homines secum ad inferos abdueant. Se iba-
que damnationis es blaspbemae doctrinae illorum nolle consortem
esse, sed quo ad vixerit, eos es precibus es libris oppuenare con-
situisse. IIas a Luthero literas propria manu conscriptas, de
Ligurum missas fuisse icidem memorane et queruntur ipa
ecclesiae Tigurinae ministri Confestione sua, quam orrhio-
donam vocant, post biennium editâ. Si haec ad hune se
modum habent. videtur Lutherus concoquere non po-
tuisse, quod sibi Tigurini auetoricorem vertendi Biblia su-
MerenE. Neque desunt, qui iterarum hunc Lucheri im
perum ec vehementiam, animique de stili mucarionem in-
Rinctibus Nicolai Ambsdorti, qui apud Lucherum multa
POTE.
2t
Practatu
primo.
a3. 350.

## Folio 61 — 1049006909:0189
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000189.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
CMRISEE IN RUCMARISTIA.
votuerit, impucent. Bucerus Pipurinis succenset, quod
Formulam consensionis simpliciter, manente seilicet am-
bisuitate, et sine declaratione) adirittere noluerint.
LX XVI. Ouidquid sic, constat Lucherum in Mi.
nore lud de Saneta cucharictia confessione, quam anno
DoA Sequuro cB I ZIIV edidit, scripsisse, quae nunc subji. xomo
cio: Deilso viel uno grosse wartunqe uno vermabnunu Bottes fen. pa5o
anibnen schlectS verlobren suo Den mein Cchristrir seben. 17 5. b.
heben Sabren ausgangen (aeirsinrs, sive quod verba tirma
consictane) ean ichmitgutem Bewissen uno starctem Blau-
ben Bottliche vermabnung rutmen) neben den andern ziv0
vermabnungen (libro contra celestes propheras, e Mojore
contestione) sobin ich auch nicht zu geringe Dazu) Daß sie von
mir sch solten vermabnen lassen) ven se Boch rubmen,den tct)
aucu ein Diener CBristi bin so wolis vonicht mebi) alo se uno
duch in sciner Rirchen gearbeitet habesehe Den sies willnicht zu
Bochrutmen: muß ich se Fahren lassen uno meiden) alsdie
aurona Conpirss, Die wissentlich uno muhtmilliolict verdampe
sem wollen) uno ils tel reinem einigerten gemeinschafthaben)
quepRo
Leie
Der BErr gebeut) atth. 18. ErGeisse Ctencefelo (3wingel
ederivie er volle Den ich rechene pe alle ineinen suchensnie pe
auch snodie nicht glenben wollens DaB Deo DPI
AbenD = abIser, sein rechternaturlicher Ecib) welchen der Bott.
Tose oder Sudas eben io wolimundlich emprebiets als Canet
Vetrus inid alle Deiligen. VBerDas ((ageich) nucht wiugleu
bens Der laB mic, nur zu frieden mit Driefsen Cchrissten
oder Dorten) uno hoffeben mir Feiner gemeinschasts Damio
nichto anders auB. FC nonnullis interjectis: C8 vird Die
Ochuermer nichts Belfens daß se ben dem Oaerament setr
gros gevesch Heiben von dem geistlichen essen undTlinctendes
t

## Folio 62 — 1049006909:0190
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000190.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
62
DE PR ZS. C ORD, EF SANG, CFR IN RBCFTAE.
Peibes inoDIuts Christis uno von der Piebe uno Cinigecit
Der Christen. Denndaß sind eitel Seigenbletter) Da sich dam
uno conmit Decten uno schmiueens welten, daB 6oet ilsie
Ochandeiio Gindenicht merctensolte. Diel veiniger vire
ie Belsen ibre grosse arbeit mit lebren schreiben) mit eruster
zuchtigen wandel ,DaB istnoch alles BeionichsDing. Da3I
auet) dis verlobren ists dasse Bottden Baters obnundBei
ligen Sels uno CGristum den Belland glenben) illes sage icb)
ist es verlohrens mit allen Urtictelusvic recht uno unstreslid
sie Dieselben mit Dem Falschen Festermaul nennen oder geben
DarumbdaB sie Diesen einigen Artitel leugnen undlugenstras
sen daim Bacrament Christno spricht: Retmet (DaB Drot
ino esset daBistmem Peibsder fir euch gegebenniro etc.
L.=XVII. Philippus, quiconcordiam abrumpi do-
deret, incerea dum liber eprelo exit, ad Henricum Bullin-
gerum seribens, Fortasis. dit, priusquam hae mea literae adte
perferentur, accipies atrocissimum Lutberi scriptum. in qua bel-
lum aei deinos nveraxo instaurat. Numquam majore impetu
hanc causam eeit. Desnoieitur sperare ecelepiarum pacem. Tol.
lent eristas inimici nostri, qui defendunt idola monachorum: ac
rursus ecclesiae nostrae maeis distrabentur. Oua ex re incentemca
pio dolorem. Siepistolis, qua edica sunc, credendum, tam
Philippum quam Casparem Crucirerum itahaeeres dffecit
et malehabuie, ute Wicceberoa discessum meditati fyerine.
Lutherus autem, quum ad cum anno proximo, et ante obi-
cum ultimo, perlaci essent ZZ ZII articuli Lovaniensium,
pro veteribus erroribus ec supersticionibus latarentium,
rehementer commotus illis LXXVI alios oppoluit; quo
rum rigesimo octavo in Zrioplianos etiam inrectus deiis
in haeeverbs pronunciac: (Tareticos serio censemus, es alie-
nos ab eeclosta Deiesse Z. vinglianos ( omnes sacramentarios,
E

## Folio 63 — 1049006909:0191
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000191.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
ODOMODO REFORMAZI TOLERANDE.
qui necant corpus n Sanguinem Christi ore carnalisumi in ve-
nerabili Pucbaristia. Fxltanchiarticulilarire sub Ainem to.
miprimi lacinifenensis, e sermanice in tomo sermanico
Octavo.
L. XXIIX. Nolumus autem diffueri, nobis prae
hisce illa placere, quae anno clo I3 X XVII ad Helvericos
Lucherus Ccriplit. ex aliquam partem superius comrmemo-
rata ec productatuerune. Si enim tum temporis od eum.
quiindeliquet, modum cractari poruerunt, si contentio de
discordia Copiri dextra et cordajungi; cur idem porronon
Possir, quum in sequiores, quamcum amplecterentur, oxi.
diones poltea prolapsi non sint 2 imo nonnullas etiam e.
mendaverint, ec in aliquibus ad veritarem aut plane
nut propius accesserine. Sed hic non nisi errorem,
quem de Fucharistia adhuc Forene, consideramus. Si is
ealis ac cancus non elt, ut proprer cum Deus illos jodeoia
et reono calorum excludat, sed eo non obttance (modo
absic maliria, et contra conscientiam nihil odserane aut de
tendant, uc hic supponimus) habet ut Alios, uc heredes,
ne coheredes e nembra Chrilti; nos etiamnon alio loco,
quam Pratrum ec coheredum e membrorum ejusdem no-
biscum sub copite Christo corporis, illos habere de tracta-
re oporrebit. Si aliter egerimus, peccabimus in caritatem,
quam nobis cantopere servacor nolter commondavit, de
Chriltioni Chrictionis, qui revera Christiani sint, nec per
Aasitia vel abnegata tidei Fundamenra esse delierint, debe-
mus. Ouod abinicio hujus dissertationis pluribus expolui-
mus, e decilioniquacionis, camquam fundamentum sub-
Crarimus.
L.XXIZ. Jam considerari velimus cognitionem, quae
proprer aliquam praxin sitaur ad dirigondam praxinfacias
LaP. 5:8c
Pa8. 389.

## Folio 64 — 1049006909:0192
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000192.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
6
OVOMODO RETORMATI TOLERANDI.
nonmasisposse necellariam esse, quam sic ipla praxIS: de
que adeo si aliquando continsat absque jactura aeternx (a-
luris praxin auc penitus intermitti, auc perperam institur,
cum continsere itidem posse, uc h in cognicione ad praxin
eam Facience, vel praxin dirisente erretur, error ilte sit in
noxius. Nempelicoonitio propter praxin est, tum rectitu
do cornitionisut est in mente, non porest esse simpliciter
esine ulla exceptione necessaria, s praxis, proxter quam
est, aut rectitudo ejus, non tuerie quo ad ipsum actum e
exercitium pari modo neceltaria. Lacentur autem omnes;
rec, quod sciam, eAt qui eac inticias. Expe e variis casibus
fieri posse, ut homo Adelis ulu Conetae cucharistia penirus
privetur, neque tamen propterea Calure excidat. nempe
reddipocest ipsapraxis vel odministratio hujus sacramenti
moraliter, ut loquuntur, impossibilis. Sic etiam heripotest,
uc coenitione, quae praxinictam, utrire tiat, dirisit, pertecta
e exacta potiri, vel admixtum et a majoribus ac magistris
haultum errorem penitus dexonere non detur: animo vi-
delicet praejudiciis adstrieto, de veritatis quidem cupido,
sedimbecilliore: quam ut omnia obctacula, quae (ape mul-
cae magnalunt, removere valeot. Sicut igitur, si Fuerie
desiderium Fruendi cucharistia, non obest saluri, quodper
impedimenta actu Frui non liceat: ita eriam in quo Fuerit
deliderium ex Rudium cornoscendae veritatis de hoc iplo
Ruchariltia Cacramento, non Faciet saluris sux jacturam, et-
iams ex difficultatibus ec objectionibus sele expedire, de
veritatem, quam diximus, perridere et adlequi perfecté
nequirerit. Non enim pocest esse majornecessitas coono.
scendae veritatis ad praxin Facientis, quam sc ipsiuS Dra-
2005. Ouare quam necellarium ad Falutem est novisse et
credere, quod unisenitus Dei Ailius proprer nos homines
homo

## Folio 65 — 1049006909:0193
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000193.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
ODOMODO RETORMAEI TOLERANDE.
homo sc Factus, PaCuS, morcuuS, relurrexerit; eom ne-
celsarium non eltnorisle a credere, quod in Panetâ Rucha-
rictia subsantia corporis Christi ore monducetur. Pxclu-
dimus autem malitiam e pertinacem adsertionem vel pro-
Feltionem ejus, de cujus Falsieate homini constet, de con-
Ecientia Et convieta. Id enim non imbecillicati incellectus;
Ced improbitaci ec perverlicari volunratis impurandum
fuerie: neque dubicari pocest, quin li sine, qui repugnance
conscientia errorem doceane vel rueantur, illi sibi iram
Dei e domnationem aerrahane. Tales R qui AnC, ee nO-
Bistales else conster pocerimus de iis cum L uthero dicere,
u
s sellund Fanniem and von den CGristen fir Die Ocermer fen. pa
Deten) noch sich ibr an: Tmen. Sie sind Dahin gegebensuro 176.
fundigenzum tode. Sed nos, quibus arcana cordium per-
reltisare ee incueridarum non est, eantum crimen nemini
cernere impingere decer, praelertim quum inter ilosolim
fuerint e hodie sine viri nec monsvetudinis, nec virturis,
nec eruditionis egeni.
XZC. Fateri aurem debemus, difficuleares non
esse nullas, e quibus eluctari eos oportet. Qui enim ho-
dieadversae sunc sententia, eam a majoribus de magiltris
suis acceperune, ec a cenerisungniculis edocti lune. Ouod
cum in modum animo imprellum est, non itafacile exeuti-
cur: uccaceam, mysterium hoc involvere ea, quae d commu-
Direrum ratione abhorreane, qualia sunt corpus unum simul
plurimis locis praesens esse, ee nulli tamen commenlurari,
et ubique sentus effugere. Quamquam in mrsterio Tri.
nitatis et lucornationis pleraque, non modo pari, sed ia-
jori quoque difticultati obnoxia, occurrune. Acceditinon
deesse e veceribus, de hoc mrsterio, quippe quod religio-
se venerarentur pociiis, quam curiose scrutarentur, non
Cepet
Conselt.
mim. tO. B.

## Folio 66 — 1049006909:0194
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000194.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
DDOMODO REEORMAMI POLARANDI.
temper aperre autunitormiter loquuris, qui pro alterâ sen-
tentta Facere videantur, inprimis Aupultinum, inter pra-
cipuos merito numerandum. Oui autem priroi luperiore
leculo veram praesentiam nepare caeperune, existimorune
aliâ nulla ratione Pacramentum hoc a Pontificiiserroribus
e superstitionibus, quales lunt adorario, circumsectatio,
oblatio e Pacriticium propiciatorium, per pureari polle.
Hlanc unam, politam videlicet in nesatione verae praesen
tiae veri corporis, expeditam esse: quam proptereas 
quod nihila communi natura usu alienum involvere. ee d
dictis nonnullis maximi Rugultini propemodum operte
probari viderent, hinc commoditatibus invicati, illinc dit-
ticultatibus superati, ex imbecillitare, qualem in humana
ingenia cadere neque norum est, nequemirum, amplexi
TunE.
XXC.I.
Adderem conta acerbitate _ TOt aCCUITU
latis conritiis plerumque actam fuisse, uc mentem dissen-
tientium turbare, et ab effaco alioguin vero, sed quod ad
iltum modum proponeretur, alienam reddere pocuerint.
Ouamvis enim veritas propter adjunetas criminationes
displicere non debebat, qua tamen est ingeniihumani in-
doles, abhorrere incipit a sencentia, quam sibi cum convi-
Cio oberudi animadvertie.
XXCII. Neque bona caussa bonis ec volidis pario-
nibus detenta semper fuit, sed aliquando calibus, quae sen-
centiam, evi adserenda adhibebantur, suspectam reddi-
derine. Lucherus ipse in scripris luis primis (Defirmitare
verborum, et Contellione majore) ubiguitarem sive omni-
Draelenciam corporis Chrilti, hactenus in ecclesia, nil
quod Jacobus haber Scapulentis nonnihil de ca commen
tus Fuerat, incoonitam. adrocarit: quamguam, utpridem
inonue.

## Folio 67 — 1049006909:0195
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000195.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
DDOMODO REFORMATE TOLERANDI.
monuimus, hoc sive funcamencum sive subsidium mil
Poltea fecit. Wihilominus deinceps non detuerunt, qui
praelentiam in Fucharistia omnipraesentiae, camquam Fun-
damento, inaedisicarent. et absque hac illam consistere vel
detendi Dorre negarene. Onomodo qui disputant, prae-
sentiam, de qua modo loguimur, labefactantinasis, quam
Aabiliune.
XXCIII. Ouin thelis ipla, de qua controverritur,
non semper commode proposira fuit. Dicit Servator,
Accixite, comedite. Ihoc est corpus meum. Ouodisitur aeci-
pimuse comedimus, est corpus Domini: verum, inquam.
corpus, ue verba conant, non nudum signum vel Crmto.
lum corporis, aut truetus vel effectus corporis. Huie
cheli. in disputatione contra dissentientes inhrarere opor-
cebat: quandoguidem eciom Sonetus Paulus, ubi mueae
subjectum, rocem videlicet HIOC, ibi quoque mUEAE prae
dicatum; Deque dicit, Panis est corpus Christi, sed Panis est 1. COr. 10, 16
communicatio corporis Christi. Bene Philippus NTelanchthon
exittola ad Bremenles, quam inter caeceras Fxesesi sux
subjunxic Joachimus Curcus: Dir haben uitvernommen, P3f. 331.
Baß Die geleorte in Den Cachsischen Panden Diese orte ge
Brauchet Gecten) Panem es vinum esse essentiale corpus es san-
euinem. Condern Diese form) Cum pane sumitur corpus ese
SHgewonlich uno gemaß Dieser form) Panis est communicatio
corporis. FIxec ille. Ouiicidem alicubi de OBandro con Consilio-
queritur, eo usque proeressum Fuisse, ut detenderet hanc rum parte
propositionem, iste panis est Dens.
XZ CIV. Vruncur quidem nonnulli tum veteres
tum recentiores hac loquutione, Panis est corpus Cbristi:
exponi aurem oporeet per meconrmiam, ec quidem du-
rinsculam, uc corpus accipiatur pro symbolo corporis.
ipsu
2. P48, 250
258

## Folio 68 — 1049006909:0196
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000196.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
68
DVOMODO RFFORMAEE TOLERANDE.
iplum non modo heniticance, sed etiam extribente. Quo
modo expolica pocerit admitti, uc phrasis ccclesaltica.
Satius autem fuerie, in dispucationibus, praesertim contra
dissencientes, ne offendantur illi auc curbentur, simplici-
ter loquis de loquurionibus uti, quibus uritur Scripcura
nempe, Cloc, quod accipimus dt manducamus, quum be.
redictus panis sumitur e comeditur, est corpus Cbristi.
item Panis est communicatio corporis Christi. Sic enim non
habebune illi, quod carillentur, aut quare à tronssubstan.
ciatione, vel locali inclutione, vel durabili exrra sumtio-
nem et ulum conjunetione sibi mecmone; a quibus, uepore
manifectis erroribus. et longam Ponciticiarum lupersticio.
num et corrupcelarum caudam trahentibus, merico ab-
lib. 3. exist. horrene. Hlinc igitur Oecolampadius in quadam epistola:
P05. 590. Intolerabilem sermone dico, pane substanti ve esse corpus Cbristi.
ZXCV. Cacerum, ut ad priora redeamus, qui ex
hisce difficulcatibus eluctari, ee veritarem pralenciae Cor-
poris ec lansuinis Domini in Fucharistia videre et adlequi
nondum poltunt, graciâ Dei et Calute non masis exeidene,
quam qui ne utu ipsius Fucharillia pocianeur, per im-
pedimenca, qua amoliri nequeune, prohibentur. Quam
prope ad sentenciam L ringlianam accelserine sueri in
luo srnprammace, et Brentius in Exeresi ad Johannem,
pridem expoluimus: quos tamen propterea nemo se.
henna adjudicat. Dices, sententiam illi mutarune. Sed
illosne cum quidem, quum ita sentirent. et priusquam ali.
terloqui inciperent, circa annum videlicet cToIo ZXVII,
extra Dei sraciam e in cacu damnationis Fuisse, Facilé
onisquam eftirmaverit. Ne limus duriores inalios, quam
lumusin nosmecipsos aut noAtros. W’aldenses sive Picar-
dos Bohermix ec Moraria praelentiam veri corporis in
Fucha.

## Folio 69 — 1049006909:0197
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000197.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DDOMODO REFORMALI TOLERANDT.
Fucharistia negasse nocum est. De iis tamen benione
sentit e loquitur Lutherus praetatione, quam à le edicxe
Confectioni eorum praemisie, anno cioI3 Z =XIII
p ∞)
Fomo 6.
Sen. P283
Inter cacera: Dievol ic obgenantet LBeuder veise ZU u3
d
redennicht weiB anzunemen) so il ich se Doch aucl ivieder
q0
umbnicht uberenlen snocts so eben zrwingen nach meinet veise
suredens io Fernvir sonst der Gachen eins werden und blei
ben biB daß OD et weiter schicee nach seinem willer. Item,
Deil vir Peines das ander gedencen zuverfolgen noch zu
verderbenssondernzu fordernundzu helfren) se seu in des 6.
Baulus unser Ccheidemanuno itteler) Da er sprichtom.
14. STemet ench untereinander auff) wie cuo CBristus aus.
genommen Bat) zu O0ttcsIob. Uuo abermabi SdIm. 153
Den Ochevachenim Olaubennetmet auf2c. biB Das es al
les elar uno volcommen verde.
XXCVI. Porro non est levius erratum, praeter
imo conera institutionem et mandarum Christi unius spe-
ciei ulum admittere, quam veri corporis praesenciam ne-
sarO. AC in Vilitatione SaZOniCa, AnNOCISISZZIIX
edica, diserre Lucherus: 230 Cchwachen sinD) Die - auB Tom. +
Dlodigeeit und Furchtibres Bewissens nuchteimoten bender sen. paS.
3420
estalt emprabens Diemag man lassen cinerten Bestalt noc
en Beitlanu geniessen, uno vosie es also begebren) mago etu
Brarher oder Brediger wol denselbigen reichen. Philippus in
Locis communibus onno cT3 I3 XXIII ediris, citulo de
abrosatione legis: Errat, qui putat impium edere suillam
carnem: errat item, qui putat impium abstinere à suilla. Me-
dia sunthaec, es in arbitrio nostro posta. Sic (s de Fucbaristia
judico, non peccare qui scientes hujus libertatis, es credentes,
alterutra sieni parte utantur. Ouod nobis enostrisindul.
remus, etiam aliis induls camus, nempe ut (ocierate Chri-
Rian

## Folio 70 — 1049006909:0198
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000198.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
sC
DBOMODO REFORMATI TOLFRANBI.
stionorum exclulos ad daemones ee internum non cacim
amandemus, quos circa hoc Caeramentum errare depre-
hondimus.
ZXCVII. FR aliquid, Si non corum, quod dilerre
non nepant adesse, nec attirmant abesse corpus ee Panoui-
nem Domini. Sitamen non tam quid loquantur, quam
quid sentiane, actendimus, certum est eos veri corporis
et lanovinis, secundum substantiam acceptorum, praesen-
tiam non adrnitrere. Rectius aurem fuerit, utramque
partem simplicirer de ingenue, quod sencie, protueri, quam
alteram alteri ambiouis loquendi Formulis imponere.
Oualem conciliandi rationem inierune olim Philippus de
Bocerus, nempeut praescriberentur Formulae, quaru verba
utraq;e pars amplecteretur, sed linculae luo sensu acciperent
et interpretarentur. Ouem conatum, quamvis ex pio, eo-
que insente concordix desiderio et Audio protectum.
rulla successus Felicitas excepit. Molumus, uti diximmus.
ueramque parrem lenla animi lincere e citra tucum expo-
nere: e etiamsi discrepent, nihilominus odia, ec inimici.
eias, et conviciandi ac damnondilibidinem ponere, ec mu-
tuam Chriltianam carirarem, ur Christianos decet, Fovere
_ exercere donec re inter eruditos erudire ee placide
dilcuBa e vencilata, Deus pleniorem e pertectiorem con-
sensumlarsiatur. Si enim, non obstancibus controvertiis
nostris, e erroribus, quosaltera pors alceri impingit, alii
alios, ut Christiavi Christianos, habeamus ec tractemus.
nec aliter quam per humanam meneis difficulcatibus su-
Peratae imbecillitarem errare Ratuamus, aeque ita deposi-
eis odiis, quae animose catu luo dimorere, et veri cooni-
tiorem vehementer impedire Colene, placide inter nos
conteramus ec in veritarem inguiramus; spes estnon mo.
dica

## Folio 71 — 1049006909:0199
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000199.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
GDOMNDO REFORMAEI TOLFRANDE.
dica, eam ucringue, odminiculance divina gratia, qua
mansuetis opem ferreamac, tondem inventumiri, ec dissen-
Tiones colli an componi, aue lalcem minui posse. Si vero
in mutuis odiis, et decestationibus, e exsecracionibus
persimus, oculi mentis obnubilabuntur, et neque veri-
catem neque concordiam cernere poterunt.
XXCIIL. Nolo tamen inficias ire, donec perte.
etior consensus constituatur, ad ministerium ccclesiaci
cum admirti apud nos non porte, qui in adserendâ et de-
Fendenda sententia Zvinglianae partis perleveraverines
neque mulcum pei apparere de Puritanis aut Brorniltis;
utin Anglia vocantur; hominum genere turbulenro et le-
ditioso, od moderationem et mutuam toloranciem Aecten-
dis. Animi eorum elatiores sunc, quam ut aliis, praeter.
quam sibi solis, quidquam cribuant; noritaris cupidiores.
quam ut antiquitatem, e efferatiores, quam ue tronquilli
cacem respiciane. Ouod uc de hishodie, ita olim de tlacia-
nisvere pronunciori poruil.
ZXCIT. Concludimus verbis, quibus aliquan-
dohac ipsâ de re ulus fuit eximius vir David Chyeraeuss erxtatione
Absit, ut ipsas ecclesias, principes aut populos alicubi dissentien. ini librum
tes propterea condemnem, aut condemnandos seustammis  sup- de mori de
vita eter-
pliciis objiciendos esse censeam. Pideo enim Paulum ipsum; et si na
Galatarum E Corinthiorum errores quosdam oraviter refellit
Csdamnat: tamen ccclesas Calatiae C; Corintbiorum propterea
non condemnare, vel ethnicis per sequutoribus trucidandas obji-
cere sed nihilominus amantissime complecti fovere. Mecerte.
veropectore probare, es in aliis etiam requirere moderationem
illam C5 ouuni dua erea centium exterarum ecclesias, quam in
procemio assertionis suae es C cena Domini praeceptormens P aulus
Eberus declarat, Deum quimentes corda scrubatur, testem ap.
pelle

## Folio 72 — 1049006909:0200
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000200.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DVOMODO REFORMATL TOLLERANBI.
pello. Itaque doleotant d acerbitate (s virulenti a multorum odta
ad versus docentes nostrae confessioni adjuncos, futilibus esva-
nis bisce calumniis accendi, quod omnes exteras ecclestas, Reges,
principes (5 populos de Pucharisti a dissentientes condemnent, es
diabolotradant, autminus Turcis (s Sertbis ferendos stabuant.
Ouae crudelia judicia, ut in nullius pii es sani hominis mentem
venire arbitror, ita totopedore semper damna vi Cn abominatus
sum. Hlaec Darid Chreraus. Ouin Rlectores, PrincipesXOr-
dines, quorum praetacio tormulam concordie, per quam
tamen d concordia mulci Facti sunt alieniores, onrecedit.
procectantur, nequaquam suum consilium es institutum esse. eos
homines, qui ex quadam animi simplicitate errant, nec tamen
bla sphemi in veritatem doctrinae ccelestis sunt, multo verominus
Fotas Declesias, quae vel sub Romano imperionationis Ciermani-
cae, vel alibi sunt, in Belsiovidelicet, Bricannié, Crallia damna-
re. Nequaquam enim, inquiune dubitamus, mulios pios eumi-
nime malos bomines in iis etiam Pcclesiis, quae bactenus non per
omnianobiscum senserunt, reperiri, qui simplicitatem quandam
suam sequantur, se d blaspbemias, quae contrasaeram ceenam evo-
muntur (quae colerori profecto nec pollune nec debent, de
concordia, si quidquam aliud, impedimentum maximum
Objecerinc) nullomodoprobant. Neque dubium est. quin Bel-
825_ Gallos, utur sequiorem de lanetâ Rucharistia senten-
riam sequutos, intellioant, quando paucis interjectis adle-
verant, sibi propositum numquam fuisse, hac lua Formula mo-
lestiam aut periculum creare piis, qui per sequutionem bodiepati-
untur. Onemadmodum enim, ajunt. C hristian a caritatemoti in (o.
cietatem doloris cum eis dudum venimus: ita a per sequutione sq
trrannide, quae inmiseros illos maxime exercetur, abhorremus:
Trinam tali animo ec mutuo affectu alii in alios
esse numquam desinamuS.
Ot

## Folio 73 — 1049006909:0201
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000201.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
e
bo
B
rEOROIICALIETIO.
DALOKIOM
VM CONCORDIA
ECCLESTASTIC.A.
Inc etiamnum in orbe homines, qui Scripturam
qoomasor, cui quod religionem attinet, Christiani
innicuntur, nullam auc norune, aut admictunt.
Ilorum alii eciamsi aonolcant unum summum
Deum, cicamen pluresminores et inferiores Pubjungunt,
dirinoque culeu prosequuneur: aliifolem, lunam, sellasve-
nerantur: alii aliosdeos sibi Angune: aliqui vix ullo numi-
nis Censu canguntur. Fchnici geneiles, pasani, idololatrae
sppellantur: nonvulli quoque Feri d barbari, vexote ardeu-
3P az01. Lales eriamsi Cinc, hominestamen lunt. Omnis pec-
cator, ait augultinus _ ex eo Prosper, in quantum peccator, 1. de doctr
Christ. C27
non est diligendus; omnis autem bomo, in quantum homo, dili. Sent. 267
sendus est proeter Deum. Confortium itaque communis
humanitatis, commileratio ersa tor pereuntes animas, et
dehderium provasanda sloria divina, incicare debet Chri.
Cianos, quibus illi vicini, aut alias ad eam rem copia vel
opportunitas suppetit, ut miseris ab exitio eripiendis ope.
ram impendane

## Folio 74 — 1049006909:0202
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000202.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
Ilo
DESTDERLOM ET SFBDTOM
Judaei et Muhrammedoni ab idololatria, OV ALF
GEN FES ODNOXLAS TAM DTX EMOS (A vel isto loquendi
modo admentem Auctoris capiendam hoctes adduci possine: quanquam dubitari vix
potect; quin latis capiant; capere aurem noline, ne carillandi e calumniandi desit Oc
calio) alienilune. Illi codices Vereris cestamenti; icti et-
jam Nori libros admictunt e probant. illorum plurimi
inter Chrictianos desunt ec tolerantur; ilti magnam partem
nonnullis ricini Cunc ec aliquando amici. Ursentior ita-
queratio, ec promtior procedendi modus impellere debent,
ne officio luo desint, qui vel Judaeis Familiaribus aut subdi-
tis, vel Muhammedanis ricinis ec amicis utuneur.
TTI. Chrictionorum ticulo etiam illi se venditant,
qui tamen eo nomine vix dieni, quod etiamsi Christum
quemdam in mundum venisse opnoscane; (unde Forte Chri-
Cani nominis participes Factos dixeris) praecipua tamen
Chrictiana Adei copita sive mysteria denerant, nempe Deum
esse Potrem, Filium ex Spiricum Canetum, sibi invicem
quosoiss, ec exhis Filium hominem Factum propeccatisno-
Aris Cacisfecisse; atque adeo ejus pastione, morte et meri-
+0. jultificationem nostram ec spem arernae Calurisniti. IlaeC
quia negant, Christonam Adem ec religionem plave ever-
tunt. Neophotiniani et Socinianihodie appellantur. Ad eos
prope accedunt anobapeistae, in tot sectas divisi, ut distin-
ce enumerare difficile HI. Ouin tamen, ubi heriullomo-
do pocerit, de his ec illis ad meliorem mentem troducendis
opera sc danda, nemo temere nepaverit.
IV. Oui credunt ea, quae Socinianos negare dixi-
mus, et proinde se non propriis meritis, sed virtute de me
ricopassionis selu Chricti peccacorum remictionem conse-
quucuros, et post resurrectionem carnis sux, ad gloriam
perrenturos contidunt, ponuntque inter se e iram divi-
nam merirum sc mortem Christi; praererea bapcizati sunt,
e FU.

## Folio 75 — 1049006909:0203
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000203.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
GOrCORDLE ECCLESTASTICR.
e Fucharistia, pront datur, Fruuntur; opera autem carnis
non perpecrant. sed temperanter. juste de pie virune in
praesence seculo, exspectantes beacam ipem de illustrem
adrencum eloriae maeni Deidc Tervatoris nostriselu Chri-
Si: C05 a Deo Ailios haberi, et ad heredicarem regni cae-
lectis admitti, certum eAt. Tales aucem inter le longe
maxis conveniune, ec intimius conjunguntur, quam pri-
dem memorati; nempe licut membra sub capite Christo.
Odisse icaquenon oporter. Nam qui dicit je inluce esse (3 Fra. 1. Jolus 2. q
trem suum odit, in tenebris est usque adbue; imo homicida est. 3. 15.
Neque laris est racare odio, sed dilisere oportet. Nam
qui non dilicit fratrem, non est ex Deo, Cs manet in morte,
LTohan. III, 10 ∞ 14. Cbristus est caput ecclesiae, (5 ipse est
sorne sire sal vator corporis lui, id cAt, cccleliae (uae, F. Ph. V, 24.
Dui extra corpus illud est, live ejus corporis sub capite
Chrilto membrum non eA, non porest salvari. Qui vero
ejusdem corporis sub capite Christo membra lunt, inter
se lunc tratres e Porores. Quod ipitur artinee Ponciticios
e ReFormatos, duc nepari oportet quemquam eorum elle
mebrum Christi, et aftirmari, omnes, quotquot lunt aue
fuerunt, etiamsi contra conscientiam cuam nihil adserve
rint aucegerint, laborantes isnorantiâ quam luperore ne-
queant, nihilominus exera lpem Calutis Politos d aeternae
morri addictosesse; aut, si nobiscum iltarum parcium ali-
qui (Forre etiam mulci) acernae ricae participes ese pos.
tunt vel erunt, e0s tamquam ejusdem Paeris, (cui videli-
cet urrimque dicimus. Pater noster, qui es in caelis) Alios,
camquam concorpores ec coheredes, tamquam trarres de
Torores haberi ee dilisi oportet. Bene Catechismus
Tridencinus in Rxplicatione Orationis Dominica: Ouum
Patrem in vocamus singuli, (s NOS
RII M apellamus, doce-

## Folio 76 — 1049006909:0204
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000204.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
DESIDERIOM EE SFODTOM
mur ex donosjure divinae adoptionis consequi necessario, ut
fratres sntsideles omnes, es inter se fraterne amare debeant.
V. Pium ipicur est desiderium eorum, qui expe-
tune diffidia et odia, qua inraluerune proh dolori inter
illos, qui tales sune, qui ica, uei dictum fuit, credunt leque
serune, aut cerre perere debebont, mitisari, ec s Reri queant,
plané colli. Pendechinenon modoconcordia e tranquii.
litos ecclesialtica, verum etiam civilis, inrerdum quoque
domestica, licue se hodie res habene in imperio Romano
Crermonico, ut de aliis regnis e provinciis caceam. Cooni-
erat. in P tum perspectumque habemus, ait D. Leonhardus FTUEterUS,
cen. ad lect
Dace Ecclesae pacem nostram contineri; Cs a tranquillitate FC-
elessae ipsus etiam Reip. incolumitatem pendere. Si Princeps
perlrasus sic Cubdiros uos esse infidoles aut harericos;
subdici simplicicer persras sine de Principe luo; uxor dema-
rico, et marieus de uxore: Qui heri porerit, ut nonemer-
ant hinc inde sivistrae suspiciones, diffidenria, e averto.
nes dc adverlicates animorum: Ouae valido argumento
elidentur, sinon obstonte sencentiorum aliguarum diver-
litare, alter alterum habeat Christianum, Deisilium, _t pxo-
inde Fratrem sc coheredem aeternee vira. Ilareticus Ari
ete proprieque dictus non est Adelis, sed aquipollet infi-
deli. Neque enim magis Deo estamicus, neque maiore
in pratia, neque moxis servatur, quam intideles. Aqué
perit, aeque consortio beatorum exeluditur, de perie e
excluditur intidelis. Ouod sautem insidelis discedit, ait lan-
eo Cor.7 Ctus Paulus, dut se leparat, discedat et leparacusesto. Fr-
e0 itidem s haereticus vel haererica, qui infidelibusnihilo
lune meliores, discecunt aur se separane, discedant et sepa-
rati Cunto. Fx hrpochesi igicur mucua condemnationis
conjusia inter hociernos diverlae hactenus professionis
Citre

## Folio 77 — 1049006909:0205
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000205.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
GOrCORDLE RCCLESASTICA.
Chrictianos inita, dissolutionis periculo objiciuntur.
lit
iama vero detualis et externa per Cacramentum commu-
nio, inprimis propter exorras circa idiplum infelices con-
croverlias, prohibeatur; perlereret nihilominus vircualis
ec incerna, consistens in mutua benevolencia, et caritate,
qualem Christiano debet Christionus, e in desderio Au.
dicque remorendorum impedimentorum, qua actuali de
externa perfecta communione obliltunt. Ouo animo l1
limus, cecerrimum Cchismatis crimen a nobis amolimur.
Dovid Choeraeus, ubi opit de pace anno cii ID ZZXII
inita, dit convenise, ut unusquisque alterum vera amicitia s Ctu. Sexon-
Christiana caritate compleceretur.
IV. Inceres obterrandum, non esse viri boni ne-
dum Chrictioni, aliud sentire, ee aliud retragance consci-
encis protiteri. Qui novit Cajum Sejo tres obolos de
bere, non pocest sive reatu mortalis Deccati contrarium
aftirmare, vel celtimonium perhibere, quod non debeat.
Sic etiam, ee multo masis, qui apud animum suum per-
Tralus est, nullam esse Pontificis arauaernoiar, nuIlum ex
sure dirino primatum, nullum purgatorium, nullamerans.
lubltanciationem, non pocest Calrâ conscientia prae le ferre
et protireri, quod esse credat. Oui parlvalus est manda-
10 dirino se teneri ad sumendam ucramque Fuchariltia
speciem, non porest illaesa consciencia contentus este una.
Oui perluasus est praesenciam corporis de lanouinis DO.
minici in Caneta Fucharictia verbis Dominicis aftirmari,
non pocest eam line insenti reatu inficiari. Oui per-
sualus est, inquam, sencentiam aliquam esse veram,
non pocest absque morrali erimine eam improbare vel
damnare, et ne quidem simulare, quod improbet vel
damnet. EA autem insens diserimen incex ilta: R.BO
K
hane
lb 13.

## Folio 78 — 1049006909:0206
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000206.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
38
DESTDERLOM EE SEVDEOM
hanc sententiam non exiltimo esse veram: Fpo hanc len:
tentiam vere hareticam judico, et omnes ei addictos à
dirina sracia et calesti reono exclusos. Prius de multis
commodé et absque periculo invehendi vel cabiliendi
Schilmacis dicipotest; ac non polterius.
VII. Nec hicconreniensest terminus Neutralitatis.
e milicia huc cranslatus. Neurrales enim qui dicuntur,
neurrius dissidentis partis caustam probant velimprobant.
nec uni moxisacharent, quam alcori. Achic, criamA SIE
desiderium collendorum dissidiorum, unusquisque tamen.
qui quidem capax sc, ilti parti, cujus sententiam veram
esse perlratus est, actuali communione jungitur, e hoc
iplo ab opposto dosmate le alienum esse protitetur.
LIX. Porro oblervandum, consticuta esse divini
tus, d quibus cornitis e creditis pendere debeat aeterna
hominum Calus: nec haec per arbicrium ex consticutiones
hrumanas auseri vel incrementum copere polle. Qua
isitur ad Calurem Cihristianis primorum seculorum et
marerribus Christi suffecerune, haec eciam nobis hodie
susticiunt. Dicesforre, Freo non Fuerit ad salurem ne-
cessarium credore quod Filius sc aeterno Patri ouoxo.
Respondeo, Rem iplam credere, nempe Filium esse veruim
ec cumdem cum Parre suo Deum, ad salcom, ee ut Filio
redemtori nostro debitus culrus praestetur, est necessa
rium. Per iltud aurem vocabulum rem efferre vel expo-
nere, non quidem ad salutem est necellarium, est tamen
tuo quodam alio modo necessarium, nempe ad exclu-
dendas Arionorum ludibeaciones. Doctores Pane e qn
tistires ecclesiarum non aliâ ratione vel Ade Palurem con-
sequuntur, quam simplices Chrictiani. Multacamen illis
prae his scitu e cornitu sunt necestaria, non quidem di-
recte

## Folio 79 — 1049006909:0207
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000207.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
GOrCORDRAE RCCLESTASEICR.
recte ad salurem, sed ad salutarem doctrinam rite expli-
condam, contirmandam ee detendendam, ut quisque luo
loco e officio lacistaciat: et proinde non praecise ur Chri-
stianis, Ced ur doctoribus e praesidibus eccleliorum. Ad
quae munia obcunda idonei non fuerint, qui formulas lo-
quendi, quibusarticuli Christianae Adei a tor seculis uni-
verlaliter proxonuntur, copere auc nequeant aue nolint.
Minime vero permittendum, ut per eos ecclesialtica
eranquillitas turbetur. Scripsit aurem luo tempore A-
chanalius, quod non deceat ad versus eos, qui omnia alia Ni- DC Lyno.
diS AMIIIR
caenae fidei recipiant, de solo autem ouosoico ambicant, tam
e Seleit
quam ad versus inimicos affici. cress rss drodexoulss ra  ama cix
ar rar et Hinaia zaPEVECOV, Et de VoroV τO ouvior auDi BCx
AorraS, un co5 eZ DequS Vgne Neque enimnos, inquit; tam-
quam ad versus Ariomanitas, neque tamquam ad versus patres.
eos videlicet, qui vocabulo uli non fuerune, puenaturi
controversamur. sed disceptamus tamquam fratres cum fratri-
bus, eamdem quidem, quam nos, sententiam tenentibus, cirest
solum vero vocabulum discrepantibus.
IX. Sed quoniam deliderium concordia Christia-
nae plane inefficax fuerit, nils media ad eam promoven
dam et procurandam Facientia adhibeentur, vitio verci
non porest illis, qui diu hujusmodi cogitationibus incubu-
erunt, s quid sibi videatur, sine praejudicio exponant.
Nosquaedam breriter nunc subjungemus, alias ea luculen
eius explanaturi.
R. Ouae praecise ad salutem sunt necessario, dictin-
ruantur ab aliis, quae pari modo necellarianon sunt: e (i do
illis fuerie consensus, quod ista artinet, etiamsi actualis
communio plene exerceri nondum posne, cessent tamen
mutuae condemnationes, es obtineat rolerantia.
ado Cat

## Folio 80 — 1049006909:0208
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000208.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
XI.
DESTDERIOM ET STUDLVM
Celsent etiam convitia, nodoeiat, irritiones 
contumelia: non hac quod Donatistis exprobrac Optatus
Libro IV. MilevitanuS: Nullus vestrum est, qui non con vitia nostra luis
tractatibusmisceat; qui non aliud initiet, aliud explicet. L ectio-
nes Dominicas incipitis, (n tractatus vestros ad nostras injuria
explicatis. Profertis P vancelium, C5 facitis absenti fratri
convitium. Auditorum animis infunditis odia, inimicitias do-
cendo (vadetis. Inimiciria e odia animis intusa et pertrasa
judicium curbane a obnubilane, uc arsumentis quamvis
efficacibus, minusmoreantur. ec inolitis opinionibus te-
nacius adhareant. Oux vero constar ab amico e bc.
nevolo affectu esse protecta, alaerius excipi ec Forrius mo.
vere Tolene.
XLiI. Ouaestiones, quorum decisio ad pietatem aue
praxin Chrictionam, Cire spe Faluris, Cive culcu divino, sire
efficio caritaris, Are administratione Caeramentorum, Cive
subernacione Ecclesia exercendam, nihil conterr, omit.
cancur, vel tamquam indifferentes in medio relinquantur;
ad populum autem temere numquam proterantur. Di-
ena lunt qua memorentur et considerentur verba Con-
Cancini Magni in epistola ad Alexandrum ac arium cub
viri cont. nitium certaminis eorum, (quod eomen nondum, quantâ
de re enser, adsequebatur) transmisa. Tales quaestiones.
quales nulla lex praescribit aut exisit, sed per infructuosum
ocium orta manis contentio auce Dedss derias seca eata excitab, et-
iamsi ad insenium exercendum instituantur, tamen interiore
mentis recessu continere debemus, (5 neque in publicos populi con-
ventus temere efferre, neque vulsi auribus inconsulto credere.
Duotus enim quisque est qui rerum tam oravium, tantaque obscuri-
tate involutarum vim vet satis accurate pervidere, v et pro
dienitate explicare valeat? Quod si quisquam sit, qui hoc se
praesta
Apud EI
Scb. l. 2. de

## Folio 81 — 1049006909:0209
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000209.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
GOHCORDFA RCCLESTASTICK.
praestare posse cansidat, quota quaeso est illa multitudinis pars.
apud quam possit efficere; ut idipsum ea intellicat? Aut quis
tandem est, qui in curiosa quaestionum ejusmodi per vestieatione
extra erroris periculum constituatur: De talibus itaque mulbi-
loquium est coercendum, ne vel si nos per nostram imbecillita
tem, quod quaeritur; exponerenon valeamus, vel si auditores
perbarditatem intellectus sui, quod sermone nostro expositum
fuit, esade caperenequeant; ex alterutro porulus aut inblas-
phemierroris, aut sebilmatis necesstatem incidat.
ZIII. Quae vero ita comparata fune, ut populum
non plane irnorare ex utuhe, quod de populo dillentienti-
busvicino relimmixco, quomodomulcisin locis le res Ma-
bec, attirmari potissimum pocerit; ibi errores ea dexteri-
eace retutentur, ut ersa errontes commileracio potius lub.
eac, quam excicentur odia ecinimicicix. Illi in v0s sae viant,
Conta eD
dit Ruxustinus Manichaos, at quales haerericos compel- sund. ci
lans, quinesciunt, cum quo labore verum in veniatur, 65 quam
difficile caveantur errores.
XIV. Sufticiae consensus cirea ro Ouod si myReri.
orum, etiamA so Ouomodo non portius Denetrare. De
Filio Dei recte Ambrosius libro primo de Ade ad Graria-
num, Cap. V: Licet scire quod nabus sit; non licet discutere,
quemadmodum natus sib. Et Greoorius Naxianzeuus ora-
eione certiâ de Theolosia, quae est prima de Filio: oes
urIS siurn ado. uira oud. ro uadeir ori rogumrai ro de
res, sdt argonoss un ort re ood erroeir ouyxoporap. Dei se-
neratio silentio honoretur. Magnum tibi sit scire, quod sit ceni-
tus. Ouod autem modo, id ne ancelos quidem; nedumte, intelli-
cere concesserimus. Crrillus serololymitanus cacechesi il.
luminatorum ZI: On Deis ydr eza, rvro n56. rd de nis
sn noLOeaYuores. Eurir 3d ex copnoets. Ouod Deu Filium
bal

## Folio 82 — 1049006909:0210
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000210.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
OMa1. ac
32
DESTDERNOM ET STVDIOM
habeat; crede: quomodo autem, ne sis curiosus. Ouam vis enim
queras, non invenies. Et C rrillus alter, Alexondrinus vi-
66. v. . delicet, tractans de Panetâ Rucharistia ad sexcum eapue
Tohannis, e verba fudaeorum, Ouomodo potest hic nobis car-
nem suam dare manducandam? Dci en rais Dg nnss, 
Deicor posneicor nisor uo exer à Chrnror underi de r nezouicor d-
DEper rd XCS. TBdainor 3d TO inua, nai HONaOECOS S EZarnS 29.
rero cegainor. Oportet nos in susceptione divinorum myste-
riorum sidem habere curiositatis expertem, nec iis quae adseruntur
subjicere illua OrIO MODO. Judaicum enim est vocabulum.
69 extremiproinde caussa supplicii. PFmmOZ: IIud OIO MO.
DO de iis, quae Deus operatur, usurpare ca veamus. sed potius
Audeamus ipsi commiltere, quod operum suorum viam siveratio.
nem exadte perspectam habeat. Bene Augustinus epistolaCuI:
Non est meduendum, s nunc ad liquidum, quae de Deinatura cre-
dimus, conspicere non valemus; ne inde sit didum. Oui ionorat,
ignorabitur; l. C Or. ZIV, 38. Congrue ad hoc iplum intima
aecatis seriptor Thomas Kempensis de imitatione Christi
libroT, Cap. III. Ouid prodest marna cavillatio de occultis en
obscuris rebus, de quibusnon arguemur in judicio; quia ienora-
vimus? Posteriorum, quin e nostrae aetaris homines circa
res dirinas e carum OVOMODO ridentur voluisse inge.
nium masis exlerere live masis ingeniol apparere quam
dut par aut opus esset; e de iis plura e abstrusiora scrurari,
nosse et proterre, quam primi optimique Christiani, qui
simplicitati acquiererune. Hlinc aliqua e quidem nocabi.
lis dissentionum scaturiso.
XV. Sufficiat si sic consensus circa dogmata com-
munibus e cuique nocis rocabulis propolita, etiam
quando cermini philosophici vel in Mecaphrlicis exponi
Toliti adhibentur, non usquequaque conreniat.
Lib. 4. Iu

## Folio 83 — 1049006909:0211
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000211.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
CONCORDLE ECCLESLASPICA.
XVI. Oceciam, quando hi adhibentur, convenire
possic, ulurpentur sensu, quem jamdudum et ab aliquoe
seculis obtinverune, nec iis novus aur inulicacus rribuarurs
nec obrogata veteri adscisearur nove aliqua philocophia.
Mutata enim philosophia invehit quoque mucarionem in
Pheologiam, ubischolaltice cractanda venit.
AVII. Susficiat si nemo Tic, qui opiniones duriores
et incommodas docere vel detendere perpac. Priltiniea
rum parroni, viri laepe praeclari ee benemeriri, led aliquon-
do humani aliguid passi, sine ulcerioribus insectarionibus
et condemnationibus quiescere permittontur.
ZIIX. Nemini quidquam affingatur: nec verba,
quae lano Censu accipi vel polsune, vel debent, in pravum
violenea e aliena a mente auctorum interpreratione cor-
queantur. Onaquaque etiam pars, quod leneit, perspi
cue ee line ambiouitore proxonat. Videntur fuisse lu-
periore seculo viri nonnulli concordix cupidissimi, qui
ut partes conciliarene, usi fuerunt verbis, quae in Cuum
sensum utraque possetrrohere, et pro se interpretori: hac
ratione concordiam iniri posse pertrasi. Sed eveneus ver-
cit in contrarium ex docuit, lonse rectius esse animi len-
contiam ab omphiboliis immunem proterre.
ZIX. Sencentia outem Rccleliarum, de quibus a
situr, promantur et aestimentur non tam e particularibus
earum doctoribus, quam publicis confessionibus.
2X. Ouxe Reclesia aftirmat, quod aliae nesant, de
propter quodnesatum eas communioue lua indienas ju
dicat; illa idipsum probare debet.
XZI. Probandum auremerit primo de principali-
ex ex Sacra canonica Seriptura: in qua quidquid conci.
netu

## Folio 84 — 1049006909:0212
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000212.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
DESTDERIOM EE SFUDTOM
retur de fundatur, apud Chriastianos extra controvertam
policum est. Quonium vero haec ipla restimonium per-
hibet Reclesia, quod siccolumna en firmamentum veritatis,
praecipue vero primitira, diras ab ethnica Roma perle-
quutiones passa, quod fuerie Rcclelia lanctorum en martu
rum resu; consequenter ex unanimi consensu prima de
prisex Fcclesia idipsum, quod controvertum est, praler-
tim ubires inter eruditos agitur, probandum venit.
ZZLII. Si quod attirmatur, non proxonitur vene-
cellarium ad Calurem, nec ur caussa scistionis vel denera.
ex communionis, haut opus erit de eo magnopere ansi.
Sin ue tale, necesse fuerit demonstrari, non modo quod
verum sit, sed etiam quod cale verum, et quod tale lemper
habitum se aenitum. Quid autem ut tole habuerie et
aenorerit prilca Ecclesia, innocescit ex eis, quae adulcos.
priusquam baptizarentur, discere et edoctos protiteri jus.
lic. Ouos enim baprizabat, non alio loco, quam veré
Christianorum et hdelium habebae, et mox usu loneta
Kucharistia dignabatur. Nec ab eis aliud in posterum
requirebat. niliur in ed, quom proteth essene, tide constan-
ces, ccecnique Aidelium conjuneti pie a inculpace rive
rene. Docebantur autem sc proticebantur summam Adei
Simbolo, quod Apostolicum hodie vocatur. compre-
hensam. Atque ita, quemodmodum de carechumenis ad
EpiL. 73 marerrium abrepris subajano seribie Crprionus intesram
nUM. 39.
Edem 65 Rcclesiae unitatem tenebent, Cs ad debellandum dia
bolum de divinis casris cum plena es sincera Dei Patris, ex
Cbristi, Cs Spiritus Tandci cognitione procedebant. Accesterune
deinceps lymbola alia ad explonationem Apostolici faci-
entia: ec juxta qua idiptum capiendum, si doctiores a
doctores
8
P. Tim 3, 57
APOCo17, 6.

## Folio 85 — 1049006909:0213
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000213.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
CONCORDLAE ECCLESTASELCE.
83
doctores ulera simplicirarem ad accuraciorem sisguisiri
onem propredi necesseras aliqua vel haereticorum impor-
cunitas exisat. Accesterune eriam doctorum sexipta, de
dormatibus, quibus Feclelia ejus temporis niceretur, to-
stimonium perhibentia. Consentis itaque priscae ccclo,
six ex Cymbolis e scripeis manifecto doctrina Christiana
recte contirmatur. Incellisimus aurem doctrinam fun-
damencalem et necellariam, non qualris annates appen-
dices e quaeltiones; aut etiam quorumdam Scripcura
locorum interprecationes. De ralibus enim unanimis e
univertalis consensus non poterit erui vel proterri. KE
masis apud plerosque spectandum est, quid camquara
communem Ecclesia sententiam proponant, quam quo.
modo eam contirment aut demonstrene.
XZIII. Consensus quorundam doctorum, prae-
Pertim eximiorum, quamris adereionem non Faciat elle
indubicato reram, existimationem tamen aliquam pro-
babilicatis conciliare nacus est; quorundam, inquam,
magnae auetorieatis nec intimae paucitaris doctorum
consenlus, nullo tamen vel scripcurae celtimonio, vel
rmbolorum e contessionum universaliter receptarum
suftragio luftultus. Ouod autem seoruum ab uno iti.
dem eximio, verbi graciâ, Achanatio vel Aupustino ad.
Teritur, mulco minus hoc ipso verum esse erinciturs
haereleos tamen et impietaris haue Faeile condemma-
Ditur.
ZXIV. Nis Force vel Seriptura vel Antiquae con-
festiones simpliciter, de quo quaeritur, adserane, ue de len
su verborum dubicari nequeat; ex ipsis illis deducendae
erune conclusiones, qua sencenciis dissidentium vel ad.
verlan

## Folio 86 — 1049006909:0214
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000214.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
8C
DESIDERIOM EE STODIOM
versantium contradieane. Ouo evidencius deducentur.
eo quoque evidencius elucelcet conclutionum veritas.
tridencix autem consequenciarum dilucidé ob oculos
ponenda inserviune Bllosilmi explicice et in Forma,
quam vocant, propotuci: es adhunc tinem, nempe ut evi-
denter conster, num ex praemissis conclusio sequatur
rec ne, dirinicus et ob ipsa nacura destinari sunc (yIlogismi,
quales diximus. Declamationes et prolixi Permones
plerumque rem involvune, ec evidentiam consequentia-
rum incertam relinquune. Ac heri nullo modo porest
uc in Forme lexitima ex praemissis nec Palss nec ambiguis
deducatur Falla conclusio. Ouum igitur omnium nostrum
cancopere intersie, uc tandem liquido innoteseae, num sen-
centiae, de quibus controversix eo usque excreverunt, ue
Schismati caussam vel Fomentum praebeant, ex Scriprura e
uvanimi priscae ccclesiae consensu deduci possint, an non;
hocipso medio divinicus concesto, probationibus, inquam.
non nihinformâ, licur loquimur, propolitis ee responsio.
nibus ad cumdem modum comparacis utendum exic.
ZXV. Nullis laboribus, nullis sumcibus, neut diu-
cornis e maenis parcitur, ue qualiscunque pax civilis re-
ducatur. Cur vero tentumdem reducendae concordiae ce
clehialticae vel Caltem minuendis dissidiis, quae cirilem pa.
cem tucam elle vix permircune, Christianilmum detor-
mane, et ab eo accesturos deterrent, non impenditur: Ouin
Tine mopno Cumen nesocium maximum tractari poterie, 
Texipeis resagatur adeum modum, cujus sub tinemproce-
mii dissertacionem de lone purgacorio indicium Factum
est.
LLL VI. Axc non lune decrera vel edicta, sed sune
consilia

## Folio 87 — 1049006909:0215
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000215.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
CONCORDLAE ECCLESTASETCK.
contilia. (Germani unfurgreiffliche Dorschlege forte dixe
rint) protecta ab animo dissidia et odio derestante, et con-
cordiae Aagranter cupido. Si ab aliis proterri queontrecti.
ora, ee tini consegundo aptiora, illa prae nottris obrineant.
Vrinam vero apud omnes praeponderet nullus proprixe
Floricla (quamquam erroriagnito raledicere insens eloria
est, non oxprobrium) sed omor e constus dirina gloria
ampliticanda, ec humana saluris procurandae; d dilectio 2.Tim 2.21
omnibus illis debita, oui in vocant Christum ex mundo corder
sive qui cum verum et unum cum Parre de Saudto spiritu
Deum. verumque hominem, suumque redemtorem de lol-
vatorem esse ognoicune, e inculpace virunt, sicur eam A-
dem protessos rivere oportet.
Z XVII. Oui rale desiderium ec tale Audium (yn-
Cretismi e Pamariconismi ec acheismicondemnone hoc ipio,
quam lonse adsint à caritare Chrictiana, et quod cranquilli.
tacem publicam cum ecclesiasticam cum civilem aversen-
cur porius quam deliderent, palam produne et orbi testa
cum relinquunt. Lubec concludere rerbis, quibusin Col.
loquio Mompelparrensi ulus fnit D. Pacobus Andnea, pri-
An. 1586.
usquam ego nalceret: Speramus nes piis precibus vel bandem 26. MLatE.
consequuturos, ut Jancta, Deoorata, (5 P cclesiis salutaris con-
cordia constituatur. Ouod faxit, Es lareiatur Deus aeterniu;
Pater Domini nostri resu Christi, per Spiritum
Janctum. Amen.
TITEROMYMOS diglogo adversus LuciferianOS.
Si Ecclesiam per totam orbem deffusam non habet Cbristus, aub
s in Sardiana tantum habet, nimis pauper factuus est.

## Folio  -  — 1049006909:0216
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000216.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 8 lines, status machine
WHIISINIHIMSINIIINIMIIIIBITEMIIABHAEIBIIIGNMIMMBIAINIMINBINII
1
1111
HIEIIIMIEIMIIIIMIMII
RIEDV
AELM LEIBNIZ
DERSÄCHSISCHE LANDESBIBII
atur: Leibr. Mar9. 189.

## Folio  -  — 1049006909:0217
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000217.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
p
WILHELMLEIB.
DERSACHSISCHE LANDESBIBLIOTH
ur: Leibn. Mar9. 180

## Folio  -  — 1049006909:0218
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000218.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 8 lines, status machine
EWLB Hannover
036856330
35
Mn
NISNTIIHMIMIIHIIHHMBIBHGIINIIIIHIEIMIHTIEMIBINPIHIEIIIMIISIMITIAIHREMIITNIIIIMI
IIIIITIIIIIIHMIIIMMIMIMIIIIIII
ERSÄCHSISCHE LANE
Leibn. Mar9. 18

## Folio  -  — 1049006909:0219
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000219.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
Biodorsiidisisee
Londus tibliothok
oeeri

## Folio  -  — 1049006909:0220
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000220.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
e
s
nonesit
u
n
s
iter  ed 
e
 e
p sa
e
o
m
  ra 
a
ex
e
e
s
e
e
s
t
n

## Folio  -  — 1049006909:0221
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1049006909/jpgs/default/00000221.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
l
at
s
Leibn.
Ma rG.
p
10.
p
be
X
E
HHHB pU
=
X
F
e
l
uI
C
O
D
2
N
S
Xe
ut
=
s
9 E
 
u
∞ 8
L
co
10
13
3
33
C
a