# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/1672256038
# Title: [Vera Mens D. Thomae Et eius Scholae, de opinionum ex Lege delectu ut qualibet re Morali explicata & defensa. Adversus D. Caramuelis Apologema In D. Fagnanum] Vera Mens D. Thomæ Et eius Scholæ, de opinionum ex Lege delectu vt qualibet re Morali explicata & defensa. Adversvs D. Caramvelis Apologema In D. Fagnanum (shelfmark Leibn. Marg. 210:1)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=1672256038
# Lines: 19,800 recognised on 512 of 512 pages, mean confidence 0.92
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 1672256038:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
18
a
e
a
e
1
aei
pato ribe
a
e
t
eta
5
eu
t
li
fon
e
e
e
et
l
s e
d

## Folio  -  — 1672256038:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
768) Leibu. illarg. 2A0.

## Folio  -  — 1672256038:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
rndetr
n. Mar9. 120:1,
ee

## Folio  -  — 1672256038:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 23 lines, status machine
suarezue laudatus p.9. p. 33
Hon. Fabrtus p. 15
medi cus, jadex venatiro, 13. p. 2G. p. 195
probabiliorem sequi aadi consilio non prucipto p. 22
tistoria opinionis de absolutione per Epistolam p 32
pueros posse salvos fieri sacramento legis naturae cum
vaptizari nequeunt, ex Campattella et Lugo p. 49
A3
de autoritate catechisui eomanip. 57
De restrictionibus mentalibus p. 84
Tamburinus alios laxitate superat p. 91
Nrminales, posse deummentiri p. 101
gnorantia juris natiuae invincibilis andetur p. 108
nrobabilitatum gradus p. 13c
In opinio in arbitrio voluntatis p. 17
Botuntas non eligit inter smmino paria Thom. p. 179
Carammel pro Lutheranis p. 205
Bellarminus Archiepiscopatui Capuano renantiat p. 344
de dispensatione a voto solenni p. 348
perimus probalilista Medira, p. 405. et Armilla p. 406.
Pophisma s. Margaritae p. 411.
Recentiores aliquando rigidi potir
in ordinationes graeeorum legitimae p. 418

## Folio  -  — 1672256038:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
t
iBr. 1

## Folio  -  — 1672256038:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
sit

## Folio  -  — 1672256038:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
11i
litis
r. Leibn. Mar

## Folio  -  — 1672256038:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
2
tttist

## Folio  -  — 1672256038:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
um   to 
HIOR A L I
A D V F R S V S
5.
LAXIORES PROBABILISTAS.
P A RS P R lO R
VE R A M E N S D. TTIO M A F T
eius Schola; de opinionum ex Legc delectu
re qualiberre Morali explicata et detenla.
A D V F RS V S
D. CA R A NVEL IS APOLOGEM A TNP
D. Fagnanum: Anonymi nodos in P. Mercorum:
Pheophili Rarnaudi exceptionem, de Amadaei
Cnimenii cractatus quindecim.
Anthore R. P. VYNCENT1O B A RO NIO,
Ordinis Praedicatorum. Connentus Tolosani S. Thoma
Agninatis, strictioris Obsernantia.
DeB
B. a. 800
si C
3C(0.. 9.C
Ce
uiesuo
0
P ARISTIS
Sumpribus STMEONIS PIOET, ria Tacobad
ad insione Prudentix.
MI. DC. LX V.
Cum Prinilesio Resis, e Approbatione Doctorum.

## Folio  -  — 1672256038:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 7 lines, status machine
le
u
∞
BIBL IOTHECA
le
IA
alL t 3

## Folio  -  — 1672256038:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 19 lines, status machine
SE R F N ISS INIO
RECIL STIRPIS PRINCTET
ARHIANDO BORBONIO
PRINCIPIDE COMTE
PARI FRANCIA,
DCOITANPSE, PRORECI.
 e
omnnum
A5 pro lece, et pro cana ve-
ritare ac doctrina antiqua, pro
moribus Ecclesiae purioris atatis,
nostra instaurandis, disserratio-
nes rravissimas, quamuis ingenii mei tenu-
tate derricas, ce boni consulturum, e ha-
biturum accepeas, hoc nomme, es argumen
tocertissimus sum, P R INC F PS SE R F-
NISSTME, quod ram pracipua ab pene
2 id
e

## Folio  -  — 1672256038:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
EDISTOLA.
ona tibi sit rerum quas propugno cura: 
bique ex sola lere antiquis Christianorum
moribus omendum, es om a Scriptura hau-
Rae,  Traditione Parrum receptae doctrina
adharendum, jamdiu indixeris; ex sum-
mis voris, ac totis viribus contendas, et
omnes ad salurem, hac rutissima via gras-
sentur. Duare tuo accensus, ac consisus stu
dio, ad vireutem e bonam mentem, es
subinde meae oblitus infirmitatis, et impe-
ritiae, nihil dubito, meum de leze (5 antiqua
doctrna, aduersus laxitates ant nouitates
opinionum turanda, suscepium opus e con-
silium, eo te animo accepturum, quo Dens obse-
quianostra orata habet; quibus licet lonse im-
paribus, suo in nos uiri servando, paritur
nos, nedum sua. sed etiam seipsum deme-
VerI.
Pa namque inexhaustae bonitaris Dei ra-
tio, Conimix, ut loquitur Paulus, vis est
charicatis, venostri, non suicausa, atque
venobis bene sit, suas lezes sanciat, nec suam
oloriam patiatur solitariam esse, sed omnium

## Folio  -  — 1672256038:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
H
de
qu
tes
B.
M
tu
MB.
MI
1i
FDISTOL A.
nostrum saluri, es ocilicari indiuiduam esse
velit, et quidquid in illius cultum ex bo-
norem impendimus, in nostrum bonum re-
fundat. Bonicatis dimina absolurissimum
exemplum imitandum tibi sumpsisci, PRIN-
CEPS SERENISSTME, quasi tibi um illud
Fuangelii verbum scripium esset, F. (tOTC
perfecti licut Pacer vester Caelestis per-
Fectus CA. Et quae tuis Naralibus, ac ma-
Jori Regia stirpe virturi Christianae deben-
tur officia, miro genere bonitatis, divinae non
dissimilis, eo tantum consilio pateris exhibe-
m, quod in majus colentium te bonum, esq
decus, quam in tuum, es in ipsins tandem
veritatis, ac vircutis commendationem re-
dondatura sint. Id etiam omnem a me rimo-
rem. e pene pudorem depulit, quem auda-
eissimo cnique posset ingerere rua dignitas, (Ox
par erudico, nisi humanitas ex pretas ac-
cederet, verius que dotis remperamentum
recreatura quos illae deterrerent. Ad sum-
mam Reipublicae felicitatem, optabant Sa-
pientes, masis quam serarent, Principene
2 iii

## Folio  -  — 1672256038:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
EPTSTOL A.
Philosophum: sed illorum vota videtur no
stra felicitas superare: duvino munere conti-
sit nobis e Regia Scirpe Princeps Theologus
qui disciplinam, qua a puero imbutus est,
nonostentationem lcientix, ve loguitur
Tullius, led riea leoem putat, et ab ea
vel minimum recessisse, quasi piaculum ex-
horrescit. Atque haec est praecipna mei con-
silii ratio. Ouamnis enum more recepeum
Sciam, lucterarum patrocimium ambiri a viris
Principibus, qui litteras magis ament quam
calleant, exemplo non disimili Fcclesasticae
potestatis, cuius vindices arunt, licet ab ea sibi
vindicanda relicio se abstineant. Sed quis ne-
sermunera literaria, es sacra deberimazis,
ant convenientius dari Principibus, quinata-
lium juri merica adiunxere, es rerum di-
minarum, humanarum que peritiam, morum
Sanctimonia auctum, cumulatamque. F.+ h0c
sincularissimum est nostris dissercationibus
pro lere,  antiqua doctrina praesidium.
imorem ferunt sua imdole cacum, ea hoc
malum auret, si res quibus videtur affict

## Folio  -  — 1672256038:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
M
BII
EPISTOLA.
ignoret, es propuenet suostudio, alieno iudi-
C10. AF TIbI, PRINCEES SERENISSIME,
summum in scientias imperium, earum que
pacrocinium, comparauu praeter congentam
tibi potentiam, es ingenii praestantiam, re-
rum sacrarum incredibilis ardor, ex nihilo
minor recondita (Ox inexhausta eruditio, at-
que his omnibus maior vitae Christiana ad
severiorem legis sensum institutio. Et hoc
uno exemplo e praesidio rutus esse possum,
es ntaceus a telo, atque arcumento, quod
aduersarii hactenus pucaront me luctabile. Id
enim millies obiiciunt, qui probabilioris pro
lese opinionis delectum docent, praecipere in
concessa homnibus, quae vires nostras supe-
rent, quae optare maris liceat, quam spera
re imponurum bommibus, cur Anceli sue-
cumbant: denique TTaresis suspectos, aut
compertos esse, qui sic pro lege purnent, es
ex illa ona omnes vivere velint. Multis
hanc accusationem elevare conati sumus; sed
rix nobis, nulla vero ratione aduersarus sa-
tisfieret, nisi adesses, SFR E NISS LM B
a iiii

## Folio  -  — 1672256038:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
EPISTOLL.
PRTNCFPS, nostro seculo datus, ne de
esset exemplum, aut connitium: (Ox ut de-
monstrares falso causari plurimos, quae totis
his disserrationibus docentur, scribi posse non
impleri; cum contra stee probe instituta, e5
a multis annis a te servata, lonse exactius,
Co severius vita Christiana, quam fuerit
hactenus a Theologorum rigidissimis praeseri-
pea: et omni demonstratione enrdentius pa-
lam fiat, quem turioris sententiae, pro leze
delectum propugnanimus ad salurem necessa-
rium, nedum cranem aut impossibibilem, sed
facillimum C5 suanisimum esse; nec audere
lequi homines, quod difficilis sit, scd
disticilem cualsisse, quodagoredi de le-
qui non audeantnec velint. Cratulorno-
stro saeculo tantum bonum e meis hisce
dissercationibus tantum praesidium ab hoctuo
exempto esse comparatum.

## Folio  -  — 1672256038:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 23 lines, status machine
e-
On
s
OTORENI
VMI legis Enangelica ratio,
e fidei summa credendis, et
agendis constee, ex quibus
speranda bona existune, qua
 Adesnosdocet, qua charica-
Eis, allarumque rirtutum merito contequi-
Mur; larnum coris viribus humani reneris,
_ nominis Chrisciani cererrimas hostis D2-
mon, rariis e nouis artibus quotidie tentat
_ enicitur, ue hunc Ecclehiae a Deocredi.
cum chelaurum dicipiat, et recepea a Chri-
Ao, atque ad nos vlque derinatx doctrinx
succestionem incercidat, ex corrumpae puri-
catem. Ee quamuis ab illius insidiis, e conan
cibus se Sponlam luam leruacurum Christus
promiserit; vule camen nos Collicitos eAc
arcendis periculis, quae eo propius e sra-
uiora impendent, quod nedum extranci à
tide, hanc doctrina corrupcolam erroribusee

## Folio  -  — 1672256038:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
D R AE F A TIO
affectibus pessimis, et aperte damnaris, sec
etiam domestici, opinionibus rerissimilibus
moliantur: incerta ec nupera reline perperue
Fradicionis vim habere; sua responla, ve,
Oracula dinina renditent: et lentencias, sin
aperce tallas, adminus incertas, ex purehu
manas, diuinis dogmatibus esse accensendas
contendant. Non minus Aides INCCTEI, e
nouitatis impatiens est, quam Fals nelcia:
quiarni Deo auscultat, a quo nonnisi diu
na, e indubitata excipie: quibus proinde (I
allensum cerrum neges, auttantum prabeas
probabilem, iniuriam facis Deo, e omni.
no a fide cadis. Illius excidium, aut peri-
culum auerrere non admodum difficile elt,
( ab haereticis ec aperris hostibus impetatur,
Falss, e impiis dogmaribus, QuE RCCCPEX
omnium contensu rericari aduerlantur, qua
improbicati, a vitiis patrocinaneur: Gula
quod imporrant, lonse anre denunciant
malum, vix line horrore audiuneur, neque
aliis nocene, quam quibus perire libet. Sed
quis timeat libi a veneno, quod ica occul-
cum eAt, veiplos etiam lareat qui propinant,
eetecere; ex pucene se generi humanOreme.
dium Caluris parasse:
Tca tane mencem illorum quibuscum sum
dispucaturuS, InTerPTCTOE. AbSIC, ve mi-
hi pertuadeam, rel eniam suspicer, illos

## Folio  -  — 1672256038:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
AD LECTOREH.
Tue traudis conscios, e Archirectos, velle
homines in laqueos, et insidias inducere.
Turare aulim alienissimosesse ab huiulmodi
consiliis: Jusenimista credar de viris, qui
nedum speciem pieracis habent, sed cius
etiam veritatis cenacissimi videri voluntr
Ouxcumque ergo deceptio obreptE, prius
masistrorum, quam dilcipulorum animos
Occupanie; necnisi decepei, alios deciperent.
Ouare amedicatâ fraude in eorum vindico;
bono etiam animo, gua sentiunt eos docere,
e scribere, facile adducor re credam: au
vero ab omni culpâ sine immunes, quod
convementia pronecectarus, quod probabi-
lia pro certistimis e curissimis, reline nosha
bere, nihil ausim Catuere, penes Deum (ic
huius rei, apud me periculolistima, CCrEUM
iudicium.
Inde cantum obseruo, sencentiam, quX
muleos exantiquis e recentioribus Schola-
cicis asfertores habet, acque ab ca multi
Tanctorum Parrum videntur propius abelle,
quae invincibilem isnoranciam iuris natura-
lis in peccarum impucar; non immerito illis
auchoribus displicere, ec haberi pro co
perta heresi: nam li apud Deum obrineret.
omnino actum eAet de illorum salure, qui
dubiis aue probabilibus omnimodam cerri-
cudinem rindicant, et pollicentur securita-

## Folio  -  — 1672256038:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
PRE AF A FIO
cem, iis qui se duces et magistros lequi vo
Juerine: eoque dimno indicio, et damnatio-
m oporcuniores videntur, quod plures lia-
beant dubicandirationes; nec postit censeri
ionorantia invincibilis, cui curandae e ar-
cenda, cum illi parci tauet, vnde periculum
reccari impender, dubicariones aliqua sub
Ortx, animum pullane, et vellicant. Sanc
mihumasis certa, quam dubiamensest, hu-
iulmodi detentiones apud Deum periculo-
Cum exicum habituras. Vnde ita comparatus
Cum, rehuius diuini iudicii alea, x inCertO
cuentunolim, nedum Diana, Caramuelis,
aliorum que illius Ordinis scripeorum, Par-
cam nominis celebricatem, e cruditionis ta-
mam, sed neque etiam corius orbis impe-
rium redimere rellem. Quid enim prodesset
universum mundum lucrari, si tuae salutis de-
trimentum pariaris e
Neque ad icta nobis reponas, hic de mo-
ralibus ex deagendis dispurari; a quibus cum
longissime abluc, neque comparari queat cui
dentia e cerricudo Mecaphrlica, importunt
Sichominis, ex moroli, moralem reiicere, qua
aliquid formidinis admierat. Nam quod
ad exculandum praeceps illud iudicium at-
fers, Moralis e Theorica disciplina discri-
men, id plane culpam grauat, ex omnem
amouet apud Deum iustam detensionen

## Folio  -  — 1672256038:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
ab-
AD LECTOREM.
In his qux ad disciplinas Theoricas, _ ac
speculatiuam Adei partem actinene, quam
iis oporteat lemper caure ereligiose agere
nec liceatruquam itâ luis affectibus, ec opi-
nionibus quamlibet in speciem piis induloe.
re; veratiocinia, e celtimonia hiumana lut-
ficias verbo Dei, quod est una sperandarum
rerum substantia, es arcumentum non apparen-
rium: tamen si quando abreptus animus pio
_ ardentiinres divinas affectu, deductas a
principus renelaris conclusiones, pro lidei
articulis, aue inde probabiliter illatas, pro
necellariis de inclubicatis habeat, id vecum.
que exculari porest: quod res ad Theoriarr.
percineant, rbinullum intercurrie, aut per-
miscetur riex humana, ex Christianae oA-
cium, quod instet implendum, aut violari
queat. AESIcora SE de charicaris, e iusti-
tix partibus concencio, Si de vna lalute, et
de agendis consulas et Pcaruas; qua ratione
violandi officii periculum cuades, si minus
probabilia secteris, si proviora FalIo, de Pec-
cato, ec a vero, acque officio remotioras
Non dubico quin Deus multorum erro-
resexculacurus sIE, imol ve iea dicam) Forre
boni consulturus, qui ad ricam probe in-
Ricuendam non tuere impedimento, imo
incerdum ad bonam mencem aliquid con-
culerune: nos eciam, qui probabilium opi-

## Folio  -  — 1672256038:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
DR F AFTO
nionum admores spectantium, inerd CerEOS
cuciorum fines cohibemus, illarum; qua ad
dispurandum magis; quam ad riuendum in-
seruiunt, cuiusque arbierio assensum permit.
cimus: quia ex illo libero delectu, nullum
imminet periculum aequitaci, aliilque rica
humana ofticiis. Alia est ergo opinionum
ad mores componendos, alia carum, qua
rerum naturam EE Caulas inguirunEratiO; VE
iltarum axbitrarius possit esle delectus, ciera
noam laluris et honesti: ex illis verolecten
ris oporteat, qua Cenc pro Palute ex oAi-
CIO.
REquehoc nomine ferendi vecumque ris
dencur Sonciniani alias harericorum rei po-
stremi, ita decerrimi ex Caluinistis orti, licuE
Caluinista ex Lucheranis, idelt, ex pessimis
Parentibus flii lonse peiores, quos merito
rocare postis omnium hareleon colluuiem.
Ouamuis enim ingenio laxarint habenas, et
omnia Adei mysteria ad humana mentis ca
peum meciantur, ex quacumque creditu dit.
ficilia Fuangelium nos docet, compianarint.
Prinicacem, leueres rna divinitare consub-
Canciales perlonas tollant cum Arrianis,
personam in Christo lcur naturas cum NC.
Sorio dividant, necellitarem cratix effica-
cis negent cum Pelagio, rehumana liberta-
ei consulane, Fucharictiam signum Chricti

## Folio  -  — 1672256038:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
AD LECTOREH.
corpore racuum cum Sacramentariis esse
veline, denique ita Adem rationi lubiiciant;
venihil opus sic ad illius obsequium ilti vim
vllam inferre: longe camen arctius voluner
cem diuinis praeceptis ligant et addicune,
quam mentem alsentur mysteriorum, quem
venc arbitrarium esse permitcune, ciera vI
lum Calutis periculum; dummodo sislegis di-
uina obseruancissiUS.
Pessimum errorem verisimilihoc aroumen.
eocontirmant; Ouidquid in noscornitionis
a Paere luminum deriuatur, tocum ad vicam
ex vlupietate que nominis Christiani com-
ponendam; collacum, ec ordinatum cst;
Ergolicet a vero aberret animus, non tamen
excider à fine, neque a Calure, A lana SICVO
luntas, e bonis moribus imbuca. Vericas
rerum ex mysteriorum in protundissimo nau
curx, _ Scriptura puceolacet, rnderix cam
haurias, neque vllis mortalium se vilendam,
ac fruendam prabet, nisi ex parce, niliin
aenismate, et per speciem; probicas vero
omnibus obuia est, nulli se dencoae, nemi-
nem dedignatur: hanc salequaris, etiamsI
cxcera deline, in cuto eris, quia ex moribus
e operibus indicaberis, non ex opinionibus.
nisi oblint probitati. Hluic ergorni studen-
dum est, nec curanda opiniones, nisi ve
conterunt ad morum Cancticarem, e inno-

## Folio  -  — 1672256038:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
PR AF A TTO
centiam, e quae ad illam cucius, _ CHicaCIHA
conducune; semper eligendae lunt. Ita lx-
reticorum pellimi e periculosissimi, sed
in hoc lane nonimprobandi; quod illisan-
ciquior Cic ritae innocentia, quam veritaris
indasatio, ec arctius voluntatem censeane
praeceptis, quam mentem mpsteriorum Aidei
oblequio alligandam.
Aquicaris e humanitatis ratio iubet, in
hostibusbona; squa inline, a viciissecerne.
re, Caqueprobare, auccciam imitari, AMO:
bis conveniant. Sonciniani LucherinCpOTES;
e Filii Caluini, luis progenitoribus lonsé de-
ceriores, exemplo lint a aroumento, quo
tandem deducant contemprus Tradicionis;
_ prinarus lenuS SCTiDEUITR INCEFPECS; Qua
duo sune communia huius laculi haereticis,
ab omnium parente Luchero repetica prin-
cipia; qua tandem in relisionis excidium
delinune, e in omnem impiecacem dant prae
cipites. Sed s licear sepoltis, de damnaris
malis, qua bona habent laudare e xmularis
vellem Cacholicorum plures, ca qua Sonci-
niani Tolene, renerencta, illam Fuanselii par-
CCM, qua PTaCePEa COntIMEE, Prolequeren.
cur: Ne dum sibi in illis incerprecandis per-
miccune, quam illi rurpane de Adei mysteriis
dispurandi, e lacuendi ex proprio senlus
inconsultis, de incerdum reclamantibus anti
quis

## Folio  -  — 1672256038:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
lC1
I
at
al
1
et
H1
quie
AD LECTOREM.
quis Parribus liceriam e authoritate eadeimi
preceptis, que mysteriis pernicies continsat
acque ita dilquilicionisverorum que liberio.
ris, rnus sic Fructus, nempe, re cum myste
riorum veritate legis vis, ec authoritas, et
Tubinde cora religio fundicus percat.
Nec dicas, quodtimeo sc denuntio ma-
lum commentieium esse; et lonsé abesse
amence eorum (cripeorum, quos videor (un
rillare, quasi arbitrarios legis divine Incer-
pretes, ac veluri peremptores; quia Pheo-
lociam Moralem lonse accurarius; quam
antiqui Parres de Theologi cractarunt, et
praecepta diuina dilisentissime expende-
ruut; non re illis quidquam decratane vi-
rium ec auchoritatis; sed re graui onere op
pressos homines leuene, et lolentur, illud-
que Christi verbum impleant, rueum enim
meum suane est: denique VE PeCCaEa MI-
nuant, caque tollane in que incurrune lio
mines, dum Falso (id est iuxca corum men
cem) dum probabiliter putant sepeccare.
quod enim Boccius aliquo contolationis
Philolophie loco, de. rebus aduersis acure
dixie; adco nihil srave cst, nisi dum pucas,
adpeccara rolunt pertinere: ve si lemel du-
bicationem; vel probabilem; auc si relis
etiam probabiliorem, de peccatoimpen
dence opinionem collas, Omnem reaeI

## Folio  -  — 1672256038:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
PREFA T+O
omne peccati periculum cerrissime auterris
Sed sea detensio a bono animo; et stu-
dio ad relisionem; e animarum lalurem e
cranquillicatem promouendam repetita; le-
sicimalic; certenon est defutura Soncinia.
nis: causabuntur enim, non line aliqua (I-
militudinereri, se agerrime ferre Ecclelic
portionem; comparatam Mahumetanis;
Echnicis; aliisque lectis que orbem occu-
panEC Partiuntur; eAe omnium minimam;
quam tamen maximam ex rnicam esse o
porteree, cum penesiplam tolam sic legitis
mus Dei culcus; e certa ad lalutem via: A
erroressemoneantur, ex ad verum sensum à
Christo; et ab. Apostolisreuocetur; cam el-
lerim Noralis Christianx, re omnium ho-
minum; quibus denuntiaca fuerie, animos
capere possic: rrum esse impedimentum,
quod a profostione adeo lancta deterrCaL, HE.
Pc, qua de Frinicace; de Incarnatione, Fu-
chariltia incredibilia craduntur, quae addita
Polterioribus seculis; Christi; et Apostolo;
rum predicationi ac libris lanctis esse blal-
phemant; dE si amoueantur, breui torum
mundum Fore Chrictianum. CCrte; quas
ilti obcendune, de mosteriis benionius 2d
capcum rationistumanae explicandis, cause,
non magis a verispecie videntur abhorrere
quam illa quibus Casuistae recentiores se se

## Folio  -  — 1672256038:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
AD CECFOREM.
Cutantur in praecepeis divinis benignioribus
verocant, id ese; laxioribus interpretatio
nibus; explicandis, aue potius cneruandis
et corrumpendis
Sed quis non mireeur, quod ad superio-
ra consequitur  Cum tor praeiudiciis hu-
julinodi Doctorum opiniones _ laxiori, et
pene arbicrariâ diuine legis incerpretatio.
ne hauste; laBOrene; vemerito; (in apCFEE
fallas, ad minusincertas, e periculolas dixe
ris: illas camen adeo adamene e dexer-
CanE; ve reline pro indubicaris haberi, ac
pene inter Adei arriculosreponane; ad illas
read certam reoulam; Sumimos Pontifices
decreta, de lanctiones putent exigere: X lI
quis conera reclamet, e audeat verbum his-
cere haerelis suspectum; et Pansenilmi coper.
cum pronuncient. Peo lane non ita sum me-
riculolus, veiltas rociferationes MOreF; vel
huiusmodi ranis; ex rasis acculationibus cer
rear: non lum criam adeo morotus, ec ini-
quus Censor, re improbem Cudia recentio.
rum Theolororum, qui cori lune in promo-
venda piecare; ex nonis inventis adornanda;
qui concinuo suctantur cum difficultatibus.
quibus res fidei, ex fidelium Calus implican-
tux; re aliquam mysteriis obscurissimis lu
cem conterane, e opprestos hominum ani-
mosleuene aut consirment. Ouid vero dis

## Folio  -  — 1672256038:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
DR AFAFTO
plicet ex illo honestissimo ab huius saecule
Pheoloois labore, ad res Adei confirman.
das, et legem diminam illustrandam sulce-
Pto, cum lapiencia dimna dicac; Qui me
elucidant; viram aeternam habebunt :
TIlorum consilia, e conatus maxime
laudo: rnus est, quem probarenequeo; quo
tionnulli illorum Aaerare videntur luarum
CogIrationum eE opinionum FaHEUS, adc0
que exeltuans omor, re illis enitantur Adei
articulorum auchioritatem allerere, quam..
nisnec Fcclelia Praditione, nec verbo Dei
probent, idque hoc putantratione le allc-
cucuros; si lua prinara sensa opporcune, Im.
porcune inserant omnibus, ee lonse lace-
que scripris, lectionibus, colloquiis spar-
anC; eccum, quali victoriam manu pren-
lantes, hoc arsumento criumphane; id apud
omnes Catholicos in contelto elt, quod
communi tidelium consensu receprum fuc-
rit per coram Ecclesiam, e Pontificis ex
Cachedra definientis decrero contirmatum,
fide dinina credendum eslc: acque, inguiumE,
praelens Fcclelia coro orbe diftula, paucis,
aue nullis reclamancibus, admictere pocest
Fuerit, qualis csthaec, quam passim docent.
omnes; regulai nempe adhoneltarem actio-
nistrumane, ad securitatem Caluris, Custice-

## Folio  -  — 1672256038:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
el
1211
sec
il
I1
AD LECTOREM.
re quamcumque opinionem probabilem, ab
vno Doctore classico inductam, aliis recla-
mancibus e cacencibus, cui si adhereat A-
delis, nequeat illi Contellarius ciera pecca-
cum moreale absolutionem negare. Deinde
hec reoula in Aidei arciculum abibit, quam
uis nullum in Scriptura, et Traditione ver-
DE exTCE, Quo ContineatuE: Guamuis omnes
antiqui Parres et Theolosi reclament; et
quisquis hodie ab illâ aulus fuerit discedere.
in harelim incurret, lansenista Aer. TIOC
ruo rllogilmo complexus sum ommia ratio-
num momenta, quibus recentiores Theolo-
sinouam definitionem reoent, ec se aliquan
do a lummo Pontifice obcenturOS SperaNE:
immo quidam se iam obcinuisse glorian-
EUT.
Nisi ad controuertiam nostram de proba-
bilicatis rlu spectaret, hac, quae superiori ar-
sumento insinuata cst, grauissima dispucatio
de rerum definibilitate, ommino pexecermie
terem, nec. cam eHt animus pro dionitate ret
tractare: paucis tantum deliba bo, quantum
patitur breuitas Peatationis. Imprimis ri-
diculus essem, Sihoc argumento, quod pas-
Hop. Fa
sim ingerunt Caramuel, Scubrochius, et alii
commonerer, quasi percerretactus, aliqua
huius generis in lcholam nostram definicio-
re, cujus nullum exstare contendo exem
 iis

## Folio  -  — 1672256038:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
DR AFATTO
plura: aeque ad hoc certamen magna frdit.
cia, d spC victorie prouoco aduerlarios.
Proterantmihi ex Bellarmino, aliisque hu-
ins laculi, aut anriquis conerouertiarum seri
Proribus, vel ruumlocum, rbicontra lx
reticos apodictice concludatur, ex consentut
praelentis Ecclesix generali, aut decreto re-
centi Ponciticum deretde credenda, quam
Ceriptura ex craditio cacuerint, quam PFX
ceriti Ponxifices igporarine, vel eriam im-
probarine. Nunquam lesi Bellarminum hoc
genere arsumentorum rlum fuisse: e si his
armis pugnarer cum lxrericis, quis nOn vi-
dearnos esse vincendos: Vna re luperiores
lumus, quod nominemur Cacholici eE APO
stolici, ec reipla limus; idque cognacione.
seu (Veita loquar) cum luperioribus omnium
xtacum Fcclesix filiis, consanguinitate do-
ctrinx 2 Christo per Apoltolos, in omnes
Chriltiani orbis parces concinua Paltorum,
ac temporum serie ad nos vlque dertuata.
Flanc Conciliorum Occumenicorum, hanc
lummorum Ponciticum decreta contirmant.
aeque ilcud cerrissime pronuncio, in cam
cancum materiam cadere, de calura ele
quaecumque tactenus prodiere ex Cache-
dea, auc prodicura Cune imposterum decrera
Conciliorum et Ponrificta

## Folio  -  — 1672256038:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
AD EECTOREH.
Duare illis nunquam alsentiar, qui nupe.
ra inventa quamlibet pia ee probabilia, à
duobus auccribus seculis cula, superioribus
vero ignoca ec inaudica, concendune posse
in fidei doemata paria anriquis, a C hiricto
perpetua cradicionis lerie receptis, ctiam-
num hodielanciri; hoc enim longe mogis a
vero alienum cenleo, quam E quis ApOso-
lica authoritare inductum Ouadragesimale
ieiunium, relit nona lanctione lcclelia posse
prouchi ad ordinem lesum divinarum; cum
prima lua insticucione, quae immurari nequie
maiori ab Fcclesia addicione facta, perrineat
ad Apostolicas leges, diuinis longe interio-
res, e torogenere diuerlas: aur li guiscen-
seret aquam Benedictam, primo lcclesia
laculo, incer lacram enealia repolitam, POn-
eificum, aut Apostolorum auchoricate, pose
in octauum sacramentum eransterri. CCrre
nihil fidei dormata legibus divinis, e lacra-
mentis decedunt; e cum eiusdem lint orioi
nis, insticucionis, e authoritatis diuina; A1
cur Apostoli, de summi Pontifices hrabene à
Christo faculiarem incerprecandi praecepca
divina, non condendi, administrandi lacra-
menta, non insticuendi; ita de dogmacibus
Racuendum, se non magis nona condane,
quam Lacramenta, aur praecepra dimina, led
aneiqua velur e tenebris ervant, de InTOI
e iris

## Folio  -  — 1672256038:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
DR AF A TIO
pretentur, ec aduertus proceruos lanciant
ec detendant.
Nec magis placent quidam Theologi
quibusdum minimé latistaciume, qua DD.
Au9. Cc Phomas aliique parres scripta reli-
querunt aduersus haereticos, noua in illos ar-
maexpediune, ex adeo diuersis relponsioni-
bus e aroumentis dispurane, ab iis quibus
Ecclesia tactenus pugnauerat, et credeba-
cur vicisse, ve AIbertus Pighius, Claudius
Sancesius, Molina, Pecanius, aliique plures
non dissimulent (neque rllusnerare pottI
nisi rudis e ignarus controuerliarum de gra
tia e libero arbitrio) cum Pelagianis e Se-
mipelasianis ita contentire, re iltorum argu
menta pro Ansustini Colutionibus habcane,
et plures aperte prae se Ferant, Cogitatam
nuper a se puonandi methodum ex senten-
tiam, ad victoriam ex larecicis reportandam
prorlusnecellariam; nec Talua tide postene-
sari: ex si reponas olim ignocam, et iam
Auoustino ex Diuo Thoma coruinque prin-
cipiis minime connenire; licet in speciem
videantur abnuere, tacita tamen conscien
tia, id vlero agnolcunt. Vnde quidam ob-
Muxurant, quamcuque diverlam à lua sen-
tentia, cuiuscum que lic authoris ab Fcclesia
ad summum colerari; a se veroinuentam in
ter Catholicadosmaca iam tere repoliTam

## Folio  -  — 1672256038:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
IM
Tal
d
ne
aI
1
AD LECTOREM.
vel quam primum reponendam. AEque VE
priuatus ilte huiusmodi authorum, commu-
nis tocius Ecclesie senlus dici queat, nihil
non moliuntur. Sed aduertus illorum cona-
cus eE consilia hoc rnum oppono, qua ob-
cendune nunquam cuentura, ec quam Au
sultini doctrinam viginci summi Pontifices
Tota qua valebane auchoritate lanciuerune,
2 nullo succellorum cuerlum iri, e quisecus
Cuadent aut sperant, pesime fidei caula con-
lulere, ex de perennicate Fcclesie sentire.
Longius quam rellem auc quam Catueram
abduxie, auc decinuit me Termo de Ecclelia
consentu, ec de definitionibus Pontificiis;
sed ad controuerliam de rlu probabilicatum
necellario, Submonendis centuris aut cen-
lurarum minis, quasingerune, qui probabi-
licatibus favene, quorum plures a maxime,
qui omnium rlcimus, nuper (crip(IE COnEra
D. Faonanum Caramucl.
Hlaslubiicie propolitiones corius EccleliE,
reputat, consentu, quasi Adecertas, omnes
cuiulcumque generis e oidinis opiniones,
Ceuparis, leu disparis probabilicatis, in ma-
ceriafidei, etmorum, cerrissinas esse actio-
num hiumanarum ad honestarem, ex lalurem
regulas, aque cutas; Idest, ab omnipecca-
co, ex specie mali perinde remoras: ec qui
secussentiant, hxeresis lanlemiane comper.

## Folio  -  — 1672256038:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
PR A F AZIO
20s, Sedis Apostolice lanctionibus damna
Eos, aut quam primum apertis decreris dam-
nandos. IIec lumma estlibri, cui ligillarim
ex per partes lumus responluri: ec cum cen-
luras ac detinitiones, vel herelis nocam Cin-
sulis pasinis, ac pene lineis minetur ex inten.
cec; visum estrna relponsione, quali spon-
riam in cocum librum induci poste; A paucis
inantecestum, et pretacionis loco demon-
srem, ipsis, non nobis decreca Pontificia
cimenda esse, cum cadane porius in opinio-
nes, que Aanc prolibertate a rolupeace, auc
emolumento, contra preceptum honeltu,
Cofficium, quam in noltras, que contulune
Taluri: Ouandoquidem intinicis prope locis
luorum decretorum, hanc resulam repe-
cunc Cummi Pontitices, in dubiis e incerris
(quod perinde est, ac in probabilibus, quid-
quid reclamet Caramuet) cutiorem senten.
ciam ec partem sequendam, Gue PTOPrCCCpEO
diuino, (eu (quod ide est) prolalurehominu
Ctat contra cupidicarem roluptacemque.
Si vellemus equo iure, e iildem legibus
cum aduerlariis puonare, dum nobis inspe-
ciem Tanlenilmum obliciunt, pollemus ve-
rius validiusque, quidquid ab Ecclelia na-
Ccece hereleon infernus enomnit, ima ipsum.
met Acheilmum in illos regerere: quia nul
lumviciorum, auc errorum genus est, quod

## Folio  -  — 1672256038:0035
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
altu
lai
te
DOn.
ueie
1O1
Rei
IO
au
AD LECTOREMT.
delendere, et perluadere non poitis, (IprO
Dabilianulso discrimine constituro, inter le-
rem d libertatem, inter honestum et veile,
lectari liceat reliber. Sed ab iis abstineo fu-
sus prolequendis, neipla pretatione, totam
disputationem conficiam. Id non postum
omittere, quodadhunc locum omnino per-
cinec: Pessime probabilicatum caule consu-
luisse, quilquis auchor fuerie D. C aramueli
illius propusnande causa, re calamum di-
Pringoret in illustristimum D. Fagnanum.
Duid enim aliud est in hac disputatione, qua
balis sic Pheologia moralis, ec iuris veriul-
que, harum omnium disciplinarum virum
seculonostro consultistimum lacellere, quam
caulx, cuius detensionem susceperat, praua-
ricari, ex regulas, quas videbatur consticue-
re, Falsi ex erroris damnare. Nemo nilipro
teruus, aut impius nesabie, corum qua ad
fidem e mores percinent, certam nociciam
repetendam esse a conciliis et lummis Ponti-
ficibus, qui antiqua decreca condiderune, et
qui noua quoridie lanciunt: Cuinam vero
inquam hominum, certius comperta fuit
mens Ponciticum omnium, qui ius Ecclesia
cicum condiderune, aut qui luperioribusse-
culis, ee noltra xtate Rccleliam rexerun,
quam D. Prospero Fagnano, quem mulei
excum videnrem, et Ordimum nostri leculi

## Folio  -  — 1672256038:0036
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
PR AFAFIO
appellant: Mihi rero omissis aliis clogiis illu-
Sribus, eiusmerico inferioribus, placet cleri
Romani, ex orbis Chriltiani Tanum vocare.
quod nihil illum laccat eorum, qua sessere
et decreuere Pontitices, qui a Petro ad no-
Ptram rqueatatem, eius sedem occuparune,
Omnia viderie qux a 50. auc 60. annis peracta
sinc, quorum magna parsfuerit, et 5. auF6.
lummorum Ponciticum a secreris, a consi-
liis, canca cruditionis, ex intesricatis apud
omnes opinione, re Faonani iudicium, no
men, e rim legis habeat, adeo ardenti in
hominem, omnium ordinum affectu ee stu-
dio, venisi orbitas oculorum a 30. annis inter-
cesisser, sicur nullum meritorum habet, ita
nec tiiset peamiorum finis: rnus omnium,
quidies Petri praeterorecus fuissee, si in eius
locum conscendiser, quo illum cemPOTC, Cd
omnium voca, e propria merita rocabant.
Inter praecipua Ponciticatus Alexandei
VII. decora e ornamenta, qua eius Capien-
ciam, Felicicarem que commendane, ac p0
Serioribus seculis fucura sine exemplo, et
admirationi, non rlcimo loco reponer lera
xtas neporum, honorificentistimum de D.
L’agnano iudicium, cuius prudentix e cu-
ra, omnes Reoularium caulas, alialque sra
uiores Apoltolica administrationis Partes
permisie: acque cor illustribus beneuolen-

## Folio  -  — 1672256038:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
AD LFCTOREM.
elae in virum mericistimum argumentis, toe
Collacis vii muneribus; quibus rix plures
sufticiant, non minus sux eloria, quam illius
dignicati; e corius bono lcclelia contuluie
Capientissimus P’ontitex.
Nam huius administri, et Apostolica (0l:
licicudinis foci) delectu, toci orbi celtarum
voluit, non tam, quid de D. Fagnano, quam
quid de virture sentiret. Nempehâcrna, le
cuiusque merita ex pramia, et affectus in
lingulos meciri: nihil sibi antiguius aopta-
eius Fuisse, quam plures habere DD. Fagna-
nos, quos sebus ticclesia PreticercE, quos
dionicatibus augeret. Juis ex nostri Pa-
onani, licet caci, licet emeriti, ad negoria
quaque grauissima serenda delectu, et Aa-
orantissimo in virum affectu, non facile
aenolcat e videat; in Alexandro omnes
eminere Cacrorum Principum rirtures: IIOC
certissime denuncio; cestimonia haec e iu-
dicia de D. Fagnano, lonsissimé abesse à
reoulis; quas, nobis probandas e sequendas.
lubiiciune aduerlaris, cum comminatione
hareleos, Ereclamemus. Neque enim ad-
ministri delectu pucarunt Alexander, Inno-
centius, se conscientia larisfacturos, nili.
dignissimum; aliis non indionis praeculil-
TCHE.
Felicistime diuino, re arbieror, consilio

## Folio  -  — 1672256038:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
PR LFAFYO
Caramuel Fagnanum lacessiuie, ve coriue
cause capur ad lupremum Pribunal vocare
cur, e quidquid de tota re eHer sentien-
dum, constarecipliusmee lummi l’onciticis
de Faonano iudicio; quod nec auderec ipse.
met Caramvel nerare exactum ad rerulas
longe leueriores, iis quas repuonat. Ouid
isitur opus estpro D. Fagnano scribere A-
polosiam; cum ipse communem sibinobil-
cum caulam in cutoponae, non tolum seri-
pris, e rebuspraeclare geltis, sed etiam iu
dicio, quod a lummis P’oncificibus prome
ruic, e quodmagis mirere, ab iplomee C a-
ramuele, vel sponre obcinuie, vel ab inuico
exTOTHIE. Nam iplomee libro scripto in D.
Faonarium, Faeceur se administris Cux dice
celis Vicariis, opera D. Faenani in iure di-
cendo e regenda diaeces praecepisse, ve
consulerene; tanquam cerristimam regulam
e lequerentur. Ouid vlera cgemusteltibus,
cum ipsemet, qui D. Fagnanum acculat;
abloluat e impensissime laudee; aeque ve
Magiltrum cucissimum rbique audiendum
esse velic: cum tamen; quidquid quatuor
roluminibus docerexiplomet, quod hare-
ss suspectum habet principio; probabiliora
rbique sectanda reluri corollaria deducace
Cerre nelcio, qua ratione exculem Cata-
muelem, aue sibimet conciliem; nils dicat

## Folio  -  — 1672256038:0039
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
ei
ne
at,
1
IM
105
et
Id
3
AD LECTOREM.
se pejora dispucando probare, meliora le qui
E ad rlum veniat; vel Forlan more Medico-
rum; qui incerta e minus probabiliareme-
dia prabent condicionis rilioris hominibus,
re illorum periculum faciane, ee rim explo-
rent: sibi et dinicibus certiora leruant: ita
Caramvel, aliis minus probabilia perimiteie;
iple curiora vlurpat.

## Folio  -  — 1672256038:0040
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
 a n Ha da A _a   es esdu  a D  A
ot
et et atu ctu 
 d
O 6: t 2) C e tet Cae C  (, 2) ((0) C2) Care) G Ced 9t0d (710 11e 1t0 C
e  cta as td a o as osu et
LLLNSTRISSIMO D.
OAVNE CARAMVEE.
ATRIANENSINM FY
dn
CAMI P A NIFNSTV M
E P ISCO PO.
Norcerm olim morem, e quali
lesem perperuam Ccriptoribus con-
Iticuram, de parrono eligendo lucu-
bracionum, quas publici Turis ta-
ciunc, mihi seruandum pea careris
EUO exeIPIO PCTLUASICEI, RR EVERENDISSTME ET ERV-
DTTISSTME PRESVE, qui nouo de lingulari (criptio-
nis genere, cuorum Ciperum postremum, et Luperio-
rum etia parres non concemnendas confecisti Episto-
lis adamicos, quorum demereri benenolentia d pa-
crocinium aucbas, vel indicia explorare. Sed cogicaci
mihi, quibus meam disserrationem inscriberem, tu
primus omnium, cum quo dispurationem ineo, in
mencem venisti, deinde D. Farnanus, cuius causam
a50. Onamuis enim insolens lc, ac pene ablurdum
videacur, re illum cibi in parronum altumas, qualem
curandum, de impuonandum suscepisti: quorum rni
concedas oporcer, quod cAlasicas benekcium, ab
alrero
es
es

## Folio  -  — 1672256038:0041
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
ded
cat
uta
qual
AD D. CAR ANVELEM.
alcero, nedum incempestiue, se d inique eriam exigas,
ve SibidelE, Le propuenacurus. Hlac camen, quae
primum mentem subiic cogitatio non est vila canti,
reme a propoliro dimouerer, hoc maxime nomine,
quod verumque veller eo proscelsus (C, ve exEIa
compararionem, esse videamini: et quod in vosine-
diror ofticium, quod debeo oblegnium, auc paErO.
cinium expecto, non sinc communibus, cum careris
hominum prudentix regulis merienda.
Equidem illustrissimuS Fagnanus, ea apud sum-
mum Ponrificem sraria, ec apud omnes auchOrItare
valet, eor d cantis in Fccletiam merieis peaectar,
adeo cerra d comperca per quinguasinta annOs c.
rudicionis, prudenrix de inregriraris tama, nedum
Roma de in lralia, sed per corum orbem Chriltia-
num celebratur; re viius sibi aliisque praesidio eAe.
Polsir: nemo siE, qui tidem non habeac, eriam de
sciplorestanci: vel iudicem de arbirrum reculce;
iphiusmer causae, quam in illum moverie. Ouidni
igitur a cali, tancoque viro, quem honoris, non ne-
cellarie detentionis causa propugno. non (perem
plus praesidii. quam eg0, aue vilus morralium, illi
seiplo _ Deo contenco ac cuco, conterre possic s
Nihil ergo ablurdi, aue abloni haberet consilium,
ad illius cliencelam confugiendi, cuius detensionenn
suscipiam. EIsc enim Faculcare, sicur aliis prope-
modum infinieis, quibus abundar vir dininus. 2d
Dei similicudinem accedie; quod cum omnibus au-
xilio _ praestosIE, iis maxime Fauear e adlIc, quos
in suae eloria rindices dienatur aslumere. Nec ma-
sis altera, de OperC TIbI ERVDTTISSIME PRESVI,
dicando in quem scriprum viderur, quam prioe
contilii pars à vero de ab aequo abhorret. Tanca

## Folio  -  — 1672256038:0042
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
E DISTOLA
est cua in omnes humanicaris, d aequiraris opinio;
ve nihil dubirem; ce beneticii loco repolicurum, A
meas aperiam, cuisque oculis lubiiciam cogirariones,
etiam de iis, quae minus in ce probo; hâc cciam re, re
imicarus, qui soles Epistolis, X libris edicis, cuas o-
piniones de censuras, ad Dianam aliolque (criptores
eransmierere illalo amiciciae iure.
lis de causis nihil dubicaui alteruerius vestrum
nominihoc opusculum inscribere, de verumque an-
ceterre, quibulcum que viris crudicione praectan-
ribus, quorum porera illud cliencela commitrere.
Hlaec vna caneum dubiracio diu suspensum habuie,
quem duorum alteri anrexonerem. Cum enim ni-
mium cenue de iciunum lic, hoc a me exhibendum
obleguium, re in duos parciri queam, de uni in soli-
dum eler vindicandum; in re senlianimum magis
propensum; quod s D. Pagnanum compellarem,
londibus d cncomiis esser onerandus: de Termo
cecum habendus ad disceptarionem propius acce-
derer, a nonnihil eriam reprehensionis relipe-
rec; e l probe rerumque noui, non dubico quin
Capiencissimo seni molestissima fucura sInE enco-
mia, cibi vero orarissima de ruo libro indicia libe.
riora; qualia loles de viris cibi amicissimis proter-
re. Sacius itaque duxi, cibi, qua par est reneren-
eia meos serisus aperire, quod scio re boni consuleu
rum, de habicurum acceptissimum: quam viri (a-
pientissimi ee incegerrimi modestiam, luarum vir.
cucum commendacione tatiraic.
Prxterea, nihil in illo occurrie, quod non pro.
bem de mirce, in ce vero innumera lune, qux ani-
maduerro eximia: Ced nonnulla Cunc eriam, quibus
secum non omnino alsentior: sirnum alreri, Hil

## Folio  -  — 1672256038:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
AD D. C A R A NVE L FM.
panum, lcalo conterre licear more Plucarchi, qui
Craecos duces Romanis acerrimo indicio comparac
e aequissima lance appendie; dicerem Fagnanu
nostri seculi Z CnONCM, aWE CFANEOLCM, TC VeTO
Carneadem esse, qui diversiltimis doribus, conse-
curi sicis parem magninominis celehricatem: an ve-
ro perinde boni, non aulim dicere; alii indicene, ex
collarione veriusque, quam paucis insticuo.
D. Faenanus indicio, Caramuel ingenio valet:
Illi Colida e cana placene, iste Pubrilibus, e nouis
mire delectatur: vnus quasi b0s lallus Armius figit
pedem, ee via erita ac certa graditur; alcer diveri-
cula quaerie, X qui se seguuneur, ducit per praeru-
pea: Fagnanus corus ad leueritarem nacura, et Audio
compararus est, Caramuel in se Peuerior, in alios in-
dulsentior, benionioribus opinionibus capitur et
oloriatur; ille cerris adhaerelcie, e (re loquieur, ac
consulic Hlieronrmus) cura quae que rimer: Cara-
inuel dubiis trmicarem addic, de a probabilibus eol-
lic omnem Formidinem: vrerque quali scriba doctus
proterune de chelauro luo; ille verera, hic nouas
Fagnanus resmaturae, Caramvel Feltinac. IIle eu-
tiorem, iste velociorem cursum incendie, de in in-
cerro pucar le cerra veltizia Agere: rnde nouo pata.
doxo (cuius ignorantiam Fagnano obiicic) cerrieu-
dinemactus Formalem constiruie, cui nulla obiecti-
ua respondear; alter vero faretur se iudicii incer-
cum, guandiu videt nutare obiecta.
Pluribus possem hanc comparationem prolequis
quam placet hoc arriculo concludere. Celebrabieue
posterioribus (cculis Fagnanus ob ingenria in Fc-
Eleliam merica, cui indetello labore, ee adeo fxlici
uccessu per ror annos in seruinie; ve nihil dubirem

## Folio  -  — 1672256038:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
EPISTOLA
adminiRtorum Ecclesix decanum appellare, qui curi
Apostologloriari possir. Ce diurius ee plus omnibus
laboralse, ex eriam profecisse. Pevero, DOCTISST.
ME CARAMVEL, nolim hiac lande Fraudare, credo
etiam re de Ecclesa opcime mericum iis nominibus,
quae ciera iactaneia, e candide reters 2. P20. Epi-
Aola L. ad C ardinalem Palanicinum, derecto, ve
inguis, a primum a ce impuonaro errore Tansenii,
criointa Pucheranorum millibus ad Ecelesiae ouile
adductis, aliisque forre rebus praeclare rectis, quas
modestia intribuie ne cuuloares. Sed aliud occurrie
mericorum genus, quod apudmecanti est, re enu-
meracis a ec in Fccleham beneficiis longe ancepo-
nam. Cum illud ingenium, quo ce Deris donanie,
accendo acreioneum, impauidum, ocii impariens,
obleruo nomen quod a tamiliahabes, quodque pro.
pius accedie ad Angli illius famosi Lromuelli nomes
Scapud merepuro; plus ribi deberorem publicam
Christianam, quod ab ipsa sereris, quod Capienria
modum impolueris, nec nisi ad Cobriecarem cibi (a-
pere permiseris: nam si Lanlenii parces defendendas
Sulcepilles, aur nouum dogmacentasses cudere, et
Spargere, quibus ingenii de cloquentix viribus, de
qua dialectica vales, hand scio an regno Christi par
illacurus esses excidium, quod ribi fere cognomen
Cromiiel luo Regi, lux que parriae importauie.
Felicicer isicur nobilcum actum est, quod sedis
Apostolica rindex acerrimus, aduertus haerericos
e novarores, quod a controuerhis orii, de ingenii
reliquum tuic, corum impenderis probabiliracibus
consectandis ee Rabiliendis, eoque cursum ingenii
concicariltimum incenderis: vnde ad minus Adei re-
rum periculum abesser. Arque ex hoc in probabili

## Folio  -  — 1672256038:0045
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
IIC
AD D. CA R AMVELFNI.
cacum Audio, videris illud commodum cibi compar
ralle, quod simili dispurandi genere Ce consecurum
Cicero sloriarur his verbis. Nos qui probabilia se-
guimur; refellere sine pertinacia es refelli sine inuidia
possumus. Hloc enim Philolophandi genere, videris
in Theolosiam induxisse Academiam à C arneade in-
cciruram, a Cicerone instauracam ee ornacam: cui
nihil cerri erac praecer rerum ex opinionum proba-
bilicarem: aeque illius assentu, nec carerarum
Echolarum opinionibus aduerlaris omnino, neque
in rocum adhaeres. Hloc cibi cum omnibus conmenIE,
quod quaecuque docenescholae singulorum, nec Fal(
Polle conninci, nec vera demonstrari credas; sed incer
verilimilia reponi debere; acque ira incer Theolo505
exeruis Academiam ea lege, ve veritas quaeratuE,
nulla lpe inueniendi e consequendi, donec dies x-
terniraris illuxerit: incerim ejus loco consticuen-
dam probabilicarem, quam vierualem vericarem de-
finis, quali incer rerum Faltum que media (IC: Pra
rerea cum distidencibus scholis pax ineatur, ex reli-
Siole lerueruE.
Hluius legis rideore laristenacem Fuisle, nec ance
Scripcu in D. Fagnanu Apologema, nemo quod sciam,
conquestus est a reacerbiusle habicum, e dilpura-
cionibus ac Ccripris, vel minimum lalam aequicarem
a charicarem. Panca enim humanicate 28I5, veni-
hil remieras de concentionis ardore, nihil relinquas
subcilicarum, quae ad causam Faciane: nec camen vi-
lum verbumribi excidac asperius, auc minus vrba-
nun. Acque hoc humanistimo e amcenissimo inge-
nio cibi concinsit, quod de Sapienre scribie Senecai
qui sibiamicus (seu lui porens de compos tuerit)
hunc ciro omnibus amicum esse: aeque illa AWIda=
i

## Folio  -  — 1672256038:0046
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
E DISTOLA
nicate effusssima, omnium Oedinum, omnium Echo-
larum homines complectare, e habeas amicissimoS.
Necfactum Caris estruo animo pacis Audiosissimo,
dum eibi bene cum omnibus convenic; cencastieriam
Familiarum, ex lcholarum dissidentium concordiam;
An eveneu cuis voris pari, conaru cerre Cumme lau-
dondo, quo Filii Dei nomen, ee rem Pacifici ofticio
pertunctus commeruisti, ex omnibus celtatum feci.
iti, ce ab omni livore, e odio alienum, ee nihil ei-
bi gracius virorum Capiencum amicicia, nihil pace de
concordia omnium anciguius esse.
Vude mirari Cubic, quod cum rorus ss natura, de
Audio ad humanicarem comparacus, ee morcalium
nullus sic opum, quam cu ricorum Capiencum amici-
rix cupidior. e cux Theolosiae Fundamentali praeti-
xa Epistola, ad amicos magno numero ex omnibus
Christiani orbis parribus, ex omnium Ordinum Fa-
miliisrecenleas; rnus a ce praecermissus sC D. Fa
gmanus, cum quo amiciriam inire porueris ROma,
e in lcalia moracus, nec libuerie: cum camen cori.
dem, e plures, quam R ex ille Perlarum Z OpiTOS,
aue mali punici acinos opres; ex is illernus sIc mor-
calium, quem rencrenrius haberi oporrebae, qui
primus in ce humanicarem erga se deliderer, iis
verbis, ne dicam concumeliis lacessitus, qua a cibi
innara rrbanirare omnino abhorreane, iis argu-
menris appericus, qua nihil relipiane cuam erudi-
cionem de subrilicarem. Ouaremulti, idest probi
omnes, a Undio parcium alieni compertum habene.
ce adhoc cerramen cua sponce minime procestille.
sed alieno impulsu, de consilio: doleneque pluri-
mum, ce relicto proprio iudicio in alienam causam
ac culxam cranliuiste.

## Folio  -  — 1672256038:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
AD D. C A R AAVEL F NI.
Cerre cum ad istud cerramen inolorium ribi, in-
nicus compellabare, conveniebat re imicari perrina-
ciam olex, delacum ab arboribus in le imperium
reculancis, ex c0s qui ad Cuum commodtum, cuum-
que damnum, ec dedecus ce exasperabane, in virum
Poncifici charissimum, omnibus adinicandum, de-
pellere oporrebat verbis Christi, procul hinc abire
vos quimihi scandalo estis. Auc s ica dure comme-
rieos, nolles excipere; veendum erac eiuldem oleae
verbis luauioribus, nec minus ad propulsandum pel-
simum consilium efficacibus, quomodo deleram
mihi ingenicam dulcedinem. Cur mer idest aliena
opera, meoque damno, ruleis res restras promone-
re, veltrasiniurias vicilei, et illum deiicere quem ri-
meris, ne lumma qua apud summum Poncificem
oraria valer, rectram minuae, ne lua apud omnes,
lapiencia e inceoricaris fama, vestram gloriam
inumbret; Cuaque auchorirare impedimenro (IC, ne
vestrae opiniones ica invalescane, ve Ecclesia RO-
mana communi consensu recepeas robis gloriari
liceac3
Vrinam hoc bellum fuadencibus ita respondistes,
cuiusnullam ex re caulam idoneam, et instam ha.
bebas: qui enim heriposser, nihiexrraneis consiliis
aurem praebuisses, ce adeorui dissimilem enasiRe, ve
qui in omnes hactenus tueris humanissimus, qui
Dianam, Sanctium, Lelbias humana et Christianx
rica reculas colueris, e cancumnon adoraris, adeo
acerbe scripseris in virum, quem merica Romani
Cleri, e lcalia decusimmorrale, quem anriquae di-
(cipline rindicem invictum, quem aequiraris indeAle-
xam regulam appellaueris: Ac inquies meis opinio-
nibus capiralirer aduerlarur, probabiliora que lesi
 iii

## Folio  -  — 1672256038:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
FPISFOL A
Favemr, iuber semper eligi, minus aur aque probabi.
la, Oux pro commodo conrra honecum CaHE, qua
eoo ve curissima consticuo, pronuntiar periculola
esle di perniciola: addis quaestionem asgreltum elle,
cuidirimendae impar sic Canonista quidem doctil-
Timus, Ced Theologieignarus: his duobus rlrimum
adiicis, incaurum masis quam prudencem, lanle
nilmum instaurare, specie rica lenerioris d curioris:
et inspesille in errorem prima propolirionis lanse-
niana damnarum, quia Deus impollibilia, aue quod
perinde puras. Cumme difficilia praecipie. E iubeac
noscuriora lectari, quae Aenrpro Calure et lege Con-
era liberrarem ex vrilicacem.
Lis crihus capicibus concineneur, quaecumque
quaruor Epistolis, ee ad illas nocis, ee appendici-
bus fusssime prolequeris, millies repecira accula-
eione anenilmi, d probara numquam vilo verisi-
ili arsumento. Pollem vnapasina haceria CapITa
valide retellere, et suscepram a me detensionem ab-
Foluere: Ced hacpexetarione breui demonstro, nequi
dem lenicer D. Lagnanum perstringi his cribuscelis.
Ced in ce recorqueri; iilque contodi ex protisaris
quam comparavetas eor libris edicis, erudicionisi
de humanicaris opinionem.
Imprimis pucalne apud Capiences, de crudiros, iis
de caulisce exculacurum, incredibilem cuam in scri-
bendomucarionem, re ex humanissimo in Ones
repeme in rnum D. Fagnanum eorus exardelcas.
cumque acerbius exagires; quodillum oblique pe-
eas, e dum a conviciis iutas ce abstinere, cum ma-
xime connicieris: Virum modestissimum ac granissi.
mum, aliquo locoais, Cua ignorancia conscium,
quam erudiris nequis occultare, relle sciolum ride.

## Folio  -  — 1672256038:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
p
AD D. CAR AMVELEN.
ri. e apud impericum rulsus applaulus caprare. S)
ruas opiniones iam rhionesloriaris ce demonstra.
ciue probare (adeo occulta argumenrorum ruorum
vi, ve cibirni sir comperca) sudio d nostra senren-
tix odio, in illum calamum distrinxicti, cur candius
racuisti: C. ur nihil simile Ccriplsti in Paulum Comi-
eolum, Andream Blanchum, Philiopum Fabei, Tu-
lium Mereorum, qui antCD. Fagnanum, cuam opi-
nionem impusnarurr, nec eorum argumenris hacte
nuslarisfecisti:
Adde parum convenire Christiano, pari, le huma-
pirace et charirare in auctores, qui diverla senriane.
ab echnicis superari. Puratne Scoicorum Paradoxa
minus aliena esle ab Fpicureorum Comniis, 8 ACa-
demicorum probabilicaribus, quam acuis D. Fagna-
ni senrenrias, quae docene ex probabilibus curiora se-
ctanda, quae Rene prolese, de honesto conera veile:
Si ica cenleres, probares ce omnino impericum an
eiquae Philolophia: ac quamlibet abhorreane sroica
dogmara ab Epicureis, ee Academicis, Ccis canca
animorum concencione, Brucum Scoicum severiss-
mum, Cassio Epicurco, et Ciceroni Academico
conunctum, re verumque belli proparria, ex Au-
diorum Cocioshabuerit, cum Cassio in acie perieries
Ciceronem vero, librove iplerestarur, de vireure
grauissimo, lub ejus nomine ediro, pronocauerit ad
honestissimam ex amicissimam de rebus Philosophi
cisdispurarionem, ee ipse Ciceropraecipuos de Phi-
Lolophia libros, quales lune Paradoxa, de Finibus
bonorum e malorum, aliolque Bruro in scriplerie3
Sed Deum immorralem; quamuis diuertissimis se-
etis addicti, qua humanirare quibus se laudibus, qui-
bus officiis rleco curoque prolaris, proleguunt:

## Folio  -  — 1672256038:0050
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
EPISTOLA.
CUF ISIEUIE, DOCTESSIME CARAMVEL, torus ad hu-
manicarem Actus _ compararus, fcripeo in D. Fa-
onanum libro, adeo ab innaca cibi vireure deAexi-
Ai: Cur paltus es re Christianum, ex Ancistirem, à
Philosopho a Echnico vinci, nec praetulum aula
Romanx decnum, eo ad minus loco habuicti.
quamuis dinerla Cencientem, quo Brucus StoicaS
Cassium Epicuri discipulum, quo CicerOneM ACa-
demix addictissimum 3
Ac inquies, Fagnanus eoro luo Opere scommaris
bus, iniuriis concumeliis, rieos Canctissimos ex do-
etisimos, morruos, superstices, eo liberalissime quo
iniuscissime compluic: Non dicam ce invidiose Ay-
lum P. Fagnani iis nominibus eraducere, a quibus
longissime abest, re videantur repolica porius quam
illara connicia. Sed imprimis dico, neminem a D.
Fagnano carpi nominarim, aue nocari, neque ex illo
reters vilum verbum asperius, quam Nouatoris,
quod mire exaxitas nomen, quali pro HTarericis vos
habeac, quod illo vocabulo apud Cacholicos HIae-
rerici nocentur. Vana d verbalis plane censura,
quae toca lic in nomine, quam possis exercere, in
omnium sencium orbis Christiani homines, apud
quos recepeissimum est, Reoum, de Cummorum
Poncificum ministros, rocare nomine ex vlu com-
muni, quo pradicances Flarerici insigniuneur. Nec
aduerris, quod sicur duabus religio parribus constat,
doctrina sidei, e disciplina ad mores, ita Nouato-
rum genus duplex distingui polle; Hlaerericorum,
qui Adei dogmaca in dies murando corrumpune, de
Theologorum qui anriquam Ponciticum, de Eccle-
liae disciplinam, benignioribus re loquuneur, inceE.
pretarionibus emalliune de resoluune: quod se x

## Folio  -  — 1672256038:0051
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
AD D. C AR AMV FLEM.
cerrime ferre pluries Cummus Ponifex rectacus e,
neque id ionorare poruit D. Fagnanus, incimorum
iphus senluum conscius, cui malo indoluisse cum
bonis omnibus, e aliquor verba proculisse, quibus
incernum animi dolorem manifestarer D. FaGHaMUS,
grande piaculum repucasti. Fg0 concra nildissimu.
lo, me rix unquam legille officia Ciceronis, maxi-
mecerrium illius librum, quo coro probac honectum
veili adeo anceponendum quacumque comparario
ne vel minimi honesti, ad quodcum que maximum
veile, re Rrel minimum dubices, vel suspiceris, ali-
qua spe compendii, et istud elisas, non racer culpd
iplamet electio e comparario.
Vix unquam Ciceronem de his virae humana
officiis disserencem, cum nostris Theologix Mo-
ralis scripeoribus comparo, quinrubore suftundai,
e pene dolore rabelcam, ob saeculi noctri ec FC.
cleliae dedecus Cempicernum. Nam s liceaemeum
sensum aperire, videntur mihi Theologi Echnice
locuri, de Cicero Ccripsille re Theologus d Chri-
stianus. Nelcias an iste acrius pro honesto, an
illi pro veili, et libertare puonene. Cerre s hâc de
causa aliquos luis verbis gemicus immilceat, de
Theologorum molliciem CarpaE D. FagHaNUS, CI
ve illum laudares à re obrinere non poteras, debue-
ras excusasse, eoque justius, quod homini ancigua
disciplina callentissimo, in decreris Poncificiis ver-
Cacissimo, in caularum indiciis incegerrimo, com
percum elser, E in dubiis e incerris, e iis omnibus
denique rebus, à quibus abest euidentia, liberum
eet ee curum parrem eligere, etiam minus Pro-
babilem quae lcarer concra legem e honectum, pro
veili de amico, hac resulo Lesbia de plumbea, omnia
anriqua iura corrumpi, nouariciaei, iudicia perue

## Folio  -  — 1672256038:0052
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
E DISTOL A
Ei, Hlaecericis mareriam preberi de Ecclesia oblo-
quendi. Ouidmirum igitur, cormalorum conspe-
ctu indoluisse de cohorruisse hominem crudicissi.
mum, se iuxca piissimum:
Inde etiam secunda calumnia depellitur: hanc de
probabilicacum rlu concrouertiam, coram Theolo
sicam ex Mecaphylicam esse concendis, nec posse a
Luris Canonici Consulco, prodigniraretractari. AC
cgo concra cenleo, ad D. Fagnanum maximé hane
quaeltionem perrinere, quod a quacuor reluri Fonri-
bus repecenda lic, a Sanctorum Parrum alsidua lectio-
ne, ab anriquis Conciliorum Canonibus, decreris
Cummorum Poncificum. de a quoridianis illorum iu-
diciis. Inhis vero omnibus ipse vertacissimus est, de
omnes Pheolosix à Scripcores Cuperar. Sane nihil
magis incempeltiuum ee periculolum est, quam (I
ad ruius Theolosie lubellium reuoces, que Cune
vlu concinuo Trequentanda, (i res Colidas ad Meras
Lubeilicaces expendas: que ad praxim spectane, ma-
curo pocius inlicio lune ponderanda, quam riman-
ia acuro ingenio, plane in Fumum Faceltune proba-
bilia, huiulmodi distinctionibus quales adhibeneuri
e huius generis ea est de cerricudine Formalis actus,
que nulla obiectiua nicarur, cuins ignoranciâ labo.
rare ricio verris D. Fagnano, qua cerre non abnuit
nec libi dedecori aue Frauditore purar, led de his
Fuliuis _ exactius, dispucarione secunda.
Duod ad cerrium capur arriner de Lanlenilino;
non dicam millies objectum, de nunquam probacum
omni specie veri carere. Juis enim credar Lunocen.
eii X. _ Alexandei VII. qui duas in lansenium con-
Ricuriones edidere, administrum de consiliarium
impesisse in errores ab illis nuper dammatos, his

## Folio  -  — 1672256038:0053
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
AD D. C A R AA VE LEN.
cenluris, quarum rariones de momenca, ab ipsi(Inee
Ponrihcibus quoridiano, e Familiari colloguio
haulerat. Non addam ipsolmee Pontitices hanc ca-
lummia depulisse, damnarione Apolorix Casuista
rum conera lansenistas, a qua videris Apologema
exseriplisse: nam quae ille in omnium laxiorum
opinionum; ex morum licentia infectarionem pro-
tere conneia, potius quam aronmenta, ex cognario.
ne commenciria leuerioris doctrina cum lansenii
prima propolirione, cu in D. Pagnanum repetis ca-
dem, nullo arsumento contirmara. Ouare non du-
bico quineciam in Apologema cadar quae iam APO-
logiam nocauit censura Ponrificia: aeque huclicre-
ranstius e superioris hebdomadae curlore, Roma
delarae, reterebane, exemplaria cui libri Lugduno
in ribem deporrara, Fuisse ad porca ingressum au-
ctorirare publica incer cepca: Postreme narrabanE, e0
quo scripra eranr die ad Congregarionem. Indicis
causam deductam; nec dubieo quin primus qui ad.
venier curlor, censuram sic delacurus, quia in eadem
damnatione es cum Apolosia, ob Tanlenismum co-
ciesinontibus obiectum. Vix dici porest quor quai-
eilquericiis laborer hec acculacio: roca e criniolum-
Praest, nihil cruditionis habee, nihil Bona fdei, sub-
cilitaris aur verifimilieudinisnihil, cora ad inviciam
ac ad imperieorum caprum compotica, ingraca do-
etis bonismolenissima, intronora Pummis Poncit-
cibus, perniciola Eccletia, Tolis Hlaerericis accepril-
sima s ipsis Pansenistis decora. Vudeve cormalare
larcias, puro aequicaris aliquo respectu a reiplo cueEr-
lam fuisse: Cciebas Tansenii nomen luspectuim de in-
nisum, poracti si illud oberuderes, e iure vel iniu-
ria adverlariis aftinseres, ce illis inuidiam d aliquam

## Folio  -  — 1672256038:0054
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
EPIsIOBa
echam haerelis suspicionem conslaturum: Euairi vero
sencenciam non Colum in ruro fururam, Ced eriam
quali rorius Ecclelia sensum habendam.
Forre cibi religioni, ac pudori fuic, adeo apCrca
Fraude incauros decipere, ideo placuie ribi rulneri
quod indlixeras, remedium adhibere, ex quam inuI
Teras noram abstergere: neque enim poreras vali-
diushancenam cenluram, aur arsumentarionem re-
Fellere, quam dum pluribus cuorum Ccriprorum lo.
cis, ee iplomet Apologemare doces, nos posselegi-
cime astrinoi sectandae probabiliori sencentix, cri-
plici qual vinculonempe roci, iuramenei de praece-
pei. Pucalne illam repuonanciam Ceu Phylicam, Ceu
Moralem reiinesse, re hiac qua poltur iutte praecipis
voueri, e iuramenro contirmari: Acqui exre pol.
Cum histribus nominibus me addicere parri proba-
biliori inguirendae, et ad prazim reuocandae: de line
eroocriminari nos, dum cenlemus ee docemus im-
Pollibilia praeleribi, lansenilmi luspectos ac com-
perros esse. Ec reuera li Poncificia consticuriones
inTansenium, e censura in primam exiplo propo.
licionem Care nequeane, nisieu vincas, e hos cada
mus cansa; praeclare cum Harericis ac hoctibus Ec.
clesia, infelicissime cum Cacholicis omnibus de
Tummis Poncificibus ageretur, quod decrera ab il-
lisprodierine, quibus feriantur pii omnes, qui cum
cremore Calurem operantur, qui cura quaeque ci-
mene, qui cerriora lectantur, qui sent proofficio
e concra narurx aftectus luctentur, quod iisdem
decreris obnoxii Ainc Panctissimi e doctiimi ex co-
ta anciquirare Parres, qui legis de iuris nacuralis, vel
ignoranciam invincibilem nullam pariuneur, vel ex-
culare nesant posse eos, qui lesem violane, quod

## Folio  -  — 1672256038:0055
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
AD D. CAR AAIVELF MI.
Temper aliquo dubio tanganeur, le male agCre.
AbIiE, ve Poncificiae censura in illos cadane, qui
Puxe Caluris Colliciri, non Polum ruriora guaerunt, led
purane le non polse damnationis periculum, Linchac
Caucela vicare.
Frustra ergo pluribus recum agerem defenturus
quem rideris acculare Tansenilmi D. Fagnanum, e
quem reipsa abloluis, nisi aliud medicarer de pro-
bandum Culciperem, re iis accularionibus opporeu-
num, quibus alios immerico grauas. Plura in D.
Fagnanum conseris, parum illo e re digna, cos
ais illum Cum Tansenistis contomnere, quibus satis-
facere nesciat: eo immedicabilius nocere, quo cau-
tins occultinsque suum venenum affundit: magno ap-
paratu verborum acere, a quo absit Dialectica, ne im-
pedimenio sit Rhetoricae: apud Aristotelem quaerenda
esse arcumenta, nulla esse apud D. Faenanum. Addis
audere eum dicere quod vult, quia existimat se nihil
debere probare. Non dubico quin lonse molestius
Ferrec luam detentionem, quam eu ipsCMCAS RePrC-
hensiones, s illius causa ribi similia reponerem; sed
parierur vir mansuerissimus, e cu criam boni con-
sules; si demonstrauero ruam scriprionem his om-
nibus viciis laborare, que in illo carpis: acque re à
devioribus incipiam.
Dico, hoccuum Apologema maxime pexferre
concempeum, auc si velis, impericiam eiuldem disci-
pline, quam ris illum penicus ignorare. Scis logi-
cam eradere modos sciendi. eo (que concineri hiseri-
bus parcibus, lesibus dinisionum, destinicionum, de
argumécationum; et quecumque à ratione luscipitue
de aliqua re instirutio deber, ac opcime monce Tul.
lins, ex logiceregulis, a detinitione (lalrem quoad

## Folio  -  — 1672256038:0056
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
EPFSTOL A
quid nominis) prosicisci re incelligatur de qua re
dispucetur. Ponendus erso primum eA conrrouertie
catus, seu ve Turista loguireur, legis de quectionis
examinandae species, et exacte ac distincte consti-
cuenda; deinde diuidenda in parces, cum singule
accurare definiendae: postremo arsumentis res pro-
posica est conticienda, e submonende difficultares
quibus impuonatur. Ilas omnes dialectice parres
_ leges, in Aristorele D. Thoma, _ a D. Fagnano
obseruatas adinirari licet, in re vero delideramus
prorlus omnes. Primuin male ommino constimis.
ec confundis porius, quam distinouas concrovertie
ctarum, deinde peins definis, ec quod rnum luperest,
ibique paralosilas, e Cophilmatibus pugnas.
Ouod ad cacum quectionis perrince. perperam
omnino ponis ex cua mence quidem, sed praecerno-
Aram. Pucastinoseibi in corum aduertari, e lICuE
nullo discrimire quodliber probabile approbas, et
cucum censes, ita Angis nos omne probabilicarum
genus damnare, e hinc genealogiam instituis pro-
Babilicarum, quas vis mundo coauas, de perpetua
Ferie omnibus Caeculis durase; qua( IIMprOBaEOEOTO
genere probabilicarum, videamur a communi gene-
tishumani sensu ab horrere: Ced mencem noltram
auc ignoras omnino, auc dissimulas.
Nosduas opinionum probabilium Classes distin-
suimus aduerlas de pugnances; quarum vna CCEPrO
lere e honesto, alcera pro voluncate Pcu liberrace, de
commodo. Primi Ordinis opiniones secundi laxio
ribus, a periculo damnarionis e peccaci remorio-
res, Tubinde anceponendas Cen(emUS, CONErA TUUM
paradoxum, quo omnes eriam in equalirer proba-
Biles, perinde de ex equo cucas aPeris; que Favene
rolupracii

## Folio  -  — 1672256038:0057
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
EPISTOLA AD D. CA RAM VE LEM.
volupraci, e veilicari concra lesem, nihilo magie
hrabere vllum peccari periculum, quam quxe pro
lege seneprobabililtime. Vellem lonsa illa proba
Bilicarum inductione, quam ab orbe condico ad non
sram ararem prosequeris, probares, vili vnquam,
no magis fraudi auc ricio verlum, quodnullo dileri-
mine opiniones proliberrare minus probabiles, pro-
babilioribus pra leseee lalure ancepoluerir. Scd hoc
nulloprorlus exemplo probas: immo quae atters ex
Euaac D Perro, aliilque, cuam caulam prortus juou-
lane, re demostracurus sum resposionibus ad lingula.
Neque detinis melius parres concrouersiae, quan
consticueris, duc distinxeris. Probabilem puras cum
cura opinione coincidere; ex hoc cancum differre;
quod probabilicacum plures sint gradtus, vnus Cic in-
dinisibilis securiraris, qui omne arcear periculum
peccandi, aur excidendi a Calute; arque in eo consti-
enis opiniones, zel minimae probabilicaris; criam
prolibereare ee voluprare Hene conera lesem de ho.
nectum; dubiam vero opinionem distinguis à proba-
bili quod proillâ lenes, pro ista granes milicene ra-
eiones: quahi nequear mens dubia esse de Cispenla,
cum sranissimis e insuperabilibus rerinque orgerur
disticulearibus, ve ab veriulque parris astensu absti-
neac, nec lvelic maxime pollie, alcerurri peabere,
quamdiu paribus omnino, auc fere verinque rario
num momeneis libracur: quae li argumenca, quibus
Trinicas, Incarnacio, Fucharictia, Dei liberras, aus
noctra cum eius praeseienria ex concurlu concordia,
aliaque Adeimysteria, levia Cmc, quamuis disticulca-
ribus inzenia humana ablorbeantur, nec illis (ol-
vendis Angelica Cuthcianr: parem ex Forre maiorem
divine poreltarem in nos allumis; EL pFO TUO inIC d

## Folio  -  — 1672256038:0058
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
EDISTOLA
nobis exieas, ve dubix e probabilis opinionis diste
rentias. _ detinitiones, quoliber hdei mysterio cre-
dicu difticiliores, eanquam cerras excipiamus. Sie
enim ce convenio, vel graues reputas qua mysteria
Frinicaris ec. imperune difficulcares, à lumine
nacirali repeticas, vel leves, seu Facile a cuidenter
Tolubiles existimas: Si primum alleras, erso proba-
bilium opinionum accenses generi e clalti, illas quae
mysteria Trinicacis dc. qua immortalicarem, proui-
denciam neganc: _ cum probabilis opinio cibi sic
eadem ac cura, nihil peccabie, nec vilum Caluris
periculum incurret, quilquis ejurabic Aidem, ee
divinicarem iplam pernecrabic; cum ad id habcac ra-
tiones graves, quas nequear Coluere; e quibus
plane luccumbat, nisi contusiat ad Adei ancho-
Tam.
Diceshas omnes, quibus rrgemur rariones leues
elle, ac proinde opinionem non inducere ad proba-
bilem, led dubiam canrum nec periculolam. C erre
non occurrit aliud, quo rutari ce possis praehidium,
nequealium rales aggerem, ec obicem opponere li-
centix quodlibet impune agendi de senciendi, aur co.
hibere omnia viciorum e errorum genera, ipsum
mec denique Acheismum. Sed quid lcuius quid Furi-
lius excogicari porest, tor arcendis malorum, e im
piecarum generibus, illo dilcrimine a re consticuto,
incer probabilem e dubiam opinionem; ve illa sic
cerra e cuta, haec sic periculola, quod lenibus rarion
nibus Fulciacur: Ouibus pucaS TC haC COIIeHTA
perluaturum, re leues purent raciones elle, quibus
iplamet rario luccum Bar, quaS nCqueaE MenS AngC.
lica evidenrer Falsi arsuere: Cogis nos sentum com
munem eiurare. Omidribisraue tururum est, Ale

## Folio  -  — 1672256038:0059
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
AD D. CA R AAV EL EMC.
ves censeas rariones dubirandi de mysteriis relizio.
nis, quae omnem racionem (uperanE.
Hlaec omnia dicta, velim incerprereris non in ce,
Ced in cuam senrenciam; quam re, bonoanimo com-
planandi riam, qua irur ad ccelum, non dubico do-
cere, e coris riribus propugnare: Ced rimeo neprae-
cer cuam menrem; quos vis in caelum molli, d de-
eliui irinere deducere, des in internum praecipites;
ex dum peccaris minuendis, benignioribus opinio-
nibusallaboras, in infinirum augeas. Id puco ad mi-
nusme demonstralle, nostram de probabiliori e eu-
eiori opinione in rebus fdei, de morum prolequen.
dam Cententiami, iminus Tanfenismo favere de obno.
xiam esle, quam cuilibererrori pessimo nequidem
Acheilmo excepcoruam, quae nullo difcrimine cncas
Panxir quallibet opiniones probabiles, quae aliqua
grani racione FulcianeHr. PE CUI aEgUIMeNEA qua COn-
era Frinicarem, pronidentiam, immorralicarem ani-
mx ribi Forreleuia videantur, alii vero regencia (en-
ciane. _ illis plane luccum bane; hos omnes iuxta
rua principia oporter ignorancia invincibili labora-
re, d exculari ab omni errore de peccaro, nec polle
iuste a Deo damnari, immo Caluos heri debere; de
caelo recipi. Aa puero bapcizari incer ChristianOs,
inter Idololarras edueari, consenelcane in omni ge-
nere scelerum, idque impune, quod sibiprobabiliree
perlualerine cum Epicuro d Lucrecio, omnia casu
ex acomis Facta elle, d LeGI.
Hlaec omnia ribi lubiicio, non quali a re cradica
e probata; sed necellario ex enis principiis conse-
quira: nec plane video qua rarione Rancibus quae
ponis documeneis, possir haec difticultas prostigari:
vemerico a re expectem quid sis relponsurus ad hec

## Folio  -  — 1672256038:0060
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
EPISTOLA
duo quaelica. Primo an vera sc detinicio opinionio
probabilis, ac proinde curx, quod carione aliquo
graui, id est, quae vezeac e difficilis sc Tolurionis,
contirmetur: deinde an leuia lincargumenea quibus
impuonaneur Eidei mysteria, e vicae moralisprinci.
pia. Acque incerdum pro ingeniro candore Laceris,
ee non posse relpondere: imma Hlarcricus esles, si
secus scriberes: nam Adei arriculus est, quae docer
mylteria Cupra omne nacurae creacae lumen polica,
non polle cuidencer probari, licur nec solo lumine
nacura cuidencer solui argumenea, quibus impu-
GManEuE.
Ouzrenon dubico, quin _ hâcpraetarione, ee quale
primâ in cuam sencentiam velicarione, agnolcas et
Faceare, hanc concra ce dispuracionem, nec gratis de
animo licisandi, nec solius detensionis D. Fagnani,
Sed religionis causa suscepram esse, quae omnino pe-
xiclicarur, Sisten duxe definiciones a re consticurae, de
opinione probabili e dubia: ex quibus, nihil Fall,
auc mali excosicari porelt, quod deduci nequear, in
parrocinium cuiulcum que ririi d erroris; quodque
rimendum cst, indebreni crupeurum, nili cu vali-
dum aliquem asgerem opponas, quo cor malorum
illunies. Noemi diluuio lonse periculosor, Actatur
E ConiBeAEUE.
Dices Forre, haec queobiicimus, scandala esse pu-
sillorum, id est, lenia; ex quibus iuxra definirionem
are policam, existere possic opinio dubia, non proba.
bilis. Sed coneravegeo qua a me in cuam lencen-
eiam prelibaca Cunt, et Fusius prolequenda, non adco
lenia elle, re sinc concemmenda: e sin cibi, qui inni-
eta polles vi ingenii, cerre aliisnegorium Facesane,
qui experiuncur srauissimas de Fxistentiz Dei, im

## Folio  -  — 1672256038:0061
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
0
d
AD D. C AR ANVEP. FM.
Miorralicace animae cencaciones, seu dubirationesy
quibus succumberene, nist praesto esler pugnancibus
cacissima Dei Graria:nec Facile sibi perluadebune
leves esse huiulmodi cemariones, quas iph pene
insuperabiles senriune, nec vinci polle, si delu omni.
Porencistima Dei virrus. Vides quo exruis principiis
deducamur, re nisi quamprimum respondeas ad ilta,
grauissimus calus impendear in omne genus vicio
rum d errorum: e quamuis levia ehe concendas
qua obiicio. nec tacere probabilem, sed dubiam
opinionem (hoc eriam agre perlualeris aur proba-
veris) seis eriam pusillorum leandala curanda ese: d
hoc a re, cum meo, cum omnium meisimilium, id est.
pusillorum nomine eMlasico. Incerim dum à eo
remedium ad haecmala, id est, relponlum ad hecar-
dumenta expectamus; parere, e boni consulemeum
in ce ludium, ec in omnes quiruis principiis pollene
impelli, ad aliquid sinistre de Ede ee contra bonos
mores sentiendum, Ei alia pro viribus attumam ex D.
Fognano, aliilque Fundamenca curiora et remedia
parem, qua iis periculis arcendis videncur mihi effi.
caciora: ne mala quae arbicrario probabilium vlis
denunciaui concineri, ex inde quamprimum proru.
prura, promouisse videar, nisi remedium praesencit.
imum quo sicti, et cohiberi possine adhibuero.
Hlac de cocius operis consilio; quod non dubica
ace iploprobarum iri, dum meliora deprompleris,
lanandis hominibus, qui ex cuis principiis polsene lo
in omne genus malorum praecipires dare. De Parri.
tione de methodo dispuracionum, plura dicam ad Ci.
sulas. Vnumcancum moneo, non mearum, ririum
tiducia, sed quadam iplius controuerliae consequu-
sione necelsaris, mecibi addere pugnae locios, de rni
ii

## Folio  -  — 1672256038:0062
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
EPISTOL I
cum rribus pusnandum esse. Nec ex illa Pocierare
quidquam cua caula acceder, auc deperibic nostre.
alia est enim pugnae licceraria de bellorum rario; in
iltis magna tuc inclinacio rictoria, in eos quiplures
habene locios, e vincunenumero; hic conera spero
euenturum. Nostre dispucarionis alea de lumma, in
hoc polica est, veruam acculacionem de lansenilmo
devellam à nostra senrentia, de probabiliori d ru-
ciori opinione elisenda, quod cu erroris lansenii
dammnas; quali impossibilia hominibus pexlcriba.
MuIS; Ced concra ce ltac Anonrmus, qui noltram do-
errinam hoc nomine carpie, quod aliis illam prin-
cipiis Babiliamus, quam qua a lansenio repecun-
cur: neque relimus rnice innici huie Fundamento,
iuris ee legis nacuralis ignoranciam invincibilem,
nontollere culpae rearum ab actu quo violatur.
Videsnos a dexeris d a Cinistris imperi, non lo.
lum diuers, sed plane pusnancibus inrer se accula-
toribus: Ve ex eduerlariorum dissentione, caula no-
Era aequiras sicur castistimae Sulanna innocenria
elucelcar de invicte contirmerur. Tu nos purum
pucumque lansenismum crepare continuo rocitera.
ris: alrer conquerirur, nos principia lanfenii non
aduocare nosrae senrenria Fulcienda. COnera-
ria affericis, veriulque diceis constare verirarem
repuonar; verolque talli nihil vetac: sed nos vlero
aonolcimus _ probaturi lumus dispurarione secun-
da argumenea quibus senrenciam nostram contir.
mamus, aliunde quam a lansenii principiis reperi:
ec talsum esle noctram Concenciam nucare, quod no-
limus cum lansenio connenire. Igieur ex Anonmo
praelidium nobis comparabimus dispurarione se
cunda: qua cuam in D. Fasnanoscriprionem, et alia

## Folio  -  — 1672256038:0063
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 23 lines, status machine
OMt
12
sec
co1I
AD D. C AR AMVELEM.
enis libris sparla, qua ad idem argumentum perei-
nene expendemus, quid veri, quid virium, aue quid
periculi habeane. Fluic disterracioni praemicreda elt,
dispurario cum Theophilo Raynaudo de codem pro-
babilium opinionum delectu. Duid vero recum
commune habeachic Aurhor, et quid compendii ex
ex illo relacurus lim, ipse agnolces, d Lectorbene.
nolus, cum caulas huius disterracionis aperuero.
Vnum, cancum addam amovendo. oftendiculo, quod
mihi nonnullus objecie, conquestus primas non ha-
bere his nostris disserrationibus D. Fagnanum,
quali eius defentione mihi quidquam possie esse an-
riguius. Sed praecer caulas huius ordinis plures, hanc
omnibus probacum iri spero, quod cum Theophilus
in Suaris grariam duos Ponritices lacesuerie, Caca-
invel D. Fagnanum agorestus sic, visum mihi est x-
quistimum, E primum ip(olmet Pontitices, deinde ill
lorum administrum sapienrisIUm PEOPUgNareM

## Folio  -  — 1672256038:0064
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
als
es
e
D
5 2B e v9 1 2 15   ea 1 2 259 g. 
cte Ce.  0 Et0 Cata 3(3 ∞30
 (70 et
 
d
i as ose ose
ored 10et sed 3ta a et olet. GF.C
2
 E 3 1c. C1. 1t
e
es
1
A P E R O B A TI
DOOTORVM DARISTENSIVM.
B TOS intra scripei Theologi Parisienles accu-
A rare per legimus Librum cni riculas eH, Theo-
locia AToralis aduersus laxiores Probabilistas, Autho
ge F. VIN CEH TTO B ARON, TheolocODO,
minicano: in quo nihil sve Adei, sive bonis mo-
ribus aduersum deprehendimiis, imo purioris 
Solidioris doctrinae dilucidam explanarionem. in
qua vera morum astruitur, regula aduersus im-
pium dogma recenciorum nonnullorum aseren
eium, quamcumque probabilicarem semper ee
in omnibus curam. Dacum Parilis dic quirica Au-
dulti anni Domini millesimi sexcenretimi sexages-
mi quarri.
DV FR ESNE DF MINC F.
N. PETTT- PTED.
EVDOYTCYS MARAIS.

## Folio  -  — 1672256038:0065
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
cel
hec
e1t
N
fmtunma saresem senne stwasenus nuknrffun kenmser ui
FACVETAS REVERENDISSIMI
Patris Generalis.
TOS F. Toannes Baprista de Marinis, Cacra
L Theolosia Proteltor, Ordinilque Praedicaro-
rum humilis Magister Generalis, d Ceruus. Ilarum
Terie, nostrique auchoricare ofticii, eibi R. A. P. F.
Vincentio Baronio, Prouincia nostrae Tololana.
licenciam facimus ex Faculcarem, publicis Typis
emircendi in lucem, opus a ce edirum, cui ciculus est.
Theoloria Moralis aduersus laxiores Probabilistas.
habica prius approbacione duorum in Pacra Phoo
Jogia Doctorum, aue Protelorum Ordinis nosri,
a R. A. P. Priore, Leu Moderatore Nouiriacus no-
Ari Generalis Parisiensis delignandorum: Pervaril.
que iuxra sacros Canores, decxera summorum Pon-
riticum, Consticuriones nostras, e acta C apicu-
lorum Generalium Ordinisnostri, aliisque de luis
Teruandis. Darum Romaedie prinia Aprilisl 1664.
atio ditteota
Magister Ordinis.
F. IACOBYS BARLL LVd.
Masitter e Socius.

## Folio  -  — 1672256038:0066
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000066.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 16 lines, status machine
ismen fmffursenae stursnHnusemsunsennusaetso
Approbatio Doctorum Orcinis.
R TOS subscripei in Cacrxe Theologix Faculta-
Lre Pariliensis Doctores fdem facimus, No5
perlesisse librum cui riculus es, Theolocia Mora-
lis aduersus laxiores Probabilistas. Authore R. P.
F. VINC ENTTO BAROH, Theolocia Professo-
re, Ordinis Predicarorum, in quo nihil deprehendi
mus ab Ecclelia Cacholica, Apostolicae e ROmana,
Religione edoctrina, alienum aur bonis moribus
concrarium, Led omnia Doctoris Angelici Ceripris
contormia ex ideo digna quae ad publicam Theo-
logorum reilicarem praelo mandentur. Parisis die
duodecima Tulii anni Domini 1664.
E. BALTHASAR LANOLOISS
E. Blatioro bat

## Folio  -  — 1672256038:0067
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 19 lines, status machine
esfuxemestwasesenasemaH riena iemaenest uumen
Approbatio Professorum Ordinis.
 Term cui ciculus, Theolocia Moralis aduersus
Llaxiores Probabilistas, Anthore R. P. BARONTO,
ex Commiltione Reuerendissimi P. Generalis, at-
renre perlesimus: opus luo Auchore dignum; quod
praerer doctrinam Scriprura, Parribus, de Ponrih.
cum decreris consentaneam, hoc habee praecipuum,
ve in detensionem divina legis, concra laxiores sen-
rencias sulceptum, vircuris Apologia dici debeat.
Bonis omnibus acceptum Fore, ae quitas postulat, de
omnium expectario luadet, quibus lua Calus curx
est: ideoque dignissimum vralo indicamus. Da-
rum Parisis 9. Lanuarii aMMI 1665.
P. BERNARDVS LADALISSE, CacrA TheO-
logix Protessor, ex Nouiciacus Generalis Pa-
ribiensis, FF. Pradicarorum PriOr.
P. ANTONINVS MTASSOYLIE, Lea
Theolozix.

## Folio  -  — 1672256038:0068
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000068.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
e
i eo ua e x a D3 if esa its B uta Es+ e  
pessed coret 0l ote 6le 6 610 colet oted ntet otet 6le cted otud oset olo ule
PRIVILECE
l
L eA permis au R. P. VTNCEME BARON PPOtel-
Seur en Fheolooie, de lOrdre des FrereS Pret-
cheurs, d’imprimer. outaire imprimer par qui bon
luy semblera, vn Liure qu’il a compolé, inciculé,
heolocia Noralis aduersus laxiores Probabilistat XC.
pendan lecemps e espace de dix ans, durane lequel
cempsnous faisons cres expresse dettense a cous Li
Braires, Imprimeurs, ou aurres, de vendre e de
Dicer ledie Liure, lans la permistion dudic V ER E,
ou ceuz qui aurone ordre de lur, à la charge qu’il
Pera execure (uinant (a Forme _L FeHCUE, COnFeNU eN
l’Orisinal. Wonné à Paris le MaIS 1645.
PAF Le ROy FALLF NTIN.
Recistre sur le Liure de la Communauré; suivant
l’Arrest dus l’arlement en darre du du 8. Avril 16530
re ledie Privilege cy. dectus a STMEON PIOET.
Marchand Libraire de Paris, pour en jouir en POn
lieu et place, Cuivane l’Acte passé ener eux le 19.
AouA 1664.
Ledic R. P. B A   quiere X eran(pOr-

## Folio  -  — 1672256038:0069
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
1d
us  us a ub a uso as es  o
nlo
a (3(3) 
 ee  e
sed   6 t Olet
  t 
DISEVTATTONVM.
DISPVTATIO PRIMA.
E osu probabilium reneratim es in re Sacramen
taria aduersus Theophili Ragnandi excepcio
nes, son disputationem de Ppistolari confessione e
absolurione Moribundi.
SECFIO I.
Pa8. 
Fluius disseriationis occasso. Areumentum es Parti-
110.
ARF. I. Fres a Theophilo libri in Dominicanam Fa-
miliam es toridem in Socierarem scripti. ibid.
LRT. TI. Arcumentum dissertationis de Epistolari
confessione Theophuli, es nostrae ad illa responsionis
summa e parricio.
SECTZO II.
An Suaris Authoritas, veloniusurs doctoris classici de
qualibet re opinionem probabilem  securam effi-
ciat, ubi de osu probabilitatis ceneratim.
IC
ART. IXI. Refernntur tres hac de re sententia  vera
eligitur.
1
5. I. De rebus ad salutem necessaris necessitate medi.
intasententia esse nequit, nisi stet pro lege, quamnis
aduersa sit paris ant paulo majoris probabilitatis. ibido

## Folio  -  — 1672256038:0070
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000070.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
5. II. Idem censendum est de delectu opinionum proba
bilium circa res ex solo praecepto a lere naturali ad
Salutem necessarias.
ART. LI. Confirmatio superioris doctrinae responsione ad
Dialorum Fabri de hoc arcumento.
S. 2. Immerito nobis objei probabilitates ex nostra sen-
tentia intorum toili.
5. FI. Opinioprobabis male definita à Patre Fabri. 17
5. TII. Vera definirio opinionis probabilis qua superiora
confirmantur.
5. LV. Rejcitur Recula probabilitarum P. Fabri nihila
meliorillius definitione.
5. V. Conclusio es compendium torius Dissertationis.
22
ART. LIT. Consectaria ex suporioribus.
5. L. Collicuntur alia quatnor corollaria.
SECTTO TTI.
An Suares probabilem es tutam fecerit opinionom de
Absolutione sacramentali per Litteras collata,
ante decrerum Clementis Octavi.
ART. T. Ex superioris Sectionis doctrina resoluitur
quaestio proposita.
ART. II. Origo es procressus opinionis de licita admi-
nistratione Sacramenti Pcenitentiae inter absentes cum
suis fundamentis.
AR T. LII. Superior opinio refellitur ratione e Decreto
Clementis VTII.
ART. IV. Thomistarum opera superior opinio damnata
a Clemente VIII.
SECTTO IV.
An interpretatio Decreti Pontificis a Suare tradita le-
cirima sit,  probabilis.
ART. L. Aperitur status Contronersiae.
ibido

## Folio  -  — 1672256038:0071
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
s
10
5. 2. Duo animaduertenda ad quaestionis resolutionem.
39
5. TI. FTac distinctione conciliantur Doctores.
S. TII. Fxplicatur vera mens Conciliorum.
40
43
S. VLT. Variae Theoloeorum interpretationes es verior
Decroti Pontifici.
ART. II. Satisfit areumentis Theophili.
44
Ai
5. II. Calumnia Theophili in Dominicanos, praeserrim
in Morelles es Graninam. es in C lementemVIII.
A R F. VL F.
Praepostorum Theophili indicium.
DeCarechismo; es de Rirnali Romano.
SECTIO V.
Fx Ragnando tria refelluntur, quibus nimium pro-
babilitaris vsum fovet.
6:
ART. I. Nimia Recentiorum laudes quae incontemprum
antiquiorum vereunt, refelluntur.
63
ART. II. Suffracium quo Raynandus omnia L. axita-
tum genera approbatione operis Tamburini sua fecit
expenditur.
S I. Notantur variae laxitates Tamburini.
ibid.
8. II. Refellantur varys testimonis es arrumentis.
ART. III. on licita sint aequinocationes, es restri-
ctiones mentales.
8.
S. I. Summa dispurationis antiquae es recentis de restri.
ctionibus mentalibus.
8
S. TI. Laxitates recentiorum de restrictionibus mentali-
bus.
Oc
S. TII. Fria Tamburini paradoxa ex restrictionibus
mentalibus.
e
6. IV. Censura Academia Lonaniensis in inramenta

## Folio  -  — 1672256038:0072
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000072.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
ena estiblibinoia dddious
DISPUTATIO II.
Apolocetica pro D. Fagnano contra Caramuelem, es
P. Mercoro contra anongmuim.
SECFIO I.
102
Occasio e status Contronersiae Caramnelis cum D. Fa-
enano e Anongmi cum P. Mercaro.
103
ART. 2. Occasio scriptionis Anongmi in nostram senten-
tiamtradicam a P. Mlercoro, e in illam objectio.
num summa.
1C
ART. IF Summa disputationis Caramuelis in D. Fa-
snanum.
109
5. T. Summa Epistola prima Caramnelis es Norarum
ad illam.
2IC
S. 1I. Animaduersiones in secundam Fpistolam Cara-
muelis.
5. LII. Fxamen terriae Epistolae
121
130
ART. LV. Fxplicasio status Concroversiae, solutio pri
mi nodhex Anourmo. Responsio ad guartam Epi
stolam.
134
5. I. Distinguntur quaruor probabilicacum eradus, ex
inde eruuntur quatuor Regula quibus fic satis Cara-
muelie Anongmo.
154
5. II. Refelluntur Appendices nonem ad Apolocema.
15
SEcTIO II.
Examen Epistola quartae.
ART. 2. Respondetur generatim ad tatam F. pistolam
139
S. 1. Decurriturtora Epistola, Cs nihul probare demon-
stratur.
261

## Folio  -  — 1672256038:0073
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
5. II. An quaestio de provabilitare ad solos Theolo-
5os pertineat, an possit eriam a Canonistis actinci
162
ART. II Primaclassis arcumentorum pro delectuopinio.
nisa lerestantis, ex principiis communibus pruden-
tiae conscientia.
167
5. 2. Probatur maior seu prima propositio arcumen-
ii, cerritudinem requiri ad ductamen conscientia.
168
5. II. Probatur Minor, seu secunda pars aroumenti.
hanc cerritudinem prudentia deesse sequentibus opi-
nionem probabilem prolibertate.
5. TIT. Duplex Responsio ad areumentum I. reycitur:
2. explicatur.
5. IV. Impugnatur communis responsio recentiorum, ex
reftexione supra probabilitarem, falso asciscens cerri-
rudinem conscientia.
5. 5. Repuonat assensus opinatinus veriusque pareis si-
mul.
7
5. VI. Impossibilis est assensus certus onius parcis, si al-
tera sit majoris aus paris probabilitatis.
S. VII. Impossibilis est etiam assensas certus vnius par-
tis, aliera paulo minus probabili contra stante.
282
ART: LII. Demonstratur illicirum esse assensum cerrum
op nionis pro liberrate, contra opinionem pro lese
majoris, paris; aut paulo minoris probabilitatis.
284
S. T. Ex superioribus deducitur illicitum esse assensum
cerrum opinionis pro libertate; contra opinionem pro
lere majoris ant paris probabilitatis.
ibid.
S2I. Dictamen conscienciae sinculare fieri neguit cer-
cum es licirum, sola propositione oninersali, pro

## Folio  -  — 1672256038:0074
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
libertaro probabili; vel sola in illam reflexione
187
8. LII. Repuenat lesi aeterna, es pronidentia dmine;
arbitrarius probabilitatis osus.
180
S. VLT. Arburario probabilitarum delectui pro liber-
tare, repuenant Patres es Theoloe, nec quicquam
favec recula in dubys standum pro jure possidentis:
192
SECF+O ITI.
Secunda Classis Areumentorum pro delectututa pinio-
nis ex diversis vita humanae es Christiana officiis.
104
ART. 1. Probatur delectus opinionis rurioris a Relicioso.
rum Insticuio.
196
S. L. V alet haec Recula de Veroque D ubio Turis 
Facti.
195
S. II. Valet endem Recula ex lece Amicitia cum D eo.
200
AKT. II. De Religionis candidato C Christiano, in
delectueorum qua ad salutem credenda sunt, Dog-
matum.
5. IT. Refellitur solurio Fabri e Scubrochi.
201
202
S. III. Melior Cs efficacior methodus cum Tlaretiois
C Impis puenandi, eosque ad fidem renocandi.
207
5. 2V. Fodem argumento refellitur resolutio secunda
es decima.
S. VET. Refellitur resolutio nona.
212
217
ART. TIT. Probatur opinionis pro lece delectus ab off-
cio P refessorum in Scholis. Consultorum, C’ onfessari
es Medici.
222
S. I. Explicatur fustus aroumentum propositum,  tri
plex eradus aut capnt distingnitur detesen da verioris

## Folio  -  — 1672256038:0075
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
e
Lu
ett
si
Ia
entot
e intioris opinionis.
822
6. II. Probarur deloctus opinionis prolere, areumento i
Ministris Sacramentorum, et a Medicis.
228
ART. IV. Probatur delectus opiniouis pro lere, ab officio
Judicis, e Principis bellum indicentis.
SE CT10 IV.
232
Terria Classis arcumentorum à posteriori, seu a malis
quae ex probabilicatis recula, contra delectum opinio-
nisprolere, nascunir.
234
ART. I. Explicatur natura probabilitaris, Unde repeti.
turgeneratim visbuius tercus argumenti.
235
5. I. Refelluntur tres aduersariorum responsiones. 237
5 II. Refellitur altera Caramnelis responsio, ad idem
arcumentum.
230
ART. II. Colliguntur aliquot arrument a a posteciori, pro
delectututae opinionis.
244
S. I. Summa es vis duodecim argumentorum, ex D.
Fagnano.
ibid.
S. II. Superiorum arrumentorum summa, quibus alia
adduntur eiu sdem generis apesteriori.
254
ART. VET. Responsio ad obiectiones Caramnelis reso-
latione decima.
255
8. VI. T. Respondetur ad 4. ejusdem resolutionis objectio-
nes.
SECTIO V.
263
Classis quarca arcumentorum procutiori opinione, à Te-
simonis Scripturae Patrum, vtrinsque Turis es
Theolocorum.
265
ART. I. Noniras vaca probabilicatis, male excusa-
tur a Caramuele, responsione ad primam obiectionem
266
ART. LI. Primum ex Scriptura restimonium, contra se-
curitarem eniu scunque probabilitatis.

## Folio  -  — 1672256038:0076
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
S. T. Securitas vacae probabilitatis repusnat Scripturae
verbis, e exemplis
276
S. Fr. Responsio ad arcumenta C aramuelis pro sua sen-
tentia, ex Euae  Adami lapsu.
278
5. 1II. Respondetur argumento pro securitare probabili-
taris ab Adami culpa.
S VLT. Respondetur aliis quatuor exemplis.
20
287
ART. III. Expenditurprobabilitatum securitas, secun-
do renere testimoniorum, ex Antiquis Patribus es
Theologis
293
5. 2. TV. Praejudicia ex Anciguis Patribus, ex Sori-
proribus, contraprobabilitatum securitarem. 294
5 TI. Solurio aliquot arcumentorum Anonymi ex tertio
nodo contrasententiam P. Mercori.
300
S. TIT. Concluditur aroumentum a restimoniis Patrum,
e alia ad idem locaadduntur.
310
ART. ITI. F xpenduntur restimonia vtrius que juris, pro
delectu opinionis ruta.
316
5. I. Duarum Recularum Turis verus sensus, pro dele-
etu opinionis tucae deffenditur, contra recentiorum
interprotationes.
318
S. II. Accuratius explicatur resula de potioriiure possi-
denris.
323
6. III. Alind argumentum a reculis juris Canonici, quid
in dubio faciendum.
528
S. IV. Perstrincitur arcumontum Caramuelis, pro la-
xitare opinionum probabilium, a dispensationibus
Pontificiis, es Soluitur generatim.
330
5. V. Expenduntur seprem Caramnelis Exempla.
335
S. VET. Responsio ad arrumentum es exemplum dispen-
sationis a voto solemni.

## Folio  -  — 1672256038:0077
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
SEOTFO VI.
duarium eenus restimoniorum a Theoloeis. Inquiri-
rur mens D. Thoma, es Responderur opusculo P.
Ferreris.
351
ART. I. Pluribus Caramnelis objectionibus satis fit. 352
S. T. Respondetur pluribus objectionibus Caramuelis.
355
5. II. Respondetur eribus objectionibus ex D. Thoma
ex tria vitia deteruntur.
364
8. VET. Respondetur objectioni ex sancta Bricita, es
e Ancelis Bearis.
37.
ART. FI. Indacatur mens Dini Thoma de opinionum
delectm.
37
5. 1. Disserratio cranissima Anonymi aduersus Mer-
corum de vera sententia Dini Thoma, es interpre-
tatione Articuli 13. ex quodlibeto octano.
379
5. II. Respondetur arenmentis P. Ferrery, de vera
mente D. Thomae.
390
S. VET. Concluditur nec D. Thomam, nec vilum Theo-
locorum, posse minus probabilem prolibertate opinio-
nem tutam facere.
401
ART. VET. Expenditur Fheolororum testimonium es
antiqui recentioribus conferuntur.
405
8. I. Refellitur responsio vlcima C aramnelis ad quartum
arcumentum.
S. VLF. Fotins Operis conclusio.
AC

## Folio  -  — 1672256038:0078
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 8 lines, status machine
Frrata
Omissis lonioribus quae sensum non mutant, es ipse
facile Lector corrices, craniora haec annotabo.
P25. 73. I. F4. Tcalia L. TTalix, P. 89. L. 15. mendacii L. mendaciis,
P. L30. l. 6. plUriSL. PlErieS, P. 192. L. 16. acculemuS l. accensemUS,
P. 224. L. TF. Xe reipuB. L. C reiP. P. 245. L. 7 hinc SbI l. AE, P. 249. L. 36.
agno(cuncl. adno(canE, P. 398. L. 18. non aduerlari, dele non
P. 405. 1.25. discor diaml, concordiam.

## Folio  -  — 1672256038:0079
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
E. I

## Folio  -  — 1672256038:0080
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
l
Ar. LeiDn. N

## Folio 1 — 1672256038:0081
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
DISSBKLHLLC
LL L2L2
De ru probabilium reneratim e in re Sa
cramentaria adverlus Theophili Rarnaudi
exceptiones, seu dispucacionem de Epi-
Aolari confessione e absolurione Mori
bundi.
oudilium opinonum rsu moderando.
cum cribus aduerlariis acerrimis, doctissimis
e contraria obtendentibus, disputarurus; pu-
eau ere nostra fore, id est maximam veritaci
Lucct ucesturam, si hoc argumentum avore-
deter ab exerciratione cum Theophilo, nuper
id est postremo per-rigilio Felti Sanctorum, riuis exempro.
e re opto, Bearis accensiro. Nam cum eius disserrationi de
Epistolari confestione (quod certium ex eius Libris in Domi-
nicanos editis opus exrabat) respondissem, anrequam apolo-
sema Caramnelis prodiisser in lucem aduersus Fagnanum, de
ad meas manus pervenissent Anourmi Authoris nodi, contra
basim Mercori, eiusque Colutiones; et quasi praelas à mente sub-
odoratus fuissem, eam tractationem susceptam ad defentio-
nem Dominicanorum relumendam esse, et Fusius prolequen-
dam: ea pro Dominicanis Apoloria de Sacramento Poeni-
centia inter absences administrato, prima tantum huius con-
troversae lineamenta duxi, ex fundamenta polui cum aduer-
Pariis communia, aur quae rix negare audeant; ex quibus
consecurione quali necellaria deducemus, ea de quibus minus
incer nosconvenit, aur aperre dissentimus. Peaque maximam
exhac primâ exerciratione ad reliquas lucem hauriemus. PF
quamuis haec rarionum momenta minime nos rrgerent, ad
hunc concertacionum ordinem insticuendum; consentaneum

## Folio 2 — 1672256038:0082
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000082.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
DESF. I. SECT. T.
Plane exar hunc honorem haberi Theophilo, re sic primo locoi
cum quia antiquior est, et iam rivere delije; ee alii adhuc sune
superstices resi risum fuerie, ipsius desentionem, auc porius
caux communis, eius nomine suscipere postine; tum quia
Echolam Thomisticam e Familiam Dominicanam acerbissi-
me excepit ille auchor, ee miris connitiis ac calumniis exagi.
sitanie, cum qua nulla aliis intercessie concentio d simultas,
Id vero regnitatis e charicacis lex jubet re cui prius quam ex-
exaneorum rationem habeas, cuxque defensioni et Caluri ance
consulas quam alienae.
SECTIO PR L M A.
njus Disserlationis occasio. Areumentum
 Particio.
RC FRE ades (LLMC LCCtOT) quid nobis intercesserie ne
Dsocii e lirium, qua origo fuerit concentionum cum
Theophilo Raynaudo nostri Caeculi polictore, e Plurium ro-
luminum scriprore. Cur mulei enostris in illum Ccripserint,
e visi lincacerbius habuisse, quam rellene nonnulli. Sed faci.
le exculabis, immo e boni consules, hanc nedum iustam, sed
etiam necellariam defensionem, si Paucis eins causaS aperveTO.
quae ad rem Faciunt, ex sunc relur Ilagosc ad noctram con-
croversiam.
ARXZCPFYS PRTMVS.
n ao ori in Dominicanam l’amiliam es
rotidem in Socieratem scripti.
pulchra diripere, et pios manes Collicitare, si Commmemo.
rem, ex ab orisine sepecam aduertus Dominicanos discepta-
riones ex simulcares a trisinca annis Culceptas, (opITaS InFer-
dum, exrinctas numquam, nis Forcere post aliquot interualla
aerius exardelcerent, ex ex piorum roco ac sentu, aeterno si
lentio obruendas. Mirum Pane est, candiu pocuisse adhaere-
Scere animo viri alias, re ferune, a multis ritiis racui ec immu-
nis, non ausim odium dicere, sed cerre pessimum, d prxpo-
Aterum de Dominicanis judicium, cui ridetr IMMOTEUIS;
TTTDEBON Forre nonnullis CRUIrE In MOETIOS, CoruM le.

## Folio 3 — 1672256038:0083
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
1
DE VSV PROBABTLIE. OPNERAT.
niec prius eos inlectandi tinem fecisse, quam vivendi. Liben-
cistime cg0 eriam ex omnium bonorum sencentia, ab iis com
memorandis abstinerem, quae non nisi maerorem ee lachry-
mas Ecclesia, hecerodoris rero saudium sint paritura; si cum
morre exrincta de deleta essene, qua in nos exarauit ctilo plane
Ferreo opera. Sed cum exrent, de lemel edita reuocare non
poruerit, nec roluerit retractare; imo rnum ex illis inferrum
Sic decimo quarto eomo librorum ejus editionis Lus dunensis:
Ec cum veritas e innocentia non pariatur le indetenlam sc
lingui, quamdiu supersune qui in illam puonane aduerlarii.
vel illorum libei; hanc deffensionis rarionem tenendam exi-
ctimo, re in illos quamdiu superlcires Punc, de ex aduerlo pu-
suant, aerius asereliceat, ne sibi rideantur Capere, de ve in
lanire delinant, severius castigati: rbi rero rivere delierunt,
illorum libros censeo sola ri argumentorum refelli oportere
quia cum nullus sic resipiscentix locus, acerba dispuratione
nullius bono consulimus, sed odio, rindictae, alii sque pravis
affectibus nostris indulsemus.
Optandum Cane erat Theophilo humanius ingenium con-
cisisse, de ne perpecua iniuriarum memoria, aut nimia mo-
tolitare, e de aliis obloquendi licentia, plures de optimas do-
tes corrupisset. Mulros scripeis insectatus est, nihil cale com-
meritos: de ipse quadam existola sloriatur le ita dure sex Bam-
baliones conendisse, et nullus eorum redactitare ausus fuerit.
Sed prae omnibus Dominicanos sibi Cumpsit lacerandos. Odii
caulas nihil actiner reterre; ip se Paris euulsauie cribus libris in
illos scrieris mordacistimis: quorum primo a crisinta qua-
cuor annis, alieno nomine ediro cirulum secit Calminismus
Relixio Bestiarum. F0 Dominicanos omnes accular consortii
cum bestiis, ee conjurationis cum Caluinistis, ob exrinctam, ve
obcendie, hominis libertatem, iure caulx primxe afterto se-
cundis in asendo pracundi. Er cum puderet adeo granis ca-
lumnix ipsummet authorem, prodije laruatus sub emenciro
nomine: Sed iis arribus de dolis auxic masis culpam, quam
imminuerit. Conscientia quidem e pudor damnandi omnino
facti impulie ad quarendas lacebras d renebras. Sed rbi ijs
sc rectum ridie, quali Deum ex homines larere posset, de in
cuto ac probe admicteret quidquid clam a impuneheret: re
Augustinianam ex Thomilticam doctrinam craduceret, cuius-
dam Augustiniani caenobitae nomen sibi impoluit: et ap0-
cacam nelcio quem ex Dominicana Familia, nomine loannem
Perrum d Bellis, natione Leatum induxie, qui direm MOVCTCt

## Folio 4 — 1672256038:0084
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000084.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DFSP. I. SECF. I.
Bannelio, dbll ichola lhomillica e Familia Dominicana,
a qua finrie descinisse ad Calminianas partes. Bannem primum
(re inquie) Physiex praemotionis ex Thomiltis allertorem con-
cendit Caluino concordem, e eadem de seruo aut extincto
arbierio senrire. Dici non porest, atrociores-ne, an maris ab
omni specie reri alienae sine, quibus ille libellus scacet, calum-
nix. Omnia ad libitum ex libidine de Dominicanis decrahen
di, ex odio antiqua traditionis, sc doctrina ab Ausultino ad
illos derivacx e seruarae in hunc diem, conticta lunt: (uppo-
Ticum nomen auchoris Toannis de Bellis apoltalia commen-
citia, e iplemet vurum Theophili figmentum. Sed huiulmo-
di acculatio adeo iniqua fuit, re damnationem Romanam
non pocuerit effugere.
CEFEE S CulpX acrOcIEaS NOn PoreraE ad resipiscentiam ho-
minem renocare, debuerat mansuescere patientiâ Domini.
canorum, qui ijs contumeliis lacessici omnino obmutuerunt
uno pacis, modestix, aeque humilicaris Christiana ludio.
Sed ipse silentium nostrum ab ignorantia e ignauia prote.
ctum reputans; quali omnium noltrum oculos peastrinril
sec splendore eloquentia, ec animos perterruisset mole argu.
mencorum, quibus Frustra obluctaremur; polttriginta annos
ab edito hoc primo libello, alterum lonse deceriorem emilir,
cum hoc citulo de Immonitate Cyriacorum à Censuris: de quo
cacere omnino peaestat, quam quid quam dicere; cum omnem
Aiderm _ Auporem Cuperent, qua ille plaustra connitiorum
innos conserit, quae porrenca calumniarum cudit, quam
mendaciorum colluniem rno libello effudic in religionem de
Ecclesia benemeritam; sed sibi inuilam, nulla injuria prono-
carus. Si caulam, si aroumentum, i seriptionisi genus acrendas,
nullam rnguam auc scribi posse agnosces fine de Bilo dererio-
rem. Puder relerre quae in eorum Ordinem, quae in illius caput
Magistrum Generalem, qua in praecipua illius ornamenta, in
AIbertum Naonum, Diuum Thomam, aliosque lanctitate,
doctrinâ illustres scripserie. Ec quasi nihil mali admisillet,
cuius illum pudere posser ee poenitere: adeo alienus fuit a re-
cractarione duorum superiorum, ve terrium addiderit librum
eodem animo _ stilo scriprum, insertum operi Suares de in-
celligentia auxilii efficacis, quo aliquas repetie ex superioribus
libris calumnias, de nouas adjungit.
Licet jultissimas habeane Dominicani causas expoctulandi
aduersus hunc auchorem, illi eriam vicem reponendi, e com-
Primendi audacium: et id duabus Apolosiis in lucem editis

## Folio 5 — 1672256038:0085
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VEY PROBABILIT GEHERAI.
adversus secundum opus de immunitare Crriacorum tactusts
sic, muleo moderarius quam ininriarum magnitudo ferret.
doloris tamen sensum ec iuctae defentionis impetum com
Pressic iplusmet Societatis exemplum, perinde a filio male habi-
tx, dc Familia Dominicana. Leniuic etiam animos xguicas R. ad-
modum Parris Oliux Vicarii Generalis Socieraris, qui libellume
de Immunitate Crriacorum graui censura nocanit, et a luis
legi atque haberi prohibuie. Licer vero mala nostra resarci-
verie, ac pro injuriis illaris sarisfecerie; ridetur tamen Domi-
nicanorum dolori e damno masis ab eremplo ipsiulmmet 50-
ciecatis quam ab auchoritare e cenlura remedium esse Para-
cum Mlirari desino, Theophilum adeo ferum ex laeuum in ex-
traneos; cum sux maeri non pepercerit; neque in illam fuerie
aequior auchumanior, quam in aduerlarios. Cur aegreteram
eres libellos in nos exaratosstilo ferreo, cum toridem serip-
serit in Socierarem: et quod mirere, nobilque Colatio esle
Posset, led absc; librorum, quos in Cuiinsticucihomines alias
euulsauir, nullus desideratur in editione Lusdunensi: eorum
reco quos in Dominicanos edidie, rnus cantum, de ablolu-
tione moribundi scilicer, insertus est edirioni Lnodunen(i; re-
liqui duo nempe religio Bestiarum ec de Immunitare Crria-
cum semori sunt e suppresti. Quod interprecor reluri quod.
dam retractationis cacitae genus, ee equicari ac prudentia
Socieratis alcribo, quasi luarum injuriarum pariens, alienas
2 filijo illatas damner omnino, et qua pocest relarciae. Nec
dicas, Societarem à Theophilo leviter. Dominicanam vero
Familiam oravissime, lxesam Fuisse: nam si veramque injuriam
appendas, parum rna alteri decedit aut praeponderat. Quid
enim iniguius excogicari possit, quam quod ab ip(o Ailio Palla
est.
Societas quae illum Christo genuir, cum reliquis Religio-
forum Ordinibus, in Ecclesiam merieis ex omni genere scien-
ciarum ac rircutum honestissima emularione concendit. Sed
cum eius insticuri ratio, vix paciacur illum ricae alperioris es
a saeculo remoex renorem seruare, quem plerique Ordines le-
quuncur, nicitur id exactissima vocorum disciplina praectare
Pauvertatem ex Suare d de Lugo colit, praecipue in domibus
professis rerum omnium abdicatione, paupertari Francilca-
norum parem. De caltitare nihil arrinet dicere nihilo pau-
percati inferiore; cum hanc vircurem humilieaci lociam 2d-
junsatlanctissimus Episcopus Genenensis, congenito verique
silentio, re quiillas relisiosius colune, non sinane de se loquea

## Folio 6 — 1672256038:0086
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000086.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DZSP. T. SECF. Y
Sed Cupra has dores Rodrigues optimus scriptor alcericue
vese obedientiam eminere, quasi genuinum characterem So-
cietatis; quo sublato pereat oportet. Duid ad haec Theophilus.
Nonnehuius Triadis riecurum, maximam apud pios omnes de
Societare opinionem per eorum qua lare parec oibem Chri.
Sianum sparlam contirmat de auget: quin porius inumbrar
edico in quamliber illarum rirtutum libro sngulari aduersa-
riorum omnium scripeis infensiore. Nam quae in focieratis
mores ilti dixerunt, rideri possene vel ex inuidia rel ex odio
Profecta.
Sed quid ad has domestici acculationes de mercatura, de
spurcicia, de rirannide in suoS vel exterOS : non puro Theo
philummore ec ri hastae Achillex, quod infixie rulnus cura-
FUEUM. CertÉ exmence Theophili LAdes eius libris habeatur.
objectiones aduersatiorum, qui Societarem grauant, quod
propius a Nercacorum auaricia, quam a lancti Zauerii zelo
absint; quod majori caleane rnionum Indix quam saluris
animarii ardore, et alix id genus querimonix, non calumnie.
sed certa indicia aue indicia comperta lunt. Duo quid atro.
cius excogitare possint professi hostes Sociecatis non video
Libro rnoscui ciculum Fecit FIyparchus seu negoriator religio.
uS, et altero de Cobria converlatione cum personis alcerius
sexus, duo rota sin omnino neglecta a violaca, ad minusin-
caucius periculis exposita, e diligentius seruanda elle moner:
certio libro obedientia rrum excustum veller, se subdicos ad
Cui imicationem, id est ad concumaciam conera Superiorum
imperia accendie, causacus cirannidem, re solent pestimi quique
tebelles. Libriticulus, eius coslium aperit; sic enim habet: Com
monitorium re sic moderario, siue agger conrra ictum Aunii
sive cractario de humano Reliciosorum resimine adhibendo
tyrannico ac violento ablegando. Lusduni 1657. Scd re huius
Molestisimae narrarionis finem Faciam; mirari plane lubit
Tummam Socieratis in suos chariearem, ec in exteros humani.
catem, aequitatemque: nam luas injurias quasi nihil curans.
Passa est edi guae in (e a Theophilo censebantur scripta, ee inse-
ei rlcimae edirioni Lugdunensi: ve hoc exemplo doceret, aquo
et Forti animo ferenda quaecumque calumniarum genera,
eriam a Aliis illata, et Dauidis in Ablalonem Caeculo nostro
charicatem visendam prabuit, e ainulata cHt. Sed quae adeo
est luarum negligens, nostras (vicilci roluir luis decretis. Ouid
illo aequitaris exemplo dici porest admiratione ee imitatione
dignius, permisisse secundam edirionem librorum, qui in (5

## Folio 7 — 1672256038:0087
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DE VOV PROBABILTL. GRHERAL.
exarati erant, ee prohibuisse illorum qui in al05, ca Mlclal
invita, alias prodissent: Ec nili Theophilus mucatione ciculi de
Epiltolari contellione cuis dilisentiam lelenet, de 
lillet uc dbibsoe eutonal, crehidctie hujus letu noi
sicut reliquorum duorum, qui Wominicanos inlectabalte
non pasturam nouam editionem; quare cum illi fucum fecerie,
boni consuler religiolistima Societas, illum à me hac diserta-
tione refelti.
ART TCVEVS SECYHDYS.
Arcumentum dissertationis de Fpistolari confessione
Theophili, es nostrae ad illa responsionis summa
e partitio.
I5 brevirer rniverum perstrictis, accingo me disserta-
L Lrioni lonsissimae de Epistolari confestione concra Tho-
mistas, operosius, ac per parces examinandae; d rbi aberra-
nic, aut in nos excurrit, returandae; rbi primum Ccriprionis cau-
Cam, et controuversix statum paucis aperuero. Fheophilus, PrO
sua anrigua cum Bibliopolis Lusdunensibus necessitudine ee
sumno in Zypoeraphos imperio, operi de auriliis posthumo
Suarelii, e occasione controuerliarum Tanlenianarum, post
plures annos, ab authoris morre publici iuris facto inseruie
hanc de confestione Epistolari dispucationem, duplici de causa:
cum Suarelii propuonandi aduersus decreca Ponriticia, tum
more luo lacescendi Thomiltas. A summis Suaris laudibus
exorditur, nihilo inferioribus, ijs quas prima diacriba, de
Immunitare Crriacorum, ee rbique ita acerbe exagItaE, re
Dene blasphemix, ee haerelis acculet in Diuum Thomam con-
rectas. Refeet a Paulo quinto, nullo ciraro loco, indicitarmm
tamquam doctorem eximium, plurimum in Ecclesia eminen-
tem: addit inferiores Antistites fuisse, qui illum habuere pro
oraculo, (5 commonem aratis sua magistrum, E5) alterum Au-
sustinum perhonorisica appellatione donarent Deinde celebrato
omnium conseni e ore, huius authoris indicio et sententia-
rum delectu, receptum passim norat incer recentiores Theo-
10505; sententias à Suare tradicas, eo ipso, quod illum habene
authorem, videri posse probabiles: quia authoris sunt valde ac-
curati, nec deest vnquam idonca ratio, qua sencentiam suam
muniat.

## Folio 8 — 1672256038:0088
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000088.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DFSD. I. SECT. I
Ex hac communi de Suare Capientum opinione, naca est
occalio huius disserrarionis de Epistolari confeltione; quod
juvenis quidam Scriptor, licet agnolcar rnius Suaris nomen
latis habere ponderis ad conciliandam probabilicarem cutam
lux Cententiae, eriam reliquis Theologis reclamantibus; rnam
eamen excipie de confestione Epistolari asserrionem, qualirni
doctrina a Suare cradiex, quancacum que auchoris srauicas,
et rationes conciliare nequeant probabilitarem. AC COntra
hanc exceptionem ipse excipiendum cenlet; ne per huiusmodi
iudicium invenleranti viri existimatio C5 nomen, vel ex uno
capire obsolescat, unde dissertationi ticulum apponit. Exceptio
contra exceptionem. Frordium Cumie ab enuineratione lon
rissima, earum quae ad hanc concerrationem impulerunt cau-
larumr, quas ex muleis capitibus repetie, nempe ab cruditione
intinica Suaris; à gloria, qua ilto nomine in Cociecatem re
dundauie, a merito in Eccleliam, et in scholas Theologicas, à
graci animi significatione, re grarias referat de Fructu, quem
ex peruoluratione diuturna Ccriprorum eius percepit. Ec ne
dispare sua, e aemuli conditione à pugna dexCFFeAtUE, aut spe
victoriae cadat, quod senex cum juvene decertet; erisit ani-
inum duplici exemplo, primum rnius caballi alias generol e
Pex lenio emeriti, de jumene Leone es ferociente occilo erium-
phancis: deinde cuiu(dam Aruerni nobilis multis Monoma-
Chiis aetare rerera clari, à juvene praefidente ad equestre duel-
lum provocari: cum iam annosus esset, (5) podaera prapeditus,
E9 ita viribus defectus. vt nequidem equum subire posset, nisc
insermientibus famulis; sed inter pugnae initia fricidus ante, in
Senilibus praecordiis sanguis recaluit, (5 insultantem iuvenem,
manus rremula cerro ictu confodit: Non distimilem Theophilus
Sulcepri pro Suaris gloria duelli, senis cum juvene, euencum
sibi Pollicetur. Fruacur hac spe, per melicer; quamquam pol-
sec augere discrimen incer rem subjectam, de exemplum an-
noli nobilis ee caballi; quod in hoc rel cum leone, vel cum
juvene duello senectus rires minuebat. At Theophilus ad hanc
concerrationem nihil adhibet, nisi quam senectus in illo au-
xic amarulentiam, sarrulicarem, ex alia id genus ricia, quibus
Aorens atas minus quam deuexa, et poltrema labotat.
De Suaris rerolaudibus, non est quod admodum conten-
dam. Condono illi elogia qua retert, e mulco plura, quae
Colleoium Conimbricense plenis manibus in illum congerit.
Malim enim in hanc parcem deslectere, proprer egregia riri
merica, qua in aduerlam sencenciam, non ignobilis auchoris,

## Folio 9 — 1672256038:0089
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VOV PROBABILET. GENBRAT.
quianimaduertie, ac reprehendie (iure an iniuria) paucas esse
pasinas Suaris in quibus mox aperto libro non se offerant le-
geris oculis errara Cq hallucinationes modo ridicula (5) leues, mo-
do maioris momenti, &t quae insigniter vapulare mereantur apud
Feclescastica doctrina (9) scientia Theolozica conscios: cumdem que
nihil magnum habere, quam suorum voluminum molem, quam
vocat ex variis priorum Scholasticorum scriptis collectiriam far-
rasinem, nullis propemodum Theolozicis fundamentis extru-
ctam. sed errabunda sine duce, humrana rationis excursibus
compilaram. FIac Fareor iniguius dicta. Neque Polum exera-
nei in suarem iniurii sunt, sed mulei etiam suorum non vi-
dentur eo loco, quo convenir habere rirum doctissimum et
iuxta piistimum: vnde cum Viystipone in Ecclesia domus pro-
fellae, illius sepulchrum (quo renerationis caula auebam acce.
dere) à Parre eravistimo ee nobilistimo ciuldem familixe; qui
mededucebat, quasiuissem, quo loco esset, miratus sum ab illo
ionoratum, nec pocuisse nisi aliorum indiciis ostendere: Lacet
autem in Sacello ad dextrum lacus maioris altaris, ab rno eius
discipulorum sibi, ec suo Masistro in sepulchrum extructo ee
Ornato. Duro etiam illi iniuriam irrosari, quod Valques à non-
nullis ipsi aequetur, ec a quibusdam eriam anceponarur. TIlud
aesre culi, quod cum Suaris Mecaphysica, aliique libri Theolo-
sici diu noctuque legerentur, pene eos emanibus lectorum ex-
cuslerint, Arriasa, Ouiedo, Ripalda, ec alii his similes; qui ni Fal-
lor, subcilitate masis ec ingenio, quam indicio, aut Colida do-
atrina ralene. Isi tamen noniratis vel arouriarum lenociniis,
communis Nagistri riculum Suari altertum, videntur amud ini-
quos Judices, aut praeripuisse omnino, aut dubium effecisse:
quamuis hoc diseriminis incersir, Suari cum huiulmodi rupe-
ris Scriptoribus, quale rei rultica periri Catuune rallinas incer
ee pauones. Illas longe anceponunt istis, si rei Pamiliaris ratio
habeatur, quod hanc gallina marno pullorum e ouorum pro-
ventu aureane, panones rero nihil conterant, nisi ex variis co-
loribus, de caudae aspectu aliquam roluptarem, quam multo dis
Pendio ac rectorum ruina redimas, oporcet. Ita Valques, Ouie
do, aliique suaresio intensi, subrilitaribus quibuldam possent
forre cum illo concendere, ac lonse lunc inferiores in Fecte-
liam, de in relisionem meriris. Vnus Suares diuum Thomam
imicatus mysteria Adei, Fundamenta pieraris nonis argumentis
contirmat, cruditione illustrar; Arriasa vero e Alii magis re
docent dispurare, e Colida quae que in dubium reuocare, quam
aut recte rivere aur credere. Quidquid sir cerre Suaris hONOL

## Folio 10 — 1672256038:0090
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000090.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
156. L. dFCL. l
iudicum ans a Permae abertant, qu s u salts
efferune, quam qui acerbius insectantur, qui Ouiedo de Ripal.
dam suari, quam qui D. Thomae, de Augultino Suarem a
quant. Acque re eo redeat oratio, rnde Profecta elt; non allen.
eioL, his cribus de Suare altertis tora disputatione, quorum pri-
muumponic, Theophilus eamquam ab Aduerlario concestum.
(quodque impuonandum sascipio) Cacis habere Suaris rnum
nomen Authoritatis, re possit probabilem, ec cerram reliquis
doctoribus cacentibus, aut reclamantibus, opinionem, qualibet
de re consticuere. Sccundo id effecisse de interro poenitentix
Tacramento; id est de confestione, et absolutione seripto datis
ante Clementis decretum. Tertio probabilitatem FuTaI COn
ciliasse cundem authorem Olementis decreti interprecationi
qua ait prohiberi à Pontisice confectionem de abfolutionem in-
TeF Absentes copulatiue, non disiunctine. Ad haec eria capita,
tocam exercitationem reuoco: qua rbi dilisenter dilcussero.
nihil peaecermistum erie ex Theophili dissertatione, quod sic
alicuius momenti. Id maxime enitar demonstrare, rlum e de-
lectum certae et cucae opinionis probabilis non ica arbitrarium
esse de verlatilem, remutari possit successu cemporis ec iudicio
Recentiorum, vel cuinsquam doctoris clastici; (ed ommino repe.
cendum ab ipla de qua asirur rei nacura, re demonstratum ea
seguenti sectione.
SECTIO SECVK
In Suaris Authoritas, vel cujusuis doctoris classici de
qualibet re opinionem probabilem es securam efficiat,
ubi de 2sa probabilitaris generatim.
VEYS Controversix primam partem omnium. Grauilli-
L man, ex reliquarum cardinem pene intactam praecermi-
sic Theophilus, aur religuis duabus permiscuic. Fgo contra le
orsim cractabo, ex iacia fundamenta quibus aliae inaediticentut.
Maona concentione, et maioribus ac Frequencioribus libris, hoc
Caeculo nostro agicacam controversiam de opinionis probabilis
ru, neque Pro dirnitate cractare, neque omnino praeterire pa
ticur hic lOcus; re conster, ad minus hoc inde an TaNCA SIE Sua-
ris, vel Alcerius Theolosi authoritas, re caeceris intercedenti-
bus; opinionem a se inventam reddat probabilem ec tutam,
eciam in re lacramencaria, qua ad Palurem requirieur ex medis.
DEVOCANE, CSFICACIN EE HECEMITaLE

## Folio 11 — 1672256038:0091
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
DE VSV PRODABILLE. GENERAT.
ARETCYEVS PRTMVB.
Referunturtres hac de re sententia es vera eligitur.
VoD ad priorem quaestionem actiner, id maxime obser-
uandum elt, probabiles opiniones duplicis generis esse
quaedam sunt de rebus ex praecepio tantum, quadam vero de
rebus, re  efticacia medii et cau x necellariis, eriam si auferas
praecepeum: re alimentum ad rita incolumitatem, macrimo-
nium ad humana naturx propasationem ex veroque capice
necessaria sunc; quia alias indiuidua, e genus humanum deAi-
Cerene, nik in subsidium essent cibus et generatio. Deinde Sin-
sulis generum Deus Praecepit, re comedant, de generibus sin-
sulorum, re celebrent marrimonium. Atque haec duo necessa-
rii genera, ex praecepro de medio incerdum in rnam rem ca-
dune interdum sejuncta Punt. Recentiorum nonnutli ita PEO-
babilitatibus indulgene, re ad illas exisi polle censeant omnem
rica humanae, ec Christiana actionem. Vude si quid probabi-
licaris affulseat etiam ab rnius Doctoris pii ee crudici auchori-
tate, ex ratione rerisimili, eam sententiam, licet minus proba-
bilem, licet contrariam communi, quae rerique necessitati ex
praecepto e medio consulit, cutam esse. Onibusdam rero rila
est nimis laxa, et periculo la haec probabilium opinionum licen-
tia; inde cohibendam cen (ent, ad id GenUS FCTUI, qUX CX PEX-
ceptorantum ad lalurem exisuntur, cum loco remedii, igno-
rantia eNC DOTIE, rE NOLMIML DCCCAEHML AIIOUCAE, AE SeCUS Cen
tiunt de rebus ex altero capire, nempe ex medii efficacia neces
Pariis: ad quas nolune Paris esse, quamlibet probabilitarem ab
riusDoctoris nomine ee argumenris inductam: cum enim Ita
muune curiorem de probabiliorem opinionem esse sectandam.
PA R A GR A PHYS PRTNYS.
De rebus ad salutem necessaris necessitare medi. Tuta
sententia esse neguit, nisi stet prolece, quamnis ad-
versa si paris aut paulo majoris probabilitatis.
ISCR LM EN modo inSinMatuM, CAHEMIO MMIMMMO A-
mictendum esse in re Pacramentatia, in remediorum de
lectu a Medicis Faciendo ad curandos morbos, in idiciis sau

## Folio 12 — 1672256038:0092
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000092.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
2
DESF. I. SECT. II.
rensibus, cum res Cuo Domino rindicanda clt, vel reus multan.
dus: in sidei de relisionis concroversis, cum clisenda est Eccle.
Tia, cui adhaereas; sc in dubiis facti, cum ex ignorancia imminee
Proximo damnum, ne dum putas, ce feram occidere, hominem
interimas; denique in his omnibus quorum praecipuus, ac pene
Tolus qui obcenditur, et qui secuturus est effectus, a medii quod
adhibes magis ri de efficacia, quam ab affectu, rel consilio tuo.
Proticilcitur ec exilcie.
Si rero quaeras, quid caulx sic, quod liberior ec latior permit-
catur opinandirus de rebus mere praecepris seu nacurali, seu
humana lese, quam de rebus medii e caulx efficacia ad Calu-
cem necestariis: hoc discrimen summe ob seruandum ab altero
repetume, quod Theologi omnes intercedere agnolcunt res in-
cer primi e secundi generis ad Calurem necelsarias. Oux enim
ex lolo praecepto exiguntur, ad id caneum adhibendae LunE, re
aroliantur nouum peccatum, quod riolato pEXCCPEO InCUT
ritur, d Caluri esser impedimento. Id rero omnino amouer
ignorantia, e mulro magis probabilicas in rebus dubiis; ma-
xime si Frustra speres euidentiam, nec rila industria consequi
Posis. Ne igitur homines de sua Palure Pollicitos corqueant,
eam Racuunt regulam, quam cerristimam rolune; nihil pecca-
re, neque rilum adire periculum Caluris, qui ex opinione etiam
minus probabiliagac. Onis enim probabilicati neget, quod
ignorantiae multo probabilicace deteriori rlero concedet, quod
culpam eleuer, aut in tocum collac: Ouis minus probabili con-
cendir, nullam inesse parrem illius securitatis, quae plenioe in-
est probabiliori: Id erso rnum prudentia ritxe humanae re
etrix iubet, ne incertus et inops consilii a5a5: Pores autem Au-
etuantem hinc inde animum tirmare, hac immota regula, lin-
sulas actiones, e cocam ritam posse citra periculum, ec no-
xam probabilibus insticui, cum aliunde, certis ee cuidencibus
nequeas rbique duci.
Sed qui res praeceptas indulgene, relibuerie ex probabilibus
administrandi ec regendi Faculcarem, mulco parciores Tunt,
cum rentum est ad res quae non tolum peccaci impedimentum
amovent, sed etiam causa lunt laluris aut rei obrinendae effe-
etrices. Ouxe si deline, ignorantia aur probabilitas ad Cummum
Prodellene, ne Forre nouum peccatum pecces, minime rero re
Taluns AaS, aut optaro bono fruaris. Tum enim toris riribus
enirendum est, re certiora captes, aue viciniora saluti: de (i de
dilisentia aliquid remiccas, cibi impurabitur ad culpam, quam
nec eduet, nec eleuabic ignorancia, auc quaecum que probabili-

## Folio 13 — 1672256038:0093
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
DE VOV PROBABILIE GEHERAI.
tas opimonis, liminor lic, aur minus cuca probabilitate patus
aduerlae, quae consulat praecepto, Caluri, aut bono etticacius
consequendo. Onis enim excuset medicum, cui cum suppe-
tant raria ad curandum aeorum remedia, omissis cerris e eti-
cacioribus, dubia adhibet, quia habene aliquid probabilitatis:
quis Venatorem absoluat reacuhomicidii, quod hominem oc-
ciderit, caulacus sibi primo aspectu risum esse feram: guis PaF
rochum ferar, qui relicta certâ materia de Forma lacramento-
tum, dum ea administrat, probabilibus rei siE concentuS: Ouis
ab eo Conselsario aut Directore non abhorreat, qui author AIE
his qui se adeune de consulune, reminus cura de probabilia se-
quantur; Ouis Iudicem non damner, qui in caus à dubia seu,
quod perinde est, verinque probabili rel reum, nec connictum
nec contellum, sed ex probabilibus suspectum, poena iuris mul-
cer, aut puret lui arbitrii esse postessorem bonis deiicere, ve cius
loco sufficiat aemutum probabilicate parem, aut etiam inferio-
rem. Cerre Suares, Comitolius, e plures alii etiam ex Socie-
tare lapientissimi Theolosi, hOS OMNES, a MC CHUMEFATOS, OT2-
uane maximi peccari reatu, E probabilibus concenti, cutiora re.
riciant.
PAR AOR A PHYS SECVHDVS.
Idem censendum est de delectu opinionum probabilium
circa res ex solo pracepto à lese naturali ad
salutem necessarias.
FD ab omnibus his Medicorum, Tudicum, VenatOrM.
Ld Parrochi, Consellariique exemplis, ips Suari probatis de
receptis, cuinco nulsum esse superioris senrentix, quam ipse
Probat argumetum in rebus solo praecepto necellariis, Patis este
minorem probabilicarem, ne conscientias corqueamus auxia
cuidentia, quae sperari nequit, auc probabilioris parris inquili-
tione: ac proinde curo nos stare posse minus probabili. Nec
alicuius momenti est quod reget Scubroexius contra Vven-
drochium probabilicas ignorancia prester ad peccata amolien-
da. Sihaec apud re ratio, quae rnica est tux oxinionis, e secu-
ritatis fundamentum, raleat, hos omnes quos enumerauimus
Medicos ec. eximis a probabiliori ex turiori Cententia quaeren.
da, aut sequenda; cum nec possint cuidenrem rerum noriciam
sibi comparare, nec minus eorum eranquillitari, quam caerero-
rum hominum sic conculendum.

## Folio 14 — 1672256038:0094
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000094.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DFSP. I. SECF. IL
Sed inquies, qui de rebus praeceptis, quid facto sic OpuS, et
minus probabilii opinione prospiciune, nihil damni inferune
proximo, neque libi vilum ascilcunt periculum, neque Deum
rila iniuris afficiune, neque à lese libinota aberrant, rel a ra-
tione e Prudentia: quia regulam sequuntur probabilitatis, id
est moraliter certam, quod rnum ridetur prudentia exisere.
Verum haec relponsio, qua sententiae aduer lae tota vis conti-
necur, (re Theophili rerbis reax) rndiquerimas asit, de mul-
eis ritiis laborat, maxime aperrâ pecirione principii, nullo
etiam rerilimilis argumenti genere adhibiro, nil Forte aucho-
ritate recentiorum Theologorum a erisinca amnis quod peri-
culo non caret. Legi aliquot Patronos huins opinionis: nul-
lum ex Patrum eraditione locum citane: immo omnibus his
Prxelidiis se desticutos protirentur. Objecerat Vedrochius dispun
catione de probabilicare sectione cerria consect. tertio, eriam
E alix probariones illum deficerent, ad illius doctrina, quae opis
nionem quamlibet probabilem sequentibus securicatem spon-
dec, ranitatem ostendendam, satis esse, quod illius apud Parres
ne restioium quidem appareat; re ex cocerni potest, quod
nullus omnino a Caluistis ad eam Ctabiliendam; rel Scriptura
rel Parrum locus afferatur. Ouid ad haec Stubrochius respon-
dec: Sanctos Patres suppoluisse hanc doctrinam, non pro-
basse. Sed hoc est causam probabilicatum prodere pocius
quam detendere, Flareticorum in Theolosiam calumnias con
frImaLC.
Non est dubium, quin ea quae in Scholis regnat disciplina,
apud nonnullos Catholicorum, et apud Flcreticos Fere omnes
male audiat. Vnum dicam: id compertum habeo, Cacholicos
qui reprehendunt interdum morosiores esse: Flereticos rero
iniquistimos censores, aut porius demorlores acerbissimos; qui
ricio rertane, que non modo exculanda, sed etiam laudanda
Cunc. e magnam habene reilicarem etiam cum subtilitate con-
junctam. Verum liceCinIGUE, VE PIUILIMUI ANECOTUI queri-
monie, cum maxime, cum rniuerim omnes Theolo505, ne
excepto quidem Diuo Thoma carpune; non immerito tamen
aronunt illos, qui rice humane e Chriltiane regulas (qualis est
illa de ru probabilicatum) nonas ex praesencium, re inguiune,
temporum, C9) rerum statu innehunt, Sanctis Patribus incon-
Sulcis, e interdum etiam reclamantibus. Quid enim magis ab
omni probabilitate alienum, quam quod ex Stubrochio retu-
limus, Sanctos Parres Supposuisse, hanc de probabilitate regu-
Jam, quasi cerram de ab omnibus RCCCDTAM: VEcaceaM, hOC

## Folio 15 — 1672256038:0095
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DE VOV PROBABILTE GENERAI.
responsum apertissimam esse pecitionem principii; grauioribus
etiam ririis laborat. Onis sibi perluadeat, Sanctos Patres, cam
Pretermilisse reritarem, quam torius Theologie Moralis ro-
lunc puppim esse de proram: Ouam rnice resene, qua nullam
Frequentius in ore habent, aut luis libris reperune, qua nullam
censent maioris esse momenti ec riilitatis ad animarum tran-
quillitatem de Calurem: Ouis credar adeo curum de necella-
rium probabilitaris rum altissimo silentio compreltum, vene
rerbum quidem hac de re exrec ex Scripturis Canonicis, auE
summorum Pontisicum decreris, nultum sanctis P’atribus exci-
derit, quod eius parroni possint ad suam defentionem arripere,
cum hodie de a triginta annis totus orbis ea controuerlia per-
Arepet Cerre non minus stupenda videtur hec rerum imimu-
cario a silentio ab animorum consensione, ad tor rociferatio-
nes e discordias, quam que Fuanselii predicatione rnius Dei
culcu, expulsis Idolis, in orbem inducta est, re Ilaie rerbis ex-
clamandum (ic, quis credsdit auditui nostro: e veroum Do-
mini cui reuelatum est ?
Sane mulei ridentur non admodum Theologie dignicari, ne
dicam animarum saluri consulere, qui de hoc laxiore probabi-
licatum rsu statuunt distinctionibus quibuldam Mecaphysicis 2
Pe inventis, definitionibus nuperis e omnino roluntariis, de ca-
nillis nelcio quibus, nullo adhibico Parrum reltimonio. Licet
iam perstrinxerim paucis, que fusistime Auchores prosequun-
tur; id camen commodi ex hac nostra compendiaria tractatio-
ne habere pores Frudire Lector, ve nihil ce lateat eorum, que de
hoc aroumento in reramque parrem Theolosi scriplerunt, et
facile depellas, que probabilitatum defenlores, maxime Scu-
broexhius ee Hlonoratus Fabri nuper objecerunt: ea breui ex-
peridam.
ARTTCVEYS S+C14BY.
Constrinato supenoris doctritatsponsion e
Fabri de hoc arcumento.
DAFEX Fabri Cuum Dialogum, aur Opusculum de opinio
L ne probabili orditur a reprehentione apud suos familiari,
quasi nullam probabilicatem admittamus: e hoc perinde pu-
cat ac Polem de mundo collere, et tidem humanam, atque etiam
relisionem que probabilibusmicirus, abiogare. Inde secunda

## Folio 16 — 1672256038:0096
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000096.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Cd inconunam. imque iocetanuat esse putarim, modo tame
rebus Cacris eligioni parcatur: sed ne qun sme
illas ego ferte non possum, qua adcirinam moru ( sidet I
grane discriment anancum. Lolatotum OMem aperturus
Subiunoic: Lecmitum, quid enim abis probabilia expectes, qui
ex Carholicorum Scholis receptissimam probabilitatis doctrinam
tamquam multiplicis erroris oririnem proscribere conantur 
Fit subinde excurrit in cum locum de necessario probabilitatum
ru, in Scheus,  pulpiris, in Foro, ec roltris apud omnesrec
PIO.
XC
DTSP. T. SECT. TI
Sui Dialogi pasina ita habe Disserrationes tum sasjus etiaue
L AR AGR AP ATYS P RTMYS.
Immerio nodis doet probabilitates ex nostra sententia
in totum tolli.
TR A R F plane CubH hec à oraui Theologo dicta: quid
LLen anua, aut quid acrocius scripaster in apertos tdei
e generis humani hostes. led qua reri specie qua Aide nOS Ora
eat ranco odio; qui id rnum obcendimus in religionis delectu
in rita humana de Christiana instituenda, cutiores dubiis opi
niones esse anceponendas. Hloc ne est doctrinam morum e
Fidei in srave discrimen rocare: nec minus est ab omni proba-
bilitatis specie aliena, altera acculatio, quod probabilibus bel.
lum indixerimus, ec illas extinctas relimus; cum ex ipsiulimet
contronerhie consticurione constet, nos rarios probabilicatum
oradus, e diver sa genera distinguere ee probare. An probabi.
licares omnino proflisamus, qui etiam dubia ad reum seuocan.
da docemus: Videlicer cum duo disparia mala imminene, nec
grauius amoveri porest, nisi dubie ec minus probabili adhereas
sencentie, que tunc fic certissima. Flec ne dica, FTonoratus Fabri.
et Scubroexhius doctissimi Theologi, sed ne rix quidem eple-
be rultici ignorare pollune: Oua ergo ratione purant aliquid
probabilicaris subesse, huin(modi cauillis e accusacionibus: Sane
huiulmodi dispucatiu arces _ Fraudes, quas ne in Circulatoribus
Feras a Theoloris rurpare srauissimam Theologie inuidiam
creane, ex iamdin invisam malis, bonis eriam luspectam Faciune.
Vuo rerbo coram hanc calumniam dispellam. Probabilitates t
nobis tancum displicent, cum illis inest periculum, ne nos ab
oficio abducant, et in nouum peccarum impellane: id vero
accidie

## Folio 17 — 1672256038:0097
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DE VSY PROBABTLET. GENERAT.
aecidie solum; si e duabus opinionibus probabilibus, cque aue
minus, reletiam masis probabilem elisas. Sed minus cutam;
id est eam, que Favet tue libertati, alteri anteponis, que Iat PEO
ofticio, e prolege. Cererum preter hoc rnicum exemplum;
quod in agendis cantum raler, plenam probabilicatum ribi co-
piam facimus, ee liberum rlum indulgemus. Nimium auidus
ss, nisi ea tibi liberalicare latisfactum Sr. Probabilium opinio-
num, que ad specularionem perrinent, led disputandi, atque in
genium acuendi causa in scholis agicantur, omnibus optionem
damus. In rebus eriam que ad Cociecatem humanam spectant;
per melicet, largissime frui probabilibus, que Favent ofticio, de
conscientie consulune. Volo etiam liberalior else; permitro
que nihil possune Formidinis inijcere, ne in legei Pecces.
Praecerea omnium probabilitatum rium concedo; qui definee
in certicudinem moralem: quo duplici ria itur. Primam cu
tissimam aperie Merenda; alieram munie D. Fagnano. Ne
dum probabilibus, sed etiam dubiis locum damus, cum impen-
dene duo mala; cum enim dubia, cucissima d cerrissima PunE;
cum rlui sune, ve gcauius malum auertant: aeque ica cenfee
Merenda probabilicatibus infenistimus. D. Fagnano ctiam
addit probabilia commode adhiberi, non re lingulis adhaereas;
sed replurium collectione constituas cerricudinem moralem
ex probabilibus junctim, non seorsim exrituram: Sicut Ades hu-
inana inius aur alcerius restis, probabilis ad summum est: led
Si plures jungas probos, nullo secum inito consilio concordes
ex muleis probabilibus ec dubiis, argue incerris aroumentis, CCF=
tam ad minus moxalicer conclutionem e reculam, Cancies
quam qui sequuntur, nihil aberrabunt. Delnant erso rheto-
ficari Fabri, Scabrocxhius, ec alii, e nos quasi generis humani
et relisionis, id est probabilicatum hostes traducere. Probabi-
ditates rlero admictimus, probabilitatum abulum ex animo
auerlamur, cum vel minus, rel aeque, aut etiam masis proba:
bilis anceponitur curx, quae Fauet officio, quod quisque implere
debet quale est medici d indicis, etc.
P AR A BR A PH YS SECFNDYS.
O.pobabilis male definita a Patre Fabri
OnsKeCRSIA Hacu Leos abaSIbuS a cene-
bris, esemo ulidun Aderlaris, distincte, ni Fallor apetviq

## Folio 18 — 1672256038:0098
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000098.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESD. I. SECT. II.
MuS. Nunc pro reritare, ee Palure hominum pugnandum est
Ad probabilicatis rlum, quem Recentiores docene, quem nos
damnamus, Scubroexhius ex Pabri riam sibimuniune, cum
definitione probabilicatis, cum reoula ad quam relint erj.
si quascumque probabilitaces, marimé de agendis, quastie
cantum curamus. Ita enim definit Fabri; opinio probabilis
illa est, quae ex rationabili moriuo procedic, citra cerritudi
nem, rationabile autem oriuum rocae, quod licet vi ob-
gectina, assensum non extorquent, ad assensum tamen prudentem
movet; id est, quem si dederis, prudenter re fecisse homines
sapientes indicabunt: neque a Pabri sensu abest Scubroe.
xhius pagina 48. Fa rero detinitione constitura, vno verbo,
vna distinctione putant, se protisare, quaecum que in eos argu.
MENEA CONGeTUNEE. Si opinio probabilis ca elt, quae pru.
dentem assensum prebet, erso est cura moraliter; eroo
nihil periculi infert conscientia de Paluti. Ouid non inde dedu.
CanE: Sed conveniebat canex moli astruendae praeiactum fun-
selamentum paulo solidius esse; neque definitionem, probabi-
licaris contiei ijsinet verbis _ rebus, qua disputationi mate.
riam pFaebenE. Ouid enim apud nos dubium est, eE Controuer.
Tum maxime: nempe an quaecumque probabilitatis, quae li-
berrati Fauec, par, aut inferior illi qua Ctat pro officio ee lalure,
electio e consensus prudens esse possit. FI. 2C Controversatum
quibus fervent schola, de perstrepit tocus Orbis, summa est.
Ea5 rero se purane prodigaturos, si probabilicaris definitioni
Zn(CTanE aut astuant rerbum, quod corius discordie leminarium
est. Si relis ynonima esle rerba pradentem de probabilem opi
nionem, quamuis minus probabilis, prudenti ac rarionabili
arommentonitatur, tenebras non lucem disputotioni offundis.
Denique definitionem cuo priuaro sen su ad cuum commodum
Fabricas, quam non minus nobis licet, immo necellarium est,
reiicere, quam tibi liberum fuit comminisci. An puTaS pru.
dencer acturum Parrochum, qui Colemni ee receptâ Forma ba-
prilmi praecermissa, iltam rlurparet, Fgo re Bapciso innomi.
mine Genitoris geniti e ab reroque procedentis, quam omnes
concedunt Cajerano probabilissimam, sed nesant prudenter,
adhiberi posse: Pollem sexcentis exemplis convincere, aliam
erorlus esse probabilis, aliam prudentis opinionis e rsusra-
cionem. Sed maximam argumentorum copiam suppeditant,
contra definitionem Fabri, qua de Medico, Judice, Venatore,
e relisionis candidato diximus: apud quos, non quaecumque
probabilia, Led nec etiam probabiliora prudenter permilta

## Folio 19 — 1672256038:0099
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
DE VOV PROBABTEEE. GEHERAT.
sine. Ouid enim ne dicam probabilius, (ed FOrC CeFEIUS IIIa
Tententiâ, qua ad Pacramentalem absolurionem latis esle do-
cer arricum accedere. Sed muleis probabilicatis defenloribus.
maxime Sanches non videtur tuca de prudens, dum instat MOI
ris periculum, tunc enim monene poenitentem ve toris, viri-
busenitatur, in contririonem perfectam erumpere. Frgo di-
verissima sune, probabilis opinio, ee prudens altensus aut rsus,
nisi relis probabilitacem mutari pro temporum de rerum per-
Pecua vicissitudine. Neque abnuerem, si relles hanc probabi-
lium mutationem aut rationem reperi a periculo peccari aue
Taluris: e cum in nostram lententiam secident recentiOLeS, Va-
riaca cancum Formula loquendi, nempe opinionem quamuis
verilimilem, neque cucam aut prudentem, neque rila ratione
Probabilem dici, ( pro libertate ser, aut reiliTaLC, CONELA PFXCC-
prum, honectum ee officium. Nos probabilem dicereius, non
prudentem. Verbis recum conveniemus, dummodo tu reipla
nobiscum consentias. Nega prudentem esse, noseriam nega-
bimus esse probabilem; _E TUM CTIEVnA VOK, Vna MeHS Om-
nium nostrum, nullam esse opinionem probabilem, nill ca-
dem sic omnino prudens (5 rura, nullam rero prudentem,
quamuis rerisimilem, si pro reilicace, Aec contra honestum.
PARAGR ADHYS TERFFYS.
Vera definitio opinionis probabilis qua superiora
confirmantur.
TY Perm cum rix sperare possimus hanc rocum de sen-
suum concordiam, alia nobis incunda est definiendae pro-
babilicaris ratio. Probabile ereo dicimus illud, cuius cum de ve-
ritate, aut falsicate, prae nostra isnorantia, es rei ineuidentia,
nihil certo nobis constet, aliquam veri-similicudinem habet.
cui assensum damus formidolosum: ne forte falsum sib sit, (5
auricalcum potius sit, quam aurum obrisum. Seu probabile
est, cui verum; aut falsum inesse posest, proxius tamen vide.
tur a vero, quam a falso abesse, E3 variis areumentis maxis in
hanc parrem inclinamus. Caue camen, ne rbi primum in ani.
rum induxeris, hunc assensum opinatiuum, seu, quod apyd
nosidem est, probabili opinioni ce accomodaueris,  2li-
quo rationum pondere demiseris, cibi licere pures ad opus et
ad rsum revocare: quod rnum ridetur obtendere Pater Pabri
sua illa desinirione opinionis probabilis, et plane conseguere.

## Folio 20 — 1672256038:0100
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000100.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
152. 10 OFCT. LC.
TuI, EidCH CCL, Guod pruaens assensus. ACnos, cum ista sif.
jungamus, ec opinionem probabilem relimus idem elle ac re-
risimilem;  ca lemel perceptâ, quis ad opus prosrediatur, non
exclusa prius Falsi Pormidine: cerre nihilo minus peccaret,
quam Venator, qui primo aspectu luspicatus, aut si relis pro.
Babiliter opinatus, non tamen certus, quod sibi occurric Feram
esse, hominem feriat e occidat. Ergo diversa ratio est opinio.
nis probabilis d assensus prudentis. Nisi diltinguere placet
duos prudentia gradus, rnum ad assensum speculatiuum, a)
terum ad opus, acque ad officium. Dabo, opinionem illius Ve.
natoris feram sibi occurrere, probabilem esse ee formidololam.
Led ad emirrendam lagictam imprudenrissimam pronuntiabo.
Ex his ergo omnibus constar, detinitionem P. Pabri ambi-
guam esse, aur malam omnino, atque his quaectionibus diri
mendisinurilem, e quaecumque illi astrurie, id est eorum fere
Dialogum prorlus nucare, de in ruinam praecipirem abire. Duo
eancum indicabo, qua ex illa detinitione arripic. Primo pae.
4. non ridetur serio a0ere, aue bona Adc, cum dicit, Noc
haud dubienusari, qui omnem opinionem Fallam, quamuis
alioqui probabilis sic, a doctrina morum excludimus. Er sub.
Inde contranos arguit, rel omnem probabilem opinionem repro-
Bamus, (quod sine strlcitia, inquit, dici nequit) vel aliquam
admirrimus ? C5 quanam porro illa erit 2 rbi nobis Fallam at.
finxit responsionem, acrirer quali nostra enet, impuonat. Sed
haec omnia argumenta occupauimus prima obseruatione, que
monuimus nobis, probabilia quacum que non displicere, sed
ea carcum, quae roluptari e commodo favene, contra ofticium
_ Calurem. Vndemirari subie, quod cum ignorare nequeat,
intinicas esse rbique opiniones inter le puonances, cum de la-
Lure d conscientid agicur; ipsi rideri, omnes modo probabiles
sinc, sive officio consulane, siue commodo, aque cutas esse, id
est ab omni periculo peccari perinde remoras, sIvC pro praece
proctent (qua raione; ne minimr quidem Cuspicio peccariil
lis Cubesse porest) sive induloeant libertari, unde omnia pec-
Caca procumpunt. Sed Docillimo Fheolo9o placet iuxta con-
Sticuram probabilicaris definitionem omnia x que in turo pol-
ca, quamcumque elisas opinionem. Magis optandum est
Duam eredi poAiF retam este, quam promicrit securirarem

## Folio 21 — 1672256038:0101
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000101.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
DE VOY PROBABTLLE, GENERAT.
PARAGRAPH YS OYARFYS.
Peicitur Recula probabilitatum P. Fabri nihilo me–
lior illius definitione.
TP Ore mihi melior ridetur regula, quam probabilibus
Nctatnie P. Fabri lua definitione, cum rulc exioi ad pex-
sentem porius rerum Ctatum, ec ad recentiorum Theologorumr
sensum, quam ad Antiguos Ecclesix mOres, aut ad lancto-
rum Pactum mentem et scripta; quali de agendis negligen-
cer cractarint, aut illa praecermiserint omnino, aut ionora-
rint, aut minus acurare inguisierint, quam moderni Casuista
Theolosi. Id Forre exculari posser de rebus constitutis iure
Dolitino, aliqua ex parre quod in dies mutatUE, aue de qui-
busdam quaectionibus minurioribus, quas rix SS. Doctores
conveniebat actingere. At quis ferat ista dici de his, qua ad le-
sem divinam, seu naturxe, scu grarix perrinent: qualiuris Di-
nini nuperi Theologi, consultiores sine Augultino, Basilio
aliisque Capientissimis Ecclesix Doctoribus: Ouis credidissee
icta in contemprum praecerirorum saeculorum aliquando di-
ctum iri: neque enim de rebus nihili quis agi credat, cum
de morum regulâ, cum de ru probabilicarum disputamus.
2 qua controversia exclulos rolune Antiguos Patres, e (0l05
Doctoresnuperos audiri. Plane summa disciplinae Chriltia-
nae de Apostolica traditionis authoritas in apertum discrimen
VOCaEUT. NaIL, VE PFHdENEEL MONCE MercOruS Partis seCun
da articulo 26. cum Chriltus jussir Apostolis, docere popu-
los seruare omnia quaecum que ipsis mandauerae, non eltcre-
dibile praecermisille modum quo dicta praecepra esent obser-
vanda, quitocus in eo policus est, rescias, quaenam emultis
quae occurrune, probabilibus opinionibus cuto ee Prudenter
sic elisenda: d verum anreponendae Enet, quae Caluti ex ofticio
consulunt, rnde nullum porest existere malum aut pericu-
lumijs quae roluptari concupilcentiae ee libertati indulsenc; rnu
de rimenda sunc omnia illa Scelera, quibus laculum de FOTUS
orbis AaGrat. Hlaec porius explicuimus quam probanimus
Disp. 2. Quatuor classibus Aroumentorum accurare conte
BaH2dA.

## Folio 22 — 1672256038:0102
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000102.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
5
F, SEOF.
e A R A CR AP HYS L LLMVS
Conlusio es compenalum rocius Diss.rtationis
IS breuicet obseruationibus premissis, corius controuersin
larcem placet ruica argumentatione inuadere. Vel rbique
nulla excepta materia, das optionem opinionis, ae que auc mi-
nus probobilis, quae libertati Favet, ee censes tuto de pruden-
cer anceponi sententix, quae consulie Caluri ec honelto; rel hunc
laxiorem rum probabilitatum ris aliquo fine cohibere incer
res praecepto ad Calurem neceslarias, nec pareris perrinere ad
omnia viexe humana _ Christianae officia, seu ad res efficacid
causx de medii necellarias: Arqui quidquid horum afteras
rerumque improbabile est: erso non est admierendus rlus pro-
Babilicatum, nili inera hosfines concineas, ne rinquam, quam-
diu dubia res est, aut rerinque probabilis, commodum ofticio
et libextarem praecepto anceponas. Licet ii Auchores, qui pro
babilicatibus portam aperuerune, inter le dissenciant, de huiul
modi discordiis pene seiplos conficiane, camen ad duo capita
TEHOCANEUE. Forum sentus d dissentiones accurare inquisuie
_E FCFCFE MCFCOTUS PaFEC 2. arT. 27. Pascaligus Theatinus, in
quie, docet, nulla excepta maceria, licitum ene lequi minus
Probabilem opinionem, et minima probabilicas habeatur esse
probabilem. Bresserus exisit ad hoc, euidentiam de eius proba
bilicate: Baldellus dicir, licitum Fore rlum opinionis minus pro-
babilis, prius adhibita diligentiâ, an postimus certiores teri de
magis probabili opposita. Sanches aic, consilium esse, non
Peaeceptum sequi probabiliorem. Sanctius de Caramvelalle-
runc, nec peaeceptum ese, nec consilium: Imo Pa(chalious
rulc praceptum ese sequiminus probabilem, si aliquod ora-
ve damnum immineat, quod nesant Sanches de Villalobos.
Alii dicune, rsum minus probabilis, licicum esse in Foro con-
Scientix, non in Foro Iudiciali. Ira Sanches de Larman. B0.
nacina licicum docer rium minus probabilis, nisi immineat
Dericulum quod ricari prudenter nequear, sine ru oppolit
sentencia curioris. Denique Sanches, hanc regulam de lequen.
da rbigue minus probabili, alteric, cancum esse probabilem,
Paschalisus vult elle cerristimam: hos omnes ad primum ca-
Dut reuoco liberrimi rus probabilium. Ad secundum perri-
rent, qui ab hac resula excludune Sacramenta, re Filliurius
Suares: de illi qui excixiune mareriam fidei licur BanNeS, e

## Folio 23 — 1672256038:0103
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000103.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
DL tSI LAODLBIEIT. OENERAF.
aceriam Tustitia con Mucacua, re Valentia. Flos omtes 
chores communibus argumeimpuonabimus operoius in-
ad lecimeant sutus estecactonis partem de rlu probabilica-
cum in re lacramentaria maxime in ablolurione de confectione
poenicentix Cacramenti aliqua ec superioribus consectaria de
AucemuS, quae via apexienE e lucem atterent infra dicendisa
ARTFCYLVS TER XFYB.
Consectaria ex superioribus.
Is Consectaris synoplim e complexionem dabimus eo-
LLdus controuerlia tultus hac disserrarione de lequenti ex-
plicanda. Ex supertoribus ergo colligimus primo, ambicum
opinioiuus prebdbitium duplici genere contineri, carum que
discrimen reveci a materia circa quam verlantur. Porum enim,
quae ad mores ee ad sidem percineur, rel opinio ltac pIoAde de
Prolese, re praecipitrem credendam aut implendam ad Calu-
cem necellariam, aut repraecepea tantum, aut re medium de
caulam saluris: ret lat opinio probabilis pro libertate COnETa
lesem de fidem, ee nos ab illarum ob sequio de Iugo vindicat,
auc quod idem clt, Cac pro commodo de roluptare contraof-
ficium e honectum. Ex illa distinctionededucitur secundum
contectarium duplicem esse comparationem, seu oppolicio-
nem opinionum probabilium, nam praecer iam insinuacam opin
nionis quae Favet fidei de lesi contra opinionem, qua lat Pro
libertate à fide de lese; interdum opinionum reraque probabi-
lium ltac prohonesto e officio, e qualiber libi proprium vin-
dicat, ee contendit alteri praeferendum, cum ambo nequeunt
simrulimpleri. Fluius generis crat contentio Anseli Perlarum
Custodis, cum Angelo Tudaeis praepolito. Fric rrsebat finem
exilii Tudaorum, et illorum discettum festinabat à persde, ne
sentis ritio de Idololatria corrumperentur: alter contra obni-
tebatur, spefructus, qui forre ex mord longiore Pudaorum in
cer Perlas Pocerat in hos deriuari. Vrerque pro officio de cha-
ritatis lese puonabat, se populi sibi crediti a Deo, Paluti Con-
Sulebat. Ouare Solo divino Judicio dirimi poterat, hec Con
centio verinque iusta et lancta; et cum similes opiniones pro-
babiles pro diverlis officiis contingunt, praeferenda est quae
Aac pro maioris momenti officio. Si paria linc (quod Lara
accidic) delectum opinionum, nihil recat ese abICLAEIUM a
B iiii
Fra, cum ildem dispucatust. MBdo ancequam prosrediamus

## Folio 24 — 1672256038:0104
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000104.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
2B
1SF. T. SECF. TI
guatem volune perpetuo esse aduerlarii; ita ve veile vincat ho
neltum, de libercas humana legem divinam.
Tertio collires ex superioribus dari posse opinionem spe.
culatiue probabilem, inio sibi contraria probabiliorem, quae
practice sit omnino improbabilis. Hloc consectarium negane
Caramvel lanctius, aliique probabilicatum parroni ex Falla de-
finicione probabilis opinionis, aliilque pejoribus principiis:
ridetur camen demonstratiue deduci ab exemplis Cacramento.
rum Ministri, Venatoris, Tudicis ecc. lupra relatis: ex qui-
bus hoc argumentum elicio. Opinio speculariue probabilis.
practice reproba dicitur, qua quamuis reri speciem prae leFe-
rat, de rationibus non concemnendis indueat illius astensum
non omnino cerrum, sed cum aliqua formidine, ne res ita le
habeat: actamen ciera peccatum ralet rurpari, e reuocari ad
actum: atqui quaedam opiniones parem cum contraria habent
Similicudinem veri, imo aliquando paulo maiorem, nec tamen
Postunt ad rum licitum adhiberi. Erxo nihil recat opinionem
Speculatiue probabilissimam, practice omnino improbabilem
ese. Maior non porest nesarinisi a prOcerniS, MinOr proba
tur exemplis, primo a re lacramentaria, omnes concedunt:
dari incerdum Formam ex materiam lacramenti probabilem.
et longe probabiliorem sententia quae id negat, quae tamen
vurpari nequie, de adhiberi forma illa probabilissima; omissa
communi ee Colica citra mortale peccatum, nihi reveac necessi-
+a5 ex periculum Paluris illius qui jumandus elE TaCFAMIENEO, AN.
recedens innumeris exemplis porest contirmari, Paris erie
vnu proterre exsencentia Cajetani. Communi omnium Theo-
logorum consensu, probabilissima est, icta baptismi Forma:
Bapcilo ce in nomine geniri genitoris, ec ab reroque proceden
eis; eiudem esse significationis ec rirtutis cum recepra ru com-
muni Ecclesx. Famen omnes dammane peccari morcalis rsum
illius omissa communi. Erso opinio speculariue probabiltima
Practice omnino improbabilis else potelt.
Idem cuincitur exemplo Venatoris, de re maior opinioni
Specularine probabili vis accedat, e rerisimilicudo, derius ho-
minem ire renatum quocidie, non roluptaris, sed necessitaris
caula, resibi, et sux Familix rictum parec; acque inorelso sil-
nam occurrere nelcio quid ambiguum, homone lic, an Pera,
plus tamen praeferre speciem ferx, quam hominis; nullus nisi
ceecus e iniguus negare porest, quin probabiliori parti liceae
alsensum praebere probabilem, Feram esse cum Formidine, ne
Forre sic homo. Onis rero exculec homicidii, si conjecturis

## Folio 25 — 1672256038:0105
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000105.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
DE VOV PRODABTLTE. CENERAT.
inductus; Feram else, porius quam hominem, emilsâ lagite
hominem interticiat. Ouid ad hac respondeane probabilista
non lesi, nec rideo quid line dicturi probabile; lane iniquum
etset et crudele; factum Venacoris exculare ab homicidio. Im-
probabile est etiam necare illum probabilicer opinatum Feram
else, quod primum occurrit, cum hoc magis ad rerisimilitu-
dinem accoderet; ergo admittenda est opinio probabilis ad al
sensum speculatiuum, ec omnino illicita ad praxim.
Idem contirmat exemplum Ludicis, apud quem acculatur
reus, criminis cuius in alcerutram partem nempe conscium
else, aut immunem; conjecturae suppetune paris ponderis;
imo rerisimiliores, suspectum CaciunE, ee Ommino grauant.
Ouid erso cum facto opus est: licer-ne paulo probabiliorem
criminis admissi minus probabili innocentiae anteponere: Mi-
nime quidem. Potest absoluere reum ex minus probabili, non
damnare ex paulo probabiliori; quia lex est Ture sentium, imo
ipsius naturx receprissima, reum non debere paenas dare cri-
minis, cuius non sic connictus arommentis fole meridiano cla-
rioribus: quia Capientissimi Legistatores censuerunE, minuS
maliesse, splures criminum conscii, supplicia, qua comme
ruerunt cuadant, quam si relrnus insons indebita patiatur de
Perear. Ilis omnibus exemplis demonstracum est, opinionem
nihil repuonare probabilissimam speculatiue, Prortus imPrO-
babilem esse ad praxim.
P AR AGRAPHYS P RTM Y S.
Colliruntur alia quatuor corollaria.
TNDe eriam Comgitur quarto, toro genore de Caelo distaro
Lquod Recentiores concendunt omnino idem else, opinio
nem tucam esse d probabilem. Nam opiniotura, ca est, qua
Scab omni periculo saluris e peccari remora; atqui plures opi-
niones (quorum aliquot exempla dedimus) ee hactere omnes
quae Hant pro liberrare contra lesem, licer sine speculatine pro-
Babiles, imo sibi contrariis probabiliores; func tamen quoad
praxim improbabiles, ex rix rmquam carent periculo peccati.
Ergo toro genere disterune opinio probabilis de tuta. Ccrrc
ante nouum probabilistarum dogma, Anciquorum nulli renie
in mentem probabilem opinionem polse immunem else ali
cuius dubitationis aur Formidinis FaIsI, qua nulla quamlibee
maxima similicudine reri, porest in torum colli. Nam cerrile

## Folio 26 — 1672256038:0106
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000106.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
26
OFSP. I. SECX. TI.
Simum est Aristorelis dictum, Falsum incerdum magis speciem
veri, quam iplum rerum habere. Ouis ergo sicur Falsi, ita omnis
ali nocam auferre porerit ab opimone minus probabili, quae
camen ec proreili contrahoneltum: Acque huc pertinet au-
rea plane regula Ciceronis ex antiguis Philo(ophis tradita oHi-
ciorum libro primo initio disserrationis de lultiria: Ouocirca
bene praecipiunt, qui vetant quidquam acere, quod dubites a
quum sit, an iniquum. Equitas enim lucet ipsa per se: dubi-
ratio autem, cocirationem penificat injuriae. Paceor, mi Le-
etor, rixme polse hac rerba legere, quin pudore ec dolore
afficiar maximo (seripea enim mihi ridentur in dedecus nomi-
nis Christiani,) quod Theologi eas Cumma aeguitatis leges
COrrUMPanE, quas Fchnici religiose Panciuerunt. Ouid enim
dolendum masis auc Fheologo indignius quam ex dubitatio.
ne, an res aequa sic, auc iniqua, Ethnicos interre illiciram else
ec iplam dubicationem habere nocendi cosirationem; ex ijs
rerocapicibus, quibus illi rirtucum e officiamuniune, id est.
ex probabilicare veriusque Partis, Theolosos deducere, nos à
lesc exempros, ee licere quidquid libuerie, etiam illa quae pro-
Babilius est honelto aduersari. Sed Stupendum magis est,
qui hranc legem Tusticix à Philosophis Pancitam in pejus in-
TeFpTCtantE, concendere hanc suam sententiam communem
esse totins Ecclesia sensum, ex addendam Decalogo, qualirn-
decimum praeceptum, eiusdem cum aliis decem ris ee aurho-
ricatis. Ouis credar pormisse Christiano rili renire in men-
cemillud incredibile paradorum: Opinionem probabilem eam.
dem esse cum cura, de quamlibet inae qualirer probabilem, seu
Prolibertate, Peu pro lese stet aeque cutam else.
Consectarium idem contirmo nouo argumento ralidissi-
mo, quandognidem Caramnel non rule secum probabilibus
api, sed enidentibus, idque ex dialectica non rhecoriex levi-
bus. Veilli morem quoad verumque gcram. Sic disputo, Mulco
cucius est, immo ec prorsus necessarium, e duabus opinionibus
probabilibus, Cen InFrinSCCC PeU extrin(CCE, DE roCaNE, id ett non
lenibus, rationibus et Authoribus maoni nominis contirmaris,
cam eligere, ec praeferre qua nullum habeat dubicandi locum,
vel Formidinem actus, de obiectiuam, seu cui nulla subsit sulpi-
cio illicitam esse rem quam probar, ec hoc sc cuidentissimuin,
lonse praeterendam aduerla sencentia paris, aut paulo mino-
ris, vel maioris probabilicaris, a qua numquam possic colli
Formido e dubicatio formalis, rel obiectiua, ne res quam licin
eam iudicar rere iala Ac: aequi ita est, quories rna opinio pro

## Folio 27 — 1672256038:0107
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000107.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VSV PROBABILIL. GENERAL.
Babilis Favet legi d rebus necessitare praecepei et medii ad lalu-
tem praeseripris, altera rero stat pro commodo, pro roluptate,
ab illa enim euidens est, lumine comuni narurali abelse omnem
Peccati dubitationem, etiam obiectiuam, ab ilta rero numquane
tolli omnino porest, ergo prima cura est, et eligenda, ee abiicien.
da est altera re dubia ec Periculo la; prima propolicio argumenti
(re Seneca rerbis rear) apertior est, quam re interprecanda
d diserrior quam re adiuuanda: acque illam Caruimus, quase
cocius Theologixbalim. Ouisenim neget, quories de Palure
ee Felicirare consequenda; de lectanda honeltate, e peccato
fusiendo agitur, illi adharendum sencentix, cui nulla peccati,
auc periculi saluris subsit dubitatio rel Formido quaecumque ob.
iectiua; e aduer (a anceponendam esse sencentiae, quam nul-
lus prudenter agens indicare potelt omni carere formidinema-
li ee damnationis salcem obiectiua: Modo Tublumimus: Jux-
cumque religioni, aequitati, lesi naturali, scu certo de cuiden-
ter, Ceu probabilices exmente lapientum, grauibus Fulca arou-
mentis favet opinio, remoristima est a peccati de damnationis
Periculo, qua euidenci certitudine, Peu Falsi ee mali Formidinis
immunitare caret, illi rero obnoxia est quaecum que aduerla-
tur lesi sencencia, et Cavet commodo, ac liberrati, ergo illa
curissima est, ilta periculosiltima, ac proinde prima peaeferenda
alteri. Vim demonstrationis exemplis declaro.
Si credam dari ruum Deum, ab illo conditum mundum ee
regi, rerum humanarum curam habere, religione colendum.
animam immortalem else, xterna Faelicitate in praemium rii-
curis donandam, aut aecernâ miseria afticiendam in poenam
Deccati: certissimum ee cuidentistimum est, qui iltis dogma-
tibus, quibus cota retisio continetus, sen rera linc, scu falla, si
quis alsentiatur, ex illorum Aide e opinione riuat, prauosdo-
met affectus, cupidirates fuset aut vincar, nullam culpam ad-
missurum, nullum damnationis periculum adicurum. Si quis
recohac omnia cum Epicuro et Lucrecio neget, quis in TutO
Politum dicat. Ouis immunem. Faciet à culpa ec a damnationis
Periculo: AUES eo audacia quis proorelsus alserat, nihil eos
peccare, ee probabilicate luarum opinionum, Ceu Turis natura
lis invincibili ignorantia ab omnipeccato eximi, quis (aluos
fururos ausit credere:
Si dicas non posse excusari ab errore e improbitare, quod
lenibus aroumentis nerent, nundum a Deo conditur, aniimam
esseimmortalem, e quod in dubiis non probabilibus PratOE.
micrane parrem curiorem. Sed contra reponent Athei, (nec

## Folio 28 — 1672256038:0108
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000108.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
2t
DISD. T. SECT. I
illis decrit Caramuelis patrocinium) hanc accusationem levis-
simam else, e parum consentaneam elsc principiis eorum qui
Se gravane; nam Sinichius Academix Louaniensis et Hyber-
nia, decus immortale, tuo luculentistimo opere, cui saul ex.
rex ciculum Fecit Paragrapho 379. _ 387. ex Caramuele rariis
Tuorum operum locis, haec duo refert ee ralidissime retellie.
primo camdem else opinionem probabilem ac cutam, e secu-
xam; deinde Acheilmum, aut cerre Polrreismum homini pru-
dentix nacurali permilso rideri polse probabitissimum, ac sub-
inde laborare ignorancia invincibili, eorum quae prima et se
cunda Decalogitabula continentur. Idque etiam Facile euin-
cent Achei, nam obceltabuntur ad hominem. Primum (idque
vltro conceder Carammel cum gnibuldam nominalibus) de
Dei existentia, rnicare, aliisque aecriburis, neucram in Partem
vllam sibi affulgere enidentiam ex necelsariâ demonteratione
Paucis e Forte nulli mortalium ex Caramvele concelsam: de
inde addene, seu mundum dicas creatione d Deo Factum, vel
atomis exmateria improductâ, sine animam immortalem, siue
corruptibilem relis, se regeri rerimque sranistimis discul.
catibus, a quibus nequeant se expedire, d veramque parrem
sibi incertam rideri ee probabilem, imo philoCophandi methon
dum quam ex Epicuro tradic Lucrecius, Sbi magis arridere, et
Latistacere: quid ad ilta dicene, qui omnem opinionem pro-
babilem reillam definiune, securam ee tutam volunt: AB(ol.
vene omnis impiecaris Acheos, de luorum scelerum nequilsi-
mum quemque; quandoquidem sranissimis difficultatibus sen
tiunc implicari, qua fides aut Panior PhiloCophia nos docent:
ergo si negent ilta immunes sunc ab omni peccato, d laluris
Periculo. Dum ad haec praestolamur responla Cacamvelis, hanc
errorum de vitiorum colluniem sistimus, ex qui has consecurio
nes admirtunt Fals connincimus e perasimus reos hacCicero.
nis resula, nihil rmquam 2ggrediendum, (E dubites. ae quum sIc
an iniquum, in dubiis aut probabilibus sandum pro lese ec hon
nelto contra libertatem e commodum: Tis denique adhaeren-
dum, quae ab omni absine suspicione mali, ec enidenti ac cerra
retione scias, nihiltibi ab illis posse periculi accerlere.
Inde ex Superiori corollario collisitur quinto, Fallum om-
nino else, illius Doctoris Classici cuiuscum que sic inregritaris
Famae, et cruditionis posse solo cestimonio, et Judicio opinioni
olim improbabili, certam ee curam probabilicatem conciliari.
Probatur contra Recentiores, quia haec securitas non est repe-
venda à Cold probabilirare, Ceu rerisimilicudine, qua porestin-

## Folio 29 — 1672256038:0109
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VSY PRODABLLIL GRHERAT.
verdum maiorinesse rei Falsa, quam rerx, et mala quam b0-
sia: led delumenda est ex accelsu ad honectum, legem; de of-
fieium; acqui nec ruus, nec plures Theologi danc opinioni
hanc cum lege cognationem, led d scipsis illam habent, erg0
non polsunt opinionibus conterre securitarem, sed ad sum-
mum declarane, de aperiumt; quare et pari, rel paulo maiori
probabilicare, quam non nego posse abrno, rel rribus magne
nominis Theologis derivari, non sic cura probabilis sententia,
nihi ad legem inclinet, honecto Faucac, contra reile; et ne a
peccaro exculeris, Patis est Formido obiectiua, in hoc polita,
quod pari, aut paulo maiori probabilitate pusnet pro rolupta-
ce contra legem.
Inde etiam colligimus sexto, male Contelsarium ita ad strin-
si Poenitentis opinionibus, re cenleatur peccare mortaliter,
si nesata ablolutionem quamlibet opinionem lecuto. Corolla-
rium istud probatur aroumentis superiorum, ideo enim recen.
ciores id Ctaruunt, quia putanc duos ant eres. Theolog05 pOsSC,
improbabilem sententiam probabilem de tutam tacere, de
quamliber probabilem esse securam, haec vero omnia falla se
improbabilia demonstranimus: ica ve E obincanc huiulmodi
regulae, immunes fucuri sinc Impii de Achei ab omni culpa; quia
hactenus aduerlarii non cripuerunt illis omnem (IOTIIM CrrO-
rum probabilicarem, sed aliunde eos in turo ponune, cum Cay
uune probabilitarem nihil a securirate differre.
Tandem seprimo e rltimo colligimus, hanc regulam à non
bishactenus constitutam sectandi opinionem xque, rel magis,
vel etiam paulo minus probabilem, quae Het Pro lese et Pro la-
luce. Onia re ex Fullio reculimus, aequiras per se lCeE, nec
pueros etiam later, quos puder oblcana loqui, aut cuipia agc
te: et ideo dum haec meditantur, tenebras quarune, hominum
grauium fusiunt conspectum: Ergo lucet ei aequitas. Declara-
cur, duplicis generis opinionum probabilium collationem ee
puonam distinximus, primum cum rna sat pro lege, et Calute,
alterapro commodo e rrilitate; et hoc diserimen norunestu-
Pidissimi ee pueri; ergo nihil impossibile, immo nec difficile
quidquam praecipimus, cum rolumus cura de probabiliora esse
lectanda. Serunda collario opinionum probabilium est, diimr
viraque pro oAcio puonat, Ced incerdum verumque nequie
impleri, et cum majus anceponendum estminori: ee li haec in-
aequalitas nos fugie, relipsamet ofticia sint fere parir, aibirra-
rius else porest delectus, sine rilo peccari periculo. Omid erso
impossibilia caulancur aduerlari nos praeseribere Christianis,

## Folio 30 — 1672256038:0110
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000110.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
DESF. I. SECT. LEL
guoS TuOrU LaBOFUM XTCLITAMMCFCCS, AUE PCCCaTOTUM RTCTIS
la mercede, lola conlcientia benefactorum luis discipulis prae-
Seribat lonse seueriora, quam Theologi probabilicacum Pa
eroni e culores. Licet his Consectariis toram de probabili-
tare controversiam videamur absoluisse; fuliustamen prose.
quenda est sectione sequenti, de pluribus, ac Forre ralidiori.
bus aroumentis consemanda nostra sententia, cuius et adver-
Cabrenem Analpsim dedimus, se parrium veriulque cognatio-
nem ac fundamenta aperuimus, re inde collisat Fruditus Le
ctor, quaenam duarum Armioribus principiis Fulciatur. Ila-
ctenus de priori parre nostrae Dissertationis cum Ragnaudo,
nunc ad alteram accedamus.
damnatio manet, quibus spe rnius, dc metu alcerius ctiam
impossibilia rentanda elenc; cum ipse Epicurus, nulla (pe nyl-
SECTIO LEKIS
An Suares probabilem ex curam fecerit opinionem
de Ab Colurione Cacramentali per Licreras collata,
ance decretum Clemenris Octani.
ARTECVLVS PRTMYS.
Ex superiori Sectionis doctrina resoluitur quaestio
proposita.
TIsF cricas ee nusas huic dispurationi Theophilus inijce
LN rec, poteram ruo verbo veramque exercitationis parrem
concludere, hac ex superioribus breui de validâ omnium argu.
mentorum collectione. Dum auchoricaci suaris ris Theophi-
le esse consultum, re carna securitatem concilier opinioni sin-
sulari; rel hoc illi jus accribuis, nulla excepta materia, vel in
rebus cancum ex precepto ad Calucem necellariis, rbi putas
ignoranciam, auc probabilitarem arcere periculum peccati e
Caluris. Si hoc rlcimum obcendas cantum; militanECONETaTe,
quae nos collesimus prima exercicarionis parte, de addemus
Dlura ex MerCOrO, D. Pagnaro e aliis. Si primu relis, ipse Sua
res, cuius causa duellum ininisti, stat contra re pro tuo amulo,
e tuaslandes quali adulariones auerlatur. Non Potesnesare,
rocam hans Distercationem cuam conera Lunioris exceptio-

## Folio 31 — 1672256038:0111
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DE VOV PROBADTLET. SACRAM.
Rem, hoc rnico fundamento nici: cum, qui certe ee pruden-
ter asic, non oportere duci cuidentibus: Patis esse, si probabi-
lia sectetur, quae constitui possunt ab rno doctore pio, qualemm
omnesnorunt suarem esse, huius aui doctisuimum Theolo-
sum. Acqui haectua arsumentario ex me omnino Falla est
rbigue; nisi forre conrroverlia sic de rebus poliriui Turis, qua
in diem aliqua ex PaPEeMUTantUT; e ex iplo Suare non ra-
let in re lacramentariâ, de qua licem cibi mouir Lunior ille, qui
Sacramentum Poenicentia exemic a Suaris Faculcare consti-
tuendi opiniones curas e probabiles. In hac enim Disserratio-
neinstiruta pro suare, purnantem deletir d abnegat ipsemet
Suares: qui agnoscie, nihil curi se posse Ratuere de Contessio-
ne d Absolutione lacramentali, nec de Sacramentis in torum,
quae re media Caluris ex insticutione dinina sunt necellaria, nisi
suadeat cutiora; e quae seipla rere, non probabiliter cantum
cum insticutione Christi conveniant. Vnde ridetur Procisata
Secunda quaestio de Sacramento quoad reram que partem, sive
Confestionis, sive Absolurionis incer absentes per Evistolam
auc per Incernuncium administraro. Ouamuis enim Suares
senserie, absolutionem Sacerdoris impenlam reo poenicenci
per Epistolam, etiam dum absens est, probabiliter haberi po-
tuisse re licitam et ratidam ance decrerum Clemenris VITI.
Mocus (reait) Auctoritare Antiguorum Theologorum, ma-
xima Thomistarum, quos rule, in ea fuisse sententia; FeuCFA
deceptus est, nisi relie sencentiam illam de licieâ ee vali-
da per Epistolam absenti collata absolutione speculatiue pro-
babilem esle, non practice, neque rila ratione tutam; quia
suxca ipsiulmet Suaris principia, in rebus efficacia medii ne-
cellariis, qualia sunt sacramenta, ee prae omnibus baprilmus
et poenicentia, ad securitatem opinionis nihil juvant rariones
verismiles, nihil revera consentiunt cum insticutione Christi.
e amoucatur omnis formido erroris, quae ex dissentione Theo-
logorum nalei Poler; aequi absolutionem absenti impensam,
licer aliqui roluerint licicam esse e ralidam, plures tamen
Theolori reclamarune, et ex ru Eccleliae, acque ex decreris
Elementis VTIT. et Pauli V. mihi certum est a Christi Insticu-
tione recedere: PrgOnec Suares, nec quisquam Doctorum
Pocnic huic opinioni probabilicarem ruram conciliase.

## Folio 32 — 1672256038:0112
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000112.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
102. 1. 8CC1. 1
AR YFCVEVS SECVNDVS.
Ore procressus opinionis de licira administratione
Sacramenti Paenitentiae inter absentes cum
suis fundamentis.
F OrE hac in re ridetur Theophilus cum illo Tuniore
L Palestrica, ee nobiscum detrectâre certamen: nam quae
jam nos monnimus de Absolutione Cacramentali, seu de Sa
EFAMLCHEO Ponitentia inteoro, re Confesstioni adjunctam ha-
bec absolutionem Sacerdoris, capite F. _2. Contirmant non
posse inter absentes administrari: ex hanc alerie esse mentem
Suaris como +. 3. P. dispuc. F9. Pect. Z. COntra plures ex Anri.
quis Theologis et Thomistis. Ouare ex Facundes referr ovi
nionem de licita ee ralida absolutione absenei impertita, ex
Familia Sancti Dominici ortam fuisse, e adoleuisse; ae deni-
que in eiuldem Familia sinu extinctam acque sepultam esse
Verum Theophilus huius Controuersix, Suarem alio (que Son
ciecaris Theologos inter e Dominicanos sacum ec originem,
ac subinde decrecorum Pontificiorum causas dolo et fraude
occultat. Nos verissimas aperiemus ex Perro Dutay, quem
rnum licuie leoere Recentiorum Thomistarum; qui de hacre
DiAeFTaTIONeS SCTIPSCFUNE. PIUTeS PrOTeNOrme Societare vbi-
que in orminassis maxime Vallisoleri, Salmanticae, Compluri,
suis scriptis (quorum exemplar penes se habuisse restatur di-
Aus AuCtOr) docebant Sacramentum interrum Doenitentia,
sine absolutionem sacramentalem posse absenti per Epistolam
administrari. Nec illis Catis fuie hanc opinionem tamquam
veriorem defendere, null2 initio adjecta necessicatis, aut arri-
culimorris limitatione, quam post aCres et FreguenteS nOTTO.
rum disputariones appOTUEFUNE; FaIIA CtaF per tocam HTispa-
niamminime dubia, ee muleis cestimoniis comprobata, ausos
fuisse dictos Parres hac eadem opinione rei; quam deinde
cuuleauit Elenriques in Summa Morali: Cuius rei causa relta:
tur prohibitam fuisse, donec emendaretur, Toannes Baprista
Polseuinus. Henriquem secutus est Emmanuel Saa, ec in suis
Aphorilmis Antuerpix anno r599. e sequenci Luretiae ediris;
eamdem sencentiam detendit, a Magistro Cacri Palarii dam-
nacam. EcEiliccat incimos Theophili sensus certis argumen-
eis coniicere, crediderim non esse alienum ab illo errore. Ideo
tocies in Magistrum Cacri Palarii invectus elt, ob illam scilicet
Apho-
l.

## Folio 33 — 1672256038:0113
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DE VOV PROBABTEE SACRAM
Aphorismorum Sa censuram, quam iniquam rule fuisse
 ex Polo linore Dominicanorum in luos natam. Ouid ergo
censes de Ablolurione Cacramentali reo absenri data: C redis
sine dubio liciram ec ralidam cum Sa; quandoquidem eius
correctionem Magiltro Cacri Palatii obijcis quas scclus et Ca-
crilerium: neque delune rerisimiles rariones et respontiones
quibus caulam Sa, Ilenriques e aliorum detendas, atque
aduersae sententiae argimentis latistacias.
Hlis enim Frandibus quasi cuniculis actis receptam in FC-
clelia doctrinam inirio cui Cubruebant. Ouis neget poruilse
Chrictum instituere Sacramentum hoc, iultar matrimonii.
relabsolutionis a Centura, seu indiciorum Fori aduertus Feos
qua omnia inter ablenres licite de ralide peraguneur: Neque
objicias hanc Sacramenei Formulam Absoluo se ad praesen-
tem cancum dirisi; non certemasis, quam cum amieum per
epistolam similibus verbis alloqueris, Caluro re, pluximu meo
et aliorum nomine. Vbi huiusmodi aroumentis conniceris, sIC
insticui poruisse hoc Sacramentum, re nihil minus, quam Ma-
trimonium et Judicia Fori inter absentes peraseretur: Ouid
retat, quin eodem probabilicatum imperu et calore abrepius
dicas, ita insticutum fuisse, X reuera vlurpari polse inter ab-
sentes, ee aliquando etiam oportere: Maxime cum poeni-
rentimors impender, e periculum aeterna damnationis, quod
negueat alio certiori remedio auerri, quam absolutione à Sa-
cerdore per epistolam, auc internuntium missâ. Non dubito
Theophile, quin si fuisses a Consiliis Cummo Pontitici, ista
omnia subjecisses, e auctor illi fuisses, re decreto ex Cathe-
dea Consirimaret. Rusim etiam iurare te ita sentire. Neque
Suaresipse ante Clementis decretum alienus crat ab ca Hlen-
riques d Sa opinione, quam probabilem else pronuncianit:
sed cum non minus prudentia, quam erudirione exteros Son
cietatis Theolosos superaret, noluit aperte, Culcipere patio-
cinium caula apid se probabilis, cuius tamen suspicabatur
exicum parum Fcelicem Fore. Fc si huius administrationem
Sacramenti relis ad solam rarionem reuocare inconsulta tra-
ditione, nihil cerri Patuere pores: quia hinc inde varia arripi
Polsuntaroumenta, quibus in veramque parrem dispucandi
nullum finem Facias. Pc hanc rationis errabunda sine duce–
aur quod perinde est probabilitatum liberam, ac pene L. C-
biam regulam sequuri sune a me nominati Theologi Hil-
pani.

## Folio 34 — 1672256038:0114
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000114.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
I
SECT. III
AR TTCVEYS TERFFYS.
Superior omo refellitur ratione ex Decret
coceldenis ac20
Y ERY M SI LCPCTaMUS AntigUIUI rTuML, e craditioneM
Ecclesia, quam rnam rbique Panctus Doctor, de eius
Discipuli hic maxime contuluerune, ad quam Clemens VIII,
et Paulus V. Cua decreca exegerune; constabie SacramenEum
Poenicenrix medium quid csa inEer Sacramenta, quae actio-
ne ec materia sensibili conticiuntur, re Matrimonium, alia-
que pacta, Iudiciaque Fori externi, qua ralide ab absenribus
InCunEUE SE CelebTANEuT. In medio positum Ponicentx Sa
cramentum, nec ommino abhorret ab exFerNIS, neC In EOTIM
eorum similitudinem assequitur. Cum priorum Sacramen-
torum genere, hoc maxime nomine convenie, re Polo scripto
hinc e inde misto Erequentari, aut perasi ralide non posse
existimem sicut Macrimonia e iudicia interdum Polent. Hoc
verum diserirren male a quibu(daM PeFIEE, a SOld Sacra-
mentorum efficientia, quali in absentem negueant operari;
hoc enim Falsum cuincitur exemplo Macrimonii, quod inter
absentes, ne dum re pactum humanum iniri, led criamre
Sactamentum gracia operatorium pertici, rerior eE commu.
nior Fert sencentia Theologorum. Aliunde isitur huius dil.
eriminis ratio haurienda est, nempe ex insticutione divina,
quam rsus Ecclesia docet, et ipla rario suader. Isud Sacra-
imentum Ecclesia a Christo dacum est, se praescripeum instar
Tudicii ab humanis dissimili, quod in co reus Cucipiac, et im-
Pleat partes celtis, acculatoris, de tortoris; arque rbi primum
aperuitcrimen, iplemer emendet, de sponcanca peena casti.
vet; rnde abolurio collaca, rel inuiro, rel pertinaci in rno
Deccato, eciam (i IILI FeLIGUORUI OMINIUM PONITCRE, PrOr.
sus nulla est: ec cum rix inter absentes constare postit haee
emendatio, et semel concepta, aut promissa Facile inuretur,
ne incertum e ambiouum eller sacramentum, diuina Con-
Cicurione caucum elt, remore aliorum sacramentorum ad
minus absolurio praesenci reo rerbis similibus consecrationi
Eucharistia ad praesentem materiam directis conterretur.
HToc contirmane muleis arrumeneis Thomiltae recentiores
Soco, Nuonio, Aluares quae exasicar aut eleuat Theophilus,
quasi reline alind quam discrimen iltud inter SaCrAMENTM

## Folio 35 — 1672256038:0115
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000115.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
DE VOI PRODABFEE SACRAN.
pcenitentiae e Macrimonium, ec alia huiulmodi pacta, ai
Tudicia humana constituere.
Aroue hinc maxime paree, medium esse Poenirentix 52-
cramentum, re cum praecipua sui parre, nempe absolurione.
2d alia Sacramenta accedat, quae nulla CunE nili verbo, et
praelentibus administrentur; Contessio, quae est pars altera,
seu materia huius sacramenei, similior est Matrimonio, ee
Judiciis humanis, qua nutu, scripto, per incernuntium ra-
lide seniper, de licite incerdum, si Cxrera ad(InE, PCTAGUNEUE.
Sed cur inquies Sacerdori praeseripra auE permista HIETan-
tum rerba; Reo autem de Poenitenei liberior Paculcas indul-
retur scripto aut verbis lua peccaca aperiendi: Fluius diseri-
minis muleae causx in prompru sunt. FIaec est sinoularis, ee
eximia, quod omnes, miuci etiam e barbari, isnotx linoux
homines opus habeant confessione ad lalurem, de cum rerbis
nequeant contiteri nucus adhibeant oporter, rel Incerpretem
si imors inster, e nullam cum Sacerdore linguam commu-
nem calleant; facultas rero absoluendi soli Sacerdori divina
institutione collara est, qui possie rerbis efferre quae sentir et
indicar. Fe cum aliundé absolurio Ceu Forma Sacramenri à
Sacerdote sit; Reus aurem materiam praebeac; nihil micum
si lex, e tradicio dinina, rerba ec praelentiam exigac, re lud
ris absolurioni constet; Confectionem rero quae materix loca
est, patiatur ragam esse ee indeterminacam.
AR FECVEYS VETTMVS.
onstarum opera superior opinio damnata a
Clemente VTTI.
Le est comdnunis Thomistarum Anciquoium ee RC-
L Lcentiorum sensus, quosmale Theophilus e Suares in
contrarias ententias diisos induennE, QuaA InCCREOS Men
tis Diui Thoma, cum iplomet suare celte; Patis aper-
te docuerit in 4. Distinct. 26. Guast. 3. artic. 4. nullam esse
Ablolucionem Sacramentalem ablenri collacam; quia allerie
vrilius esse in extremâ necessitace consiteri Laico praesenti
quam Sacerdori absexri. AC secus estet, E Pollet Sacerdos
absens ralide sacramentalirei absoluere. IHud Compertum
omnino est, nullum Thomilearum clare asteruisse, inceoru
Sacrameneumi licice ec ralidé contici inter absentes. Si qui ve
2opermictant, confellionem peccatorum Ccripto ablenti sa

## Folio 36 — 1672256038:0116
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000116.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
cerdoti Laclane, coces cea Musplelandilune, quo Nus
onio hanc Contestionem admictit;  reus, vbs Sacerdos ac.
celterir, nucu, aue verbo, auc per incernuntium restetur, le ora-
nari omnibus his peccatis quae scripio aperuie, de se illorum
Poenitere. Hlac est Scholae Thomilticae de Epiltolari Con:
festione sententia concors ex communis, a qua cum percepis.
Tent, plures Theologorum Societoris, reiam a nobis relatum
est, recedere, ee opinionem quam putabane Ecclelia perni-
ciolam sparoi e serpere, Colo nonitatis odio e Audio Tra-
ditionis Apostolica, cuius causa in hunc reque diem marer.
aium patiuntur, cum in Frispania, cum Romx conati lunt eius
proorellum incercipere; Elementem VTII. Cummum Ponti.
ficem monuerunt periculi, quod Eccleha ab illa doctrina im
Pendebat, re eam ad Cuum Fribunal aduocaret, acque audi-
sis omnium ordinum Theolosis Cacueret, quid e re Chris
Stiana, quid Fraditioni convenientius, quid denique piis om-
nibus eller sentiendum. Vnde sccucum est decretum summi
Poncificis, quo damnara est illa sacramenti Poenitentia ad.
aministratio per Epistolam incer absentes, quam mulei in
Crmnasiis; quam nonnulli libeis editis docebane, quam eu.
mor eratclam rurpari, quam Suares probabilem repurabat,
e qua line dubio tocum orbem occupaset, nisI DCCFCEO POn
rificio, reluri caucerio cohibira, e compresta Fuisser. Hlaec est
de epistolari confestione rerinima Hliltoria. Ouid habes
Theophile, quod obijcias, aut improperes Dominicanis.
nis quod nonitatum olores, quod Fradicionis Ecclesiaile in
victos defensores Frequentibus experimentis comprobene
Tentarunt e cuis nonnulli Theologorum, hanc anriquatam
opinionem, ac peene sepultam incerpolare, a vecerum Tho.
mictarum nomine tucum Facere; sed non ita Facile imponitur
auribus Romanis, nec huinsmodi actibus e praestisiis deci-
Diuneur Dominicani Theologi. Vnde nihil habes quod huius
quaeltionis parte secunda possis illis ritio rertere, nih verica-
eis Cacholica defendendae intrepicum, dc invictum animum.
Ideo re lectoribus illuderes, ex parares calumniam insonti
Bus, controuerliam ommino immuralti, quali id tantum con
Tenderent Thomista cum Suare e aliis e Societate Theolo-
sis, an Confessio Epistolaris sejuncta ab ablolutione alique
occatione licita esser e valida, e Sacerdos rbi ad poeniten-
cem accessit, e per licreras, aut aliorum restimonio nouie
eius rocum contirendi, et Concririonem, postir absolutionem
mpertiri. FalLO aNerIS In CO YHO PEXCIPUAM, AUE LOLaM CON.
DESP. T. SECF. HII

## Folio 37 — 1672256038:0117
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000117.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
E VoD LaObaBLLL dACRaM
nemla c desai clllacelclacioo palle.
quocumque rocaneris, e certiam recum plgnant oode.
cerpretatione, qua decrecum Pontiticium condeuls et Sutates
mollire, non ausim dicere COFFUMPeTC.
erovertiam siram esse; licer non negem, hoc ad disputatio-
Sed dissimulas torius controverlix nodum, ee cardinem, quod
Centeris ribi pcaneneer ccenu. Meleleaase rente
teimitari. Ommuis refugias aleam lubire cerraminis, sequar
SECTTO OVARTA
An interpretatio Decreri Pontificis à Suare tradita
lecirima sit, es probabilis.
APerm est ausum Theophilum hanc Clementis VIII.
LVLdecrero datam interpretationem à Suare defendere,
cum altero Pauli V. decreco damnaca sic, de iulta e libris eius
cradi. Vix porest caulam Suares agere cirra damnationem
CIImOTum POntiAICUM; CUM AIECRUEFUM OPOFFCAE DCC-
casse. Si in(OnS esE_C VeTAX SIIATeS; CFOO FeUS _ mendax Pau-
lus V. Ne Sedis Apostolica renerentiamr laederent Cardinalis
de Luso, Gabriel Auersa, ec alii Theologi, Suarem iuste
damnatum alserune; quod interprecationem à sensu Pontiti-
cii decreri alienam dederir. At contra concendie Theophi-
lus, Suarem, mencem Pontificum, ee rericatem fuisle asse-
curum; led Dominicanos, invidis ee odio, quo in rieum
Capientissimum Aaerabane, in errorem abreptos, impulisse
Tummos Pontitices ad CenCFAI, 2C pEnC In LUIHIM CFFOTCML
praecipices e transuersos coisse. Vndenon solum Scholx D0-
minicanae, sed eriam Sedis Apostolica causa, nobis hac rlei-
ma exercirationis parte avenda est. Nec rem difficilem 29-
credior, omnes Theophili calumnias, quas per septem capi-
ca parsic, dispellam consticuro quaectionis Ctatu, quem pau-
sis aperiam.
ARTTCYEYS PRTM Y S.
Aperitur status Controversta.
T.BF Suares ridic Cuos Puta aese luos, d a l
Ponriticeuo, a glem, plures Socieratis Theo-
il

## Folio 38 — 1672256038:0118
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000118.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DFSP. T. SECT. YV
inter ablentes trequentaurlum, a Sede Apoltolica proseri-
Pcum; pusnam instaurauit, interprecatus Decrecum Pontifi.
cum de Saccamento integro, scu conjunetim, non diuisim:
quod non longeabest a nostrâ, e communilententia, aliam
elle absolutionis, aliam confessionis rationem; reram que qui-
dem oportere Aeri verbis, e coram Sacerdore _ reo; ita ta-
men, vesi secusfat, ab solurio st nulla, ralida rero sIC Sacran
mentalis Confestio. Ersomens Suaris decrecum Pontiticium
incerprecancis de absolurione d Confestione junctim, non
vero diuisim, non est aliena a mence, Pontificum. Cur eroo
damnaca: cur jussa est cradi: Disticultarem auset Theophi-
lus reuocara cum Thomictis contronersia, seu quasi secunda
Duona postprimam, ad hoc capur (quodrnicum rult Sua-
rem obtendere (ua interpretatione;) an poenicens moribun-
dus, sit a Sacerdore absoluendus, cui peasenei nullum sxilla-
eim peccatum aperuit, sed jussit aduocari confectionis caula
nullo edico de peccatis signo paenitencix. Videneur negare
Soco, Cano, d alii recentiores Thomiltx, alterunE Suares,
Theophilus, Coninch, et plures alii, cum aliquo camen dis:
crimine: nam in primis suares censet quodcum que doloris
Tionum edicum à morituro de Cuis peccacis, non elle laris ad
obtinendam a Sacerdote praesente absolurionem: quia illare
sipiCcencia de doloris significatio communis est, nec lubijcie
Deccara delenda clanibus Ecclelia. Coninch rero, illum putar
non esse abloluendum, qui conditionata Taneum aperiret
voluncarem contiendi, E copiam haberet Sacerdocis: quia
Sacramencum hoc constat canquam parre lui, absoluta vo-
luncare contirendi, et relipilcendi, qualem non habere cen-
secur, qui condicionacam eantum exprimic. Theophilus
mulco liberalior aic, absoluendum si voluntarem contirendi,
e contritionem sive conjunctim, sive dinisim expresserie, de
qui adsunc id cestentur Sacerdoci aduenienti. Imo longius
Procrellus est Lacobus Baius; alterit enim absoluendum (al
cem permodum lustrasii, srixerie pic, de multomasis siau.
diendo Pacrum, pramitisser contestionem, quae soler heri ab
his qui interuiunt Sacerdoti. quia praelumprio est, eum poe
nitere Cuorum peccatorum: ac. Perinde de SaCFaento Pa
nicentiae Cacuie ve de Baptismo, e de Excrema-Vnctione, qua
dministrantur illis, qui pralumuntur magis accepturi quam
reculaturi, si essemr sui compores, et contulerentt. Vide
Josi, conspirarione a CILIUS FONEE PaILicCPS eraE) me
dicabantur in Ecclestans Macere Sacramenei Pem

## Folio 39 — 1672256038:0119
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000119.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
DE VSV PROBABILE SACRAM.
quo licentia probabilitatum dedurerit rum Poenitentiae; re
NON IIAIMICFIEO SIMMI PONEIACeS dAIMMAFINE INTeEPFCTaLIO
nem Suaris, et huiusimodi opiniones, quae inde nalennEur, et
quas nasciruras praeuidebane, nisi licentiam cohiberent. FTinc
etiam ardoc Thomiltarum aduersus huiusinodi opiniores
apud cordacos homines probabitur, quo huiusmodi malo
mederentur. Sed illos rreet Theophilus per multa capica de-
creris Concilii Arausicani, e Carthaginensis, Leonis Mooni
Ritualis Romani, responsis etiam Clementis VIII. quibus
omnibus probat, repuonare Soco de Aluarem, dum absoluen-
dum negant moriturum qui rocum contessionis, rel dolorem
de peceatis expresserie Fris concinentur quae tora dissertatio-
neverbolissime proseguitur Theophilus. Sed re eius calum-
nias ralide depellamus, e dissencientes in speciem Pontih-
cum Canones, d Theolororum sententix ad concordiam
revocentur, duo summe obseruanda unc, qua subiiciemus,
unde ettuls ehir rericas, depulsis renebris, quas oftundic ad
verlarius.
DAR AOR A PHYS P R FMYS.
Duo animaduerrenda ad quaestionis resolutionem.
MN LS materia vel FOrma in re SaCramentarIA GUaLUOE
CapITIbUS CONFIMCHEUF. AUE CerEa elt, et ommino conne.
niens, relcerra quidem, sed inconsrua, rel certio dubia, rel
denique nulla scu prohibita, se repugnans. Primi generis ia-
ceria ee forma ralidum semper de licitum, ricimi generis,
irricum d nullum Faciunt sacramentum: Secundi vero e ter-
tijgeneris rariant. Nam certa ec inconsrua Forma de mare-
ria; ralidum quidem Paciunt Sacrameneum, sed illicicum; nis
necessitas exculet: dubia vero ommino incertum Pacie; rnde
numquam rsurpanda est, nil srauius malumr. ee Caluris peri-
culum instet; neque illi propullando aliud suppetat reme-
dium, quam periculum ne irricum Sacramentum Aac vsu du-
bix macerix. Cum enim Sacramenta institura sinc ad (a-
lucem animarum, nihil mali est, si aliquod periculum irrici
Sacramenei incurras, ne damnetur anima, in cuius gracian
a Deo eltinsticurum.

## Folio 40 — 1672256038:0120
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000120.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
D16F. L. 8FC2. lV
PA R A CR A PHTYS TERITTYS.
TEac distinctione conciliantur Doctores.
Ac distinctione semel constimuta, Facilis est concordia
L LDoctorum, quibus ea, de rericas masis cordi est, quam
Pheophilo discordiarum et mendaciorum miro artifici: nec
minus obnia est defensio Decretorum Clementis e PauliPon.
titicum, aut responsio ad aroumenta, qua in Thomictas con-
serir. Forum discrimen inter Suarem de Clementem, aue
inter Thomistas et Recentiores in hoc sirum est, quod in di-
versSe quatuor locis reponant calum morituri, cuius graria
adeoaerem licem, Theophilus monet Thomiltis. Suares, e
alii maceriam huius sacramenei exprectione voci confectionis
aut contritionis, nullo peccato expresse distincto, siue per lic-
ceras, sive proprio, aur alieno celtimonio hac, primo aur le-
cundo genere locant, id est volunt materiam omnino certam
e convenientem, ad minus, l necesicas exisar. Thomistae
vero ad certium aut quarcum genus reuocant, id elt, volunt,
aut nullam esse, aut summe dubiam, ec Facere, rel irritum, vel
InCerEUm SaCraMenEUM.
Ouid ad ilta Clemens VTTT. e Paulus V. damnane sen.
tentiam Suaris, qua maceriam incertam pro certa ponit,
Thomictarum sententiam non improbane, sed porius ad
rlum renocant, iuxra illam regulam, quae dubia materia, vel
Formâ rei praecipit ad arcendum Caluris periculum. Reque hoc
ruum probant, si quid probant arsumenea, quae conserie
Theophilus. Peaecipiune, inquie, Concilia, Ponritices, Rituale
Romanum impertiri absolutionem Sacramentalem moritu-
ro, nullum peccacum confesso, sed contritionem, ee vocum
confectionis peae se ferenti; ergo omnibus his repugnant
Thomista, qui nesant, hanc materiam sufticere ad ablolu-
cionem. Dato Ancecedenre ( de quo infra) Nego conse-
quentiam: quia Cummi Poncitices aut Concilia Catuunt ca
occatione impertiendam ab lolutionem re dubiam, sed ratione
Periculi auerrendi necellariam: quo verbo cadune, aut irrica
unt omnia Theophili arsumenta, qua hanc relponsionem,
quam Forre iple non praeuiderat, intactam omnino relin-
quunc. Sed Inctabis a me contictas esseillas Suarist, ec Tho.
mistarum, diversas clasles, materia sacramenti Ponitentix;
quo enim Fundamento altero Suarem repoluisse hanc mare-
riam primo, auc secundo L0c0, et et de cansâ divexlum a

## Folio 41 — 1672256038:0121
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000121.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VOV PROBABTLT SACRAM.
homiltis, ee a Poncificibus este damnatum: Verum niht
horum a me contictum, aut gratis dictum demonstro, his
duobus argumentis.
In primis summi Pontifices obseruabant interprerarionen
Suaris, de confestionem Fpistolarem esse parrem illius inte-
eri Sacramenti, quod Doctores Societaris, Ccripris priuatis,
ec publicis, e iplo eriam rtu, quamuis occulto, defende-
banc, ve ralidum ec licitum, inter absentes, et per Epistolas
administratum: ergo pars illa confestionis epistolaris, quan
exruina, ee damnarione incerri sacramenti certam rolebat
Suares, reponebat incer cucas ex licitas. IIOc vero aperte
damnant Pontisices. Ergo quidquid dicat Theophilus: num
quam Suarem eximet, non Polum a certâ, sed neque ctian
a justâ Ponciticum centura, qua ferie eos omnes, qui mate-
tiam controuerlam, dc ad Cummum speculatiue probabilen
ECBOMUnE, locOCerEK _ practicetura, ac line scrupulo adhi-
benda. Ouid ad ista esser responsurus Theophilus, si rive-
ret, nelcio; quia nihil rideo rerisimile, quod postee commi-
nisci, re lesa Majestare Apostolica, e cum praui noxa Cle-
mentis d Pauli, Suaris honori consuleret, et vellet magis
ad infallibilitarem accedere quam illos quibus in Decestore
Pecro dixir Christus, Orani pro te Petre. Nec minus cui-
denri aroumento enincam instissime Fhomistas, quam sup-
Pedicat Theophilus, maceriam hominis moricuri cum (olo
roto confestionis alieno ore expresio, reponere (ub quarto
generemateriae probabilissime nullius, aur cerre dubix, quo
IOCOCOnRRIMEFHNE CanONES _E POnTIFICeS: SF RI riIM aEGUMIEN-
ei distimmlaret Aduer Carius, aut non caperet, monstraret le
prorlus ignorare naturam seu insticurionem Sacramenti
Poenicentia: quod iam monvimus à Christo datum. d
lancitum instar Tudicii: &e hoc maxime differre a Baprilmo
e aliis Sacramentis; quod cum iltis exerin seca sint de acciden-
ria, qua elicir, ea luscepcurus, tidei, charitaris, de alia pieta-
eis Christiana Opera, aut SIgHa; WiIde SACFAIMENEUM P∞
nitentia constet, tamquam partibus incrinsecis, et essencia-
libus; quas si lubmoveas, perinde deticiet, ac substantia na-
curalis semora formâ d materia. Hlinc etiam aliud discri-
men intercedie, quod magis ad noltram rem Facie, de fun-
ditus argumenta Theophili convellit: Quod ad Baprismum,
aliaque Sacramenta (uscipienda, lonse minus exprelsa, quam
ad ea acministranda roluntas exisatur: ad iltud enim nC
cellaria elt, re minimum ministei roluRCAS, qULA YOCAHE

## Folio 42 — 1672256038:0122
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000122.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
DESP. I. SECF. IV
virtualem; ad illud rero sutsiciat roluncas tacita, quam in-
rerprecatiuam rocane, qua nulli rnquam deest nis reprobo e
Tua damnationis, quam Caluris Audiolori. Sed ad Bapris.
mum. Exrremam- rictionem, Fuchariltiam, de alia denique
Peaeter Panicentiam, ex Matrimonium, Sacramenta conf.
cienda, Patis est professio rita Chriltiana: Sc ideo moricuris
conterri Polene, Baprilmus e Extrema-rnctio, si adsic prae-
Tumprio ea Sacramenta non reculaturos. Fodem fere loco.
videtur Theophitus relle, aut cerre debet Paenitentixe Sacra-
mencum reponere; cum camen plurimum ab illis dister. Ex
quo sic porest contici ralidum argueneum, quo FOta COn
eroversia dirimatur. Sacramento Poenicentix nequir lua in
ceoritas, aur essentia constare, (i delic illi partium eslentia-
lium rila, quales lunt confessio, e contritio aliquo siono er-
prella; atqui morituro, qui contellarium periie, ec lionum
aliquod edidir rori confectionis, e doloris de Peccato, seu
junctim, sinc disjunctim, delunc, quae ad essentiales Sacra-
menti partes pertinene; ergo ablolurio qua illi impendetur,
nulla erie, aucmaxime dubia. Minor propolicio probatur in
primis, si sionum tancum edidic rori confectionis, non po-
restillud ricem habere confestionis, et mulco minus contri-
tionis: nam voluntas confestionis non est contoltio, et mul-
eo minus contritio.
Dices esse confestionem ee dolorem de peccaris rirtualiter,
e quali interprecatiue, ee quadam iuris fctione; led ralde
rimendum est, ne huiusmodi distinctionibus, auc peaesum-
prionibus Falsum ex illicicum sacrameneum administretur,
Vnde enim scimus, insticutionem Christi, quae non minue
vera confestione; e resipilcentia, quam absolutione, Sacra-
mencum istud componit, constare, posse rirrmali auE PEx
sumpea contestione d Contritione: FF Si Pemel locus detur
huiusmodi distinctionibus, quae plurium pruriginem inse
niorum Fonene, nihil cerci supererit in re lacramentaria; po-
rerit quis perinde morituro impendere absolurionem, ae
Baprilmum e alia Sacramenea, acque eo tandem rem dedur
rerume luis Thesibus Viennae Theolosi Socieratis.

## Folio 43 — 1672256038:0123
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000123.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
DE VSY PROBABTLL SACRAM
PAR AORADHYS PERXXYS.
Explicatur vera mens Conciliorum.
T inquic Theophilus praecipiune Concilia, Pontihces
LLsuis decreris, de ricuum libri, absolui jubene moriturum,
qui relpoenicentiam luorum peccacorum, rel rotum contr-
rendi celtatus sit; et hoc ruum tantum rule Suares, hoc ne-
sant Thomista, ergo rincit caula Suaces, de cadune Tho-
miltae; quandoquidem pro illo contra nos, stant tor praesidia.
Sed cur damnatus est Suares tor defenloribus munitus: HIOc
Tolum inquienomine, Theophilus, quod superstire Clemen-
te VIII. eius decrecum interpretarus (C, licet ab illius mente,
ne latum quidem rnouem recellerit. Ve Suarishonori con-
sular, detractum rule Famae Clementis VIII. e parum pens
habet, quod male audiat, qualimorolus nec pariens dicta Cua
inbonum eriam senlum erahi; dummodo suaris torius orbis
masistri creseat sloria, deprello supremo in 10ro orbe Pon-
rifice. Aclonse alia fuit mens Clementis, quam quae illi aF-
tingitur a Theophilo, re carpat cum, quem ferr communis
fama, sux caulae non bene affectum; sed cademmet disterra-
tione, qua dignissimum Poncilicem inuidia gravac, diminam
illius Capientiam, quasi fucuri praeseiam manifelte demon-
Srat. Agnoui rir Deo plenus Suaris interpretationem, de
siforsan non omnino malam, ee aliquo calu aut sen sucole-
sandam, morbononnullorum indulgere, quem censuit alir
quo decreto, reluri caurerio comprimendam; ne in perni-
ciem animarum orasaLetUF. EEne quis ranam meam suspi-
cionem dicat, argumento sint Suaresii Apologia, e Theo-
logi Viennenses quieius detentionis actu eo abrepei ee prola-
Phlunc, re reline aeorum sensibus desticutum, abColui si vel
minima conticendi sionificario pexcesserit, immo ec prxelum-
Duio cum Lacobo Baio. Vides orgo, nullum finem elle distin.
ctionum, aur fictionum juris, quibus Sacramenta in ia-
enum dilcrimen rocentur, dum ad pericula animrium de
Pellenda admoueri, rolunt. Vcergorem paucis Ainiam, quid
displicuie in Suare summis Pontificibus. Non libercas illo
rum incerprecandimencem, quae nulli rinquam Fraudi fuit,
nihi forte apud Trrannos, _ quam boni lemper consulue-
runc aequi Principes: sed improbarune aliquid non boni,
quod asserebat Suares, e plura pejora, qua ex eius dictis
quasi necessaria consecurione deducebattuF, re exempla

## Folio 44 — 1672256038:0124
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000124.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
15P, L. DFCT. IV
illud sic, quod ceprehenderunt Pontitices in Suare, cuius cau-
sa roluei abraus ante icespretationem ex eius scripris;
Varii, rarie explicane, quorum dicta capice umo letell
Theophilus, hoc maxime argumento, quod Suares nihil
aliud statuat, quam quae censuerunt Conciliâ, Poncitices, Ri
cuale Romanum: nempe absoluendum esse xorum, qui absen-
ei Cacerdori per litreras aut per nuntium peccaca aperuie, aue
rocum poenicendi: vel qui ad (une aoro, Pacerdori adue
nienti restantur, ancequam rox illum ec sensus deticerent, de
Deccatis doluisse. _ Contellarii copiam opralse habere: quid
vero mali habet sententia illa à eor Conciliis de Ponciticibus
comprobata, communi Theologorum consenu recepta,
Praecer Thomictas, quibus masis displicee, odio in Peluictas,
quam sudio veritaris. Cerre si id tantum quod obcendie
Theophilus, haberet incerpreratio suaris, Poncificum Cen
Cura Suaciintentata, in iplorum capue recideret. Non ita
CCNCEHE pEaTeF Thomictas oineS ReCeNtIORUI eE exEraneO.
rum Tustrissimus Cardinalis de Lugo Auerla d alii, quimi-
nus periculi subesse putant; si Suares peccauerit, quam si duo
Cummi Pontisces, in eo norando aberraverint; led (quae in
Pontificum sratiam dicunt) nos occupanimus, rel ralidion
Theophilo obiicimus, quae nequear infrinsere.
P AR A GR A DHYS V LZPMYS.
Variae Theclocorum interprecationes es verior Decrett
Pontifici.
E Lugo distinsuie duplicem confectionem vnam Aricte
cumpram, qua sic iudicialis exposicio culparum Facta à
reoapud lacerdorem in hac causa Iudicem: alteram quali ex-
craiudicialem, sicam in voluntare contirendi lua peccata, qua-
lem CeNSCFCTE FaCerC reUS, Si norarium aduocareE, ve Ccripto
obstringeret se ad criminis confestionem animo deltinaram.
Voluncicaque hi Auchores Clementem de priore confessione
lognutum, Suarem de Posteriore, quam inquir Auersa existi-
mabar, passim licicam; Poncifex vero negabarticere nisine-
cesticas summarrgerer. Sed graris (inquie Pheophilus)
comminiscuntur, eam dissentionem hi Theologiinter Pon-
tificem ec Suarem; cum reerque admirtae exeraordinariam
allicicam esse, nis eam exculer aux extorqueat orauis necesti-
Theophili, Baii aliorumque demonstranimus. Ouid vero

## Folio 45 — 1672256038:0125
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000125.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VoV LAOBABIET SACRAM.
HaS. Perior ergo et certior decreri Pontiticii ea mens est, quan
nos lupra iniuimus de aperuimus, Pontificem agnoscere illam
contelionem extraordinariam re nullam, aur ad Cummum
dubiam, cuiusrum omnino prohibeat, nis forre casumori-
curi, quem Rituale Romanum docet abloluendum: d res
vonsio circumfertur Clementis, telte Bellarmino, le eam in-
dulgentiam illi non negacurum. Suares rero detendebat, ve
certo ralidam, quod meriro improbat Ponciter. Lonse enim
diversus est materia certae rius, quem exisat communis ra-
tio officii, ee materia incertae ac dubiae, quem Cola postit ne-
cellicas ethasitare. Ille enim prioris scu indubitarae materia
rlus passim pocest rurpari, incertae rero inera neceslitaris vi-
tima terminos continetur; et si ca occatione, cum dubia ma-
ceria conticiatur Sacramentum, sub conditione repecendum
est. Prius reco altertum est extra omnem disputationem po-
sicum, re si quismerum nulla aqua succa infusa calici conse-
cret, cerrissima est d nulla ratione iteranda consecratio: quia
ille defectus illicitam facie, non invalidam, nec dubiam. AC
Si quis rroeretur periculo laluris paruulimorituri, aquac la-
le exprelsa aut erite prostuente, si clementaris deessee, illi ba-
prilmum conterret, icerandus eset ommino; quia dubius, ca-
tione incerta maceriae, si prius mortis periculum cuaderce.
Fuidens ergo est lummum discrimen Clemenris inter de Sua-
rismentem, nihilominus, quam illud modo a nobis obter-
nacum inter Sacramentum cum incerra materiâ e Forma, aut
cum indubicaca, sed illicica administratum.
Elinc etiam in curo sunt Thomistae aduersus Theophilite
la prortus imbellia, ec sine ictu: sune eriam a senili manu
projecta: nam praeter ca, quae iam animaduerri lumme ob-
Teruanda discrimina, incer rum cerrae materix ec dubix in re
Sacramentaria; iltud cerrium ex Superioribus omnino con-
lequitur; res Concilia, Pontifices praecipiane Sacramentum
cum materia dubiâ administrari, liberam Theologis conce-
dant facultatem veramque parrem defendendi. Nescio an
auderet hoc Theophilusnerare; quod iltud exemplum aperte
demonstrabit: quamnis Concilia e Patres catuant bapri-
landum moriturum cum aqua dubiâ ex Cale aut rite, l natu-
talis delit; nonne liberum est Theoloois dispucare, an huius-
Modimateria irricum Faciat, vel ralidum Sacrameneum, de
quam libuerie partem eligere: Idem prortus eltde Contro-
versia, quam pra manibus habemus. Fsto praecipiant C ano-
nes, Pontitices, Rirualia moricurum absoluere, qui nullum

## Folio 46 — 1672256038:0126
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000126.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
DTSD. T. SECF. IV.
sivillarim peccacum aperuit, led exrra iudicialem (ve cur
Lugo loquar) fecit confestionem, cum illud Catuant sicut ba
prilinum, cum dubia aqua alias perituro puero conferendum:
quid retat quin Soro e alii Thomiltae detendant nullam esse
confessionem, sicur nullum esse baprimum cum aqua ex rires
At inguies Concilia e Pontisices ridentur seclamare cum
pracipiane absolucionem dandam esse. Ouid tum: Praci
piunt rei te dubia cum carri necessitas extorquer. Nihil enim
magis indubitatum; quam se dubia riendum cum e duobus
malis minus elisendum sic, de maius auerrendum. Flac vni
ca responsione ita euersa Cune, qua contra Thomistas con-
serie Theophilus, ive pene oriolihominis sit sincula decurre.
rC; peaelerrim cum nihil habeat praerer contumelias, et meri
dacia. Verum si eiiis dicta ominino praecermicrerem, torre
pucaret invicta esle; re ergo hanc illi gloriationem auteram,
Singula breuistime pexstrinsam, ee eria porissimum annocabo
ejus scriptionis ricia. Primo aroumenta habet debitissima in
Thomictas. Secundo imposturas acroces in plurimos Tho:
mistarum, maxime in Morellum, Craninam ec in summos
Pontitices. Tertio praepoltero plane iudicio satuie de Can
rechismo de Riruali ROmanO.
V
ARTTCVLYS SECYNDYS.
Satisfit argumentis Theophili:
R OF x Semper Theophinis Canones Concilii Arausi
cani, Carthasinensis, Leonis Epistolam, ad qua omnia
respondet Soro. lislocis asi tantum de ablolutione à Cen.
Curis Ecclehastica, non de Sacramentali: quia nulla At men
eio contritionis, vel confectionis alicuius peccari, led ad Tum
num voluntaris contirendi. Juis vero credat, Verum esle
Sacramentum Poenitentix, quod rix rna, sui parte extet,
cum eribus constare debeat: Addit Cano, s de absolutione
Cacramentalihos Canones interprecemur, explicandos esse
nore antiquae Eccletix, quae ab absolutione sejunzebat partes
truius Pacramenti. ee aliquor diebus illam ancecedebat con-
Fessio Cacramentalis. Ouid ad hoc Theophilus: Socum aic
laborare manifestâ pecirione principii, nec levirer sordere
acerbitate in contrariam opnionem, quam ex Canonibusne
slisencer inspectis, gigni polle dirit; cum ea exclusâ rariis
probacionibus prosrediacu ad suam sentenciam Aabiliem

## Folio 47 — 1672256038:0127
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000127.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VSV. PROBABIET SACRAM.
dam; sed illa repreher sio Sori (inquir Theophilus) in iptu
Sorocadie, _ in Diuum Thomam, qui 3. P. Guaest. 84. aFE. 3.
ad 2. cum sbi objecisset ex Leonis epistolâ haec rerba: Mul
siplex indulcentia Dei, nisi supplicationibus Sacerdoris nequit
obtineri. Respondet, Leonis verba intellisenda de depreca-
sione, quae pramicritur absolutioni (sive sit Sacramentalis a
peccato, sine Eeclestastica a Censuris) non autem rennit Leo
Papa (aic Panctus Doctor) quin sacerdos absolvat, id est
quin habeat potestatem absoluendi Judioio sacramentali, vel
Ecclescastico. Vbi duo distinguit Panctus Doctor, vnum quod
directe arrinoie, alterum tantum obligue. Primum, id cst,
Sancti Leonis locum, nihil ofticere poteltati lacerdoris ad ab-
Soluendum; quia non agic de ablolutione iudiciaria, quae
cumque candem illa SiE, Sed de precatione quae illi Polet Dex-
micti. Falsum ergo omnino est ex lancto Doctore, diuum
Leonem intelligendum eo loco de Pacramentali absolutione
cum responsio perinde cadat in Cocramentalem a peccatis, de
in Ecclehasticam a Censuris absolurionem, quia neuera HC
verbis deprecatoriis, sed Tudicialibus qua resixiant ludicis
Poceltarem.
AE inquie Theophilus respontio sori perie principium,
cum hos Canones interpreratur de ablolutione publica: quia
Leo alterit, eam non posle impendi mOrruo; et Canones ron
lunenecellariam esse ad solurem; quorum neutrum convenie
absolutioni a Censuris. Verum imprimis rellem, reculissee
Theophilus rerba, quibus id Canones exprimane: cum enim
inde tocum rictorix momentum pendeac, mirum est illa (ub-
ticuisse, cum alibi inuciliitima conserat. Cerre toram Leonis
Epiltolam decurri nec legi, quod ex illo reterr. Et ( hoc 2d-
mictamus dictum, Cani Relect. de poenic. Part. 5. Solurio
acocanda est, asi de ablolutione lacramentali, quam ali-
quoc anre diebus praeceslerat confessio lacramentalis. Imme
rito aurem pecitione principii laborare Soto respontionem
conqueritur, cum aerumentis plurimis enincat Canones
explicandos deablolurione Eccleliastica. Primo ab authorica
re Theologorum, rel potius à Silentio. Nam pEaerer Abu.
lentem in Macha. 26. 9. 79. Qui de hac Le breuissime dispun
tat reliqui omnes ita compertum habebane, dimidiatum, aut
Dorius nullum esse Poenicentia Sacramentum, cui decNet do.
lor de peccaris manifectus aliquo signo sensibili, de alicuius
peccari confessio, re nullam hâc de re quae tionem mouerine.
Hlocprobauit Soco in 4. d. 18, 9. 2. 2sc. 5. 2b ipsa natuLS Sa.

## Folio 48 — 1672256038:0128
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000128.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
DESF. I. SECT. TV.
Cramenti, de ab ipssmet Canonibus, quos diligenter discuriit
e ad haec ne rerbum quidem Pheophilus. Addo Nauarrum
Turis Canonici consultictimum Soto allenciri. Ergo proba.
tionibus, non pecicione principii, caulam suam asic SOrO.
Viderit Theophilus, ne in ipsum secidat hac Censura.
Nec iultior haec reprehensio, sordere non leviter acerbi-
tate in contrarium sententiam sori verba, quod dixerit ex
Canonibus neslisenter in spectis signi pormiste. Ouid mali:
Duid acerbitaris: Duid ab rumodestisimorum Theologo.
rum abhorrens habent haec rerba, re oportuerit Socum ita
aceibe Theophili manibus rapulare: sed quid mirum ca
amarulentia agere cum Capientistimo; ec juxta modestissimo
Theologo; quiamori ec admirationituit in Concilio Friden
rino cori Fccleliae, de rencracioni limperatoribus, quem ali.
bi vecordem C5) harpiam rocat: Is enim elt mos plurium,
re de aliis ex se iplis indicene, ex sibi permitrane in omnes
quacumqueira susselleric; st si quod rerbum illis excideric,
minus gratum, acrocem iniuriam interprerentur. Ita le
Theophilus rbique demonstrar nacura ec Rudio compara.
tum, re morolitacem e amarulencium in mores rideatur
mutasse: _ gux bono animo ab aliis hiune, ex acerbirace sibi
annaca velic proticisci, nec minus sic iniurix Ferenda impa
riens, quam inferendae audax e PraCCPS.
Nec Sincerius (re Duco) reterr aut ralidius refeller AIa
rem: quam Soro. Non expendo sinoula, quia dispucarion
num Aluares in F. 2. copiam non habeo. Pt deinde nihil om.
nino probat, rnde essec identidem sepetendum, petis prin-
cipium Theophile, E5 Thesim arripis in arcumentum; Maxi-
me cum ex Anoustino, ris baptilmo Sacramentum Poeni
centix aequare: inde enim excicit error Lacobi Baii, de t
etiam periculum cimuicti; ne licut ad baprismum sulcipien.
dum, ita ad ablolutionem impertiendam, exigeretur tan
cum roluntas interprecariua occulta, aut Prxe luI PEa ex PrO.
Feltione Heophrei, auc Chriltiani non omnino mali de repro.
bi. qui sux Caluris curam prortus non abjecit.
Ex eadem Sacramenti Poenirenciae cum baptisino coll.
tione, Facile Coluitur aroumentum, quod a ratione perie, et
Fuse prosequitur Theophilustoro capice seprimo, cuius haec
summa elE. Doctorum e Feclehae communis senlus est, de
negandam non esle absolurionem poenicenti, qui de Calure
vericlicatur, et qui contellus elt qua ratione potuit lua pec.
cata, etiam diminute, quia rel non meminit omnium, vel
MOI

## Folio 49 — 1672256038:0129
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000129.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VOV PROBABTEE SACRAM.
non licet per tempus illa aperire: acqui eadem est condi
eiomorituri, qui aliud signum dedic poenitentixe, de volun:
taris contirendi. Ad hoc iam ex mente noltra respontum
elt, adhibendum lacramentum absolutionis, licet dubium.
ratione periculi Calutis, quod amouendum est eriam cum
aliquo periculo irrirum Faciendi Sacramentum. Respon-
deo secundo administrandi sacramenta rationem non esse
petentam à Polo periento damnarionis, sed ab aliis circun-
canciis de condicionibus ad ellentiam lacramenti necella-
riis, quae si delint, abstinendum est ab riu lacramenti. IEa
censet ipsemet Theophilus cap. 10. contra Jacobum Baium,
non esse absoluendum moriturum, licet eius rica pie per-
acta latis indicer, non sibi detuisse roluntarem recipiendi
Cacramenta, et contirendi peccata: quia illa roluntas racica
ec praelumpea non porest conticere partem lacramenri ne-
cellariam. Sic etiam ex SITarC FOMI. 4. in 3. P. di(P. 23. Cect.
r. non est absoluendus, qui signum contricionis de pecca-
eis dederit nisi reterat contririonem illam ad claues, seu
Tubiiciat aliquo rerbo sensibili confestionis (ua PCcCatA POLC-
ctari lacerdoris; sicut neque etiam ex Coninch 3. P. 9. 63. n.
203. imperrienda esset ablolurio illi, qui roluncarem condi-
tionatam consitendi reltaretur: quia ad parrem Cacramenti
conticiendam requirie Coninch roluncarem absolutam
conticendi, ee Suares contritionem relatam ad claues. Ita
secundum Thomictas, vera pars huius Cacramenti, non est
roluntas consirendi, sed alicuius peccari contestio; quae (I
desit, nulla exit absomtio, quamnis praecesserit quaecumque
sionificatio contricionis vel rori confeltionis. Cerre siratio
cancum saluris hominum in administrandis sacramentis ha-
Beretur, Cusdeque enerrerentur omnes de re Lacramentaria
receptae opinirines. Onid enim vecar, quin dicam, cure
CampaneIIa libro de Praedest. ne pueri pereant, qui bapri-
Pari negueune, posse Caluos heri Pacramento legIS naTUTa,
quodmagis in prompeu est baprilmo nostro ex aqud, qua
interdum decst, de loco ipsius rurpari posse benedictionem
Paternam, duc quid simile, quod hominibus legisnatura
Tacramenti loco erat dd Palurem paruulorum 3 Flanc Carri-
Panellae imaginationem non improbabilem credidie Car-
dinalis de lugo, sua approbatione lingulari: e ilsi, aliisque
imilibus riam munie acouentatio Theophili ab hominum
Talute; quam curare ad Deum perrinet, et ad nosetiem, his
mediis ec Cacramentis, qua a Deo conster insticura. Oualio

## Folio 50 — 1672256038:0130
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000130.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DTSP. I. SECF. IV.
non est, ad minus non certa, sed summe dubia ea absolurio;
quam rult Theophilus nos impertiri his, qui incertam om-
nino materiam praebent. Sed dehis latis. Capite sexto
Mulcis regee argumencum ex Ricuali Romano (quod
Peaecipit absolui moriturum) si aliquo nueu vel cestimonio
altantium compertum sic Sacerdori, illum suorum peccaro-
rum poenitere, aut relle consiteri. Sed iam responsum ett,
adhibendam absolutionem dubiam, quam latis exculat ne-
cestitas. Acque hoc rno verbonos exoluimus ab omnibus
aroumentis quibus reset aliquos Thomictarum, quibus vi
Cum est, alicer respondere; neque Aidem astruimus aut ab.
negamus historia Complurensis dispurationis Theologum
Carmelicanum inter eDominicanum quam Romam rlque
deduxerune, ac rario euentu prolecuri unt, quorum om
nium fides sic penes Theophilum cxregium scilicet menda-
ciorum artificem: _ lua linceritatis latis, luculentum arou-
mentum prabet alluca relationi, calumnia in Colmam Mo.
relles, quem licentia plusquam Poé̈tica dicit corrupisse lo-
cum Diui Thoma ex primo Sentent. distinctione 42.
P A R A OR A PAYS SECYNDYS.
Calumnia Theophili in Dominicanos, praesertim
in Morelles e Graminam,  in
Clementem VI
On est passus Theophilus, nos dubitare hanc disser.
Lcarionem ab eadem ofticina prodiissé, à qua libellus de
immunitate eyriacorum in lucem renic; quia rerumque
opus iidem calumniis in Dominicanos inferciuit. Verobi.
que enim reteruntur miracula apud Bernenles Contra COn-
ceptionem immaculatam, dt Romx P. Lemos supersticis,
autmortui, ee Pii V. a Dominicanis conticta, quae iam in
ipsius Auchoris dedecus retorra sunc. Alias minutiores ca-
lumnias toro opere resperlas omietimus; contenti duas ape-
rire, ruam iam insinvaram in Morelles, alteram in Gra-
minam, quas eodem animo, infenso Dominicanis parturi
nic; sed rariis arribus ita interpolauit, re camen semper
idem consilium agnolcas. Mirum est lanc, quod cum rbi
que in Dominicanorum laplus accuratistime inquirat, pa-
macus Luata dalis entia AC a HObIS, deAdCTAII. COAQNCLITL

## Folio 51 — 1672256038:0131
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000131.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
111d
101
DE VSY DROBABTEE SACRAM.
quod locum D. Thoma, quo disertis rerbis Beara Virginen
esse concepram sine peccaro originali aftirmat infarta parti-
cula negance depravarie Morelles, nec cicar distincte lo-
cum, contentus tantum primi sencenciarum nocare distin-
Etionem 42. Sed cum ad omnes Magistri Sencentiarum
distinctiones, lanctus Doctor Coleat primo apponere Tex-
cus interprecationem, deinde quaestiones moueat, quas in
arriculos diuidat, ee quaestiunculas; atque hanc dictinctionem
q2 illustret Commentario cextuS, et duabus quaestionibus, que
quatuor axriculis, ee pluribus quaestiunculis continentur;
rorore Theophile, doceas nos, quo loco exret in editione
operum Diui Thoma illa adeo impia Morellis depravatio :
Respondebo pro te verius omni oraculo, hanc corruptio.
nem à ce deprehensam quaestione nultâ, arriculo cralo,
quaestiuncula e folio invisibili. Ouas nobis Fabulas e remo
eis recionibus Flelueriorum de miraculis contictis, de Licua-
norum de Dominicanorum apostasia, e ex aliis orbis noci,
ducignori partibus asportabis, qui adeo libere ludis, adco
impudenter mentiris de his qui OMHIUM ManIbUS FCFUNEUE
libris: Foram distinctionem quadragelimam secundan
decurri, et ne rerbum quidem de Conceptione. Forre in
quies, neslisentia Trpographi mutacus est distinctionis nu-
ierus, sed cur non emendalli erratum adeo graue, cuius
causa, non Polum lectores, inultas horas elene perdituri,
Ced ribi etiam quidquid bona fidei superest, esset ommino
Periturum: An non etiam Fypooraphi culpâ quastio, arri-
culus, quastiuncula, qua Polent accurare distinoui, omnino
Praetermissa sune. Sed rerius censeo re roluisse fucum Face-
relectoribus, cum nullum haberes locum, quo illaM COrrU
peelam probares, distinctionem cirasti, nulla quaectione, auF
quaestiuncula annoraris, si quis ad inducendos simpliciores
in Fraudem suppeteret locus, callidé subricuilti, quia nove-
ras nihilminus probacurum, quam quod aNeris, contextum
C5 filum disputationis dlamare adversus eam malienantis
nacurae inserpolationem; A designastes, altius locus iple cla-
Maxet adversus tuam malienantis natura calumniam. Cedo
isitur locum Diui Thomx, cedoillum ex tuis operibus, quo
asis in hanc corruptelam fustuario potius quam correctione
dionam. Sed qui male aoit, odie lucem: ideo refugisre, dt
Diuum Thomam lincere citare, ne iultas des Panas,
quas aliis iniustissime minaris. Ouamuis non effusies, quia
sive cires locum, sive supprimas, non minus silentio cuo

## Folio 52 — 1672256038:0132
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000132.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DTSP. T. SECT. IV.
quam apertâ loci lectione, Falsi, damnaberis. Aeque lune
locum sibi apertius rindicat, quam in Grauinam paracti
mulco superiore gravior calumnia.
Summum in Gcauinam, e intensistimum odium, non
uno loco declarat Rarnandus; cuius caulam non aliam no-
ui, nisi hominis crudicionem; ec mulcis scriptis reltatum
pro veritate acre d ardens ltudium, quo non est paslus, ne-
que S. Thoma doctrina neque sui Ordinis tama impune ab
eulis, sicuti neque Fcclesiae fdem abFlereticis lacestiri. Er A
adhuc superctes ettet, instas eriam posthumas sine dubio ror
connitioru, cor calumniari poenas sibi de Rarnaudo depolee.
rec. Sed re dicitur, leoni mortuo ignauus canis turo illudit.
Nec in homine doctissimii, ac de Lccleha (quamuis inuidia
rumpat) benemeritum, iniquius Cauire potuie Theophilus,
quam, capire nono huius distertationis, omni seposito hu-
manicaris (en(a facie, occasione arduenti a decretis Tum.
morum Pontiticum reperiti: rbi duo diltinsuit genera de
crerorum disparis norae, e authoritatis: quaedam inquie
sunc prolata ex cachedra, quale est illud Clemientis primum
quo lancitur doctrina ab omnibus fidelibus amplectenda in
smaceria spectance doctrinam Adei: cuiusmodi inquie, de
exera Faciunerem plane certam, nec rilo modo sune obno.
xia errori. HToc autem decrecum prius ex Nugnio _ Cho.
quetio retere, Dominicanos, Pontificem impulisse re ede
ret: cui sugcestioni (aic Theophilus) si ad eorum mentem
inhasisset pontisex, periculum erat, ne ejus decretum cum
doctrina S. Leonis (3) antiquorum Conciliorum collideretur.
Tamen, inquie prouidit Deus, ut verba, quibus decretum
conceptum est, talia essent, ut decretum omnino recté haberet,
(5 probe cum antiqua doctrina cohareret: sicut decretum
Caipha contra Christum, ex mente Caiphaerat reterrimum.
spectatis autem verbis, quibus expressum est, fuit oraculum
Spiritus sancti. Mira hominis maledicencia: invidio-
Cum illud Caipha exemplum diui animo roluebat, de Dejus
trabuisset, quam qui oppresso Romacho animam asunt,
quod aliqua romicarione nequeant releuari: nisi in Cle.
mencem, de Dominicanos (quibus aque intensus est quod
Aolinam Auoustino non ancepotuerine) bilem cuomvisset,
impolita elementi Pontifici Caiptrae perlona. Et cum ab
hac impietare abhorreant omnes, quibus aliquis Aidei aur
rationis Census inest, visum est Theopbilo, illius invidiam
in Dominicanos mendacio derivare; quali Aurhores, au

## Folio 53 — 1672256038:0133
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VOV PROBABTET SACRAM.
certe impullores fuerint decreri in Suarem; e re rei tident
Faciat, aduocat in restes Prugnum et Choquerium. FTunc po-
stremum legere hactenus non licuic. PFimIUS VeTO NALFAE
propolicâ quaestione, rerum liceat absenti conticeri, et ab
absence absolui, sanctissimum audiris rocis Parrum Theo-
logorum, ee re cum Cardinalibus generalibus Inquisitori-
bus, macure considerata, eam propositionem damnasse, ad
minus re Falsam, ee remerariam. Vbi apud Nuonum de
Dominicanismentio, re decreri luogeltoribus: led opus
cratmendacio riam aperire ad graniorum acculationem,
qua in cansa duaris dicieur Clemens VTII. Caiphae perso-
nam Arenue cgisse, vernum priuato odio in Suarem im-
pium rellet, aliud obluctante, aue obuertente Spirieu Can-
cto in aduerlam parrem, rerum pronunciaret. Iea Ponciti-
cibus hdes indefectibilis, et cerra authoritas constat, quam-
diu Theophili sensus, in fidei dogmata Cancie; si quid ilti
minus conveniens obmurmuret, rix elt mentis coposd
Cuiiuris. Nolim etiam dicere rnde haec prodierie cositatio,
quia mortuis parcendum est. Duid rero suspicari poruit pe
riculi, ne cum illo decreto doctrina Intiquorum Concilio-
rum, cum magna implexitate fidelium collideretur, ee OpOF-
cuisse Spiricum lanctum luctari, cum priuato affectu Autho-
rum decreri, ne a reritace aberrarenE. Quis nelciat: Porer
neipse Theophilus in dubium rcuocare, eam fuisse menten
Clementis VTII. _ omnium Consultorum, rE damnarenE
opinionem siuperam, quam plerique Doctores scripris
privatis ee publicis, arque occulto rsu inducebane, ve Cacra-
mencum poenitentia licteris rlero cieroque missis incegrum
ablentes administrarent? Ilunc errorem incercipere, de
extinguere rnus crat omnium finis, _ (copus; IIle elt etiam
rnicus decreri sensus. Putat ne, Theophilus eà de causa su
spectam fuisse erroris, aut dissentionis à Traditione Ecele-
six _ a Spiritu reriratis: Mira est ergo audacia Theophili,
quod decretum sinceristimum Cusillarie, quali aliquid hu-
manum resiperet, nec lonse abellet a periculo erroris, nem
Dd quod opinionem re loquitur Pontisex Fallam ee Scanda-
lotam; sed sibi probabilem confixerit.
Sed videmur lonsius à Gravinxe causà et detensione re
cestisse. Illum gravistimi cximinis de adulationis, re dicie
pucencissima acculac; quod ausus sit effutire, omnia, quae is
quibusois Romanis congrecationibus contificia authorisate
decermuntur, certa esse,  nulli errori obnavia, ob specia-

## Folio 54 — 1672256038:0134
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000134.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESD. I. SECT. IV
tissimam D ei providentiam, qu’à iudices donantur in decer-
nendo. Vix oculis meis credo (verba sune Theophili) cum
asseveranter ab eo traditum lego praescriptionum contronersia
quinta, articulo quinto, dubio secundo. pasina rr5. nullum
decretum Komana alicuius concrecationis, ex is quas Xistui
quintus erexis posse esse fallibile, propier assistentiam summi
Pontificis in ea Curia: (5 quia numquam potest esse deceptio.
ant error in Clero Romano. Dum ilta lego apud Theophi-
lum de Ccauinâ, idem muleoque maior me opprimit Au-
Por, quam quo se captum aic, e rix oculis meis credo, et
poruisle scribere hominem, qui Christianum de Religiolum
se esse proticetur. Ctauinam relego a capire ad calcem, nec
Tolum paginam, dubium, aut arriculum, sed eotam con-
eroverliam excutio; nec quidquam postum deprehendere,
quod adeo arroci acculationi, rel minimam vimbram po-
FuCrIE Prabere. Vnum rellem a ce scire, cur dum Morelles
accusas corrupti loci ex D. Phoma de Conceptione immacy
laca per olcitantia, aue rerius forte per Fraudem meditatam
delignas rancum primum Sencenciarum distinctione squa.
dragelima secunda: cum vero pncentisima adlationis vis
intamia aspergero Crauinam, tom. 4. conerouertiam quin.
eam, arriculum quintum dubicationem secundam, paginam
T25. Scrupulolistime citas? Ouid hoc rei est: Cur adeo es
cui dissimilis: Cur rno loco ita anxius: Cur altero ita
dormitabundus? An pucas Grauinam diligentius exeu-
riendum, quam Diuum Thomam: Vel adulationem eius
aceius castisandam, quam Morellii incerpolationem. Ni
hil horum ribi renic in mencem. Nempe noueras Graui-
nam e Morellem aque insontes, ec a cua calumnia remo-
eissimos; sed cum scires inter, Diui Thoma de Gravina li.
bros id interesse, quod illi excent in omnibus bibliochecis,
e efficins Bibliovotarum, isti rero Heapoli Pemel cantum
ediri, non ita sinc ad manum; calsidissime Cubodorats
es, Fraudem ec calumniam apertum iri, si locum Dini Tho-
mxe cicasses, quem Facile erat explorare. Anria autem ci-
catione Crauina roluilti fucum Facere lectoribus, quali de
Auctoris menre certus, illos ad examen loci inuitares: quem
dum legis, dicis se vix oculis ruis credere: de aliunde in c-
eocalumniam videbas, quod paucis, aut penenullis copia
sibri suppeceret, quo possent cuam incredibilem audaciam,
deprehendere: imo in cam seria, tam scrupulola, quam ad
Fraudem ostentas, inquisitione, lectione, cirationeloci, pon

## Folio 55 — 1672256038:0135
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000135.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
DE VOV PROBABTET SACRAM.
rerant conquielcere. Sed teste calo haec mala FFaUS Feue
landa est: neque dubito, quin ista quorquot leger; HE, Occu
Parurus sic lupor, rirum profestione ee nomine Religio-
Cum, ausum acculare ersoris d adulationis rirum scaviti
mum; et ex illo rerba reterre à le cum Cupore lecta, quae
nulla exrent, nisi rerissima, Canctissima, qua cancum Theo-
philimorbum indicene, e remedium praelcribant. Sed cum
ad ilta deberet Theophilus resipiscere ruic in Medicum,
cumque discerpic. Ouid enim eo loco habet que cicat: Nihil
Prorlus illorum quae imponit de infallibilitare omnibus con-
cregarionibus altertâ. Vis lector aperiam quid illum adeo
male habuerie: Non quod dicit Fallo, se apud ipsum legiste;
Sed quod se aggresarir Marco Antonio de Dominis pri-
mum luo Fratei, deinde Apoltata, aliilque non dissimilis con-
tumacia in Congregariones Romanas, a quibus agerrime
tulerune suoS libros damnatos. Fo loco, Granina referE
Marei Anchonii de Dominis convitia in Congresariones
Cardinalium, in tribunalia Inquisitionis, quibus ricem re-
ponebat pro damnaris suis libris. Huic Apoctata rebelliad.
junsir alium similis contumacix cacito nomine, quem pu-
eo Porram esse Theophili germanistimum. Oui, inquie
Crauina, operis sui damnationem Sacrosancti Pribunalis au
ctoritare factam vindicare cupiens, sui libri proscriptionem
ab Eminentißimis Cardinalibus factam causatur, quod vi–
fraude, ignorantia, es non lesirime à Censoribus instructi
fuerint: unde ait, se inaudicum damnari: haec C5 similia
tribus, quas pro se composiit apologiis, inservit, qua hic
prudens omitro. Aperro morbo remedium his verbis appo
nie, Sufficit mihi inquit, ad obedientium filiorum cautelam,
hac attieisse prasente remedio, ut in corricibus venena ca-
veantur, ferentia vero ingenia discant, proprium esse ma
le feriatorum summis Pontificibus obtrectare, E9) eorum tri-
bunalia sylo maledico fodicare.
Haec continentur, loco, ec pagina quam citat Theophilus.
Vbi rero illa Fcecidae adulationes Grauinx. Vbi asterta con-
oreoationibus singulis intallibilitas, eriam in quastionibus
facti. Vbi lego cancum Marci Antonii convitia, ac pene bla.
sphemias, Poreae expoltulationes, rebellium exempla, rno
verbo Theophiliimaginem, heu nimium: ad riuum expres-
tam. Vnde nihil miror dum ista legeret luis oculis vix
credidisse, quandoquidem nihil legerit eorum quae exta-
banc. Vis dicam, quid illi acciderie: Ouod solet Camele
ii

## Folio 56 — 1672256038:0136
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000136.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
6
DESD. L. SECT. IV
prostuens limpidum crananti, aue ebibenti: vel enim
aquam concurbac, vel in rabiem agicur quod curpistimum
sui aspectum, quem aqua pellucida lubiicie, ferre nequear
Alibi leonis, incerdum rulpis, aliquando eriam faliorum
animantium indolem elt imitarus: hic camelum egie fy.
riolum in Grauinam, quod eo loco quasi produence lympi
do, aut speculo pellucido, in MarcO Anconio, e in Pord
aliisque aduersus congresationes Romanas concumacibus.
sibi ipsi risendum subjecerit. Ouam rero alienus sit Graui-
na, ab ea quam illi Falsistime imponit alterta congresationi
bus pari infallibilicare cum Cummis Ponrificibus; relesen.
dus estcoro illo articulo cicaro, quo ne verbum quidem de
congresationibus a Sixto V. crectis Catuisse ipsimet ticli
dubiorum argumento sunc invietissimo, quo cuiuluis impu-
dentia e audacia superari postir de Frangi. Duid enim illius
acriculi dubio primo quaerie: An eora mulcitudo Adelium
Possit errare in fide. Ouid sccundo. An toca multicudo
Clericorum Ecclesix: Ouid tertio _ GUaTEO : AN COtIS
CleruS Romanus, an torum Collesium Cardinalium, ne-
mine Caluo, aberrare possic à Ade: Pc quid ad ilta respon-
dec. praelereim ad rlcimum: Licet non sc promilla Cle
O Romano, aur Collegio Cardinalium, Ceimoto à Papa,
Fidei infallibilicas, pie tamen de probabilirer credendum,
rix omnes, nemine excepeo, in haeretim unquam caluros.
Ouid horum Theophile, pucencissimam oler adulationem:
Duid re exacerbarit iam monui, nempe exemplum, de ca-
sigatio, cui similium in congregariones ROmanas cOntU.
macium; et s injustas non puresfore expoltulationes in illas,
nisi credas Falli ex peccare liris dictis e decreris non posse.
clasticum canis in omnes Reges, Principes, EpiscopOS; Ca-
lum cerra misces, impiis quibusque miniltras arma ad re-
bellionem; si hoc nomine permictas in Masistracus de Prin-
cipes, insursere, quod illis possit aliquis errorobrepere, et
Pontihci, aue Conciliis Oecumenicis inferiores, eorum de
cretis, leges minoris auchoriraris condant. Poigitur deue-
nit acculatio Cirauinae, noluisse paris esse infallibiliratis con-
gregationum, ex summi Pourificis decrera, ac Antonii
de Dominis ee Poxa rebellionem in eas congresationes
damnasse. An non times Theophile, ve dum riris sravissi
mis, ec inconcibus huiusmodi calummiaS PaTAS, TUNIML apua
POlECIOS NOMCM ETAdUCAS

## Folio 57 — 1672256038:0137
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000137.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DE VSY PROBABTET SACRAM.
ARTTCVLVS VETTMYS.
Pexeposterum Theophili iudicium.
De Catechismo, es de Rituali Romano.
Vaxror promileram me ex Theophili dissertatio
ne, caltisatione digna excerprurum. Prium iam Aidem
absolui: superest postremum, quo exercitationem claudam,
nempe iniquistimum de Catechismo Romano cum Rituali
collaco Tudicium. Licer ea singularis, quam defendendo de-
creco Pauli V. contra Interprerationem suaris e Theophili
argutias inivimus, ria ee methodus, ita in FUTO PONatCaU-
Cam nostram, rene rerbo quidem, de Forte, nec cogitatio-
neillam Theophilus artiserit, nec rilis argumentorum ma-
chinis labetactare posset: tamen cum plerique T homicta
rum, aliam centauerine riam paulo difficiliorem, pucaui
mei esse ofticii illorum detentionem aduertus Theophilum
suscipere. Veset maxime Choquetium ex Rimali ROma-
no, quod jubet ablolui moribundum, qui dum lui compos
erat, relminimum doloris ediderit Puorum signum pecca.
corum, auc roluncarem conticendi: ad illud aroumentum
respondet in primis Choguerius, huiusmodi Ricuale OpuS
elle, privari Doctoris operd contectum, nec illius authori-
tarem excedere; ee guamuis justu Pontificis fuerie conseri-
Drum, auc cuulgatum, nullam illinouam authoritatem ac-
cedere, sive quod non praecellerit Terium Pheolonorum exa-
men, sure quod Poncisex propter priuatam Ricualis opinion
nem, nolit quidquam derogari praeconcepris Theologorunn
opinionibus. Contirmat luam respontionem Choquerius
aduerlariorum Judicio de Cacechilino Pridentino, quenn
licer Concilii Occumenici jussu editum, Pii V. authoritate
munitum, rolune (ex hoc lua relponsione contirmat Theo-
Philus) ab ruo Ordinis Praedicatorum confectum, nec ex=
cedereauthoricarem Doctoris priuari, ec non Cemel esse hal-
sucinatum: quia Auchor ille, dum nimium indulget priua-
ns luorum sencenriis, non pauca in illud ineruie ODUS, Qua
merito non probantur omnibus, re quod de concurtu Det,
imo praecursu cradit, exponens primum Symboli Arriculun
NUMeTO 2.
AmplISimUS LIC CAMPUS SC APETIE ZA NOULML CCTEAIXCM

## Folio 58 — 1672256038:0138
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000138.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESP. T. SECT. IV
pro Carechilmo Romano cum Theophilo incundum; quod
vlero susciperem: nisi quae in hanc rem dici postunt, occy.
passer lumma cruditione, quem (xpius lacestit, ec quem hic
impuonare debuerac, sminus puonandi, quam convirian-
dicaulas quareret, Parer Reginaldus edirione Thololana.
quam doctissima dissertatione locupletauie. Abltineo fere
ab omnibus, quae ipse elegancer scribic, _e rnam tantum
regeo collationem C’accchilini cum Ricuali qua Prortus ca-
dune, imo in ipcum regeruntur quaecum que in Choquerium
effutit; ee cerre mira hominis caecitas es, nisi riderie Ri.
cuale impecere, quae in Caccchilmum ceta COnTOIqUeE; nec
minor estimprudentia, quod ea scriplerit, qua libi magis
quam Choquetio esfent nocitura. Vere hic more Achillex
Hastae Curat rulnera, quae inslixit. In primis quaero a re
Theophile, inde ris adeoimmane dictare C’acechilinum à
Ricuali Romano, reiltud Sc Cummae e indubitacae authori
caris, nihil habeat non dictatum ex Cachedra, ac proindé
ex cua mence paris sic cum seripeur a Canonica intallibilis
auctoritaris; cui Chognetium incercemPe haeresis sc manite.
sta: Carechilmum vero Romanum nihil habere lingulare,
Prater Lacinitarem à Manurio, et ruius priuari Theologi
Dominicani eruditionem e Adem: cui ris ctiam apud nos
detractum, quod indulgeat privatis (ux Schola sencentiis,
e omnium periculosissimam de concursu praeuio, quam hae.
relim manilestam pucas, Cuo operiinleruerit: Doceas er.
50no5, r0g0, cur Ricuale libris Canonicis aeques tanquam
Eorum ex Carhedca dictatum: Cacechilmum vero annu-
meres lucubrationibus, cuiusuis privaci, et quamprimum
incer librosprohibitos primae classis reponendum, quod ali-
quid de PrXIOTiONC PhYSICA ANLC BANMCLIHML OBIMUEUTa-
veric. An ita Racuis de reroque libro, quod in Ricualiom
nia Sint mature considerata, e Pontitex concestetur in di-
plomare, se ad id adhibuisse peaestantes doctrinâ e pruden-
tia Cardinales, quos incer eminebar linoularis doctrinae Vir
Tulius Anchonius Sanctorius Cardinalis lanctae Scuerinae:
Secus rero de Carechilino ROmanO FaCtUM, quCM vnUISFan-
cum Dominicanus Theolosus Ccripsic, adjuncto rno Cram.
matico, qui cum cultu Larino donavit: e hâc de causa Ri
tuale nihilo minus dictare puras a Cacechilino, quam tuum
aut meum librum a Pauli Epistolis. Teane putas licere con-
temprim de Caccchilino Romano loqui; ee Cacrilesii arouis
Bos, si quid simile de Riruali cen (eus: Ignoras C Patribus

## Folio 59 — 1672256038:0139
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000139.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VSY PROBABTLE SACRAM.
et Theologis, qui Concilio Tridentino intertuere, de eius
mentem prortus noverane, ad illud opus delectos ereS PER-
Aancissimos riros. Leonardum Marinum Archiepilco-
pum Lancinensem, sgidium Folcaricum Epi(copum Mu-
tinensem, Francilcum Forerium Lusitanum, et quidquid
isti scribebant communi opera, ad limam Cardinalis Sir-
leri, nulla re Anthonio Sanctorio inferioris, rno verbo lan-
eti Caroli praeceptoris, et sede Apostolica dionissimi iudicio
discipuli, fuisse reuocatum: Conter Auchores Ricualis, cum
his, qui Cacechismum serip lerunt e recenluerunt; compa-
I2: S cui istos rincane, asentias ruo de veroque opere iu-
dicio.
Sed Forre dices, Riruale elegantius de accurarius scri-
Penm. Si ica audeas proterre (recua phrasi qualibet Tullia-
na lepidiore rtar) ludibrium debes omnibus doctis e criri-
cis, penes quos est de librorum sylo jus pronuntiandi. FOr.
te Auctores Rirualis supra Cacechilmi Scriptores actolliS,
quod jussi Pauli V. huic operi incubuerine: Putas-ne hanc
commendationem Carcchilino deesle. Nelcis Concilii
generalis auctoritate seripeum, justu Pii V. cenisum, et
emendarum a tota Ecclesiâ Cummo applautu exceptum, Can-
quam dininum opus, in quo cruditio, cum eloquentia, do-
etrina puricas e securitas, cum aliis doribus certarent. Ilic
fuit de Carechilmo torius orbis Christiani Cenus, nC excC
Pris quidem Haerericis; quibus admirationi ett, e censent
Posse, doctistimam antiquitatem provocare. Vnus secla-
mat Theophilus divini concursus praevii hoctis, ec illi infini-
tis partibus Ricuale anceponendum censet: Forte ob hanc
caulam (quia superiores ralide exclusimus) ab argumento
librorum repetitam; quod Ricuale eradat reum, et praxi
Lacramentorum communem, et a tota Eccleliâ receptum,
etiam ante huius libri editionem. Anhâc parte inferior elt
Carechismus: Numquid Cumma est doctriux Apostolica
craditione recepta, ec rorius Scriptura compendium: Num-
quid credenda, agenda, ec speranda omnia complectitur:
Forre relictis quae ad Calutem (une necellaria, prosequieur
curiola, Fucilia, e incerdum renenola: Si ita (c de hoc
Carechismo rei censet Theophilus, mira tuit orbis Chrictia-
nicacitas, quod hunc librum, ne dicam tamquam calo
demistum exceperie, sed quod jampridem, damnatis libris
non recenluerit. Incredibilis dc Supenda Fuit Pii V. negli-
gentia ee stolidiras, quod cori Fcclesix, loco Christiana re

## Folio 60 — 1672256038:0140
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000140.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESD. I. SFCT. IV
ricatis rnius privari hominis cogicationes, ec quod dere
rius est, renenum errorum dederit omnibus Adelibus pro-
pinandum: quis contra, non rideat eo maxime Cacechil.
mum Ricualimaioris esse auctoritatis, quod ilto doceantur,
qua ad rlum e praxim lacramentorum spectane: quibus
Citra nOtam CrTOriS, aut Adei periculum, possine incerdum
dubia incerta de aliguando etiam speculatiue Falla milceri.
Carechilmus vero doctrinam Adei e indubitatas regulas
Panciat: Hloc rero discrimen docciores Theologi repo.
MunE, e omnes debene agnolcere inter res quae Christiana
relisionis ambitu continentur; quod credenda, qualia lunc,
(quae Cacochismus docer) nec errorem rilum, imonec du.
bicacionem roluncariam pariantur: agenda vero, licur e
res tacti, de quibus ritualia, lonoc minorem exigant cerri.
cudinem, quam qua dogmacibus constat. Probabilibus,
dubiis inter agendum ducimur, quae proinde Falla elle Dol.
lunc, non camen noxia, neque periculola: ec de ijs quam.
libet reluctetur Theophilus, oporret agnolcat reristimum
esse, quod ex dictis Choquerii maxime carpie, non esse
mencem Poncifeis, dum rerbi srariâ ctacuie abloluendum
moribundum cui aliquod rerbum excidie quo innuerie se
Doenitere peccatorum, ee relle ea contireri, rilo pacto relle
Praiudicare priuaris sencentiis Scholasticorum; quandoqui.
dem censet tunc absolutionem impendendam excremi peri-
culi causâ, quod si cuadat moriturus, jubet repeti. Ergo
nulli parri Theologorum hâc de re distidentium HOcer: non
alleruit nullam esse abfolurionem quandoquidem rulc adhi
beri: non negauit, neque lanciuit, ralidam esse absolu.
cionem, quandoquidem rimet, et ideo cacuie repetendam
esle. Nihil ergo inde praeiudicii infertur, nec nostea sen
centix, nec Choquerii responsioni. AEnon sic est de rebus
fidei, quae Carechilino docentur, quibus si quid suspicionis
Falsi immisceas, omnem abrosas authoricatem. AItero
exemplo apud omnes comperro, discrimen agendorum, e
credendorum quale etiam incercedere contendo Catechil.
mum incer et Riruale, demonstro. Eleemolynam largiri
jubet charitas pecenti, dummodo speciem pauperis prae le
Ferat: adorandam culru larrix Flostiam tora Ecclelia docer
cum a Sacerdore peractâ consecratione populo spectanda
exhibetur, quamuis rerobique imponi possic, e error ob.
repere; quid nihil inde mali creatur, nec charitati quae om
 eredir, nec prudentix, quae probabilia facti non cuiden

## Folio 61 — 1672256038:0141
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000141.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DE VOY BRDBABLLT Ex SS. PATRVH.
ria sectatur, nec Religioni, quae in Holtiam Fertur, non
more incellectus e Adei, led aftectu roluncaris, quae maois
Collicira est praestare quod debet oblequium, quam inquire-
re quid rei revera sic in se, haec enim ad alrius incellectus de
Aidei sublellium pertinent quibus non porest error eriam in-
voluntarius imponere cirra zLave daINUM: CrOO CCRTIOFa
sunt quae Catechilmo, quam quae RiEali CONFIMENEIE; CUIE
ille res fideicractet, ilto praescribantur ad prarim necesta-
ria. Vnde mirari subit ignorantiam; aut imprudentiam
Theophili, quod relic quaecumque rraduntur in Rituali a
summis Poncificibus commendaco, aut eorum nomine edi-
t0, elle ex Cachedrâ definita. Profecto dum obsequium de
reverentiam in Cummos Poncitices renditat ee ostentat, in
contemprum inducic: ee dum haec omnia canonicis libris
paria rulcesse, Paris demonstrat, se nihil eo animo sc oblc-
quio prolequi illorum, quae a sede Apoltolica proticiscun-
TI. Acure Seneca de Hlomero apparet, nihil eorum quae
docer Philosophia esse in FTomero; quia omnia lectarum
Stoicorum _C. in eo dogmata exFaNE.
Hoc verius in Theophilum cadic, nihil a summis Ponci-
sicibus re cerrum ex Cachedrâ definiri posse censer, quia
omnia Rirmalia eo loco habet. Paris est enim periculi et er-
roris, nihil aut omnia, a summis Pontificibus detiniri posse.
ex Carhedra sine Ade divina excipienda. Nec mirum est
Theophilum eo delapsum esse, quia rbique aftectuum i-
potentia cum a recti de reri lemitâ, aeque ab eo virturis lau-
daco medio abripie, nihil scribit, nisi parcium Audio, nec
verum, aut sincerum Philosophum, sed purum Sophistam
agic, res solo commodo metitur; postpolito boni commu-
nis respectu, nihil pensi habet, dolo an rirture puonet
dummodo aduexlariis odium de inuidia Crcet. FIOCPFOF-
sus consilio e animo instituit Carechilmi e Ritualis Roma-
ni collationem, quam adeo caeco impetu contra C hoque.
tium reset, re quae duobus libris de Praemotione contra
Bannem, quali illius opinionis primum Auctorem scrip(IE
riicorerbo euerrar. Adeo enim liri oblicus est, re opinio-
nem de praedeterminarione, quam ve nuperaim, et ve Ban-
heli commentum craducit, Cacechilino Romano in sertam
aonolcac, ab illius auctoribus Dominicanis, Bannelio anri-
quioribus, camquam Familix Dominicanx, de Scholee
Thomilticae Domelticam craditionem, ex pricam instiru-
rionem. Ouid facies isti Auctori, qui nuHd Ade, nulla Cin-

## Folio 62 — 1672256038:0142
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000142.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
32
DISP. I. SECF. V
ceritare scribar, sed qua cum que obuia lune arripiac, ve pex
senri caulx inseruiar. Dum lub persona Perri de Bellis ficti
Apostaca Fabulam ludic conera Dominicanos de Bannelium;
praemocionem rult esse inventum recentiorum Thomicta-
tum; dum Cacechismum Romanum exagitat, scribit elle
antiquum Scholae DominicanR CrTOReM. Certe convenie.
bac mendacem sui memorem esse, nec adeo diver la e con-
traria reterre. Dui enim heri porest, re praedecerminatio
physica sc recens Banneli; partus, e antiqua craditio D0.
minicani Ordinis, qua in errorem indurerie Scriptores
Carcchismi Romani? Oua de causa adeo disparis sit autho.
ricaris a Ricuali. Acque haec de rora controuertiâ sufticiane
aduerlus Theophili exceptiones, cum nullam aduersus
Suarem admireat de probabilitare oxinionibus concilianda.
Nostres objecimus, et rolide contirmanimus primam de
Probabilitare generatim, alteram de probabilitare in re la-
cramentaria e Poenitentix Sacramento inter absentes ad.
miniltrando, quoad partem reramque confestionis de ab.
Tolutionis. Fertiam denique de confectione seorsum sum-
Pta. Theophilus ita liberalis est in Suarem, re haec eria
Polle, de re ipla confecisse relit. NoS contra aperris (ve
credimus) aeoumentis nihil horum effecisse; nec eriam
Posse demonstranimus. Ouis nostrum viceric indicium esto
Penes lectores aquos e doctos, quos rogo memineriner.
tima exercitationis parce summos Pontitices, secunda, ip.
cum Suarem pronobis contra Theophilum Care.
BECTT
LX Ragnando tria refelluntur, quibus nimium pro-
babilitatis osum fovet.
TACF EN VSs de VIu probabilicacum dispucanimus ad.
Luersus Theophilum, non pro aroumenti dignirate, sed
quancum exigebat, de absolurione moribundi, et de episto-
lari confectione, Thomictarum cum recentioribus COnFTO.
verla. Non erit alienum a nostro Instiruto, E paucis eria
expendamus, quae ex eodem authore doctissimus Sinnichius
annocauie, communia illi cum caereris probabilitatum pa-
eronis. Laudat impense et rlera modum recentiores Scri

## Folio 63 — 1672256038:0143
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000143.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
DE VSV PROBABTLE SACRAM.
Peores: quos rule suora seves intellexisse, de Doctiores esse
Patribus antiquis. Approbauie etiam Tamburini opus
Lugduni edicum in Decalosum, quod videtur scriptum con-
era Decalosum; adeo praeceptorum diminorum lavissimis
incerpretationibus, rim ex rigorem emollic; quas omnes
fecie luas Theophilus, dum approbanic. Sed nominatim
insticutionem locurionis humana ex probabilicatum regulis
corrupir lingulari libro, quo Lessii Apologiam scripsit, id
eltaequinocationum ec restrictionum mentalium rum lici
cum esse contendit. Hac eria capica delibabimus, ne ri-
deamur quidquam omisisse quod ad renr subjectam Perti-
nedt.
ARTLCVLVS PRTMPS.
Nimia Recentiorum landes quae in contemptum
antiquiorum verrunt, refelluntur.
Ve probabilitatum causam hoc nostro saculo Cusce.
Perun Scriptores, praecipuum illi pexesidium parant d
commendatione recentium Theolororum, re jus illis asse
rant nouas condendi opiniones, olim ignocas, et antiquis
Parribus de Theologis improbabiles ac periculolas, nunc
cutissimas ex ab omni specie mali aut damnationis periculo
remoristimas. Acque iis artibus libi arrosane, aliilque con-
cedune, eam auchoricarem a nullo Panctorum Parrum ha-
ctenus rlurpatam, re qua noua proterune, retera aequent,
immo suxerent: ee prioribus antiquaris lua inventa surti-
ciant, iisque Adei dogmacum rim inesle reline; praecipiant
ab omnibus secipi quasi communiorem Fccleliae sentum,
quae nullâ in re, etiam nuper ab ipsis inducta Falli pOstiL, 2c
Proinde pro Flarericis habendos, si qui reclamene huic com-
muni, quam obcendune, e totis riribus PFOMOVENE CON-
Censioni Theologorum in Cuam priuatam ac nouam Penten-
ciam.
Er ne ad sinoulas descenda, quae quoridie Ha(CUNEUE,
acque ex improbabilibus et damnatis probabiles FUIME, _E FII
ea opiniones de qualibet re Theologica, quae ad Ores e
fidem spectant, exemplo sit iplamet opinio CRTCTaTUIM FC-
sula ee oriro; qua ab omni peccato immunirarem (5 secu-
ritatem saluris nibil differre staruit à probabilitate qua
cumque, in qualibet materia fidei C morum conciliata

## Folio 64 — 1672256038:0144
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000144.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
64
DTSD. I. SECT. V.
ab ono Authore. Nupera est a eribus diebus nata, cuije
nulli rIgua anEIGNOEUI Patrum reneric inmencem, nis
reillam execrarentur: e hoc agno scunt linceriores probabi.
litatum Parroni, quammis Caramvel sui Apologematis ri.
culomasnitico masis quam vero alterat, Coenam esse mundo,
E9 omni auo in Ecclesia C9 in Schola communem. Sed cum
apLemet conseius sibi sic, haec tituli libro praetisi facilius
poruisse, quam coco opere probari, et ad vompam dicta
esse, re fraudem faciat incautis, nullis arsumentis, Colis pa-
ralosisnis ac verborum phaleris regeri et jactaris hinc ipse
et reliqui omnes rati Antiguiratem sux caulae obesse pluri.
num, nihil Fauere noux doctrina, à Nouitaris laude et d
recentiorum supra Anciquos commendatione tidem sibita-
ciendam esse pucant.
Vnde Caramuet Theologix fundamencalis numero rg7
In materia morum, inquie, maioris faciendae sunt nuniorum
opiniones, quam veterum: Maioris omnino responsiones, quas
dant Theolosi conscientia consulti, quam quae in libris ponun.
tur: maioris viventium consultationes, quam defunctorum.
Idque duobus argumentis conatur cuincere: primum repe.
ric a perpetuo contictu corporis dc anima, coque rult ani
mum forriorem e liberiorem cuadere, quo magis macera
cur ec debilitatur corpus: e cum pro comperto habeat re
ceres maioresmole, et viribus robultiores fuissé; inde ne
cellario dicendum infere, Tuniores subsilioribus inceniis pra-
ditos, ac proinde Socrate, Platone C5 aneustino fuisse (5
acutiores, (5 oculatiores Scoros. Molinas Suarios, Vasquies.
Aliud addic argumencum, esto Veteres ingenio praeltene, auc
aequene recentiores, non sequi illis pares elle doctrind:
Ouia virismagnis, inquie, succesimus, sumu sque conceptuum
selectiBrmorum haredes: (5) dum omnes lesimus (6) audimus,
et si essemus incenio suppares, doctiores dici deberemus. Vn
deconcludit, Haec satis in maleria ram cerrâ Ouali rem
Propolicam, id es praeltantiam ingenii de doctrina Recen-
ciorum supra Antiquos iis duobus arsumencis quali apertis
demonstrationibus conteciset.
Licet vero Caramuel prae omnibus estuissimus sit in nO.
nicare laudanda; ob seruat tamen Sinnichius illi praececinisse
Rarnaudum discustione noua Libertaris parte 2. Capite 4.
rbi ita habet: Scholastici posteriores supra senes intellexe
runt; Cs pleraque omnia rejcienta esse aenouerunt, qua
anteriores probaverant. Primordia sane incultiora esse, tra-
at

## Folio 65 — 1672256038:0145
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000145.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DE VSY PROBABTEIT. Ex SS. PATRTB. 65
dit Terrullianus, Cu) scire cydius in eandem rem posterio-
res supra humeros priorum longius vident, sient Nanus (6
supra humeros sisantis attollatur: itaque posteriores Theo-
losi (ut facile est onteriorum inventis addere) perspexe-
runt, qua prioribus illis probabantur, esse vere impro-
babilia.
Theophili vestioia pressit Caramvel; e lons e altius no-
uirios Scriptores supra primos artollit passim, pracipue
Existola ad amicos Theologiae fundamentali, ex edirione
Francotordiensi pExExa, rbi illos sic compellat: Vestra
eeo scripta, ant exarata manu, aut Typis edita, quaeque
habere licuis, Capienti Bimi viri; quoridie dilicenter enoluo
Es nostro saculo gratulor, quod non habeat cur aurea an-
signitari inuideat. Tn editione Francofordiensiita prose-
quitur: Intelliso prisca araris Zistorias, C9 admirabundus
obserno, nullum saculum debere conferri cum nostro: nam
si ingeniorum numerum considerem, tor habet viros doctos
hac atas, quot omnes praeteritae siul: si ingeniorum Emi-
nentiam perpendam, fuisse olim in orbe litterario Theolo-
eos vobis suppares ant majores, crediturus non sum.
Non reperam quae erudicissimus Sinnichius obseruar in
hac recentiorum cum antiguis comparatione corra omne
aequum, e etiam in scientias peccata d errata latis cracta,
quorum spccimen dat ex illa praepoltera, e prorsus im-
probabili argumentatione à Perpecuo contictu corporis
et animi delumpea; rnde tanquam omni certo certius in-
Ferenosantiguis subrilioris ingenii, quod (unuS COrpOre
macilentiores e breniores. Inde Cane concluderetur, ob-
iusissimos omnium fuisse gigantes; dt ex aduerso acutissi-
IMOS Promeos, quorum tota acies pede non est alrior ono.
Hinc obseruet prudens Lector Caramuelis Fudicium de
suis arvumentis, cum iltud adeo ineprum de ridiculum
Pro cerrissimo habeat. Vel enim ita ex animo cenet, vel
finoit: si hoc secundum assetat, fatetur se Sophistam 23e-
re; Aprimum obcendat (quod rix ausim credere) ipse vi-
derit quid de suo Criterio post istud experimentum sIc nO-
bis satuendum. DICeS HOC AFGUIENEIM PeT SC INAEIUI
Fulciri ab alcero ralidiore, quod seperitum est ab aCCCI
sione haredicaris Parrum nuperis inventis facta, qua illis
simus doctiores; ed illa argumentatio est primâ debi-
lior, pluraque conciner Ealsa de Canctis Parribus indecORa.

## Folio 66 — 1672256038:0146
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000146.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
60
D+SP. I. SECT. V
Credis-ne illos seripsisse quidquid Scirent: rel seripra es
tum omnia ad manus noltras pervenisse: rel quae super
sunc legisse aut capere et in numerato habere: Non cre
do ita ce suffenum e tibi favere, re haec tria ribi persua
deas, vere, re Neoricorum rilum sanctis Parribus eru
ditione superiorem aut parem reputes. Deinde argumen-
tum hoc est extra propolicum, quia haeredicas Sancto.
rum Patrum ad eos perrinet, qui ab iplis tradica illustrant,
non ad illos qui iplisignora ec nona cudune.
Maioris momenti est altera obleruatio. Caramuel post
editionem Prancofordiensem Theolooix fundamentalis,
alceram Roma adornauit, et ratus non admodum placi
curam lummo Pontitici, ee Romanis Censoribus compa-
rationem adeo iniquam, qua recentiores Theologos Ec
clelix Latina et Cracx Parribus anceponebat hanc rerbis
Felatis ex Epiltola ad amicos inferuit periodum: Nolo vos
componere cum Ecclesiae Doctoribus: illos videtur Dens ex
ornasse prarocatinis specialibus, ut essent posteris admira
ioni  Masisterio. Praescindo ergo a Crezoris, Ambro-
Siis, 69c. quibus cum viventes non debeant componi, verto
ad cateros oculos, nec reperio quid valeat vestrae eruditioni
C3 sapientiae praeferri:
Non dubito quin repuonance Homacho edirionem
Francofordiensem correxerit, re Peruiret tempori, et ne
Romam (rbi secundam editionem moliebatur) oftende
ret, cui maximo Ccandalo esset Augustinus ingenio de
cruditione posthabitus. Ouod tamen ita aperre à le de
monstracum putabat argumentis a corporis decremento,
ee ausmento haereditatis, re conclulerie, haec satis in ma.
teria tam certâ. EL quis de eius mence dubitet, cum
Theolosia Fundamentalis numero 1264. Scripserit: Si
absit inuidia (5 praiudicium, tota Moralis Theolosia nona
est: quis enim necare audebit, esse hodie in Diana cente
nas opiniones probabiles, quae Angustino eo antiquis Ee.
clesia Patribus isnota. Hlinc excurrit in laudes Diana
quali alexicaci C) Herculis Christiani monstrorum do-
mitoris, C5. depulsoris malorum: quasi alterius Christi Re
demproris Cu Agni, qui abstalerit peccata mundi. F50, in.
quic, insenium Diana viri quidem doctissimi veneror:
ejus industria multas opiniones enasisse probabiles, qua an-
eea nem erant, innidus sit qui non affirmet. Summa els

## Folio 67 — 1672256038:0147
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000147.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DE VOI PROBABTEIE. Ex SS. PATRIB. 67
trostra inscelicitas, inuidix ad scribi, quod improbemus
opiniones, quibus late ria reseratur ad omnia scclerum de
impierarum genera; ne polycheilino quidem excepto:
quem ipse Caramve homini sua prudentiae relicto, nOI
dissimulat probabilem esse, ac proinde rurum, et ab omni
culpa immunem. Cerre s inuidia impuretur haec nOs im-
probare, neleio quis candem legicimo dolori de zelo diui
na glorix locus sic fucurus.
Nec minus Diana in Caramielem esfusarum laudum
estprodisus, subinde doctißimum es acurisimum epithe-
eisad nauleam iceratis compellat. Ouid hac IMUEUd PFX
dicarione oltendunt: Nempe re reciprocis laudibus à
communi eruditorum sensu alienis, probabilicacem com
parent d auseane, salcem quam rocane extrinsecam es
anthenticam; qualem asserit Caramuet, Dianae epistolâ ad
ipsum scripta his rerbis: Certi sumus, tantoillius dosma-
ta Theologorum firmari numero, ut quarenti, an hoc aut
illud liceat, sufficiat respondere, Diana dixit: Iea Cara-
muel. Hanc regulam ab illo consticutam repuro quandane
esse hdei praeuaricationem.
rVendrochius NOca 5. 2d Epistolam quincam vitio
verrit Reginaldo et Cellorio, quod rierque Pcrip (erit: Ouae
circa fidem, emereunt difficultares, eas esse a veteribus
hauriendas; quae vero circa mores homine Christiano dignos
a Nominiis Scriptoribus. Flanc enim COntrOvCFCaEUI LC=
sulam stacui nOn POruisE CIEEA CONLEMPEUM S. PaLEUIL
ac relisionis perniciem, VVendrochius concendit: ac Cx-
culat Scubroexhius sui insticuri Auchores, quod Veteres
non Patres desienarint; quo nomine interpretatur Scho-
lasticos Veteres quibus inconsultis, aut reclamancibus ni-
hil mali putat dirimi conrrovexlias de moribus; sed reuc-
rentius habet Sanctos Patres, quos censet consulendos
semper, nisi forre dubicario sic de censuris interdicto,
aliisque id genus minutioribus rebus quarum rix vilun
extac verbum apud SS. PaETES.
Sed his metis nOn se Continet Catamvel, ex SICUE PFO=
babilicarum regulis, res omnes ambit, e complectitur, que
ad morese ad tidem vertinent, rbique etiam cum de re-
bus religionis et Paluris asitur, cen set luniores 58. Parri.
bus, immo noua veteribus esse anteponenda. Bono animo
crediderim huiusmodi nouis probabilicaribus ir du Bere

## Folio 68 — 1672256038:0148
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000148.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
8e
DFSP. T. SFOF. V
hominibus à legis onere ricum que leuandis: Sed rimeoné
eventus ex animo non malo, pestimus existat, atque in-
Faelicissimus, cum ipsis auchoribus, cum ijs qui sequun
cur cliencibus: quia paltim exclamant sanctis Paces vi-
eandam nouitarem, tenendam anciquitatem. Celestini Papx
a Exist. Y. Paraenelim audio. 2 Desinat incessere novitas vetustatem:
eaV. L.
Sixri oraculum excipio; b Nihil oltra liceat nouitati, quia
 Exist. 2. nihil adjci connenit verustati. Flormildae expoltularionem
ad TOan.
anchi.
∞EpiR. 22
timeo; couid recentia cupitis, (9 prisca deseritis? Ortho.
doxorum rocem apiid Flieronymum ausculco; d Ita (8
Epis. 2d nobis Maiores nostri C5) illis sui eradidere Maiores. Audio
Cresiph. Passim ex Scripeura ore Dei commendatas antiquas e e
eHierem. Eritas rias, ac nunquam novas; nisi quas Chrictus initia
B. _E 70.
Victo.
Fin. 11b. 3
ilcellan.
CaD. 2.
uit. Seio F superbi spiritus esse (5) de seipso praesumentis,
docere Macistros, arsuere Seniores; imperare Maioribus.
Nouicacum affectatores lego apud Nazianzenum 5 Sce-
Pricos _ Prixhones, id est dubitabundos rocari. Ab iis Pa.
EOraT. 2T. Eribus didici proprium esse Christiana modestiae (5 granica
BVincent.
LgFI. C. 9
tis, non sua posteris tradere, sed a Maioribus accepia ser.
vare h. Tis Sanctorum Parrum monitis e exemplis, quae
Sinnichius quasi Pacra Aneiquicatis promulcondus protert
in nonos iltos dogmatum e probabilicatum cusores,
ita commoneor e afficior, re nullo nouitatis lenocinio,
nullis applausibus, quibus rideo nouas opiniones excipi,
Paciar me a via trita abduei. Et Cane s Sanctorum Parrum
leges mea nouicacibus sectandis ex probandis minime co
hiberent, absterrerer omnino impiorum laptu se ruina. III
ex Victorino a Patres simpliciratis arguebant. (5 secum
nacam, morituram que sapientiam credebant, de de luisin.
geniis aliorum que caecitate identidem cancilenas repere.
bant, quas recentiores Frequenter in ore habene; nec (al-
cem in speciem videntur longe ab illorum sensu abesle,
eum repurabane sibi fore landabile; si quid contra anti
quos saperent: (5 aliquid noui, vr inde perici viderentur.
invenirent. Sed quis eandem fuie huiulmodi consiliorum.
exitus: Plane lamentabilis: nonitatis amor, ee naulca re.
rultaris ip(os cum luis cliencibus ex asseclis in errorum abru
Dta _ Praecipitia transuerlos egit.
Tis omnibus nihil commonentur hi quibuscum dispuca
mus; quia purant exrra rem esse, neque contra le polle
esuxpasi, nis pex summam iniuriam; quamuis odio senct
Ta Ben
Ja. MTaIOLI
. .20

## Folio 69 — 1672256038:0149
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000149.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DE VSV PRODABTLET. Ex SS. PATRFD. 69
nicaris sudiolos, ec in nouos Scriptores, in nona placita
seafrectos prodant, rel etiam rideri reline. Sane pax CraE
Caramuelem aequius ferre, se luique similes a Faonano NO-
vatores dici; quando quidem ita depercunt nonitatemr, de
conrramonitum Lirinen(IS, non solum noue. Ced eriam no-
na dicunt. Mirum est adeo abhorrere a nomine NOvatO
ris seu Nouitatis, ee rei ipsius ardenrissimo affectu AagFa-
re Videtur Carammelis animus indolem resipere De-
mophontis praefecti domus Alexandei Magni, de quo se-
runt ad rmbram incalescere, ad Solem ardentissimum Fri-
sere solitum: ita enim ipse aestuat, e aegerrime Fert d D.
Faenanonom en à nouitare impolitum, quam tamen de-
pereat. Fgo notim illi dare vilam expoltulandi causam
quali Nouatorem eraducam. Ouxcunque reculi ex Parri-
bus e Haereticis, bene aut secus Facta dictaque, mihi ad
caurelam assumpsi, aliis ad remedium, nulsis, nec aduer-
Pariis ad reprehientionem; quasi propius ab Tlareticorum
quam 55. Parrum restisiis e imicarione absint.
Sed siliceat controverliam nostram metiri ipssinet Ca.
ramuelis principiis pro quibus adco acriter PugnaE, nempe
omnem probabile licitum esse; illud vero consticui rnius
auc alterius viri docerina ee inceoricatis fama praeltantis:
Cane probatilissimum erie, hoc arbirrario probabilicatum
vu nupex indUCtO PEXTEE AUE FOTEC, CONEFA SS. PatTuM
mentem, qui cacent ommino ex Scubrochio, de ex aliis
seclamane, illius authores commereri quidquid Contra
prophanas vocum nonitares dictum est: quandoquidem
viri lapientissimi ita censent; Fagnanus, Sinnichius, e to
ea Academia Louaniensis, ex qua nullus PrOFCNTOT Cara-
invelis Theoloriam primum Fouanii editam probare von
luit, reretere Sinnichius 5. 470. Quod omnes suspectam ha-
berent nonicaris, ex concemptus antiquitaris compercam.
Ergo probabilis opinio est, in illam cadere quacunque col.
legimus de amore Nonitatis e naulea Antiquiraris, aque
ex reroque capice, insentibus malis se periculis esse obno-
XIAM.
Dices illos omnes Carammelis acculatores Tansenismo
taborare, ac proinde privandos jure nouas opiniones turas
e probabiles condendi. Ouid si reponamus magis illos a
tansenilino, quam qui acculane à Polycheilmo( quem pro-
babilem admierune) abesse. Nullus erir Ainis acculation

## Folio 70 — 1672256038:0150
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000150.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
e
DESD. I. SECF, V
num verinque probabilium, ac proinde belli verinque insti
ve rlero, cieroque lalua conscientia possint in le hxeere.
gerere. Certe S nultum aliud absurdum de incommo.
dum existeree, ab illa noua inventione ee molitione pro
babilicatum, quam licentia viris grauibus sibi errores im
properandi, aliqua verilimili consecurione ex illorum prin-
cipiis deductos, execranda plane esset huiusmodi nov
opinio cor calumniarum; coc jurgiorum oriso.
Sed quidquid fc, non ridentur, qu’â par est reuerentis
55. Patres habici ab iis, qui putant se prae illis esse audien.
dos de rebus granissimis, quibus cocius relisionis summa
continetur, qualis est Decalosi interpretatio, morum di.
Sciplina _C. EE Si putene ad se non pertinere, qua reculi.
us ex nouitaris amore mala ee pericula protcilci (de quo
nolim contendere) nihil habene quod reculent hanc le.
Tem, ut qui sua a successoribus desiderat mandata sernari,
decessoris sui statura custodiat, ec illam eriam, vt qui
seniores deserunt, à junioribus deserantur. Adeo tamen ab
illa aequitare ablune, re reline se a nobis reuerentius habe.
ri, quam ip(E SS. Parres habeane: permietant sibi ab illo.
rum placitis dissentire; probabilibus ac curis accenseant,
qua illi periculola dc improbabilia reputabanE, _ HIOS gra
nis reacus damnene, s a Cuis placiris nuperis recedamus.
Pessime illos habet confeltarius seuerioris ee antiquae di-
Sciplina renax, re illum peccaci mortalis acculent, si re
nuac absoluere poenitentem, aliquam, e luis opinionibus,
securum quam contra Anciquorum mentem probabilem
pronunciarint. Ad me non perriner Cacuere, an qua diu
cta Tunc a 55. Parribus contra prophanas vocum e opi.
nionum Nouitares cadane in hos nuperos probabilictas: ab
omni Censura abstinco, absic re dicam Adem ab illis rio.
lari, vel Calurem Adelium in oraue discrimen adduci: hoc
ipsi riderine. Liceat mihi capur iltud his rerbis conclude
re. Durius de iniquius rideri, me non poste citra pecca.
cum mortale non assentiri Dianae e Caramveli, qui ju
bene absoluere poenicentem secutum opinionem, quam
nuper probabilem effecere. Deldero plane in illis aequi
carem, quod relineme plusrni Dianae deferre, quamne
dicam Augustino, sed omnibus etiam collectim SS. Parri
bus; se damnationi aerernx obnoxium pronunciene, nise
relictâ antiquicate in eorum sententiam, pedibus manibus.
que eam.

## Folio 71 — 1672256038:0151
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000151.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
TAMBVRTNE LAXITAZES.
ARTTCYEYS SFCVNDES.
Suffracium quo Pagnandus omnia L axitatum
genera approbatione operis Tamburini sua
fecit, expenditur.
TON Patis Fuic Theophilo Cuis scripris nonnullas la-
Lxiores opiniones, ee reliquarum lemina perspergere:
sed sicur de Saulo obleruat Augultinus lapidancium sce-
phanum, reltimenta seruaste, re dum ab opere celtabat,
omnium manibus LaUIFCE in PEOTOmaTErremM: ita Raynau
dus sustrasio operis Tamburini in Decalosum, quod au
ctas, exasgerata (que habet omnium Auchorum liberiores
ee periculolas opiniones, dum approbauit suas fecit, de
reluri propria invenca sibi rindicauit. Ouidam me Aupor
inualie, rbi encomium legi, quo librum Ornac, de con-
culicum aliquor capicibus guae in illo COntInCNEUE. AEque re
aenolcas (Christiane Lector) quod nam sic illud opus
Tamburini in Decalosum. Quod Post accuratam Theolo.
eorum recoenitionem, innuencibus maioribus, in Tcalia cu-
sum, dienum (ait) iterato cudi ob doctrina soliditatem, C
in explicandis nodis conscientiae perspicuitatem; quis CIE
Auchor quem cenlet commendandum, non solum a doctri-
na soliditate, C5) res dubias exponendi in ijs lueabrationibus
dexteritate; sed etiam quia bonis moribus in eisdem ex-
quisire consulvit; conter iplemet has praedicationes, cum
nonnullis opinionibus ex eius Libro collectis, quas cibi
subiicio expendendas.
PARA OR A PHYS PR TM Y S.
Notantur variae laxitares Tamburin.
YMPREMES omnimodam securitacem allerit (lIb. T. IM
Decalos, Cap. 3, 5. 3.) cuilibet opinioni etiam renuisima
probabilicatis, quam sequaris rnius Auchoris Cuftrasio ful
tus, omisa tusiori communi, etiam in articulo mortis.
Pracepra Chariraris, Fidei, Spei culcus Relisionis, alia.
cumque rircurum, inter Christianas praecipuarum om
E iiii

## Folio 72 — 1672256038:0152
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000152.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
12
DISB. L. SFCF. V.
nino tollit; aut quod perinde est, rim illis auterr, vet
vnum actum amoris Dei per cocam ricam exisendi, etiam
instance morte: quod rerbis expressis cempus ee momen-
cum non designent, quo illi actus sint eliciendi; an ritae
Chriltianae primâ insticurione, an illius prorrestu, an ad
Finem. FF quam Christus rulc esse perpecuam, de nunquam
incerruptam ad Deum Parrem orarionis necellicarem fero
negat, d incer orandum liberam mentis cuagationem
vermicrie, etiam dum interss lacro, à quo eximit eos qui
auidius luero intriane, quod illis periret, si ad mistam ac
cederene. Quid pucas alia Praecepta curaturum, qui pa-
rum pensi habet omnium maximum charicatis in Deum,
orationis ee culcus dimini:
A jejunii lege eximit omnes artifices, de Fere conjuon-
205. Oficium colendi Patrem Aliis remitrie, E probabili-
liter purene, marrem conjugii hdem non admodum lan-
ete servasse, d se ex adulrerio pocuisse nalci. Indulgee
etiam illis jus incundi marrimonium cum dispari, parre
inconulto ex inuico. Permitcit roca pacernae morris, re
racuam hxeredicarem adeane. Nec minus liberalis est in
Reges, quam in priuatos: dac. illis jus belli, si aliqua illis
Fanear probabilicas ex iure, in cum qui parem aucmaio.
rem habet probabilicarem rei possesta adjunctam. Flabet
etiam rationem subdici: eximie illum a rectisali, cuius non
habeat compertam cuidenter aequitatem. NNon TunE ex-
perres eius liberalicatis e benehicioru iudices. Oux omnia
protert ex inexhausto probabilicatu chelauro st promprua-
rio. Inde assericillis jus rerum omnium, quarum lis apud
Iplos monetur, re rilum Fuerie abdicationis ee adjudica-
tionis; quam rendere quid recat, cum sit gratuita de arbi-
craria. Dui adeo larous est iniudices, non est pareus in
Fures X in reos; permirtie instante grani necelutare, cuique
non solum propria occultare, de subducere bono publice,
Sed eriam aliena subripere. Si reum rita de carceris taedeat,
Pocest illo authore sibi Fallum crimen imponere inorte
multandum. Pocestidem in reltem iniguum, idque ciere
omnem iniustiriam, imo cetra culpam morcalem e torre
etiem remialeM.

## Folio 73 — 1672256038:0153
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000153.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
PAMOYRTML LAXLTATES.
PARAORAPHYS SERNDYS.
Refelluntur varis cestimonis e argumentis.
PTA C ex multis ac poene infiniris pauca collegi, reiu
LLdicet Lector an Tamburini opushis ec limilibus d0g
matibus retertum commereatur illud Theophili clogium
Tamburinum bonis moribus in suis opusculis exquisite con-
suluisse. F90 Pane si ita de abdicaris, aut ad minus dimi-
nutisdininae lesis praecipuis parcibus sentirem, aue scribe
rem, rererer illam ex Scripeura sententiam, ra qui diciris
bonum malum; masi(que assentior libello supplici à cura-
eis Parisiensibus Vicariis Archiepileopi generalibus porre
cto in Tamiburinum, quam Theophili encomio editioni
Lugdunensi addito, vel Existola operis dedicatoria ex Bel-
sica edicione, qua ica habet, sacros Catholica fidei Inqui-
sitores sicilia (0) Icalia reddidisse istas Tamburini Eucu-
brationes a Camillarorum maledicendi libidine securas. TOn
facile crediderim huiulmodi lucubrationes examen Inqui-
Sirorum leverum Cubiisse, nec Forre ad illud rocaras: sed id
eadem side dici, qua in illa editione Belgica, id est certia
Post Tralam et Callicam apposicum est in prosramate ope-
ris, nunc primum in lucem datur. Muleo minus conce
dam eos cauillarorum nomen mereri, aur maledicendi libi-
dine asi, quibus displicent relarx opiniones, adeo d sensul
rorius Ecclelix, ab aequitare humana, ec a reuerentiâ in le-
sem diuinam aliena; re ex illis Curacis rnus doctisimus
in illas librum medicaretur riculo Antidecalosi cum hoc
verlu, Tempus faciendi, Domine, d. Pipaverunt lesem nam
Nec Inquisitoribus Sicilix ee Tcalix (quorum sustragium
commencirium censeo) hi Curaci pictaris cruditionis,
Prudentix inceoricaris opinione, aut eciam amplicudine
pocestaris in subditos, inferiores lunc, rt ex vera, istorum
expoltulatione, SranisLIIA NOLA NOn INUEatuE, de iIII
commendacio accedar ex Inguisitorum Cuftragio, quos
non dubito in illius parrocinium contra luam mentem ad-
vocari. Ouod ad Curatos Parisienses actinet, Cape mita-
tus sum praetet dores iam à me obseruataS, communem
omnibus ricae innocentissimae rationem, ec quam libi con-
ciliamne omnium Ordinum reverenriam; re illOLum CON

## Folio 74 — 1672256038:0154
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000154.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
7a
DFSD. I. SECT. V
Pellum dixeris habere aliquid illius majeltatis quae resplen.
det in Conciliis. R90 soleo dicere, id Parisiis Curaros elle.
quod Romxe Cardinales; et ne quem oftendar adeo dilpa-
rium graduum collatio; duo observet relim, a nonnullis
vere dictum, Fureriam pietatis, sicut Romam fidei forma
nomen mereri: et hanc gloriam Curatorum Collicitudine,
exemplo compararam Luretix: deinde Cardinales olim
Cleri Romani praefectos Parrochiis, rnde illis titulus ad-
haeret, quasi inde in eam eualerint amplicudinem orbiChri.
Stiano parem a Parrochiis Romanis natam, quibus Curari
noltri Parisiis pro dionitare pexsunt. Tanca populorum
ulcieudine eo fructu, ea denique reverentia, re nihil in
ipss nisi supremus ille Cacerdorii apex delideretur.
Duid Capientissimi riri supra omnem nostram commen-
dationem posiri censent de opere Tamburini, EOF Enco.
miis ornato: Secus plane de illo scacuunt Cuo illo libro
Supplici, quo graniAILE CONGUeTUNEUE Per CumaI COn
cumaciam illudi supremae Ecclelix Auchoritati. Nam cum
ipsimet esAasicarine, e candem obtinuerint prohiberi li-
beum, cui ciculus Apolosia Casvistarum, Frustra Fore mo-
nentcor Epilcoporum Censuras, de Pacultatis Parisienlis,
Summique Ponciticis decreta, quae perniciolisIIOS Crro-
res, quibus scaret ille libee damnarunt, si pari audacid li-
ceac eoldem errores cuulsare; ee mutatis AuchorumnO.
minibus incorpolare. Id vero evenisse edirione Tamburi.
ni operis in Decalorum Tusduni Facta, cuius plura exem.
Plaria Parilios delata sune; nec Polum damnatos Apolo.
sixe exrores eo libro concentos propuonari, sed addi atro-
ciores, quiadeo ab omni xquitare, et piecaris senlu ablior.
reant, rernus rideatur Ccopushuie Auchori consticurus,
nempe comprobare in quam cacirarem denenire possit
mens humana, rbi relicto Aidei ac craditionis lumine ac
eramire, luis se se permiserit cositationibus abrivi. Con-
queruntur non partem Relisionis eo opere lacestitam, sed
coram Funditus everei; e hominis Christiani, qui sibi
Deoque incus rinic, quae Foris cum homrinibus agit oHi-
cia charicatis ec justirix evigorari et protisari. PraceptA
Adei, spei, amoris ex cultus diini ranis incerprecationi.
bus cludi e elidi, _ pexeceptorum omnium maximum
charicaris in Deum, quae legis noux plenicudo est; qud
Aimus Dei cultores in spiriru es rerirace, ita explicati, eo.

## Folio 75 — 1672256038:0155
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000155.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TAMOVRTNL LAXITATES.
que deduci re rix rnquam rrgeat, e illi locus (IC; aEque
ita reomnes, a Deoamando, id est à lege omnium Can-
atistimâ, scelicistimâ, necellariâ, masisque dispensa-
tionis nelciâ de impatience, immunes toram ritam per-
agant. Nec melius consulcum esse instirix de Locietari hu-
manae, cuius rincula dirupea sunt, e Pacem, concordiam.
tamiliarum eran quillicatem, opporrunam d obnoxiam esse
homicidiis, calumniis, perjuriis, Furris, disparibus dc ille-
sirimis conjusiis, quae omnia diversis nominibus honc-
stantur e exculantur. IIludi eriam lesibus Ecclesiasticis;
his maxime quibus jejunia instiruuneur, argutiis puden-
dis ec ridiculis. Denique principia constituiiis corrupcelis
inducendis e excusandis; gua ad eo late pateane, re nul-
lum sc scelerum genus adeo insolens ec horrendum, quod
hisregulis detendi et honestari nequeat. Quare re mo-
derarius quam ferat rei arrocitas, loquantur, rerissime
pronunciane, huiulmodi Fchicem canto Itudio per torum
orbem sparlam, minime Christianam esse: quandoquidem
hominis Christiani bonam mentem extinguit: nec HlC-
braeam ac Pharilaicam, cum procul abiiciat quam luclaei
summe colebane levis licteram ex exrerni hominis probica
cem; quam Pharilai praeferebant: nec debere PhiloCophi-
eam et Humanam diei; cum intensa sit aequicari nacurali
Aideihumanae, et sen sui communi, quibus Philosophia hu-
mana re certis regulis adhaeret: nec ciuilem aut politicam
esle censendam; CHIII (OCICFAEIS HUILAMA FUINdLAM CNFA CON-
vellar: et quae huiusmodi Echicam admicrent regna dc im-
Peria, breui depulsa omnilere e Ade, mucuis ciuium odiis,
traudibus, ee caedibus, sinc peritura: quare nullum aliud
superesse quo nuncupetur nomen quam illud Tacobi; non
est ista fapientia desursum descendens, sed terrena, ant-
malis.
Haec Curati Parisienles de opere Famburini suo libello
supplici a rriginta Curaris, Cuo aliorum que nomine pOr-
recto et subscripto. Sane horum fere linguli, ne dicam
omnes collectim secundum Tamburini principia Pollene
opinionem probabilem et curam Facere: quia omnes do-
ctistimi, ee ex illis plures Doctores Academix Parisensis,
e quod capur est, illis non solum Facultas et Episcopi as-
sensere, sed eriam summus Pontitex lua constitutione
domnauie apologiam, qua mulro caurius, minus que lin

## Folio 76 — 1672256038:0156
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000156.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
center agic quam lamburtnus. Quod facile agnoscor
(Christiane Lector) ex Cynopl, ee breui acque accurara
cabellâ, quam subiicio de probabilicatum ru primum ip.
hus Tamburini rerbis, ne ridear quid quam illi imponere
quibus deinde meas oblernationes addam. IIle itaque li-
BFOL. in Decalogum c. 3. sux Theologix hoc Fundamen.
cum ex principium immocum ponit, inde caetera conse.
quuneur. Oui aliquid operatur motus ex opionione probabili,
bene operatur C (ine peccaro: quia, inquie, in humanis, ut
quis cum prudenria, quae est certa resula actionum, opere-
tur, non nisi probabilitas necessario requiritur. Ouod ita
certum est; inquit, Cg ita a Doctoribus comprobatum, ut
nostrâ discusione non indizeat. Duo rero laec probabilica.
cum ris percineat, explicat sequencibus rerbis. Posse Tuto
(o prudenter asi probabilitate quacunque, sive intrinseca
Fo rationali ab arsumentis petitâ, sive extrinseca Es au-
thentica ab ono authore contra innumeros: E5) quamtumuis
renuis sit huiusmodi probabilitas, modo a probabilicatisfini.
bus non exeat, posse prudenter elisi, etiam probabiliore
relicta, etiam omisâ ruriore, etiam communi, etia in
articulo morris. Inde rides, crudice Lector, quo tandem
Tamburinus promonerie probabilicatum iura; de nullum
Theologorum Calcem e Societate probabilitatis leges ex-
era omnes nedum rericaris, sed etiam similirudinis reri
fines, periculosius laxasse. Memini me legisse cruditum
opusculum rnius Teluitae, quod rellem modo habere ad
manum; quia muleis exemplis quod a5a demonstrat,
probabilicaris rum. ab externis, scu antiquis, seu recen-
tioribus Theolosis cradicum, a Patribus Societatis intr
certos terminos cohibicum, muleisque remediis muni
cum; quo s quid eller peceari aut reneniremouerent. Iud
elt: Ced Cac contra Tamburinus ex aliorum consilia ee labo-
res corrumpic, _ re paucis nedum iltius Authoris, sed
omnium tero qui de hac re scriplerune, mencem rarial.
que sentencias aperiam, subiicio scalam a Tamburino,
verbis ex illo relaris confectam: quo rero deducac, an lui-
sum ad Dcum, an deorlum ad calum, rbi cuis oculis subie-
vvero, penes ec indicium elto, erudire Lector.
Cum mocus rario cora constet rariis, receltus ab vno
cermino, ee 2d elrerum eccellus, fradibus, octo distin.
D16P. 1. DECF. .

## Folio 77 — 1672256038:0157
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000157.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TAMBVRLAI LAXITATES.
onimus in eo quem facie Famburinus progresu à Severio-
si opinione deserenda ad laxiorem e benioniorem, quam
consuliramplectendam. Ita enim cercum pucat, re nulla
ipsus discustione indigeat, c duabus opinionibus probabi-
libus inter se pugnancibus de rebus quibuscum que (nihil
enim excipit) ad Calurem perrinentibus, Ceu ex praecepti
necellitare, seu medii, eam qux pro lese pugnat, postpo-
ni posse alteri, qua favet commodo e roluprati. Sed id
oblervari relim, recestum ab opinione, qua Favet legi e
Paluri quatuor gradibus, de tocidem accellum, ad aduer-
sam, atque ex his omnibus tandem scalam contrci; quo re-
ro illieatur, nolim dicere: id Colum assero in ed octo ora
dibus exeruenda a luis etiam dissentire.
Comicolius (l. F. 9. 25. ) omnium Socieraris scripeorum hac
in re severistimus, d antiquitaris TCHaX, atquC CO FOKtC
nomine minus oratus, et raro ab aliis ejuldem instituri
laudatus d cieatus, quamuis Doctissimus, in opinionum
probabilium consictu, nunquam paritur recedaimus à sen-
centia, quae stat pro lesc, quae rna illi cuta cAt. Suares 1O. 40
disp. 26. lect. 6. a Comitolio differe rno cancum gradu, rule
illius sententiam ralere de opinione qua ltac pro lere
semper seruanda, s Canciat res necellarias ad Calurem csi-
cacia medii de causa. Alii etiam e Societare id concedune,
si opinio ruta quae Favet rebus ex reroque capite medii d
praecepri ad salurem neceslariis, sic probabilior ee commu-
hior, id est frmioribus argumentis, majori numero Do-
ctorum rincat opinionem, qua Ctac pro libertare e com-
modo. Tandem Sanches (L. F. In decal. C. 10.) credit, SIn LOEO
ricae decursu sectanda sic haec sententia, verlanci ad minus
in articulo morris esle eligendam, ne de aeternicate peri-
clicetIE.
Ouid ad haec Famburinis? nihil istos sui instieuri au-
thoreSMOTatuE: uno audaci e praecipiti Caleu rransilit ho5
quatuor gradus ab illis accurate constituros; e veluri 29-
seres, ad legis ee laluris detensionem oppolitos, homi-
num cupiditaribus, rno imperu amolitur ee deturbac.
Maxime illi displicet morosicas Comirolii, qui Colam oxi-
nionem quae pro lese ctactutam censer, nec posse deseri
e aduerlam quamris paris aut maioris probabilicatis eligi
sine Deccato. Suaris prudentiam improbac, quod non pa-
tiaur relinqui opinionem, qua consulie mediis act Calu-

## Folio 78 — 1672256038:0158
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000158.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DTSP. I. SFCF. V
tem insticuris. Sed non dubiro quin rideat Sancher.
qualiionauum se meticulolum, quod morituris imponat
onus cutiorem sententiam eligendi à qua lanos exemerari
quare securitarem pollicetur (quidquid alii minentur) iis
qui delerunt opinionem pro lese santem, etiam tutio.
rem, etiam probabiliorem, etiam communiorem, etiam in
articulo morris. En Lector, quod promileram; parrem scalee,
seu recessum at opinione, quae favec Caluti distinctum qua
cuor gradibus. Focidem conticitur accelsus ad opinionem
aduerlam legi, quae cupiditari ee libertati indulseat: nul-
lius peccati rmbram lubesse concendie; si abiectâ priore
hanc sequaris: quo rero sradu probabilem liceat lequis
omnium minimo: non reraque probabilicare, led alterd,
vel extrinseca ab VnO AUThOTe CONETa inNUMeTOS, rel ip.
erinseca ab aliquo argumenro renuissima probabilitaris.
QuIX FCM RCC CEKTO, nec enidenter (re aliqui putanE) sed
probabilirer cancum probabilem Faciac.
Onis non obstupescat, ista doceri tanta Aducia de asse.
veratione, re Paniburihus nihil dubiter cerriora allerere,
quam re sua discussione indigeane: e habuisse laudato.
rem, qui sexiplorit ea sux Theologix Basi exquisite Fam.
burinum bonis moribus consuluisse: Non puto iltis elogiis
subscripturos Scubrochium _ P. Fabri eruditos e disere.
205 Societatis Theblogos, gui trac de LC agUnE canCa sen-
sus ee stili cognatione, re credam esse cundem Auchorem,
auernum alceri accommodasse; quae Ceripsc. IIli icaque
lonsistime absunt a Pamburini licencia. Ouinque opinio-
num probabilium classes distingunt: duas attingo, quae ad
rem nostram perrinene; opinionum speculaciue, non pra-
ctice aue recâque ratione probabilium; vel (quod in idem
recidic) probabilicer, non certo, rel certo etiam probabi.
lium. Ilanc rero quam rocent compertam Cs prudentem
prohabilicarem, Colam que cutam, non asciscunt ab vno
cancum probabilitaris extrinsecxe, seu authenticae, Authore
allertae, sed ab intrinseca de rationali quae argumentis et
Patronorum numiero vincat aut fere aequer probabilica.
rem opinionis pro lese Cancis, aut recumque certo ad
illam accedat. Sed Pamburinus lonse liberalior aut ge
nerOSiOT has distinctionum cricas Pemouet: Securitatemt
a peccato e à damnatione pollicetur, securis opinionem
excrinsece, auc intrinsece disiunctim, non certo, sed tan-

## Folio 79 — 1672256038:0159
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000159.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TAMBDRTNE LAXITATES.
tum probabilicer probabilem, de rno verbo tennissima
probabilitatis. Nemireris Lector, Tamburinum a cateris
omnibus in sua probabilirare constimmenda dissentire, cum
nec lecum conveniac. Nullum est certius Fals aroumentum
quam a scipso dissentire. Non caret hoc ritio Tamburi
nus; e cum fere omnes deserverie, sibi ipsi LePUIgNaL: ve
inde aonoseant omnes, quam periculolum sic hunc ducem
sequi. Audisti ad securitarem conscientix requirere proba-
bilitarem opinionis ab extrinseco eantum, et ab Auchore,
relabintrinseco et argumentis. Sed quasi huius doctrinai
illum paeniteret, reramque permiscet probabilicatem, dunn
responder L. F. C. 3. 5. 3. ad illud quaeserum an authocitas
ruius Doctoris sufficiat ad probabilitatem cutamr. R espon-
detinquam unum sufficere contra innumeros, a doctus sI,
rem ex proteslo tracter, firmam rationem pro le habeat,
nec appareat contra iplum aliquid connincens. Atqui hac
omnia ad probabilicacem intrinsecam pertinent: nili relis
Tamburinum secum conciliare, quod haec omnia quae re-
Terr neceltaria Doctori ad Faciendam probabilitatem pro-
babilicer cancum, non cerro scias, hoc iplo quod prodeane
ab homine communi opinione docto, accurato, quamuis
haec omnia dubio populi rumore (parla sInE.
Acquehuic fundamenco adstruit, ec inde quasi à Prin-
cipioimmoro deducit quacunque ex illo reculimus, nem-
Delacis elle tennißimam probabilitatem extrinsecam aut in-
trinsecam, re asserat nultum dari praecepcum singulare
Aidei, spei charitatis, et S quod admictatur nullum ad-
stringere ad amorem Dei eliciendum; quod exprestis ver-
bisnon designet cempus quo amandus sic Deus. Vnde sc-
nerarim hoc renuissimae duc porius nullius probabilicatis
sed manifectae falsitatis compertum stacuic principium, nul.
lum praeceptum oblieare, nisi sit determinatum: CUML CHIMI
non possit, reindeterminatum exire in executionem, non
censerur practice esse completum. Ouod si obtincac prin-
cipium, actum est etiam de primo secundae cabula Praece
Deo, imposito Eiliis honorandi parentes, Peruis dominos
colendi; cum desic sicut praecepro charitatis temporis de-
sionatio. Ex eadem tennissima probabilitate, eximit Alios
ab obsequio in parentes, si suspectae marres fuerint casti-
caris, de regibus jus belli in eos, qui praeter possestionis,
probabiliratis etiam iuTC VInCUNE.

## Folio 80 — 1672256038:0160
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000160.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DESP. I. SECT. V.
Sed quid non necellario deducas ex illatennissima proba
Bilitatenec immerico Sinnichius 5. 353. Contendit non lon.
ge abesle ab errore Libertinorum, acque illi renehendo adju
cum pandere. Illi censent, sol à humana opinione differre
necotia bona C) mala, cum qui aliquod facinus exultante
perpetranerit audacid, velus credens se ex fide, facere quod
male facit, enadere culpam, denique nihil esse peccatum,
nisi eorum opinioni, qui se peccare putant. Non arbirror
iis qui ica comparati sune, deesse probabilitarem ad min
nuS tenuem, qua non exear a finibus probabilitatis; quam
cutissimam cradie LaburinuS.
Sed ralidius hoc probari porest aroumento, quod ium
bis concra Caramvelem intors, ee nunc icerum sub hac
FOrma instauTO. Vel cuam de probabilitare renuissima re
oulam, cum nihil contra apparet convincens de cuidens,
vis inducere; nulla exccptâ maceria, vel censes inEPa Ce
205 aliguos fines cohibendam: Si primum alteras, omnem
fidem, religionem probitarem euerris, et Libertinorum
errores iniehis: si canca impiecate dererricus ad alteram
Partem confusias, nempe huic doctrinae metas praetioen.
das, cuam ipse rerulam euerris. Ergo omnino abijciendo
e improbanda est, rno ex iis capiribus, quod sibi, velom.
nibus probatis lesibus aduerletur.
Pxebatur prima pars argumeni; si probabilitas etiam
tennisima; nuIIa excepta materia, nisi cum aftulset eul
dentia vericatis convincens, sic licica humanarum actio.
num regula; expers omnis peccari auc periculi Caluris;
Frooliberum erit cuique opinari re libuerit de immortali
cate animae, de polthumâ d aeterna Fcelicitare aut pcend,
ac Tubinde de rircucibus ac riciis, quibus alcetam illarum
Correm consequimur. Liberum erie quod placuerit sentire
demundi orisine xeterna, alie remporaria, an creatione,
an aliunde existat, ec de aliis denique relisionis de hdel
fundamentis. Hlaec vero adeo execranda consecurio ne
cellaria est. Si ad licirum asensum Cufficiar quaecumque pro-
habilitas etiam rennisima, e euidentia absIE, quae men
Tem COninCAE. Requi in iis omnibus à me numeratis,
hincinde rraves, ec qua rix Polui possine difticultates oc
CurrunE, nihil enincens aux conmincens in alEerUEraM par
rem; Frgo liberum erie de cutum opinari quidquid placue
ric, cum nulsi parci subsic cuidentia conmincens, de omni.

## Folio 81 — 1672256038:0161
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000161.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TAMOVRLNE LAXITATES.
bus adhc aliqua probabilicas, ex in superabilibus arsumen
IIS, quae, dum parcem rnam mpnonane, alcecam dublai
e probabilem taciune: Frgo ex hac regula inducieur PyF-
thonismus, Christiana Ades, Religio e probicas fundirus
CHETFAMEME..
Si dicas immorralicarem anima; lbertatis nostia cunr
diuina praescientia, ec dininxe cum lua imimurabilitate con-
cordiam, aliaque id genus Adei mysteria denronstrari ita
euidenter, rerario convincatur, e nulla postie Colutio in-
era probabilitaris fines occurrere; re Theophili rerbis rear,
ludibrium omnibus doctis, immo censuram Ludicibus FC.
clesiae debes: e magnam de ce erpectationem excitares
apudomnes, si res laltem qua ad Ordinem natuIX perti-
nenc (qualis est immorcalitas animae, creario mundi) Cus-
ciperes demonstrandas, _ melius quam tuo in Decalo-
sum overe, de Republicâ Chriltiana merereris, si aperris
argumentis rem propolicam conticeres. Fr9o dum a te ex -
rectatur illud opus, parere nos agnolcere rariones qui
bus creario mundi; liberras increata, e nOAEX CUM PEX-
Scientia diuina consentio im pugnantur, non carerc proba-
bilicare exrrinseca a tor subcilistimis PhiloCophis, e in-
crinleca a cor disticulraribus insuperabilibus; quandiu cuin
dentia connincens cuo ingenio aduocanda detuerit.
Ouod sinon audeas hoc polliceri, scut nec Pores Praesta
re, nec aliunde cam immane et horrendum scelus queas
admittere; de his rebus quod libuerit opinandi licentian
cura vilum Caluris aut Deccari pericutum dum a cC expc-
ctamus; rel nouam probabilicatis detinitionem, ret me-
Eas, quibus curum a periculolo, honectum ab illesitima
lecernas; inceriiri Caruimus, aliisque consulimus à cuis
placiris, quali a periculolo morbo fugere, et remediis nos
munimus: quandiu scilicer inter legem de libertarem, in
cer necellaria ad Calutem e commodum fuerir opinionum
Pusna, seu quod idem est verinque probabilicas, Ctandum
Piolese Pro Calure, proimmorcalitare animae, proVnica-
ce exittentia e prouidenciâ numinis. Juia inde nusture
creari porest malum aur periculum, quod impendet, l 2d.
versa parri adhaereas. Id rero non solum cerrissimum, sed
etiam ex prudentia humanae lesibus cuidentissimum este
contendimus, in dubiis, scu controversiis, quae ad praxin
seu lalurem spectanc, curiorem paereiri esse anrexonendats

## Folio 82 — 1672256038:0162
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000162.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DTSF. L. SECZ. V.
id est opinsonu e e Pustantium, eam esse eligendiis
qua Htet pro lese et Palure, cui nulla slibesle poltt peccart
de damnationis quacunque Formido, Peu Formalem, seu
objectinam roces cum Cacamvele, qua nunquam porest
ab aduersa opinione abstergi. Ac h id contendas a reta.
etum, d omnem securitarem ralide assertam, opinioni.
bus jua probabilicer CEane prO libertaTC CONETA PraceptA
charitatis, jultirix ec. a ce exigent Athei de Flxrerici om-
nes, resibi communi cecum iure rivere dc opinari sings: do.
nec a re demonstrata fuerie quam nregane immorraliras
anima, de mundi creario, aur merire tuas opiniones no-
tra regula; in dubiis cutiorem partem eligendam, re sIS
illis exemplo: neque enim pores cohibere illorum opi.
nandi licentiam, nisi rel rei euidentia; quam Frustra ten.
cares, relnoctro principio quod in dubiis et probabilibus
_C.
Duo 2d calcem huius dispurationis obseriiari relim, quae
rim nostri arsumenti augene, et totam dispucarionem ab.
Coluune. Ptimum, (i obcincat Regula Tamburini, ex qua
cunque opinione probabili, nos beneagere, de lue pecca.
Eo operari; omnes Atheos ex Impios apud Deum exeulari
Vbi enim soluca a corpore anima ance divinum cribunal
Sabic; concestari porerie, se nihil egisse, nihil opinarani
Fuisse, quod a probabilicatis regula recederee, aur ab ipsius
exierit Ainibus; quandoquidem nihil onquam degerit aue
audiverie, quo convinceretur, le post morrem corporis
Supcestireni fore, de sibi de anceactâ vird rationem elle
reddendam. Ergo nisi relis omnes impios inconces esse
apud Deum; omnino damnanda est resula sennissima pro.
babilitaris, e Catcienda altera in dubis (s) controversii
standum proleze (5) salure. Addo alcerum summe obter.
uandum, ipsoliner Acheos d impios diffidere huic Pambu.
tini regulae, ec mulro seueriorem disciplinam à le exigere,
quam pariacur, aut exisar illa probabilitas tenvissima, quae
Tufticiae amonendis omnibus rieturum officiis. FTuiusno
Erx obseruarionis, duo repeti poltime ex superioribus
exempla. Primum ipla praetatione dedimus Soncinia
nOru, qui licet insenii habenas laxene quoad partem
Seripeurx Theoricam, d omnia quae fide creduntur mpste.
ria rationi humanae accommodent; severiores camen lune
Prxceprorum Euanselii Incerpreres d exactores. Aliud

## Folio 83 — 1672256038:0163
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000163.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TAADDRINE LAXITAZESS
Eremplum suppeditar Epicurus, quem seneca agnoscil
austerilsimum morum praeceptorem, e multis ex illo pro-
bat relaris sententiis, quae parum à leueritare Fuangelis
ablunc; qualis est ista honesta res est lata paupertas, et alte-
m illi sensunon dissimilis; vis fieri dives, cupiditacibus
est decrahendum, non dinitiis addendum: hic tamen seve-
ra roluptatis ex rirture Magicter, Cummam in opinando
liberratem rurpauie, suisque concessir. Terrium addarre
exemplum ex Carcesio, qui nouam Philosophiam indu-
cturus vel porius anriquaram L eucipi e Democriti inter-
polaturus, moner ad inquirendam reriracem, pexiudica
cas omnes opiniones esle abiiciendas, nec vilam susci-
piendam, nisi prius experimeneo ec ratione comprobatam.
Sed non paritur hanc cencandam inquisitionem de ij5, qua
ad colenda e implenda riex huimanae officia perrinene, li-
cet delis, nihilo minus quam de rebus Physicis in reram-
que parrem probabiliter disputare postis.
Arcontra recentiores ordine omnino praepostero, in
conculla esse volune dogimata, qua ad speculationem per-
tinene: quae rero ad ricam probe instiruendam conterune.
de quibus ipsa dubitatio, re inquir Cicero, senificationem
habet injaria Euis dispucarionibus Fere labetactane. Neque
se ruros credane ab hac accularione, s dicane sc Adei de
seligionis fundamenta indubicaca habere, nec regulis pro-
babilitarum subiicere. Sed non aduerrune, qua immOEa
rellent, convelli iplorum principiis: nec quod religione
infigune vulnus, illorumi industria curari. Non est noctra
Faculraris; quam Cemel axeruimus riam latiorem ad vluni
Probabilicatum lesitimum, occludere, rel arctare, ne Pro
rumpar morum licentia de impieras. Displicet illis princi-
Dium de se morali cerrissimum in dubys eo controvensis
iutiorem parrem esse elisendam: id est standum protone-
Aod officio, pro lege, cum consulit praecepris ec mediis ad
salurem. Floerno principio postune ad bonam menteme
revocari ipsimer Athei, qui de rebus omnibus dubitanc,
eticque magis in promipu huiusprincipii rim et necessa-
rium assentum aperire, quam de rebus occulcissimis ali-
quid cuidens, quod convincat afterre: vbi ergo hoc prin-
cipium quo rno cohiberi porest opinionum de morum li-
centia semonisticanquam durum, impossibile scc omnie
pellum euni, omnia dubirationibus opporruna lune, id

## Folio 84 — 1672256038:0164
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000164.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DISD: I. SECT. V.
que cerrissime allero; magis pronum Fore Acheo myiteria
tidei nesate a Delatos ommino collere, quam Pambu
rino allerere, nullum amoris Dei, Adei _ lpei prxceptun
sinoulare admirri; vel si quod detur, poste à nativitateiu.
Stificacum baprilmo, tocam ritam transigere ab ijspraece
pris immunem, eriam ipso mortis arciculo. Sed de hisla.
15.
An licita sint agninocationes, es restrictiones
mentales.
 Ouacuor coneroversiis cum Flicsphilo instituris su-
Perestricima de rsu aequinocationum ec restrictionum
mencalium, non aliena à suscepta dispucarione, cum sit
vel appendix ad probabilitatum regulas, vel ex illis co.
collariumi. Cerrum enim est, ce xequinocationes ec restri.
ctiones mentales permilturum, aut rsurpaturu reinnorias,
auc habicurum re mendacii (uspeCTaS _E COMPCETAS; PEOVE
de probabilicatum ru insederie sententia leuerior, aut la.
xior. Imo quodtirere, Caramvel laxorum omnium la
xissimus, cui probabilitas est vericas (ve loquitur) virrua.
lis, Ca omnimeda securitas, huinlmodi reltrictiones enta.
les in totum damnar; e Theolosix Fundaientalis numero
7282. neruosissime refellit his rerbis: Est mihi innata aver.
sio contra restrictiones mentales. Si enim continentur in-
tra terminos pietatis (5 sinceritatis, necessariae non sunt:
nam omnia, qua ipsa praestare possunt, praestabunt consi
enificantes circinstantia. Sicut cum Chrictum Apostoli;
qua Parris Acerni leGaTUM InFEFFOSANE, quo tempore su.
curum sic Iudicium se mundi excidium, responder se ne-
Eciro, nempe qua Patris legatum, a quo est illi praescriprum
mulca Cuo nomine homines docere, taciro rempore Tudi-
eii, quod nihil referret, plurimum RCceret ad Calurem ho-
minum id reseire: arque id Paris circuntantia InFEEPTCTA-
bancur eo Tensu Christum alias omniscium le nelcire elle
protessum. Eadem etiam sincerirare, nullâ aduocatâ ad
Traudem restrictione mentali, lesatus Principis, a Rege
ad quem micritur, rogacus, ad quid, ille cuius renit nomi.
8, et in quem paret bellum, licer cotius sei conlcins llli
ARTTCVEVS TBRFTVS.

## Folio 85 — 1672256038:0165
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000165.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
sit
RESTRTOTIONES MENTALES THEOPE.
Ad
illaes à insenuitate dicere porest seignorare. Padem lese
reus à indice quaelitus de crimine occulto, cuius nec le-
miplenam; nec rilam habet probationenz, nec lubinde in-
quirendi Facultarem, respondere porelt le eo crimine nOn
Eeneri. Ouod si tales dicantur (Prolequitur Caramuet)
et etiam ibi admittenda sint, obi desunt drconstancia
sienificantes (isnoscant mihi earumdem Auchores (5) pro-
posnatores) colluat humanam societatem, (5) tanquam pe-
stifera dumnandae sunt: quoniam semel admissa aperiune
omnimendacio C5) omni perjurio viam; C5 tota differentia
in eoerit, ut quod heri vocabatur mendacium, naturam
(s malitiam non mutet, sed nomen: itavt hodie jubeatur
restrictio mentalis nominari. Quod est virus condire sac-
charo, (5 scelus specie virrutis colorare.
Ouis ista non miretur à Caramuele seripea in commili-
cones, ee locios Belli, pro opinionum probabilicatibus :
Cui restrictiones mentales tucurae non lunt execrandx
cum eis Caramuel innaro odio aduersetur: IIOc rno
loco rir doctistimus aperuir quà esset indole, nemPC tOTS
ad linceritatem natuS, ec qua vi polleat ingenii: si eam
ad Ctabiliendam rierurem, ad trmandas, non larandas
leges conrutisset, nullus eo rnquam melius de Ecclesia, ee
et de renere humano meritus fuisset. Paucissimis verbis
complexus est cocam de restrictionibus mentalibus dispu-
tationem a Sinnichio per mulea capira Fulissime cracta-
eam, ee quae ipse tanquam seriba doctus de suo. inexhraulta
Thesauro profert Vecera ex Sanctis Parribus, Noua de luo
ingenio, et ex decreris Academix Louaniensis Anousti.
nianae doctrina, e disciplina seuerioris ac lanctioris ce-
nacissimae: Caramvet hac Paltem re non degener huius
Academiae alumnus, paucissimis rerbis pexsrinxie.
PARAGRA PH VS PRLMYS.
Summa disputationis antiqua ex recentis de re-
strictionibus mentalibus.
VAR necinoraumtore, nec inuule puco Lecto
ribus, C inculenrissimae ec amplistimae dispurationdes

## Folio 86 — 1672256038:0166
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000166.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DISE. I. SECZ. V
dem Cynoplim, ne qui doctissimi libri copiam non habenes
res scitu dignissimasignorent: qui rero leserine, rno con-
Spectu rideane hoc arsumento ad hominem concra Theo.
philum qua muleis capicibus habentur, per stricta breui de
contenta. Ad hanc erso Formam disputationem sinni-
ichii ec aroumentum Caramuelis reuoco. Plato censetur
ex Theophilo libro quem Ccripsic in parrocinium aequiuo-
ccationum inseripro splendor veritatis moralis, docuisle
licitum esse mendacium, e ex illo Origenes lib. 6. Strom.
apud D. Flieronrm. agnoscir se candem doctrinam hau.
sille, quam ex illo reculit D. Ilicronrmus epilt. 37. ec quam
Fuse detendit Caltranus Collatione r7. nomine Abbatis 10.
sephi: acqui mendacium illud quod Philo(ophi ec aliquor
Parres propuonarune, nihil aliud est quam restrictio men.
Malis, sine oracio mentalicer restricta: ergo est proprie di-
octum mendacium.
Arsumencum ridetur omnino connincere, quia fere
nocum constar propoltionibus cuidentibus et ab iplomet
duerlario conceslis: nam libro illo quem ad detensionem
Tessii, sub nomine Fmonerii edidit, e quem rerius cali-
vinem quam splendorem veriraris moralis inseriplillet,
ccum negorium in renebris perambulans promoucat, docet
allius libri capite 24. Siquivocationes es restrictiones men-
sales, si absque idonea causa osurpantur, pugnare cum hu-
mana conversatione, ideoque diligenter cavendas esse: (6)
nisi hujusmodi causa justa interveniar, non modo cum Chri-
ftianae simpliciratis recalis, sed etiam cum naturali vera
sitatis virrure male connenire. Quare huius libri capire
72. ec T4. TOcuS est in incerprecandis Pacribus, Origene,
Chrysoctomo, Cathano; eo (que concendie nomine men
dacii in rerbis polici, cuius copiam Faciune, de volune li
cicum esse rum, sicuc ellebori aliorum que remediorum
Incellisere locurionem mentalirer restrictam ex causà iustâ
honectaram: ergo nostri argumenci concedic secundam
propositionem seu minorem.
Verum inquie Sinnichius, Paris hinc apparet, quam
desperatae cau la Parrocinium Cusceperit Theophilus, cui
non poruerir aliter succurri, quam lustragiis Authorum
qui indidem improbentur, rnde ad suftrasandum arcel
fuatur, nempe ex ijdem locis, quibus allerunt menda-
eium subinde sicere; quod seilicez docuerint restrictiones

## Folio 87 — 1672256038:0167
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000167.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
RRESTRTOTIONES MENTALES THEOPU.
8X
encales semoras a circumstantiis quae illis sune reluri la
cocommentarii (re de Christodiximus) aliqua causa pol
se honectari, quod prima nostri argumenti proposicione
alerimus. Vnde ad illius reritarem demonstrandam con-
ferunt quae tradic Sinnichius toro capire T2T. quae nos di-
Stinguemus diversis probationibus, quarum prima ad ho-
minem ex Theophilo insinuara est. Ipse Cui libri cap. 2. nOt
audecPlaronem aliolq. Philosophos pursare ab ilto errore,
quod docuerint mendacium incerdum licere: Et quamuis
Deoindecens, e inurile sic, hoimibuSLAMIeN PUTaNEPTO
desse, ee corri posle tanquam condimento, emedicamento
quo peritisec doctis rei liceat, non imprudencibus, sicur me-
dicamentoru rus convenit medicisec aliis prohibendus est.
Acque hanc ex Platone doctrina Diuus Tlierongmus (lib. 10
contra RuHF. CaP. 4.) cestatur le legisse lib. 6. Scromatum
Origenis, iplum Faceri à Platone haultam, et à (e approba-
cam, de inde Flieronrmus libra r. concra Rutinum dicie
concra Origenictas, mendaciorum orgiis inter le Faedera-
105. Contirmacur eadlem prapolitio aliis ex Antiguitate
celtimoriis; nam Sixtus Senensis libro s. Bibliochecae an
nOT. 89. X 207. Obseruat huic Origenis opinioni Favere
Cherloctomum (hom. 33. in Cenel. _ lib. F. de Sacerd. )
Hlieronrmus epistola 89. dicir se eandem doctrinam retu-
lisse ex sex Scriptoribus Craecis cui primum risus Fuerar ad-
haesisse, sed dispucatione cum Augustino convictus, cam
abjecir. Ita enim habet, ex quo ostendi, menon ex definito
id desendere quod in Gracis leseram (nempe reprehensum
a Paulo Petrum piâ simulatione, Calurari et honestâ dis
penlatione, relisiosa circumventione e aconomid, licet
nihil DeccaHeE PCrruS) sed ea expreßisse quae leseram, ut
Lectoris arbitrio relinquerem vtrum probandu essent, an
improbanda C atranS COllatione Y5. SeCUTUS OpIMIONeM
Origenis, ee Forre Diui Chryloltomi Cui praeceptoris, seri-
bit taliter de mendacio sentiendum, atque ita eo otendum
esse, quass. natura ei insit Flleboriimminente exitiali mor-
b0 salubre: caeterum absque summi discriminis necessitate
perceptum, praesentis esse exiri. Et ideo capire 20. illius
Collationis vocac, Veilem (5. salubrem hypocrisim. d
CaP. 28. Mennacium pio colore contectum. Tuam C astiani
opinionem sicur Ruoultinus Flicronrmi, arguit Prolper
libio contra Collatorem Cap. 20. Hac lege ac Resi a 80

## Folio 88 — 1672256038:0168
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000168.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DESP. I. SECT. V.
veris praedicare, quod tam errent qui dicant semper esse
fallendum, quam qui definiunt nunquam esse fallendum:
sed ut neutro peccetur, vtrum que sectandum: quia nec sem
per declinanda falsiras, nec semper negligenda veritas
Non obseruarat hunc locum Rarnandus cap. 12. cum
Ecripht Casianum à nullo fuisse super hac re reprehensum
ante Dionysium Carchussanum, qui plus mille annis, Pro-
Spero Fuitrecentior.
Exhis omnibus elicitur argumentum invictum, quo
retelluntur tam quam pura mendacia inductae a recentiori.
bus ex causa restrictiones menrales. Cercum est eo senlu
ab Ausustino ac Prospero damnatas, ec a Flieronsmo retra-
Ctatas, quo antea propusnauerat, et ex Origene, aliisque
Parribus Craecis relacas Cubjecerat Lectoris ludicio; alias
allorum dispucario aeguinocationibus cora laborasser, et
Duonassent clausis oculis Andabarice, quod nequic dici
Talua tantorum Parrum reverentia de cruditionis tame:
acqui certum est Origenem, Flieronrmum, aliolque Pa-
ires non sulcepisse Parrocinium mendacii aperti, led ve
Purabant, ex causa legitimâ reltrictionibus purgati de ho-
nectari, sicur illos incerprecantur Lelsius et Rarnauldus: nec
credibile est roluisse Apostolorum principes aliud genus
mendacii admisisse, ab illa re pucabane limulatâ culpâ Pe.
eri; ec reprehentione Pauli. Ac quocum que colore autnO-
mine exculerur id mendacii genus, in illud Cummo zelo
exarterunt Augultinus e Prosper, ex omnino inexculabile
censent: quod apertius est de Auoustino, quami de Prospe.
rO: nam Epistola r9. reiectâ authorirare sex Scriptorume
Parribus Craecis, quibus se curabatur Flieronrmus, oppo.
nic Ambrosium ee erprianum, e tandem concludit:
Veruntamen ipse mihi prohis omnibus, immo supra hosom
nes, apostolus raulus occurrit: ad ipsum confueio, ad ipsum
ab omnibus, qui aliud sentiunt provoco, ipsum interrosans
intervello, (5) requiro in eo, quod serix sit ad Calatas, vi-
disse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem enan-
selii, eique in faciem propterea restitisse: quod ea simula-
tione sentes Tudaisare corebat. Verum verum seripserit, an
forte nescio qua dispensarina falsirare, mentitus sit ? (9 au-
aio cum Paulo superius in einsdem narrationis exoroio reli-
iosa voce mihi dlamantom, qua aurem seribo vobis, ecce co-
ram Deo quia non mentior. Dent veniam quilibet aliud opt.

## Folio 89 — 1672256038:0169
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000169.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
RESTRTOTTONES MENZALES PHEODH
nantes; eso maxis credo tanto apostolo in suis, C pro suit
dirteris iuranti, quam cuiquam Doctissimo de alienis litteris
disputanti. Elis acque aliis Augustini arsumentis convi-
etus FTieronrmus ab Origeniltarum ovinione (quos (upra
relatus dicebat orgiis mendaciorum incer se confaederari)
concessit in Ausultini, ee Crpriani sententiam libio con-
era Pelasianos sub nomine Crirobuli edito, re iplemet
Augultinus annocat. Epi(. 260. Ergo Flierourmo de lancto
Augustino purum mendacium elt, quod rOcant recen
ciores restrictionem mentalem.
Idem argumentum porest rrgeri, ex contentione qua
incercessit inter Prosperum et Collatorem, quod ilte ad-
miereret re licitas huiulmodi restrictiones, quibus laudat
lib. 5. de institutis Monachorum, Cap. 37. Abbatem Arche-
bium circunvenisse fratrem, quasi mendacii charicatis,
quxe non asit perperam, nec consaudet super iniquitare,
inquir ex Apostolo, sed addere debebat ex eodem, charita-
cem consaudere rericati, ac proinde succensere Falsraci:
nec admirtenda est altertio Paradoxica collationis. 17. Cap.
27. Poruerunt quidam per mendacium iustificari; de con-
tirmat exemplo Rahab, quam cap. 20. dicie in terrâ viven-
tium plantatam promendacio. Sed rerius Anoustinus libco
Contramendacium Cap. 25. Non est in illa remunerata fal
lacia. sed benemolentia: benignitas mentis non iniquitas
mentientis.
Torus hic liber ridetur seriptus concra has rectrictiones
mentales recenciorum, quae nullis carene ririis, quibus
mendacia laborane; immo addunc Fraudem ec dolum,
quibus insticutio locutionis humana, ee Tubinde tora (0-
cietas, Fides, de Religio cerrius evertuntur, squain apertis d
cractismendaciis: Quia ve inguie HTilarius lib. 20. de Frini-
cate, sensus non sermo fit crimen, e anriquum mendacii
venenum sub blandiori aequivocationum et menraliuni
cestrictionum vocabulo propinan.

## Folio 90 — 1672256038:0170
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000170.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DFSF. L. SECT. V.
PAR AOR A PHVS SECYNDYS.
Laxitates recentiorum de restrictionibus
mentalibus.
On exiltuno Castianum et Oris enem in honestanda
L’al mendacio eo prosressos, quo Sanchez, Ragnaudus,
_Tamburinus aequinocationes promouerunt: nec quo
etiam ipse Suares recentiorum prudentissimus deduxie.
Duis enim ica aperre huic caula Cauic, re primus ex iis
quatuor enumeraris, qui libro 3. in Decalogum Cap. 6.
Possant, inquie, absque mendacio verba 0 surpari, etiamse
ex sua significatione non sint ambigua, nec eum sensum
verum admirtant ex se, nec ex circumstantiis occurrenti.
Bus: (sicut de Christor ab Apoltolis, et de Reo à Judice
criminis occulti interrogaris diximas) sed tantum verum
sensum reddant, ex aliquo addiro mente proferentis reten.
+o, quodeum que illad sit: vt si quis interrosarus. seu sponte
quocunque fine etiam recreationis causâ, iuret se non fecisse
quod reverafecit; intellisendo intra se aliquid aliud, quod
non fecis, vel aliam diem, vol quoduis aliud addicum: re-
veranon mentitur, nec dejerat: sed tantum non diceret ve-
riratem determinatam, quam audientes concipiunt, Es
verba in se senificant, sed aliam veritatem disparatam.
Sanchez laxitarem, contirmar Rarnandus; nec ommino
abnuic Suares libro 3. de iuramento, capite r0. rbi insinuat,
ex ex illo altumit ec Fusius explicat Fheophilus libro z. am-
phybolosie distinctionem, in sensibilem quae inest rerbo
auc oracioni plura disparate significanci, quorum tamen
rnum porelt incentione loquenris, aur circunstantiis
adjunctis designari: ec in mentalem quae cum accidic, cum
exteriora verba habent significationem propriam comple-
cam, in qua verum senlum efficiant; distrahuntur autem a
propria significarione per aliquam reltrictionem interius
conccpram, nec aliis circumstantiis explicatam, quam ex
corrupcelahominum, qui aliud Cenciune, aliud loguuneur,
 qui Fallences malunt occupare quam Falli. V Purpationem
huiulmodi verborum agnoleit Falsitatem continere; a qua
camen existimar purgari verbis menre conceptis. Tis ia-
en aequivocationibus dicis, qui illas v surpant hoc emercari.

## Folio 91 — 1672256038:0171
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000171.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
RESTRLOTIONES MRNTALES PHEODH.
6). L
ot cum ex iusta causa ita se serunt, itemque cum veritatem
nudam (5 euolutam proferunt, fide careant. Sed candeimr
concedit ex caus à graui polle innoxios else a mendacioe, à
Periurio: hoc practice curissimum dicir. Suares: immo(quod
aic Sinnichius canto riro indignu) docet rudes ec imperitos
qua ratione huiulmodi Amphibologiis postine luascosita-
riones obuoluere; et lid nequeant capere prae nimidiono
cantia aut Cupidicate, putat illos immunes a cuspa Fore,
Sincendant nesare rel attrmare eo sentu, quoillorum di-
etis beneticio restrictionis mencalis possit reritas constare.
Sed quasi riro srauistimo religioni esset (re rouera debuit)
ista docuisse, ad dic relur retractationis loco capire lequen-
ci: Ouando solum suppletur sensus per internam additionem
mere voluntariam, probabile est non exeusari proprium
mendacium e5 periurium; licet sit res, inquit, dubta: e
quamuis à periurio eximae, nOn audet TaeH a SrauI
peccato abloluere.
PAR AOR APHVS TFRFTYS.
Tria Tamburini paradoxa ex restrictionibus
mentalibus.
ED mulco liberalior et laxior Famburinus. Videtur Ca-
Onecotine scripsisse, re qui se praecesserane Authorum
laxitates omnes superarer. Diximus arriculo luperiori, quo
deduxerir securicarem probabilicarum nempe ad silum re.
nuissima: _ cum rarios diltinxerimus gradus, monstravi-
mus distare d Sanchez, 5. oradu, 7. a Suares, 8. a Comitol.
nempe summo quem Physici StatmunE extremum inteT
calorem de frisus incensistimum. Elic etiam mulcis Pa-
radoxis a se primum inventis, quasi Paralaneis, a reliquis
Doctoribus etiam Cui insticuri lonoissime distat: nec du-
biro quin relie videri quasi in laxandis conscientiis olo-
riam et singularicarem afFectasse. ITuius generis est quod li-
br03. Cap. 3. aPPerie certum esse, iurare verbis aequinocis cum
causa perinde licitum, ac sine causa illicirum esse. OuA
Paris reritatis, ee xque receprum sic apud omnes honesta-
si posse quacum que causa iuramentum aequiviocu, ac sino
causa damnatur: cum hoc rlcimum omnes rno ore alle-
fanc, et ses sc aperra: quandoquidem omne rerbum

## Folio 92 — 1672256038:0172
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000172.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DESF. I. SECT. V.
oriolum, seu sine causâ ec sine honesto prolatum, obno
rium sic culpx e iudicio Divino; quanto magis iuramen
Eum: Altera vero Paradoxi pars sc contra consentum
omnium Theologorumm. Nam Soro lib. 8. de iuctiria
Qualt.F. aFc. 7. ita habet emersit dubium. vtrum iurare ex
terius ficte. sine intentione jurandi. sit peccatum mortale:
quoniam de veniali non est dubium, quandoquidem qui di-
cit se inrare. (5 non ivrat mentitur. Ergo lis est extra con-
trouersiam posira inter verustiores Theolosos, iuramenta sine
iurandi animo, etiam ex causâ, illicite proferri. Cum ta-
ien Tamburinus certum relic esse, ab omni culpa exculari
huiusmodi iuramenta; led longe recedie non lolum ab
antiquorum e exrraneorum menre, se d eriam ipsius Sua.
ris, qui huiusmodi iuramenta accusat de grauis peccati
mortalis ex genere (u0. Neque enim pocest nomen Dei
ficte astumi ad iurandum, nisi rane allumatur, id est ad
decipiendum, Pocius quam ad contirmandam verita,
cem: quid aurem ranum masis quam ipla Fallacia et de
ceprio, qua non solum irrogatur Dei nomini iniuria,
Sed etiam resoluitur vis iuramenti ee lancticas violacur
Cum nequeat eius concemprus efficacins induci, quam
Si cibi perluadeas posse adhiberi iuxameneum, nulla in-
rentione iuranidi: Id iplum contirmari posset rariis exem
elis ex Suares, Caierano de aliis. Si liceat Aicto animo
iurare, ex metu, rel alià̂ quacumque de causdi; quid.
ni proterre blasphemias re arguit suares: quidui idola
colere in speciem, animo ab idololatria alienisimo: ne
ex Caietano rrser Socus: quod tamen Actae idololatria
genus, impucatur Marcellino Pontitici in grave crimen,
de illud eluie multis lacrimis ex calamicacibus: ee ne in
illud incurrerent Chriltiani, exFrCMa QUA qUa FOrmentaA
Treannis passi sunt: qua honestâ ex Famburino simula
tione poterant eAfusere. Ac non ita riri lancti ne dicam
de intaro, sed nec étiam de nudo mendacio sentiebant.
Nonita Propheta RegiuS PFal. 33. nec Augult. in illum l0.
cum: Duis esthomo qui rule ricam. Ouis est homo inquie
qui rule ricam 3 En merces de pramium, sed quid illi
comparando praeseribic: Prohibe linsuam cuam à malo,
et labia cua ne loquantur dolum: in quae rerba Augustinus,
Interrocati quis est horno qui vult vicam? Respondebimus
aos velle vicam, e5 ipsam sub ipso percussoris ictu veriia.

## Folio 93 — 1672256038:0173
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000173.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
RESTRTCTIONES MENTALES PHEOPH.
dem sernabimus in testimonio, mortem contemnemus i
mundo. vicam consequemur in Caelo. An Forte servabie
veritatem in restimonio, qui Famburini principiis imbu-
tus, iurac exterius sine iurandianimo. Juis ergo criereus
doli, quo a rica aeterna excludimur iuxta illud Propherae,
Labia rua ne loquantur dolum, sinon solum rerbum, se d
etiam iuramentum exterius serio prolatum, cum deest
animus iurandi; doli rarionem nec nomen habeat: Cum
tamen ex Augultino nihil aliud sic dolum loqui, nis
aliud labiis promere, cum aliud clandatur in pectore: Peu re
habet Sermone +4. deIdiversis dolus sit; quando aliud asi-
tur, aliud simulatur, quando aliad est in intentione, aliud
in factis.
Nec dicas ceticte, non vere inrare; hoc enim artificio
non enacuatur, sed duplicatur malitia; pam ex Diuo
Thoma 2, 2. GuaCt. 89. arric. 5. ad terrium, iytamentum (-
mile est remedio quo; recumque efticacius sed nocentius,
nili opporine adhibeatur: quia ve dicitur Ecclehrastici 23.
sExultraverir (id est deceperie fratrem) delictum ipsus su
praipsum eric; ec si dissimulaverit (id est fctum verbum
auc mendacium induxerit) delinquet dupliciter; (quia
simulata aequicas est duplex iniguitas) X si in racuum ius
raverie, (id est sine iusta e neceslaria caus a) non iustitica.
Bitur.
Ergo iurameneum quacuingue causa Rictuin illicirum est
dipeccatum. Aliud addit paradoxum longe srauius e
acrocius primo; nam i quaeras qua caula postic honestare
rerba aur iuramenea aequiuoca, Suares, Rarnauldus, e Ca
ceri tere omnes cranistimam requirunt; ac Tamburinus
lib. 2. Cap. 3. Sutticientissimam Iatuit rnam libertatent
rtendi aeguivocationibus, qux rix rili deesse Poterit, A
illam meciaris principiis Tamburini, id est renuissima pro-
babilitate, quare propolita illa quaeltione, an reUS InTEETO-
sacus a indice, non camen omnino certuis, a legitimus
sit; debeat ad eius mentem respondere; ad hoc allerie nul
larationeceneri, etiam Liiudex instet Centuris: quia in-
quitrens (0) testis ins posident otendi aequivocationibus, ex
causa: à quo ivre non possunt deturbari propter dubium le-
sitima interrosationis. Permictit ergoreo ex celti deludere
iudicem perpecuo arrificio aequivocationum sensibilium,
auc mencalium; nec illi placer quorundam exceprio quii

## Folio 94 — 1672256038:0174
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000174.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DFSD. T. SECT. V
id ius concedunt reo de resti, impendence graui male
non modico, qualc est mulca modicx pecunia. Sed hosin
quit Tamburinus, sequi non possum, quia ins aequinocandi
praevalet. sve crave. sine leve damnum timeatur. Tanri
momenti est apud illums aequinocandi libertas, ve illius
Teruandae causa eludi e peruerri postit quacum que iudi.
ciaria poceltas, quancum liber probabilis d recepra; l ali.
quod dubium subsit oppoliea sentencix quae Favecreo, vel
renuissimam probabilicaremi affexar. Ouid s legirimus sir
iudex, et ex nullo capite exculari polsit reus à reritate 
cenda; poteritne illam aequivocationibus obuoluere, e
nesare ob ricae periculum quod incurret, si sincere respon-
deat Adhoc Famburinus libro certio cap. 4. 5. 3. Felarà ee
reiectâ antiguorum sententia die recentioribus post accura-
tam discusionem; visum onus esse supra natura vires, reum
oblisare, ad ferendum testimonrum capitale contra se ipsum:
ac proinde probabile ee curumi esse, reum minime obligari
2d Facendum crimen morre puniendum. Iis recentiori
bus ita ordicus adhaeree, re antiguorum sententiae nul-
lam inerinsecam, sed Colum extrinsecam probabilitarem
concedat, ab authoritare Doctorum, nempe Ausustino;
Ambrosio, ec alis 55. Parribus de Theologis. Nec placer
Tamburino exceptio recenciorim licere reo aequiuocatio.
nibus deludere indicem, h aliqua spes aftuloeat cuadendi
MOFEeM. F90 vero censeo (inquie) etjam nulla elucente tali
spe, salrem a mortali esse etiam hujusmodi reum exeusan
dum; excipio, inquit, casum haresis; nec placet quorundam
Theolecorum limitatio altera; qu’a aquivocationum dant
ius, ob solum vitae periculum, non exilii, Triremium, infa-
mia cansa: ac contra, inquic Tamburinus, ad hac tam era.
uia mala, perinde ac ad mortem avertendum, iusnatura nos
armat, immo nos oreet; led quid randem de malo leuis
Respondeo, inquit, à mortali fortasse excusandum: quia de
iure natura videtur esse, et ne leue quidem vulnus mibi
ipsi insticam 2 vel quia si agitur de poend leui infisenda,
videtur leuc, e non rigorosum superioris praecepcum:
vel quia ex nesatione calis vericaris non Oritur gra-
ve malum Reipublica, s Colum leuis poena sC impo
nenda.
FTac responsione non solum recedie Famburinus a com-
muni sencentia Theoiosorum ex Diuo Thoma, qui lesi

## Folio 95 — 1672256038:0175
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000175.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
411
nt
RESFREOTIONES MENTALES LHEOPH.
timo iudici re vero superiori saruunt esse parendum, nec
polle nesari rerirarem legitime incerrosanti, citra mortale
Deccacum; led parum etiam secum conenic: hic enim rrsCE
de iure natura esse, ne leue mihi vulnus insticam: X LameI
Supra ex illo reculimus, ad tormenta damnaque sraiie
vitanda, posse quemlibet sibi falsum crimen imponere, etiam
si mors sit inde securura. Si enim ius naturxe obstat, quo-
minus quis etiam sibi leue rulnus infigat, qua ratione pa.
tietur, ve quis seipsum interimat mendacio de calumnia
Contra insnaturX, quae prohibet ne quis rleroncam sibi
morrem inferat; cum contra secundum ordinem iuris, à
iudice interrogatus imposira necessitate respondendi, 2b
illo cui debet parere, non a se iplo, sed ab alio interimatur.
Superiora paradoxa videntur posteriora vincere d augeres
Retere idem Author lib. 3. Cap. F. Guaelitum, an liceret ad
Fallum iuramentum inducere cestem, qui bono animo rem
putat veram; sed authori ad iurandum compertum est
esse Fallam: ad hanc proposicam quaectionem dicit se pri-
inum respondisse, inducentem ad iutamentum peccare
mortaliter; quod perluadeat Deum aduocare in cestem
falsi sibi comperti; licet is quem inducit, excusetur ex ignon
tantia de bona fide: de hoc Cuum consilium contirmabae
exemplo illius, qui instigaret cbrium ad incessendum con-
cuneliis parentem, vel infantem ad blasphemandum
Deum, rel seruum ad laborandum die quemignorat Felto.
Addere porerat plura alia, re l quis perluaderet viro, inire
marrimonium, vel initi officia obire cum sibi cognata.
cuius camen macrimonii impedimentum esser illi iono-
tum, se consulenti cognitum: quibus exemplis cuincitur
Secundas Pamburini curas et cogicationes, non fuiste ex
receri proverbio primis meliores ee prudentiores: pris
num enim consilium recractarie commentiriâ qua-
dam differentia inter exempla allata quibus nicebatur, et
rem subiectam, in hoc politâ, quod qui auchor est ebrio
conviriandi parencem, seruo dic Felto laborandi, corno(-
cit eas actiones marerialiter pranas, e nullo modo indue-
rerllam bonitatem, ac proinde nec incendi, nec pertua-
deri polle: at inramentum, inquie, quod sine damne proxi-
mibono animo iurantis fu, etiam de refalsâ, actus est stu-
diosus relisionis, quem porest retinem inspicere, qui Pet-

## Folio 96 — 1672256038:0176
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000176.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESF. I. SFCF. V
sundet iuramentum rei Fat(X: acque huins inventi eaudie
rix sui compos addie, subrilis alicui videbitur, sed cerre
vera distinctio. Vr si penetretur; censenda sit in posterum
probabilis, hac sententia ab rurtado inventa antea impro-
babilis, donecista nona cogiratione accessii illi probabilitas,
ad minus aliqua cenuissima, sed reuera nulla accettir: quid
enim divet ad exemplum serui inducti ab hero ad colen.
dum agtum, quod opus seruile potelt Audiole eri à servo
obediencix aur iusticix caula: quid de viro cum cognari
iuncto, cui debitum reddere patat opus elle iultirix? quid
ceriseas si quis ex ionorantia invincibili colat diabolum.
quem Falso pucac Chrictum: vel adorer holtiani quam
etiam exerrore putar consecratam; i Cec subtilis illa distin.
etio Tamburini; non Colum non eset curanda ignorantia.
qua diximus hos omnes laborare; sed eciam Fouendo.
quandoquidem non iminus ex vircace relisionis cultum
latrix exhriberent Diabolo; aut holtix non consecratu,
quam ilte ex eadem virture religionis iurarer. Sed non
adverrie, quod non solum Bannes e Siluius, sed ex suis
etiam Coninchus d Valenria docene quameunque igno.
rantiam rerum quas ad Calutem reterr scire. de rnde eri
Stanc actus, quibus riolatur lex; e Cunc ad minus materia.
licer mali, esse quandam miseriam de genus mali, cuin
nos pudere debeac; cui simus obnoxii repugnance natur,
iuxra illud: vanirari subjecta est creatura non volens: de
proinde rera sir miseria subleuanda ex Charitare, doctri
na e correctionis beneticio, reluti quodam spirimalis
elemosina genere: acque adirionendos esse qui huiulmodi
ionoranciâ laborane, maxime, inquie Siluius se spes sit
emendationis, (5 nullus sit metus maioris mali. C altrovi.
taus addic, nos ad illam correctionem teneri, sive ignorantia
sit juris positini, sine naturalis, sive ex officio debeas cor
risere, sive ex sola Charitate: Nec hanc correctionem exi-
sic Colum homiinis bonum, sed etiam honor Dei, ecip.
sius legis reierentia, ne à re rel ab aliis violetur, quocum
que genere peccati eriam marerialis. Plac inulto sunt se
lidiora quam excosiraca à Pamburino distinctio.
Nec dubium est quin ex rlcimo paradoxo exculare pol.
sec Pcholasticos, qui re luum cursum probent, ec muniant
sibiiter ad oradus, a lubinde ad ofticia e beneticia, adhi
bent in reltes ex amicis duos, qui rei sibi inCOMPEK,
suspecta

## Folio 97 — 1672256038:0177
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000177.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
RESTRTCTIONES MLENZALES PHEOPE;
97
eriam Falsi, rerbo, et Ei relis iuramento fidem Faciant, illuir
Cedulo lectiones Frequentasse, ec ex hac perlualione quod
rem purent veram: ee cum iuramenti ex Tamburini re-
Sula sic actus sudiolus et religiosus, mirum tamen est illi
elle Religioni, gratiam Facere ijsteltibus iurandi, se vi-
disse anricum frequentantem Scholas: sed cum obcen-
dant hocrnum re celtimonium perhibeane de anici dili.
senria in Frequentandis lectionibus, hoc perinde illis est
ex regulâ Lessii quoties licirum est rei oratione ambigua
rel cacira restrictione: eodem illre porest addi iuramen-
tum; l necessicas vel caula postuler, qualis Cuppecit Scho-
lastico adcundi eradus magisterii ad benetieia obrinenda.
vel seruanda, ee ne intamiam, aut parentum olensam
incurrat, si repulsam a gradibiis patiatur. Sed Tamburi
no e Festionon fuisser astensus Gerson, qui de Cancella-
rii Parisiensis Academix abdicando munere cogitabac;
quod non posset à sradibus Acadeinia repellere immeri-
eos prosellores: censebatque tolerabilins nullos habere
quam imperiros, quales sunt qui eo obrepunt iuramentis
de restimoniis ex Tambutini resula: hos vero re climinarei
Pacultas Theolosica Louaniensis, olim decrecum edidit, et
hodie num seruae, neminem ob aliquam in ipsa promon
tionem suscipi posse. Seu admicri, nisi legitime doceat,
omnia se ad illum oradum, quem consequi nititur; LC
quisita; absque dolo olim impleuisse.
PARAOR APHYS OTAREYS.
Censura Lademia Lonaniensis in iuramenta cam
restrictionibus mentalibus.
m Academia Louaniensis nulli eorius orbis Chrictia-
Lni decedat; nec praestancibus, omnis cruditionis ee
rircucum genere protelloribus, nec leriprorum numerO de
monumentis, nec rictoriis ab harekreporratis, aut lum
mis denique in Fcclesiam meritis e rebus praeclare geltis:
Hloccamen nomine eminet quod Schola Tubrilitates quae
praecipua laus sunc plurium, ec quarumdam rnica tere
cura, linguarum peritiâ ec eloquentid ornet, ac perpetua
Panctorum Parrum lectione condiac, Fraditionis Ecclesia
e Doctrinae Ausustinianx renacissima: quod Praerer in

## Folio 98 — 1672256038:0178
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000178.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DESD. I. SFCT. V
numeros luculentissime L udOniCuS SOTO MLaIOE PaCEREIIM
Liccerarum Cancabrioa in Anglia, Conimbrix protessor
emeritus, quibus clausie rltimum religiolssima rirae diom
verbis, celtatus est eadem diei Penrecostes hora, qua spi-
ricus Panctus delapsus in ApOstolOS, TuOS Fratres adstantes
ita compelans: Doleo fratres inei in me deliderara discipliu
nae relisiolae, quam à puero roui, exempla, quae nec mon
do praeltare per mortem licer; led cum coram ritam in
commentandis Pacris Libris, e lecticandis Parribus derri-
nerim, hoc habetore rlcimum emerici Protelloris moni-
tum: Tuidquid Capio Academix Louaniensi mex matri ac.
ceptum retero; illa me Angustinianae, id est Cacholica D9.
etrina parissimo lacte aluie, de cui semper adhaesi, illi im
morior, e robis anthor sum ne patiamini ros nonis et
nuperis inveneis ab eo Canctistimo Doctore ee Magistro
gratia abripi. Nec dicas aliquid e gloriâ seruarae e deffen.
Ex Doctrina Augustiniana decractum Louaniensibus
Theologis, praepoctero Baii ec Tansenii in Augustinum
aftectu, nec meliori eius mentis incerprecatione: nam
praecer quod haec culpa est privacoruri, non Academix;
quid mirum si eius Doctrinae, cuins Sudio Aagrant omnes,
qua rna palcuneur, deliciis et quali torrence volupratis
velur a rino largius eporo ebrius rnus aur alter impegerie
d celpicarie: Sed hanc tor in Fcclesiam meritis compara.
tam gloriam auxie innaro quasi odio in laxiores opinio.
nes; id est in periculosistimas corrupcelas, quibus perpe.
cuum bellum indixie; et haud scio an quid quam ex illa pro.
dierie eius Auira pietace e cruditione dignius, id est AU.
rustinianum e Christianum magis, censuris e decreris
Theolosix e veriu (que Turis profeltorum quibus à criginta
amnis damnauie qua (dam iurameneorum Formulas aequi.
vocationum id est perjuriorum plenas.
Primuni quidem quodnam peccaci de monstri genus
Tuscipiane debellandum hisrerbis elesancistime describunt.
ouidam cum professionem, vel magistratum, sub lese prae-
stitae, vel praestanda inteeritatis a nundinationum sordibus,
acceperint, eamque pecuniarum E5 munerum acceptione
aut collatione apercissime violaverint; audacter iurant, eam
se prabitisse; videlicet (sient mentis restrictione principem
suum ludificantur, (9) iustis ac necessaris lesibus illudun)
qua non acceperint vti non nemo, publice: vt ali, non ab

## Folio 99 — 1672256038:0179
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000179.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
RESTRIOTIOHES MENZALES PHEOMHS
99
indignis: ut alii, non oltra solirum: atque huic sua inter-
pretationi aut restrictioni probabilitatem so conciliare pu-
sant hoc duplici colore, quod Princeps canere velit ne in-
dieni obrepant, necienota sibi princeps dona E munera tollat
nec in illorum authores animaduertat.
Provolito genere peccari, nec taciris reorum exculario
nibus, le damnationi e censurx Academia accingie, his
rerbis, quae non minus ejus piecacem ee zelum, quam eru-
dicionem resipiant: Non minus dolendum. ( paris esse
infaeliciratis imperitorum animos propriis cupiditaribus ita
obscuratos, ut veritatem inter ethnicos indubitatam, peritio-
ribus quasi dubram discutiendam subjecerint, quam huius
modi peritos cupiditaribus alienis 2 sque adeo lenocinatos
et rem lucidissimam cortuosis rasiocinationibus obruere
velle videantur.
Hac praetari, celis ralidissimis, id est argumentis ex AU-
oustino accurare collectis damnant periurii huiusmodi
Formulas, quod nulla restrictione declinari postie, quia ve
ex Fullio relerune frans adstrinsit, non dissoluit periurium.
idque primum incorquene celuim, huiulmodi iuramenta
incurrere in apertum C5 Oecumenicum luminis naturalis prin-
cipium: quod ex Augustino sermone 28. de verbis Aposto.
lieuincune: da alium qui scit falsum esse (3 dicit verum: (5)
jurat tanguam verum, sit quod scit falsum esse. Ouales lune
quorquot daris auc recepris muneribus iurant sine rilo
commereio dignirates adiuisse, aut conculisse: videris ad-
dit Ausustinus quam ista detestanda sit bellua (5 de rebus
humanis exterminanda: quis enim hoc fieri velir? Omnes
homines talia detestantur.
Addune deinde, et multis elesantissime prosequuneur.
huiusmodi uramentis. societatem humanam euerit, emo-
tis duobus, quibus nititur fundamentis, nempe lesitima
pracipiendi authoritate; Co) iusta parendi subditis imposita
necessitate: abruptis quibus sernatur totidem vinculis,
nempe locutione humana corrupta; Cc, inde abrogata, quam
mutuo praestamus eo exisimus fide dictis nostris habenda
quis enim necet, cum qui sponte sua, nemine nisi propria
ambitione assequendi honoris impellente, uoramento se se in-
serit, aprincipeinstis (5 necessariis de causis consticuro ad
rempablicam recte administrandam; non aliter posse iurare,
quam secundum mentem principis (3) staturi:; nam ve

## Folio 100 — 1672256038:0180
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000180.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
10C
DESP. T. SECT. V.
Rugustinus Epistola 24 expectationem eorum quibus its:
ratur, quisquis deceperit periurus est: Cs Terculianns
lib. 4 contra Marcionem cap. 38. hoc statuit etiam in pri-
natis colloquiis aliud consulenti, aliud respondere esse ho-
minis dementis; (5) ex Tsydoro, qui ita alirer juret E5 res-
pondeat, quam cui iuratur intellisit dupliciter reum esse,
qui C5 Dei nomen in vanum assumat. (5 proximum dolo
capiat; Sanc _ quis rnquam lic locus huiulmodi sinceris
iuramenris, cum omnino necessaria fuNE, CuM ex PraeceptO
Principis legitimo iurandum ec respondendum est: quis
ivirur dubicet hic Aidem Racuro Principis, e expectarioni
Reipublicae deberi, nisi qui dolole iurando omnem loguen-
disincericarem, de iurisiurandi Aidem ex hominibus exter.
inacam CupIE:
Addunc exempla ethnicorum, nec vero inguiune, ista
tam obscura est veritas ut in solis Doctoribus Eeclescasticis
quarenda sit: vidis eam, scripsit, opereque expressit impie-
tas Paganorum. ut pietas Christianorum erubesceret.
Subinde adiungine exemsplum Recilii Reguli, qui hostibus
non per Sacramenta Dei veri, sed per damonum inquina-
menta iuramento austrictus, non putavit sibi ob atrocia tor-
menta, quae impendebant redennii et rurauerat ad hostes,
licere in his ansustiis aliqua inrandi dexteritate (ibi sub
venires Periurum enim se omnino fore indicanit, si aliud
iurarit, quam quod ab illo, non Rex, aut respublica sua-
sed quod hostis inxta lesicimum verborum sensum expecta-
bat. Idem Senatus (5) populus Romanus statuit in eos, qui
frande id est restrictionibus mentalibus paulo minus dex-
terrore fidem hostibus datam sefellerant: Sed quid Ave
sinus in huinsmodi restrictionum authores diceret; cum
libro contra mendaces cap. 18. ita seribat: Ouidam in eis do-
eti regulas figune, finesque constimunt, quando debeat,
quando non debent peierari. O ubi estis fontes lachrima-
rum: (5 quid faciemus quo ibimus, obi nos occultabimus
ab ira veritaris, si non solum neclisimus cavere mendacia,
sed audemus insuper docere perjuria? Vbi his argumen-
eis invictis huiulmodi Formulas iuramentorum periurii
connicerune, Frivolas cauillationes, quibus, tanquam A.
culneis Foliis curpicudinem periuriorum cerunt nonnulli
a conniuentia principis, e a Falsa Cacuri interpretatione,
qus iuraOnTu Cadat in eos qui indisnis dignitares

## Folio 101 — 1672256038:0181
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000181.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
centerune, quamus larsillums muneribus donaci, vali-
dissime refellune: quia inquiune primo ex conniventiae
princixum, scelerum licentiam collisi fallacissimum est
argumenti senus, quod scilicet multa possent principes in cri-
minibus vindicandis quae non expectant, multa expediant
qua non possint; multa posint (5) expediant opportuniusdifse-
renda; multa occulte admissa severe punienda relinquant
Deo soli occultorum resti C9 indici. Interpretatio aurem iu
ramenti, qual princepsrnum obcendar, nempe indionos
excludi a praefecturis, non modo Fal(a elt, Ced etiam ine-
Eta ee ridicula, quid enim maris finsi pocestfalsum, de
Culcum quam juramentum ab aliquo de Cua dignitare, Peu
capacitare postulare, re videlicet iuret se nihil eliseneibus
dedisse, et qui elegerunt iurent se nihil recepisse, nulla pror.
susmentione digni, aur indioni Facta:
Sed ne ridear toro hoc articulo caeteris longiori aliena
collesisse, addam quod Louanienses iustâ sine dubio de
causa omilere, iis aeguinocationibus exrestrictionibusmen-
ralibus non solum hiumanam Cocierarem, sed religionem
etiam in eorum colli, ee Dei perinde achominum dictis
omnem hdem abrogari. Nam Si lemel mentiri, aut quod
Perinde est apud Canctos Parres, restrictionibus mentali.
bus ee aequinocationibus verba obuoluere liceat, quid
Sciam: quis me certiorem Factat, Deum de Christum, dum
arcana diminitatis revelarune, e Edem nostram sibi astrin-
retunt, ea rlos fuisse licencia aequivocationum, quam in-
dulsene hominibus: Apostolus non censer certam Spem
ee Lidem nostram, nih per duasres, sive duobus argu-
mentis, a reracitare Dei, a iuramento rerbis addico, quin
bus impossibile est mentiri Deum. Ec displicet reliquis
Theolosis opinio Nominalium, qui mendacium centene
non adeo esse à primi reririce alienum, quin Deus pleno
iure pocentix possit illud permittere et rsurpare, atque
adeo honeltare. Nam si ita sic, torius Adei reritas d cerriru
donutat, cadic illud Apostoli rerbum mundi cardinc Ar.
mius: Impossibile est Deum menriri, vel requinocationibus
n05 deludere, alias incredulis liceret dubitare, ne dum
Deus FestatuS est, se vnum nacuTa, Frinum perlonis, ver
bum incarnatione missum, naturae humana infertam Diui
nam, e recamque Cub Fucharistixe speciebus latere, de
alia id genus mysteria releranie; rsus fuerit ( quarra
 i1)
RRESTRTOTTONES MENTALES PHEOPH. TOI

## Folio 102 — 1672256038:0182
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000182.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
102
DFSP. IL. SFCF. L.
illi Nominales alserune, et animus horret audire absolurd
illa porestare mentiendi, seu ludendi aequinocationibus;
ve nihil minus significatum roluerit, quam quem rerba
Diaeferunt, ex cora Ecclelia accepir, e amplera est sen
Tum: TTaec de prima dissertatione latis.
d
et et d et 
e
sa esa e  e  2( esa 2 23 2 2(3 es 2. 
Caset colet colet alet eled olet elet olet 6l d 1oled Din olet le ld blet
DISEVTATIOSFEVND
ApologericaPIO D. FaONaNO COntra Caramue
lem _ P. MCTCOTO COntra AnOnYmuM.
VPERTORL Dispuratione ridemur
Prolusise huic secunda qua nOS ManCE,
cum duobus acerrimis aduexlariis longe
grauius certamen, quam cum Theophilo
e Tamburino, quibulcum relitatione po-
eius, quam iulto pralio hactenus puona-
cum fuic; quod rrerque jejune adimodum,
obiter aut porus concemprim controuertam de cutioris
opinionis delectu actiserit. Pamburinus quidem suprare
lacus, cum qui relictâ cura, probabiliore; communiore
opinione, etiam in arriculo morris, operatur ex omnium
renuissima probabilicare, nihil mali se periculi incurrere,
recteoperari, ita certum asserit, ita a Doctoribus compro-
barum, oc ejus discussione non indisear. Proinde cum
alieno labore fundamenta sux doctrina jecerit, de d
Peaecipuo controuersix capire abstinverie, nihil fere nobis
Facelsuie negorii; sed rem nostram promouic incredibili-
bus laxicaribus, quas collesisse rnus labor fuit: nam re-
Ferre returare eAt. Nec operolius hoc argumentum Theo-
Philus cractauit: nam fere pro comperto ee contelso apud
omnes poluit, rnum Suarem, rel quemlibet alium D0-
ctorem Classicum, posse conciliare probabilitatem secu-
ram Cua opinioni, aliis omnibus reclamantibus, nulla ex-
ceptione admilsâ; venihil curauerie, aue opus esse credi-
derit, hanc auchoricatem nuperis Doctoribus aliqua pro-
barione asferere. Quare Facilis et expedira puena (vic cum
meeoose

## Folio 103 — 1672256038:0183
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000183.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
aduerlariis, qui contempeu noserarum ririum, luis Peper-
cerunc. Sed alia insticuenda est dispucandi rario cum Ca-
ramvele et cum Anonrmo. Nolim horum duorum cum
superioribus, inuidiolam de ingenio, eruditione, ee elo-
quencia comparationem inire. Si duellum esset sulci-
piendum, non derrectaret Caramuel cum Pamburino, de
Anonrmus cum Theophilo, etiam s Scxiprorum genere e
numero res esser mecienda; sed quidquid sic; hi duo po-
Aremi Dispurarionem de probabilicacum resulis lonse ac-
curatius tractarunt; ac proinde acrius ex periculosius cum
illis instat certamen, cuius caulam aperiam, id est, quid
ipsi de subjecta quastione, quid D. FagnanUS _E MeFCO-
rus censeant, quid Caramvel in primo, quid in altero
AMOAYIUS AEGUAE, QUIA EDEUI NOMIC AII PEOPUGNaTU-
FIS.
O8
PROD. FAON. EF P. MERCORO.
SE C FLO F. R LM A.
Occasio es starus Contronersiae Caramnelis cum
D. Farnano es Anonymi cum P. Mercoro.
TI5F Caramuel Apologemate in D. LagAat L. 8
LN dum edito, riri Capientissimi sencentiam de curioris
probabilioris opinionis delectu ad honestam actionem d
lalurem necessario lacescivislet; nisi Mercori Basim (id elt
communem illi cum Faonano doctrinam) nodis quibus-
dam centasler Anonpmus implicare; ab hac omnino con-
eroversia abstinerem; quod pro dignitate ab reroque Au-
chore cractara (c, ex delectus curioris opinionis ab Au-
chorum, qui praecessere, impugnarionibus ita rindica-
tus re videar ad maceriam accedere porius extraultam,
quam subactam. Sed nos qui rerirati ec hominum Caluri
rolumuS curo consultum; non debemus commitrere no-
Sram illi defentionem deesle, quamuis iminus necesariam,
quandiu nouis insectarionibus apperetur. Ouare non du-
bito, quin, hoc consilium nostrum bonis omnibus probe-
cur, quod non cam horum duorum Ruchorum, quam ip.
sius Echica Christiana, qux coca lxCrno capire contine
cuc, ApolOStaM LHLCCDCFIIo

## Folio 104 — 1672256038:0184
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000184.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
7OL
DF5P. TT. SECT. Y
Floernum Forre rideri porerit minius ad expedicam dis
pucationem commodum, quod rna dissertatione agam
cum duobus, qui non solun diverla, sed etiam Contratia
sentiane _ obcendant. Nam Caramuel omnibus paginis
inclamat, delectum turioris opinonis relicta minus aute–
que probabili, qua stet pro liberrate contra lesem a D. P
snano CG Nercoro consticurum, Cansentanum esse, (5 ju
sumintolerabilo, quod impossibilia hominibus praeseribat
isnorantiam invincibilem juris naturalis impuret ad cul
pam ALCOntra Anonvino videtur Mercori BasIS nuTare
quod subduxerie principium illud apud Sanctos Patres
quasidogma fidei receptum, rgnorantiam juris naturalis
inuincibilem nullam dari, vel si detur a peccato minime ex-
exsare, quod ea laborantes in lezem admitrunt. Inde enim
aperta e necellariâ consecutione deducitur (e nos vluo
gnolcimus) in controuerhis, aut dubiis ec probabilibus
rebus nunquam licere à lese discedere, ee curiorem par-
cem praetermittere. Ced nesamus (et hoc fucurum est prae-
cipuum nostra cum Anourmo dilpucationis capur) sen-
centiam de curiore opinione eligenda eo Colo principio
nici, nullam juris nacuralis igriotanciam eriam inuncibi
BileIm PCCCATO CaTCTE.
Sed quamuis aduerlarii in Rudia adeo diversa _ Con-
craria Ccindantur, placuir ramen illos rna dispucatione jup-
sere e impuonare: nempe quod alia sic concertationis lit.
cerarix e militaris ratio. In hac, qua plures ec diversinos
hinc inde impecunt, eo tmus minus omnibus pares, aur
sinoulis repellendis e vincendis. Sed in hac disputarione
cum Caramuele de Anonrmo contra accidie; (I junsantuI.
illis vires decrescune, augentur nostrae: quod, qua nobis
obiiciune, magisincer se quam cum nostris puenent, et
quemrnus ictum inferr, alter excipiar e depellat. Ouid
enim ad causam nostram ee ad victorium magis conterre
Potest, quam a Caramuele rnum lansenii errorem ob.
erudi, quod inconcessa e impossibilia hominibus praeseri
bamus: Anongnus contra hoc rnum nobis ritio vectat,
quod aliunde nobis praesidia quaeramus. quam ab Augusti.
no hac se ve quidam pucant, masis Tprensi quam Ay
ponensi, de oblatum auxilium quasi suspectum, aut certe
nobis non necellarium repellamus, nec eorno pariamur
nostram causam es detensionem contineri,

## Folio 105 — 1672256038:0185
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000185.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
SOLVVHEVE NODI ANOHZMT.
ARYTCYEYS PRTMYS.
Occasio scriptionis Anongmi in nostram senten-
tiam traditam a P. Mercoro, es in illam
objectionum summa.
VF5 Sit Anonrmus cum quo duellum sumus iniruri
reluri rulcu casside recto, suspicari magis portum
quam certo asserere ex jurare ausim. Si tamen conjectu,
ris agere licear, rurpare porero quod narrant Lipsio pec.
carorum Exomologelim Larine Facienri dictum à Con-
Fellario, Lipliane logueris, e ab illo repolitum Liplus 10-
quor. Ira hunc Anourmum VVendroriane, aut rerius
Vrendrorium loqui existimo. Ouidquid sir de reconje-
cturis porius, quam certis argumentis opporruna, ex iplo-
met habe cerriora, nempe consilii eius Fationem, quam
aperir Epiltola ad Amicum, qui copiam Fecerat operis
Nercorica primâ editione Mancuana, ee rbi releoit, re
misit cum epistola, quae sic reluri praetatio ad Operis cen-
Turam: Librum quem ad me transmictendum curasti (Vir
Clarissime) attentione magna, nec minori voluptace per-
lesi, de quo, quia judicium meum audire re velle sienisi-
cas, brenirertibi, eu generaim ica mihi videri responde-
b0. Consilio istius scriptoris nihil esse prastantius, suve in-
senio quicquam sacacius, aut subtilius. Casvistarum ar-
sutias arsure, ac nihslominus solide refellit; quoque vno,
illi eloriabantur rationis ac philosophiae praesidium eripit
ad exertendam fallacem. Leoccoroua Philosophiam, vera-
Solidaque Philosophia osus. Ouamobrem de istius edi-
tione Libri, C5, Deo gratia acenda sunt, quod ita laboran-
ii, C9 nonarum opinionum licentiae deformata Ecclestae
subvenire volverit, C5 Clarissimo Ordini gratulandum
quod, qui olim efficacis eratia toc strennos defensores alvit
es) instruxit, nunc euersa morum doctrina forces itidem
provugnatores e sinu suo excitat; ipse materia delectus.
acre illi viro indicium esse satis indicat. Prorsus enim ex
probabilicatis doctrina, prove a recentioribus traditur.
omnia pene recentis doctrina sacitia fluxerunt, ut qe
hanc expurearit, mulsum ad emendanam morulem de

## Folio 106 — 1672256038:0186
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000186.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
706
DFSP. II. SECT. I.
etrinam profecerit. Fam ob rem rocanti ribi, et simul XO:
earem, si quid in hoc opere desiderari posse perspicerem,
eo studrosus parni, quod Ecclesia magnopore interesse sum
arbitratus, ve hic liber ondique perfectus in publicum pro-
diret, nihilque haberet, quod ullam quam posset offensio.
nem afferre. Ereo nocos quosdam, quibus (6) ipse, (6 alius
mecum plurimi aere se expediebant, his tibi luteris indi.
cabo, quae ab auchore vel dissolui, vel quod lonse porius
arbitrarer, omnini resecari opportunum fuerit.
Jea Anonrinus ad quae modeltissime respondet Mei-
eorus rerbis Augustini: Fareor inquit, me ex eorum nu-
mero esse conari, qui proficiendo scribunt. C5 scribendo pro.
ficiunt: unde so aliquid incantius, vel indoctius à me pro-
positum est, quod non solum ab aliis, qui videre id possunt,
merito reprehendatur, verum etiam a meipso, quia Es) eso
saltem postea videre debeo, si proficio: nec mirandum est,
nec dolendum, sed porius ienoscendum C5) gratulandum.
non quia erratum est, sed quia improbatum. LIs (5 simi-
libus subseribo verbis D. Auenstini exist. 7. ad Marcelli-
num; ve cum doctissimus censor jubeat ant resecare, qua
in meo opuscislo de opinsonum praxi correctione digna ani
maduerterit, aut emercentes solvere nodos, quos ipse do
ete C9 Inculenter proponit. si quominus eos solvere ne-
queam. ejusdem eruditissimi riri sit permissum arbitrio
in eo delere, quae veritari minus concruere videbuntur.
Flxc breuirrerque praetacus, accingune le hinc impli
candis, inde Coluendis aur relecandis nodis: ij reroeres
omnino lunc. Primo praefacionem Balis Carpic Anonrmus,
quod conquerarur aliquor Auchores nimium Christi le
sem de jueum luaue, onulque leuc aggrauared exaspetare,
exclusa omni probabilitace a conscientia regulis: neque
ramen quinam sine ilti indicat, de qua carione differant ab
IpSus MercOrimente, qui rulc curiorem opinionem e pro.
Dabilibus esse eligendam. Sed hunc nodum Poluam sa-
tim arric huius sectionis z. vbi Ctacum corrouerlia aperiam,
e D. Fagnani ac Mercori, ec Suaris, aliorum que senten
eiam mediam inter extremas, hinc Caramuelis, Tambu
rini, et Raynaudi, inde Camitolii essipsiulmet Anonmi
Constituam. IdeO FOFEC NON aeQUO aNIMO Feret acculari
nonnullos (eguorum numero sic) quod legis jugum ag-
rauent eliminaci omni probabilitate, AEC. 2eisca, nili

## Folio 107 — 1672256038:0187
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000187.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
SOEVYAEVR N ODZ ANONYMI.
relolent etiam dubitationes, cum duo mala instane, de ma-
jus arceri oportet, minori accexsito, ex opinione non (0-
sum probabili, sed eriam dubia: haec enim elt ImenS MC-
renda quam rigidiorem rocat MCTCOTUS: S Merenda
subseribat Anonrmus, ab reroque dissentimus: R impro-
bec, hac re stabic nobilcum. Neque enim ausum dicere quid
in hac re oblcuristima et incricarissimâ sentiat, sed loco
nocaro has renebras depellemus.
Secundi nodi cora elt fere de nomine concentio, et Fa-
cile soluitur, cum obiicie, perperam dictum à Mercoro le-
sem bono natura, id est homnis libertati aduersari, nec
undequaque bonam. Supposira tamen corruptione peccate,
qua homo pronus sit ad malum, leces illi necessarias, sieut
furioso vincula quibus ligetur, ne se in fumen praecipitem
det. Sed non lonre abest a menre Pauli hoc Nercori di-
ctum; immo videtur ab Apostolo sumprum variis locis,
quibus, non de lese arerna, aut dinina orarix quae juben-
do juvar, ee aurilium ad dic praecepto; sed de lege Molai-
ca aut humana allerie, non bonum, idque muleis nomini-
bus; nempe quod manum cohibear magis, quam animum;
quod occasio sic peceati, dum monstrar quid bonum sit.
quid malum, nec rni comparando, alceri fugiendo rires
e voluncarem suppediret; sed recando porius malum,
concupiscentiam accendat. Non bona eciam dicitur, qua-
renushomines repueros demulcet lex recus quibuldam
nunulculis, aut re seruos contumaces terret minis e co-
sit, nec re Alios aur ingennos homines regit: hinc A-
Doltolus multa alia his similia congerit qua FaVeNE MCr-
coro; maxime illud quod legem libercari Aliorum Dei ica
opponat, re si Spiricu Dei ducamur, non simus sub lesc.
nempeminis, paenis cerrence e cosenre, quamuis nihil
melius aut optabilius postu continsere, quam l eius pEa-
ceptis sinamus nos dirigi re ingenuos: hoc sensuMercorum
interprecari oportebat.
Sed tertio nodo graviore, de qui magis lare PaLCAE, 2C-
que operolius explicato, riginti quatuor arsumentis con-
Airmaro e quasi reuincto, quibus tora fere scriptio conti-
necur, Mercorum nicitur implicare arctius: male contul-
cum putat delectui cutioris opinionis (quam cota lua bal
VYGCE RE CONHITILAE MerCOTUS) quod supponac dari posse,
lenoransiam inuincibilem juris naturalis, C9 ab exoni pec
s

## Folio 108 — 1672256038:0188
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000188.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
20E
151. ll. 5F.C1. l
eato excusate,  nel arrecte, nec indirecte volita sit, qui
bus rerbis ignorancta inmmCibILIS deAmItur. LLOC vero A-
nonrmus principiis Theologix, ac Religionis capicaliter
aduerlari: immo penitus labefactare, quid quid eoro libro
ad emendationem moralis disciptina ab iplomet P. Mer-
coroctabilitum est, Facili, ni cum lua Fallar opinio, negorio
Posse demonstrari putac: hic rnus nodus occurrit vindice
dionus, dc incricarissimam inijeit quaestioneim, mulciplicem
parribus, Cophilmatis obscuraram, de Theologorum con-
centione pene desperatam; nempe an decur isnorantiaju.
ris nacuralis, qua ex hominum animis Dei nociriam, e
guitaris principia, e boni honesti semina in torum collat.
venulla re, niss rulcus ec corporis contormatione difterant
a bruris. Et Si adeo protunda caligo negueat occupare
humanam mentem, quin residua sic aliqua boni honesti
Scincilla, e Cynderelis ad meliorem Frugem monitio ec vel.
licario; an Caltem Decalosi aliquam parrem obliterare
Pollic ignorantia invincibilis, e exculare quidquid ex illa
Deccatur in aliquam legem Decalosi, qua COnTIMenEEre.
Luri conclusiones juris naturalis ex primis deductae Cynde.
releosprincipiis. Mulei veram que parrem nesane, necta-
cile admitrune hujulmodi invincibilem legis nacuralis
ignoranciam, id est nullo modo rolitam, nec rilo sudio
medicabilem, rel si detur, inductam à peccato minime
exculare. Acque hanc suam senrentiam Catis aperris 55.
Patrum cestimoniis confirmant, quasi doctrina de pecca
eo originali consentaneam, ac pene necestaria cornatio
ne e consecutione conjunctam. Neque Ferre Polunc re-
cenciorum plures, qui lesem nacuralem implendam in-
Terpretancur, quasi adhuc Caret prima insticurio hominis,
neque rilo peccaro ritiatam haberet orisinem, relnetuI
corruptione omnes juris naturalis leses abrogata ellent;
ac proinde rix erranninomen e odium polle eAfugere, i
ab homine recte à se instituro, de Cua culpa ritiato exigar
aliquid eorum, qua porerat incegris nacurxe viribus im.
Plere, quae nequeat modo a se COrrupTUS: X (i quis COn-
era censear, e velie rno peccato originali non dilui care.
ra quae inde existune, nec exculari ignoranciam invinci.
bilem inde profectam, quod ea mala evirandi Facultatem
abltulerit genialis macula d culpa, inclamat Caramuel om
buS PasIIS, eos qui ita sentiunt, Fareticos esse, quani

## Folio 109 — 1672256038:0189
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000189.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
SOEVrHEVR NOOT ANONEME.
sis plures S5. Parrum parronos habeane. Sed non facile
crediderim Cummos Pontifices ad rocum ex arbierium Ca
camuelis Auoultinum, alio(que SS. Patres, qua lanse
nium nOcaruNE; Censura damnasse.
Sed quidquid sc de ignoranciae invincibilis insupera-
bili disticultare, summe laudanda est Nercori prudenria
quod laxissimiarum probabilitatuum rum intra cetras me
tas cohibiturus abltinuerie a proposica quaestione, an detue
juris naturalis Dei existentia _e rnitaris, bonihonestiigno-
rantia innincibilis, _ an ex illa Pemel concelsa exculentur
idololarria, et guacunque Facinora in lesem naturalem
perperrata. Prae senciebat Vir Capientissimus recentiorum
rociterationibus invidiam constatam huic sententia, apud
Anciquos Parres e Theologos ex Vasquelio receptistima
quae esler derivatura in constituram à le de curiori opinio-
ne eligenda regulam; si inde altumeret arsumenta, qui
bus luam sencentiam contirmaret: quare aliunde repe-
renda esse censuit; qualia suppecune validistima ex aliis
capicibus jam insinuaris, ee pluribus mox aperiendis.
Ouare licet forre obirer occasione data argumentorum
Anorrmi dicturus sim, quid de ignorancia invincibili sen-
tiam, quid Calua fide opinari liceat; veltigiis Mercori ad-
harebo quaestionem de ignorantia invincibilinihil excu.
sanre culpam ex illa consecuram contra lerem, a subjectâ
controuersia de cutiore opinione eligenda sejungam, de
contra quod obnicitur Anourmus, demonstrabo Rare re
sulam srmissimam de delectu cutioris opinionis, in rebus
dubiis ec controuersis; etiam si demus Caramneliignoran
tiam invincibilem exculare a peccaris, quae ex illa protcie
cuntur, quo ruo verbo corruunt omnia fere reriulque Au
Thoris In HOS AFGUIMEHTa.
tlETeVLIO OFCrADIO.
Summa disputationis Caramnelis in D. Fagnanum.
LLaduerlus Caramuelis ApBMa, de empoou
eaM, cum CenSiEX Romanae in illum laca Fama ad nOS
pervenit, quae pocerat huius scriptionis cursum incercipe
re. Duid enim opus habet nostris rindiciis Vis Capienristu
Cetsreaam ine aporosta voa Fagnano

## Folio 110 — 1672256038:0190
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000190.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DF5F. II. SFCF. L.
anus, cum adeo graves poenas dederit Tudicibus Romanis
Caramvel, quod illum immerito lacessiuerit: Sed AD
Pagnanus detentione minime eseat, non puro supertuum
Fore aequitarem censura demonserare. Plures ex illa auda
ciores Aerent, et durius cum Caramuele jam praedamnaro
aGCFEHE. Verum mihi lonse humanius ee reuerentius ha
bendum censeo. Nam praecer quod lego Antiquos quo
dam religionis sensu Colitos renerari loca Fulmine perculla
jam olim dictum est à Capiente nelcio quo, afflictionem non
esse addendam afslicto. Ced porius inserenda dolori deli
miendo remedia. Onare ne huic officio delim, monendum
censeo Caramvelem ne iniguo animo ferat, hac in suum
librum sencencia vindicacum Fagnanum de Reclesia
optime miericum, non dicam lonsistimis oblequiis, nec
toto opere. Sed iplamet dispuratione in quaim calamum
distriuxie. Micari porius subit Ecclesia Cummam chari-
earem in iplum, alio (que benigniorum re rocanc opinio.
dium culores, quod cum olim boni omnes optarent, de la
Pientes omnino necessarium iudicar ene, decreto reluricau
cerio cohibendam ingeniorum huinsmodi pruriginem; 
Censura abstinuerie, donec illam fere ab invita extorti
dudax sine dubio factum ex consilium, damnandi coserro.
ris, qui curiora de viciniora Caluri consulerent, de impro.
baxene illam novas opiniones cudendi cupidicatem de li.
centiam. EF S CarerX deesent caula damnandi Apologe.
maris (quales plurimae (upPCFUNE) hxeerna damnandier
foris curiores Tencentias remeritas ex licentia, non modo
justam, sed plane necessariam, tanco malo comprimendo
Censuram Romanam demonserant.
PARA CR APFEVS PRZMYS.
Summa Lpsoa prima Caramnelis  Notarum
ad illam.
DAR AM YFE ad calcem apolorematis MonsFOM
Cac Dialectico ad Ancasonistas quatuor leres praeseri
Bic Arlo duodecim apud Romanostabularum: quicunque
secum sinc dispuracuri, Primo rationibus acunto 2, ab in-
juris Cu scommatibus abstinento. 3. Nullam probabilemin
responsione assertionem ponunto (quia non nili euidentem

## Folio 111 — 1672256038:0191
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000191.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
EXAMEN. FPTSTOL, CARAM.
 necessariam est admissurus) 4. Tandem praescripias syl.
losismorum formas relisiose obsernanto. Nelcio quid sibi
furis arroset Caramuel, re in alios plures leges Ferac
quarum nullam sibi obseruandam puter, quamuis aequa
jure riuendum illi esset et pugnandum. Rariones Pane apud
illum nullas, aur pancas lego; scommatum in aduerlarios.
e (quod ex cildem cansis provenit) suarum landum non
ParCUS. A certia lege quae jubet Colis necellariis ee cuiden-
cibus nultis mere probabilibus rei; adeo lonse abest, venc
dicam vera, sed rix probabilia habeat, innumera veco
aperre Falla et Periculola: non reculo (ycophantxe poenas,
nisi demonstravero nullam nobis praeseripearum legum ab
ipso seruatam.
Apologema seripsit Caramnel Epistolari Formà ec Iy lo
ad Cardinalem Palanicinum, quem nouerat à Fagnano
plurimum dissentire, eius operis edirioni intercestise, et
quae objecerar impedimenta, ralide d D. Fagnano perru-
Pta e euerla. Mirum Forre videbitur rieos CapientiNIOS
e praecipua noltri Caeculi ornamenta, parem apud omnes
Capientia de inceoriraris opinionem, ex apud Cummum
Pontiticem non disparem srariam consecutos, quoad ca-
cera simillimos, placitis non admodum convenire. Ouid
Sdixero, hanc qualemcunque sentenciarum dissensionem
summi Pontifieis in verunque affectum, humanitarem
iudicium de Capientiam commendare: Oual di(pares aue
discordes animos, dum ad Ecclelix defentionem ec sui
Pontificacus sloriam conciliat, se eadem probee rirture
Pollere, qua calum discordias elementorum ad rorius rni-
verli pacem ee incolumitarem ledar e compelcir. Duas in
Cardinalem Palavicinum congerit ingentes landes, prae
riei meriris modicas centeo: Sed optastem parcior (UaruMr
tuistet. Apostolus amulorum insectationibus, ad sui APO-
stolatus commendationem coactus aliquid scribere, non
auder insipientis cicnlum a Ce deprecari alio nomine, quamm
quod inimicorum caluminiae ad id se adegerine, insipiens
inquie, factus sum, vos me coesistis. Adco aliena est à la-
pience lui laudario, re vix necessariâ defentione macu-
lam insipientia possis abstersere. Ouid si oberudas im-
portune: Ouid si viam, cum nulla parcac, vi cibifacias:
Inrempestiue omnino de se loquendi occasionem arripie
Caramnet, caularus Ancas orictas, ut a controversia su

## Folio 112 — 1672256038:0192
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000192.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DtSF. II. SECT. I.
persedeant substantia, ad circumstantias imporiune recite:
sere Ouali P. MercoruS _ D. Fagnanus luis dispucario
nibus aliud cverint, quani quod lusceperant probandum;
re auram sequens adHerlariam; cum illis circumstantias
sinoulas debueric speculari, de nos docere, quis, quid, obi.
quibiis auxiliis, cur, quomodo, quando, hoc Apologemma
Scriplerit. Cetre in hunc campum, non qua data porra
ruie, Ced obice effracto: neque opus ctat repecere quae de
Suis Cudiis, de millibus Fxreticorum ad Edem conversis,
Pexelatione e aliis id genus, alibi lesi POLCFANE.
Sed omissis Parerois, ad rem iplam accedamus. Oui in
aliis theroricam damnat, e desiderat dialecticam, ista
praecermissâ, alteram in prompru habet; Ciceronem ma-
sis quam Aristorelem SecuLIIS. AEque re ille Oratorum
Practantissimus quascunque priuatorum caulas peragai,
videri rulerno in rempublicam ludio lusceptas, de ad il.
lius eloriam ac lalurem pertinere: eodem arrificio Cata-
muel; Led minis rerisimili concendit hâc de qua dispucat;
Probabilium causâ, agi de securitate Ecclesia, quam lansenis-
mus rediumus innadit (5C. Aei de Patriarcharum, Prophe
tarum (5c. honore de summorum Contisicum decreris, quos
omnes probabilia 2 surpasse concedunt omnes, ergo in Pa-
triarchas C5 Pontifices (5c. bellum movent quotquot nesant
ad securitatem conscientiae sufficere opinionem quamcumque
probabilem, etiam qua set pro libereate contra legem,
Peoroluptare contra officium. pro commodo contra ho-
neltum, cciams disparis sic ec minoris probabilitatis. ad
populum Phaleras. Caramvel fraudem Facie Rherorica ar.
cibus, non pugnat Dialcetica Cyllocilmis ec armis. Nemo
nostrum probabilicarem, se probabiles opiniones dam-
MaF. Sed agerrime ferimus consuli qualennque tennisima
probabilitatis eanquam securas, omissa etiam probabilioris
ruriorique Htance pro lature. HToc rnicum elt capurnoltra
controuertix, quod roro apologemate, nullo argumento,
nullo exemplo, ne dicam probanit. Ced ne quidem actirit.
Duos enim mihi dabit Partiarchas e riroslanctos, qui
ricam Cuam, quos Pontitices, qui lua decrera, luas dispen-
Paciones ad illam Lelbiam regulam exegerine, tennissiina
probabiliratis pro rolupeare, luero, Scc. anrepoliraxe cui-
cunque opinioni, non solum aequicate causa, nempeho
recti, legis, de Caluris, quibustavet, sed etiam probabili-
catis

## Folio 113 — 1672256038:0193
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000193.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
FXAMEN I. EPTST. CARAV
exaris riribus superiori: Pareros lunt plane ee extra the-
sim quaecunque cora illâ Epistola, vel ad illam noris conge-
sit nulio ordine contexta, nullo rexisimili argumento con-
Armata.
Si D. Fagnanum rectatur se renerari, improbata eius
opinione, quae pro lese Deipusnat, et pro Calure aeterna.
contranelcio quodnam jus libertaris; Verbis rnius Mar,
trris vis religiosistimus inclamat, nolo eloriam meam mi-
nuas: nec damna inferas laudi; summum duco honorens
proleois detensione inhonorari. Ouid enim optatius aue
sloriolius seni jam morri maturo adeo felici virx exicu
contingere porest, re caput objecter celis, quibus Deus
ipse Pecitur e Ft dum lesem dininam cutatur, e paribus
Probabilicatum momentis cum libertate appentam apud
omnes praponderare oporrere contendit rolupraci, non
cum ritae (quod maxime reller) sed cum aliquo Pama di-
Ependio; in immensum sloriatur cum Apoltolo, quod Deo
sit reli ee elypei loco, et quae ex riolara lese nimia probabi-
licacum licencia in Deum redundant, nono quodam mar-
errii genere, calumnias excipere sibi datum (IF.
Ar, ingurrs, qua obiiciuntur Fagnano, nempe ex eiuso-
Pinione de ruriore parre eligenda, sequi Deum praecipere
impossibilia, non esse rrins aut alcerius inuidi calumnias,
sed recentiorum ab omni livore alienum indicium, a com-
munem sensum; e quibus novem refere Caramuel, qui
concepris verbis asserunt, nisi apud Deum exculeris, cum
asis ex quacunque opinione probabili, imposshilia praeci-
PI. Mirum est Colos recentiores illius consecutionis AU-
thores laudari, cuins adeo altum silencium sit apud 5S.
Parres, e quibus nullum cirat: non omissurus profecto Ca,
tamuel ad parrocinium caulx, oux illi adeo cordi est se
antiqua, si aliquod extarer apud antiguos ad hanc FeM vex-
bum. Addo recenriorum muleos ee Forre omnes malâ Ade
reterri, de in re grauictimâ antiquorum slentii praejudicio
fcredamnaros. Sed nihil opus est ed conturere, latis est
dixille quod rerum est, maleillos nostram sententiam esse
interprecaros; quasi probabilitarem in torum velimus ab-
dicare, de cuidentiam rbique experamus, quod impostibi
le fatemur elle, led non minus etiam alienum est a nosIL
mence. Si rero concendant (quod rix credo) impossi-
hise esse ee nimis durum e duabus paris aur disparis prote

## Folio 114 — 1672256038:0194
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000194.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
274
DISD. II. SFCF, I.
bilicaris opinionibus, eam quae sat pro lesc inveltisare
illique rui adhaerere relict a altera qua Favet libertari et ro-
luptari, huiulmodi recentiorum consecurionem, aur cen-
Curas nihil moramur, quia se rera nec necectariae lunt,
nec iulta.
Sed FaGnaNUIS, inGuIE CaFAIIVeL, nUMI. 2F. PeF 17. C0-
lumnas retere Tansenistarum Doctorum Lonaniensium,
Episcoporum Belsis, Parrochorum Parisiensium, E5 altorum
qui in Mascarenham Cs Caramvelem scripserunt; eoque
devenit illorum delirium, et asserverint non debere sequi
confessarium opinionem paenitentis. Oud rero ratione PrO.
bas inhoc cosTansenilare, e delitare i quia, inquis, pae-
nitens sient non iniellisit mente confessarii. sed sua; sic
nec peccat volunture confessarii, sed sua. Flic plane Dia-
lecticam Caramuelis desidero, e quamsibet contendam,
incellioere nequeo, qua forma syllogisini possit Tansenis.
mum ee delirium deducere; taremur quod altumit paeni-
tentem sua voluntare non confessarii peccare: Pero relipi-
Ecere debet lua opinionenon contellarii, ergo delirus es,
quilquishocnesauerie. Sane non magis harum consecu.
tionum rim capio, quam Aiquis dicat, luo ririo incempe
ranscrauitet xegrotat, ergo lua non Medici arce curandus
est; quis illud delirium admittat: Ergo perperam deliri
habeniur si contellarium Medici otticio in poenitentem,
Funsi relimus, e aegrum, illius non lua opinione, suisque
regulis, ad meliorem trugem reuocandum.
Sed infeliciter se aroumento pugnalle ratus Caramnel,
certamen instaurar duplici exemplo: primum arripit a
puero lapso in peccacum molliriei ex ignorantia invinci.
bili: quid facto opus illi esle putas, si confellarium adeat,
de hancignorantiam innincibilem arque ex illa laplum ca-
Iu d aliud agendo aperiar: Coger- ne contellarius re illius
Facti curpis reum se agnoscar, e exomologelim Faciat:
Si id exioac, alterum duorum e Forre verumque incur-
ret, inducet primum confestionem Fallam, mendacem, et
Tubinde Cacrilesam, aur cum Tansenio negabicionoran-
tiam inmincibilem pueru a Deccato exculare. Sed nOn
Facile aslentior huiusmodi consecutionibus. Ouidquid sit
de Curatorum responsione nesantium ex Augultinoigno.
rantiam invincibilem exculare cum qui actum reuera ma-
Jum, atque hoc nomine lese prohibitum quod malus li

## Folio 115 — 1672256038:0195
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000195.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
EXAMEN I. EPTST. CARAM.
admihe, licet malum esse ignOrareF; e80 lane non ta-
eile admirtam puerum laborareionorancia invincibili, id-
que arsumento mihi est cuidentinon esse insontem, de
ad minus tanquam dubii peccaci confectionem neceslariam
elle, quod illuin pudeat adeo curpis facti, eendum illud co-
sicat e molitur, virorum grauium conspectum fugiat.
Alio exemplo probare rule nostrum delirium, id que repe
eic a furro rei Cacrx rel in loco Cacro. Duo huic actui nume-
10 distineca peccata, ruum furri, alcerum Pacrilesii ineAle
concendunt Scorilta, Thomilea negant, de rolunernum
quod duobus sic par admitti, ex quâ (inquir Caxamuet)
opinione Catuetur de Poenicente, an rnius rel duorum
DeccatOruM FCUS SIE, d quas poenas dabit: ALanCarUIA
celae sune huiusmodi Cabrilicares: ad Scholas pertinent.
non ad Fribunalconlcientia, et eniendationem poeniten-
tis: cui perinde est rel duo distincta peccata, ex Seori Ten.
cencia contireri ee condionis paenis cluere, aut ruu
quod duobus paris sic maliria ex Diui Thonia Schola
Neque Patistaceret poenirens, s se Furri aut Cacrilerii (0-
lum ex diuisim reum Cateretur ee doleret: Oportet ea jun-
gere: an vero lis juncta peccata, duas numero distinctas
malictas conticianE, an verornam, quae duas Xguet, ad
exercitarionem ingeniorum masis pertinet qualtio; quam
ad animorum temedia. Soleo peccatum conterre cem
Pori, quod reriulque nacura occultistima siC, ee Subcitissi-
mosquolque laceat, rus rero Freguentistimus sic ec 1O
cissimus. Omnes norunt cempus cerere, Fallere _c. Detinire
vero rix PhiloCophus ee Auoultinus poltunt. Ita dico, De-
licta quis intelligis: de tamen per ignorantiam nobis sin-
sulis momentis imponunt a ObrepunE, eaque Per Omnes
senlus quasi aquam ebibinus di quali aerem hauinIS.
Duis exculationem male impensi a seruo cemporis legiti
mam censeret, s caularetur se line culpa jacturam cempo-
ris per orium et isnauiam fecisse, quod nescirer quid sic
tempus, an quantitas discrera, vel continua, an accidens
rebus addirum, an rerum essentia, qualem coniminiscitur
Calsendi esse rempus ec locum, abstractam ab omnibus co
auam Deo, quamiuis hic Auchor postilla delixa mentis in
Comnia. a multis re quidam PhiloCophix Deus habeatur.
Sed ad rem lane non melior elt exculatione Cerui haec Ca-
tamuelis objectio, ex Thomiltarum ee Scoristarum de Fuxes

## Folio 116 — 1672256038:0196
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000196.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
126
15F. l1. DECF. 1.
Cacrilesimalitia distinctione; an rna sr, aut mulciplex: nec
maris necellaria est ad Sacramenti administrationem pae.
nicenti aut contellario, quam seruo ad exculandum pensum
diarium, sc reile ionoranciam definitionis cemporis exAri
Aorele de Augustino obiendere. EF Si omnes huius generis
ant momenti quaestiones eslent, quae ad cribunal conscien-
cix pertinent; Auchor ellem Conteltario ac poenirenti, ne
rnquam concenderene, sed ruus alteri primus ambireral.
Centiri. Ouam actisi cempotis ec peceati comparario, Coluie
alteram quaectionem latis srauem Caramuel nu. 4. a d No-
1as, Lansenianam inclamat esse censuram illius propositio.
nis, Nullam esse actionem peccaminosam, nisi Author illius
videat bona ne sit an mala. F90 lane ad peccari noxam
Fusiendam auc incurrendam non aliud puco senus cogni
tionisnecellarium, quam quod diximus Patis esle ad rem-
Dus Audiose aut per locordiam cransigendum: atqui A0
lidistimus quisque aonoscierempus esse aliquid quanti de
extensi, dienrque horâ esle productiorem, atque hincfaci.
le est percipere diei quam rninshorx jacturam, srauius
Futurum sibi auc luo Domino damnum: ita rix rilum ho-
minum lacet, quod meditatur Furcum; mendacium, aue
quodlibet aliud perperam factum, dictunique, aliquod
mali genus esse, cuius illum poenireac, quod nolit sibi Reri
ab aliis; huius reco nocitix minus distincta lensus, si cui
hominum desie, monstri loco magis, quam hominum
numero reponendus est: eam rero reqguiri ad peccatum,
non puro rilum lansenistarum nesaturum, nec Caramue.
lem dubicaturum, quin ad peccati rnivertim et ad renia-
lis ac mortalis rearum sufficiat: re exemplo allato tem.
Poris brevioris aut longioris à leruo male expensi Contra
imperium Domini monstrarum elt. Neque ilta exactius
aut lonsius dispucanda Cunc, cum remora sint à nostroin-
Sticuro, ee agatur de cognitionis gradumimino, quem
Dinsui Mincrua cractare convenit.
Diceres Caramnelem icterio laborantibus similem: de
sicue hoc morbo aoris, rbique sustlanus color quo oftulos
hrabent oculos obverlatur; ita Caramvel a visinti annis,
ex quo classicum cecinit in Tansenium, rbique Tansenil.
mum vider. Pansenicta illi est quisquis abnuerir Contessa
rium posse à poenitentis opinione probabili dissentire; et
aliquam e Cnis securo absolurionem nesare: de hanc reris

## Folio 117 — 1672256038:0197
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000197.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
EXAMEN L. EPIST. CARAM.
rem ita apercam elleclamae, re promittat se praebiturum
manibuspalpandam. Jua rero cosecurione aut argumen-
catione Logica id contecerit: Cerrenon aliâ, quam noua
a se constituta, sicut nonam dicit Theologiam Moralem
Auoustinoignocam apud Dianam, de iplum extare.
Fiuldem Forma luie, d ad candem regulam confecta
argumenta in Archiepilcopos Mechlinienlem, Ganda-
venlem, in Theologos Louanienles, Curatos Parisenles,
quos omnes Tansenictas inclamat, de eandem notam in-
ririt D. Fagnano; quod per plures columnas e pasinas illo-
rum censuras rerulerie, contra securicarem cuiuslibeE pFO
babilicatis eriam contra lesem de honestumr, peo rolupra-
ce ee libertate Rantis. Sic enim Tansenilmri pucat se Con-
nincere; rel illa quae retert ex superioribus ad rem Faciune,
vel Cunc extra chesim. Si hoc rleimum alleras, Commiauie
D. Fagnanus. Nam ex Elomero id demum somniare est
proferre quae nihil ad rem spectent: a re hoc ricuperium
euires, contusias ad alceram parrem, merum Pansenis-
MUI PTOAECEUE D. FaOnanUS, quia ex illo peodierune
omnes censurx: nam Episcopus Mechlinienhs Tansenista.
rum Choriphaeus distulie promuloatione Bullx Pontificix
in Tansenium: de huius dilarionis caulas libro edieo cuul-
sauit, idemque scripsic ad Cardinales Romana Inguisi-
cionis Epistolam acrocem contra laxiorem probabilicatis
rum; Frgo sicurpriore seripro Tansenista Fuit, ita _ P0-
Steriore. Oux consecutio: quale dogmarica Theoloria,
ad quam percinebat Augustinus Tansenii, non difterartoro
genere a Theologia fundamentali Caramuelis et Morali.
quali nequeat esse incorrupex Edei, quilquis illi fuerie su(-
vectus erroris; quid s Archiepiscopus ille idem obten-
deret jus Beloiea Ecclesix, quod Archiepiscopus TOlOTa-
nUS, doctismus Petrus de Marca Tansenistarum hoctis
intensiums, Gallicana Ecclesixe allerie Cuis posthumis li-
bris decrera Pontiticia non ralere, nisi Synodi Nationa-
lis consentu contirmatae Onod absir re credam de illo, se d
eo spectar quod retuli, posse ad tempus suspendi aur dit-
terri huiusmodi decreca, ab ijs qui nihit cum Pansenio
commune habene.
Centies cogimur eadem reperere cum Fastidio et cruco
Lectoris; quia millies eadem reperir Caramvel; et ne il
lum imiremur, atque in id ritis iNCUTKAMUS, quod de AI

## Folio 118 — 1672256038:0198
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000198.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
155. lt. SFCT.
chiepiscoplo Mechliniensi diximus, et de Louaniensibue
Theologis dicturi lumus, ralet de Episcopo Candaveni.
Sed addic aroumentum quod illi invictum est, vel provo-
Sicionesans securicarem cuilibet opinioni probabili stanci
prolibertare contra lerem est euidenter rera, de l ica sIc.
cedo demonstrarionem; si probabilis, ergo rerum est
quod obtendimus, quamlibet opinionem probabilem cyn
tam elle: quam debile argumentum: cerre indigium est
eanto achleca. Respondeo proposicionem euidenter reram
esse e a polteriori iam demonstraram, quia nili conster
illi reritas, perit omnis Religio de vietus: A priori etiam
demonstrabimus esse reram, e plura addemus; de quam-
uis esset rancum probabilis, euidenter Falsum est quod in
Fextur, quia securitas toro genere differt a probabilicare, et
inest eancum opinioni qua stat prolese, honelto, de la
lucc. Periculum rero peccari e Formido; non lolum ob.
jectiua led eriam Formalis, nequit colli ab opinione qua
Cacpro rolupeare ee commodo, proqua Caramvel de-
CCTTaE.
Doctorum Louaniensium ee Curarorum decrera in opi
niones laxariores laca eodem nomine reijcit, quod haere
cica sint ee Tanfeniana. Verum aperra _ atrox est calumnia:
nam praeter quod Curari Parisienses qui in ros scriple
runc, nihil habent commune cum Tansenio, de cum
Lonaniensibus humillime ex ex animo (ubiecerunt le COn-
sticucionibus Poncificiis in Tansenium laris. Aliud est quod
illos omnes puront ab hac iniectâ per Cummam iniuriam
labe. Ance Consticuriones Poncificias, iplomet Vrbani
VIII. Poncificatu Academix Louanienis et Epilcoporum
Beloii nomine, missus est Romam Dominus Sinnichius.
(dc quo plura superiori disserratione) redditurus rarionem
communis omnium de gratia doctrina; ec duobus annis
Romae commoratus aduerlarios provocauit ad pugnam
demonstrandum que in se recepit, quae iple, aliique omnes,
quorum nomine renerat, de gracia lentirent cradies ob
Avouctino, Prolpero, Fulgentio, e propugnatâ, aduerlus
Delagianos et Scmipelasianos: Led quod de Filario pron
nocante Arrianos ad dispurarionem coram lmperatore
narrat sulpicius, ferune D. Sinnichio accidisse, reculato d
Pontitice examine, quod nihil de Louaniensium Ede du
dicaret, ret ab aduerlariis derrectara pugna, quod Forre

## Folio 119 — 1672256038:0199
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000199.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
EXAMEN I. EPIST. CARAN.
viri erudicionem cimerene, honestissime in Beloium re
millus eAt. Ec post ilta quae nequit ionorare Caramuel
non celsat Cenloribus Puis Louaniensibus Doctoribus, d
Curatis Parisiensibus, heresim improperare, ciuldemque
criminis conscium Facere D. Fagnanum, quod illorun
centuras in nimium probabilicatum rum luis scripris in
serverit; quali quinque propolitionibus ex Lansenio dam-
natis nicaneur; ec reline impucari ad culpam actus ex igno-
rantia invincibili auc impocencia insuperabili profectos,
quales sune blasphemix quae excidune homini suo ricio in
ebriecarem prolaplo, aur ofticium per multos dies pexrer-
missum ab illo qui Brcuiarium in mare proiecit, re le hoc
quocidiano penso liberaret; quod denique eam altertio-
nem rocent Fallam de castis auribus horribilem, quae ho-
minem eximic a iciunii lere qui vires libidinibus extrausie,
re se a iciunii labore liberaret.
Sed hoc aliud nihil est, quam calumniam calumnia
cumulare: de ea obiectione dupliciter peccat aduerlarius;
iniicie primum quaestiones prortus inutiles ad Controver
tiam, ee recenloribus luarum laxirarum creee inuidiam,
dissimulat quid sentiant eius amici Sanctius. de Diana,
quo rno continetur curpieudo castis auribus horribilis.
Cerre quisquis disputationum cursum remoratur, ee im
plicat quaeltionibus inutilibus, licisandi; non verum qua
rendi studium prae se Ferr, de caulx disfidir. Ouid enim ad
rem noltram pertinet, disputare an cum homo lanus de
liber, qui riderir à se omicrendos actus bonos, malolque
eliciendos, cum lui compos ese delierie, illi actus, ve dici
cur liberi in caula, I POSTCTL QUO FEIPOTCPEOTUMPUNE
ex homine ebrio, relimporente, imputentur, quali noua
Deccata, aut rnum, cenleantur conticere paris malicix
cum pluribus diuisim, auc colloctim sumpris: haec quaestio
nihil ad rem magis percince, quam Cuperior de Furti Cacri.
legi vna auc mulciplicimaliciz.
sEquitatem vero in Carammele desidero, cui non sIE
relisioni reorum culpam in infonces derivare. lraducie cu-
ratos Parisienses, e Theologos Louanienses quali haereri-
cos, quod hominem libidinibus aue renacione Patisatum,
minus quam riatores ee xoros a iciunio eximi non parian
tur, ac lubir de peccaci damnene, quoscuque actus ex impo-
cencis incuiabili consecuros, relintque peccare, non (olum

## Folio 120 — 1672256038:0200
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000200.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DESF. II. SFCY. I.
roncca Cacats, led eciam abstinentix praeceptum, qui ex
scortatione, aut renatione, licur ex necellaria pereorina.
zione detatigatus non ieiunac. Sed re monni mala sde
2gic, aeque re eras cedias in hos exciter; dissimulat qux
ex Sanctio apud Dianam meminiie legisse: li cuimole
tum fuerie quadrascsmiale iciunium, porest hac arte in-
noxia apud illos, hunc laborem effugere; nempe si animo
hac iciunii moleltis levandi se, quis sacuat, singulis diebus
ire renatum, si cd exercicatione, seu pedes seu eques non
minus farisetur quant icinere necellario, liber est à lere
ieinnii, neque in illam peccat: idem dicendum ett, si hanc
detacisationem elisat ex (cortatione captare, de tunc pec-
cacurum contra calticarem, non contra iciunium. Sed
nonne illudirur illi praecepro: minime inquic ex sanctio
Dinna: Cur ica3 Audi, Lector miram subrilicarem ex offici.
a probabilicatum deprompeam: Ouodcunque fugis, non
illudis praecepro, nisi cum ce iam implicatum detinet; le-
cus vero si adhuc suspentum imminet capiei, quod subdy-
cis, ne in ee cadac: arque ita est, inguiune, de lege iciunij
neque enim implicicum ce habet cord die, sed in re casura
est eantum hora duodecima ad meridiem, nili aliquod im.
Pedimentum apponas, quod ce d iciunio eximat, qualis
est defatisatio ex quacun que causâ, sue ex renatione, liue
ex Scortatione, dummodo non minus rires ab(UIaE, quam
operarii, ex irinerances labore quotidiano. Flanc asterrio-
nem fraudi fuit Curatis Parisiensibus, e Theoloois LOud
niensibus, Fallam ee castis auribus horribilem rocasse: in
de enim audiune Tanceniltae, et hinc concludie quatuor de
monstrationibus Caramuel, eos esse haereticos: Ced ma-
lum: sinoulis Thelim pro argumeneo astumie; primame-
dium elt. nostra inquit propositio est Cacholica, altera lan-
Teniana; irem alterius medium est: nostra doctrina cerre
vera, tua est certissime Falsa; certia demonstrationis ris est,
nostram doctrinam esse nouam, Cuam antiguam _ cor-
nam mundo; quarram demonstrarionem ad dic numero,,
probabilem suam opinionem esse reram, quia ita omnino
Tehabet, ac si esset rera: quo sen su imago non distingui-
EUT a PFOTOEyPO, corpus a fioura: en viri doctissimi leuissi-
maarsumenca, quibus tamen rem demonstratam de con-
sectam putat.
Abstinico à reterendis reliquis quae haber à Pasina 24.

## Folio 121 — 1672256038:0201
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000201.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
FHAMEN E. EPTSE. CAR AN.
rque ad pa5. 32. re illius pudori e Fatmae Parcam; nam
praeces quod omnia millies (unt reperita, nullum est ac-
sumencum quod non laboret aperca pecitione principii:
qualia sunt quatuor iam relara. Addic etiam nonnulla pa-
rum Ceria, ne quid grauius dicam, nec admodum digna
le, auc illo in quem seribic; qualis elt querimonia de noua-
toris nomine inposico aduerlariis, nam ipsemet D. Fagna.
nus hanc obiectionem occupauie; neque enim pleno ore
nonatores appellanie, quod in haereticos exerce prolatum
cadit; sed sublacâ, aur mitisata inuidia rocis, Nouatores
probabilitatum: neque enim pacitur rir prudentistimus
aliquod sibi asperius verbum excidere, quod praeter su-
dium reritatis, non corrigac aliquo modestix ec huma-
nicatis lenocinio, renon debuerit Caramvel ludere in il-
lum pluribus exemplis ex ethymolosia nominum incem-
Peltiue allaris, nec improperare ignorantiam Theologia.
aut carpere quae Facilius fuerat bono sen lu interpretari: 
rudis Theologix audiac V. Farnanus, quod Chrictum dixe.
ric incarnatum, eadem Achanasio itiurenda est nOca
(rECaterOS Patres omietam) qui suo Ermbolo Incarnario-
nem Chrilti omnibus credendam ad Calurem docet.
Sed horum omnium viderur poenitere Caramvelem,
qui ad finem nocarum in primam Epistolam re asperius
dicta deliniat, ex aliqua suavitare perspersat, excurrit in
laudes Alexandri VII. quas non dubirem, quin minus gra-
eas sit habiturus, quam si moderatius cgisser in virum,
quem cor beneuolentia argumenris, soci orbi ec futuris la-
culis fecit celebrem, plura addicurus illi ornamenta, n
 orbitas fuisset impedimenco ad maiora.
PAR A CR APHYS SECY NDYS.
Animaduersiones in secundam Lpistolant
Caramnelis.
Onhabet D. Caramnel de nobis conquerendi cau
e Cam quod suxeriori Epistola in Paonanum ejulque
lencentiam dicta rideamur paulo iniguius indicasse inuri-
lia, quasi ad rem nihil FaCCTEHE: nam ipsemet mulro seve-
rius de luo seripro pronuntiat, cum primis secundae Exi-
Aolae rerbis aonoseit, prima se quastionem cranissimam

## Folio 122 — 1672256038:0202
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000202.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DFSP. LL SFCL. 1.
nox atrisisse, sed p am tractaturum: ad quid
igitur icerala amen aeculacio, ex ad illam contirman-
dam cor recentiorum testimonia, si hactenus nihil dictum
de quaestione, sed tancum promilta illius cractatio: Ica
esse lubens agnolco; quia licer plura per criginta pasinas
conresta sint, nihil camen ad rem pertinebant. Nunc cau-
eius de accuratius sibi agendum putac, de primum Catuen-
dam veritarem de ipsa probabilicatis ratione; re ad illam
quasi ad certam regulam expendatur, quid bene, quid se
cus scripserit D. Fagnanus, et quid cum sentire opoerue.
sit; neque enim horum quidquam, nec quo ab aliis diffe.
cat, nec quid impuonet, Cciri porelt, nili doctrina pramit.
EatuT, quam communem quoad substantiam allerie. Sed
non facile concedam concepeum probabilicaris ab illo
nonem Theoremacibus explicatumr, esse genvinum X Com.
munem omnibus: imo hinc omnium discordiarum origo
repetitur, quod malerem dubiam à probabili distinguat,
hoc discrimine gratis conticto, rem dubiam leur raito-
ne probabilem vero erani argimento, vel authoritate
niti.
Theoremare primo duo rerum genera distinguie, quae-
dam sunt per Ce norx nobis, relad sensum, vel exiplono
minissionilicacu: alix vero, de quibus elEFOFA CONFrOUer.
Ta, occultiores (une, e nobis ionora prortus, nih me-
diis quibusdam ad illarum nocicians deducamur: vel ergo
nullum ad id supperie mediumr, vel leve, vel grave non
convincens, Ced inclinans ad astensum, vel enidens ec de-
monstrariuum, sihoc postremum adhc, Paric certam de
euidencem rei nociciam: Si nullum vel lene argumentum
Tuppetat (quod Caramveli idem est) rem rocat negati.
ec, ee positine dubiam, eo dicerem rem omnino igno-
cam, si omne medium delic, si leue occurrar, dubitationi,
auc Cuspicioni parere. Si granis (uppetar rario quaecunque
candem sc, Ceu nullas, seu plures habeat etiam graviores
quibus impuonecur rationes, rocat probabilem; de hanc
Conqueritur a D. Fagnaso contundicum re dubiâ, de rulc
hocnomine distinsui, quod probabilis opinio ad conscien.
eia secaritarem sufficiat, minime vero dubia. Sed praeta-
tione ad has dislercationes morales probarum est, ec pluri
bus infra demonstrabitur, rem cum maxime dubiam, cum
rerinque grauissimis ee paribus rationum momentis ani.

## Folio 123 — 1672256038:0203
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000203.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
ExAMEN II. EPTST. C’ARAM.
mus libratur. Fluic tamen differentix omnino Falla d
Periculola, adstruic certium consectarium, omni opinioni
Probabili subesseignorantiam invincibilem; qua aserrio-
ne cuercuntur omnia relisionis de probitatis Fundamenca,
re supra insinuatum est, et res adeo aperta elt, re vix cgcae
probatione: nam ignorantiam invincibilem secundo
Theoremate detinie, eam esle quae sit naturalis e5 necessa-
ria, s quam pro loco Cs tempore nequeas superare, licet
alio poruisset curari: ex hoc igitur secundo de terrio Theo-
remare deducitur liber cujuslibet relisionis, sectae, de opi-
nionis delectus. Citra rilum peccati aur laluris periculums
quia nulli sectae aur relisioni decle lua, sicur d cuiliber
Rulco rerisimilis rario quae probabilitarem apud ip(os in-
ducat, ac proinde ignorantiam invincibilem, quae ne-
queant tolli, nisi per euidentiam: haec enim rna potest
probabilicarem abigere: Frustra rero euidentiam rerum
in hoc caliginolo loco consequi (pereS AUE FeNTCS; CrgO
adhaerendum probabilibus, quas ignorancia invincibilis
consequitur, de illam, securicas de immunitas ab omni
Deccato, cuicunque tandem duarum probabilium opinion
num adhaeseris. Flanc securitarem primis quinque Theo
rematibus cabilitam contiemat quatuor reliquis. Sexto,
Formidinem cuntibet opinioniprobabili ingenicam dehnie
erroris timorem, sed varadoxo inaudito, rule subesse ob-
jecto opinabili, e longe Facessere ab actu, de quo Fulius
sectione seguenti demonstraturi Cumus latere recencio-
rum Harericorum Epiritum, quem rocant priuatum, id est
omnium haeresum ofticinam.
Theoremate seprimo, opinionum probabilium rarios
distinsuie gradus ad pompam magis quam ad rericatem:
quamliber enim dispares Anc, omnes camren rule aqualis
elle securitaris, quod sux Theolosiae moralisrnicum Fun-
damentum, nullis aroumentis probst, concentus rnico
illustrare exemplo monera, quae sine sic iulti ponderis.
scupaulusum deficiar, dummodo imasinem aue sigiltumr
Principis praeferar, ex lege Ailei in foro e in nundinis paris
estapud mercatores precii, cum ijs quibus nihil delr. Iea
(inquic) de probabilicare Racuendum, quam libet intra
eoldem tines probabilicatis differane, lacis est, re pruden-
tix sisilloinsigniantur, de xeque bonse censeantur ad 5lo-
riam xeternam comparanda.

## Folio 124 — 1672256038:0204
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000204.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
224
DFSP. II. SECT. I.
Ista atet d quali corius rita humanae ec Christianae fuN-
damenta adstrui, miror plane ec obstupesco, nulla alid
TATIONE CONFIEIMAEA, NISI CXeMPIO MIOMEEX, quo res ipsa
everri masis debeac quam Cabiliri possic: volo in nu-
merandis pecuniis aliquo loco esse sigillum Principis
apud trapeltas a mercaiores: led maceriae de ponderis
nullam rationem haberi, ec quamlibet dispares sinc gradi-
bus, lese Asci debere omnes censeri, e rEio, cirioque
commeare, quali paris pretis ec raloris; hoc nulquam ta-
etum, de inigniltumum est, nec ab rilo quod Cciam centa.
tums, nec in mencem nise alicuius crranni renire pocett.
Id camen audent Caramvel, ecaliquor eiuldem consilii par-
ricipes Theolosi, inducere in commercium omnium opu-
dencisimum, et juxta periculosistimum, quo xternitas con
einsie nobis aut perit.
Cum de re pecuniaria asitur,  pretiui sc Coluendum rno
vel altero nummio, pluries ad lancem appenditur, et si vel
minimâ parre ruius grani leuior sic, vix admiccicur, nisi
aliunde Colutioni cancumdem addatur quancum num.
mo detuerie. Sed has omnes leges rule Caramuel Cubmo.
veri a commercio Calutis de virrutis, codemque genere d
ordine concineri res de quibus opinamur, quamuis opi
niones quae consulune Paluri e honelto (quales lunc plures
anobis supra relarae ex Auoultino de mendaciod juramen.
20) longius distent ab opinionibus quae ltancpro rolupta.
re e commodo, quam aurum ab are es plumbo; rule
camen Caramnel (s superis placer _quasiDei legatus impe.
rat eius nomine) omnes probabiles opiniones pares repu.
cari, ad sloriam aecernam comparandam. Pantae rei, adeo.
quemomentolx, quae corum ambiat rerum moralium ad
Talurem spectancium ordinem, remeritatis argUCMUE, de
neglectae nostrae Caluris, si Adem habeamus, nis CogaNE
arsumenca invicta, aur s illa desine, odhibeat Caramuet
euiracula paria, ijs quibus contirmaca est ab Aposolis Pix.
dicacio Buangelii. Sed horum omnium loco ele MOneta
exemplum, ec probabiliratis prudentia hoillo munitae Com-
Paracio cum Principis imgine aeri insculpta.
Licet non dubitem (erudire Lector) eorum qua reculi-
mus re admirarione detiri, quod res aerernitatis ee immen
Cum illud elorix pondus adeo minuris rariunculis transan.
tur; velim eamen paululum suporem lubinoucas, re des
locum res nasiS Supec Octavo FhEOLCMaTE, quo opiIB

## Folio 125 — 1672256038:0205
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000205.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
EXANEN II. EPTSE. CARAMVEE.
e t 3
nem curiorem definit eam este, quae omnino, aut maxis, ro-
mota est a periculo erroris aut peccati. Securicatemrerum A-
dei contra errores de harelm, vel morum contra pecca-
tum, dum ridetur constituere, ipsi fdei _ innocenrix aDeF-
cam perniciem importac. Imprimis ad Aidem cantum per-
tinent qua a Deo revelaca unt: guae rero ex renelatis pro-
babilicer deducuntur, alterius sune subfellii nedum infra
sidem posita, sed etiam intra Theolosiam, quia scienria
est quae necellaria ex principiis Aidei deducie: proinde ad
insinam rerum divinarum classem percinene probabilia;
adleoque remota a fidei obsequio, re liberum sit quid quid
libuerit de illis in alcerurram parrem sentire. Ouid erso
commune habet opinio cum fide Adeo tamen probabili-
tares deperit Caramuel, re prouchere nicatur ad Adei
subsellium. Deinde inducie credendarum rerum Adei mi-
ram methodum: rule doctissimos quolque Carbonarium
imitari, quem daemon admoris in eius Aidem ralidissimis
machinis, nunquam pocuit ab hoc praesidio ad dispurarior
nem, id est ad hdei ruinam deducere. Ouid credis, inquie
damon: hoc ipsum quod Ecclesia: quae vero Ecclelia Ades
est. Eadem cum mea: nec aliud abhomine magisce-
naci quam perito rerum Adei poruit damon exrorquere.
Ita Caramnel videtur relle, nos omnes esse compara-
eos, renihil distincte credamus, nis Ade aliend Ecclelix.
Sic enim arguo, dum ris nos curiorem partem sectari,
alsensu quali caeco cum Ecelesia, vel id ltacuis de substantia
re sic loquar mrsteriorum Trinicaris, Cucharistia ecc. vel
de rebus nulla necellaria, sed cantum probabili cum reue-
latis consecutione conjunctis: Si priimum aNCTaS, Cr∞O
nullius mysterii sidem cercam ec distinctam ris nostrabere:
quod sine dubio haresi non caret; cuius camen fusienda
causâ has regulas opinionis curx contingis: C rero de pro-
babilibus eancum 2025, Frustra a nobis exiois sdem dini-
nam; quam nec Ecclesia haber, nec luis Ailiis praecipie: 
aliud sencias, relim à ce doceri, quo loco, rbinam gentium,
penes quos resideac illa distineta Ades rerum probabilium,
ad quam me jubes contugere: Cerrenisicum Caluinistis
comminiscaris aliquam Ecclesiam inaspectabilem, non
rideo quo postis loco consticuere illam Adem probabiliu
diltinctam, ad quam coeco assensu Caluus tam ab erroris
Periculo. Sed hac de opinionibus ad res sidei spect anctibus

## Folio 126 — 1672256038:0206
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000206.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
aa
D25F. TI. SECF. Y
libera aut secura probabilicas minus periculola est, qu’am
quod stacuis de alio opinionum genere ad mores perti
vencium, nono de inaudito paradoxo pluribus intra retu.
cando, tutiores opiniones esse (id est a peccati periculo
remoriores) quae stant contra lesem pro libertare; quales
Tunt plurimae supra ex Tamburino telata, et illa pix ca-
ceris quae nullius peccari eriam renialis ce reum Facit, si per
coram vicam Ratueris recicare officium mence semper ra.
esa, ee ad guaecunque alia, quam ad Deum quem iosas at.
Eenta. FIaS opiniones masculas E6) virgines rocas, quia ita
1os a peccato lemonent d puroant, re lacrileoium com
mitrat, qui in ca est opinione, si eoro riexe decursu pre-
cibus quibuscunque ad Dcum Fusis, animo aliud quodlibet
cositance, vel minimi peccari se apud Contellarium ac.
culet. Mira probabibilium opinionum securitas plura
En hanC FeNi FOrrC dicturUS, duO taNEU, quae Patis SinC ad
breuem ee ralidam existola conturationem addo; primum
mihi hanc securitarem periculoliorem rideri, quam reilsi
ineam Calucem credam, aliisque auchor sim rECredanE:
deinde incredibilem illam in nostros affectus contra legis.
probabilia Caltem iura indulgentiam, ita cupiditates ac-
cendere _ efferare, re certistima legis iura inuadant, rbi
nullam probabilium rationem habere in moreminduxeris.
Frgonihil periculolius illis benisnis opinionibus, quasfo-
menta, lanocinia irx, rindictxe, de pravorum affectuum
dixeris, magis quam remedia; ideo a Sanctis Patribus
dictum, difficilius lonse ira commotum non peccarc, quam
ita riam pracludere, neminem polleabillicicis abltinere
nih altuescat etiam à liciris se se cohibere. Sed multo re
rius cerro legem sensu ab illo violarum iri, qui probabi-
Jem nullo locohabeat: e lice incer legem roluptaremque
moca, in gratiam iltius reject a lege pronuntiaturum.
Theorema nonm de vlcimum octo superioribus lon.
eius, sex parinas impler, nempe re duo probabilitatum se
vera constituat, rnam a racione intrinsecam, alteram ab
auchore, qui primus opinionem invexit repetitam. Tanta
molis est, has duas reluri columnas e bales probabilita-
cum palacio substernere; re delinat in posterum Cacamuel
nos lacellere, quasi impossibilia praecipiamus, dum iube.
MuS sentenciae quae prolege Ctac alsentiri: quandoquidem
oralioribus se rrseri difticulentibus in norione constituen.

## Folio 127 — 1672256038:0207
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000207.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
FIZAMEN:TI. EPIST, CAR AN.
da anthentica de rationabilis probabilicatis reltatur; quane
nos in opinione probabiliori pro lese stance inquirenda dt
consequenda. Nihil mirum l ica conrra has difficuleaces
oblucterur, cum videat se Relisioni _ Fidei cerram ascis-
Scere ruinam, constirura illa regula opinionis curo proba-
bilis, ab auchoricate graui. Scd quasi anguem lacentem
Dede preserie, ridetur resilire, ec ad remedium rulneris
inflicti addir, probabilicarem extrinlecam non consistere
in auchorum nominibus, etsi sint plurima de grauia; de-
monstratur, inquie, quoniam haresis Zutherana, verbi gra-
ria multos Theolosos (5 libroshabet, (3). tamen probabilis
non est:rationem addit; quia contra certitudinem non datur
probabilitas, ec Lucheranam haerelim esse Fallam cerrum est,
Postquam damnata est Fcclesia Decrero, cui debent om-
nesetiam haerecici parere. Sed repone Luceranus aliquis.
cancum abesse, re haec respontio demonstrationis rim ha-
beac, ad fidem ltabiliendam, quin porius aperca sc pecicio
Principii, auc euersio ruorum principiorum. Sic enim ve.
seo, argumento quod rocane ad hominem. Opinio pro
babilis a dubia distinonieur hoc discrimine quasi esentiali à
ce constituro, quod dubia nicatur racione leui, probabilis
sraueshabeat, quibus se curetur, de aduerlam opinionem
impetac; aequi Lureranis, Caluinistis, ec omnibus deni-
que Philolophis ac lectariis, non delune nomina de mo-
menta racionum mulco apud ipsos graviora, quam Ca-
ramuel relir nobis Dianam esse. Ergo habene opinionem
probabilem suorum errorum, ac subinde ionorantiam
invincibilem, quae illos ab omni peccato excuser. TLanC
difsicultatem praesencir Caramvel, de re clabatur porius
quam illam in Fringac, Theorema nonumita expcestIL, ops
nio probabilis ab extrinseco dicitur, qua habet authoricate (uf-
ficientem, quare non dixic gravem: nempe resibi polti-
cum seruarer ad fugam, sed renera clabi non porest ec re
cum Virsilioloquar, nec quidquem patrias sentavit lubri-
cus artes: Neque enim porele detinicionem negare opi-
nionis probabilis, nempe esse assensum mentis ex graui
satione ee authoritare, de se cuius euidenci noritia caret
Aequi cuidenciam paucissimi, _ Forre nulli habene, Crea-
tionis mundi, immorcalitatis animx e caetera. Nec de-
Tunc riri Doctissimi qui ilta negent e difficillimis arsu-
mentis instent; ergo ex Caramuete liberum exir opinaxi

## Folio 128 — 1672256038:0208
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000208.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
22
DFSD. II. SECT. I.
Probabiliter in rexamque partem.
Respondec probabilicarem exrrinlecam non esse polirant
in plurimis e granibus nominibus, contra cerricudinem
ex decrero Ecclesiae; Led haec responsio nec Luteranis, nec
nobis ablolure Caristacir: e cerre vel nulla elt, vel mola
elt delinitio opinionis peobabilis: nec ralet quod addit.
contra certirudinem non dari probabilicatem. Ouodrni
cum illi luperest effusium: Sed inde Facile depellitur: quae-
xo enim quodram sic illa, certitudo quae expellit probabili-
rarem, A nalcatur ex euidenti demonstratione, agnoleo
non pati probabilicarem; sed denc aliam certicudinem
qua non patiarur aliquam aduer(x partis probabilica.
Tem.
Responder eam esse quae nicatur renelatione divina, qua
li (inquit) Deus dignacus est S. BrigiEaM CUI CerFIOTEI
Fecit de Conceptione immaculata, ex D. Thereliam de
mysterio Trinicaris, ea rero potri, non pocuit Beara
Brisitca non alsenciri Conceptioni immaculatae, etiamsi
milleni Theolosi obsilterene, quia cognica in revelatione
rericare, abscedit omnis Formido, succedic cerricudo, de
pulsa probabilicare: Ira etiam, inquie, non licuit Dina
Theresiae post manifestatum mysterium Prinitaris probabi-
licer assentiri Scoto asserenti sprritum sanctum fore di-
stinctum a Verbo, si ab illo non procederet. Sed haec rel-
Ponsio rndequaque rimrs assic, et cum ad rem deellene
exempla, haec duo comminiscitur de B. Brigicta ec D. The.
relia, quibus in alcissimam contemplationem abrepeis ma-
niFestaca cerro dicir quae nihil ad Adem, led ad Scholae quae-
ltiones perrincane; ec li hujus qualtionis de Procestione
Spiricus Cancti Colutionem aperuilter Panctissimae Matri, ve
risimilius est illius rericatis Cuos Alios parricipes Facturam,
auc aliquo suorum librorum loco Lectoribus insinuar.
TaM2.
Sed iltis non immoror, ne videantur meliora argumen.
ca deesse. Hlira Cane est Caramuelis liberalicas in Brigir.
tam ex Thereliam, rerevelationem illis priuatim Factam
relit Carholica rim d authoritarem habere; e quidquid
inter orandum a Deo sibi dictum putabant Ade certâ d di-
uina credere. Sed quid hec D. Catharina cui, authore
Rarmundo a Capua in exrasim raprae, aliud ommino reue.
lacum est. Scio disputari apud Theologos an priuatd re.
velatione

## Folio 129 — 1672256038:0209
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000209.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
FEZAMEN II. EPIST. CARAM.
relitione possit non minus quam publica Ecclesia, Ades
digina comparari; sed a nullo antequam Caramuelem le-
eissem, audini dictum, priuatas renelationes D. BrigitEX.
aut cujussiber sanctielle indubitata Edei, de millenos Theo-
10g0s nihil curare quidquid conera sentiant: non ira Cane
Diua Therehia, e Sanctorum reliqui, quibus sccreta Ca-
lestia privarim revelata lune, quin porius dubii d crepidi hu.
millime subiiciune Theolosorum censura quidquid a Deo
credunt le excepisse.
Sed hisetiam omissis forcius agamus alio argumento
ad hominem. Fluinsmodi renelationes, seu privarxe seu
publicae diuinarum rerum medii rationem habere necesse
elt; sed quo loco repones. Nam eria genera diltinrilti
mediorum, quibus rerum reritas comprobatur, leue quo
dubia cognitio creatur; grave quo opinio niritur; e de-
monstratio enidens rnde existie certa de indubicata scien-
tia. Ad quodnam mediorum genus revocas has reuelario-
nes: non ad primum; alias omnia Adei mYSFCLIA HUILAFCNE:
non ad certium; nisi relis fidem esse scientiam ee cuidente
rerum cornirionem: ergo secundo loco reponenda cst,
mediorum quae probabilem tantum Faciune cognitionem
arqui extuo Theoremate 2. omnis cognitio ineuidens ad-
junctam habetignorantiam invincibilem; caquenon deest
iis, qui seguuntur vieos quos putane Capientes e doctos;
erso Si probabilicas, securicas ex Ce Tc, guilibet immori
curo porest religioni de sectae qua primum imbutus fuit.
Aeque ita immerito ad finem prima Epiltolae, e alibi, ob-
iicis nos Frhnicis, Mahometanis, Hlaereticis ad Ecclesia
arcem riam occludere: quis enim nolerum iter apertius
munit ad Eidem: An ros, qui sccuricatem laluris omni-
bus alteriris, quibus probabilicas aliqua affulserit: An nOS
qui ex opinionibus verinque probabilibus eam elisendam
contendimus, qua Het pro Palure, disniora de Deo Pentiac;
e efficaciora ad Calurem edia PaFet: Aeque iis argumen
tis reluri catenis aureis omnes ad professionem Christia
nissimis crahimus. Fioc a eguriento cuer la sunt quaecunque
huic paradoxo adsruuntur: quare cuerso Fundamento
Frultra desudem deijciendo recto, de parieribus Cufodien-
dis: ita probabilicatis qux pro libertace Hac dejecta secu.
ticate, non immoror refellendis regulis, quas illi ita anxie
es intelicires praeseribit; ve dieae se nihil certi posse vel au

## Folio 130 — 1672256038:0210
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000210.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
237
DFSP. II. SEOT. I.
dereltatuere; re qua una manu adtteuir, alrera euercati
PAR AGR APHYS TERTIYS.
Examen tertie Epistola.
TA R A M Y PZ F5 consilium laudo, quod Epistolam
lui Apologematis certiam, omisso Cardinali Palaui-
cino, ad quendam Doctorem amicum innominatum seri
pserit: Prudenter id quidem, nam cum haec Epistola sic
reluci Echo Cuperiorum, ea que loquacistima, qua pluris
iceret in illis multories reperica, ec nihil noui addat, nib.
cauillos e Carcasnos in D. Fronanum; necesse omnino
fuic parcere auribus Eminentistimi Cardinalis, nec illum
rebus tories repetitis rexare, nec minus lui, quam illius
rationem habuie, ex Capiencissimi riri dum Faltidio parcic,
Cuo consulic pudori; non ausus illius oculis ec iudicio sub.
iicere quae leribie, parum, lux, e D. Fagnani consentanes
dignicaci. Sed elesantiae, quam granitaris, ee Dialectica
ludiolior, eot reperitionum nau leam conatur leuare latis
ingeniola tigurarum rarietate: _ oratorem asens, actum
eri inclamat de tota relisione, immo de toto genere huma-
no, sinutet probabilicatum securitas; cui dum imminene
e aduerlantur Tansenicta, Ecclesia ruinam moliuntr,
omnia Pontificum decreta, Tribunalia Judicum; toram
denique locierarem humanam cuersum cunc: interim pro.
babilicacum Genealogiam ab orbe condito per omnes Na.
cura, Morsis, ec Fuanselii leges, per omnia riex humana
e Christiana officia, ad noltra rique tempora, nostrol.
guerlus deducit. Damnabar in D. Fasnano Aores Rheto.
rica et Dialectica spinas deliderabat: Tordescir de (quallet
Sicu verborum D. Fagnanus prae ilto splendore eloguentix;
e dum hanc Epistolam decurro, videor mihi legere, non
dissertationem Theologi, sed Oratoris exercirationem,
qui demonstraturus eloquentia e lui ingenii rices, laudan.
dum aliquid ludiccum Cuscipit, reMoriam cum Eralmo, Bu
srim, ee Neronem cum Cardano, Caluiciem cum Sine.
o: ec rbi per aliquot pasinas Rhetoricatus est, perto.
nam Oraroris deponie, Theologi induit, ee duo paradoxi
depromit.
Distinoue latasiet aupce CC

## Folio 131 — 1672256038:0211
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000211.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
FXAMEN TII. EPTSF. CARAM
Teu veritatem; formalem vnam rocar, alterum objectinam
istam negar cuilibet opinioni probabili, illam concedite
quali relic omne genus mali et peccari subesse poste rei de
qua disputamus, ec actioni quae instar asenda; ve rerbi
oraria juramento cum restrictionibus mentalibus de re
Falsa praetes audientismencem, de InterrOgantS expecta-
tionem; sed beneticio regularum probabilicars, polle nos
in mediis Cordibus munditiam, inter pericula granissima,
securitatem e tranquillitarem seruare; e dum Talutem do-
cernos comparare ipsistimis mediis, quae Forte mala TunE
eopportuna ad damnationem, Colertiam medicorum imi
tatur, qui remedia conticlunt ex rebus qua lua indole
lunt renena; nam iple, aliique probabilitatis paeroni, non
negant rebus inesse objectiuam rerocant Cormidinem, Fal.
sitarem maliciam; ec Forre juramentum Falhcum, restri-
ctionibus peccatum esse: led omne periculum, omnem-
que maculam ablteroi certicudine de veritate formali.
Flanc (inquic) distinctionem primx conturx Theologis
nocam, apud Canonictas non audiuit D. Fagnanus, ideo-
que ex ignorantia confundie cercicudinem objectiuam
cum formali. Sed non adeo impericus est D. Fagnanus
rerum, ne dicam Theologicarum, sed Elementorum Phi
lolophia, veienoret diltinctionem qua ad omnium scien-
ciarum partes perrincat. Duis enim Tyro Philo(ophix, qui
summulas Logica acrisie, ignorat dictinctionem rocum,
conceptuum, de subinde rericatis de bonicaris in objecti-
uam e Formalem. Sed id nobis ignorantix prodigium cst,
auc remeritaris, dari reritarem aut Fallicarem, cerricudi-
nemque, cui nulla objectina respondeat. HIOCnC Deo
quidem concessum est, re scientiam habeat rei non sci-
bilis; id est reritatem Formalem rei quae objectiua carcat.
Hociplum, quod millies repetir exemplum Conceptionis
immaculara, ejus assertionem euerrit. Mirum est rirum
cerre subtilem de cruditum non aduerrere Tuorum argu-
mentorum ricium; e dum de probabilibus agit, non di-
linguere propoltionem absolutam (Deipara Conceprion
nem credo immaculatam) et a modalis probabilis estC on
ceptio immaculaca) e verique luam certicudinem ineste,
cum objectiuam, cum Formalem rei accommodatam, quae
camen coro genere differant: ee rei probabilis absolurx
astentus sit Formidolotus, et obsourus, scur rei ipsius re-

## Folio 132 — 1672256038:0212
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000212.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
132
DF5D. II. SE CF. I.
ricas; propositionis rero modalis, seu probabilitatis elli-
dens sic certitudo, cum objectiua, cum Formalis: haec om
nia D. Fagnanus accurare distinsuit; cur ergo nobisiono.
rantiam obijcie: Cum ipse paradoxo inaudito, conceptum
Formalem seu cetritudinem Formalem, Peu rei probabilis, leu
ipsius probabilicatis sejunsat ab objectiua, cum tamen ma-
nifeste repugnetrem alia ratione rere ec cerro sciri, nisi
qua objectiue scibilis, d certa est iuxca modum necessica.
eis e enidentia qua illi (uBHE: CUT exsO errorem nobis adeo
crastum impinsit; id Factum puto dispucarionis ardore, quo
preceps abripitur: _ dum roro impecu Fertur in D. Pagna-
dum ve feriac, pectus nadat e nostris ictibus confodien.
num praebet; haec de prima altertione.
Secunda maliciae duplex oenus distinsuie, absolurae que
inest actui malo d lege prohibiro, e lixpothecica, que
actui rel ex sebono, rel indifterenti Cubellet, li lex juberee
ab illo abltinere. Mira est riri foecunditas: noua ee inau-
dica comminilcitur, paradoxo primo res indiuiduas et
vinculo indissolubili junctas, nempe reritatem, certicudi.
nem Formalem ab objectiua sejungebat; de hac sublata,
illam rolebat Caluam esse de Carram. Altero paradoxono.
eum genus malitia finoic, quam rocat hypochericam, id
est, quae actuiineset, si aliqu’â lese esset prohibitus. Fuius
etiam distinctionis ignorantiam obiicie D. Pagnano; sed
duo repono nomine lapientistimi senis, primum à Christo
dictum se legisse, suam cuigue diei maliriam sufficere. eam-
que rbique abundare, re nihil opus sic noua malirix gene.
ra contingere: quasi ab omnibus recepta passim, de heu
nimium rlurpata: non sufficiat re totus mundus inmali.
SHO POSIEUS AL.
Deinde add0 Caramveli porius quam Faonano consti-
euendam esse hanc noux malicix hypothecica speciem, ve
sufticiar loco ablolura, quam eoris viribus perdicum il.
Neque enim minus in illum quam in Dianam cadir,
Ecce qui tollit peccara mundi: de veerque in hoc cadio
ita Crenue currune, re nescias, quis duorum sit branium
accepturus, e gloriari postic se plura e mundo peccacorum
monstra sustulisse. Sed Caramuel nono quoda compen.
Pationis generc hypocherica malitix commento, quam ab
actibus humanis absteroic, maliriam absolucam relarcire
cudet. Arquehoc duplici paradoxo constituro, se onien

## Folio 133 — 1672256038:0213
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000213.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
RXAMEN TIT EDTSF. CARANE.
Linea tori libro D. Merenda (5 D. Fasnani, ait respondere
haec enim summa est libri horum Auchorum: 29enS MO-
calenon porest licire operari, nisi habeat cerricudinem de
bonicate lui actus; (ed illa dcest, si sequatur opinionem quae
Itac prolibereare contra legem; cum actui, quem rerilimi-
li ratione siadet bonum, insic formido concrarii e malicia,
ergo peccat, Ccunon licire operatur: haec omnia putar se
proltisare, lua distinctione ad primam ec secundam par-
tem de cerritudine Formali, qua nunquam deficiat operan-
cem opinione probabili, licet objectiua desIF. Sed hanc
respontionem convellune quae modo dirimus, omnino
commentitiam esse cercirudinem Formalem cui nulla ob-
jectiua respondeat; ergo Caramuel dum luam sentenciam
huic distinctioni auc porius divisioni altruie, xedificium no-
litur pensile, nullo fundamenco Fulcum; sed de hoc plura
sectione sequenti. Numero 207. ad dic argumentum à
Praecepro, à dispenlatione rori Colemnis, à jejunii lege
Prxscribence cibum qui illae lo jejunio sumi postie, e inde
Probat quamlibet probabilitatem, qua rna nicuntur haec
omnia, securicarem habere ab erroris e peccari periculo;
Ad huius aroumenti Colurionem multa desiderantur di-
cenda sequentibus sectionibus, ex eo loci differeda TunF. In -
cerim quae haber ad finem Epiltolae, juramento roco de
praecepio possenos actrinsi ad alterurram opinionum pro-
babilium, quarum aliunde delectus liber est, arripio ad
nostex sententix contirmationem.
Ouamuis concendas ex opinionum incer se puonantium
probabilitate ob incuidentiam rei, ienorantiam nasei in-
nincibilem, e ex illa ius elisendi cuco, quam partem li-
buerit: hoc tamen ius electionis liberx tolli polle vis, roco,
iuramento de Praecepro: ergo quoriescunque aderit prace
prum ex charitare ex iulticia, perit illa liberras de securitas
DIO qua TOEannis, e eoc roluminibus PUSHAS; aEqui Pru-
dentia, charitas, alixque virtures Christiana ee humanx
iubent e duabus opinionibus, quarum rna sac pro lege
praeseribente qua lunc ad Calurem necellaria vi PEXCCpTI
d medii, alcera Paver libertari, hxe in quam virEuTeS OMNCS
praecipiunt electionem prima opinionis, re consulas ribi
auc proximo, cum aliquod alcerutri damnum imminet ex
liberioris opinionis delectu; ergo Falsa eAt cua Thelis, d hac
vua linea (quod de Merendae e Fagnani libro scripsisti)

## Folio 134 — 1672256038:0214
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000214.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
134
DESP. II. SECF. I.
veris cui omnes delentur. Minorem probaturus Cume
mulciplici genere argumentorum, illud in anrecestum Fa-
miliarius, ec quod ad sensum communem pareat, appono.
Venacor, qui criam ex renarione sibi, sua que Familix
rictum parare cogitur (id pono re ris argumenti eluceat)
ridet procul quid simile lupo e cani, quem putat (uoD0-
mino carum ee magno precio redimendum, nec porest
propius accedere explorandi causa, quin Fera Fusiar, ec sub.
inde illi praeda pereat; nequir etiam enrierere lagieram nisi
cum periculo occidendi canem, qui in pretio est apud
Regem e Principem, mulcominus incerimen dihominem,
quamuis, magis etiam probabile illi (, quod occurriete.
tam esse siluestrem, quam canem renaticumaut hiominem:
iniquus plane acque humani generis holtis fuerie, qui (quis.
venatori securicarem promilerie ab omni iniuria, licee
probabile sic hominem incerficiendu, si Pagittam emittat.
Duid ad ista relponsurus sit Dominus Caramuel nescio, la-
eius est expectare certam ab illo responsionem, quam im-
Puonare ab ejus forre mente alienam. Incerim prudens
Lector atrendas relim, quo noui ilti Doctores res nostras
deduxerine, re ea nobis permittane cum Dei ofen (a et
damnarionis xererna periculo, quae non audeant contulere,
relaooredi, si contingere poltitcanem locotera occidi, et
hoc aroumento, aliisque pluribus contiemabimus ralide
perpecuum ledis Apostolica oraculum in dubis tutiorem
parrem esse eligendam quod Cummorum Poncificum rel
ponlum conatur eadem Epistola sex Colurionibus debilita-
re; Ced has omnes oppormunius intra reteslemus.
ira1eC4110 etaCd
Explicatio paius Contronersia, solutio primi nodi
ex Anonymo. Responsio ad quartam L.pistolam.
YIDeOR hanc Caramuelis dilpuracionem plaepole
insticucam prosecutus fuisse, dilata in hunc locum con-
eroverliae sacus explicarione à qua Fuerar inchoanda. Ouid
enim cor sectionibus promonimus, si adhue hareamus in
timine, _ qua de re agatuE, nondum sIE ConStitUTUM: Ex-
culare recum que hoc possem, quod non Auchoris partes.

## Folio 135 — 1672256038:0215
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000215.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
OVATVOR REOVLA PRODABTETE.
obeam, led rindicis e detenloris; atque ica le qui aduet
Parios, qua rocant oporteat, de reillis libet pusnare; nec
liceat occupare primo loco, qua ipsi postremo tractarts
Sed rerius dicant controversia sacum explicacum fuisse,
minus tamen pro dignitare rei, quam pro loci opporcuni-
eate, re exisebant aduerlariorum argumenta, quorum re-
Aigia premimus. Equidem Sectione 2. F. Dispurarionis,
distinrimus duo rerum genera, de quibus concinoit opi-
nari, nempe carum, quae (unt ad lalurem necellarix ex
praecepto, rel ex medii efficaciâ, aut ex veroque capite: et
demonstranimus licitum non esse aur cutum recedere ab
opinione, quae sar pro necellariis ad Calurem causis, re 2d-
haereamus opinioni, qua Favet libertati. Idque multo re-
rius e certius est, cum res de qua contronerritur, habet ra-
cionemmedii Calurem operancis, quales lune Fides, Reli-
sio, Charitas, Sacramenta, quae hoc maxime obseruan-
do diserimine differunt a rebus ex (olo praesepto nececta-
riis, quod istarum ignorantia excuser a peccaco, e subin-
de nullo sinc Caluri impedimeneo, illarum vero si desine
virrus de efticacia, nulsa ne dicam ignorantia, sed nec PrO-
babilicare maxima suopleri de relarciri possint, ec efficere re
Paluus fac is in quo tininlmodi media, Fides, Charitas, ec
incerdum Sacramenta desideraneur. Ex quo discrimine
quod rix cirra haeresim negari porest) consequitur ma-
nitelte, cum de mediis ad lalurem comparandam institu-
cis lese nacurali aur posiriua agitur, semoris quibulcunque
Probabilicaribus qua sant contra, Cemper cnrioribus ad-
haerendum. Nec hoc dicas consilii elle cantum. nam re-
vera praecepri Prudenria _ Charicaris eA, OmNium MaXI.
mi, quo cauetur ne rnquam commictamus a nobis remo-
veri ea, quae Si deline, nulla ignorantia porest a damna-
tionenos eximere, esto a Deccaco excularet: haec pluribus
lococitato, et intra forre aliqua addemus.
Fiuldem disserrarionis sectione rlrima, arriculo F. exa-
etius distinximus eorum controversiae progrestum per va-
eios gradus: rnde liceat agnolcere quid quilque Doctorum
sentiat; sed Mercorus non ita exacte quos dinisimus octo
sradus controuersix notauic, et inde Forre Anourmus,
quamuis acurissimus, rix poruie coniicere in quo posta
eller illius scripeoris sententia quam deffendimus, et qued
ditferret à Merenda, inde à Famburino e Caramvele, ict

## Folio 136 — 1672256038:0216
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000216.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
136
DFSF. II. SFCF. 1.
est ab excnus, e a esdistima, inde laxissims
opinione. Caramvel eriam, aut non capie, aut distimulae
mentem D. Pagnani: acque ex ca ignorantia rbique parolo.
fizat: Non longe ablunt ab eodem ririo Scubrochius ee
Fabri, omnesque quah agmine facto, regentnos exem-
Plis opinionum probabilium, qua re plurimum stant pro
Lese, aut nihil prorlus faciune ad ofticium e mores, led ad
speculationem pertinent; ve inde concludane probabilita-
tem quamcunque, honestam esse de immunem ab omni
Periculo damnationis ec peccati.
Ad quid ista CONEra nOS: quasi aseramus probabilicari
Securicatem in eorum repuonare, ec a regulis morum opi-
niones quascunque esse abigendas, quo nihil magis à men-
cenostra alienum, securirarem convenire volumus cum
probabilitare, non quacunque, ca maxime quae Favet li-
berrati (hanc enim periculosisimam dicimus) led cum et
quae stat pro lere e mediis ad salurem comparandam csi-
cacibus. Addimus praecerea probabilicarem nihil habere pe-
riculi, (I versetur circa res quae ad speculationem, non ad
AOreS pertineane. Deinde admiccimus probabilicacem
quae stac pro liberrate, curam Aeri posse, s nulla impetacur
opinione, aut ratione sibi infestâ, vel ita invaleleat, re
cenuissimam ac pene nullam opinioni contraria proba-
bilicatem relinquar, quales sunc eres quas lubiungo.
Improbabilis apud Theologos censerur opinio, quae
Prohibet, ne quis accedat ad Sacramenta morcuorum,
nempe Baprilmi ee Poenirentia, nis perfecte contricus, de
cum Cola accritione, nec condonationem peccatorum, nec
Gratiam Canctificantem conterri minilterio lacerdoris: ex
quo sequerecuinullam ipsi a Deo dacam Facultacem remit-
tendi peccara, sed declarandi remissa esse vi concricionis
sux praecesserie; inde cuta Ac sencentia, qua pro libertate
ac contra contritionem perfectam ex praecepto, autme-
dii efficacia verissimili rarione necellariam.
Eodem Fereloco reponitur opinionum cucarum, licet
Pro libertare contra legem ser, ea graviorum Theologo-
Tum, qui negant amissa per peccarum lechale grariâ, illius
reum debere starim nulla interDOLITE MOTI, a DecCatO
exursere contritione, de confestione, rbi daca primum
occatiotrerit: e s cunctetur, non minus peccare, quam
surem dilatâ resticucioneboni ablari: quod purent offen

## Folio 137 — 1672256038:0217
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000217.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
OVATVOR REOVLA PROBABILIE.
137
tam Dei perinde atque decrimentum hominis, cui invico
erepta lunt bona, dilatione augeri de cumulari: nam haec
sententia seuerior, improbabilis sic manifesto dilcrimine
incer iniuriam Deo à peccatore, d domino rei à Fure
illatam, inhocposiro, quod tur abstulerie rem domino
necellariam e reilem, qua nequeat etiam ad cempus care-
reline incommodo, a quibus damnis ee malis Deus omni-
no immunis est; ergo non eadem ex poenirentix, quae ex
recticucionis dilatione, consequitur, et augetur iniuria.
Eiuldem generis est opinio illorum qui censent Festa ex
Praecepto celebrari debere, non quocunque cultu Religio
nis interno, sed specialirer amore Dei Cuper omnia, ac
omni alio seclulo; proinde non porsediebus Feltis PEaeter
micti speciale illud charicatis praeceptum, ciera granem cul-
pam; quasi pexeceptum amoris Dei ab omni alio seclulI, co-
dem renore ac rigore solemnibus diebus feltis. Quo Feltis
Palchalibus communionem annuam Ecclesia addixerit.
Dices: si haec opinio qua Paluri ee Peacepto Favet improba-
biliscenseatur, cutaque contraria qua lat pro libertate,
eodem loco reponi debere opinionem Diui Thoma, qux
damnat peccari mortalis aduleum, nisi primo rlus racionis
instanti, ad Deum verleimum finem dilectione charicatis
super omnia le se reculerie, quae sentencia licet Caluri con-
Culat ee curiorsic, passim camen reiicitur. Sed ecto ab aliis
aequiparentur, mihicamen quicquid illi sentiane, hae dux
sencentix non aque ridentur esse improbabiles: quod hoc
aroumento eninco. Cerrum fere est apud omnes Deum ho-
mini aliquando amandum dilectione (uDeF OINIA ex PEX-
cepto, de remedio ad salurem necellariâ, quia sine Chari-
tate non porest insticui rica Christiana, Sicutne- vilum
vica genus, rel professio, nisi finis constituatur cui 2dha-
reamus: aequi nullum cempus ad ricam humanam et Chri-
ctianam instituendam, _ subinde ad vlcimum sinem eli-
sendum ec prosequendum amandum que Deum Cuper
omnia commodius este porest primorationis instanci; de
hocmanifestissimum inde est, quod qui pariuntur, instans
elabi, eoque nos eximint a peaeceptoamoris Dei, rix ali-
qua catione rerisimili possine aliud cempus illi PExceptO
implendo designare, nisi ad finem viex, ee morris articu-
lum denoluaneur. Nequecum etiam parieur Tamburinus
nos subiiei ingo et praecepro charicatis. Eas rera laxisti

## Folio 138 — 1672256038:0218
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000218.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
DTSD. II. SECT. L
mas Theologorum opiniones omnes suxe saluris Collicier
exCCFANEUE. Vnde vero nacx lunc: quod à Diuo Thoma
recellerine praeseribente huic praecepto primum instans
rus rarionis. Ac quis dixeric iildem rarionum momentis
confirmari Seori opinionem, cum rem manifeste fallam in
probationem alsimrat, nempe Dies Fectos ab Ecclelia in-
Sticuros, desirnando tempori ad praceprum charicarisim
plendum eadem terenecellitare, qua communionem Fu
charistia indicit Fectis Paschalibus: Sed hoc exemplo quo
contirmari pucabat Scorus luam opinionem plane euerri-
EuT: nam si ea mens quam obtendie Scorus Eccleliae Fuil-
Sec, instiruendi festa re celebrarentur dilectione Dei luper
omnia, sicue Solemnia Paschalia communione Fuchari-
siae par omnino crat Ecclesiam nobis hanc luam legem de
amando Deo sinoulis diebus feltis, non minus aperte,
quum de Fuchariltia sumendà Pemel per annum, Palcharis
tempore signiticare. Ac nihil horum factum rnquam; ergo
improbabile est institurione festorum Eccleliam canto ri
Foic exisere amorem Dei Cuper omnia, re quilquis omi-
Perie, reus se Futurus peccari morcalis, ac s communio-
nem annuam oniserit; ec quis nege hominem a Deo
Ereatu, ex insticurum Cui rnius amandi se fruendi graria,
quis pucet rem omnium praestancissimam, de qua illud.
onum necessarium conster, polle disferi ad tinem rique ri-
ex, nec omnino inchoandam, cum cum rivere incipimus
qua homines ae qua Christiani: ergo alia eAt Scori, alia
Diui Thomxe opinionis de amore Dei super omnia proba
bilicatis ratio; haec rero a nobis dicta lunE, re viamt Pare.
mus ad concroversix pracipux capur, ec ijs, aliilque exem-
Dlis demonstremus opiniones quae stant pro libertare, possé
Aeri probabiles, cucas, e immines a peccari de damnario-
nis periculo: id rera qua ratione consequantur parascapho
Sequenti apexiemus

## Folio 139 — 1672256038:0219
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000219.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
OVATYOR REOVLSE PROBABTLIT.
P AR A G R A PAT YS P RFM YS.
Distincuntur quaruor probabilicatum eradus, es
inde ernuntur quatuor Reculae quibus fit satis
Caramveli ex Anongmo.
T quid ririum insit Apologemati Caxamuelis, habet 
Ocaligine, id est a probabilicaris aquinoca notione, qua
fuas areumentationes obuoluit; summus, inquie, Pontifex
statuit de conceprione immaculacâ, quid mazis piume sit, dis-
pensationes administrat ex opinione probabili, ad illam re-
sulam Judices sua decreta pronuntiant, C5 vitam suam exe-
serant quotquot ab orbe condito Parriarcha, Propheta (5
sancti denique viri ad nostra 2sque tempora foruerunt:
Addi porest ex Scubrochio opiniones probabiles adeo tu-
cas elle ec inualelcere, re cum nemo possit cerro scire, odio-
neanamore dignus sic, Tola opinione probabili nullius
peccatinos esse conscios, necesse sic ad Cacram Cynaxim ac
cedere, ad quam praecipie Apoltolus nos probare, ne rei
simus corporis dc languinis Christi, sindigne, id est con-
scientia lechali peccaro Caucia ee Pordida (IICFCIUS; CrGO.
rbique eriumphat quauis probabilitas, tula e secura,
quancoquidem omnia eius consilio ec imperio Peragun-
EUIT.
Mlirum est Pane riros doctos et Colertes his exemolis pu-
onare, atque huiulmodi renebris obscurare reritatem,
Tole clariorem. Non quamcum que probabilicarem, nec
rniversim omnem cutam esse censemus, sed eam Cem-
per quae stac pro lese, e nonnunquam etiam cum liberta-
ei favet, dunimodo nultam habeat aduerlam opinionen
pro lalure secum pugnancem, maiori, rel pari, rel pau-
lominori probabilitate: nam aequatâ ineer adeo dilpares
opinionespuona, quarum rna pro honesto ee Calure Itat,
altera pro commodo, rictoriam illi asserimus, qua supe-
tat aquirare caulx: sin vero benionior, ve rocant, opinio
superior siemultis partibus, ec deiiciac alceram ad renuistr-
mae probabilitaris oradum (sicuri jam aliquor exemplis
demonstrauimus) securitarem illi non negabo. Ec haec
elt lententia Mercori, contra Merendam, aliolque riz
139

## Folio 140 — 1672256038:0220
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000220.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
TL
DESP. II. SECT, T
diores Theologos et Forre ipsum Anongmum, cuius hinc
Primus nodus oluitur.
Sed cum explicatione nuda controversix, omnes tene-
brx dispellantur, ec reritas obscurara Cophilmaris aduerla-
eii eluccar; overolius estres tractanda, et distinguendae sune
varia classes opinionum probabilium; re inde manifectum
tiat, quid quilque nostrum senciat, quid res ipla reri de
cerri habeat: ex hac enim differentia probabilium opinio-
num, quatuor constituemus regulas, quibus EOta CONErO
vertia dirimetur; & bene longa Caramuelis Epiltola (pOn.
sia inducetur: tora res a certis principiis repetetur.
Cum opinari contingat de re quacunque, cuius abtc à
menre coonicio cuidens, eu per Pelnoca non sic ex nudoro.
cum signiticatu, Ceu delicmedium demonstrariuum quod
ducat ad manifestam rei in se ipla notiriam; ex duplici ca-
Dice Potest diuidi in rarios ordines opinio, rel a materia,
de qua controuercitur, rel a morino alsensus incuidentis et
intemi: a mareriâ quidem partimur opinionem in specu
laciuam e moralem: illa de rerum natura dispueat, ilta de
efticiis de deagendis. Primi generis (unt quae cunque Philo-
Losia, Mecaphylica, et Theolosix pars dosmarica tra-
etanc: postremi generis lune, quae Pthica de finibus b0-
norum et malorum cradic, ad quae Socrares relictis om-
nibus quae supra auc intra 1os sunc Philosophiam reuo-
Cauit.
Ex hac parcirione opinionum, primam nostram tegulam
cruimus; Onamuis ad veramque disciplinam pertineat, Es
sapientis sit hominis anceponere probabiliora minus proha-
babilibus; hic tamen delectus magis necessarius est ad par-
rem Moralem, quam Theoricam. Ideo prudencisstime 50.
cietas Telu guarra parce Consticurionum cap. 5. 5. 4. Pancie
ut sequantur in quanis facultate securiorem, C3 mazis ap-
probatam doctrinam, E5) eos Doctores qui eam docent.
EECaB. F4. 5. Y. In Collesiis jubet praelesi libros qui in qua-
vis facultare solidioris (5 securioris doctrina habentur.
BCCaP. 16, 5, 2. vule lesi in Theolosia Vetus (5) Nouum re-
stamentum (5 doctrinam scholasticam Diui Thomae: Fe
cerre cum innatum sic nobis Audium reriearis coonoscen-
da, sicontequi detur, anreponenda estreonis ec ledibus,
si eam adire inconcessum sic, vel suspendendus est assen-
sus, rel adhaerendum probabilioribus. quae magis. act il

## Folio 141 — 1672256038:0221
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000221.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
OrATVORREOVEE PROBABTLIE.
lam accedunt: Primum censebane plures Philo(ophoruni
naxime Prronici; de Academici: Scoici etia non minus pu-
dendum existimabane suo Capienti opinari, quam sperare.
quod opinionem secutus obiiceret le periculo erroris, ta-
tus rerum quod Forte Falsum est: Licut Cui iuris e prasen
ribus contentus esle delinie, A spe Cuspensus, et Fucuri (01-
licitus sic. Aeque adeo jubebant nec opinione duei, nec
spe moneri Ios rero humanae infirmitatis conscii, ee om-
nis fere euidentia experces, opinionibus locum damus,
delectum rero rolumus exigi ad maiorem verisimilitu-
dinem, et ad insticuri commodum, quod quisque protire.
CuF; re ex Physica decerpar Medicus, quas riderit de rebus
Nacuralibus opiniones ad cognolcendos _ curandos MOr.
bos opporruniores: Sicut Dinus Fhomas eas delegit, ex
Philosophis, quas vidic magis idoneas ad explicanda dt
defendenda fidei mysteria. Sed multoliberiorem permie-
timus ex parre speculatiua, quam ex Morali opinionure
electionem. Ex illâ sumat quilque, quod sibi risum fuerie
Calua Ade et illaesis bonis moribus; ad quos dirimus sectan-
da rutiora. Sic renatori (quo exemplo Frequentius reimur
quod sit ad rem accommodatissimum) permicrimus opi-
nari quod libnerit, cum anceps Aeret an Fera aut auis quae
procul risitur, sic mas vel Foemina rnius speciei, rel diversi
generis animans non admodum dissimile priori, led si du-
bium incidar de Fera, vel aue, mansueta ne sc, quam sibi
Perire aeore ferat is ad quem pertinet, quis non videac
cum caurius asendum, ne emilsâ lagittâ remere, quid-
quam derrimenri capiae, cni (ISpICAEUE NC FOFECNOCCAES
Hoc exemplo suculentissime demonstratur prima nostrx
regula reritas, cum probabilia qua ad speculationem per-
cinene, paribus librantur momentis, auc puonane racio-
num riribus, cum pro cuiusque aftectu, cuique permitti-
mus cui roluerie opinioni adhaerere; quia nullum inde
malum sibi, rel aliis cimere pocelt. Sed cum de morali-
bus delectus instac Faciendus, quis neset cum caurius agen-
dum, d delisendam illam opinionem qua Ctac Pro Calure
et lege: in hanc primam reoulam Cole clariorem granissi-
mevidentur inihi peccare, qui arbicrariam rolune opinio-
num electionem (quod cerre Sophistarum est) cum de
Theorica Parte conerovertitur. Ouod vero nomen me-
FBANCUI, dUIX CAMZ LICCMEIAM MAUCUNE II PASFCSM MOTa-
14

## Folio 142 — 1672256038:0222
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000222.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
A4
OTSF. Il. SFCT. I.
lem, non aulim dicere, nec si rellem Caris srave Occurre
rec. Fx hac rero regula soluuncur plures Caramuelis in nos
objectiones reperitae ab exemplis qua ad parrem Theori-
cam perrinene, qualis est de conceptione; jam enim dixi-
mus liberum esse cuique priuaro, et sibi Cummos Pontiti-
ces permisisse ex dosmatibus paris fere probabilitatis, qua
ad Theoriam spectant, ea deligere ad qua magis ex affectu
Ferebancur. Sed quid ilta ad Fhelim Caramuelis, e mencem
Famburini, qui in controuertiis Moralibus cum de Palure
aeterna agitur concendune renuissimae probabilitatis pro
commodo ee rolupeate opinionem anceponi curo polle
opinioni quxe non solum caula, sed etiam rationem mo-
meneis infinitis parcibus luperet, ec delir illi cancum cui-
dens demonstrario, qualem nullam Caramvel admietit
etiam ad probandam Dei exiltentiam e rnitatem: Frgo
omnia Relisionis fundamenta connellit, id est cuiu lque ar-
Birrio permietit sentire quod rilum fuerie de rebus ineui-
dentibus, quae hinc inde, nullâ spe enidentia paribus dit.
Siculcacum momentis animam Auctuantem vextanE. P0-
rest-ne Caramvel negare in hoc rerum incuideneium d
obscurcissimarum ordine, qua insuperabilibus premuntur
difficuleatibus, primas renere, quas Aide jubemur credere
veritates. Fioo ex principiis Caramuelis inceorum ee cu-
cum est cuique quod libuerit de his rebus incuidentistinis
opinari.
Tlac primâ regula consticura progrediamur ad alceram:
illam eruo ex secunda opinionum divisione repecitâ a ra
cionibus dubicandi: Nam cum opinionis medium ne
queat esse demonstraciuum, ec ad rei, re in sc estcuiden.
cem nocitiam deducere; infirmam esse oporret ee Formido
lolam; ea vero, re hc loquar, intirmitas oriri vorelt, rel ab
arsumécorum quibus fulcitur debilicare, rel a rarionum vi
quibus impugnatur. Hlinc oritur dupler opinionis proba.
bilis genus, aut porius Ctacus. Nempe dum Cola cl, et qua-
Si Colicaria nulli aduerlae opinioni collata, qua debilicetur.
nec aliunde nucat quam a propria intirmitate, quod cui
dences desine rationes, quibus assensus Fulciatur: alter
opinionis probabilis stacus est collara cum aduersâ, cuius
argumentis acteritur.
Ex primâ huius divisionis opinionum parte, secun.
dam nostram regulam aADMIUS: EAM OPInIOnEm LUTaM

## Folio 143 — 1672256038:0223
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000223.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
OVATVOR REOVLE PROBABIL.
esse qua argumentis quantum materia moralis patitur, va
lidis fulta, nulla aliunde ratione aut opinione adversa
colliditur. Aeque ita nihil habet quod rimeat, is qui credie
se jure possidere rem, de qua nullus illi licem ouit, nec
inquirenti in ciculos ortum est aliquoc dubium male par-
cam à maioribus qui sibi reliquerune: licet Forre ica concin
serit, sed hoc illum prortus lacec. Ad hanc regulam re
vocopaenas dereo sumpras, qui consensit celtibus le ac.
culancibus grauis criminis ricimo supplicio puniendi
quamuis enim res his argumentis comprobata sic cuiden
ter credibilis (re inquit Cajetanus) non tamen cuidenter
vera; Aeri enim porele reltes Falso criminatos reum, de
illum vice odio auc suppliciorum metu assensisse, re crimac
se 2miseriis quas pucac morre srauiores: hoc enim illi per-
mictit Tamburinus ciera culpam Calrem grauem. Ad eam-
dem regulam perciner exemplum scubrochii, cum quis
nihili libi conscius putac se gratum Deo de acceprum,
quamuis in hoc iustificacus non sic, nec sua illi innon
centia certo de cuidenter constet, porelt tamen accedere
ruco ad lacram Ernaxim; acque hoc exemplo Scrubochius
censer omni opinioni probabili assertam securitatem: Scd
lonoissime abest a Thesi, quam sibi probandam CumpsiE
opinionem curam esse, guamuis Aet pro liberEare COnEEA
legem, ee paribus aur siauioribus debilicetur aduexse Pen.
centiae, quam Ctabiliatur propriis argumencis. Vnde ipsum
mec exemplum in illum recorqueo: Nemo porest continge
se Sacramenea quaecunque re miniltes ea conterendi cau
Ca, vel Sacramenta riuorum recipere, nist le le probauerie,
de nullius peccati mortalis se conscium morali cerricudine
habeat, et abstinendum illi est omnino ab administrandis
vel recipiendis Sacramentis, li hereat dubius paribus verin-
que probabilicarum momentis, reus ne AC an expers le
chalis peccari; ergo s in reuerentiam Sacramentorum quis
peccar, nisi se probauerit, e post serium examen proba-
bilius iudicer se non detineri culpa lechali: eadem cerritu-
do e perluasio moralis adhibenda est caeteris rirx huma-
nae officiis, ac proinde graniter peccat, qui actionem eli-
cic, quam probabilius, auc xqua probabilicare censet illi-
citam esse. Longe rero abest huiusmodi Formido a nostra
regula, id est ab opinione Colicarie sumpra ralidis fulca
tundamenris, et nullis conculla aduer la PaTrIS ALguBHEISo

## Folio 144 — 1672256038:0224
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000224.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
244
DTSP. II. SECF. I.
Hlaste a esulam mire illustrat, ec subinde pri
inum Anonrmi nodum dissoluit, obseruatio lubritistimia
Mercori L. B. aEc. VIC. vbi rerum, Ceu naturalium, leu mo-
talium EreS accurate gradus cexticudinis distinguit. Pri-
inum cumque omnium supremum rocar cerricudinis L0-
dica: hunc seguitur Phrsica certitudo, sed tanto interual.
L0, recollata prima dici debeat probabilicas Logica. Infi-
inum certicudinis oradum occupat probabilitas, quam vo-
cac Phrsicam. Rem illustrar exemplis, de singularum dini-
Sionis partium definitionibus. Certum Logice id dicitur,
quod necessario rerum, nulla ratione aux causa fieri porest
Falsum. Fluius generis sunt propositiones aeterna reritatis,
quales sune hominem esse rationalem, Deum existere sc.
Phylice cerrum id definitur quod rei naturae, caulisque
propriis consentaneum est, idque fere semper AF: led ni-
hil recat ricio causarum inferiorum, et superiorum ri, aliud
interdum contingere; hoc genere certi dicimus hominem
esse bipedemi, quia Polent fere omnes ri caularum ita nalci,
licet aliquando edici sint puerirno, vel nullo pede: rerum
quia huiusmodi generationis humanae ritium rarissIuuM
el, calus censetur levior, re impedimento esse postit, ne
semora omni formidine assentiar hominem esse bipedem:
Si tamen reritari rndequaque neceslarix et indefectibili
conteratur, dici pocest probabile Logicum. In insimo de
nique cerricudinis sradu reponitur probabile Phiplicum,
veroguecerco muicabilius, quod non (olum accenta ratio.
ne caularum superiorum s comminium, sed etiam iurta
propriarum curlum rariatur; huius generis lune omnes
fere Altrologix propositiones, re Caelum aectare sudum;
hreme plunium de nubilosum esse, Polem Oriente ArcturO;
ciere rempestares, cum secus nonnunquam accidar hre.
memsiccam, aestatem plunialem, tempus sub Arcturo se:
renum de tranquissum.
Hlos tres cerricudinis oradus, non ita sibi vindicant re
riraces speculatiua, quin rebus eriam moralibus conne-
niane, certitudine Logica reras dicimus leges Decalosis
Deum colendum, adulcerium illicicum, quia nulli sune ob-
noxia dispenlacioni, nulla ratione Falla heri poltunt. C er-
cicudini Phylica respondent exempla qua huic sccundae re-
sulx contirmanda d illustrenda inseruiune, postemo diu-
curna nulli suspicioni injurix obnoxia, perlualio innocen
tia

## Folio 145 — 1672256038:0225
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000225.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
OVATYOR REOVLE PROBABEE
rix, cum post longum examen, nullius peccari mortalis
cogicatio in mentem renit: damnatio rei, qui reltibus ac
culantibus assensus elt, licer Forre caedio vitxe _ FOrMenTO-
rummetu se falso accularit: quia hanc leuem conjectura
non magis morari debet judex, ne damnet ad suppli-
cium, quam Philosophus, ne sibi certo perluadeat honri-
nem esse bipedem, quod nalei possint, e aliquando nari
sint monopodes aut apodes. Fuc etiam Pertinet arou-
mentum Scubrochii, de accedente ad lacram Synarim
cum opinione conscientia a morcali labe pursatxe, quam-
uis etiam ad cerriam regulam spectet, quo loco eadem distr
cultas securret. Tertii denique generis opiniones pro
babili Physico respondene, quas recentiores quoridie in-
ducune: de quamuis pro libercare puonent contra legem
e honestum, e vlero agnolcant polle esse fallas, nec min
nus incertas, quam ACtrologoruin conclusiones, volune
tamen curas esse, et ab omni periculo damnationis _ pcc-
cari remotissimaS.
Hac eriplici distinctione constitutâ, ralide infringie
Mercorusprimum nodum Anourmi; qui Cune inquie illi
qui jusum Christi gravanc, an illi qui plus aquo lenius
volune, quos inter medius sedeas judex vel arbirer: Ad hec
respondet insum conscientix e legis plusquam par (IC, GFa.
vari a Merenda, quod ad honestarem actus requirat rectitu-
dinem Logicam, laxari periculose conscientias, a recentio-
ribus, qui concendant ad honeltarem actussufticere meram
Probabilicatem Physicam, se media ec cura rid incedere, quia
certicudinem Physicam ec probabilicarem Logicam requi-
ric. Hac responsio solidissima ec iuxta subrilistima nodum
Plane secac, controversiam dirimit, nec eget aliâ luce aue
Probatione, quam acteneâ obseruatione e lectione co-
tum quae iam dicta lune de triplicirerum certicudine (ub-
jectae controuerliae accommodanda. Ad certiam regulam
accedamus, omnium in hac re sravissimam, d cerrissi-
mam, de qua nihil dubitat ipse Merenda omnium proba-
bilicatum hostis infensissimus; eam rero astruimus, divi-
sioni cerrix opinionum probabilium incer se puonantium
quidem, led rerinque pro officio. Aroumenco sc Luperior
regula de communicance ex opinione probabili (e Deo
acceprum esse ex insoncem ab omni crimine lerhali. Pri-
ma eriam dispucario de absolutione moribundi, et de ba

## Folio 146 — 1672256038:0226
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000226.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
24
DESF. II. SFCF. I.
prilmo pueri animam ageneis cum aquà ex sale expre(sd
aut ex rice prossuenre, P elementalis acuE, suppeditar ext
empla huius regulae, quibus immerito putat Caramuet se
probabilicarum caulam perorasse, d omnes in cutO po-
Tuisse. Sed longisime abest a sperata rietoria, nec acren.
die illis exemplis nihil aliud conninci, quami reritatem opi
nionis Merenda omnium seuerissima, nempe dum inter
se opiniones probabiles puenane, verinque pro lese et
officiis, e quibus singula sibi Cuum rindicane, ec nequie
recumque impleri, cum rnum obmittendum esse, ve cedat
alteri; nam cum eo deuentum est, non Colum probabilibus;
ed etiam dubiis, ec aliâ quacunque causa illiciris veicon.
cessum est, immo necellarium; tum enim dux leges pu.
onant, hinc religio, quae praecipie reuerencer tractanda
esse Sacramenta, vitandum periculum ne irrica Aant, ee
quadain racione fala, dum a se Panctum et Paluum Reri
signisicane, cui nihilForre conferant grarix; led aliunde
charicas, immo ee iusticia ministrum ex officio rrgent, ve
puero _ adulco extremo periculo laborancibus Luceurrat,
quafieri porest, etiam cum probabili opinione aut dubio,
ne irritum sic Sacramentum; quia eum rroet regula, e
duobus malis inoruentibus, arcendum majusec minus exci.
piendum; praeltar aurem aliquid deliderari ad reuerentiam
Sacramentorum, quam deesse moribundis pueris aut
adultis, e illis negare remedia, ee Sacramenta, qua Forte
DEOFUtUTa PUnE; et si periculum cnalerint, etiam iterand
Vernobis Caramuel rbique similem, id est adeo necessa.
riam non solum probabilia, sed etiam dubia rurpandi rel
exculandi causam, e cum illi assentiemur probabilia qua
que secura esse. Sed adeo aliena est ab omni specie veri
eius opinio, re non purem negaturum, quin Sacramen
cum Ponicentiae, adulco; bapeismi, puero collatum, quam-
liber necessaria ee probabilia censeat debere icerari, si pe-
riculum morris cuadant, ergo Falso asferit probabilia quae
que cuta esse a periculo damnationis.
Ex hac resusa innumerae infringuneur aduerlariorum
in nos objectiones, ec ad illam reuoco omnium difficisi-
mam, ex dispenlorionibus Pontificiis à roco solemni, à
sradibus consanoinicaris ad incunda matrimonia: ne-
que enim Capiencissimi Pontifices id rnquam parerentu,
disi ex resula nostrâ, cum granissima causx regent, id est

## Folio 147 — 1672256038:0227
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000227.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
OVATYOR TEEOVLA PROBABIE.
eiim e duobusmalis, minus est eligendum. ETuc criare
perrinet dubium Scubrochii de accedence ad Pacram Sy-
naxim ex opinione conscientix a mortali labe purgaca.
Hoc enim exigendum est ad regulam nostram, quia Deus
hinc praecepto grauiminarurnos ab aeterna vita excluden-
dos, nisi Communione Sacramentali parricipes carnis il-
lius simus _ Cansuinis; aliunde jubet nOS CUM FFeIOTC
operari nostram salutem, nec lemora omni Formidine.
apud se nos iuctos reputare. Prgo relinquir canrum hac de
re opinandi licentiam, cum jubet nos accedere ad Fucha-
rictiam: d nis relis Deum non Tolum impostibilia, sed
etiam puonancia praecipere, concedas oporrer Deum relle
Si probabilis percasio adst, nullo lechali peccato nos deri-
neri, corporis Chrilti participes elle poste.
Ad ricimam eandem devenimus regulam, qua nihil
superioribus decedat, ex quarta opinionum probabilium
divisione deductam; cum hinc pro ofticio ee lege, inple pro
reilitare e Commodo puonatur. Hluc eota vertitur dil-
putationis alea: hic Ctabilienda est regula, quam rere di-
reris signum cui non minus quam Christo contradicitur.
Pugnantibus inter se paribus auc parum disparibus ratio-
num momentis, opinionibus, hincprolese, unde pro liber-
tate, nunquam deserendam primam opinionem uniceturam;
maxime si praeseribat medsa per se institura ad salurem: (5
hic est primus hujus recula eradus, cui Suares recentio-
rum grauissimus adhaeret: Secundus illi proximur est, ne-
que recedendum ab opinione pro lese, etiam cum ta et ree
ex solo pracepto necessariae, nisi aduersa opinio pro liberta-
te infinitis partibes ita vincat, ut vix tenuissima proba-
bilitas illi reliqua sir. Distinctionis horum duorum gra-
duum nostra regulae caulam dedimus, Dispurarionis pri-
mae Sectione secunda, ee hoc etiam Arricuso, quod opi-
nionis stantis pro (0la re praecepes, srauissimae quae aduer-
Pantur difticultares, rim exrenuene, ee tum ignorantia om-
nino a peccaro exculet; ac si media ad Calurem insticuta de
linc, quales sune rireutes infusx, Charitatis de cetera.
quamlibet a peccaro, si illa omietas, excuset ce ignoran-
ta, certenisi Hlarericus et Pelagianus lis, non Pores dice.
relaluum fore illum, qui in delectu relisionum e lecta-
rum, cum plures illi probabiles OCCurrunE, rnicam vecam
nempe Christianam peacermiterie. Erso quamuis nihil

## Folio 148 — 1672256038:0228
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000228.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
148
DESD. II. SFOT. I.
habeat quo connincatur ad Religionem Christianam aras
plectendam, neque aliis sua desic probabiliras, ad minus
illi, quae rnum numen colit beneticum _ remuneraturum
nos, s anima sic post mortem superstes; non dubitabie
Caramuel, quin probabilicas ee ionorantia illum excusee
a PCcCaTO; nec tamen audebit rnquam aserere ex igno-
rantis supplendam ricem Adei, Charicacis, et esseidoneam
probabilicarem xternae Caluri consequendae, quamlibet suF.
Siciat ad noua peccata exculanda.
Acque hinc Forre conciliari posent S5. Parres cum hu-
huscemporis Doctoribus in hâc gravissimâ difficultare, an
renorantia iuris nacuralis detur _ exculet a DecCatO, nec
sic impedimento ad Calurem. F96 lane nolim committere
55. Patres cum Modernis Theologis, quia puro tanc dis
sentionem Ecclelix noxiam, pusillis scandalo, de impiis
esse ludibrio. Acque re haec mala pro ririli curemus, di-
stinguenda censeo hac duo, an ignorancia invincibilis
rei ex praecepio ad Calurem tancum necellaria, ad pecca-
cum impucecur ea laborancibus; et rerum impedimento sic
ad Calurem, nisi collatur, cum rexlatur circa media ad (a-
lucem comparandam institura; primum concedam Cara.
inveli e Scubrochio, secundum Anourmo; ee hoc ad mi-
nus enincunt loca S5. Parrum, qua alterunt ionorantiam
Envincibilem non exculare, id est non esse loco innocen-
cix, qualiillius beneticio Caluus Aas; e quamuis demusnon
aPponere nouum peccatum, nec ad culpam imputari quod
ex illa oritur, non camen lupplere ricem Adei, Charita.
eis ecc. aliorumque mediorum qua ad Calutem compa-
taca sunc, immo nec efficere quin alia peccata imputen-
cur, qua siune cum aliquo dubio, id est cum opinione pro-
Dabili, ne sint contra legem naturalem ee huius generis
actuum dubiorum quos dico illicieos, infiniri excidune
Stupidissimo; e audacissimo enique eriam ATheO, eroo
Cappecune iusta damnarionis causa, eriamsi demusiono.
tanciam invincibilem exculare d peccaro, non qualem ad.
mictie Caramuel etiam cum dubitatione, ne perperam
252s contra legem, nili dubicatio resolui postir in cuiden-
cem nociriam. Nam si hanc roces ignorantiam invinci-
Bilem, nullis rnquam decrie Acheis huiusmodi exculatio,
quia causabuntur se cuidentem suorum dubiorum de im-
oxralicace animx, de existentia de providenria Numinis

## Folio 149 — 1672256038:0229
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000229.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
OrATVOR REOVLS PROBABIE.
Solurionem non esse consecuros: _ securi erune sux Caluris
dum luis dubitationibus Carisfecerie Caramuel, qui illos id
genus ignorantia invincibilis docuit, quae exculera Pecca-
co, eximar a damnatione, ee indiuidua sic cum opinionibus
de reincuidenti, quae sciri nequeat demonstratiue, quales
ostendunt se habere, dum illis Caramuel omnem cuiden-
eis cerritudinis spem auterr, ergo dar securitatem Caluris es
licentiam sentiendi quidquid libuerir de origine mundi,
de prouidentia _c.
Dices hoc argumentum pluries repecirum, ralide oc-
cupatum esse à Caramuele, monito luo Dialectico, P25.
202. rbi demonstrarione Periparetica rejectâ ve impossi-
bili ee aliena ab ru Schola, nouum demonstrationis se-
nus statuic, quo propolitiones Adei qua rales Apodictice
Probentur, non ratione, sed cestimoniis Ade renendis.
Concrahane responsionem mulea obijci postune, nedum
a PhiloCophis, qui non Facile patientur nouam demonstra-
tonem induci, rejectâ antiquâ ab omnibus recepta, nCC
admicrent huiulmodi cestimonia Adei; Sed eriam à Theolo.
Sis, quibus nullo modo lacistacir. Ouxro enim ad quod-
nam genus cognicionis mediorum, perrincane huiusmo-
direstimonia: nam eria ipse distinguie, leue a quo est du-
bium, srave quod parir opinionem, de demonstrariuum a
quo est scientia. Aequi huiusmodi restimonia non habent
rationem medii leuis, ve riero concedet, nec demonstra-
ciui: erso pertinet ad media, quae generantopinionem
ac proinde liberum erie opinari de rebus Adei quod libue-
eic, sad securicarem ec honestarem rniueruim Cutticiat pro-
babilitas. Secunda pars argumenci in qua polita csttota
disticulcas, multis probari porest: imprimis nouum e in-
audirum est reltimonia hde cenenda, demonterare quae
credimus mysteria Frinicaris ecc. corungue scienciam par
rere: deinde dicitur Apoltolos Edei ministros, demonstra-
tionum loco adhibuisse miracula, ergo illis decrant de-
monserationes Caramuelis: Praeterea communis est om-
nium Theologorum senrentia ex Sancto Thoma, Aderi
objectum differre a scibili, quod istud corac ad astensum,
ad illud rero perluadendum necessaria sic pia voluncatis
affectio, re suppleac rim argumenti. Certe s Ades etiam
apud Christianos induci nequeat ri probacionum, nisi ro-
suncas incellectum impellat, quid het Fchnicis de Impiis;

## Folio 150 — 1672256038:0230
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000230.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
25C
DrSD. II. SECX. L.
apud quod fides et Aidei argumenta nullo loco funt: Oua=
te quidquid porerit Caramvel, tora qua ralet Dialectica,
admovere argumentorum, apud illos nunquam opinionis
e probabilitacis Anes excedet: d cum a liunde illos doceat
probabilicarem quamcum que securam esse, ee esse loco
invincibilis ignorantiae, lioc secundo alterro magis à Aide
amplectenda semonebic, quam omnibus argumentis pol
sc ad illam Cuscipiendam impellere: Ex TandC COFUI AE-
bierio relinguet hdei reijciendae, rel amplectenda electio-
nem, promissa in alterurram parrem sécuritare. Nosmul.
eo cautius, mulcoque efficacius asimus nostris regulis, Po-
eissimum quarea, cuius nuda de senuina interpretatio om-
nes argumencarionum carenas, machinas à Caramuele
fabricatas dissoluir ec infringie: illius reritarem compro.
babimus, e rim experiemur relurarione eorum qua ex
Apolosemate supertune, discurienda.
P A R A G R A PHYS SECYNDYS.
Refelluntur appendices nonem ad Apolocema.
OFrm Apolocematis robur collesit AuthOF Epi
 Aola quarrâ prolixiore roro reliquo opere: nam qua
praemisie illi vel adjunxie, Pere sune Parerga. Priusquam
hanc Epistolam agorediar acriori exemine discuriendam,
relucaris cribus prioribus Epistolis additameta quarta hoc
5. breui decurram, _ deijeiam rnica explicatione quarrae
noltra regulae quaim his verbis interpietor: E duabus opi.
nionibus, puenantibus hinc pro lesé, inde pro libertate.
pr. mim esse delicendam hoc solum nomine quod sit tuta (5
probabilis, non attento eradu majoris probabilitatis, necra-
tione renorantia invincibilis, quam falso dicitur includere
nec quia est cerra veritaris; sed quia est cerra bonitatis.
Addimus, sic explicatae regula nunquam a Cummis Pontif-
cibus dispenlarum contra hanc regulam, id est contra opi
nionem paris autmaioris probabilicaris pro lese stancem,
_e Care repuratam, in grariam partis quae libercari, de
commodo Fauet.
Sic explicata regula, omnes Caramuelis euerric argu-
mentariones, quas vere dicere postis perpetuas à Thetr
PrOPOUI exerrariones; ve mirum sic ac pene prodisio

## Folio 151 — 1672256038:0231
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000231.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
REFELLNAEVR NOVEM APPENDICES.
Aimile, hominem subritissimum, qui a eoc annis huic con-
eroversix de probabilicate, quali Prometheus C aucalo ad-
harelcit, non capere, aut distimulare menrem noltram, à
qua longistime recedir omnibus arsumentis quae fulissime
e verbolistime prolequieur, quacuor prioribus Appendici-
bus ad Epistolam quartam.
Nemo Cane nisi huius controuersix ignarus porest
dubitare, quin cora contineaeur regulis a nobis consti-
curis. Sed nulla est in quam non impeserit srauiter ad.
veclarius. Si meminisser prima, nempe hâc dispucarione
de opinionum delectu, non agi de rebus qua ad speculan
tionem pertinene, led rantum de agendis ec de moribus,
abstinuisset à commemoratione decreri de Conceptione:
qua est extra ambitum moralium quaectionum, et Adei
subsellium, quae necellario credendis accendie nOn prO-
babilibus, quorum numero aduerlarius accenser hanc
quaectionem. Ergo nihil retert ad subjectat COntrOVeF-
liam, etiamsi relis Adei mareriam complecti; sed de his su-
perledeo, quia exera Thelim lunc, de Forre plura dicentur
discuctione quartae Epistola. Si aduerlarius percepisser vim,
de dimentus tuisset tertix reculx ambitum, ob seruaslet sine
dubio dispenlationes Ponciticias a voco Colemni alia(que
id genus exctusas esse a nostra dispucarione. Nam qual-
cunque Colent concedere Pontitices, non erisunt ad Ca-
ramuelis, aliorum que laxorum mencem, quali e duabus
opinionibus, quarum vna Aerprolese, pro roro solem-
ni, altera pro libertare, etiam (i paris sinc probabilitaris, se
cundam anreponere licear prima. Sed id asuur lapientisi-
mi Pontifices ex aliis regulis, maxime ex cercia nostra,
cum eduobus malis, minus est elisendum: vel ex guarta
quae permiteit ab opinione pro lese recedere,  dispen-
lanti rideatur esse renuistima probabilitaris, qua nequeat
cum aduersa Centencia xquo iure contendere: haec dicta
sinc obicer quia à dispenlationibus reperira objectio recur-
Per Epilt. 4.
Sed orauistime id que pluriesad MINAS FEF QUE GUaFeF I
rltimam resula peccauit: _ quorquor in Appendicibus ha-
bec in nos aroumenca, lunt mera Cophilmara et Falsi huins
reoule sensus, que perinde Facessut nud a illius explicatione,
Dum staruimus e purnacibus incer se opinionibus antepo-
menda cum quaelesi laver, hoc illi jus asserimus non caciove
 iii

## Folio 152 — 1672256038:0232
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000232.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
252
DESD. II. SFCT. P.
probabilitatis, sed securitatis cauta: nam qui lesi adhaeree;
nullum peccari e Caluris adic periculum, quod lemoueri.
rix porest ab aduersa opinione pro libercate. Hlac genuina
ec simplici interpretatione occupauimus e euertimus duo
Caramvelis Cophismata. Oleum plane e operam perdit,
dum ica contra nos arguit: debeo eligere probabiliorem,
erso poltum minus probabilem, In hâc consequentia in-
consequenti probanda miresibi placee, de rule videri adeo
acutus, re postic extundere aquam e pumice, oleumque
de Caxo durissimo, e quidlibet ex quolibet elicere: inde
etiam excurrit, E probabiliora sectanda lunc, praecipi à
Deoimpossibilia. Ouis enim CnMmeret aut meriatuT gr2
dus probabilicatum: Ne Angelus quidem ille quem Loan-
nes ridit meciencem cum regula lerulalem celestem.
Sed hac omnia euanescune nostrae regula nudo sentu;
opinionem pro lesc dicimus opinioni pro libertate Prae-
Ferri oportere, Ceu majoris, seu paris, sive etiam paulo
minoris sic probabilicatis, dummodo supersir illi aliqua
ab argumentis ec ab Authoribus non conremmenda.
Vna fdeliâ duos parietes dealbamus, eadem relpontio
ne ralide refellimus aliud Cophisima, monito Dialectico ex
primâ Epiltola Pag. 25. repecirum, ibique Colutum. Si ad
securitarem conscientiae lufficie opinio Fagnani qua est.
Probabilis stans prolese, ergo mea ad id latis ele, quae ltac
Prolibertare, quia idem habet jus probabilicatis. Ex talso
ancecedence infertur Fallum consequens, non probabili-
225 ouaecunque secura elt. ri lua, led racione leris à quo
Itac, ex qua lui amantes eximit a periculo peccari de dam-
nationis, eciam si non siE certa e necellaria reritatis: PFO.
habilicarem merico similem dixeris Flederae se ipla debili,
quae fundamento, arbore aut pariere Fulciri debec, re pol.
sic alsurgere; ita probabilicas securitarem a Peccato, à le-
secancum habet, a scipla rero, minime: cancum ab est re
eam pollic mendicare à commodo, à libertate, a volu
Prate, quibus dum Favec, ministra est Philaphria, de om
nium riciorum origo.
Flinc eriam Coluirur certium Cophisma numero 109.
opinio quaecunque probabilis est cerra: hoc Falsissimum
est, e venenum lacet sub huius rocis certa propositio,
aequinocatione; aliud enim est opinionem quae Pavet prae
cepto esse cerra reriratis; aliud, elle cerex honectatis et le

## Folio 153 — 1672256038:0233
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000233.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
REFELEVHEVE NOVEM APPENDTCES. 155
curam: re quiillam sequuntur, licet indubicatae reritaris
non sic, immo Forre Falla ee improbabilis, nihil tamen na-
li e peccati incurrant. Illuctrandae cancimomenti vericari,
exemplo esse pollunt eres opiniones initio huius arriculi
insinuaex reimprobabiles, quarum prima ad ralidam ee
reilem ablolutionem Sacramentalem requirie concritio-
nem perfectam, alcera dies festos alserit iustis perinde ac
Deccaro lechali inquinaris, ex praecepro lingulari colendos
eadem dilectione Dei ex charirate, 3. laplum in grauem
cuspam noui peccari accular dilatione poenirencia, qua
relursar, perinde ac furem dilata reltitutione. Si quis has
opiniones qua stant pro lege secutus, cum accedit ad 5a-
cramentum Poenirencix, cum feltos dies colic, velrbi pri-
mum peccauie, prorumpet in ardentistumum Dei amorem,
e idemcidem hios Charicatis d Poenitentix actus eliciet,
damnabilne peccari: Imimo dices hunc errorem Felicissi-
mum, ec quamuis lequatur opiniones improbabiles, nec
Caramuel ipse nesabit, cerra esse honectatis, licet sine
dubiae reriraris, immo Fal(x. Audebit ne Caramuel suis
pro libertare opinionibus eam securitarem alterere, quam
rindicamus ralide opinionibus pro ofticioelese Rantibus.
Sed adeo sunt in hac re dissimiles D. Fagnani et Caramuelis
opiniones, resumma sic cacitatis de audacia illas aequate,
nosrerius Apostoli verbis concludimus quod insirmum C
stultum est Dei, ac legis, forrius est hominibus e libertare
ac rolupeare; ita plane improbabiles pro lere opiniones
masis lunt cerra honestatis e lecura, quam quaecunque à
Caramuele et a Diana probabilissimx Pro libertare in-
uecta.
Flactenus Coluimus eria Cophisinara ex appendicibus; 2d
quartum accedo omnium Fallacissimum: dicam vno verbo
rere carenam rocari quam sibi nectit de arctius implicat,
dum niricur nos Tansenismo illigare, illius erroris putar se
fectucam ridere in oculo nostro et ex charicate velle cruere,
nec palpat nec sentie in suo erabem ertoris omnium oea
vissimi, qui possit incauros in acheismum decrudere, à quo
propius eius principia absunt quam nostra à Lansenismo.
Ouod ad nos acrinet, ridemus cories obiectum Tansenis-
mum, de nulla verisimili rarione probatum, ec laepius à
Dobis ralide depulsum. NegamUS SE PernCgaMUS ex nOStTS
de opinionis pro lege delectus resula, rila contecutione

## Folio 154 — 1672256038:0234
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000234.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
54
DTSF. II. SECT. T.
interri Deum impossibilia praecipere, quod rories obtrudi-
cur, ec nunguam probatur: neque enim reprimo Sophil.
mace dictum est, opus est scrupuloso examine graduum
probabilicaris, quasi ad lancem appentae; lacis estnosse
quod nec pueriionorant, quid schoneltum, quid iustum;
quo consticuro constar elle renendum, dummodo necessa-
tium sic aur probabile, sine paris, Cue maioris auc paulo
minoris probabilicaris quam aduersa sencenria: unde
erso infers nos relle Deum praecipere impossibilia.
Ouia, inquis, ionorancia invincibilis non exculabit a pec-
caco, s probabilitas non exculer, neque enim id pocest;
nisi benelicio ignorantia invincibilis quam involuit; et
nisi excularer, seu probabilicas, Peu ignorancia invicibi-
lis, Deus praeciperet impollibilia, nempe re sciamus quae
Scire non poltumus. Relponsio haec, qua rna nititur tOL
caula probabilicatum prolibertare, plures habet errores
quam verba: si nostra destensionis rationem rantum habe.
remus, superledendum ellet à lonsiore huius argumenti
Eolutione: quia plene illi lacisfactum est noltra regulae in-
cerprerarione, de sectand opinione prolere, quam om-
nino a quaeltione de ignorantia invincibili sciunximus, re
nihil fere commune habeane hxe dux granisIInX COnErO-
verlx: deinde diximus nostram regulam passe conciliare
dissidentos hac in re modernos Theologos ab anciguis lan-
ctis Pacribus. Praeterea addidimus ignoranciam inuinci
bilem colli non solum opinione probabili de honeltate
actionis, sed iplamet dubid, an res quae instat asenda cum
lere conveniat, sc sic permilla, auc prohibica re exmente
omnium PhiloCophorum relatum est verbis Ciceronis, ip.
Cam dubitationem rationem habere iniurie, re pudendum
rideatur Theoloro id negare de opinione probabilisima
rem ese iniquam, quod Philo Cophi alterunt de iplamet du
bicatione. Vnde immeriro nobis obiicie Caramvel, nisi
Probabilicas exculet, hominem peccaturum necellario: Hoc
enim Falstumum cs, nec alio probat argumento quam
manifestâ pecitione principii: GuaerO enI a FCCUL CeI
Ceas, cum dubico non Colum leui coniectura, sed etiam gra.
ui aroumento, an iuramencum Fals cum restrictionemen
tali ex Tamburino licitum, Ec damnandum, re ipsemet
concedis; si hoc iuramenti genus animo siC COPATaTO r
Furpem, peccem necessario ex ignorantia invincibili : Pso

## Folio 155 — 1672256038:0235
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000235.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
REFELEVHEVE TZ. APPENDTCES.
iuxea mea principia dicam Deccare quidem, idque libere
non necellario, quia ratione dubicationis a ce ipso insinua-
cae, ionorantia invincibilis collitur, aue reloluitur in igno-
rantiam vincibilem, rbi primum orcum est dubium, et
cum invaluie in opinionem probabilem, ac proinde (c-
quendam, quia stat prolese, huiulmodi iuramentum re-
rum esse periurium. Ergo ex meis principiis ne rel mini-
ma quidem suspicio est, me peccare necellario ex ignoran-
tid inuincibili: quando quidem iplamet dubitario inonee
ab actione suspecta abstinendum: C ur vero tu id Conten-
dis. Nempe ex cua Fundamencali Theolosia, pugnancium
incer se opinionum probabilium quamlibee cutam ese,
etiam si ster prolibertare contra probabiliorem pro lese:
haec tota cua eAt probario, idestnostra chelis, id est mani
fecta pecicio principii. Prgo tela eAt aranearum cua argu-
mentatio es non carena terrea, niss rece altiset de deliciat
in hOrrendOS CFFOTCS.
Sedincautu de praecipitem in nos xctu disputationis abri-
pi rideo e in protundum omnium errorum delabi aduer-
Parium, dum inuincibilem isnoranciam individuam rule
esse omni probabilitari: quam sibi Foueam effodit, hoc
alserto: in quae praecipitia deducir homines? certe quilquis
negat ignoranciam inuincibilem polle colli aut relolui in
ignorantiam vincibilem Pola sciencia rerum de quibus opi
namur, iam pluries demonstraui quod inde idololatriam
docertieri probabilem, acheismum securum, ee ab omni pe
ticulo peccaci auc damnarionis immunem. Superioribus
arcumentis hocnouum addo, Cionorancia invincibilis ne-
quear rollinisi per Ccientiam rerum de quibus dubicamus
immerica Apoltolus Romanorum primo inexculabiles
pronunciat antiquos Philosophos, quod cum Dcum co-
onovittene ex creaturis, ve Deum minimes coluerint,
illique gracias egerine, re bonorum omnium Authori,
primae lui, e rerum rniverti caula. Sed quos damnat A-
postolus, abloluit Caramnel; contendo enim his Philolo-
phis quosinexculabiles pronunciae Paulus, non defutu-
ram ignoranciam inmincibilem, qua imbui rule ones
opiniones probabiles, retuex Aane, ee ab omni peccato
exculent, idque dosma Fidei purar, nec posle nesari linc
aperto Lansenismo.
Concra hane tundameneadem Theologiam, obseruan-

## Folio 156 — 1672256038:0236
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000236.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
7
DESE. II. SFCF, T.
dum mihi stacuo, monirum dialecticum aduer Parii, ne eiur
probabilicarem mere probabilibus, sed ommino neceslariis
_ cerris impuonem: non pocest imprinis dubicare, quod
expressis rerbis ex Apostolo reculimus, anciquis Philolo-
Phis praestanda Fuisse, quae sua culpa omilerune religiosi
culcus e graci animi in Deum officia, profecta ex noricia
Dei a creacuris haultâ, illum elle mundi condirorem, et
ferum humanacum curam habere. Addo aliud principium
non minus cerrum: illam Dei noritiam, qua à Philolo.
phishuiulmodi obsequia exisebac, comparatam fuisse, rel
restimoniis Ade cenendis, vel demonstrarione Peripare.
eica, rel arsumentis grauibus, incra fines probabilicaris:
neque enim postumus comminisci aliud genus cognitio.
nis, qua poruerine perasi rei ec inexculabiles Philolophi.
Tertium adiunso principium, id que certissimum, cogni-
tionem illam non fuisre, nec primi, nec ex Caramvele,
Eccundi generis, ergocerrii, nempe probabilis eltcognitio
ex creacuris, ducens ad rnius numinis existentiam, proui-
dentiam, quae subinde exiseret culcum relisionis, sratum
animum, Scc. Erro Falla est cora Theoloria fundamenta.
lis Caramuelis, omnem opinionem probabilem cutam
ese, includere, scc. Flas consequuriones euidentissimas
non porest negare, nil relic Antiquos habuisse Dei nori-
eiam exceltimoniis Ade dignis, rel ex demonstrarionibus
Peripatetieis: Neque enim aliud superest responlum aur
eftusium: ac primum non modo Fallum est, sed incredibi-
le e ridiculum: neque enim Apoltolus Philolophosinex-
culabiles concludie. quod Adem repulerint, de qua nihil
illis rnquam audicum, ee quomodo credidissene sinc prx.
dicante: Sed quod abusi sine noriria ex creaturis compara-
cd: ac illa, vel demonstrariua est, vel probabilis, demon-
Stratiuam dernicare, prouidentia, crearione mundi, se
nunquam habuisse iurabune Epicurus, Lucretius, nec ha-
Bere pornisse alterent Nominales nonnulli, quibus ipse
Caramvelassentitur eodem monito, cum demonstratio.
nem Periparericam dari aut contici posse negat: quodnam
ergo genus coonitionis superelt; re inexeulabiles sint
Philolophi, quam probabilis, qua rna rule Cacamuet
omnia excularis Diligencius quam spetabat, et Forre opral.
tet, monicum eius dialeeticum obseruaui, Cemotis proba.
bilibus, certis de necellario reris cum illo esi; de ed deven-
cum ett, re vel Falsus sic Apostolus, dum inexculabiles pio-
onciat Philolophos, quod ereacorem sbi ROLML ex CrCOI
e

## Folio 157 — 1672256038:0237
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000237.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
REFELEVNEVR IX. APPENDICES.
Hiris colereneglexerine, vel deceptus sc Caramuel, cur
asserir coonirionem nec tide partam, nec demonstrarione,
ac proinde probabilem, cutam ese ab OINI PCCCaTO, de
ienorantiam invincibilem habere, qua quisquis nesaverie,
sic Tansenicta.
Nolo expendere alias Appendices, in quibus amicorum
in se congesta encomia et in D. Fagnanum, aliolque à le
dissentientes probra e dedecora leguntur proxe infinica
Mlagis sane ex charicare d modestia tuistet, haec omnia à
suo libro roluisse submora, aue se inscio e inuiro videri
inferta tuisse. Verum non est pastus nos haec de le suspi-
cari, nam P. 203. Faretur Cua opera, haec omnia Apologe.
mati addica, cum hoc clogio, paucis lineis maiorem comple-
cti doctrinam, quam libros intezros. FE B Constitutm CraE
haeccuulsari, rariandus fuerat sylus, ne constarer Caxa-
muelem porius quam amicos logui; nec erant apponen-
da, qua licet rera, rix poterant Caluo pudore legi; nec
incelligo poruiste Palua conscientia dicere, Crispum Bor
eiam libro contra Caramuelem scripro rhetoricari, (5) ea-
dem diversis verbis, quibus multa folia prodisit eloqui C5
contra clarisimum Dominum Caramuelem Laconice diale-
eticari, uno folio multas quastiones curiosas (5 necessa-
rias excitare, (5) ex uno fundamento tribus liners expedirei
Carera amicorum elogia parior vera esse, sed miror vo-
luisse laudari a Laconismo, ee a breui mulcarum quaectior
num resolutione: cum rnam hic susceperic asicandam,
ee omnibus pasinis incipiac, nunquari delinar, eadem
rbique reponat.
Fxamen Fpistola quattu
CCtN00 me examini quarex Lipiltolae, quae dimi
Ldiam operis parrem conticie; ec vlera cencum paxi-
nas distendieur, quatuor vel quinque Foliis, Si pluries re-
Pecira submoneancur, in compendium sine rilo dispen-
alio perstringenda. Ordicur a causis APologemaris, quas
SECTIO SECVNDA

## Folio 158 — 1672256038:0238
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000238.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
D1sP. IL. SEOT. II.
debuistet priisa Lplcola aperire: neque id etiam omisie
Sed oblicus se dixisse, qualiracitum, de praetermissum ap.
Ponic, reincelligas illum impullu magis quam meditatum
ad scribendum accedere; et in illum cadere quod Capien-
tistime Orincilianus de Seneca, velles scripsisse suo incenio,
alieno ingicio. Primum aic rosanribus amicis, penes quos
exat ius sibi imperandi; re Cium de opere D. Fagnani iu
dicirm Cgripeo proterret, diui reluctatum fuisse, multis de
causis; duabus porissimum, quod labor eslet insratus, et
Superuacaneus: quod rix à se obtinere posset re calamum
diltringecee in rirum erudicum et pium; quem ainac e re-
veretur: deinde sibi videri scriptionem Fore omnino inuri-
letm, quod censura in Merendx librum prohibicum à lede
Apostolica, impenderet D. Fagnano; cui cum Merenda
communis essee doctrina, e reriusque in TheologOs ca-
lanisae que contumeliosus: praeterea riaebat iam obruen-
dum millenis libris, qui rndequaque parabantur: deni-
que contirum hominem Bulla Cummi Poncifieis de Con-
ceptione nuper edita.
Hlaec omnia commentiria CunE, D. Fagnani lucubrario.
nes Roma, e rbique terrarum maximo piorum e D0-
etiorum Audio excipiuneur, leguneur auidissime: rnde
verius Caramnel, a canti riri lapiencia, excidium timet,
Tuis probabilicatibus hoc opere labefactaris: et dum omnes
cum illo pacem se concordiam ambiune, Colus ille clasi.
cum canic, re ad bellum quietos Collicitet d accendat
Ouod Romae in Merendam aliquid pronunciatum fuerie,
ex Caramnele tantum scio, mihi Paris hac in re luspecto:
id mihi compertum cAtD. Fagnanum à Merenda differre
Blurimum l, lo e sencentiis; re non sic illi cimendum, ne
censura in Merendam lata recidar in eius libros. Sed
graris omnino dictum, consticurionem postremam de
Conceptione damnare sencentiam D. Pagnani, quam ne-
quidem accinsit, neque ad illam percinere iam dictum
elt, de aliqua addemus responsione ad 12. Lelolurionen
huius quarex Epistola.
Ilac Oratoris tuco, magis quam ex grauitare Theo-
logipraetatus, Crambem recoctam lansenilini reponit,
quo infectum per Cummam calumniam dicit Pagnanum,
e ex ingenio aeri dcigneo, omnia lus déque milcet: nunC
impense laudat, nunc criminatur adverlarium, remirum

## Folio 159 — 1672256038:0239
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000239.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
EXAMEN IV. EPTST. CAR AM.
sic, pocuissernâ pasina complecti adeo dissidentia. Fagna.
nus illi est Auchior damnandus cum Tansenio; e laciim
addic ejus locubrationes esse doctissimo calamo scriptas (5)
ad rerum osum necessarias, suisque ricaris constitoisse, vt
regulam ex qua diaecosim sibi creditam, resi volebat. Sed
illum pessime habet dispucatio de probabilicare, quam vel-
lecamoram, ne reliquum opus carear axplautu, quemme-
secur. Sed quali illum poeniteret opus landasse, et COrre-
ctionem illiusdispurarionis consuluisse, monet modico hoc
fermento corrupram coram inallam, ex alicuius Theologi
opetâ esse purgandam. Sed quod Frequenter Hiltoria
prisca de nostri laeculi restatur, paratam inContibus pae-
ham in Authores recidisse, exemplo contirmat Caramvet;
quam enim imprecatur Fagnano, ipsemer commeruie
censuram et passum fuisse audinimus.
AR TZCYLV S PRLMYS.
Respondetur generatim ad toram Fpistolam.
TrFDFY duas in parres suam Epistolam Cacamuet.
prima duodecim, quas rocat, resolurionibus, quati
quibusdam machinis ee arietibus, purar se nostram labe-
Factare senrentiam, de delectu opinionis pro lege; cum ne
quidem attingar: alcerâ, quatuor sibi propositis objectio-
nibusrespondet. Nec Felicius aue ralidius suam detendie
lariorem sencentiam, quam nostram impuonauerit. Vna
cantum nempe prima relolucio ad rem ridetur perrinere,
num de probabilicare dispucatio, sic Canoniltarum subsel-
lii, ee a D. Faonano debueric acringi. Jura Canonistarum
Propuonabimus, rbi demonstratum fuerit reliqua omnia
Parersa esse, ee duplici virio laborare, peririonis principii,
vel adrem nihil Facere.

## Folio 160 — 1672256038:0240
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000240.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
151. Ll. 8FCL. II.
PA R A CR APHYS PRTMYS.
Decurritur tora Epistola, es nihil probare
demonstratur.
ZLORTA TYR ExPe Caramuet, se rna linea, una di.
Eltinctione, aut porius divisione, cercicudinis Forimalis
ab objectiua, toram Fagnani dispucationem delere; id re-
rius in eius eorum opus e maxime in hanc gnartam con-
venic e cadic, quam prae manibus habemus. Pauca enim
d forre nulla habet, quae ne dicam noltram sencentiam
laceslane, sed ne actins ant quidem rno verbo: rbique extra
chorum Caleat. Adquid enim canro conacu probatum it,
quod ritro concedimus rum probabilitatis licitum esse
in Sacrameneis administrandis, maxime cum subuenien-
dum est puero aue adulto de Palure periclitanti, habere
etiam locum apud cribunalia quaecunque, apud Medicos
in curandis morbis, apud Reges e Principes in Bello in-
dicendo e gerendo, in oblequio exigendo ee prastando
i subdicis. Ouare mera calumnia est, cum D. Fagnanum
Bcavat, quali cribunalia quaecunque, injusticix ec iniquita.
eis, bella omnia, accuset Paeritia et crudelicatis, artem Me-
dicam fraudis, et omnem Ecclelialticam authorirarem
collar. Sed eur Thelis probandae oblitus est. Flaec omnis
exisi polle ad quamcunque probabilicatem Ctantem pro
liberrare contra opinionem probabiliorem ee communio-
rem pro lese d oficio. Nec ralidius aut Lincerius agiE
relolutione nona, quam seprem superioribus; cuin D. Pa-
onanum conatur contradictionibus implicare, spa de re.
bus Adei necessitare medii auc praecepti credendis, sen-
centia. Sed quid ista ad noltram quaestionem de opinio-
nis delectu pro lere: Deresolutione decimâ illud pronun-
eio non minus alienam elle à subjecta Thel, quam sC a
Mente 5S. Patrum, illa quam senuinam ex licreralem pu-
Eac verborum Christi interprecatio, Jusum meum suave
est _c. id est lex Chrilti nunquam obligac, si de eius sen (u
sic probabilium opinionum puona, etiam s probabilior
ec pro legis rinculo. Des inihi rnum SS. Patrum rel
Incerprecum, cui rnquam in mentem huiulmodi loci ea
renerie

## Folio 161 — 1672256038:0241
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000241.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
PXAMEN IV. EPESTOLAE.
venerie interpretatio, et cum assentiar cibi; sin minus id
possis, dicam te nouum de quintum Fuangelium cuulgarc
VEionOtuM EOri FcCleliX Acrox calumnia el, incredibilis
et superioribus granior rndecima relolutio, dum ais eius
doctrinami sceleris acculare innuineras Panctistimorum
summorum Pontiticum operaciones, dispenlariones ee le-
ges: nec alia rarione adeo granem acculationem probas,
quam ab rsu probabilicatum generarim, quem omnes con-
cedune Colicum adhiberi ad huinsmodi dispenlationes: (ed
read rem Faceret tua relolurio, porro unum erat necessa-
rium re Thelim probares, has omnes scilicet leges, aut le-
sum dispenlationes prodiisse a Cummis Pontificibus, ex
rua regula, nempe ex opinione pro libertare, contra opi-
nionem prohonesto e officio. Sed absir eam nocam sedi
Apostoliex, re eiushostes possine rnguam inurere, nempe
deleri causa leris dininae, non Polum regiitare, sed crianr
probabilicare superiori, caprasse alicuius cemporalis com-
modi aur rolupearis jucundiratem, _ quae vel cenuissimae
probabilicatis species Faverit.
Fiuldem Furturis, Ced tnaris aliena a Cubiecta Thes est
duodecima resolurio, Peu calumnia, doctrinam D. Faona-
ni acculare sceleris Bullam Alexandri VII. de immaculata
Conceptione ad instantiam Resis Frispaniarum nupeF
editam. Sane cum quaeltio de COnCePtIONC EOTO genCTC
differae a nostra, qua sit de agendis e de moribus; altera
vero de probabili astentu rei, qua ad speculationem per-
cineac, nihil prorsus facir ad noltram Thesim; nec alia de
cousa riderur huc incempestine ascira, quam re aduersa-
sio cxeet inuidiam, atque re imponat Lectoribus magno
illo Tansenisini e Conceprionis srepitu: de cumi negueac
rem argumentis conticere, cenebras de offucias huiumodi
Parersis diffundat e inducat.
Ouod superest Epistolae in duas parres diuila, priore
lacessitis per calumniam aduerlariis, altera conatur Ce
suamque laxiorem sententiam pursare à tribus, vel
quatuor notis: Sed vbique illum bona Aides deserie nec me-
liore se detendie quam hactenus nos acculauie: rbique eo-
dem genere Cophisimatum pugnat, quod Losici vocant a
senlu restricto ad amplissimum, a specie ad genus: conce-
dimus ab. orbe condiro invaluisse probabilicares, sed oii-
nes legitimas, omnes rutas fuisse, hoc nesamus, de cn ne

## Folio 162 — 1672256038:0242
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000242.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
162
DESB. II. SFCF, II.
rno rerbo quidem probas, ergo continuo Paralosilas, dur
a p25. 97. ad 250. Vique, ab rsu legirimo probabilitatum
vro legestantium, pucas nullum probabilicaris rum posse
cimeri auc damnari. Ouxcunque isitur per multas pagi
nas conseris, hoc ritio laborane, vel perrinent ad rium
probabilitaris generarim, quem diceret Cajetanus permis
Tive non posicive licitum, id est aliqua occasione posse fieri
securum e honectum, cum lesi ec officio Faver. Si aliquod
exemplum afferas consentancum tux regula de delectuo-
pinionis probabilis pro commodo contrahonectum, non
probas licicum esse ec honectum.
Poslemus, re rides, abstinere à diligentiori discustione
rux Epistola, cum rna fere responsione retellatur. Sed ubi
in cuTO D. Fagnanum conera cuum Apologema poluimus,
non eric forre ingratum nec inutile lectoribus, E demon-
Sremus te non magis cuam causam ralide curari, quam
noltra impuonaueris. Expendam igitur nostra argumenta,
eorumque robur e vires experiar contra tuas responsio.
nes, re ex illa collatione ac pugna magis reritas eluceat.
Hloc arriculo discuriemus cuam primam resolutionem quae
Fererna disna es cui aliquid remporis impendamus.
PAR A GR A PHYS SECVNDYS.
An quaestio de probabilitare ad solos Theolocos
pertineat, an possit etiam a Canonistis
attingi.
CR P Ferr Caramuel quaectionem de probabilitare
L aD. Pagnano disputatam, Quod sit, inquic, Theo-
losica, subtilis (5 granis; quod veri sque Philosophia, sup.
ponat penitiorem nocitiam. se erieat supra Caxonistarum
Cothurnum. F90 contra, nullum este scientiae e discipli-
nx genus, cui non sic opus hac de probabilicatibus contro-
verlia Catuo, ac proinde illius rericarem omnibus indaran-
dam, sed peae caereris Turis Cinilis et Canonici consultis;
quod delectus probabilicatum magis ad vlum quam ad
Pheoriam specter; quod experimentis rerum debeat po.
eius comprobari, et poslit cuidentius quam argumentis;
quod subciliraribus Theolosorum rei crauissimx pondus

## Folio 163 — 1672256038:0243
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000243.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
FXAMLEH IV EPISE.
Errioatur: quod arguriis Scholx in fumum enanelcar: e
Si cuitandem Facultati asserenda sic prae careris qualtio, lu-
ris Canonici consuleis esse vindicandam. Cur ita sen
tiam, cum aliqua Theolosix, cuius mpsteriis iniciacus
sum, e quam protireor, specie injuriae paucis aperiam.
Cum pluribus lapistime hac de re conculi, digna Pane
omnium lapientum indagine e studio, multorum dicta ex-
cepi: sed nulli magis placuerue mihi, auc risi sunt verirarem
assecuri, quam Judices de ex Parlamentis nostris Senato-
res doctrinae, et inceoritatis tama celebriores: quos audi-
ui saepius indionabundos, ac poene execratos, arbitrarium
illum a nostris Theoloris inductum probabilicaris rum;
Cancteiurares actum esse de Judiciis, de rora Cocierate hu-
Mand, se rebus controuersis (quales fere lunc omnes, quae
Legum, quae Turis aII BITLL CONTIneNEuE) inECOtuM SIL eC tu-
cum quam libuerit parrem amplecti, ca praelerrim laxita-
re de licentia, quam me apud Dianam lesisse, illique pro-
bari reterebam: hoc ius elisendi quam placuerie senten-
tiam Tudices posse non solum ad amicorum commodum
rurpare, sed etiam caro rendere lirisantibus, illique se
Parri addicere, qua plures pecunias numerer. Pt s COn-
ringat idem causa genus indicandum alio tempore, à di-
versis actoribus, posse indicem quam priori lire secutus
Fuerat sententiam recractare, e in diverlam abire, (i al-
liciant largiora munera. Hloc dictum volebat Diana, vi
Colius leris nacuralis, non arrenta civili, quae  jubeac iu-
dices abstinere a muneribus, illi parendum clt. II2: 2
Theologis rradica ex probabilicarum prompruario, non
masis ae quis auribus, quam apertas blasphemias audiebane
Senatores aequistimi de iurea Cacholici, ex Parlamento
Thololano pietace lumma ec inteoritare pari celeberrimo.
Immomihi dictum est ab rno, eoque subcilissimo. Sibi di-
ligentissime quaesitum in ferenda sententia arbierarium il
lum probabilicatis proamico rlum, nec reguam repertum;
quod crederet se Palua conscientia nunquam posse ab opi-
nione qua sibi rideretur propior e maris contentanca le-
sirecedere; e hoc sibi summâ necessitare à Deo e a Prin-
cipe indictum reputabat. F90 Pane pluris Faciohosiniure
dicundo verlarissimos, quam Dianam, Caramuelem, alios-
que in Exercicarionibus Scholasticis subritissimos Theolo-
50s: sed prae omnibus audiri relim Turis Canonici con.

## Folio 164 — 1672256038:0244
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000244.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
st. Il. SFCT. II.
16
Tuleos, e inter Canoniltas rnus mihi sit inltar ommur
D. Fagnanus: nechaec ex aftectu privato, vel praepoltero
iudicio quis a me dicta interpretUE, mex sententixe causam
aperiam, quod huius concrouersia obscurissima, iudicium
putem ad summos Pontifices pertinere, et ab illis deci.
dendum, nisi Forre iam olim Cuis decreris definierine, per-
Decud illa ad omnes caulas ambiguas responsiore, cum de
Calure e de lere aritur aduersus commodum e liberrareim,
in dubis tutiorem partem esse elisendam. Quinam vero
ex omnibus liccerarum protessoribus mentem Pontiticum
noveruHt certius, ijs, qui Pontificia decreca die noctuque
verlant, interpretancur, de ad Singulas pasinas occurrit
istud estatum, in dubiis ecc. videntque nihil maois a Pon-
tificum sensu alienum, quam quod comminiscuntur re-
centiores Scholastici, has respontiones consilia eNe, non
Praecepta. Atque hâc rua solutione, qua Trrones mu
niuntur, illudi Cacris Canonibus xserrime ferunt pericissi-
ini riri, e legum Ecclesasticarum aue Diminarum sudio-
Sistimi; re mirum non sIC, E incerdum asperiora rerba illis
excidane, in eiusmodi praposteras legum Pontificiarum
InFeFpEetatiOneS.
Sed prae omnibus Turis Canonici consultis, de hac Con
erouersia dispucandi jus habet D. Farnanus, quod Cano-
nistarum ee Theologorum nulli, mens Ponciticum com
perrior fuerit, quam recentiorum à quinquasinta annis
Consiliario; et Superiorum Interpreri subcilissimo: unde
eanquam scriba doctus proterar de Thelauro luo noua,
qua ex ore quinque aut sex Pontiticum hausse largissime,
e quae ex anciquorum decreris continua lectione collegit
ve Volusianus de Augustino, quae ignoraret lesi deelle, ni-
hildubitanie aserere; IEa QUX MeSCIED. FaGHaIIIS C TUTC
Canonico; in lesibus Pontificiis desiderantur
Sed imperitas est (inquie Caramvel) rerum Theologi.
carum, et quaectionum Mecaphrsicarum; milerabiliter con-
Fundie probabilitatem cum cerricudine, aue improbabilica
tc, necessiratem medii cum necessitare praecepti _cc. Non
Porerar Caramuel infelicius instiruere hallucinationem Pa-
Svani de rebus Philosophicis ac Theologicis Cacalogum,
quam exordio a calumnia aperrissima: ex hacrna ee primâ
discimus omnes. ANerit apud Fagnanum milerabiliter
contundi certicudinem cum moralieate, quamuis paslim

## Folio 165 — 1672256038:0245
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000245.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
EXAMEN IV. FPTST.
eoeo genere diuidat de numero 99. distinguae re caulatte
ab effectu. Ex hoc fundamento apud aduersarios inconcusso
dedueant (inquic renerabilis Senex) omnes suas conclusio-
nes: qui elisit quod probabile est in actibus humanis, pru-
denter non remere acit. Ouare tota vis praesentis disputa-
tonis versatur in hujus asserti principii intelligentia; im
moralibus sufficere certitudinem ex probabilibus. Sedma-
snam his verbis lacere ait Fallaciam; aliud enim esse mones
accurate obsernandum, sufficere ad rectirudinem moralem
ex probabilibus cerritudinem, aliud sussicere cerritudinem
probabilem. HTac enim duo differunt re causa ec effectus,
quia cerritudo moralis est ex probabilibus, non Ceorti
sumpris, led simul junctis, atque hâc consentione e con-
veniencia, plurium cestium aut argumentorum, ses Aeri
Porestcerra moraliter, ee idonea ad honelearem moralem,
quare nulla esthaec consequentia, certitudo moralis con-
luroir ex probabilibus; ergo probabilia Cune moraliter
Cerra. Estenim Sophilima quod rocant a sen su collectiuo
ad dinilum: probabilia mulea s jungas, certicudinem mo-
talem efficiune, quae sufficiae ad verum practicum, et ad
dictamen prudenrix; si dividas, non excune probabilica-
tis, seu formidolola cognitionis fines; quia re dicitur quae
non prolune singula, mulea juvane, maxime A. Conspirene
ec in ruum rei finem cendant. Falla eltigitur prima accu
lacio certicudinem moralem ex Pagnano cum probabili-
care coincidere: rerum quidem est ex probabilibus junctis
alcilcere certicudinem, sed addie distingui re a luis causis,
relcoro renere differre probabilia a cerris.
Mirum est secundo loco obiici quod Caramuet ip(e
manifeste peccar, apud ip lum necCMHITaLCM PEXCePEi, CON.
fundi cum necestitare medii. Diligenter quaeluui apud Ca-
ramuelem hoc distinctionis oenus summe necellarium ad
Cubiectam concrovertiam, re prx omnibus obseruauit Sua-
res denos mulris locis nocanimus, sed apud Caramvelem
nunquam legi nisi re D. Faonano illius insciriam impiope
raret. Iniquior est cercia calumnia: Fronestarem actus cum
honestate objecti, bonitarem formalem cum materiali, ma-
litiam absoluram cum conditionata, miserabiliter a Fagna-
no confundi: in quo non minus sic culpandus, quam e
quis de cane latrabili enuntiet quae de syderco, aut Bellico
vassim leguntur apud Actronomos _c Archicectos. Hic ite

## Folio 166 — 1672256038:0246
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000246.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESP. II. SECT. I1.
rum respondeo quod alio loco dixi: Caramuelem in alie
no oculo feltucam obleruare, nec in luo erabem seneire.
NON iBNOTaED. FagnanuS AnalOGOLUM, Qua rOCANE ac-
cributionis, cariones e leses, re plura idem nomen POr-
eianeur ab rno quali fonte e capire, cui sic eximium et Si-
gulare. Nihil opushrabemus doceri à Caramuele reritatem
vni inesleindiciomentis, sicuc bonitarem autfni, auE ron
luncatis affectibus, et Canirarem Colis animantibus conve-
nire, e inde nomina reri, boni, sanique deducta illorum
causis signisque actribui, Dialecticae Fyrones, non iono-
rant a vericare Formali, quae insuc iudicio res dici, reras
objectiue remensura, caulaque rera noctra cognitionis,
propoltiones aucem seu roce, Peu seripto exprellas veras
dici, quod meneis conceprum significent; cademlanalogid a
Canitate e incolumitate corporis humani, Cana dicimus
remedia, quod caulae sint lanitatis effectrices, Canam dici-
mus crisiu, quod lanicarem pranunciet: eadem deriua-
eione nominum a bonitare finis media propriae bonitaris
racua, bona appellamus d bonicare Formali afectus; obje-
eta bona cenlemus eodem plane sensu, quo remedia dixi-
inus lana appellari. FTaec estmens D. Faenani; quid habee
quod carpar Caramuel. sed Fallam acculationem reristimâ
depulimus; ille paradoxonono honeltarem actus nOn (O.
lum distinouie) à bonitare objectiua, sed quod inauditum
elt apud omnes (nisforre apud Caluinictas, qui le priuaco
Spiritu oloriantur credere quae rerbo Dei nullo aut Ccripto
auc cradico exrane, id est se Formalem rericarem linc rila
objectiuâ consecutos) Caramuel contendic honeltatem,
rericarem que actus seu Formalem constitmendam, cui nul-
la objectiua relpondear, ee hanc subrilicarem Scholasticam
ricio rerrit Fagnano ignorasse: Led gloriari poller se id
nescire quo rno Caluinista sele in omnium errorum rora-
finem praecipices, _ tran (uersOS agUME.
Sed esto vincant Theologi Canonictas, vincat Cara-
nuel Fagnanum peritia rerum ee distinctionum Mecaphy.
Sicarum; cedant illi omnes necesse est Pontificiarum con-
sticutionum e disciplina Ecclehasticae scientia; vnde repe-
cenda estrora haec controvertia; quis enim nelciat hic quasi
Proram e puppim esse, has veriu sque iuris dignitares, pri-
am in dubiis cuciorem partem esse elioendam, alteTaME
vero qua nihil Frequentius iph rsurpane, de iure poriori
16

## Folio 167 — 1672256038:0247
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000247.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
T. CLA0S. AR6. EX PRIHCTP. SYNDERES. 167
possidentium. Iloc rero differunt ilta duo axiomata, quod
erius de dubio aduerlarios impugnet, ciusque sit illis sulti-
nendus impetus, c contra rero noslacellant iure postiden.
tis quod in legis ambisno seu contronerso sensu, standum,
prolibertate esse contendunt: hoc duplici qualiaxC, FOFA
dispucatio roluitur, sed FagnanuS a numerO 17O. rique
ad numerum 289. argumentis cuidencistimis demonstrar
Theologos recentiores, qui probabilicaris rium laxarunt,
rerum lacuisse senlum harum regularum, quibus eorun
tere ins humanum, dininum que complexi Cune Cummi
Pontitices, e contra illorum mencem veramque Fallasse,
Priorem quidem nimia restrictione, polteriorem laxatione
lupra omnem modum effreni. Ouid ergo Colidi de veris
adtruere pollunt in hâc controvexlia, cuius duo Fundamen
ta a Cummis Ponrificibus consticura conuellunEs:
ARTTCVEVS SECVHONS.
Prima classis arcumentorum pro delectu opinionis.
a legestantis, ex principiis communibus
prudentia e conscientia.
rARPEt PauM Cacamuel D. Fagnanum, qualilogica.
signarum, iactat rna linea se omnes eius argumenta-
ciones delere; acculat illocis manibus concisiste qualtion
nem inconcellam Canonictis, solis Theologis permissana
ee eximiam. Operx precium me facturum puto, s argu-
menca D. Pasnani, e Nercori, ordine e methodo com
moda Lectori, in rarias clalses distincta, ad puonam in
aduerlarium educam: qua cum ne quidem dignatus sE
reterre, e rix quidquam, nisi contemprim, ad illa repon
suerit; retellam, non quae dedit Colum, quae pauca ac pe-
nenulla sune; sed qua eriam comminisci posser responla.
Ouxecumque verd MercOruS et Fagnanus argumenta ha-
bene, ad quatuor capica reuocantur; reluri quadrato ag-
mine aduerlarios impetune: primum reperitur per locum
iptrinsecum, ex principiis prudentix, e conscientix, qui-
bus male convenit cum probabilicatibus Clancibus Pro
commodo, contra honectum. Secundum etiam a prioris
cumitur ex diverlis riexe hunanxe ec Christianae intticuren
li aiii

## Folio 168 — 1672256038:0248
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000248.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
LSD. II. SFCT. IL.
qualta tu Meaes, ludicis, e probihominis ac Chriltia
niu quicertiora rbique lectantur, et minus cura Fuxiune
Fertium per locum extrinsecuin, conticirur variis cestimo
niis Scripeurxe, Turis, Parrum et Theologorum in idem
concinentibus, nempe in dubiis FTIOLCI PaTTCM ex PEX
cepto, non ex consiliocantum, eligendam. Vicimo quati
a posteriori argnitur, a malis qua liberior probabilium
opinionum quoridie parit electio. Lis quatuor aroumen
torum generibus continentur egregix Fagnani et Merco.
ri dispurationes quarum nedullam, compendium ec ApO
logiam dabimus. Vis prioris argumenti in hoc polita est.
Prudentiae (seu quod idem est) conscientix iudicium vlri
mum, de dictamen de agendis, Armum esse OpOPtet, ex-
clusa omni dubitatione aut formidine, ne honectum laedas
commodi d roluptaris sraria, ne in legem Dei pecces, ne
ab officio privaro iudicis, rel communihominis Christiani,
recedas: atqui ab hoc cerro indicio, lonsistime abest opi-
nio qua libertari Favec, minor auc par probabilitate illi,
quae Calurem d ofticium in tuto ponic, ergo est contra le
ses prudentix e conscientix, priores opiniones his poste-
Fioribus anceponere. Elac eMt lumma aegumentorum pri
mx clastis cuius parres breui expendam.
PAR AGR A BHVS P R TAYS.
robatur macor seu prima propositio accumenti
certitudinem requiri ad dictamen
conscientia.
Brrerrur d dictamen Armum esse oporrere; Ceu quod
perinde eke, cum qui prudenter agit, nequeignorare
neque dubitare posse, sed pro comperto habere, Opus
Tuum licitum esse e honeltum: Iloc aperre connincitur,
ipCa prudentiae definitione, qua ex Aristorelo 6. ethico-
rum, est recta ratio agibilium: ex August. lib. 83. quaestio-
num, est cognicio rerum operandarum de furiendarum.
est eriam perfectissima virtus, immo ee forma rircutum
omnium moralium, qua proinde debec cerro de infallibi-
cer accingere cuum obiectum, seu bonum honestum, e
conveniens homini, quarenus rocione ducitur et PraestaE

## Folio 169 — 1672256038:0249
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000249.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
L. C L. 405. LLAO. CX PRTACID, SENDERES. 169
exceris animantibus. Id vero nequit prudentia, quandiu
ejus iudicium nucat, quia recta ratio dictar, quae lunc reta
ec honesta: quandiu rero suspensa est, aue cum Formidine
in ruam partem prona, quali Forcuiro actingit verum de
honestum, à quo sentit le Posseaberrare. Vnde R operi (0
accingat animus cum hac Formidine, imprudenter agit;
quia incertus est an sibi sc nociturus; e obiiciet se periculo
grauis damni. Oporter igitur obiectum prudentix certum
esse, dt sine haesitatione, illi firmo iudicio adhaerere. Neque
Proprerca aequanda est scienria prudencia, qual paris sIE
cum illa cerricudinis: nultis enim ab ea distat gradibus;
quatuor porissimum, quos subindenumerabo; omnes ab
hoc primo discrimine derivantur, quod scienrixe rndequa-
quenecessitas, ee tirmitas, insit à se ee ab objecto: quia
incorruptibilia percipit cerra e necellaria demonstratione.
prudentia rero necellariis ec indubitatis regulis contin-
sentia lubiicie: dum quis incuetur corpus sinsulare colo-
tacum, licet corruptibile sc; cerrus est se illud videre; ita
prudentia, operis quod momento peric, cerro ictu de iu-
diciohonestarem, omni sublata dubicatione actingic. PFH
quando scripcura prouidenciam humanam a dinina distin-
suat, quod nutet e incerta (c; de cuentu incerpretandum
est, non de obiectihonectare; quia interdum lana ec Pancta
consilia, intauctos exitus habene; sed quamnis CuenEuS CIE
incertus, imo veritas non sc omnino comperta; eius ca-
menhonectas est indubitata. Licet non certo sciam imme
Fallum lic, pertectam concricionem elle rnicum, homini
in peccarum laplo, praelidium ec remedium, quo reniam
consequatur, e credibile sc, acrrito ralide remirti pecca-
cum absolutione lacramentali: P90 camen perinde cura-
bo concritionem illam elicere, ac ( ab illa rna possem iu-
Ctus ec Caluus heri: elto Fallarur qui enititur conteri, quale
ad reniam hoc st illirnicum remedium, nihil camen pec-
cac, immo certus est honectaris illius actus, quamuis du-
bitet an contritio sic rnicum medium ad lalurem, quod
ipse re rnicum arripit. Ex hac prima, certicudinis Ccien
ciarum e prudentia differentia existir altera, quod scien.
eix cerrieudo omnimoda (ut, sve caulas proximas, sive
communes acrendas: neque enim convenit, nil rebus
aeternis e incorrupribilibus: Prudentix vero quae compes
irnecellicas, moralis est, ec naleirur ex pluribus probabis

## Folio 170 — 1672256038:0250
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000250.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
I5P. TI. SECF. II
sibus aue ex ractis hommum celtimoniis; qua licet scortim
sumpra, vel ex communi conditione hominum (quibus
Fallere de Falli ingenirum cs) ad summum probabilia (incs
Ri tamen incer se conveniane, rix ce in errorem inducent.
Acque hoc cerricudinis imtra scienriticam gradu, sstit pru-
dentia: neque aioris apDeTONS, ReGHE LIMOTE COnteNIa.
ad rectam operarionem; qua nequie constare, nili SIC ex
cerra conscientia. Ouod nonnulli pucane conuinci illo
ROMIANOTUM L4. Omne quod non est ex fide, peccatum est.
Vbiglora, fides nostra vult ve homo asat hoc quod bene
intellicit esse acendum; 55) peccatum est quod aliterfit, qu’an
probatum est. Conscientix ergoiudicium, idem est ac pru-
dencix dictamen, quo actio humana dirigitur; acqui iudi-
cium conscientix certum esse debet, ergo de prudentia.
Consequentia probaeur e minor. Dui incertus agit, amat
Periculum, in quo periturus est, Deum concemnie, sicut is
Epernicamicumr, (2 ab ca opcratione nolit abltinere, à qua
cimetne ladacuI.
Ex duabus superioribus differentiis, scientix inter de
prudencix necessicarem, adiungimus certiam, quod scien
eix cerca reritas, merienda sit obiecto in se immutabili ee
necessario; prudentia vero, delumi ex hauriri debeat, a re-
eto appecitu probi homrinis, in finem. ex honeltum bene
affecti. Cum enim prudenria AIECuTare, e peaecipere ho-
mini, quid ex officio agendum sc, ad finem consequen-
dum: e hoc lege aecerna in se racum ex consticutum, inter.
dum a nobisionoretur, ex aliunde inster occasio, ee tem-
Dus illud implendi, non porest certior e cucior ad inqui.
rendum rario suppecere, quam s consulatur probi et la-
pientis hominis, omni prauo affectu purgatus, ad bonam
mentem, acque ad finem honestum propensus, acque ad
efficium accinctus animus. Et hoc maxime diftere peu
dentia, a duabus aliis sibi confortibus mentis rirtutibus,
nempe ab arre e scientia; quod iltae intellectui dene tan-
cum operandi recte, iuxta proprias cuiu lque regulas facul
carem, non Audium ex affectum: at prudentia alia que rir-
cucesmorales, quae hominem Audiolum Faciune, non lo-
lum vim ex porestarem conferune recteagendi, led eriam
affectum accendune. FTinc Ae cum peins contra pruden-
tiam peccare, qui volens _ sCienS PEEpCraM agIE: aE CON
era scienciam et arcem, hic leuius censerr exrare, qui ele

## Folio 171 — 1672256038:0251
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000251.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
E. CLASS, ARO, EX PRTHOID, SENDERES. V7Y
etionenon ignorantia, aut imporentia, ab carum legibus
secedit. Non peccar contra grammaticam; qui rolens de
ex industria Colxcosmiscer orationi, re simulee se imperi-
eum, ee barbarum agac; sed qui invirus ec nelciens in illos
errores impinsit. Flinc etiam Ac demonstrationi Mache-
marices, aur artis operi, nihil deperire, quocumque latu
seanimus, aut quocumque affectu, vel fine ducaris, (cu
lucro, seu ranae slorix, seu veri Audio: ac prudentia ma-
xime exisit, re sedatus sic animus, nulli perltrepant aue
dominentur immoderaci affectus, apperitus in finem Fe-
ratUF, nec peudentiae consilia e Pexecepta relpuat, ve me-
dia quae praleriber eligat & probet, ergo à lese axeterna, vel
ab appetitu recto finis, canquam a lesis eterne ricariâ Fa-
cultate, pecendum est cerrum prudencie e conscientie di-
Etamen.
Ex eodem Fonte hauritur quartum, Scienriam inter ee
prudentiam discrimen, quod in scientiarum serie e oedi-
ne, corad principiis enidencia, sc certicudo, derinetur in
conclusiones; ita re si principia vel minimum nutene, vel
aliquid obsenri habeane, illud ricium necesse sic concluto-
nibus inherere, nec aliunde curari possit: at prudentia res
pauloalirer se habene; licet incerdum nucet principium,
et deillo dubices, pores aliunde conclutionem certam ha-
bere, ex rariis ciculis, ec a possessione, ab riu Eccleliae, a
necestirare grauius malum enitandi, certicudinem accer-
sere. Cuius rei innumera suppecune exempla, e iam
Plura dedimus in re Sacramencaria. Ouis neser mulio
probabiliorem esse hanc formam baprilmi ex Caictano,
Egore bapciso in nomine genitoris, geniti, ec. quam sIC
maceria ad idem sacramentum, aqua ex lale dettuens, aue
expressa: Sed quamlibet sic dispar verimque probabilita-
tiscario communis, e speculaciua; Ei Formam illam adhi-
beas citra necessitarem, omilsa communi, non minus pec-
cabis, quam si eadem rrgente necessitate, renuas puerum
moriturum cum aquâ ex Cale baptilare. Sed dum adeo du-
biam maceriam adhibes, ve necessicati _t Caluri conulas,
vel cirra necessitatem a Formâ probabilisimâ abstines;
quid ni pores opinari incertam esse materiam, qua rreris,
ec quam non audes Formam vlurpare, ralidam esse.
Vnde constat diversissima esle iudicia in rniversum de re
Sacramentoria, a Parcicularibus: cum laec cerristima (inE

## Folio 172 — 1672256038:0252
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000252.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
2
DTSP. II. SFCF. TI.
illa dubia, aut ad Cummum probabilia; ec incerdum illa pro:
babilissima sinc, de ilta improbabilia, re lacis exemplo alla-
eo paret. Non minus commodum ad rem istam exem-
plum suppeditant milicacurus Regi subdicus, aut alienige.
1a. VE Cc illi Cacramento addicat extraneUS, OPOFTeE COm-
pertum habent, bellum quod Rex suscipit, iultum esse:
ac subdico Paris est, si illum laceat iniuctum esse. Et quam-
nis id Cuspicetur, aue probabilius sentiar, si ad militiam
Rex rrocat, Porest e Forte debet parere; quia ad eius
officium pertinee, pocius mandara Principis implere.
quam anxie inquirere an iniulta sint. Onis Eilium ab obse.
quio de reuerentia in parrem liberet, quamuis rehemens
sit Cuspicio ex adulterio narum: Ilis ee similibus exemplis
quolibet arsumento ralidioribus, contendunt Theologi
contra Loannem Sanctium e Paschalisum, posse sare
dubium speculatiuum de ralido sacramento, de iusto
Dello, de Parre incerto, et tamen iudicium prudentixe pra-
eticum certum esse. Non porestnesari, bapcilmum cum
Formâ ee materiâ dubia, si aliud non suppecar remedium
ad Calurem morituri, esse necessarium; non licere lubdiro
detrectare militiam, quamuis ius belli se dubium; ne-
que filio reculare obsequium incerto parri. Sed inquies,
qui heri porest re conclusio cerrior sic principio, seu et.
fectus perfectior causa, cum quidquid habet necessita-
eis, auc ririum, a principio, rnde oritur, mutuo acci-
Diac. Id rerissimum esse de progressu scienciarum, ee a(-
sentu speculariuo iam monuimus: secus est de agendis.
quorum indicium ex prudencis complecum est, ee omni
bus accentis Ratuit, quid pro tempore Facto sic OpuS:
vide sI CasuS regCaL, Si auerrenda sint graviora mala,
dubiis de incertis, omni dubitatione semora, riendum
est, qua niss excuset necessicas, Cacrilesio rix carerent.

## Folio 173 — 1672256038:0253
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000253.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
I. CLASS, ARC, EX PRYHOTP, SENDERES, 173
PAR AGR ADHNS SECVHDYS.
Probatur Minor, seu secunda pars areumenti;
hanc cerrindinem prudentia deesse sequentibus
opinionem probabilem pro libertate.
TANC prudentix, e conscientix cexticudinem, alse.
L Lrit MercoruS octo articulis prioris partis, de enincie
decem aliis, hunc gradum certicudinis repuonare opi
nioniminus probabili, qua libercari AudeE, COnErA PEX-
ceprum. Summa aucem omnium probationum, quas fuse
decem articulis prolequitur; nempe duobus rlcimis pri-
na parris, et secunda octo prioribus, hac aroumentatio-
necontinetur. Opinio probabilisstans pro libertate, po-
celt acredi rel secundum se ex Policarie, rel collara cum opi-
riione adversa, xque auc magis probabili, quae Praecepto et
Paluri consulie: acgui neutro Caru porest habere cercirudi-
nem illam moralem, quam conscieneix de prudentix
vindicanimus, re necellariam ad rectam operationem:
ersonulla rarione, competere porest opinioni probabilis
cerricudo morasis, quam illi alterunt recentiores: ac proin-
denegant minorem; sed probatur quoad singulas PaLtCS;
et quoad priorem quidem, si opinioni probabili compe-
tat illa certicudo moralis, rel illiinest à leipsa, seu a prin-
cipiornivertali, a quo pender ec deducitur, vel ab aliquo
principio extrinseco, quale estillud, in baprismo collaro
cum materiâ dubia regente necessitate, ex illa regula,
qua cosic dubium eriam Sacramentum administrare,
nempe e duobus malis minus esse eligendum; atqui ex
neutro capire potest repeci haec cerritudo moralis, cr90
electio opinionis probabilis pro libertare Aans, non PO.
rest elle a prudentia et conscientia.
VEprobeturMinox, de liberior sic disputationis cursus,
atque apertus scopus, quo omnes probationes colliment,
lumamus exeriplum a pictore, qui diem fectum audito
Tacro totum impendit cabella pingendae; non potest ese
immunis a reneu dici festi violati, si dubius haelerit, an sibi
liceret eo die pinoere; nisi certus fuerit moraliter, nihil.
maliaur peccari inesse huic operi. Inde rero haHC CCK

## Folio 174 — 1672256038:0254
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000254.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
2)
cam pertuanonent habec: non ab aliquo principio exerin-
Seco, quale est illud Eaepius memoratum, de eligendomi-
norimalo, rerbi gratia operis alicuius die felto conticiendi
refamilia oppressae consulatur: quia ab hac disputatione
Subnonemus quoscum que necesticatis casus, ec rem iplam
Propriis meritis ac principiis mecimur. Quo ergo funda-
menconicitur, illa per luatio picturam illicitam non esse die
Festo: non recticudine roluntaris ad tinem honectum, ec ad
Piecarem propencae, rnde diximus incerdum ralide Armari
indicia prudentia; quia cac conrra piorum sensus ec re-
verentia in res Facras, unde non superest aliud cui innita-
tur, certa illa perluasio pictoris, quam propolcio genera-
lishaec, non est illicita pictura dic fecto; quae ad Cummum
Supponitur probabilis, non indubitaca, acqui ex illa non po-
rest deduci cerra conclubio prudentixe: quia manifeste re-
puonat regulis logica, certiorem elle propolicionem parti-
cularem, oenerali, cui subordinatur, ec innititur, vel Armio-
rem conclusionem qualibet praemistarum, cum debiliorem
Sequi debeat: ergo nullaratione sinsi porest, iudiciu pruden
eix certum, hauriri à propoltione generali dubia probabili.
Flanc cerricudinem necessariam ad humanarum actio-
num honestarem, prudentia singularem, ec ab ea alienam
esse opinionem, re ltac pro libertare, Peu Colitarie sum-
Deam, seu puonantem cum aduersa pro lege, probacD.
Faonanus. Primum quidem de opinione probabili Colica-
ric Cumpea, a numero 44. ad r24. visinci sex argumencis,
ee Colurionibus nonem objectionum; opinioni vero pu-
onanti cum aduersâ, sepugnare certicudinem moralem,
connincie sepremdecim aroumentis 125. vlque ad 17I.
Prioris vero quaeltionis ltatum; ee quo omnia eius arou-
menca collimene, egresie declarat numero rr0. cam à se
impnonari opinionem pro libertare, quam rbi quis nactus
Fuerie luis affectibus indulgencem, et inservientem com-
modis, illimordicus acharet, nec quidquam curar inqui-
rerecontrariam, rel illam morarur, quamuis probabilior
sE _ CutIOE; SiC apud se reputanS re prudenter agam, vet
Talcem errorem d peccatum cuirem, Patis mihi est, opi-
nionem quam lequor probabilem esse, aduer lam nec inqui-
xO, nec curo. Onilquis ita adhaerer probabilibus, alsumit
Probabilicarem in finem e regulam luarum operationum
quod illicicum esse multis probat. Sed omnia argumen.
D25t. IL. SFCL. II.

## Folio 175 — 1672256038:0255
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000255.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
L. CTASS.ARO, EX PRINCIP, SYNDERES. 17
ea continentur his verbis Ecclel. 32. ante omnia opera ver-
bum verax praecedat te, E9) ante omnem actum consilium
stabile. Ouxe coresie conveniune prudentia moralium
rircutum primae; repugnare rero opinioni, probat nume
FO TTF. Octo differentiis constituris prudenciam inter de
opinionem, quod illa rircurum Forma, ad rectum e ve-
rum non qualecumque, led Cabile, cerrum, invariabile fe-
ratur. Opinio rero indifferens sic ad verum, Fallum, re-
ctum _ obliguum, ec si quando ad rerum cendar, illud cum
Formidine actinsat, ideo que est extra genus rircutum.
PARA ORAPHYS TERXEYS.
Duplea Responsio ad arcumentum 1. reycitur;
2. explicatur.
A c probatio adeo vita est efficax d apCFTa Valque
LLho, remaluerit aNCFCrO, FOTLIdINCML NON RePUIgHarE
iudicio prudentia, quam adeo cuidentem consecutionem
nesare. AC sita sir, licebit eriam dubia coscientia agere, que
propemodum nihil differe a judicio Formidoloso, ne quod
rerum auc rectum apparet, Fallum e prohibitum sic, Vn-
de reliqui probabilicarum parroni, aliam defentionem
EENEaNE. Volune isitur adjuncta reftexione supra proba
bilitatem tanquam moriuo ec principio rniverlali cerrisi
mo, quo ratum ex compertum habeat, qui sequitur doctri-
nam probabilem esse, se recte operari, sive illa probabilis
doctrina ec pro libertare, liuc Pro Praecepto, vel habeae
contrariam xque ac magis probabilem. Ilac responsione
continetur rota aduerlariorum caula: illa ressexio est il-
lis loco celi e clypei, qua lacessunt aduerlarios, aut illorum
impetus repellunE. AEque reiste probabilicarum rsus, siE
illis in prompru ex ad manum, quasi quidam oladius hr-
bilis de verlatilis; duo maxime obcendune, primo nostra
Facultaris esse ec arbitrii, probabilibus assentiri: sicut enim
e pluribus mediis, porest roluncas minus conveniens et
veile eligere, ita etiam e muleis probabilibus, porest ca
qua sunt paris, aur maioris probabilicaris, poltponere
minus probabili. Imo hanc licentiam COPFOMOUENE, rE
pucent possenos verique parri concradictoriarum, mut

## Folio 176 — 1672256038:0256
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000256.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DTSD. TI. SFCF. TI.
allentum prabere; nec minus licitam censent, quam H=
beram ex rasam hiuiusmodi probabilem electionem, nec
quic quam inali aur periculi putant, (I X que ait minuS PFO.
babilia; qua libertati Favene; anceponas his quae paris, aue
maioris sunt probabilicatis, ee conformiora sunt legi; Peu,
quod perinde est, appeticui recto hominis probi. Hlac
sunc pracipua Fundamenta, ee arma, quibus probabilita-
eum detentores Adune. Sed contrastant, qui curiora ee vici-
niora Caluri sectanda esse docene, et concendunt ralidissimis
argumentis, nec possibilem, nec licitam esse huiulmodi pron
babilium electionem, sive Colicarie sumantur, re Cant pro
libertare contra peaceptum; sive conferantur cum aliis a-
que probabilibus, quae lesem e honectuM In TUTO POnUnE.
P AR AGR A PEYS O YARFYS.
Impuenatur communis responsio recentiorum, ex
reftexione supra probabilicatem. falso asciscens
certitudinem conscientia.
TOre repaucis summam corius dispurationis hinc ee
L inde acerrimae, oculis lectoru subiiciamus, id maxime
obseruandum est, mentis stacum quadruplici gradu distin-
rui: velenim in exrore ee ignorantia rerlatur, vel dubia est,
e ancepshraeret rerum incer ec falsum, hec inrnam ma-
sis inclinat parrem, quam in alteram, proprer inopiam
rationum, recontinsit in problematicis ex Diuo Thoma
quaelt. 24. aFC. Y. de reric. rel proprer paria momenta ratio-
num, qua animum perinde suspensum, ee Auctuantem,
inter duas partes concradictionis, distinent, sicut paria
Pondera Caceram in aquilibrio ponunt. Tertius mentis
fradus elt, cum in vnam partem ita inclinar, re posiciuam
Formidinem ex certe nesatiuam adjunctam habeat, ne
Forte alrera contradictionis pars rera sic. Ouarrus de vici-
musmentis gradis, et quasi culmen, est cum semoto FalsI
metu, cerro altentu aur iudicio adhaerer vericari. Omnes
quorquoc de conscientia scripserunt Theologi, conveniunt;
hunerlcimum oradum esse curissimum, secundum rero ani-
mi dubii, esse periculolum, ec ad casum et ad DecCaLIIpEO-
um ec pracipitem: certius animi opinaris, medius est incer
secundum

## Folio 177 — 1672256038:0257
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000257.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
I. CLASS, ARO. EX BRTHOID, SFNDERES. Yi
iidum e rleimum, sed vicinior secundo quam quarros
Ac proinde nihilo fere minus est periculolus quam dubius;
ec anceps, inter rerum dc Falsum Auctuans. FTis quaruor gra-
dibus, animi, ab insciria ex errore ad reri studium afturgeris
secundum propriam cuinsque rationem constituris, Facile
est duo aduerlariorum fundamenta convellere, de arou-
mentis inde pericis, demonstrare illum probabilium quem
fingune assensum, omnino impossibilem de commenti-
rium: de quamuis admieratur heriposse, semper esse illici-
cum, nec masis peccaro carere quam operationem ex du-
bia consciencia.
PARA CRAPHYS OVTNEYS.
Repuenat assensus opinatinus veriusque partis
simul.
TM PREMFS quod Sanches e Palchalions nimio pro
Lbabilicarum affectu asserunt, posse incellectum ad axbi-
erium roluncaris rerique parti contradictoria simul alten-
ciri, meriro re incredibile reiiciune Layman _ BFCZCrUS;
e contradictorium demonstrat Mercorus partis secundae
duobus prioribus arriculis. Ouid enim est opinari, nis
quod Dinus Thomas dehinie, incellectum rnam parrem
approbare, e illi, sprecâ altera adharero. Id verotieri re-
pugnat, si reramque approbet: ergo implicat simul de
veraque opinari. Ouod enidentius est alterâ assensus opi-
natiui, Diui Thomae definitione. Is enim dicitur assensus
opinaciuus; qui incellectum ab reraque contradictionis
Parce, suspensum ee indifferentem ad alceram determinat:
Sierso rerique per assensum opinatiuum adhaTeTCE; NON
Solueretur ejus suspensio ad reramque parrem; sed parrim
esset determinatus, partim indisterens. Proprerea nihil
certius hoc principio, sirna pars contradictionis estvera,
alteram esse Falsam: Requi is qui opinatur de vnâ parre
contradictionis, censet verain esse ac lubinde Concra-
riam Fallam esse, A erso illi eriam adhaereat opinatiue, cen-
sebit Falsam esse simuil de reram, quo nihil porest dici 2b-
surdius. Sed qui hanc de probabilibus contradictoriis, veri
sacilem opinandi libercacem; nobis alserune, manifesta

## Folio 178 — 1672256038:0258
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000258.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
1020 22. dECI.El.
aequinocatione deceprilune, remonet Cardinalis de Luoo
dispuiatione 20. de Pider. nec aduerterunt, haec duo di-
versissima esle, credere conclusionem aliquam esse proba.
bilem, ex illi probabiliter assentiri, prima enim propositio
est modalis, secunda est de inelle, e qui proposirionem
incer probabiles accenset, porest contrariam probabilem
Iudicare, non tamen credir reram esse astensu probabili,
aliognin haberet assensus duos probabiles de objectis con-
eradictoriis: rnde nihil prohiber indicare veramque con-
tredictoriarum probabilem esse, seu probabilem videri, et
detendi probabiliter a luis authoribus. Sed ille lensus ad
hanc quaectionem nihil perrinec, qua id maxime inquirit,
an idem incellectus, pollit verique parri, simul assentiri re
verae, quod manilectam pexe se Ferr repugnantiam. Oux
nospaucis perstrinximus, D. Faonanus quae st. 2. Parte F.
Locupletauit canca vbertare doctrinae e subcilitare, re mi-
rum sic, Caramuelem illi obiicere insciriam rerum Theolo.
vicarum, cum hoc rno loco provocare possit subtilissimos
quolquo Philolophos ac Theoloeos: ex Aristorele rariis l0-
cis, probat differre judiciu de probabilitate, ee veritare opi.
nionu sibi concradicentium, quatuor porissimu differentiis,
quod iudicium de probabilicare sic enidens, de reritare sic
Formidolosum ex obscurum; illud quilquis habet etiam de
veraque contradictoria neurram sequi porest, aliud enim
cA, indicare verique parti vim inesse, qua possic ad sui aF.
Tensum deducereignarum, aliud reipsâ sinere se duci. Pri
mum significat, ve cum Capreolo loquar, simultarem Don
centia, impulsiux ad assensum, quam inesse cuique parri
quid recate Dari rero assensum de rericare veriulque parris,
Perinde repuonar, ac contradictoria simul esse rera, de a(.
sensum dissensumque, eadem de re junsi simultare actus.
Elinc aperir deceptionem illorum, qui haec duo indicia con-
fundune, ee ralide refelsit Sanchem, de Valquem, quo-
rum primus concendicassensum de veriu sque parris verita-
ce Formidolosum, per principia incrinseca admitri polle,
alter vero id nerac, licer concedar haberi posse per princi.
Dia extrinseca. Sed coresie Gregorius driminensis Pio-
Politiones contradictorias, non posse veras teri, etiam
a diversis cansis, inde probac, quod alias ero e ru efficere.
inus duo contradictoria esse rera, quod heri etiam a Deo
SCPUOMRE. Fxc omnia complexus est Aristoreles 2. de

## Folio 179 — 1672256038:0259
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000259.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
L. CLASS, ARO, EZ PRTNCIP, STNDERES: 179
Anima TexE. 153. Constitura hac differentia inter imagina
rionem, ec opinionem, quod illa instas pictoris ad libitum
Pingencis, Possie quidquid volumus Aingere, et opmari an-
tem, inquie, non est in nobis, necelle elt cuim, rerum, auie
Falsum dicere, instar pictoris formaneis archeerpium, cu-
ius s assequatur similicudinem, verus cAt, ( ab ca recedaE
Falus. Tea de opinione Raciiendum ex Aristorele qui con-
cludir non esse in nobis opinari, quid necesse est aut verum
aurfalsum, non ad libitum, sed secundum reimerita.
PARAOR APHYS SEZ FYS.
impossibilis est assensus certus onius partis, si altera
sit majoris aut paris probabilicatis.
CF D paulo difficilior est, altera pars huius disputationis.
Danica nostrae sic faculcaris probabilibus assentiri, ve li-
berum sic ex his quae paris Cune probabilicaris, eligere quod
libuerit, vel minus probabilia, probabilioribus ancepone-
re. Ita sentiunt probabilitatum defensores, ee probant in-
sinnaro exemplo roluncaris, qua e pluribus bonis de me-
diis paribus, porest quod placuerit, vel ex inaequalibus,
minus conveniens bonum eligere. Displicet etiam ipsis
exemplum Cacera, qua mens libraca paribus rarionum
momentis, in neutram postir se Aectere; Licur nec latera
cum ex veraque lance par reset pondus. Oux enim, in-
quir Spinula, convenrio faculcaris libera e animatae ad
rem inanimem ex libertatis expertem. Sed contra aduer-
Parios haec eadem exempla _ aFGIIENTA INEOEGUeNEUI.
Nam primo quod spectat ad exemplum de roluntate,
Dinus Thomas aperre negar, ejus esse Facultaris ee liberta-
ris, electionem ex omnino paribus e ciuldem convenien-
rix mediis, Facere. Ita docet L. 2. Guaelt. 13. aFr. 6. 2d3
quem praecer discipulos omnes sequitur Valques. Sed
quidquid sc de roluntare, lonse diverla est rario probabi-
lium de assensus incellectus. Ideo namque voluntas po-
cest liberd elioere alterum objectorum, scu mediorum pa-
risbonitatis ee convenientixe; quia adeo sunt disparata seu
diverla, re ex bonicace rnius nihil pereat bonitatis alterius.
Et Si probabilia ita se habeane, re sinc omnino dissita (eu
M

## Folio 180 — 1672256038:0260
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000260.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
280
DiSP. II., SECF. II.
disparata, inteorum est roluntari, cui libuerit assentiris
Accontroversia nostra est de opinionibus sic opposicis, ve
recitasrnius, argumento sic Falsitatis alcerius: de inter le
adco puonent, re eodem gradu, astensus reriusque ne-
queat in eodem incellectu stare. Vnde criplex esthic puona
e quaestio: prima parium probabilium, an inutuo (ui 25-
sensum impediant: secunda disparium, an probabiliorim.
Dedimento sic, ne minus probabili assentiamur, vel econ-
tra minus probabilis, ita rroere possit contra probabilio-
tem, re illi ricem reponat, id est incercedat, e ob ex sIC
eius astensui.
Ad hanc criplicem quaestionem granistimam, probabi-
licacum Patroni respondent, noltra Faculcaris elle re li-
Dueric, vel aque probabilibus, rel minus probabilibus as-
Centiri, id que mulco apertius est apud illos, de probabilio-
FIBAS: AECOHErA MICFCOFS _E FAEnaNUS, aCCrrimE CON
tendunt horum erium nihil esse nostri mere arbierii: sed
opiniones pares, sibi mutuo esse impedimento ad assen-
Cum: ee haec est prima trium subjectarum propolitionum;
quam latis aperre indicat S. Doctor quaeltione citata 14.
de rericare, rbi dubium e suspensum dicir intellectum esse
vel inopiaracionum, quae ad aliquam partem moveant;
rel ob apparentem aequalitarem rarionum, quae inovene
2d alterutram parrem: _ ilta est dubitantis dispolitio, qui
Auctuar inter duas parres contradictionis. Unde sicut in-
Tellectus non est dubins libere, sed rarionum momentis pa-
ribus, quae illum quali inaequilibrio derinent; eodem pror.
sus modo quo aequalia pondera impedimento sunt, ne sta-
cera in rilam parrem declinet: ita incellectus non porest li-
bere serni opinioni addicere, quandiu paribus alterius ra-
cionibus rrgetur. Sicur enim opinio solicarie sumpta, est
altensus intellectus rni parti adhaerens, cum aligna haesita-
tione, orta exinefficacia moriui, quod non omnino vin-
cit: Si aduerla opinio puoner paribus probabilicacis viri-
bus, non lolum habebie Formidinem adjunctam ex ineti-
cacia proprii morini, sed eius Falsicarem suspectam eriam
e dubiam habebit, ex efficacia aroumentorum oppolta
opinionis: eroo eo ltatu non opinatur, sed dubitat: nis
velis opinari simul e dubitare: quod perinde impli-
cac, ac inclinare in viram parcem, e ab illa altensum
eohibere. Duid enim est asentITI YELIQUE PAKE, QuaTeNUS

## Folio 181 — 1672256038:0261
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000261.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Y CYASS. ARO, IN DRTHOTB, SPNDERES. ICX
sunt aequalis probabilicaris: Hoc idem est ac iudicare
veram que parrem, non minus apparere veram quam tal-
Cam: nam qualibet ex (uo moriuo apparet reta, ec ex IMO.
riuo aduersae opinionis a que probabilis censerur eodem
sradu Falsa, quo rera. Atqui manifeste repugnat, altenti-
ei eidem propolitioni reverxe, ec ab illa dillentire eodem
certicudinis gradu, re a Falsa: ergo repuonar, assentiri
simul duabus propolitionibus paris probabilicatis: hoc
enim perinde elt ac Aiudex in causd, qua licigantes aequo
sure concendunt, in oratiam rnius, alcero damnaco iultam
ferret sententiam. Si iuca veriusque parcis sinc in hoc
Paria, re ambae habeant camdem rerisimilicudinem, cer-
ce incellectus qui Judicis loco sedet, male pronuntiabit,
rnam partem reriorem esse altera: aut quod decerius, re-
ram ruam, alteram dicar esse Fallam. HLoc idem contir-
mat, ac pene enincit exemplum Cacerx, cuius compara-
tionem ad incellectum immerico reijcir Spinula, de opei-
medetenditMercOruS. Sicut enim Carera dum rrgetur
Pondere rerique lanci appolito, non porest rim illius non
sentire aur contemnere; ita nec incellectus porelt dissimu-
lare rim argumentorum, quae verimque regent. Ilinc
etiam AE, re licur Ctarera, quamdiu destinetur ponderibus,
Paris gravicatis, in neutram partem rersat; ita nec in-
cellectus, quamdiu oppolitae opiniones, aequo marce pu-
Snane, porest se vili parri addicere. HIoc solum dilcrimen
est, inter Raceram inanimem de mentem liberam, quod
haec possie assencum cohibere a probabilibus; non tamen
rim aroumentorum contemnere, aue dissimulare: quibus
E der locum ad iudicium de ad examen, suspensus haerebie,
dum altera pars rincat, seu maiorem veri speciem praete-
eat. In hoc etiam intellectus ad exemplum propius acce-
dit, quod sicur Catera in xequilibrio polita, digico depresla
Sponteredie ad aegnitibrium; ita incellectus inter opiniones
Paris prohabilitaris posicus, haeret anceps; de si roluntate
in rnam propellatur, rim pacitur: nec Forte porestabillo
aguilibrio recedere, quam diu opiniones oppolitae pari pron
babilicare sibi rericarem, ex aduer(a parti Falscarem inelle
probant.
Nec ralet E dicas, posse roluntarem pro suo, relattectu,
vel imperio, intellectui praecipere altentum partis eeque,
surminus probabilis: quia imperium roluntatis in Cxete
M

## Folio 182 — 1672256038:0262
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000262.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
DISD. II. SEOT. II.
ras pocentias politicum est, non desporicum, nec erran
num agic, sed principem: ac proinde cuiulque pocentix
bonum curar de promouet. Quare cum incellectui conve-
niat iudicare de rebus, ex proprio cuiulque merito, non
porest minus probabilibus astentiri, postpostis probabi-
lioribus. Vel dehis, quae pari iure saudene, ad arbitrium
Statuere, nullo vericaris aut xequi respectuhabito. Inde S.
DoctorLoco citato L. 2. aic: Voluntatem a paribus mediis
Seu bonis non moveri, nili ab altero illorum quod magis
Probetur, aliquid sinsulare emincar, quo affectus ec intel.
lectus alliciantur. Verum est igicur stance pari opinionum
probabilicace, releriam bonorum conveniencia, nulli pas
cium mencem aut roluntarem allensuram.
DAR ABR A PHVS SEDTLMVS.
Impossibilis est eriam assensus certus vnius partis;
alcera paulo minus probabili contra stante.
DR OPLZOA FA L. Controuersix parte de opinionibus
Loppoliis probabilicare paribus, facile est Catuere de
alterâ, an possit incellectus relicta, e contempra parte,
quam videc probabiliorem, minus probabili adhaerere:
ea namque pars quaestionis, apertiorem habet repugnan-
tiam, quam superior. Vbi enim semet constiturum est,
mencem paribus racionum momeneis libracam, in neu-
eram poste parrem se Rectere, nulla ratione Ainsi porest,
etiam relicta probabiliori minus probabilem amplecti.
Namqui cen sec parrem rnam probabiliorem, iudicar alte-
ram minus probabilem, Falso propiiis abesse: ergo (
iltam alceri anteponat, adhaerebic parri quam iudicarma-
sisfalsam, quo nihil porest absurdius dici: 2ddo etiam ad
huius sencentiae contirmationem quamlibet pocentiam,
innaco pondere ad Cuum obiectum, canquam ad bonum
congenicum ferri, d a contrario abhorrere. Sic aqua recto
cursu Auic ad mare, e ambares aut aluei circuicus fugit.
Frgo cum incellectus obiectum sic verum, id ranquam rni-
cum bonum quaric: de illi parri adhaeret, guae sibi plus veri
habere rila fuerie: ergo non porest adhaerere minus pro-
babili relicta probabiliori, id est quae masis ad rericarem

## Folio 183 — 1672256038:0263
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000263.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
accedit. Neque enim incellectus, in opinionum delectu,
a voluncatis regulis in deligendis mediis, ret lacum rn-
ouem recedie; ac proinde licur ex mente lancti Doctoris
electio apperitus quamdam collationem iIMPOrEaL quare
nus est acceprio rnius prae alterâ, quae nequir heri nisime-
dio quod eligitur, maior insL auE certe apparCaE conve-
nientia ad finem, maxime si efficaciter incendatur; ergo
idem de incellectu sentiendum cum ctHCacitet vexitaten
appetat, de in ea inquirendâ torus sc, arque ad eius conse-
cutionem conferat probabilioribus adhaerere, ac proinde
non porest, nisi rim sibi inferat, minus probabilia ancepo-
nece. Sed, inquies, minus probabile collatione probabilio-
ris non delinit esle probabile; ergo porese illi intellectus
assentiri; deinde in hoc probabilia a necessariis differune,
quod illorum non minus assensus, quam roluntacis dele-
Ctus liberior Sic. Respondeo ad primum, has opiniones
Probabiles dici, apricudine porius quam actu; quarenus
Pollune ingenerare sui assensum intellectui, nisi probabi-
lioris ec opposiexe assensu fuerie praepedicus, vel nis pares
Probabilicare puonent, ee sibi sinc impedimento. Differe.
autem probabilium se necellariorum astensus, quod iltio
rbi lemel obiecta sunc animo, non postie non allentiri; à
Probabilibus autem abstinere postic omnino: l aurem velie
de illis opinari, non porest habere ita verlacilem altentum,
rediserimen Racuar incer paria, vel minus probabilia an-
EepONAE: IIIO (QUR CFAE FCFEIA CONEFOvCFSIX ParS) Si minus
probabile rere probabile sic, collatum probabiliori srauia
habeat rationum momenta, ec rno rerbo parum diltet à
sradu probabiliori, ita Culpen Cum e ancipirem distincbie
incellectum, re ipsa contempea nequeat adharere parti
Pautulum probabiliori: acque hoc Forre discrimen in-
tercedie incellectum incer de Rarera exemplum cories re-
Peticum, quod cum huius xequilibrium indinisibile (IC, ret
minimo millii grano apposico in eam partem veroat: ac
Paulo lacior est incellectus dubii suspensio; experimur
enim, incerdum nos haerere dubios, non solum pariainter
verinque rationum momenta, quod raro contingie, cun
eamen dubia sine Frequentissima: sed etiam cum par-
res parum viribus aur probabilitare distant. Sed dices non
ne poreltprobabilior elisi, cum connenientior rideacus ad
veri consecurionem, sicur eadem de causs dictum est parcs:
M in
I CF AOSSLLRO. DA LRLACIB. SYNDERES. 15Z

## Folio 184 — 1672256038:0264
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000264.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
154
DTSD. TI. SEOT. II.
secundahuius quaeltionis, non posseelisi minus probabi
dem, quia nihil contere 2d rerinociriam:
Respondeo, eam probationem Caris ralide convincere
propolitionem nesatiuam, led non habere laris virium ad
altruendam affirmatiuam;: probabilius qualecumque esse
opinabile, quia non porelttale censeri quandiu verimque
regent moriua grauia: rario diseriminis est quia bonum
ad quod spectat aftirmatiua est ex incesrâ causa, malum
aurem ex singulis defectibus.
ARTTCVENS FPRXTVS.
Demonstratur illicitum esse assensum certum opi
nionis pro libertate, contra opinionem pro lese
maioris, paris, ant paulo minoris
probabilitatis.
IV ASFNrS eandem huius quaeltionis metaphysica
Lparrem difficillimam, qua plus reilicatis haber, quam
delectarionis, sed quae nihilo minoris sic fructus, quam
subrilicaris. Ouidquid candem sic, etiamsi graris conceda-
mus aduerlariis, liberum ee verlarilem elle probabilium
assenlum: negamus licirum, si minus aut xeque probabilis
vel etiam paulo probabilior, quae pro libertate puenat, Op.
Polcxe, quae lesem commendat, ee contormis est apperitui
FCCtO, ANLCPONATUIL.
P AR AOR ADHVS P R LMFS.
Fx Superioribus deducitur illicitum esse assensum
cerrum opinionis pro libertare, contra opinonem
pro lece maioris aut paris probabilitatis.
A TOre hoc ralidissimis argumentis connincimus.
L T. ex illa eriplici collatione seu coltisione probabilium,
quae mutuo sui altensum impediune, maner omnino du-
bius de suspenlus incellectus: ergo non potest recté agere,
immonec quidquam decerminare: Consequentia cuidens
elt ex communi omnium senrenria: Antecedens rero latis

## Folio 185 — 1672256038:0265
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000265.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
L. CLASS, ARO, FX PRTHOIB, SENDERES. 185
probacii est ex superioribus. Licet enim intellectus inclince
in obiectum quod apparet rerum simpliciter, de Cum FOE-
midinc eriam in id quod est rerisimile aut probabile, nullo
reromodo assentiri porest illi obiecto, quod licer aliquam
veri speciem habeat, ex motiuo parris opposiex, aeque, rel
masis apparet Fallum. In co staru Cune probabilia de qui-
bus dispucamus: eroo suspensus omnino manet incelle-
ctus. Inde Facile Polui pollune rnica responsione quaecum-
que congerune aduerlarii arrumenta Probabilis in-
quiune, cario, porest esse recta ee cerra regula asibilium:
ereo polsumus ex probabilibus sectari aque vel minus
probabile. Dato sraris ancecedente negatur consequentia,
vel melius distinguendum antecedens, probabile quod in-
Fereluiassensum, porest esse regula agibilium cranseat an.
cecedens; probabile impedicum, Ceu quod ex moriuo par-
tis aduerla, aeque, vel masis Falsum apparet, quam ex
Proprio verum, nego ancccedens: in eo aurem oradu sunt
probabilia de quibus disputamus, rnde apertum Cophiima
subest omnibus illorum argumentis, non dissimile ilti,
omne astrum lucidum porest hemispherium illuminare,
aequi eriam Col, dum est apud Ancipodes, est altrum luci-
dum: reletiam iltud clarius. Omnis homo porest Caluus
feri. Tudas cum peccaro esthomo, ergo Judas cum pecca-
eo porest Caluus heri: idem prortus est paralogismus, cum
dicunt aduerlarli, opinio probabilis esthonecta ee Cutticiens
regulamorum: atqui opinio minus probabilis eriam colla-
ed probabiliori est opimo probabilis, ergo elt regulamo-
rum; scenim eransicus a probabilicare ab(olure, ad proba-
bilicarem impedicam concursu oppolicae opinionis, aeque
vel magis probabilis. Acque re vno rero omnia qua late ec
acure prolegnitur argumenta Mercorus, complectat; quis
credat Deum hanc regulam hominibus Racuisle rel perimi-
Eisse, re possine ad libitum sectari probabilia, etiam dum
aeque aur magis falsa iplis videntur quam rera: FIOC Ver-
bum abbreniatum, est reluritax, aut sol lucem affundens
tori huic dispucationi, si hoc Colum addamus, dubio et su(-
Denloanimo inter eque probabilia, parere riam regiam,
ac certam de indubicacam morum regulam, (I ex X que PrO-
babilibus eam parcem eligat, quae conformior est lesi de
appecicui recto, et nullum habeac peccati aut Caluris peri-
culum, rude cancim abest re qui hunc probabilium rum

## Folio 186 — 1672256038:0266
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000266.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
DISF. Il. 8ECL. .
docent, conlcientias lerupulis corqueant; quin porius had
constituta regula, animarum non lolum Caluri, sed criam
eranquillicari consulune. Nec dicant aduerlarii, opinionum
probabilium auc curiorum, investisarionem intinitam,
e inutilem. Immo hâc riâ nihil dificilius, aut operolius.
ad salurem pexseribimus, quam quae prudentiores laculi.
ad nesoria renporalia à scipss exigunt, re captene de le
ctentur meliora e curiora: hinc eroo procul ablictant ad-
vexlariorum querimonix, aue acculationes, quali simus
animarum torrores. Timendum magis est ipsis, ne dum
in speciem ridentur indulgentiores, quod nobis obcru-
dunENOMEN EOETOTuM, iure commereantur. Ne quid ta-
men ad hanc controuerliam omitramus, quod sic alicuius
momenti, alia argumenta perstrinsaus, Qua aFL. 14.
F. PaFFIS eC 2, B. HabCHEUL.
Secundum argumentum, ita habet: ec si graris demus
2dverlariis isto probabilium parium aur disparium consi-
atu, animum ex innara libertare, aut ri rarionum posse
rni partium assentiei, nUn quam Camen POterunE CvincerE,
illum alsencumr Coluro dubio, polse in indicium certum eua.
derc, e Formidinem aut suspicionem illam dispellere, ex
Proprii motiui debilicate, auc riribus contrarix partis pro.
sectam, qua nihilo minus, aut Forre masisfalla, quam ve-
ra, appareat opinio cui adhaerer; acqui ille alsensus, nult
ratione, porest esse cerrum prudentix indicium seu regula,
ergonon est licita de rura x que aur minus probabilium ele-
ctio: Maior euidentissima est eriam peruicacibus, e MinOE
superius probata est, e concedicur ab adverlariis. Sed in
Subsidium aduocane refexam illam probabilicarem, qua
Airmari dicunt assenlum dubium, depullo omni metu pec-
cari, aut damnarionis, licer mihi sequi sententiam proba-
bilem eanquam certam regulam, cum quia non est talla,
e habet speciem reri, cum quia dubio legis sentu, poltum
sequi quamlibet incerprecationem probabilem, cum deni
que, quia incerto legis de legistaroris sensu, sar Pollesio
Drolibertate; his erso potissimum eribus argumentis con-
temata probabilicas recexa, assenlum parris aeque aut mi-
nus probabilis reddic omnino certum. Hloc rnicum elt
aduerlariorum propuenaculum quod ralidissime his argu
menis impuonari ec Torre cuerri porest,

## Folio 187 — 1672256038:0267
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000267.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
T. C. LASS, ARC, PX PRTHCTE, SENDERES: 187
P AR A OR APHYS SECYHDYS.
Dictamen conscientiae sinculare fieri nequit cerrum
e licirum, sola propositione vninersali, pro
libereate probabili, vel sola in illam
reftexione.
IVDFCErm dubium aut probabile, ex proprio moriuo
de proposicione lingulari, licet huic Clerico renari, huic
pictori dic festo pingere, non pocestcerrum heri, nili ab
aliquo extrinseco principio, sicut supra annocanimus,
quarra prudentixe et scientia differentia: led probabilitas
reltexanon eltmoriuum, auc principium, distinctum ab
iplomet moriuo probabilicatis; quid enim aliud est, quam
astentus Formidolosus rei probabilis: Vnde non porest An-
si, rem incertam a seipsa cerriorem heri, rel a re qua sIC
intra seriem incertorum ec probabilium. Deinde rnde po-
celt major affulsere cerritudo in indicio parriculari, licee
huic, et illi Clerico renari, quam insir indicio rniverlali,
licer cuilibet Clerico renari, li cerrae sinc omnes parricula-
res, non pocest nesari eadem certitudo proposicioni rii-
verlali, licet omnibus elericis venari. Vnde mirum est
Candidum Philalethum qui primus huius saculi nostri li-
bercarem de moralibus opinandi compelcuit, admierere
certas moralirer esse posse sinoulares propositiones, e rni
vertalem dubiam auc ad Cummum probabilem. Contirma
cur primo argumencum, si opinio minus probabilis est
certamoraliter, ergo oppolica probabilior, erir certior de
rerior, ac proinde eodem momento incellectus rerique
adhaerebie concradictoriarum simul re rerx e Fal(a: in0
Probabiliori, quam postponie, adhaerebic, re reriori, quam
srminus probabilis, qua alceri praetertur. Trinc Coluicur
PTIILUIIM DE PERCIPUUM REGLIMeNEOrL, quo nicuntur ad-
verlarii, opinio, inquiune, probabilis est consona recta
rationi, alias si esset dissona non esset probabilis, sed Falla
moralirer. Respondeo opinionem probabilem, liceF KOn AE
aperte Falla, non esle ramen rectam rationem mOrum, ex
adjuncta Formidine FalsI, licur dubium posiciue est distonum
rasioni, quamuis non sir decerminare Falsum. Contirma-

## Folio 188 — 1672256038:0268
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000268.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
16P. Il. SFcT. II.
cur secundo superius argumentum: Si probabiliras rellexa
excluderet metum peccati, de Falsi, e periculum Caluris,
nullus rnquam peccaret, aut operaretur conscientid dubia,
consequens est aperre contra sentum Theologorum d
contra experientiam: sequela probatur, quia rix rnquam
animus hXFeE anCepS ee dubius, quin rerinque Occurrant
rationes probahiles; li erso ad evitanda dubixe conscienria
Deccaca, Patis sic refecti lupra cuiulque parris probabilita-
cem; cum ea refferio sit in prompeu de arbitraria, nullus
nisi ineptus aur impeudens laborabie aut peccabie con-
sciencia dubia, cum remedium sic ad manum, non minus
curum quam facile; ( Ades habenda sc aduerlariis; sed
Contra reclamar Sanctus Doctor quodlibeto nono art. 15.
rbi docet qualtionem de habendis pluribus praebendis
ab (que dispenlarione periculose decerminari; quia anceps
est, hinc, ee inde Theologix e Turis-consultis in diverlas
Partes abcuncibus. Ec s authoricari nolis acquielcere, rario
Periculum demonstrat. Exror nunquam exculatur nili ex
invincibili ignorantiâ, aut necesticare incuicabili; sed qui
dubius est, auc qui rni parri adhaeret, re aeque auc minus
contraria probabili, non laborat invincibili ignorancid,
cum dubius lc, neque rrgetur incuitabili necestitare; quia
Pocest abltinere ab operatione, Peu ab opinione qua favet
libertati, de sectari contrariam, quae legi de recticudini
apperitus conformior est. Contirmari porest idem arou-
mencum ricimo, ratione (xepils insinuata: non porest cer-
eo altentiri incellectus propositioni particulari; Mihi picto-
ri licet hoc dic festo pingere, E dubia cantum sic de proba-
bilis proposiciornivertalis, lscirus est pictura labor diebus
festis. Nec Paris est quod respondet Bardi: IIlam certitu-
dinem moralem conseare propositione singulari, dummo.
dd incellectus indicet certo propositionem rnivertalem
non carere probabilirate: laborat enim responsio aequino-
catione quam luperius deceximus; aliud enim est censere
veramque partem probabilem, cum quâ Ctat dubium de
veraque, aliud est adhaerere alreri parci probabiliter, quo
Coluitur animi dubii suspensio: ergo iudicium de probabi.
Licate reriusque rel alterius partis, non porelt conterre cet
cirudinem moralem necessariam ad honectatem opeiatier

## Folio 189 — 1672256038:0269
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000269.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
L. CLASS, ARO, EX PRIHOIP. SPNDERES. 189
PAR AORAPAYS TER FFYS.
Repugnat lesi aternae, es pronidentiae dinina, ar-
burarius probabilitatis vsus.
TMIER XZO impugnatur ralide eadem refexa probabi.
 licas: vel porest reprima regula actionum humana-
rum, rel re secunda regula prima subordinata, certum
facere iudicium prudentix, aequi nec primi, nec secundi
ordinis regula est non primi, hoc enim lesi xeternae exi-
mium ee lingulare est, licuri morus caeliinvariabilis; est
prima omnium mocuum mensura. Nec esteriam sccunda
regula prima, seu lesi aeternae subordinaca, licuri apud nO5
Horolosium, quod mocus caeli invariatum cenorem ini-
tatur est secunda temporis, ex moruum mentura; nam
regula secundae tota racio sita est, in accettu Peu confor-
mitare ad primam regulam, quam rbique imitatur; led
lonsissime abest probabilitas illa resexa ab ordine legis a-
ternae, quae rericatis e recticudinis est immutabilis: aE
Probabilitas restexa contirmat iudicia, quae perinde Fal(IS
ac reris assentiuneur, ergo alienistima elt a lege aeterna,
huiulmodi regula minor cuidens est ex superius dictis, pro-
babilem enim assensum ab illa reffexione contirmandum,
ineo ponune quod aeque, auc incerdum minus probabile,
id est quod indifterens sic ad Falsum, e ad verum, e inter-
dum Falso propiiis accedar. Ouis dicat hanc secundam le-
dem ec reculam subordinatam lesi xeternae: Cerre ( relis
hanc probabilicatem esse regulam, necesse illam abloluas
ab ordine legis aecernae, e primam luo loco constiturs:
ee Mercorus solica crudirione et pierare, demonstrar id
dinina Capientix _ porentix repuonare: Ouare nobis in-
dulgentiores unt moderni Theologi, concelsa hac verta-
tili probabilitace in morum regulam, quam Dens ipsene-
queat nobis permitrere; prae leripsic enim nobis lerC XTCF-
na, ne onguam a virture e honesto recedamus. Ve hanc
regulam nobis subiiceret aspectabilem carne humanâ in-
dutus est. Fluius legis nociriam perpetuis precibus e gc-
mitibus a Deo Tusti eAasicant, nec sibi tantum compa-
rant, led alios credune, se debere docere, ee eos qui inuin

## Folio 190 — 1672256038:0270
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000270.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DZSF. II. SFCF. II.
cibili eins ignorantia laborant curare. AC Frustra essent tixc
omnia, E licicus sic probabilium rius, quae xque a rero d
a FalIO FeOTA apPareNE, de qux incerdum minus proba-
bilia lune, quod perinde est ac propius à legis aecernae dis-
crepancia, quam à convenientid abelle. Cerre si id nobis
Deus indulgeret, liceret repucare illum rirturem es actio-
neshonestas parum, aut nihil curare; quod hoc exemplo
coresie demonstrar Mercorus, Ci, inquir, dux exercitus
Jubeat luosmilires nocte intempelta hora circiter decima,
29oredicinicarem obleltam, aut castra hostium; et ad ho-
ram dignoscendam relitillos regi horologio inordinacisi-
MO, quod hOTAML (ExTaM pUILATTUML SIE CO MIOMENEO, quo
Fucura est decima, manifeste demonstraret se nihil curare
expuonationem rebis, auc hoctium; ita, inquie, impii
Pollent de Deo censere, s nobis permitreret, aur statue
tec in regulam morum illud probabilium dictamen, quod
verum ec honectum minus certo, quam inordinacum ho-
xolosium horam detionar. Inde etiam rlcimo ad homi-
nem aroumento, regeri postunt aduerlarii; ita enim fere
Temper arguune, qui operacur quod sibi probabilicer ride.
cur honectum, nOn PecCat; ac is qui sequirur opinionem
minus probabilem, asic quod sibi apparet honestum; ergo
nihil DecCaE, E sequatur opinionem minus probabilem
collatam probabiliori Acnos contra idem argumentum
in aduerlarios recorquemus, Rimmunis est a PecCaTO, qui
2sic quod sibi apparet probabilicer honectum, sine dubio
reus erir peccari, qui agec quod aeque, aut masis ip(i curpe
ec illicitum apparet; aequi ita affectus est, qui sequieur
opinionem minus probabilem collacam probabiliori: ne
que enim ridetur ille masis à curpi abesse quam ab hone
Ao, immo probabilius curpe est, quam honestum; erg0
non porest sc exculare a peccaro, quisquisnon abstinet ab
actione, quam rerius auc probabilius curpem credie quam
honestam: Sicur non posser se exculare apud Regem, DuX
ab ipso praefectus exercitui, adjunctis seprem inferioribus
ducibus, quibus inuiris aut inconsuleis nollet rnquam
aleam belli centare, si igitur iis Ducibus, ad Concilium
rocaris, an cum hoste signa eslent conterenda, ee cribus
horum puonam suadentibus, aliis rero quaruor improban-
LIBUS EOTO CXCTCItU CCFTaTCE, X VinceretuT; atque ad iudi-
cium a ResC rOcatuS, re Poenas ignauix aut remeritatis

## Folio 191 — 1672256038:0271
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000271.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
I. CLASS, ARO, EX PRTNCIE, STNDERES. I9F
Eueret, causaretur, duces sibi datos in consiliarios, fuisse
authores re certamen iniret; nonnemerico posset illi Rex
repOnerC; cur postpostis s contemptis quatuor Consi-
hiariis, qui certandum esse negabane, cribus adhaesisti: Ca-
pire erso culpam hanc lues. Duis Ducem illum dicat in-
juste fuisse a Rere damnatum d Eadem est plane caulee
probabilicacum, dum concempee probabiliore, de cutiore
opinione, minus probabilem sectaur. Neque enim
Deus permisie nobis, ita probabilicari induloere, ve cu-
tiora deseramus, ec obijciamus nos periculis legis xrernae
violandae.
Hinc Facile retelluntur duo posteriora argumenta ad-
verlariorum: Falso enim libi perluadene, dubio sensu le-
eis, liberum esse cuilibet dare, aut sequi interprecationem
recum que probabilem: neque enim Legislaroris ea mens
est de indulsentia, cuique subdicorum licere interprerari
lesem a selatam; alias aperirec riam larissimam ad peri-
cula e peccara, quibus lex riolaretur: e ideo Audent in
condenda lege rei rerbis clarissimis; e li quando lex rariis
inreprerarionibus pareat, ee obnoxia sic, ea Celigenda est
prae careris, qua Cac prolege, e pro mente Legislatoris.
qui pracipue spectat, ne rilus, Si dubium CMErSAE, COntra
legem agat. Prgo dubia auc incerpretationes probabiles
maris fauent legi, quam libereati subdicorum.
Si dicas, rum regulae de lectanda minus probabili ovi-
nione inductum esse a cor amnis, re jus lexitima possestio-
nis sic penes Adeles: ac proinde hic ralere regulam juris
apud omnes receptam, de rebus ad iusticiam commucari-
nam spectantibus, nempe standum pro possestione; maxi-
me cum Ecclesia videatur hunc probabilicaris rium s-
leneio comprobare nec credibile est cor piis e doctis ho-
minibus probatum iri, si eller improbalile et Perieu.
Lolum.

## Folio 192 — 1672256038:0272
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000272.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
DTSP. II. SECT. II.
PA R A OR AP H VS V C FPMYS.
Arbitrario probabilicatum delectui pro lbertate:
repuonant Patres s Theologi, nec qu’equam
favet recula in dubus standum pro
jure possidentis.
EED ve ab hoc poltremo incipiam recorqueri porest ar-
Soumentum, minus esle rerisimile, cor Patres _ Theo.
10905 Antiquos Modernis nihilo interiores, ne dicam lan-
aticare et scientia Cuperiores; candiu in contrariâ sencentia.
id est in errore fuiste, quem a criginca cantum annis emen.
darum rolune: Juis hoc credat: nec Ecclelia silencium
_ colerantia hanc regulam certam Facie, quali probauerit,
quod ab eius damnatione rideatur hactenus abstinuisle.
Nam praeter quod Pralatorum plurimi reclamant, et s
Concilium Occumenicum haberetur, credibile est damna-
tionem non enaturum: Addune alii Eccleliam a censura
abstinuisse, quod res dubia sic, de permirtaneur res dubixe
Theolororum disputationibus.
Vicimo tandem dici porest, quamcum que EccletiX to-
lerantiam non probare mala qua lesi nacurali aduerlan-
EuT: aeque his acculemus ictum probabilitatis rum. Nec
verum est, quod primo argumenro obijciebatur, d erigin-
ca annis esle comparatum jus Adelibus possessionis con-
eralesem: quia nultus comparari porest ciculus à possel-
Sione, nisi pacitica Fuerir: huiulmodi rero regulae seu posses-
Toni plures Doctores incercesserunt.
Respondent alii secundo, hanc juris regulam, quae
vindicat rem possidenti, ralere rantum de rebus externis,
quarum possessio ica definitur, est rei corporalis detentio.
corporis ex animi iuri(que adminiculo: Immeriro aurem
Sanches, Diana, _ paucissimi Theologi, contramentem
religuorum Theologorum, de omnium consultorum juris.
hanc reoulam ad alias rircures porrionne, quia pollestio in
materia huicsmodi rircurum, nullam pexsumprionem re-
ciratis ingerit in gratiam poltestoris, sieur in materia incti-
eix, qui possider aliquod bonum externum FOFTUNX, Cen-
secus re sua poriri e trui, nam qui rem luam abdicac, (0-
ler cradere rero domino, in quem per huiusmodi abdica-
tionem,

## Folio 193 — 1672256038:0273
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000273.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
I. C LASS. ARC, EX PRTNOID, SENDERES. 103
Tionem, transfertur dominium: ergo si quis rem posideat-
arrumento est, eam non abdicasse a Ce; ac proinde rerumr
ipsius dominium seruasse: atqui ex possestionererum, qua
ad alias virtures perrinene, nulla nascitur huiulmodi prae-
Sumprio rericatis aut juris, ergo extra ordinem e forum
iusticix immerico ad cateras rirtures haec recula exrendi-
EUT. Et S quando Theologi ea regula veantUE, re de rebus
dubiis statuane; loco pollessionis praelumprione rrendum
est. VeE quis dubicet an infirmus emiserit vorum jeju
nandi, eximendus est ab illo onere; non ex illa regula,
quod possestioster pro libertate contra rotum incerrum:
Ced ex icta praesumprione quod cum rotum sICLeS StanIS
qua serio agitur, si emistum fuisset; non ica Facile excidis
Termemoria. Proo elt iusta suspiciominime fuisse emis-
sum; ac proinde illud onus roci amouendum est. FX Ca-
dem praesumprione, non ex rilo iure pollestionis Cubdieus
debermilitare Reri, etiam dubio iure belli; non ex polles-
sione; quia nullum inde jus injusta peaecipiendi porest
Principi obuenire; Ced quia Principi e Consiliariis Capien.
eibus nociores unt quam subditis Reipublica, rationes et
causae, ac proinde porest illis constare jus belli, Cubdiris
ionocum. Cum certa est lex, sed dubia promulgario.
quamuis possessio Aet pro lese, tamen ab illa eximune sub-
dicum plurimi Theologi; ergo non habet hic locum regula
illa juris.
Ouamuis quae hactenis diximus omnino aduerlario-
rum aroumentum connellane, ad vberiorem doctrinam,
addimus possestiones libercatis humanx, nullam inserere
praesumprionem, quod lex divina aut humana in re dubia
absit, quia porestas condendi leges, qua Deus reletiam
Princeps pollet, nullâ ratione pendet a libertare, erga
Pollessio libertaris nihil confert ad praesentem dispurario-
nem; cum etiam inera fines iustitix contincatur. Deinde
quamuis admietarur, in aliis rirrutibus, limitari Colet ad
dubia facti, ergo est extra subjectam mareriam, quae ad du-
bia juris e opinionum spectat. Prarerea ets graris demus;
hanc regulam posse etiam ad dubia juris perrinere, inde
nostra sencentia ContrmatuT: Quia cum opinio commu-
nis, Ceu probabilior Tavens Praecepro, sIE rsII FCCCpTA, POL
Sestio Car pro obleruancia ipsius legis, quam minus pro-
babilis opinio, tavens libertari, non porest abrosare, aut

## Folio 194 — 1672256038:0274
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000274.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
2G
DFSB. II. SECX. III.
minuere, quin lemper jus possestionis, stec pro libertace
morali, seu pro praecepco operandi, secundum dictamert
recta rationis; quo in dubiis rurior pars est eligenda. Sed
dices si jud ex dubitei an renatio sic prohibita, non porest
FCFRE LCIEENLIAML CONETA VENAEORCML, CFGO HEC VeNaIOETe.
netur abstinere à renatione si dubiret an renario sC
Prohibica. Sed ralide dispar est condirio judicis ee rena-
toris. Flic sine dubio debet à renatione abstinere, s illi
Sulpicetur aur Formidet subesse periculum oftendendi
Principis, Tudex vero si dubius sic, an culpabilis sic venacio,
non debet damnare renarorem: quia minus mali est re-
linguere inultam hanc injuriam publicam incertam, quam
injuste insontem damnare, et ex duobus inalis quae hic
impendene, minus est prius malum quam hoc secundums
renacori vero si venetur imminet periculum ladendi
Principis; Si abstincat, nullum aut leue impendet malum.
Vrsec lex eadem de curiori parce elisenda qua renatori
jubet abstinere à renatione, de Iudici à sententia in illum
Ferenda. Ec haec laris de PritO genCrC ArGIIMENEOTI.
SECTI 1LLLL1.
Secunda Classis Argumentorum pro delectu ruta
opinionis ex diversis vitae humanae es Chri-
sianae officiis.
A PER ZE (ni FaIIOF) et ralide, a cauSs HUIana-
Lrum actionum alcissimis quatuor, a recta ratione, d
conscientiâ, à prudentiâ, de à lese xeterna probauimus,
necellarium esse delectum opinionis, qua in tuto ponit
Praecepcum ex Calurem, Prae minus aut xque probabili, qua
Favet libertari. HIoc iplum probanimus, compendiaria
huius sei cractatione Disserrarionis primae, 2. Sectione,
Aroumento ad senlum Forre eficaciori, a rariis riex hu-
mana e Christiana officiis, collectum Fere ex D. Fagnano
e P. Mercoro, quod hic paulo Fusius prosequar, ec totum
hac Forma perstrinso in ancecessum sinsulas seorsim par-
SeS ProBatuLUS.
Oui prosirentur ritae humanae e Christianae institura;
gualia lunc Relisiol, Amici, Judicis, Principis, Medicis

## Folio 195 — 1672256038:0275
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000275.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
ZI. CEASS. ARO, EX VARTES TNSTTEVEIS.
Contestarii, et Consultoris animarum, Lectoris e Maoi
Axi in Scholis, candidari Religionis; hi omnes reputanE
sibi necellarium, probabilioris e curioris opinionis pro
ofticio. d legestantis, delectum (seu quod perinde est, licex
Pater. Pabri diltinguat Pag. 9. ec in eo ponac sux caulx
prasidium) materiae curioris et probabilioris rum, cum-
que praestane non difficulter, neque huius regulae rigorem
nimium caulantur, re ab illa se eximant: ergo idem dele-
ctus neceslarius est, nec adinodum difficilis; in quàcunque
re ad honeltarem morum, vel ad salurem ex praecepro (pe.
ctance. Ancecedens pessime habet aduerlarios, illolque
incerros scindit in contrarias e dissidenres opiniones.
Pauci audene illud nesare in corum nulla adhibita exce-
prione, nisi Forre Caramuel, Sanctius, Diana, e Jambu-
rinus, qui laxistimum probabilicacum rum inducune:
Reliqui fere omnes reltringunt; nec ijs omnibus officiis
enumeraris, permittune ragum, de nulla meta cohibicum.
probabilicaris rlum; quali illos poeniterer; adeo latam
aperuisse riam, quam non immeriro ciment ne, dueat ad
damnationem. Imprimis Sanches praecipuus probabili-
carum detensor, neoat illum arbirrarium opinionum
rum, Consiliariis d Consulcoribus anIMLAEUM, CONETA
Vasquem ee Salas. Apponunt etiam mecas Iudicibus, col-
que rolune sententiam ferremasis legibus consentaneam
relictis probabilibus, idem Sanches, Villalobos, Larman,
aliique plures (licet permirtane acluocaris jus detenden-
di caulas dubias) contra Lorcam, Valques, Ledelman.
pluresque alios, qui idem de ludicibus, quod de Aduoca-
iisstaruune, posse in rebus dubiis, cui vilum fuerit opinio-
ni adhaerere. Medicis etiam licere negant, relictâ tuta
opinione, sequi probabilem, e qui hâc licentia rus fuerit
daminane peccati morralis Soro, Suares, Villalobos, con-
era Valentiam. Nesant Vasques, aliique plures, Porte
Reges bellum indicere, ex probabili opinione, COntrA PEO-
babilem de curiorem, licet Sanctius hoc illis indulscat,
restringunt criani Medina, Hlenriquez, aliis in rebus laxio-
res, delectum opinionum in re Sacramentariâ, ad quam
Praetermicri cutam ex certam, de eligi cantum probabilem,
catuunc Fere omnes Theolosi excepro Lorca, e Ludonico
dCruce peccarum esse. Laxiores Probabilistarum opinio-
nis, videri possunt apud Fagnanum, a numero 26. Ve ra-

## Folio 196 — 1672256038:0276
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000276.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
2136
DFSD. II. SECF: TII.
rixe ab illis addiex reltrictiones, a numero 354. DicerCB
hos omnes Auchores, nostro argumento impeticos eslé
veluci clastem riolenta cempestace dejectam, e conqual-
fatam, rel arcem cormentis bellicis labefactatam, e cuer-
Cam: rnde rim nostri Enchrmemaris Facile est colligere.
Licet vero dissentiane hi Theolosi; quoad antecedens;
nonnulli in torum negene, alii concedane, alii denique
varias apponant reltrictiones; omnes Fere camen negane
consequentiam, si dispucatio sic de actibus humanis, ex
Polo praecepro ad Calutem necessariis; nempe amouendo
Deccato, quod possit saluri esse impedimento; illud enim
collipurane, non Colum obedientia, qua lex impletur, led
etiam legisignorantia, aut probabili opinione, quae aliqua
ratione incertam Faciar lesem, ciulque rim putant nOI
Tolum intirmari; sed Omnno auterri, re nuIIUMT SIE PCCCALI
Periculum. Nos argumentis a lingulis officiorum antece
dens ltabiliemus, contra rum ettrenem probabilicatum,
_ ex ancecedenti contirmabimus conseguentiam, COntTA
exceptionem Suaris, e aliorum de rebus ex (olO PTXCE=
peo ad Calurem necellariiss
ARFZCVEVS PRTMYS.
Probatur delectus opinionis rutioris a Relig: osorum
Instiento.
ECESSE elt iudicium incipiat à domo Domini, pri
LN mum erso quo ancecedens probamus argumentum.
repetitur a religiolorum profestione. E Pranciseanis Pa-
eres sranissimi sux Caluris de perfectionis Audioliores, ra-
riis e orauibus dubiis, ex incerro Cua regulae sensu auxii
consuluerunt Clementem V. qui hac rna respontione co-
rum postularis Catistecit. in dubis ruriorem partem esse
elicendam. Acque hac rua lese consticura, ridetur omnes
difficultates prostisosle, quas probabilitatum parroni, ad
hranc regulam juris naturalis debilicandam, ac Pene COr-
rumpendam comminiscuntur. Ouid enim ineprius, aut
masis alienum a mence Pontiticis, quam quod dicune
nonnulli, hanc juris reculam, locum habere, cum dubium
tueric aequilibre (quod ferenunquam continsir) re inde

## Folio 197 — 1672256038:0277
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000277.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TI. CF. A58. ANO. A RELIOOTOSOR. TNST. i9
probenerarum, auc nullum esse huius segula rsum: de l
qua illis sdes sc, rideatur Poncitex illusisle srauistimis Pa-
eribus, consticura illis regula, quae rix unquam rurpari
poltic. Nec latis estillos a Cummi PontiAcis eNEC RCCC-
dere, a seipsis etiam dissentiunt, suam que caulam, hac
Primâ Colucione cuertunt. Si cum necehlario in dubiis 2d
tutiorem parcem est contusiendum, cum res est in aequili-
brio posica; ergo multo magis rrgebic regula, s dubium _
Formido augeatur, de actu illicito; quia inde maius impen-
dec periculum peccati e damnationis: ac lubinde maior
incumbetnecessitas elisendi partem curiorem, quam cum
res est paris rerinque probabilicaris, de maliria actus Fu-
siendi magis est dubia, minulque certa.
Non estrerisimilius, quod alii alterune, regulam inuri-
dem ad conscientiae forum, necellariam cantum ad Forum
exterius; cum Clemens aperre dicat a se praeleriptam hanc
reculam, ad ricandos graues remorlus conscientiae. Addic
etiam Mercorus (qui haec omnia effugia ralide pracludic)
a iudicio conscientia, non differre iudicium Fori, nis er-
rore sic riciacum, quod lonse abelt a nostra regula, ergo
in reroque Fororegnat. Alii dicune regulam obtinere, s
dubia sic tancum, et non probabilis qua libertaci favet sen
centia: Ced hoc aperte purnar contra mencem Poncificis,
qui hanc regulam praeseribit Patribus Franciseanis se consu-
lencibus; de lua Palure anxiis, qui proinde sranibushine
inde rationibus distenti, ec anxii, haerebant e corqueban-
tur, ec ex hoc verbo praecipere Minorum regula pluries in-
Serto, timebane ne incurrerent reatum peccati mortalis, 
secus, quam scriprum elt, agerent. Duid vero opus fuerat,
Sedem Apostolicam adire de renihili, ludicra, quam po-
cuillene imperiri dirimere, quae nihil difficultatis aut pexi-
culihabetet?
Inde tamen exctuditur communior folurio, consilium
esle non preceptum, sequi parrem curiorem, licut inquiune,
s quis ricam eeligiolam, es calibaeum, anECPONIE MACTI
monio, quorum rerumque licitum est, ita censent recen-
riorum plures. Sed contra aperre pugnant rerba Pontis-
cis, qui hanc regulam, non tam sacuit iure Polciuo, quam
dinino, declarar esse sequendam, ad cuitandos sFauCS FC-
mortus conscientix, ac proinde ad damnationem _ pec-
ea morcalia estusienda. Deinde rE OPTIIE NOTaE PRTeE

## Folio 198 — 1672256038:0278
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000278.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
298
DESD. II. SECZ. III.
Fabri Pa8. 7T. (roi omnia (Oluit aFBUMeNtA CONFTA nO
stram sententiam, prarer illa qua delumit ex sua detinirio.
ne superius returarâ ) probabiles rerinque propolitiones
contrarix, aut concradictorix, non verlaneur re pluri
mum, circa duo, quorum rerumquebonum sc, ee ruum
melius alcero, sicur caelibatus sc marrimonium, quorum
verumque honestum est, ee eligi porest, licer ex consilio
calibatus anceponatur macrimonio: opiniones rero de
quibus dispucamus opeolica re plurimum, verlantur cir-
caactus morales, ee tora dissentio est, honecti ne sInE, an
curpes; ac proinde electio rnius prxe alio, id est cerro licici
echonelti, Prae altero probabilicer malo, de lege prohibito,
non est maioris boni, aut consilii, led estpraecepti, quo
non Colum peccatum, sed etiam periculum peccari fugien-
dum praesccibitur.
Tlinc ralide refelli porest, responsio aduerlariorum, (ub-
cili argumencatione Mercori. Cum dicis cutiorem parrem
eligi ex consilio, non ex praecepeo; nomine curioris, ret
incelligis eam opinionem, qua lemouet omne rerum pec-
cari pericutum; velcam, qua auterar eriam omnem ima
sinarium oftenla Dei, de damnationis metum, quali se
crucian quidam auxie relisiosi, ac poene supersticioh. Pri-
mo senlu praeceprum est, sequi tutiorem sencentiam, id ese
qua arceac omne peccacipericulum. Sccundo rero sensu
approbo dictum Caramvelis e Sanctii, qui nec praecepii,
nec consilii esse rolune, sequi opinionem curiorem, quae
imasinaria etiam superstitiolorum rerriculamenea abigar.
Sed quis audeat asferere, huius generis fuissepericula, qua
Francileani cimebane, de cauenda esse monebat summus
Poncitex electione parris cutioris: Quod vero rrgent ad-
verlarii, sprobabilior opinio sic curior, cutam Fore prob2.
bilem, ex comparariuorum lege, quae secum afferunt Pol-
eiuum, (ed non aduerrunt, comparariua explicari inter-
dum aliâ lere, alioque sen su quali aduerlariue, re cum di-
cinus melius essemori, quam peccare; licer neurrum b0.
num sit, sedruum alcero grauius malu.

## Folio 199 — 1672256038:0279
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000279.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
II. CLA55. ARO. A REO. IVR. ET FACEF. 199
PAR A GR A PHYS PR FNYS.
alet haec Recula de Veroquo Dubio Turis
e Pacti.
AD ESPONDENT tandem aduerlarii, hanc regulam
e habere locum in dubiis facti, maxime cum impendet
periculum proximo, si opinio aeque, aue minus proba-
bilis, ad praxim reuocetur. Secus aurem est de dubio
iuris, AI spectec tantum ad nos iplos, d debeat tan-
cum caurela adhiberi, ad peccarum cuirandum. Sed
conera est aperre Olementina, qua hanc regulam Cta-
enit, de dubiis quae circa conslicutiones Pacrum Minorum
emersebane. Deinde contra hanc incerprecationem est ar-
sumentum, quod iam lapius reperinimus, tanquam Fun-
damentum corius controuerfix; conclusio deducta ex dua-
bus praemissis, quarum rna est generalis ee iuris, altera fa-
cti e particularis, debet lequi parrem debiliorem; de esse
dubia, s incerra sit rila praemissarum, suue iuris, lue facti,
acqui supponitur dubia esse proposro iuris; crgo non Po-
cest ex illa, etiam si jungatur cum pramissa facti, certa de-
duci conclusio, scu indicium practicum cerrum conscientia.
Vnde Falsum est, illam dubitationem speculativam esse
tantum, de qua possit in Scholis dispurari; sed etiam du-
bium illud indicium practicum debilius Facie.
Secundo, reijcitur illa incerprerario efficacius; quia ca-
demrario, quae praeleribie hanc regulam, in dubio Facti
(quale est illud renacoris probabilicer repurantis hominem
qui sibi occurrit, Feram esse) haber eriam locum in dubio
iuris, quod aliquod peccarum minacuF. Venacor enim
reusichiomicidii, si hominem incerticiar, quem probabi-
liter purabat Feram; quod ex lege chariraris deberet dili-
sentiam adhibere, ne laderec prorimum: aequi idem im-
minet periculum laedendi legem charicaris, re ad Deum
pertinet, quando est dubium iuris. Proo rerinque immi-
nec periculum, e mulco grauius ex lege charicaris, ve
Deum respicit. Contirmatur haec catio, Sicur ignorancia
invincibiliS exCHTAE Ab CFFOFC, GHCM SCQUIEME dAMINLII PFO-
rimi, ita ionorantia probabilis, si ex le polter exculare à
culpa in Deum, Posset etiam iis calibus, quibus lxdirar
N iiiis

## Folio 200 — 1672256038:0280
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000280.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
200
DESP. II. SECT. TIF.
PFOxIUS: exGO  nON exCuLatuF oEen la proximi, ita nec
Dei.
Si dicasisnorantiam probabilem, non exculare a reacu
homicidii; quia praeuiderur damnum fucurum, quod po.
test caueri: aeque eriam cum minus probabilis favens li-
bercati opinio anceponitur masis probabili, quae stac pro
pracepro, non minus offenta in Deum Frxuidetur, quam
homicidium proximi, cum dubium est facti, ergo rerum-
quemalum cauendum est, e nili id feceris reriulque reus
eris. Argumentum ex hac regulâ pecirum prosequitur
Mercorus articulo 9, 10, XLTI.
PA R AOR APAYS SECY NDYS.
alet eadem Regula ex lege Amicitiae cum Deo.
A EIrD arsumentum pecitur, à lege amicirixe erga
LD Deum, quae re docet D. Thomas _ Cajecanus 2. 2.
Quaest. 23. aFc. F. non Colum percipie saudium de infinica
perfectione Dei, Led eriam bona externa gloriam, hono-
tem, obedientiamt, pro ririli curat, es auger, de maxime
cauet pericula amiciciam violandi; acqui huie officio, aue
lesi, male convenir electio minus probabilis, pro liber-
eare opinionis, postposica turiori, qua Favet lesi. Nam
etiam apudhomines, is censerecur male defungi officio
amici, qui re suo commodo, aut genio, indulgeret, nihil
curaret ea agere, ex quibus probabilius censeret, amicum
oftensum iri: cerrd ea negligentia eller contemprus amici-
tia. Vndelicet Forte actus ille qui probabilius illicicus est,
non laedat praeceptum particulare, r. 8. iustitix aut tem-
Perancia, cerre Laedit Praeceptum charitatis, quo CaUCTUE
ne quis le exponat adeo aperto periculo, riolandi hono-
rem, aue mandatum diminum, Vide MerC, aFT. 12. qui (0-
lita Piccare, de cruditione, hoc argumentum cractat, ee
mionetnos ad minus aque actentos esse L. bere divino ob.
sequio, ac Deus ip senostris commodis, et precibus.

## Folio 201 — 1672256038:0281
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000281.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
IL. C LA5S. ARO, A LFOF AMLCTZLA,
202
ARTTCYEVS SEOYHDYS.
De Religionis candidato e Christiano, in delectoe
eorum quae ad salucem credenda sunt,
Dosmatum.
PECYNDYM aroumentum reperimus a candidaco rerae
Oreligionis, auxio, et Cuspenso, in eligenda Ade, religio.
ne, aut Ecclesiâ, cui debeat, aut pollit, cuto adharere ad
Palurem comparandam. Pc contendimus post Chrylosto-
mum homilia 4. in Macth. _ D. Anoult. Cap. 8. lib. 2. de
Doctrina Christiana, sequendam religionem dignioren
Deo, perfectiorem, de quae denique granioribus, ec PrO-
babilioribus argumencis, muniatur. Hloc argumencum
Prolequitur MerCOTUS 2. ParrIS aFF. 22. & duobus seguen-
cibus. Ex probabilicacum parronis Spinula negac adhaeren-
dum dosmaci, et relisioni probabiliori, hoc vero conce-
dic Bardi, sed negac eandem caucelam adhibendam esse, in
delectu opinionis, quae ad MOreS PerrineE; tum quia Au-
gultinus illam exisic cancum in delectu religionis, cum
quia grauius impender periculum, si aberres a rera relioio-
ne, quam ab opinione de agendis. Sed contra elt aPCF-
ce Augultinus, qui exprelle asit, de his quae continene A.
dem, morelque rivendi; deinde eadem ratio, quae ad in-
icurionem religionis, et Adei, exisit, re curiora e PrO-
babiliora sectemur rim ec locum habet, in delectu opi-
nionum, qua ad mores pertinene: Ergo rbique, nuIla
excepeamateriâ, aur nullibi (quod impium de Pacrilesum
est) curiora sequenda TunE. Ancecedens probatur. Sicue
lege naturali praecipitur homini, ne se obiiciat periculo
aberrandi ab vlcimotine, e a vera relisione ad Palutem
necestaria; ita illi praeseripeum cst, ne subeat periculum
violandi amicitiam Dei, iura ipsius e Prxcepta quaecum
que: ersorbique, aur nullibi, acriora ee viciniora CaluLI
debet eligere. FTAIC FaTIONCML PEOSCGNIEUF MeTC. PaETIS 2.
art. 22. _c. Ilac regula Facillime detendi porest, non dari
ignoranciam invincibilem Dei, iuris naturalis eec. quia om-
nium hominum mencibus, innaca est nocio huiulinodire-
ricatum, quae ad minus, inseris dubirationem ee opinio:

## Folio 202 — 1672256038:0282
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000282.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DTSF. II. SeCT. IIF
Dem; Se cum in alos iuxta ius naturale, cutior pars 
eligenda; usquis divinicarem abnesac, aur iuri nacucale
parere renuit, impietatis reus est. Videant ergo probabi-
licacum arrifices, si hoc principium negene, omnia rita
humana ec Christiana officia nutarC, ac penc cuerri; rbi
enim Cemel daca est licentia probabilicatibus aburendi, rix
Cohiberi porest, quin in apertam impiecarem erumpato
PAR AGR A PAYS SECY NDYSS
Refellitur solurio Fabri C Scubrochi.
TEC P. Fabri Poresthanc licentiam cohibere sua de
L Rinctione de cerro probabili, ee de probabiliter pro
babili, quorum primum, rulc posse contirmare dictamen
prudentix, ee ad rlum revocari, secus alterum: verum
haec distinctio probabilium, non videtur dehinitione ab
illo daca melior, de ad has controuorlias dirimendas op.
Porumior; quod hoc aroumento demonstro. Certo pro-
babile, non porestmasis ingenerare assensum de re Facien.
da pendencem, ec ab omni culpa immunem, quam cuidens
probabile; quandoquidem certicudo est minor euidentia.
Acqui euidenter probabile, non porest Facere allensum
auc indicium de agendis certum, ergo nec certo probabile.
quo rnico praesidio caulam Cuam detendic. MinOF probatuE
Probabile re superius insinvavimus, nihil est aliud qua ve-
risimile, seu quod ita ad verum accedit, venon censeatur,
omnino non possenon esse Fallum; et ideo probabile, seu
Probabilis assensus, non habet locum, nilrincellectus ca-
reat coonitione enidenti rei, qua posica, nihil illum mo-
vent probabilia, licet cognolcar rim polle exercere in intet
lectum, huiusmodi coonitionis rei enidentis expertem, de
in hoc posira est probabilitas, nempe in noca rirationum
qua postunt Rectere incellectum, cui non est comperta cni-
denter rei veritas. Duo Forrius illum disficultates de La
riones Aectune, co censentur esse probabiliores, sed cooni-
ea illa reriu (que propolicionis par aur aqualis probabilicas
non habet rila rarione, assensum de recerrum, sed quo
masis penetratur, _ cerrior, aur euidentior, est probabi
litas viriusque partis, eo magis suspensus, et dubius, ma-
2

## Folio 203 — 1672256038:0283
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000283.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
RPFKLLVMEVE ARO. LABRTEE SIVDROOH. 202
mecanimus: erso omnino Fallum est, quod supponit ad-
Merlarius; quasi rnicum Cui cractarus Fundamentum P. Fa-
bri, certo probabile Facere cerrum prudentiae iudicium.
Nec verius est, quod addic 2. quidquid speculariue proba-
bile est, esserantum probabilicer probabile, si in rlum de
praxim nequeat cuto rurpari. Alia est enim prorlus cau-
Taprobabilis, e curx opinionis, haec pecitur ex eo, quod
lonse absit a periculo violanda legis, ec dinina oftentionis,
quod porese comperere opinioni minima aur nullius pro-
Babilicatis, re cum quis sibi perluadet, se Peccare, A ac-
cedat ad Sacramentum non perfecte concritus, vel l Pose
Deccatum admissum conteri differat aliquo momento, hac
opinio rurissima est e minus probabilis. Probabilicas re-
roperitur e rarionum ri ex difficultarum quae rigene ad
assensum rnius parris incerdum Falle, qualia Cunc argumen
ta impiorum contra prouidenciam, et in multeria Adei,
quae sunc tantum Epecularine probabiliora, quanto magis
rrgent: hac ergo probabilitas, licer certo e cuidenter no-
ca, periculosissima est, nec porelt. assentum exrorguere (-
ne noxa Adei, de Paluris, ergo porest, cerro _ euidenter
Probabile, este periculosum, ac proinde rixltare porelt,
distinctio allaca, cui eora cractario de huius authoris pro-
babilicare innitieur.
Flinc etiam refellitur, quod stubrochius, noris ad
nocas, in quintam Epiltolam de probabilitate refere, ex
Sanctio e Flcobario infidelem cui proponicur nostra A
des re maois credibilis, dum eius secta probabilicer ad-
huc credibilis appareat, non reneri ad noltram hdem reci-
piendam, exrra mortis arriculum. Sed hanc poltremane
exceptionem, removene Sanctius e Diana efficacistimo ad
hominem argumento, quod morris articulus, haud novam
reculam operationum moralium inducat: de consequen-
quencer afterunt, infidelem illum, nec in morris arriculo
obligari ad credendum. Ad haec respondet Scubrochius im
grariam Sanches, illum eo loci adductum, aliud nihil do-
cere, nisi haerericum inculpabili ignoranciâ laborancem,
non reneri mutare religionem. Sed difficultarem argu-
menti dissimular aur eludit, rel male detendic dictum San-
ches: IIIud enim quaerimus, an quisquis nabec aliquam
probabilitarem licet muleis partibusminorem, ca qua illi
attulser, ex Christiana ee Cacholica, posi illi PC LOCAM2

## Folio 204 — 1672256038:0284
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000284.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
204
DFSD. II. SECT. TTI.
ricam adhaerere, e immori, praecermilsa vera e Catholii
ca, quamlibet illi curior de probabilior rideatur. Si id ne-
Ses, convellis tux Theologix fundamenca, in eo polta
quamlibet opinionem, aut religionem, cucam esse, dum-
modo illisit probabilis: cui rero religio qua imbutus est à
PuCEO, quam prOktetur, et a luis maioribus recepit, non
sic probabilis: Dum rnam Tansenilini haeresim, perpe.
cuo improperat VVendrochio scubrochius, quod neget
agnorantiam iuris naruralis exculare a peccato, ridetur
omnes Fxrericos innoxios ec turos Facere: quia paucissi
mi, aur nulli errores, carene apud luos parronos aliqua
probabilitate, Calcem cenuistimâ, qua rnâ omnes in cuto
Donune Sanches, Diana, Caramvel. Deinde ponit tan-
quam certum Scubrochius, quod nos Fallissimum dici-
us, non deelse ionorantiam invincibilem illi, cui pro-
babilior, e cucior, ridetur religio Christiana ee Cacholica,
haereli qua imbutus est, e innurritus, illique immori con-
Rticucum habet. Frinc enim probabilitas, quae Caramueli
est vericas rirtualis, exignorancia invincibili, ab omni ex-
culat peccato, de eximit a periculo damnationis. CCrrE
qui nolichanc haerecicorum exculationem admicrere, du-
rior e iniquior eltcentor hhareticos pronuntiet. Sed esto
inculpabilis sc ignorancia iuris nacuralis, nego illam pa-
crocinari haerericis, quibus religio Christiana, de Cacho-
lica, probabilior, e curior sua secta apparet, quod tamen
aperte alterunt Sanches se Bilius, quorum scubrochius
detentionem suscepit. Sed caula dittitus, quali hoc Fal-
sum auc cemerarium praesentiens; aliam centar huiusnodi
Tolutionem. Responder Stubrochius, aliud esse probabile,
aliud videri probabile: nec probabile dicitur, per relpe-
ctum ab incellectum rnius, sed multorum: alinquin idem
eset probabile ee improbabile, quod rel dictu ridiculum est.
Verum praeter quod recedir à sud primâ respontione, de
quos propuonandos lusceperar, delerit, lenior est de de-
bilior, haec responsio, pexe cancae caula magnicudine, qua
de lalure e de rora relisione agitur: male enim hic distin-
suic esse de videri, quia hoc singulare est probabilibus, ve
cum in veri (pecie ee similirudine posirasine, quidquid ri-
decur cibi, aut muleis probabile, revera ita (Ic; et quod ha-
bec pro ridiculo scubrochius, pastim pro certo Catuit Ca-
camuel, quod cibi e aliis viderur probabile, aliis esse posse

## Folio 205 — 1672256038:0285
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000285.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
REEELEYNTVE ARO, PABRT EF STVBR. 10C
omprobabile, immo cibi ipsi, si Polum nuces: guare defen-
dic re Colidum, ee omnibus doctis probandum, quod
nonnullus respondit, Parisiis se opinari, nihil iuris esse
Donrificibus in imperia Rerum; Sed hoc Romae sibi fucu-
rum improbabile, id que eriam ex probabilistarum princi-
piis necestariâ consecurione deducitur. Nam si rationes
quibus moueris ad aslensum cux relisionis, et opinionis
oraves sentis, ergorem Faciunt probabilem, de cutam, (
leres cibi appareant, tum nec cibi res ridetur probabilis,
nec renera est: ergo male haec duo diltinguis in re subjecta.
Nec dicas, improbabilem esse opinionem; aur seCTaM, CFE
videatur probabilis rii; quia probabile, non dicitur per
respectum ad incellectum rnius, sed muleorum; quase
illud probabilicatis genus, cepeticum ab assenCu multorum.
delic illis qui alias relisiones proktentur, careantque ma-
ona auchoritaris riris, qui probi, Capientes, ac pene Can-
eti, apud illos habeantur; erso quilibet ex luis principiis,
certus est sux Calutis, quamcumque tandem relisionem
sequatur, quae sic (re Tamburini rerbis rear) cenuissima
Probabilicaris, dummodo non exeat fines probabilita-
AUM.
Ec ita sentit Caramvel, quid quisi fingat aur distimuler:
haec enim omnia reipse loquieur, debent transclurire, vel
a principali opinione discedere; qua Fallum probabile à
peccaco exculat, relicta relisione, rel opinione intiori ee
probabiliori, de lua Theologix Fundamentalis p. 472. dicie
ad Colamen illorum qui in Germania habitane, de muleos
virosalias probos, infectos doler hereli, aliquas periodos se
scribere, et rerius ex selectistimis Scriproribus exlcribere.
Eo reroloci, Apolosiam facit omnium Hareticorum, Tur
carum, Fchnicorum, ac pene Idololatrarum, quibus non 
deest probabilis opinio, de Cua religione. Micacus sum Ry-
lum Caramuelis, ee methodum scribendi, non ausim di-
cere (nec forre pollem nihi remere) Fraudem _ artes: ra-
lidistima pro arbitrario, ex securo quacunque de re proba.
Bilicatum delectu, argumenta Cubijcir, quibus omnia pro.
bicacis, et relisionis, repasula e claustra rideneur abeum.
Di: ipsetamen ad illa aut cacet omnino, rel aliquarepOnE,
ne rideatur assentiri, e recumque respondet: led adeo de
biles, iciunas e impares intrinsendis arsumentis Coluria
nes, adhibet, ethicta prudens et Sciens aBac (quod notim

## Folio 206 — 1672256038:0286
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000286.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
26
DFSP. TI. SECF. TII.
Eudicare, re dicas praeuaricari causae religionis: rbi toris elo:
quencia de ingenii, quibus ralet riribus, Lucheranorum
aliorum que omnium sectariorum, qui in sua relisione
consenverune, Apoloriam scripsit; concendit nulla ibi ad-
hibica probatione, sed alio loco indigitarâ, Lutheranorum
sectam (et idem de qua-inque alia stacuendum est) omni.
noimprobabiles, e rnicam Romanam, non iam proba
biliter, Sed argumentis moralirer; aut etiam realiter eui
dencibus, et indubitaris; rnicam e veram reneri. HOc
quidem nos lero aonoscimus, sed inale tuis dictis ac prin-
pus convenit: e ne lonsins ce reuocem: quid sentis, dum
eodem loci dicis ce illa scripsisse; in sraciam de Solatium
illorum, quosre ais, capit ec rorquet commileratio IIX
reticorum, eolque cerio credune, extra Fccleliam Roma-
nam perire; censes ne quod timene, Falsum an verum: Si
Faltum, cur illos decipis: cur ranis lenociniis illorumi
dolorem conaris tollere aur mitigare: S vera (unE; quam
dolent Hlareticos inaiere damnationem: ergo a reipso
dissentis, aut imponis nobis, dum jactas te rui Religiont
Cacholica; cerricudinem asteruisse, e omnibus aliis ab-
stulisse etiam probabilicatem, quae plane principiis re
Pugnanc, e resipiune Plautini milieis sloriarionem. Sed
quam sibet ralida sint aroumenca quibus pugnacti prorni
carelisione, non pores nesare supperere hecerodoxis pro
se ee contra mysteria quae credimus, tariones dubitandi
non leves, idque experiuntur non solum ipsi qui obijci
une Hlxrerici, Sed eriam nostri qui conrra Rant Theologis
Necipse abnuet Bellarminus: vnde invaluir Contra vin
rum doctissimum ec juxra piissimum acrox calumnia
Dlus nocuisse Ecclesia luis libris quam profecerit; quod ar-
dumenta FIxrecicorum apud iplum exrent ralidiora, de
euidentiora, relponsis quibus ea nicitur intringere; crgo
ne Bellarmino quidem. Ouid de ipsis Hlareticis censen
dum Decraciis erroribus lira probabilicas, id estiuxra tua
Principia, gravesrationes, e difticilis solutionis, ac sub.
inde securitas Caluris, ignorancia invincibilis, reritas rir
rualis haec enim omnia apud ces individua TUNE.
Sed alio locohuius Apolorematis, quod retutauimus
reterr aduerlarius, Aidei certitudinem, prae aliis sectis de
opinionibus, in priuatas renelariones, quibus dignatus
est Deus Panctas Brigictam ee Thereliam. Verum non La-

## Folio 207 — 1672256038:0287
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000287.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
TI. CLASS. ARO. A RPLIO, CANDIDATO. 207
ile assentient Flarerici huinsnodi regulis, se principiis.
immo ridebune Cacholicos, s Apologema illud legerint,
e criminabuntur, ex Caramuelis menee, id est forrissimi
Achleta, qui eriginca millia luorum ab haeresi Eccletiae
adjonxie, nosprae illis, certiores esse rera religionis, inu-
liercularum revelarionibus, id est, re illi interpretantur
anilibus Fabulis. Abstinendum plane esser ab hiuiusinodi
ardumentis, impiorum e harericorum causa, rel Foriio-
ribus, e cuidencioribus responsis essent infringenda, quam
quae opponit Caramvel: acque hoc genere disputandi,
mulco rerisimiliorem se calumniandi causam, quam Bel-
larminus amulis praebuie, male suis scripris, consuluisse
Ecclelia Cacholicae, e religioni Chriltiana.
PARA OR APHYS TER TIYS.
Melior es efficacior methodus cum Maretiois es
Impis puenandi, eosque ad fidem revocandi.
FD ne riderr imicari quod damno, difficuleate (que
Daperire, ee rix extremis labiis delibare, huius nodi, ex
principiis aduerlariorum, Fere indissolubilis Colutionem;
centabo ex nostris regulis ostendere, in delectu relisionis,
nullum exculari, qui relicta probabiliori, quae efficacius
Taluri ridetur consulere, minus probabisi adhaeret. Id ve
cuincam, ex Fractatu de Fide, rnum altumo apud om-
nes certum; tationem ingenerarx, de intula à Deo in ani-
mos nostros Aidei, convenire cum Forma naturali in ma-
reriam inducta a generante. Veriulque proorelsus duabus
Partibus constat, ipla Adei aue Forma generatione, ee ad
illam praenio apparatu. Neque enim inibui hde masis po-
celtanimus, quam maceria formas excipere, nis muleis
ad assensum rerum dininarum impellatur aroumencis, qua
non reras quidem (hoc enim heri nec porelt, nec est ne-
cesse.) Sed prudenter e cuidenter dignas, qua credancur.
immo quibuscunque aliis Ade digniores probentur. Nam
qui ciro credis lessis est corde: de ea cA Adei Christiana
maiestas, re in captiuitatem omnem creatam mentem re-
digat; suoque obsequio subiiciar, nec rilibi recipi relic, nis
regnet, ee primo aC supremo Loco sedeat, eoque allen su

## Folio 208 — 1672256038:0288
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000288.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
DESD. II. SECT. III.
siramplectenda, renullam impolterum repullam ab p
manamence, nullum ferre possit divortium, ciera impie
catem et Cacrilerium: ad illud rero humani cordis cum fde
conjurium aternum, quod nulla ri argumentorum intrin-
si ec dissolui postic, opus est rinculis muleo firmioribus,
illa vexlacili in reram que parrem probabilicare, qua liceret
non minus sidem, quam opinionum probabilium reli-
quas, ad arbierium murare; necesse est ergo immorisom-
nino principiis innici, quale estistud in religionis delectu,
ad. Calurem ex veroque capite praecepri d medii necelaria,
adhaerendum illi rnice e immucabilicer qua probabilior
e securior, pluraque habeat restimonia divinicaris. Ad
dendum aliud non minus immotum fundameneum, his
arsumentis, quibus cuidenter de prudenter credenda de
monstratur, abundare religionem Christianam prae lu-
daica, Echnica, aut vilis; inter Chriltianas, Catholica et
Romana peae religuis, idem nominis praeterentibus exit
mieconienire; ergo illi rnice ec xeternum adhaerere opor
ter, neque rila dubitario admictenda cst, post hoc, quod
vocane, credibilicatis indicium. Ouid ilto fundamento
Armius: Ouid hoc dictamine prudentius: Ouid hacre-
sula curius: Ouid hâc doctrina, ad religionem aduer-
sus portas Interni, muniendam csAlcacius, re postilta cre.
dibilitatis, et divina reritatis, celtimonia, tas sit dicere
cum Richardo Victorino: Domine, si error est quod fide
Christiana credimus, a re decepti sumus _cc. Hlaec vero
Principia, quibus Palua est religio, inde depromemus:
Pion ex osticina arbirrarix ad verum libee probabilitatis, sed
ex Sanctis Parribus e melioris norxe Theologis, quorum
rectisia sequitur D. Pagnanus, cradicam que ab illis doctri
namm luculenter illustrac, ac ralide propugnat: quid habee
Simile Caramvel, quo consular religionis Christiana d
Cacholicae veritari, cum securitarem Caluris promietat,
securis quam cum que aliam minus probabilem; cum quil-
que Cuam probabiliorem esse repuret _ defendar. Cacus
Plane sc, qui hinc ex Caramiele impendentia Religionipe.
ricula, inde ex D. Pagnani regulis, invicta parata praeli.
dia, non rideat. Certe non aliunde id (perariporest, be-
neticium, cuins causa Fundamenta Ecclelix polica, datos
illi ABostolos, Pastores reque ad consummationem laeculi,
docet sxostolus, ne scilicer circumteratur omni vente
doctrina
b

## Folio 209 — 1672256038:0289
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000289.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
II. CLASS. ARO, A RELTO, CANDTDATO. 209
doctrina: quid vero aliud expectes, ab illo verlatili pro:
Babilicaris ru, quam Academicorum in opinionum de
lectu inconstantiam: Temerarius plane sic, et Seuere ca-
Rigandus, qui exactâ ad has regulas Lesbias, cota vica, ad
indicium Dei rocatus, rerbis Richardi se exculer, Domme
si error est, arbitrarius probabilicatum rus pro commodo.
contra probabiliorem à lege tua santem, a ce decepri su-
mus. Timeo ne haec detensio reliquas rica peateriia cul-
Pas, noua graniori cumularee _ augereL.
Vanus omnino et Falsus ellem, si me paria in reuocan-
dis ad fidem Hlxreticis, Facturum putarem cum Caramue-
le, qui rriginca millibus Lucheranis Eccleha adjunctis, An.
selis saudium peverit maximum, quandoquidem (uPer
ruo peccarore dies in caelis Feltos de lolemnes agunt.
Veinam pollem gloriari mea opera, erisinca aur deceim ab
haeresi ab Ecclesiam rediisse, rerum s plus profecisse rlero
aonolcam, forre non concedam, plus de diucius, quaminis
Felicius melaborasse. In eo aurem genere Fcclesialtici u-
neris ee dispurationum, quo riua roceregnare Caramue
lem licet ex Fructibus coniicere, rimeo ne seripris CHexFaC
quae concionibus aur colloquiis promoiie. Sane si obci-
neat, quam rbique oberudit, altercio ad securitatem con-
scientie, in mareria fidei, sufticere opinionem probabi-
lem, non capio, qua rarione perluadeat haereticis, luos
erroresabiicere, quos rix possit ica aperte retellere, quin
ad minus aliqua illis supersit cernistima probabilicas, qua
ex Tamburino securos Faciat sux Caluris, abjectâ opinione
et Cubinde religione curiori, e probabiliori, etiam in arri-
culo mortis.
Ouamuisigime infiniris parcibus me Caramneliinferion
rem agnoscam, in lacessendis, connerrendilque haerecicis,
non dubico camen ine dispucandi methodum sequi curio-
rem, ex lonse eficaciorem. VBi pTIMUI CONFFOVCKCIAS AE-
rigi concionibus ad populum habiris in ciniratibus Callia
harelinfectis, sensi oprandam rem, masis quam (peran-
dam, posse omnem probabilicatis speciem eripi, erroribus
corlibris, non mediocri eloguentia scripris, eor argumen-
eis ed ricontortis, re quidam pucene, incerdum e nostris
Doctores, ea debilius excipi d depelli. Teaque aliam iniui
riam, ec arrem pugnandi, rudis adhuc huius dispuratio-
nis de probabilicare, quam in Scholis, neC exCCPeTaML

## Folio 210 — 1672256038:0290
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000290.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
D15D. II. SECF, III.
Masistris, nec pralegeram, in illam concessi sencentiatr
dispucationis superioris 2. Sectione explicaram, quare
postmodum comperi à Suare craditam, quamuistum, nec
scirem; an illud argumentum cractaser. Demus proba.
biliacem etiam iminorem; pro liberrare contra legemr, exi-
mere a Peccato, e0s guirem (olo praecepto ad Calutem ne-
celTaria PEXTerMIETUnE: id camen periculosissimum cen-
sebam, ex Tubinde illicitum, ex contra Charitaris ee pruden-
cix leges, quae nostro bono jubent nos consulere, l ea la-
rissima probabilitace arhirraria rramur, cum de Ecclesix
e de religionis electione cogitamus, quae necellitare medii
ad Calurem exivitur: ac proinde ( a vera recedaus per
errorem, et si relis etiam isnoranciam invincibilem, esto
demusid fieri sine peccato, non tamen sine gravistima ja-
ctura mediorum de auxiliorum, nempe Sacramentorum
quibus rera Fcclesia abundac, curandis noctris morbis
promouendis ad bonum nostris conaribus, quae si delint,
eaque revellas, contentus minus securd religione, minus
Probabili e efficaci, esto probabilitas ce a peccato malae
electionis exeuser, non tamen ab aliis, neque à damnario.
ne, quam ineuicabilirer incurres relicta religione, qua
Peccarorum reniam conterre porerat, de contra lapsum
in noua cemunire. Ilis rero pralidiis destiturus es, quia
relicta rutiori religione, qua cibi haec remedia, de auxilia,
Parauerar, minus turx cuam Calurem credidisti: ergonisi
Perire, de Caluum teri, nihil pensi habeas, ea sectanda est
religio; quae ce meliora, ee pertectiora doceat, quae tuis
malis curandis efficaciora adhibear remedia, quae te mu-
niac auxiliis, ee Sacramentis ralidioribus. Ac qua relivio-
num, qua sectarum rila, certare pottu cum Cacholica de
Romana his doribus a meenumeratis: Pene lingula con-
troverliarum capica decurram, hac maioris securitatis
collatione, ad percellendos Hlarericorum animos effica-
cissimâ, inde mulco cereius, de relivionis delectu, iudi-
cium depromebam, quam quod Salomonis lapientiam
omnium sentium, ee saculorum landibus, ee admirario-
ne, celeberrimam fecit. Duo ille aroumento legirimam
matrem infantis (de quo lis sub ipso Ctac) cognouit,
pollumus reram religionem à falsâ secernere, illique ad-
haerere, quod spuria inclamet, diuidatur. Onamuis HX
recici ambiane sectatorum mulcicudinem, de storientu

## Folio 211 — 1672256038:0291
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000291.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
II. CEASS. ARO. A RELIO, CANDTDATO. ZYE
populorum curmis, antiguiora camen sune illis prae ho-
minum Calure dosmaca, e illis curandis quamlibet incer-
ris, e falsis, nihil dubitane apertissimis periculis, se suo(-
que objectare. Hlaererici ex Lurhero rariarum lectarum,
quali innumera muscarum examina e tauri cadauere orri,
rna side nos iuctos et Paluos Aeri, quali quadam conspi-
ratione consentiunt: aeque reerrorem hunc decerrimum
tucentur, quid non centant de moliuntur: Paruulis quod
rnum superest Caluris praesidium, baprismum negant
moribundis, nisi adsitminister, de ad Synaooram deterri
POsInE. Adulris Sacramentum Poenicentix auFCrUNE,
iultos suis meriris, detunctos suftrariis riuorum, cae-
lices religiolo cultu, coram Eccleliam rnico Mista la-
crificio fraudane, omnia denique sus deque miscene, luis
intomniis contirmandis. Flto de his omnibus, aequo
marce puonemus, demus probabilia esse, qua Falsitima
docene; nec baprisimo paruulos ab originali labe, nec ab-
Solutione Cacramentali adultos a peccatis mundari, nec
morruis Colacio esse Custragia Ecclelia, non postune ne-
sare quamlibet perrinacistimis, quin ex corius scclesiae per-
Decua rraditione, ad minus probabilissime, his Sacramen
tis subsic vis aliqua purgandis peccaris. Ouid igitur mali
fuerie, illa adhibuisse paruulis e adultis, cum sravissima
damna rimeri iuste possine, STremoneantur. Ouid vero
ex hac in hareticos. indulsentia nobisperir: nihil omni-
no: sed his omnibus graris concestis invictum habemus
argumentum, certistimum que de eligenda celisione indi-
cium. Hlinc Ecclesa Cacholica, rera Macer nostra Terula-
lem, inde haerericorum Srnaroga adultera d meretrix
concendune, reraque se Sponlam Christi praedicat, de
electorum Marrem, quos Christus lavacro aquae ee verbo
vicae, sua que vitali morre generat: qua veroratione, hanc
dicem grauissimam dirimemus; una roce dividatur, quae
Srnagosam harericorum, mererricem, non Sponlam
Christi, e nouercam, aut carnificem, non Macrem de
monstrac: Fidelium Calurem nihil pensi habec, ee Cuorum
errorum causâ, nihil dubitat luos Ailios jugulare, paruulis
morituris baprismi, adultis poenitentia Sacramenta ne-
hac: Argo quaerenda est alio nostra Calus, elto, non ex-
eant huiulmodi sectae probabilitatis fines, at que hac argu-
menta indubicarum prudencix iudicium Canciant, qua

## Folio 212 — 1672256038:0292
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000292.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
DZSF. TI. SECF, TII.
certus hat rera relisionis delectus. Neisitur Calutem ne
stram in adeo apertum discrimen rocemus, ne religio-
nem, perinde ac rectes; ac mores in diem mucemus, haec
immora ledeat sencentia, nunquam licere minus proba-
Bili adhaerere, relict a curiore d probabili. Ouod de religio-
neenicimus, nisi relimus esse gnasi Corhurni, ec omnium
religionum idest nullius, negari nequit, nisi per Cummam
proteruiam, ralere de opinione, qua lac pro lese COItIS
libertarem, curiorem quaerendam elle e lectandam.
PA R ABR APAYS TER YEYS.
Eodem arcumento refellitur resolutio secunda
 decima.
ED contra instar Caramuel, ee duabus relolurionibus
Ocicatis, contendie ad securitarem conscientia, ctiam
derebus Fidei, Sufficere opinionem probabilem; nec du-
bicat addere, se demonseracurum D. Fagnanum, qui se-
cus sencie, sibi passim contradicere; e quia rem non capie,
_ nodum dificiltaris NOn penCETaE, eadem ipCa interduM
AHILILAEC _E BCGAEC. HTicOr ausum ita praetari. Hlominis
candidi, et ab omni dolo et Fraude alieni est (qualem se
Passim praedicat Caramvel, nec puro nos Fallere) abstine.
re a culpis, insonci improperandis, a quibus ipse propius
ablic. Jam non vno loco demonstracum est, Caramvelem
Tuis de probabilitate principiis, pessime consulere hdei re-
bus, de rix aliquid reliquum certitudinis Ecclelae Facere,
dum omnes ad ruam, opiniones probabiles, rule rutas es
securas elle. Postista nihil dubicat D. Farnanum crimina-
Xi, quasi Adem enertat et consticurionem Pontisicum de
Conceptione postremam, sceleris e nulliratis acculet.
Sed re breui ac ralide has acculationes depellam, et rege-
xam in Auchoris capur: ex Tractaru de Fide documentum
apponam; summe obseruandum, ee omnium consensu
receprum; nemipe res quae fidei ac religionis ambitu conti-
mentur, e aliqua ad illam rarione perrinene, in tres quali
classes diuidi supremam, mediam ex infimam. Prima ha-
Betres a Deorevelaras, quas fide divinâ eius Scripeura e
Praditione exceximus; Secunda huic proxime accedit, de
21

## Folio 213 — 1672256038:0293
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000293.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
REFELLVHTVE OVE RLESOLVT. CARAM. 218
res complectitur reuelatis mrsteriis necellario connexas,
atque inde consecurione cuidenti deductas, re cum duas
Christo inesse roluntares infertur, quod rnitate pertonae
duas nacuras, divinam de humanam jungat, quarum cui-
que luus incellectus, e propria roluntas conveniat: Ter-
eium genus ab reroque remorum est, corum quae nec jun-
Eta revelaris necellariâ consecutione, sed conjecturis de
probabilibus arsumentis inde deducuneur. Acque hOc
rleimo loco reponimus controuertiarum plures, quibus
Scholae persrepune, an Angeli incelligant speciebus re-
ceptisa Deo, an haustis a rebus: rerum sua operatione, ret
sua substantia sint in loco. Fo perrinet (quidquid dicat C a-
ranel) quaestio celebris incer Dinum Thomam et Sco-
cum, rerum Adamo innocentiam sibi Cuisque Aliis servan-
re Verbum carnem allumpsller: licet enim magis consen-
taneum sIE Scripcurx interpreti decrecorum diminorum,
Verbum carnem non asumpcurum, Adami stance inno-
centia, nullus camen Theologorum id necellario ex Scri-
peura consequi censet: ergo incer probabiles reponi debee
hac sententia. Eiuldem generis, vlero aonoscie Cara-
muel, esse de immaculata Conceprione dispucarionem,
quam mulci dicunt quoddam consectarium ad Cuperio-
rem, e prort de hac Ctatueris, AdaMIO NON PCCCANtC Ver.
bumincarnandum, dut carnem non astumpturum, con-
venientius e probabilius de Conceprione immaculata Aa-
cuendum ridetur: e ided Seorus de Suares acutissime ob-
Pervarune, de Incarnatione Verbi explenda etiam Adamo
non peccance, sententiam Favere plurimum immaculacx
Conceptioni; ee huius opinionis causa priori adhaelere:
certum itaque est reram que ad hoc postremum genus per.
tinerC.
Primi ordinis dormara, omnium consensu, pertinene.
ad unius Adei subCellium, qua assenticur iis quae sublunt in
mediara Dei reuelarioni. De sccundo genere dogma-
eum, quae non cam revelata sune, quam revelatis necesta-
sio connera, adeo discordes lune Theologorum, eriam
Societatis opiniones, re Vasques contendat, ad primum
senus, id est ad Aidei assensum, pertinere conclusiones
Theoloricas, ex duabus praemissis, Peu axticulis Adei, cui-
denti consecutione deductas: Negant id Suares, DeLU-
80, et alii, nili accedar Ecclelix definicio: neque hoc

## Folio 214 — 1672256038:0294
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000294.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
214
DISD. II. SECT. TII.
etiam admittie Molina, e concendie, nulla Pontiticia, aue
Conciliorum desinitione, res secundi ordinis ad primume
fidei arriculorum promoueri. Sed quidquid sc, de hâc la-
eis oraui contentione: de cerrio ordine omnes consentiunt.
lonse remoriores à cerricudine primi ordinis. Addune
etiam quidam eo non polle rila authoricare prouchi, nisi
noua renelatio divina adveniat.
Si Caramuelis Apologema, alio (que libros inspicia-
mus, coniicere licer, haec erium generum dogmata, eo-
dem loco apud iplum haberi: quia nihil distinguit, d om
nia videntur illi probabilia, nihil necellarium: vellem aper-
eius suam mencem explicarer: sed quidquid ipse censeat,
non porest a nobis exigere, re eius opinioni assentiamur,
auc sequamur methodum. Dicimus ieaque, primi de se
cundi generis dogmarum, assensum minime arbierarium
esse, ex probabilitatum licentia, sed necessarium ex Adei,
vel Theologix demonstrariux principiis, qua res a Deo
revelatas, vel illi necessario junctas, pro indubitaris ha-
Bent. Rerum certii generis probabilium, si ad specula-
cionem nion ad mores arcineant, ec ad dispurariones magis
quam ad bonam mencem conterane, concedimus Cara-
inveli arbicrarium esse consensum, licet lege Ecclehastica
Prohiberi postiene cuulgetur.
Tlis itaque ex Caniori Theologorum senrentia constim.
eis, Facile est refellere secundam e decimam resolutionem,
quibus magno rerborum Rrepimu, Pocius quam argumen-
EIS, aSIE CONEra D. Fagnanum, quasi sibi ipsi ee summis
Poncificibus repuoner. Ouxcumque altiimie illa resolu-
rione X. aperre Falla Tunc; vel ad rem nihil Faciune. Sic
enim arouit impossibile est, simul reras esle doctrinas con-
cradictorias, nihil verius: AC Sanctisimi D. NI. _ED. Fa-
onani resoluciores sunt contradictorix: nihil magis fal-
Cum. Oua vero id ratione probes non video; nisi illo a(-
sumpro quod apponis, Ac Bulla non est dubie, incerre, et
probabilicer admitrenda; sed certo cenenda. Nihil cer-
tiuS. ErgO D. Farnani opinio certo e cuidenter est reii-
cienda, nihil, illa consecutione magis inconsequens, e pe-
jus probatum; atque rehas omnes arsutationes; quibus
eria pene folia implet vno verbo retellamus, superiori ex
Fractau de Pide documenro, de criplici Religionis re-
rum ordine.

## Folio 215 — 1672256038:0295
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000295.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
REFELLVHEVE DVE RESOLVE. CARAM. 275
Addendum: Ecclelia a Christo collatam Facultatem, sim
nouosarriculos condendi (quod Theologorum mulei ne-
Tanc) cerre quod apud omnes est in contello, definiendi
quo loco sint constimendae, quo assensu sint excipienda;
et s quisnesarer, non folum reuclata, aut necellario te-
velaris connera, sed etiam probabilia, ica se habere, sicue
Ctacuie Fccleliae detinitio, ille non modo contumax esset,
sed erroris suspectus, aut comportus, quod parere derre-
ctaret Ecclelia, quasi de poreltare collatâ à Chrilto deA-
niendi, quo loco sine res religionis, censeretur dubitare,
quod Haerericum est. Ergo parendum est definitioni,
Raruenci Conceptionem immaculatam esse probabilem,
e ex illa probabilitare posse coli cirra vilum peccarum;
ita censet D. Faonanus, ita omnes pii. Falso igitur cri-
minatur, nos eleuare, e irricam, aut fallam relle, poltre-
mam de Conceptione conlticucionem, cui nos cubiici-
muS. Ergo inquie aduerlarius, certum est in materiâ A-
dei, ad securitacem conscientia sutticere opinionem pio-
babilem: erro siKet D. Faonani doctrina, ad nihilum re-
disic bullam Canctissimi: acculat rericarem quam Theo-
Logi alserunt esse de Ade. Videtur re feruus Fuangelii, D.
Fagnanum suffocaturus cenere, tor consecutionibus ob-
rmendum, quibus rem confectam pucac ee eriumphum
agit. Paulo ante dixerac: Optarem hic respondentem D. Fa-
enanum audire, roco iterum our sanctissimus noster bullane
hanc expedinit.
Sed has triumphales lauros, non admodum difficile cAt,
in cuprellos mutare. Aduerlarii roco larisfactum eAt: Ced ve
plenius impleam, sespondeo lemoris ericis de duplici terra
motu, ex Cialilao, quibus Facilem quaestionem implicat,
hanc consticurionem expediuisse Poncisicem, quod pru-
dencer e certo reputaret; luorum decellorum restigia se-
curus, hanc quaeltionem de Conceptione immaculata, ad
certium Relisionis cribunal pertinere, de probabilibus; ec
Posseruro sua probabilicare Frui, quamuis alia non suppe-
cerent argumenta, quam haec duo. de leze in scruos lata,
reomnes post parentis laplum nascantur infecti labe se-
niali, 2 qua conneniens d probabile est, Legillatoris de
Judicismatrem exempram: & de immunitace a peccaro
reniali, qua Deiparam donac Augustinus, unde probabi-
distime limilem ab originali peccaro mundiriam SCOCuS
iit

## Folio 216 — 1672256038:0296
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000296.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESD. TI. 3FVL. LLA.
aliique Licerost Conarmant; ergo haec de Conceptione
immaculara probabilis est sententia, ec merito a summis
Pontificibus contirmata. Nec alio spectane detinitiones
Pontisicix, quam re Cua illi conster pia probabilicas, indicto
aliud sentientibus silentio, ne contra publice intercedant.
Fic ne rideamur a Poncificiis consticutionibus rel mini-
mum recedere; de cerrio rerum ordine (quo h_eC CONFrO-
verhra (pectat) non permicrimus nobis hilcere, quod de
Secundo scripsir Molina, non dari rila authoricare Ecclesia
inde alcentum ad primui ordinem. Sed iam ingruune denlae
imagis quam ralida consecuriones: quamlibet opinionem
Probabilem sufficere ad securicarem conscientiae. Certe
non melior elcaroumencatio, quam s quis aequare relit,
vericarem de Conceptione Deipara cum generatione rer.
bi; Cufficit probabilicas ad res Adei in 3. Ordine locandas.
quicancum probabilia continet; Ergo probabilicas Custicie
ad res primo e secundo ordine constiruendas, quae reue-
LaEX (UNE a DeO, aUE renelaris necCHALIO CONHEKR: NON
aduerrie aduerlarius, luas consecuriones esse perpetuos
paralosilmos, d Cophilmara, qua à sensu restricto, tiunt
ad sencum laristimum ec amplistimum, a Specie ad genuS.
probabilicas sufticie, ad res Adei, revelaris connexas rerisi-
milibus aroumentis, e qua perrineane porius ad Theo-
riam, quam ad praxim; de si culcum relisionis aeringant,
verinque pusnanc opiniones probabiles pro officio. Ergo
probabilicas Custicie, e cura est, ad res fidei primi ec le
cundi ordinis, ad res morales, cum pusna elt, non inter
diversa osticia. sed incer efficium ex commodum, inter
honestum ee veile: padebic lane adversarium huiulmodi
Sophimatum; ergo paralogilar coris sex pasinis, quas
his aegueationibus imblet. Acque re omnia rlcimo
eandem convellamus, hoc superioribus addo de Conce-
prione immaculata opiniones aienrem ec negantem, exigi
debere ad resulam cerriam a nobis constitutam, opinio
num verinque pro ofticio pugnancium, quae non lonse
ablncab ed concerratione, cuius Perlarum et ludaorum
duo custodes Angeli, prabuere exemplum. Certum est
nos debere reuereri Ceripturam, d craditionem, ve Dei
verbum, nec minus Viroinem rerbi Divini marrem esse
colendam: qui de Conceptione immaculata opinionine-
anti adhxserunt, rarionem habuere scripeurx et craditio
2

## Folio 217 — 1672256038:0297
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000297.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
REPELLVNTVR DVX RESOLVT. CARAM. 217
nis, cui prae summa reuerencia, non Cune auli exceptionem
addere, quam euidens est expressis verbis Scripturam non
praeterre: qui vero secuti lunc sententiam attirmantem, afte-
ctui in Deiparam se permilerunt, ee ciushonori qua heri
posset, consultum roluerune. Duid ad haec Cummi Poncit-
ces: In hanc sententiam propensiores, canerunene altera
Deccati aut erroris damnaretur. Nouerane nempe la-
piencistimi e Panctissimi Parres, verinque pro ofticio
hinc pro reverentia in Verbum Dei, inde pro cultu in ver-
bimatrem, s quae Fuisset Theologorum dissentio, honectil.
Sima aut cerre non damnanda aemularione nacam, cum
aliunde qualtio ad Fheoriam perrineret, velh spectarer ad
legem in sernos lacam, oblequium in macrem e reueren-
tiam illi debitam, exceptionem inducere rurisTIIaMI. MOn-
Arec Caramuel, quas propuonar opiniones pro libertate
contralegem, de Palucem, xque honectas ac cucas elle: et
cum dabimus, quod cantâ conserie arsumentorum, FTu-
Sra probare nicieur, xque oimnes turas, securas, ac iltan
de Conceptione immaculata, Ponrificiis consticurionibus
Pancicam.
PAR AOR ADH YS V L ZLM Y S.
Refellirur resolurio nona.
Am quisquis leger meram vicilicigationem dixerie, po-
Lcius quam dissertationem Fheologicam. D. PagMaNUS
in prima classe rerum fidei, distinguit credenda ad Calurem
ex duplici capice, aue necessitare medii, aut peaecepei; prio-
ris generis credenda renocat, cum Apolcolo ad Dei exi-
lentiam e prouidenciam. Accedentem ad Deum, inquit
Paulus, oporret credere, quia est, Es quia remunerator est,
Sihorum Ades desie, non porelt comparari Calus, nec insti-
tui rica Christiana; ad rerum que enim necesse est, a9no-
Scas Deum exiltere, et esse remuneratorem, id elt bonis
peamiaxeterna, et malis supplicia parasse. Ad haec duas
habet obiectiunculas Caramuel, quibus ad suam opinionem
riam paret, nempeaut Adem Caluri comparandae, minime
necellariam, nili Forre habitualem baprilmo intulam. Duid
tiet, inguir, PhiloCopho, qui demonstratione nouic Dcum
existere, quae Adem excludat: Ergo nihil opus Ade, vemor
dio ad Culurem, qua quis credar Dcum esse. Miror aduer (a

## Folio 218 — 1672256038:0298
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000298.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
2IE
DTSD. TI. SECT. TII.
rium dissimulasse communem Thomistarum ad illud argu.
mentum Colutionem; alto noverit PhiloCophus demon-
Stracam Dei existentiam re Auchoris natura; adhuc su-
Peresse locum Aidei, quae cerros nos Faciar Deum existere
ve scacix auctorem.
Deinde carpie Fagnanum, quod sux regula hic oblitus
deleruerie curiorem Theologorum opinionem, qui fidem
Christi re Redemproris necessitare medii requirune ad la-
lurem. Sed nisi placuisser ricilitigare, porerat agnolcere
D. Pagnanum non excludere Aidem Christi a mediis salu-
ris, sed illam relle implicire contineri 2. aFr. Dei ve remu-
neratoris, cuius est caulas insticuere, quibus felicitarem
paracam consequamur, ec miseriam aeternam eAfugiauS:
hoc vero caularum ordine Christus concinetur, qua (I PFX
cipuus post Dcum Auchor nostra Calutis, de liberraris asser-
FOr, ac vindex.
Tis leuioribus objectionibus depulss, expendenda lune
quae concra hidei actualis, ex elticacia medii necelsicarem a
Fasnano consticutam, protert, non cam aegumenta, quam
Paradoxa aut porius monstra inaudica. Fuincere le putat
sidem habitualem exclusa actuali, &e insticurione vicae Au-
diola, et Chriltiana, Cemora, Calurem aeternam comparari,
exemplo pueri, qui e Christianis nacus, ec rinctus Bapris-
mo, a barbaris abrepcus, acheismum edoctus fui, ee omnia
viciorum genera; polteractam ricam nullo in legem na-
curalem praecermisso Ccelere, censec incegrum ritae, scele-
risque purum, calo secipiendum post morrem, vi Adei
habicualis recepeae ex Baprismo, à qua neque à graria vn-
quam excidit, quod quae cunque admisir in Deum scelera,
exculent probabiles opiniones, e illis indiuidua iuris na-
curalis invincibilis, e omnino inculpaca ignorantia.
Flxc rerius direris errorum porrenta, quam argumen-
ra, _ h alia dcessent pronoltra causa, praeter ea qua pro le
habent aduerlarii, quis nesare potest, pronobis lare re-
ricarem, ec securitarem Caluris: Id inprimis lcire rellem,
vnde aduerlarius hanc fidem habitnalem hauserie: A L CaN
dro, inquir, nupero Auchore, qui ne id quidem aserit,
iis quae retert ad minus ex illo verbis: adeo omni au-
choritare ec arsumento deltiruitur. Deinde nihil certius,
omnium Patrum e Execulorum consentu, fide Palurem
somparandam. Dud vero: an habiuali? Sed ea, (iCUF ex

## Folio 219 — 1672256038:0299
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000299.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
REFELLTEVR NONA RESOLVE. CARAM.
cexi riecurum habicus, rix rilo loco apud Panctos Patres
extant: quod aperre celtatur Clementina, cum nabitus
rictutum meminit ex probabiliori opinione recentiora re-
ceptos esse. Ec revera ita elt: actualis Adei perperua est apuc
sanctos Parres commemorario, e Frequentissimus rlus;
Adei habitualisrnum ex Augustino locum legi, cum insti-
eiâ paruulos baprilmo infusa regeneratos, de Taluos pro-
nunciat: Sed cum de aduleis, rna commendarur actualis
Ades. Ergo Pancti Parres ante nouam hanc Theologiam à
Caramveleant a Leandco cusam Eidei ionOEX LcabanC, à
Caramuele corrisendi. Dius inverprecarioni altentiar (
ruum dederit ex anriquis, qui Apostolum interprecatus (E,
quo sensu illum explicac; de Aide habituali exeluso omne
actu, imo opere piecaris, d nullo scelerum genere non
admisso, qua non charicas, led probabilicas cegac, dc igno-
tantia invincibilis excuset. O nouum iustiticandi genus
non a Ade per charicarem operanre, cum Catholicis, nON
a Colâtide actuali, exclulis quibuscunque operibus, seu bonis
ad lalurem, seu ralis ad damnationem, inefficacibus ex
haereticorum errore; sed a Ade habituali, baptilmo rece-
Pea, quam nullum impiecaris aur Ragiciorum genus poruie
à corde adulti evellere, nouo ee inaudiro doginare reperi-
eum Nonne Forre Caramvel hoc exemplo pueri a Chri-
stianisnari, e baprisati, abrepei a barbaris, acheisino in-
nutriri, e ad tinem rira Calui, caloque recepei, voluir im
cutoponere, aur demereri Turcarum Fyranni pexecoria
nas Cohorres, et Orcommanici Tmiperii cobur, miliceo
quos rocane Panissarios, omnes fere a reneris vnsuiculis,
Friburo impiistimo Christianis parencibus post sulceptum
baprismum exexeos; his enim omnibus exlum lacissime re-
Perat, ri gratiae habicualis, quae reluri semen inCOFFUPEuI
riex aecernae, non potuie excingui, elurata Religione Chri-
Aiana, cuicrudelissimum per roram vicam bellum indixe
runc: excusantur enim ab his oinnibus erroribus ignoran-
eia invincibili, qua sectam Mahomericamm, monltrane se
probabiliorem Fuangelio censere, quandoquidem Fere
inauditum est rilum Cacrileox milicix cingulo de protanae
secta Sacramento abjecto, ad Ecclehiam rediisse, in qua
fuerant Christo regenerari. Hlac prodic dogmata Cata
muel, canta asseneratione, re si quis ea in dubium reuocen
tansenicta sic, quod nolit huins generis probabilicatem

## Folio 220 — 1672256038:0300
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000300.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESP. II. SEOT. III.
e ionorantiam inculpatam dari, e rim charicatishabere,
quae operit mulcicudinem peccarorum.
Deum immoxtalenr: quam alienus est Caramuel à men-
e dini Thomae, qui anxie quaerit quid Facto opus (I, puero
ad instans rationis progresso, cum illi rica humaira ee
Chriltiana instiruenda Mt, atque in eo nodo Coluendo,
ramdiu deludanie Panctus Doctor, ec latuit, eo momen-
eo hominem se ad vicimum: Anem, ec ad Deum, eo qua
Par est, amore prosequi Cummum bonum, idest super om-
nia, Ce reterre oporrere, nec polle citra peccari mortalis
noxam, lnic ofticio deesse. AC Caramuel, ne quidem pec.
cari venialis damnac, etiamsi eoram ritam latro e acheus
vixerie, nec dubitat in caelum admictendum, rigratix de
Fidei habicualis, baprismo intusx, a qua nunquam excide-
Tit, cor sceleribus, qua probabilicate e ignoranciâ inuin-
cibili exculantur. Ouare existimo illum rix à risu abstine.
re, dum ridet Diuum Thomam Pollicitum, corosingenii
neruos concendere, ne quis cum originali de Colo reniali
Deccato moriatur, ne ab alcero duorum dogmatum, de
communi consensu Patrum recedonrus, aut quartum à
Colo, Interno, puerorum limbo locum e recepraculum
POlEorrem animarum agnO(CAUS, quO PerPetS DeC
cari venialis originali adiuncti, poenas dent: rel quod
Perinde abCurdum, peccacum rilum eriam reniale, remitri
is, qui experces sunc scaria habicualis, ee ab amiciciâ Dei
extorres, e alieni. Ilos nodos qui Dino Thome rideban-
cur rindice dioni, ec negorium Facessebane, reluti aranea-
rum celas, seputar Caramvel: quandoquidem cacuie,
calum parere vi bapeismi, e gracia habicualis hominis
qui conenverit, e per cocam ricam le le rolutarit, in
omni senere Aagiciorum, nullo unquam bono opere edi-
eo, nullo pratermisso crimine quod allibuerit aliquo pro-
Babilicatis fucacum lenocinio. Si nullum nobis aliud sup-
PCTETCE AESIIMLEHEUM, quO IIBUSNALeIUS AEBIETaLIUI
probabilicacis rum, illique adhaerentem ignoranciam in-
mincibilem, praeter illud quod nobis suppedicat haec re-
Lolurionona, non rideo polle exculari illam opinionem
Caramvelis, quae omne genus peccatorum exculat, invin-
cibilis ienorantiae nomine.
Duae Fasnanus, aliique Theologiaddune, Ede creden-
A2 ad Calucem, praever duo ex Paulo Capira, Dei vr aucho.
2

## Folio 221 — 1672256038:0301
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000301.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
REEFLLPErR NONA RESOLVT. CARAM. 22F
isoracia, e remuneratoris bonorum operum, ac malo.
rum rindicis, perrinent ad aliud genus necesticaris à prae-
cepto, qua exioitur ab aduleis diltinctior articulorum sym-
boli Ades. Vicilicigat hic etiam Caramvel, de concendic, ex
Fagnano posse citra noxam erroris, adultum credere Pa-
erem Ailio re Deo majorem; Ergo si error exignorancia,
nihil noceat circa res Adei, sufticier ad securitarem con-
Scientia, quaecunque de rebus Adei probabilis opinio: et
hoc debilearoumentum contirmat, inepio ad rem exems
plo, a controuersia, verum Adami Ctance innocentia, rer-
bum carnem humanam induister, guamnis, inquit, res ac
fidem pertinear, necat Diuns Thomas, affirmat Scotus, fore
incarnandum.
Sed non aduerrit, hoc disterre Aidem credendorum ne.
cestitare medii, ab iis, qua ex peaecepro credenda sunE,
quod in iiserrarepossis, ex ignorantia invincibili, citra
noxam Caluris, auc peccari reacum; illa rero h nelcias, licee
Jonorantia inmincibilis exeuset a peccato, non tamen pon
restobire rices de munus Adei, tu ee Caluus ex ionorantia Ric.
ri, sicuri Ade, omnes electi felicicarem aerernam conse-
quuneur. Ac, inquis, Cionorantia excuset ab errore, rerum
side credendarum, susficier ad Calurem quaecumque pron
babilis opinio in maceria Adei, sed quaero a cc, quibus
de rebusasas, rel de credendis necesuitare medii, de ho-
rum sidem nulla isnorancia aur probabilicas supplere po-
celt: auc agis de rebus credendis ex pEaCCpIO, quaS an
cecedune res credita necessirare redii, ee in his licet ab
errore ignorancia invincibilis exculer, non camen opi-
nio quaecunque probabilis, relicta probabiliore e cucio-
re; quod rnum obcendis ee male probas aroumento ad
hominem contra Paonanum: nec efficacius eAt exem-
plum à controuersia de Verbo incarnando, stance inno-
centia primi hominis quae ad quaestiones Theolosicas,
non ad destiniciones Adei perrinet, de quibus liic dispu.
EAIrUS.

## Folio 222 — 1672256038:0302
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000302.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
OrSP. II. SECX. YII
AR FTCVEVS TERFTYS.
Probatur opinionis pro lere delectus ab officio Pro-
fessorum in Scholis, Consultorum. Confessarii.
es Medici.
AC omnia jungimus rerum cognatione, ec isto argu.
menco quae dicturi sumus perstringimus. Protello-
tibus Scienciarum incumbie ex officio docere probabilio-
xa _ similiora rero, animarum consulcoribus de curiori.
busmonere opinionibus, ea (que subiicere se consulenri-
bus. Ministri etiam Sacramentorum de Confeclarii de-
bent adhibere certiora, efficaciora remedia purgandis pec-
catis animorum, sicut Medici Panandis morbis corporum,
ergo cum de rebus moralibus dubitatio emeroit, et puona
opinionum, eligenda est rerior cuirandae deceptionis cau-
Pa, _ cutior ad effusiendum peccari periculum, et cerrior
ne a spc boni comparandi excidamus.
PAR AOR APHYS PRLMVS.
Fxplicatur fusius arrumentum proposium, e eri-
plex gradus aut caput distinguitur delicenda
verioris es rutioris opinionis.
E TR A CF A E D a est icerum cories explicata, de
lnondum extraucta, nocio opinionis. Cuiuleunque sic
generis, seu ad speculationem, ee reritatis indaginem, leu
admores, e ad ritam probe institmendam, ac felicitarem
consequendam, pertineat, ex communi rarione allen suS
incerri, de Formidilosi, res verisimilis, cui Fallum lubesse
Possit, haber periculum deceptionis necessario sibi anne
xum, quod avelsi negueae, nili delinat esse opinio. Flinc
omnes consentiunt Theologi, opinatiuum assensum Deo
repuonare: licet enim cognolcar, rei rel opinionis pro-
Babilicacem, quia enidens e cerra esse porest incerrae reri-
cacis: non tamen porest illi asteneiri opinatiuo iudicio, id
ett intirmo, debili et cum Formidine, ne decipiarur. Flinc.

## Folio 223 — 1672256038:0303
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000303.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
A SCHOLARVH PROFESSORIBVS.
etiam, re alias obseruarum est, Scoici semonebane facul-
catem opinandi a Capience, quod Deo pene parem Face-
rene, nec parerentur obnoxium esse deceptioni, qua ne-
queac ita ab opinione semoueri; quin nesciens de impru-
dens, interdum Fallus sis; dum opinaris.
Sed praecer communem hunc omnibus opinionibus in
senicum defectum, aut periculum deceptionis ee Falsi; Opi-
niones rerum moralium, quae Hant Pro libertate contra
lesem, aliud habent ricium sinsulare; quo speculatiux
omnes, de morales eriam opiniones, pro lese pugnances
carene, nempe periculum mali e peccari, ne revera qui-
bus favent, actus, illegitimi ee lese prohibici sinc. Vnde
necessario consequitur (quamuis id negene Caramvet,
aliique prohabilicatum parroni) maiorem caurelam adhi-
bendam esse, ad delectum opinionum qua agenda do-
cent, quam quae ad meram disputatione referuneur. Racio
discriminis est aperta, quod in ictis, dum minus probabi-
lis probabiliori poltoonitur, vericulum sic rnius malimi-
nus grauis, nempe Falh aut erroris, qui camen Caluti 2c
bonis moribus nihil noceac; illis duplicis mali, erroris
nempe d peccari, periculum subsit, maxime, si non (0-
lum minus rura curiori, sed eciam minus probabilis, re-
Fiori praeteracui.
Ouod ad opiniones speculatinas actinet, quamuis ex illa
tum delectu arbicrario inus, quam moralium existere
Porest mali; ex si rbique timendum de cauendum eNet, an-
xios nos haberet, e grauistimas molestias, modico Fru-
ctu e incerdum nullo redimeremus, opinionis speculatiuo
probabiles ita de reritare certane, re nulla branium capiac,
quia neutra rincit aperta assecurione reritatis, sed ad il-
lam reraque accedit aliquando eodem oxadu, interdum dif
Pari distant inceruallo. Si a que sint probabiles, libera cAt
veriuluis electio, nisi roco aut praecepeo; rnisis addictus, et
in alicuius Magistri verba iuraueris. Arbicrario huic dele.
Etuitavet, quod ncurra illarum oxinionum rericacem asse.
quatur, neurra careat periculo Fals, reraque ablic ab omni
specie peccati: ergo parum refere veri illarum alleriaS
nisi inera probabilicatis fines, alcera multis parcibus vin-
cac. Innaro enim deliderio ad rerum Ferimur: e si id alle.
qui cerro non datur, propius ab illo abesse oDtamuS; SE
vix d veri concempru exculari posser, is qui nihiil CUTacCES

## Folio 224 — 1672256038:0304
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000304.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
2.24
DFSP. II. SFCT. HIE
lonsius ab illo abscedere, minus probabilium astensu. tline
Aic Lectoribus, e Scienciarum quarumeunque Proteslori
bus, male convenire, ragum illum delectum opinionum,
quamsiber disparis probabilicaris; quod illis incumbat
onus rexicatis dilisenrius inguirenda, re alios doceanr.
ec si allequi omnino negueane; enicendum est re qua feri
Dorelt, à Fass periculo le, aliolque lonsius abducant; ne.
que enim sotum lui caula, sed etiam discipulorum, ijs ar-
cendis malis, et bonis promonendis debent adlaborare.
et male omnino responderene expectationi publicae, Ai
pendiumque, et Respublicae bonis, consticurum, rideren.
iur furari, magis quam lucrari, si nesligerent inquirere, ee
docere reriora, si captarene ingenii oloriam in detenden.
dis difficilioribus, minusque rerisimilibus sentenciis.
Exculari polture a graui culpâ, Pomi vnius auc Perun-
eis furca, si rara sne, nec hanc animo ea iterandi: at I1
quoridiana e Creguentia sinc, ingentem pecunia rim inde
Colligendi causa; certum elt excrelcere in crimen, et poste
datrocinia aequare. Si quispriuarim, ee raro, opinionibus
paulominus probabilibus adhaereat; nihil, auc parum, de
Sibi tancum peccat, ex ad Cummum reus est reluri cuiuldam
Furei minurioris: at qui publice scientias prokcentur, Ca
que abutuntur licentia, nec morantur dispares probabili-
cacis gradus, graviuspeccant, quom institores, aut cuso.
resmonerarum, qui non enormiter Calsis, led tamen non
omnino iustis lancibus, ee ponderibus, appendunt mer-
ces e pecnnias, arquehismodicis se minuris furtis, breui
Saram sibiresiam Comparant.
Id tamen obleruari relim, opinionum quae ad specu
lationem spectane, probabilicarem, praeter rariones de
caulas quas congeniras habent, ex aliis mulris capicibus
repeti posse: Sed Protellori Christiano id else praecipuum
debere, si fidei regulis convenientiores sine, de ad religion
nis explicanda, ac detenda dogmata, imagis idonea len-
centixe. Si lumen nacurale tantum atrendas, Forre minus
vrobabile ridebitur, exiltentiam realiter distinoui ab el.
Tentia, Suppolicum a nacura, pocentias a substancia, quan-
ricarem a materiâ, de hanc carere actu Mecaphysico, de
Propria existentia, verbum mentis ab actu inrellectus esse
quid divertum, re objectum sc cerminum intellectionis,
aliaque id genus placita, quae tamen Lanctus Doctor ele.
gi1

## Folio 225 — 1672256038:0305
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000305.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
A SCTOLARVM PROFESSORTBVSi
ic, quasi magis consentanea, ijs quae nos docet Ades de
Creatione Mundi, de Generarione Verbi, e praecipuis Fu-
charistiae, Incarnationis, e Frinicaris dogmatibus. IIoc
Ieaque consticurum sc, ex mente Suaris, aliorum que gra-
uium Theolocorum, male Lectores, e Magistros in Scho-
UiS suo funsi munere, nisi probabiliora d Adei divina,
humanae que Socierari, accommodatiora inquirane dili-
sencer, erudicione illustrent, de ralide defendant.
Siidiure reguiras, ab ijs qui docent eas scientias, quee
nihil fere conterant ad bonam mentem, sed ingenia
acuane, Care non rideo, qua ratione eximere postimus à
probabilioribus e cutioribus sectandis, Medicos, Contel-
Tarios, eolque omnes, qui de iure consultantibus respon-
dene: Neque enim dubium est, quin his omnibus, grauius
incumbat onus, tura et probabiliora sectandi, quo opinio-
hribus de remorali, ee lacramentaria, praeter Falsi pericu-
Jum, commune oinnis generis opinionibus, immineae
etiam mali, peccari, et ab xeternâ Calure, atque ricimo finc
excidendi. Certe s ca esser lex. ec condicio opinionum,
gua ad specularionem referuntur, re rna tantum eet ob-
noxia deceptioni, a qua alcera esset immunis; quis dubita-
xecisti semper adhaerendum, illa praecermilla: Acqui ic2
habet in remorali, quories hinc pro liberrare, inde pro
lege pionatur, re peccari periculum omne, ab ista Pro
honelto opinione abscedae, etiam A aberret a VeTO, rE
cum quis procumpit in actum perfectae contritionis, duire
accedit ad Sacramentum Confestionis, quali hoc rnico
medio putet posse reniam se consequi, licet crret, nihil
Pane peccat; Led opinio pro liberrare perinde, mala ac Fal-
Pa esse porest, et sicur a deceprionis, ita neque a peCCatI
omnimoda formidine, immunem hieri, contendune la-
Pientissimi Theologi, e granistimis racionibus probant.
Ouergoheri porelt ri rei incerristimae, quod Cunimum de
pretiolisimum habemus, Calurem xternam credamus:
erso grauistime contra ofticium peccant, Theologi, Con-
fellarii, qui de rebus ad mores, et ad salurem spectanci-
bus, suadent suis Consulioribus, minus probabilia, qua
Proinde lonoius a vero ablunt, propius falso accedunt, qui
inuscuca, id est, minus conformin legi, e conveniencie
Paluri, aur cerce minus efticacia, contulunt, et adhibent iei
media

## Folio 226 — 1672256038:0306
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000306.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
226
DrSD. TI. SECT. III.
Teaque re paucis complectamur, qua rer âque disserra
tione Fusius dicta lunc; vasus probabilicarum vlus ad cer-
10s limices contrahi debet, ex triplici capire, nempe rnius
veritaris sudio, ec odio fals, probabiliora, id est rero s.
miliora antexonenda unt minus probabilibus, quod lon-
sius a vero, propius ab errore absine. Deinde cohibendus
eltille eftranis rlus, honesti amore d metu peccari, unde
diximus, de rebus moralibus, curiora semper esse, qua
Stanc pro lese, non Polum reriora s probabiliora, sed
etiam quae paris aue minioris sunc probabilitatis: licet
enim incerdum opinio pro commodo certet quali anci
Dici marce, probabilicaris riribus, de aliquando vincat,
nunquam porestxequare lecuritate, aue immunitate d Dec
CatO.
Cohibendus est etiam, ille probabilicatum vsus, ex 3
capice, si periculum sic, ne ex delectu opinionis minus cer-
ex e probabilis, sibi damnum aut aliis crect, e a lalure
aeterna, vel à fine, quem honelte obtendis, excidas, quod
cum posses, neglexeris adhibere securiora remedia: atque
hoc nomine Medicos, e Contellarios damnamus, qui
morbis animi, et corporis curandis, omissis certioribus,
debilioribus rsi sune remediis.
Si hos ires rradus conferas, quibus meras damuslas
xistimae probabilicari, omnium minimus ille est, quem
constituimus ex rericatis assequendae Audio, lonse altior est
alter, ex metumali ex peccari, quem in torum submouce
opinio prolese. Nam altera prolibertare, non maris pon
cest, mali quam Falh Periculum arcere: _ ideo si opinio qua
legi Favet, sic probabilior veroque nomine, anceponenda
est, Cudio reri de recti, seu metu Falsi de peccati: si aqua-
dis, auc paulo minoris sic probabilicatis, semper prate.
xenda est, ratione immunitaris à malo; de a peccati For-
idine, qua carerenon potestaltera, quandiu haec, quae
oro lese pugnat, reltiterit majoribus, aut paribus, vel
Daulo minoribus, probabilicatum momentis.
Ferrius denique gradus, superiores, sicut numerus
maior minores ambit, ad dieque efficaciam mediorum,
qua certam nostram rocationem faciant, e Calutem ope-
FCNEIT. A qua excidimus, etiam si delectus medii incerui,
honorantia de opinionis probabilitare, posset a peccato ex
culari: atque ex hoc capire, probanimus necellarsu es

## Folio 227 — 1672256038:0307
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000307.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
A SCHOLAEVM PROTESSORTBIS.
Probabilioris et etticacioris ad salurem religionis delectum:
eodem. principio demonstrabimus s. sequenti, Contella-
riis, et Medicis, adhibenda esse remedia efficaciora.
Sane si rni rericari Cudeamus, necesse est probabiliorai
quaerere, quae reco riciniora, et a Fallo remoriora Cunc. Si
peccatum, pejus angue odio habendum, cutiora pro legc
Tune sectanda; qua carent omni mecu peccati, de specie
mali. Denique R cerram Calurem nos Facere oporteat, deli-
senda unt media efficaciora, qua si perignorantiam omit.
eas, nihil habent, quod illorum ricem ee rim impleat, ne-
que forre, quod rc apud Deum exculet, et à damnatione
eximat. Immorum ergo sic principium ee Theolooix mo-
talis sundamentum, nos eriplici quali vinculo, adstringi
ad probabiliores pro lege opiniones, quod reriores prx
aliis, quod securx, ee ab omni pescaro immunes, quod et
Sicaces ad salurem consequendam. Si opiniones aduerlas
prolibertare arcendamus, cocidem riciis, ijs tribus dori-
bus infeltis, laborane; quatenus minus probabiles, Pro-
Piores Cunt Falso, quam rero: deinde obnoxix TunC Dec
caro: e quamuis nullum apponant impedimentum ad
Talutem, de exculent a peccato, nihil camen conterunt, ad
illam consequendam, de incerdum semovenemedia, qui
bus salus constare porest, e comparari. Tria omninone
cestaria sunt, 2d felicitarem comparandam, vericas, quae
aperiat quo hc cundum, bonicas, qua peccari impedimen-
ea submoneat, ec viam Pernar, qua sIE cundum, virtus,
rire(que quibus cursum intendamus, sccon Cummem us: MXC
eria, a Christo sunt haurienda, e accipienda, et se datu-
rum pollicetur his verbis: 250 sum via, veritas e5) vita,
qua reritas, docernos ad quid simus nari, quae sic nOLLTA
felicitas, _ quo tendere nos oporteat: qua ria, CemOvet
Deccara, ee scandala, quae nostrum ad colum curtum PFX-
vediune, qua vica dat rires efficacissimas, contert gratiam,
ee rircures infulas, Sacramenca instituie, quibus muniri,
cursum perheimus, e ritam aeternam consequimur. Qui
docent delectum laxiorum opinionum, eciam cum agiEuE
demediis ad lalurem, de de religionis delectu, putanEque,
sinenoxa possenos sequi quamsibet opinionem, auc reli-
sionem, quae probabilitare non careac, eria nobis granis-
sima rulnera indigune insanabilia, rericaris quaerendae cu-
dium reltingune, e lucem obscurane, liceneia illa minus

## Folio 228 — 1672256038:0308
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000308.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
DTSP. II. SECF. TII.
probabilium; qua à rero remoriora sunc quam à talsos
oftendicula apponune, rix qua itur ad calum, dum opi
nionibus tavene, quae legiaduerlantur: denique dum ine.
dijs eficacioribus, Cutticiunt quaecunque libuerie, vitam
auferunt, cuius conterendae abundantioris, Christus dicie
se in mundum renille, reni ut vitam habeant (5 abun-
dantius habeant. Fcto, demus illos posse sua authoricare,
e argumentis ita munire, quas invehune opiniones, ve
quiillis adhaecene, alleclas non abducant à veritare per et
rorem apertum, neque a ria qua itur ad calum, manite.
Ato occcato: esto hxc duo rulnera curare Postit, e mala ex.
culare probabilitas, sed reuera instar Magorum Aiorpri
deficiune in certio liono, pessime consulune nostrae lalurI
dum permiccunt abltinere a cerris, qua s desint, excidimus
a oratia, ec a lalure, criam si nouum peccatum non admit-
ceremuS. Sed nos contra, ex hoc ritimo, duo superiora
inferimus, quaecunque unt neceslaria ad lalurem, necessi-
cate et efficacia medi), adjunctum habent praeceptum, quo
elisenda pexeleribuntur, nec pollunt praetermirti secura, de
alia probabilia altumi, sine peccaro, nec contuli (incerto-
re: atqui ad Palurem opus est mediis cerris, e efficacibus
qualia sunt Fides, celigio Christiana, Eeclelia Cacholica
munica Sacrameneis a Chrilto insticuris, non rero quae
cunque probabilis opinio, aur religio, rel quaecunque me
dia, ad hoc efficacia (unC; ergo ex praecepto, eligenda
Tunc curiora certiora, nec pratermirri polluneline pecca
2o; huius ris argumenti contirmabitur 5. sequenti.
P A R A GR A PHYS SFOYNDYS.
Probatur delectus opinionis pro lece, argumeni
Mlinistris Sacramentorum, es a Medibis.
V rDOrED hactenus diximus, illustrari porest exem.
Lplo Medici anima, _E COrPOrM, quod rIg et Mer-
COrUS PaTTC Z. aFC. 13. e duobus sequentibus; unde sic ad
rem nostram porest aroui: Ministri SacramenEOTU ex
officio, debene sectari semper probabiliora, e ruciora, leu
facti, seu juris, e opinionum, quae ad vim ec efficaciam
Sacramentorum reguiruntur; alias si sequantur opinio.

## Folio 229 — 1672256038:0309
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000309.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
AI. CEASS. ARO. A SACRAM. MITNTSTRIS. 229i
nem minus probabilem, auc cutam, non Tolum peCCANE
contra consuetudinem e peaeceptum Ecclesiae (quod om-
nes admirtunt, ne excepro quidem Medina) Ced eriam
contra charitarem, e iusticiam; quod non adhibeant re-
media cerriora, iis Qui PCTUNE SACFaIEHEA, _E CONETA LC-
ligionem, ac reverentiam Sacramentis debitam, quod
Periculum subeant illa irrica Paciendi: ergo non immunis
erir a peccato, quisquis in qualibet alia re, minus proba-
bilem prolibertare opinionem, anceponet cutiori, ex pro-
babiliori, pro Calute d praecepto. Ad hoc argumentum
respondene Spinula ex alii, negando consequentiam. Pro-
bacur: isitur consequentia: Conteltarius, qui contulie mi-
nus probabilem opinionem poenitenti, nihil afferre po-
test ad illud consilium exculandum, quod non pose
VIUEPAEC ad CXCULATIONCM MIAECTIR, AME FOLIR MINUS PFO-
babilis, in administratione SacramentOruM; et9O SI ra -
tiones illa, non poltune rum Sacramentorum, à culpa
rindicare, conera Charicarem, Juctiriam, de Religionem;
ita etiam neque illud consilium pollunt detendere: quam-
nis enim, ingUIE MTCTCOFUS aFF. T4. POnicens sccuTUS COnS-
lium Confessarii, possit recumque immunis esse a culpa,
eamen, mulca inde grauia mala illi continsune, maxime,
quod privetur illo bono spiricuali summe optando, ve sc-
cundum rircurem viuac, e ab crroribus pursetur: rnde
certum estignorantiam, quamuis à culpa eximat, grane
esse rulnus animae, quo Carari, continuis precibus, debe-
mus a Deo eAagitare, _ ex charitare eriam proximune
errancem ad riam rirrucis deducere. Ergo contra lucti-
tiam peceat Contectarius, qui luis consiliis, poenicencem
per minus cuca deducir, ee obijcit periculis peccati et ex-
FOTIML.
Aliud aroumentum deducitur, ex officio Medici, 2d
quem ex Aristorele RheEORIC. L. CaP. L. PCTEIHCE, VE TCNTCE
quidquid possibile est, ad Canitarem inducendam, ac pro-
inde non peascribat xoro remedia, quae probabilius illi
nocitura, quam profutura sunc, ergo eadem neceMitas
incumbie Confellariis, ve sunt Medicianimarum, aut no-
bis ipsis, quatenus animx Calus curanda est, ve a minuS EU-
tis caneamus, de sectemur tutiora. Ad hoc arsumentum,
Sanctius, ee Diana, negant antecedens, sed illis obii-
cienda est regula communis, quod sibi non vis fiert: e

## Folio 230 — 1672256038:0310
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000310.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DFSF. Il: 52C4. lLL:
quaerendum, an rellent ica a luis Medicis cractari, ve i
nus certa remedia ipsis adhiberentur. Vnde alii, dato ante-
cedence, nesam consequentiam, quia inquiune, ratione
Sipendii, cenetur Medicus eligere remedia efficaciora: led
prarer quod, Curari habent eriam lua sipendia, quis cre-
dat, hanc caucelam, auc diligenriam, ofticio Medici, aue
Parochi convenientistimam, exigi porius ratione stipen-
dij, aur mercedis, quam ex charirace, aur iusticia: Alii
dicune, Medicum debere efhcacioribus rei, quia alias ejus
error redundaret in damnum intirmi, quod non est ri
inendum Sacerdoci, quia Crior non imputatur ad culpam.
ratione probabilitatis, qua omnino exculat Contellarium,
_ Ponitentem. Sed praeter quod responsio elt, aperta
Pecicio principii, reijeitur hoc arsumento: consilium illud,
oraue damnuin infere poenicenti, re iam demonstracum
est, hoc ipso, quod a ria rieturis, in CFrOTem, auE in ex
roris periculum inducie. Prarerea, illa indulgentia qua
N.5. Poenicentem eximie a jejunio, ab accentione in reci-
cando officio, Fouet masis concupiscentiam, quam fe-
brem a Medico vinum xsro provinatum: inijcic etiam
graves conscientia remortus; rbi enim primum agnouerit,
in minus probabilem, e curam opinionem, Ce fuisse indu-
ctum, rix pocerit conscientix tranquillitate Frui; erso pe-
riculos sunt illi animarum Medici.
Hoc vlcimum argumencum, erudire prolequitur D.
FaGIANUS NUMETO 293. CONETA AZOF, AragOnium, e Sa-
das; qui ex lese probabilicatum, permitcunt Medico, cum
in prompeu habet remedium cerrius, adhibere illud, quod
probabilius est nocicurum; masis quam protururum, id
ele magis occiturum quam lanaturu: H9c, InquIE, nOn
est curare, sed si dicere verum volumus, occidere. Aeritet
etiam reset Suares, de Sanches; qui cum negent, Medi-
cislicere, relictis efficacioribus, _ certioribus, minus pro-
babilia remedia consulere, id permiecune animarum Me-
dicis, nec purant adstrinsi eadem lege charicaris, ad ani-
macum Calurem curandam, qua Medicos ad Cananda cor-
Poca. Cerreinquie, si cauendum sic à Medico, qui proxi-
nacmedicinam probabilius occituram, quam Canaturam;
quis Ferar Medicos animarum, qui perniciolo consilio, in-
Feranc pociusmortem, quam ricam seruent:
NUMDETO ZTZ. rrget prius argumentum, de Ministris

## Folio 231 — 1672256038:0311
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000311.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
II. CLASS. ARO, ABOEFTC. IVD. EF PRTNC, 23F
Saccamentorum generatim, illis adhibendam esse semper
maceriam cerram, relicta probabili, ex qua posset irritum.
feri Sacramentum, dc ex illius ru, probat contra VaF-
quem, et Sanches, peccari contra reuerentiam in Sacra-
menra; nec posse exculari, nisi siEnCceMaLIUS InCCFEX mate
rix rus, reconularur Calurihominum, cuius causa insti-
cura sunc Sacramenta. De quo cora Disserrarione prims
Patis dictum est.
ARFTCYZYS OYARTYE.
Probatur delectus opinionis pro lese, ab officio LI-
dieis, ee Principis bellum indicentis.
R CYMEM XVM Petitur ab officio Tudicis, qui iB
Lcontrouersis juris, aut facti, debet ferre sententiam,
duxca probabiliorem e turiorem opinionem: ergo erian
quisque nostrum debec in ricae insticutione, sectari par-
cemturiorem. Ancecedens negane Medina, Sanches, ee
alij. Sed probatur racione ex D. Thoma 2. 2. Gualt. 60.
arc. 2. ad iultam iudicis sentenciam, tria Cunt necellaria,
auchoricas, affectus iusticix, ec rectum prudentix dicta-
men. ee haec certia conditio dehcit, A delie certicudo ra-
tionis; quod continsic, L iudex Caruar de his, quae lunE
dubia. Aequi maxime dubium regec, cum opiniones iuris
de facti, lunt xque probabiles, ret cum minus probabilis
anceponitur probabiliori Ergo non porest iudicare ex
equieare, in grariam opinionis minus probabilis; cuno
enim dictamen deductum ex propolitione generaliiuris, de
Particulari Facti, esset certius qualibet praemistarum. Oua-
se sicut omnium Theologorum contentu, iudex peccat, A
ferar sencenciam in gratiam litisantis, cuius causa pacieur
maiora dubia facti, ita etiam ab ofticio iudicis, omnino
aberrabie, sdamnec illum, qui rincie probabilicare iuriss
Nec dicas diserimen esse inter haec duo dubia, quod leges
seacuant, iudicandum secundum alserata e probata, 20
proinde probationes facti, debere esse luce meridiana ela-
liores; de noriria aurem iuris, cum leges nihil praescribane,
censentur relignisse arbierio indicis. Sed rix colerari porele
uxc relpontio: cum enim leses iubenne, in iudices delixe

## Folio 232 — 1672256038:0312
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000312.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
132
DISD. II. SECT. III.
juris contulmmos, celle Plaelumendum est illis praecive;
re, reiuxca risorem iuris caulas dirimant; rude videtur
principiis naturx repugnare illa licentia indicandi, in ora-
tiam partis, qua minus probabile jus habeat. Bchoc aper
re est concra stylum omnium Tribunalium, quae, si quan-
do, suorum decretorum rationem reddant, nunquam di
cune, se ad arbierium, sed iuxta praescripea iura pronun.
Fiasse. Hoc idem ancecedens, egregie probatD. Fagna
HUSHUMeTO 298. Quatuor carionibus, quarum Cumma tec
est: sententiam debere lequi iudicium intellectus ex Baldo,
quod Aecti negueat, in parrem debiliorem contra poriora
rura, alcerius licisanrium; de si cum Feratur sententia, om
nino iniultam este, quia, inquit, iudicium prodire debet
de rultu Dei, qui est via, d reritas, _ a vero aberraTCE,
ouiminus probabilia, id est propiora Fal(o, sectaretr, nec
vilushominum, rellet Cuam caulam credere, iudicibus ita
comparatis, re ad arbierium pucene, sibi licere minus pro.
babilia sequi. Vnde Vasques, de Lugo, d alii, conce.
dunc ancecedens primi arsumenti, de negant consequen.
tiam, quod ex ancecedenti probatur. Ouisque nostrum,
inder est ad dubium quod occurrie, de actu licitus ne sIE, an
malus; ergo rnusquilque nostrum in ferendo iudicio, non
magis porest lequi, opinionem minus probabilem, quam
Judex in causa publica. Probatur consequencia. Nultum
dilcrimen afferri porest, incer haec duo iudicia; quod enim
dicunt, iudicem, qui adhaerer opinioni minus probabili
non redderernicuique quod Cuum est, nec latistacere rei.
Dublicae, a qua constiturus est, reiudicet secundum certio-
x2, alias esset acceptor personarum: arqui in haec eadem
mala, incurrie quisque nostrum, haec eria admirtie, priua-
coindicio cui praest, Deum inter de hominem, seu eius
concupilcentiam. Interdum Deus ad iudicium sinit le vo-
cari, iuxca illud PCalmi 50. Ve instificeris in sermonibus
ruis, cum Dauid promistam à Propheta Narhan Deino
mine, lui peccari reniam repetir; aliquando rero Deus est
actor, ee ab homine exisit, rel obedientiam bapti(mo pro.
missam, vel poenam, si desir officio. Cur ergo iniustam
nesabis rarionis senrentiam, si pronunciet in sratiam ho.
minis, contra ius Dei, e eximat ab obsequio praestando.
qua homo est, et qua Christianus Deinde S judex a Re
pablica constieurus siC, re caulas dirimat, ex Aricto, e

## Folio 233 — 1672256038:0313
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000313.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
II. CF ASS. ARO, AB OPBTO. IVD. ET PRTNC. 255
probabilioriiure, sraris e periculose omnino dicitur, 12-
tionem a Deodatam in iudicem, ea licentia, aur liberca
ce, re ad arbitrium porius, quam exrigore iuris, Catuat,
denegoriis anima lonse gravioribus, et periculolioribus.
iis de quibus lacularium Pribunalia PerHLrCpUNE. Nec re
rius, aue turius est, eo conscientix iudicio, quo habetur
rario parcis minus probabilis, non admicri iniguitatem
illisimilem, qua acceptio perlonarum dicitur: immo, in-
quiE D. FagNANUS ex D. Thoma, MUIEO AFTOCIOE, FerUIM
spiricualium, quam cemporalium adminiltratione perpe.
ETaTUE.
Vlcimum arsumentum, a iure belli indicendi, vrset D.
Fagnanus numero 306. e tribus lequentibus, MeTCOLUS 3.
P. aFT. 18. d Pocelt hac Forma proponi: princeps, dc Respu
blica, in bello indicendo, iudicis perlonam induune, ee
funguntur officio, id que relur in iudicio capitis, si rindi-
canda sic iniuria, ab aduexlario Principe illata, auc qua(I
actione recuperaroria, si aliquod bonum repetendum AE,
in quod belli auchor ius obtendie: Ac neutrum genus belli
juctum esse porest, susceptum ex regulâ probabilicacis,
qua licet aque, aut minus probabilem, cantem pro com-
modo opinionem, contra honeltum, de ofticium sequi:
Ersobellum iustum, debet iniri, secundum probabilio
rem, de curiorem, proiusticis, a eguitare, opinionem:
Deprima specie belli sulcepri, rindicandae iniuria Causa;
omnes Theolosi concedune, masis iniultum esse, quam
sententiam in reum latam, nec conteltum, nec lesitimis
celtibus connictum; quia in causa capitis, probationes cri-
minis, oporter esse Pole meridiano clariores; quid de bello
censendum: ereo illicitum est, nisi aperre constet illatam
esse iniuriam eam que gravissimam.
Hoc aroumento Toannes à S. Thoma, de Lugo, et alii
putane demonstrari illicitum esse bellum, causa recupe-
randi quod Cuum purat esse, qui illud indicie, nisi potiora
de cuidentiora sine, quam aduersarii iura; quia bellum
quacunque ex cansa seratur, habet adjuncca mala infinica,
vindictam, morcem innocentum, rapinam bonorum
Pluraque alia srauiora, quam quae in iudicio capitis, insti-
ouneur reo. Sed Toannes Sanctius, et alii, non putanchac
ratione reselli Cuam opinionem; Ced ex probabilitatum re-
sulis, iutum suscipi bellum, paris, auc minoris probabilira

## Folio 234 — 1672256038:0314
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000314.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
23
eis juse, Gua Is Gus CCML Ila SCPCTIE, LBC VHUM FAMEuI
obcendie, neluspe Lelst Ilam vindicare: l aduerlarius nolie
restiruere, asic in illum, quali in concumacem, sicur in
iudicio recuperatorio, si is qui cause cecidit, nolit cede-
re, Porest ri cogi. Sed inde laris colligere est, quam peri-
culola, quam perniciola sc probabilicarum opinio, quae le-
10
vissimis de caulis iusta, re alterie, rerin que bella accendit:
quandonam de fucura sunt bella, siidonea ad id caula sIF,
rel tenuissima probabilicas: Sanctius scripsit de iure belli
a
Ctossius haerericus, quam hi Theologi Cacholici. Sed de h00
fusius sectione sequenti, qua prosequemur mala quae inde
nascuneur
D1SF. IL. SFCL. 1V.
SECFTO OYARTA
Terria Classis areumemorum a posteriori, sen a
malis qua ex probabilitatis recula, contra
delectum opinionispro lece, nascuntur.
Imendum erat Caramveli, ne Sophistae nocam in-
 CurrereE, aut quod peius eE, (ycophanca inuidiam sibi
crearet, dum nulla specie reri, accular relolurione certia
D. Fagnanum Tanfenilini, quod in re lacramentaria, non
permictae dubix materia rum, cum periculo irritum Cd-
ciendi sacramentum, nisi rrrcar e excuset necessitas suc-
currendi, de Calure aeterna pericticantibus, ex rerula eli-
sendi minus e duobus malis: dum resolurione quinta di-
cic, omnia cribunalia iniquicaris acculare, quod relic iu-
dicia exisi, iuxea cenorem lesum, e secundum probabilio-
Les, ex ruciores opiniones: quod relolurione quintaneget,
interri posse inctum bellum illi, qui paria, aur pociora iura
habec: relolurione seprimâ, quod damnet Medicum, qui
omissis etlcacioribus remediis, reacur minus probabiti.
bUS CerEeS ea acculatio obrineae, omnia riexe humanae,
de Christiane, ofticia evertuntur; neque enim rila Calua elle
Follune, R ex Caramnelis sententia, ica liceat esle compa-
cacos, ve cum primuim, probabilem alignam sentenciam
paCt LuS, de rebeSMOTtibUS, ec ad LBlUTE PCTLIIIBI.

## Folio 235 — 1672256038:0315
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000315.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
TII. CEASS. ARC, EX MIALIS LAXE PIOBAB, 255
cibus, nihil curemus, inquirere momenta rarionum aduet.
Pa sencenria, nec moremur eas, qua eciam invitis et auer-
Pancibus, huiulmodi cogirationes in animu INCUTEUME,
et probant cutiorem esse ee probabiliorem; rati cui adhae-
remus, recunque probabilem opinionem, in LutO POnCre
salurem nostram, e nos eximere ab omni specie peccatis
Nam qui hoc in animum induxecune, habent iptam pro-
bahilicarem pro resula, re egresie explicat D. Fagnanus
quaestione prima num. 120. Ec nullum est genus, impieca-
tis e scelerum, quod inde securum ec honectum non esti-
ciacur. Idque Probat D. Fagmanus à numerO29O. vique
ad numerium 340. duodecim ablurdis, quae inde infert.
Idem genus arsumenti a polteriori, Fule prolequitur, et
modeste P. Mercorus terriae parris guinque prioribus arti-
culis: illud paulo acrius, reget Vrondrochius sex consecta-
riis; adqua friside admodum, ee ieiune responder Scutiro-
chius. Nos a lonsiori probatione, aut infectatione absti-
nebimus, quia Caramuel has omnes pene consecutiones
admietie: deinde, nos illas sparsim rariis locis accisimus,
re hiccancum paucis sinc colligenda.
AR FTZCVLVS PRTMYS.
Explicarur natura probabilitatis, unde reperitur
generatim vis huius tertus arsumenti.
Icet Scubrochius. Caramvel, ec alii, negene aut rariis
l sartibus eludane, consectaria et ab surda qua in illos de.
ducuntur, omnia tamen necestario ex eorum opinione
consequi, cuidentissimum elt; e eorum responsiones ic-
Felluntur, inspectâ probabilicatis natura. Umid erso est pro-
babilitas: pluries explicata est, Sed HUNC FOrre aperrIUS.
Probabiliras est ris quaedam obiectiua insica rebus, vel ad-
ventiria, a cestimoniis exerinsecis, ad Caru alTenTIIM FOF-
midolosum, regens de impellens mentem, quae iplarum
vericatem aut Falsicacem, nondum conlocura ek, cuidenti
e necessaria cognitione: rnde sic probabilicarem (re sic lo-
quar rerbo Caietani efficaci magis quam eleganti) exer-
ciram, seu actum quo monet, dici relace ad Cacultatem,
sut non elt euidencer comperca, rei probabitis rexitas. 3

## Folio 236 — 1672256038:0316
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000316.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
23
VISt. IL. SECT. IV
nam relcelta Lnecellatia lolicia recam elle percepit, hac
duce rericaris, omnem Formidinem dispellic, concemnie
qualcunque difficultates, ee aduersae opinionis rationes,
qua ab eius alsensu dimouere polluntmentem, huiusmodi
coonitionis cuidentis experrem. Inde etiam manifestum
Ac, Deum coonolcere hanc rim obiectorum, seu probabi-
licarem; non camen posse ea nocicia deduci in altensum il.
lius opinariuum, rnde dici porelt Deum cognolcere pro-
babilicarem, eiusque rim, quam tamen experiri nequeat,
Leu re scholae rerbis reax, nosle probabilicarem in actu si.
onato, non in actu exercito. Atque hic locum habet quod
Lozici dicunt ex Theolosia, Deum cognoscereentia rario-
nis, non Facore; ita probabilicarem reriusque opinionis
nouic, non camen illa monetur, aut crahitur in anensum
veriusque, rel alterius partis, opinaciuum, qui nedum Deo
repuonat, (ed vix etiam connenit perfecto Capienti, d ideo
Dlures inalune suspendore assensum, quam de re opinari,
cum erroris e peccati periculo, ca maxime parte, quaii-
mendum est ne a lese dc officio discedant.
Explicata norio probabilicatis, mire illuserat roram hanc
concrouerliam, inde enim enidens elt, toro genere differ
re, haec duo, qua ridetur contundere Caramuel; iudicaro
derei probabilitate, de de se probabili: quam distinctio-
nem, corcoie, de cruditistime declarar, de contirmat D. Fa-
Onanus num. 230. Primum iudicium, est de probabilicare
ipla. alterum, est de vericare, illud certum ett de cuidens,
nec Deoindionum, istud incertum, Formidolosum: nihil
repuonat, primo iudicii genere, verique parti concradi
ctorix, luam probabilicarem alserere, id est, videre verique
vim insicam, ad inducendam, in cui assensum mentem,
cui Falsicas, de veritas neurrius pareis euidenter comperta
est. Ced omnino repugnac, verique parri contradictoria,
Simul astencum opinatinum praebere, quod muleis argu.
mentis, demonstrat D. Faonanus, eodem loci, e id cui-
denter asserie Rriltoreles secundo de Anima de 1. Mecaphysi-
Cx. Nunc ad tem HOstTAM.
Cerrum est, ex ipso Caramuele paucis, de Forre nulli
hominum, Post peccaci orisinalis corrupcelam, fuisse
conceltam, aut comparatam euidentem coonitionem, de
divinitace, pronidencia immorcalieace animae, de vicimo
sine, rera relisione aliisque huiusmodi rebus, 2d Calurem

## Folio 237 — 1672256038:0317
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000317.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
TII. CLASS. ARO, PX NALIS LAXX PROBAB, 75.7
omnino necellariis, qua camen grauissimas ac pene insus
perabiles pariuntur disticultates: ac proinde contra illao
stant, e ab carum astensu, removene; rationes probabi.
lissimae, id est forcillima, qua nos euidenris cognitionis ex
pertes rrsene, ee pene cogune ad dissentiendum. FrgO si
rario probabilis, idem st cum rarione rectâ, prudence ee
cura, e si liceat illam sequi, Palua conscienriâ, nulli pecca-
c0, aut periculo erit obnoxius, quilquis dininitarem, pro-
videntiam, negauerit: nec porest quidquam huic argu-
mento opponi cuidentius aut firmius, regula a nobis con-
Hicurâ, nempe, e duabus opinionibus, paris, auc inaqualis
probabilitaris, eam sequendam esse, qua honecto, ee ofi-
eio Faueat, qua magis consentanea lic, recto appericui, quae
longius ablic a periculo peccati. Si hanc regulam collas,
re lolent Probabilictae, nihil in rica humana, aut Christiana,
superest certum, omnia licent, quod cuidentius demon
strabo, returaris aduerlariorum Colutionibus.
PARA OR APHYS PRtMYS.
Refellunur tres aduersariorum responsiones.
CThaecargumenta, contra prouidenciam, religionem,
Dacc. Ouamlibet difficilia, dicas cum Stubrochio, proba-
biliora videri, non esse; vel cum P. Fabri, esle probabi-
lia probabilirer, e speculatiue, non certo _ PrudenteF,
rel cum Caxamuele, nec probabilia quidem ese, led ad
Cummum dubia, ex lenibus coniecturis; reuera hi omnes
auchoresludune verbis, e euidentistimam, nesant, expli-
catam a nobisrarionem probabilitaris, qua nec cerrius,
nec rerius deffiniri pocest, quam per rim illam impulsi-
uam, ad rei sibi substrarxe, assensum Formidololum, mentis
nociriae euidentis expertis. Fa rero admilta probabilitatis
deftinitione, tres aduerlariorum respontiones, a nobis ad-
hiberi possune, posito nostro principio inconcusto, ex opi-
nionibus probabilibus, turiorem ellecligendam, ec proba-
bilicarem eoro genere diverlam à securitate; iis duobus
consticutisreuera, bona e lana menti, leuia sunt. e in
speciem non re ipla, multo minus prudenter de cuto, pro-
babilia, quacunquenos dimouent, a Paniori pro lalure, pro
otticio, opinione. Sed Caramueli, Scubrochio, ec iltis

## Folio 238 — 1672256038:0318
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000318.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DFSP. TI. SECZ. IV
quihaec duo principia negant, non possinenon esse, ne dui
cam probabilia, sed etiam insuverabilia, huiusmodi arou-
menta: quia probabile, re demonstratum est, polcum est,
in ri impellence, ad sui assensum, mencem, qua illius reri-
catem, non est asecura cognitione cuidenti: ea verocq
rentfere omnes, e illi maxime, qui probabilicarem idem
PutanE, ac Sccuritarem, de vericarem vircualem. Onoigi-
cur eos deducit haec resula: Veasserane; licica elle, quae-
cunque genera scelerum, ex illa rirtuali, quam rocant,
vericare profecta; relpraecer probabilitateim, aut praeter
cuidentiam rerum (quam sibi inconcessam Fatentur) de
vene aliquod principium immobile latuere, quo sictant,
huinlmodi colluniem impiecacum ec criminum; quale est
noltrum, vel dene aliud; quo tor, ee cantis malis, me-
deri possinc.
Vim huius aroumenti, ee nostrae regulae inconculsam
vericarem illustrare placet, exemplo erudito, recenti, et
remihi ridetur ad rem noltram aptiore, quod a contrario
repetatur. Cum omnium hominum; communis de liber-
care norio; ica indifferentix, seu Facultati ad verumlibet,
COnRexa SIE, re nulla censeatur libertas voluntaris, nisi sII,
aut lemper compos tuerit porestatis, in reramque partem,
ad libitum Aexilis; hinc factum es, re antiqui ee recentio-
res Theologi, nostris actibus, re luam libertarem rindi-
cent, rel sinoulis, hanc necellariam indifterentiam, con-
cendant inelle, rel contusiant ad stacum innocentia, quo
plena, etiam ex Caluino, roluntas, huinsmodi Facultare
Pollebat: alii vero rati hoc pertusium remorius esse, nec
commode posse reperi, a principio adeo lonse polito;
nostrorum actuum liberiarem, Ceu indifferentiam, statue-
runc, oratiam ad orandum in reranque parcem reclati-
dem, seu sufficiencem, qua postimus dilisenciores esse, aue
neoligentiores, ad gratiam efficacem perendam natura
Eua, quam putant ex Angustino, necellariam ad singulos,
ricae Chriltiana actus.
Ista à me relata (uNE, nOn ve melim, de hac CONFrO-
versia sranissima, sen sum aperiam (opporcunioriad hoc
alias locus erit) Ced re quaestionem subiectam, nihilo mi-
nus alterâ grauem, e disticilem, illustrarem. Neque enim
puco, minus anxia indasine, opus esse, ad sistendum, de
cohibencum, rasum ec laxistimum, probabilicatis rum

## Folio 239 — 1672256038:0319
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000319.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
FII. CLASS, ARO. PX MALIS LAR E PROBAB, 239
ne in omnia scelerum genera, dc in apertum acheismune
Protumpac, quam ea qua olim lanctos Parres, Collicitos
habuie, ec hodie etiam Theologos exercet, in vindicanda
voluncati libertare, de liberrari indifferentia ad verumlibet.
Hlocmeliori forre consilio e animo, quam felici euentu-
muleis centacum est. Ouidam volune, cohibendum esta
rum probabilicatis, cum imminet damnum alienum, ret
nostrum; quod inenitabile purane, ex laxiori opinione
cum agitur de rebus, necelsitare medii ad finem rlcimum:
vel quemcunque honectum consequendum. Sed rix porest
occludi, quam Probabilista lacissimam relerarune, ad omne
impiecarum, e scelerum genus, ria ec porca, nisi opinio-
num rui, aur potinslicentia; eres praeleribaus MCcaS,
eria opponamus claustra, a veri studio, re veriores; a MCTIL
Deccari, re cutiores qua lesi Favent; a desiderio rita Xeter-
na, re seligamus, quae efficaciora, ec cerriora prabene
media, quibus tinem rlcimum, qua homines, de Chri-
Atiani, vel proprium, e lingularem, iuxta diversa viex
humana oftcia, qua Ludices, qua Medici, ecc. Consequen-
ter quisquis ab immoro illo cardine, ee Fundamento re-
cedet, circumferatur necesse est, omni rento probabilica-
ris, id est, Fal(ae et Periculolae doctrina.
PAR AOR A PAYS SECYNDVS.
Refellitur altera Caramnelis responsio; ad idem
arcumentum.
TODEM argumento, aliud refeslitur Caramuelis reLL
Lponsum, quod singulis paginis repetie, ec in co ponie
sux cause praesidium. Distinouit cerricudinem Formalem
mentis, ab obiectiuâ; et licet nihil cerri habeat res, de qu’a
opinamur, (et hoc rocat defectum certicudinis obiectiux)
Possum camen mihi asciscere, certicudinem Formalem, seu
indicium hoc rarum, apud me consticuere; inceorum mihi
elt Calua conscientia, ec cura lalure, quamlibet opinionem
probabilem sequi, eam que in ricae regulam, mihi allumere.
Sedearesexio mencis lupra probabilicarem, rnde aduer-
larii reperunt prudentia dictamen certum, ad qualcum-
que actiones humanas, PluribUS AFBUMLEHEIS im PG NacuId

## Folio 240 — 1672256038:0320
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000320.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
2+0
DESD. IL. SECT. IV.
es: e ex modo dictis porest euidentius, et ralidius con
einci, commencicia esle illa cercitudo Formalis, cui nulla
obiectina respondeat; nihilque differre à Spiritu priuato
haerericorum, inde omnes hius saeculi haereles promana-
runc. Verumque breui demonstio.
Ec primum quideni, hoc argumento, ex Cuperioribus
repeciro, de re probabili possumus duos conceptus forma-
les diltinouere, seu duo indicia efformare; rnum de pro-
babilitare, alcerum de recitare rei, ipsius probabilitari
subiecta. Primum iudicium certum est; e cuidens, nec
DeOrepugnat: Quandoquidem vider probabilicarem seis
id estrim; qua monere porest ad lui assensum; mentem
ionorantia laborantem; alcerum iudicium Formidolosum
elt. Primum accinsit; e quali lambie probabilicatem,
nec quidquam repuonat, cam agnolcere in reraque par-
ee concradictoria; alcerum illabitur in rem, ee assentieur
rni parti contradiecorix; repuonat autem reramque opi-
nari veram, sicur pluribus elegantissime demonstrat D:
Faonanus numero 130. Sed quidquid sit de alcerurro iudi
cio, Ceu probabilicaris, scu reritatis rei; verique respondet
concepius obiectiuus: Fg0 merum tiomentum est Cara.
imuelis, dari cerricudinem Formalem; qua ad nullam obie:
etiuam reFeTAEUE.
Probatur secunda pars argumenti seu minor: probabi-
licas objectiua nihil aliud est, quam vis rei, de qua opi
nandum est, impellens mentem suiignaram, ad assensum
de se Formidotolum, et R eliciatur hic altensus, habet reri-
cacem obiectinam sibi connenientem, nempe rei natu-
tam, quatenus coonoscibilis est, per media non necessa.
Fia. Fr∞Oreerque conceptus, scu certitudo Formalis; sive
de probabilicare; sive de reritare rei, habet obiectiuam,
quae illi ex aduerso respondeat: ac proinde, commenticia
est huiulmodi cerrirudo Formalis, quae ad obiectiuam
nOn referatUE. TIlustrari porest aroumentum; exemplo
luculentissimo. Nesabisne Deo; quod homini concedis.:
vel quod ipsi repurnarribi altumes: at ne Deus quidem,
dere ovinabili iudicium cercum habet, nisi ex cuidenti, de
certa, sei probabilitare, scu ex ri, quam potest exerere,
non quidem in Deum, sed in incellectum ionorantia la-
Borancemi. Vnde rero carepuonantia existie, nili quod
iudicium nullum stare Possit, nili luo obiecto assentiat:
SIC

## Folio 241 — 1672256038:0321
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000321.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
YIT CLASS.ARO, EX HEALIS. LARE DRODAB. 24F
Sic enim arguo, vel illa certicudo Formalis, est consona
obiecto probabili, cum luis mocinis sumpto, vel est disto-
na d distentanea, si primum alseras ergo rerobique adest
certicudo indicii de obiecti, si dicas esse dissonum ab obie.
eto, ersotallum eA iudicium, quandoquidem vera certi-
tudo non porelt ltare, dissentienre indicio, a re de qu’a
iudicamus. Sed quid opus; cempus cerere, in probandâ re
communi, omnium sensu comverrissima: Ouid enim cer:
rius, aur euidentius, quam rericarem positam esle in Con-
venientia iudicii cum se cornita:
Sed instat Caramvel, nihil recat de re probabili dari
Tudicium certum, quale est istud: licirum cst, de pium co-
lere, et credere immaculatam Conceptionem Deipara: nC-
que enim haec propolirio lancita decreris Pontificiis, nC-
sari porest citra haerelim, licet sic de re nec renelatâ, nec
revelaris necellaria, (ed tantum probabiliconsecucione con-
nexa. Addere porerat, instantiam ralidiorem, de dubiae
Formae, aut materia baptismi, indubitaco rtu, s necesta-
rius siC, ad auerrendam damnationem moribundi, cui non
suppecie aliud remedinm, praerer lavacrum aquae dubix:
Sed huinsmodi aronmencationes non minus Fallaces Cunt;
quam ipla Falsa sic alsertio. Duis enim non rideat, re-
ricarem Formalem huiusmodi proposicionum, licirur est
baptismus, cum aqua dubia, ad salorem morituri necessa-
rius, licita est pietas, in probabilem Conceptionem Deipara;
non carere lua veritare objectiua, reperenda a principiis
e regulis cerris, ec indubitatis, qualis est de baprismo,
conferendum esse, qua hieri porest, ee exisit Calus homi-
num, quorum causa instirutus est: ec quond alteram pro-
posirionem, haec superius explicata rericas, Fcclesix 
Tummis Pontificibus a Christo collatam Faculcarem. Cuis
locis, incer revelara, vel reuelaris neceltario, auc probabi-
liter, connera reponere, quae ad illas sedes reuocant Piris
decretis, atqui Deipara Conceprionem immaculacam, ad
certiam classem repoluerunt credendorum: ergo quisquis
negaret, de haereli rehementer esset suspectus, non quod
negaret, cem cantum probabilem, led quod dubitaret, de
cerra hde, nimirum de Ecclehiae auccoritare, emersenria cir-
careligionem dubis dirimendi, rana eltisitur haec aesu-
mencario, ee commencitia resitas Formalis ad nullam ob.
jectiuam compatata.

## Folio 242 — 1672256038:0322
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000322.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
2
Dest. II. SFCF, IV
Tine rero concluds; quod sccundo loco demon.
strandum susceperamus; Ilxrericorum huius cemporis
sub illa commenciria cerricudine; errores omneslatere, dt
contineri. Nam a certa, de rera indicia sint, de quacun-
que re objectine nec BOna, NCC VCTA, neC CertA; qui raN-
dem actus fucuri Cunc, mali, Fals, de prohibiti, cum illo-
rum seu bonitas, leu maliria hauriatur, iuxca communem
hominum senlum, ex convenientiâ; ad res objectiue bo-
nas, aut fallas, aut ab illis dissentione, cuius nullam, rule
Caramvel, haberi rationem cum latuit, Colutam certitu
dinem ab objectiuâ quacumque: Nonne haec elt germa-
nissima, Hlarecicorum nostri saeculi, haerelis, auc porius
omnium haerelum origo: In hoc polica, quod de Cua la-
luce, de praedestinatione, de omnium dogmatum Aidei re-
ricacibus, cerram, reram que le habere perluationem lo-
sientur, non à Fraditione, vel Scripturâ, nec ab rllo ce
Stimonio, quod aliis pareat, sed a priuaro Spiritu, rix ip.
Si(CE nOtO; qua fidem indubicatam ingenerat, le, ipla-
inet perluasione, heri iustos, electos in grariâ constantes,
aqua nequeane rinquam excidere. Ergo cum Caramuelo
obcendunt, cerricudinem Formalem, quae careat objecti.
dia, ad quam referatur.
TTanc Hxreticorum insaniam, quam libet obscuram de
caliginolam, omnium oculis fuhiicio, hoc ex penitiori
Philosophia repetito exemplo. Commune ettatum est, Au-
dustino e Philolopho Authoribus, ex objecto et porentiâ,
quasi ex riri, e fcemina connubio, signi nociciam, relu-
ei Cobolem similem objecto, quod maris rices obic: hoc
comune est omnium senluum ee menris opcrationibus, led
aperrius est de oculi risione: ad eam nam que eliciendam,
experimur, opus esse, duplici lumine, innato rno ipsi po-
centia visiux, aleero rei videndae oftuso. Primum est esti-
ciens rilionis causa, non risa, sed ommino inaspectabilis,
_ ab obrutu oculorum subducta: aliud est res vila, ee rarto
videndi corpora colorata. Fodem prorlus ordine, mens
ad incellisendum, duplici eget lumine, de principio, igno-
corno, eticience tamen coonitionis; noco altero et For-
mali, ve rocane, rarione coonolcendi. Ad primum genus
duminis, seu principiorum, perrinent ipla facultas incelli-
sendi, species, quas rocamus impressas, habitus, seu Atudio
semparari, scu Dei dono infuse, quatis est Eides, principium

## Folio 243 — 1672256038:0323
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000323.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TII. CLASS, ARO. FX MTAEIS LAXX PROB, 242
fornicionis omnino ignorum, quo eamen mens perfici
ruc ad cornitionem: Secundo genere principiorum, qua
noca generant noririam, continentur moriua e aroumen-
ea, quae nos proinnaca rireure; 2d assensum rei inducune
Formidolotum, si probabilia sint, rel certum e necellarium,
si cuidentiam habeant. Hlaec rero postrema principia quis
non rideat a prioribus, hoc maxime differre, sicut lumen
externum objecti, ab innaro oculi, quod sic res rila e co-
onita, e simut catio videndi, aliud verosIE, nOn cornica
ratio cognoscendi: Hloc exemplo visendam lubiicicimus
deceptionem Caramnelis, ec insaniam Ilareticorum hu-
sus saeculi. Neque enim diverla reriusque origo, inde om-
nino repecenda, quod illa duo genera principiorum de lu-
minum, perinde ad menris, sicut ad oculi operationes ne-
cellaria, non Catis accurate distinxerint, caque confude-
rinc: ee cum oporreac junctim risionem, ee veram incelle.
ctionem efficere, nec poslent dissentire citra CrrOTeM, aue
deceptionem mentis, illi sejunsune huiulmodi lumina
principia dividune, rel puonancia incer se e discordia Fa-
ciune. Ouid vero ex illa dissolutione ac distonanciâ, non
Possic errorum nasei, cum huiusmodi luminum connenien-
eia, veritas constet. Sed novo paradoxo, Caramuel dari
Ratuic, cerricudinem ec veritarem Formalem, quae objecti-
ad careat; nec ab vilo moriuo, aut principio, quod dici-
mus cornitum ee rationem cognoscendi, sed a principio
InCOSNITO RCPCTAEuT. Reijeitur tractaru de Ade, Molinx
opinio qua objectum Formale Adei, Paltem ex Parte.
constituie ipsummet sidei lumen incognitum, id que dis-
plicet Theologis, quod accedat ad errorem Hlarecico-
tum, qui sux fidei cerricudinem, in nulla moriua ex-
terna Scriptura, Fradicionis, sed in ipLaMMCE A.
dem; quam primo generi principiorum innotorum repo
suimus, in eorum retundant; relim doceatnos C’aramniet,
quid illi discriminis incercedat a Calminictis, dum cextitu-
dinem, et vericacem Formalem a nullo medio cornico; id
est a nullâ cerricdine objectiua repetir; Ouid reronon li-
ceat, errorum ee impierarum comminisci, si Cemel consti-
cura sic huiusmodi cerricuco, in nullum moriuum, aus
Principium conirum refundenda, sed a principio rel in-
cognito, rel quod pejus. est nullo hourienda. Flic silto
cursum argumenti, quia non rideo, qua pATEC CNATUITUS HE

## Folio 244 — 1672256038:0324
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000324.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
DESD. II. SFOT. IV.
aduclam e scat PDIcCaturus. Ouare ad alia aPSu
menca accedo.
ARPFOYEVS SEOYHOVO.
Collicuntur aliquot arcumenta à posteriori, pro de-
lectu tuta opinionis.
V0D peaemisimus aroumentum axriculo superiori,
est quali lemen copiosssimae segetis, plurium, ictius
Terriae classis, pro delectu cuex opinionis, argumentorum:
ea nospaucis pexstrinsemus, ec aliquod illis addemus ro-
BUF.
P A R A GR A PFTVS PR FM V S.
Sumn dis duodecim argumentorum, ex
D. Fagnano.
V ae ab ablurdis, concra regulam Probabilistarum;
colligit D. Fagnanus, argumenta duodecim à nume.
r0 292. VIque ad numerum 340. a pasina 87. v (que ad pa.
sinam 104. Plura ac tere omnia accisimus, sectione supe-
riori. Sed re dicta illustremus, addamus etiam ec aliqua ma-
oni momenti, omilta rel obscurius explicata; rno argu-
mento complectar duodecim fundamenta D. Pagnani:
Tanca necessicare astringuntur Medici, Iudices, Sacra-
mencorum Ministri, Confellarii, Principes, ee omnes
rniversim homines e Chrictiani, quarenus ratione, aucfi-
de, rivunt, ad inquirendam ec deligendam opinionem tu-
riorem, quae rel luader media, tini consequendo efficacio-
ra, vel peccaca amovet, quae Ani comparando LuINE II-
Dedimenca; re si hanc curam ex electionem neglionne, euer-
cantur omnia viea humanae _ Christianae oficia: ergO
timenda est de cauenda regula illa probabilicaris, ex qua
EOT mala na(CUNEUK.
Oeclaracur ris huius aroumenei, cum viexe humana d
Christiana instieutio in hoc polica sic, re lingula suum sibi
finem consticuane, re homo, et Christianus Deum consequi,
illoque frui, iudices authoricare publica, Cuum cuique ius
sErHaTC, Mecisi CUTate, de sestiruerE inCOLUITATeM COF.
44

## Folio 245 — 1672256038:0325
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000325.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
YII. CEASS, ARO, PX MALIS L AX E PROB, 245
poris, aliique bonum sibi aliquod allumane, reluri tinen,
ad quem media reterant, aur pocius seiplos per media,
atque ad id duo curanda sint ee cauenda: primum ammo-
venda impedimenta, ee efficaciora media eligenda, quibus
finem consticurum consequamur; deinde enitendum, ne
noua ad consecutionem finis peccara Peu obstacula ap p0-
nantur: hinc sibi opiniones quae hunc ad finem dirigune,
de incendunt curtum, curas dici, ex duplici capire, Peu res-
pectu ad sinem, rel quatenus media peaescribunt necellaria,
duc efficaciora tini comparando: ret secundo, quatenus ca-
VeNE, nC NOVA DCCCatA COmmIELantuE, quae cursum ad A-
nem, et ad Deum praepediant. Licet rem obscurissimam
nouo ec infoliro rerbo explicare: opiniones quae prohi-
DEHENe DCCCaTU COMIEEatuE, quarenus favent legi, de
rebus ex praecepro ad Calurem necellariis, dicimus tutas
esse negatiue, quia scilicet amoliuntur peccata, quxe nOs à
Deo dc a tine rlcimo, longistime abducunt: opiniones re-
ro, quae consulunt media efficaciora ad lalutem, qualis est
rniocum Ecclesia Cacholica, Sacramentorum rus, de alia
id genus; rocamus cutas positine. Ex duplici ergo capite,
lingulis insticuris peccari porest, si omittantur opiniones
curiores, relnegaciue, quae consulunt lesi contra liberta-
tem, quibus si adhaereas, vel minimae rel eriam nullius
Probabilicaris, nullum incurris peccacum, nullum appo-
nis impedimentum ad Dei consecutionem: vel s omit-
tantur curiores positiue, id est quae rradune media effica-
ciora. Differunt plurimum, haec duo genera opinionum
rutiorum; d mirum Cane est, Caramuelem, alio (que opi-
nionum probabilium cusores, illam vel ionorasse, vel ta-
cuille distinctionem: ec rix ab haresi exculari potes, (1
neges illa duo genera tucarum opinionum, rel nulla exce-
pcione, alleras quamlibet probabilem, reroque generetu-
ram esse: multo enim periculosior est, posiciue quam ne-
saciue cucarum contemprus, ac proinde plus malorum
existit, e timendum est, ex repulsa opinionum poltine
tutarum. Et hoc prudencissimé agnouit Suares, ee nega-
vic, licicam esse; acque hinc facile incelligi porest, in re-
mediorum delectu, peccati ex reroque capite: ex primo.
quidem si dentur remedia, qua probabilius Cunt nocitura
quam proturura: ex secundo eciam, E PracermisIS qua
habentur in prompru, remediis efficacioribus dencur de

## Folio 246 — 1672256038:0326
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000326.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
F5D. II. SECF. IV
biliola s cs Tezare porest, Medicis in id rnum
incumbendum, re Calurem curent, et ad hOC PaTeHE, quae
sunc aptiora remedia, a ne remorentur, redicuram lani-
tatem: Concra primum peceane, rlu debiliorum reme-
diorum, peaetermissis ralidioribus, contra aliud ofticium
agune, si Praebeane ea qux probabilius renena fucura lunt,
quam remedia.
Tlinc cuidencius ett, Miniltros Sacramentorum, de
Contessarios, nisi Caniora dent consilia, et adhibeant For-
mam, ee materiam Sacramentorum securam, grauiter
Peccare, contempru opinionum politine curarum, quas
ratione sui officii, sectari debent, re docet Suares tomo
4. in certiam parcem dispucatione 26. Pect. 6. num. 5. nam
Sacramenta une media, insticurione divina ad Calurem
necellaria, e incerdum non suppecune alia, re paruulis
morituris, qui Colo baprilmo salui esse poltune, sicut adul-
ei, qui eum Pola actririone accedune ad confetionem, ne-
gueunt reniam consequi suorum peccatorum, nisi validâ
absolutione Sacerdoris: plus erso periculi, de mali est, in
re Cacramentaria, timendum, ex repulsa opinionis posici-
ne curioris. Acque hinc facile incellisi pocest, delectu
opinionum minus probabilium, in administratione sacra-
MenEOTUM, PecCari ex veroque capite; nec hoc ridetur
Patis clare distinxisse Mercorus; ideo Anonymus objectio-
ne20. 3. Nodi carpir eius responsionem, ad argumenta
aduerlariorum, a quibus nos Facilius extricare postumus,
Colurione insinuarâ, de concempeu opinionis policiue cu-
rioris, cuius ricium auc damnum, nulla pocest isnorantia
exculari, aut euicari, remox dicemus.
Licet pluries huic dispucationi de curioris opinionis de-
lectu, animum adhibuerim, muleum que impenderim la-
boris _ temporis; ex iam a cribus mensibus inchoaram lu-
cubrationem, huc vsque promouerim; Fateor tamen nihil
hactenno me leoisse, anc occurrisle quod nodum difficulta-
eis apertius dissolueret, distinctione opinionum negati-
ec, aut posicine cutarum, insinvaca multis aliis locis. Sed
brenius e clarius, his verbis ad rem accommodaris, expli
cac2. Fius rim inuicto exemplo ec argumento, de relisio-
num delectu, tuis Lector oculis subiiciam. Demus graris
Caxamneli, quod nunguam hactenus probauie, opinionem
gualemeun que probabilem pro libertate, Xquare aduet

## Folio 247 — 1672256038:0327
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000327.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
TII. CEASS. ARO, EX MALIS LAXEPROD. 247
tam prolese, quoad rim non apponendi impedimenta ad
salurem, seu exculandi a PCCCAtO; NON PUTO FaMEN VI-
quam pares facturum, quoad efficaciam mediorum, Feli-
citari comparanda. Exemplo rem illustremus; inconcustum
est apud omnes Christianos, Fundamentum, rnam celi-
sionem e Eccleliam Cacholicam habere, suilque Aliis
conterre, media ad salutem neceslaria. Demus Cuthera-
num, quem alias induxir Caramuel, Pro (u2 Peet â proba-
bilibus arsumeneis pusnancem, contra Valerium ma-
enum grande decus Capucinorum, ex ignorantia invinci-
li, Ceu ex probabilitate in delectu Ecclesix errare, et reje-
eta Catholica, Lutherana, cni innurrieus est, adhaerere de
immori, hancque pertinaciam, non impucari ad pecca-
cum, neque nouum ad lalurem impedimentum apPOnCTE.
Nullus tamen eo nouitaris, ee audacix progrestus elt, ve
hanc ionorantiam seu probabilitatem, qu’à le exculauie
Lucheranus, ne a sua fectâ descisceret dixerie, illi conferre
documenta, praesidia, remedia ad reniam peccatorum, ad
Palurem aeternam, quxe Catholici copiolsima habene, in
Ecclesa Romana.
Neque enim ad securitacem Paluris, Patis est, a ria iu-
stirix non abduci, sed oporret illam adire, calcare, de A
aberraveris, ad illam renocari. Nec SuFhcit a nOvO DeCCA-
eo abstinere, vel exculari, necesse est eriam reniam obri-
nere antiguorum, si quae admileris, eorumque reatu te-
nearis; parum est denique, qua agis non esse impedimen-
20 ad Talurem, allaborandum eriam est, ex infudandum
illi promonendae. Concedimus sratis quod arsumentis
etlicere, nec ab inviris possent obtinere aduerlarii, qui le-
quitur opinionem pro libertate probabilem, per hoc pre-
cise non abberrare à Cemitâ iustiria, quasinouo inducto
DecCatO: PutanEne, vel ausi lunt rnquam alterere nos Cola
probabilicare duce caelum conscendere ex ad Deum Ferri:
Ouandognidem ex Arriasa in Acheismum, ex Caramuele
in Polrcheilmum, ec in omne scelerum genus, non Polum
singulares homines, sed nationes toras opinio probabilis
abripere poruit. Frgo quamnis à via iustirix non abducac
opinio probabilis posiciue per le e praecile, cerce ad illem
non deducit, quod camen, nemo nisi Acheus nesabit, ad
securitarem aut cosecutionem Caluris non esse necectarium.
Deinde, ersi concedamus, probabilicare nOUA PECEaE
lii

## Folio 248 — 1672256038:0328
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000328.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
2
DESD. TI. SFCF. IV
impediri, quis dixerie, sufficere abolendis peccatis, quorum
siS reus apud Deum: rlcimo candem, licet admicteremus
hanc probabilicarem, non de le, nouo de policiuo elle im-
pedimento; ad rlcimum finem consequendum; led à nul-
10 audini hactenus scripeum, auc dictum, probabilicarem
Dro libertare, luppedirare rires, auxilia, ad perseueran-
tiam in innocentia, vel ad comparandum finem rleimum
e merendam felicitarem: ergo nulla opinio probabilis,
nec torum genus opinionum pro libereare, sutticir ad le-
curirarem laluris, postposica e omilsa opinione rura posi
ciue: quia nequit deducere ad viam iustitix, delere pecca
ca praeterita, rim conterre merendi de consequendi felici
catem aternam; jua tamen necellaria esle concendimus,
ad securicarem Caluris.
Demus Caluini cruditionem, Caninam facundiam.
eloquentia Fulliana similem, de qua nonnullus scribit: EC
Patium Latio destruit Eloguio, perluasisse probabilicer
Suis asseclis e discipulis, Christianum (olâ fide in Christum,
qua eius merita sibi rindicar, iultum e Caluum Reri, ac
Proinde ad reniam peccatorum, reliusticiae incrementum,
nihil opus esse meritis operum ex gracia, neque Sacriti.
cio Misa, neque Corpore Chrilti reipsa sub speciebus
recepto, neque ordinatione Ministrorum Ecclesix, neque
Confestione auE AbColurione Sacramencali: exculentur
Caluinista a peccaro, S Pacro non incersine, quod illis me
ra superstirio ec idololatria est, Si abhorreane à Chrilinare
Confirmationis, ab Absolurione Sacramentali, aliisque
Sacramentis, tanquam a Cacrilegiis, si indulgentias con-
cemmane, quali nundinationes prophanas: putalne ex hac
ienorantia, aut probabilicace quacunque, eos colligere
Fructus, quos, pii percipiunt ex huiulmodi Sacraentis,
rimque e etficaciam, apud illos supplere huiusmodi per-
fuasionem, qua (ola fidc se Crluandos credunt: HIOc ta
men necelsarium est 2d securirarem Caluris, quam Cola
Probabili opinione, contendie Caramuel haberi plenam.
Ouid ad ilta responturus sit nescio, ea tamen quae aAumO,
videntur mihi adeo necellaria, re ejuranda sic illi, quam
cor libris propuonanie securitas ad salutem, ex opinione
prolibertare probabili, vel concedenda Falla illa ec impia
quae inde apertâ consecurione deducimus, si probabiles pro
libertare opiniones, aquet nesarive de politiue cuTis

## Folio 249 — 1672256038:0329
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000329.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TII. CLASS, ARO, EX MALIS LAXSE PROBAB, 245
Ad consirmandum hOC POStLCMLUML AEBUMENEUM, COn-
FerE D. Pagnan. trigelimum quartum Fundameneum, ir ir2
subeilicare, de crudirione explicatum; incredibile est homi-
niconcessam à Deolicentiam, qua placuerir sequendi dua-
rum opinionum, inter se pugnancium. Idem argumen-
cum de religione, non minus apertum, e efticacius quan
de opinione regeri pocest, cum rerique communem pro-
babilicaris carionem concedat Caramvel, sc aliunde disi-
deane oppolitionum maxima, quam concradictoriam vo-
camus, necelle est, illarum rnam in le veram esse, alteram
verotalsam, et a Deo distincte coonosci, eninam veritas
auc falliras insir, a nobis rero ex consenita calixine ignora-
si: hoctamen, cerro constare alterutram esse Fallam, cum
veramque veram esse repugnet opinionem aut religio-
nem, ec ad lalurem idoneam, necellario consequitur, cos
qui reram que consulunt, nullo discrimine verioris, e tu-
cioris, Falsum suadere, sicur qui e duobus poculisruum
reneno infecit, obductis oculis, aut oblitus, cuinam rirus
miscuerit, s verum que sumat, non porest dubirare quin
renenum sic haucturus. Pea qui veramgue ParteIM PTOPO-
sicionum e opinionum contradictoriarum, putar secu-
tam, ee cutam esse, certus est, Fallum ec matum aliqua par-
ce larere, licetignoret quo loco (c: inde infere FagnanuS,
non licere aduocato, rerique parti parrocinari, quia certus
estrni falstarem inelle, ac proinde se iniquam causam de-
tenturum si rerique adlt. Inde etiam ex Silueltro retere
nouam illam doctrinam, qux nullo dilcrimine Hucuet,
veramque partem securam elle, quamuis altera necellario
sicFalla, alienam esse prorlus a Deo, quod non possit esse
rila rarione auchor Falsicaris, neque ad illam materialiter,
aucformaliter inducere, cum sE iplamet veritaS. PFOKTUS
erudira ee subrilis arsumentario, non minus Capiento, et
retigiolo, quam docto auchore digna. Ouid si addas huic
arsumento nostram obseruationem, ee distinctionem, de
adiunsas, nunqua pari Deum contradictorias Xguo macte
puenare, re Facileagnoscunt omnes, nist qui volune de
cipa de perire; siona indubitaca rerioris, aut certe Canioris,
quae scilicet rura sir altero genere opinionum cutaru, aUE
riroque: etsi reriori minus probabilem, negariue a positi-
ve cutiori ancexonas aduerlam; neseio qua rarione apud
Deum, de probos, exculate Possis, adeo praeposterum in

## Folio 250 — 1672256038:0330
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000330.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
2sc
dicium, cum non tolum de aliqua opinione singulari, sed
decora relivione agitur, qua quamlibet probabilissc, det
Fendi nequie recuca, nili cum aperca pernicie rera relioio-
nis, ee cum licentia impune protirendi quamcunque Fal-
TaM2.
Eadem deducie absurda Nercorus duobus certix parris
Superioribus articulis, quarum summam hic appono, in
graciam illorum, qui hiuc erudicum ee pium auchorem
non legerunt, dignum Cane qui legatur, maxime eo loci
ob lingularem doctrinam, quam nos alio genere argumen-
rorum contirinatum imus. Aduerlarii perpecuo nobis, ob.
diciunt Tansenisimum, nec vilo loco probane, nos illius
conscios esle. Mulco magis in promprunobis elt, demon-
Strare ex illorum principiis omines religiones curo, aut (al-
cem licire promiscuas esse, de propius, lua illa regulâ acce-
dere ad Caministas, Fuangelicae teris corrupcelâ, non
dissimili, ab ea quam moliri sunc hxrerici; huius Christi
Lententia, Tugum meum suaue est (5 onus meum leve.
Communis antiguorum Parrum interprecatio, quam
luculenter prolequitur Beliarminus, controuertia de leois
_ Fuangelii differentiâ, habet legem à Christo latam, dici
lene onus, e inoum luaue, quod non lolum sic lex iubens,
Sed etiam iuvans (re elesanter, et acute loquitur Augusti-
nuS) necmore legis antiquae praecipiac tantum, sed praece.
Peo adjungat gratiam, ee vires etlicacissimas, quibus lex
impleatur, per charicacem diffulam in cordibus nostris,
eC.
Sed alio (en (_ HXC VerBA InFCFPFCTANtT, aut poriuSCOF.
cumpune Caluinistae, iusum legis quamlibet grave ee into-
derandum sit, lenisimum esse Christiano electo, quod,
quamuis pexecepta nesligat, de toro vicae cursu ab illis re-
cedat, nihil ad culpam, multoque minus ad poenam illi
impurabitur, singulari meritorum Christi beneticio, qui
Deccaranoltra, nec impedio, nec rollit, sed regit, eorum-
oue, nostri causa, poenas dedit, re impune nos ea admit-
reremus. FIaec elt Caluiniltarum commentario aperte hx-
retica, non dico aduexlarios eadem sentire, led illis non
distimilia, ex aliquâ eriam rarione nihilo meliora. Nam
2d minus harecici, qux contra legem quacunque ratione
SianE, Deccara eNE FaTENEUE, _ Si quas merentur, non sinc
facuri paenas acertres accepcum reterunt Christo, et vo
220 22. dCC1. LV.

## Folio 251 — 1672256038:0331
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000331.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TII. CEASS.LLACCA MALIS LAXAE PROBAB, 258
lunc in Colidum, ese meritorum ejus fructum, acque ica
leue effici iusum, e onus Christi, non gratia, qua Feracur
e impleatur Forrianimo, sed qua, culpae quibus riolatur
quamlibet graves, non sint illis Fcaudi, ee damnationi Fu-
curae, idque mericis Christi impurane, cum grati animi (-
gnificatione. Caramvel vero, nos simile, aut maius bene-
ficium debere pucat industrix sux, aliorum que Theolog0-
rum, qui nouas quotidie probabiles, ee cutas opiniones in-
ducune, quae nos a legis ingo, nec solum à poena, sed
eriam ab omni culpâ, in legem admilsâ, eximunt.
Vixrila legis pars est, cuius adeo aperrus sic sensus, quin
multis implexa sic disticultatibus, rariis coniecturis parcat,
e Sic inter Theologos controverla, ac proinde subiecta
opinionibus puonancibus, hinc prolegis auchoritate, inde
Pronoltra liberraris inre, re quam placuerie, liberum sie
e curum lectari. Ft hinc contendunc heri ingum Christi
leve, ex ignorantia sensus germani, e lesicimi legis, de ex
Probabilicare opinionum, qua insum lesis minuune, im-
mo cum nullus sic probabilicacum finis, cum singulis die-
bus noux emersant, rim legis eleuent, de parum abest,
quinin cocum collane: quodisieur, ab impucarione meri-
corum Christi, Calminista aliqua relisionis specie erahunt.
lenamen legis _ Peccarorum, à Probabilitare repetune ad-
verlarii, minus quidem aperro errore, nec hactenus ab FC.
clesia damnaro, led haud scio, an minori periculo, Caluris
animarum, e legis concempeu. Addo, non minus hanc
cecentiorum Theologorum incerprecacionem, de inso le
sis diminuro, nonam esse, quam impucationem a me-
riris Christi REDCTICAML, Qua LE MUMIUNE RATCHCI, COHCLA
legis acculationes.
Narrac Pcripror eruditus, indicem nelcio quem, incet
lerendum iuris libros, siqua occurrerent dissidentes au-
chorum sententix (quxe vix riloloco delune) Colicum ad
marsinem libri haec rerba ad feribere nota casum pro amico.
Hunc cuilibet, conscientia larioris, homini permitree
Caramvel imitari, re quodproamico, iudex annocabat,
licere sibi, Caluo iure, concedat, lui, rel amicorum causa,
recalus culerie, rurpanda reponere luis cabulis. Dileri-
men hoc solum est, inter Theolosix e Turiscontulcos,
quod d iltis, rnius quam libet doctissimi, auchoriras impar
sic, in commencandistominum lesibus, opinioni prob:

## Folio 252 — 1672256038:0332
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000332.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
252
DTSD. II. SECT. IV.
Bili e cuca seabisenaa, saeo Papiniani, Turilconsuleorum
doctissimi, privara sencencia, apud Imperacores, dubita-
cionis, non opinionis, nomen dc rim habet. At Theologi,
in legem dininam plus sibi arrogane authoritaris, quam
in Imperatorias Turisconsultis concedatur. Vnius sustragio.
olim non Columignoca, led eriam dammata opinio proba-
babilis AE ex cura: quid verohac regula ad lanciendas opi.
niones constitura, Caluum ex certum lupererit, ex legi.
bus dininis, cum rix vila sit, adeo ablona a decorta inter.
precatio, cui aliquor Authores non patrocinentur; de in id
ruum acrenti sint plures, aeque in eo induseriam ec glo
riam POnanE, renouas opiniones cuclant, et inter proba
Biles FepONanE:
Fianc corruptelam lesum divinarum iam inductam, in
numeris probac exemplis D. Faonanus, aliqua eriam ad-
dit P. MCECOLUS aEF. 2. Futura, rbi primum alicui Fheolo-
gorum risum fuerie. Si matrimonium indissolubile (I,
vnius prolis educandae causa, re cum Diuo Thoma docent
Theolori; quid ni dicet aliquis probabilitacum detentor.
dissoluetur marrimmonium sterile, cui proles, rnica indisso-
lubilis rinculi causa, desit Si praefecto locieratis politica,
jus st ricx ec mortis in lubditos; cur idem juris neges prx-
Fecto Familixe parri in Ailios, riro in rxorem adulceram:
Alia habet exempla P. Mercorus huiulmodi probabilium
consecutionum, quae si in opinionum tutarum ordinem
reFerantuE, rnius Doctoris Cuftragio, iugum Christi le
uius cuadet hac arre Theologorum, quam Caluinistarum
imputatione, atque idem inde Fructus exister, nempe ruI
na, dc pene concemptus Fuanselica leois, tum apud Chri
ltianos, cam apud alienirenas ec hecerodoxos: neque enim
induci postine, huiulmodi distidentes opiniones, (incgra-
ui Ccandalo, ve mulris probar D. Faonanus Fundamento 31.
Ouid enim recac, inguir, cum de matrimonio raro dislen-
eiant Doctores, quin rxore aliquo tempore reatur quis,
lecririma ex aliquoc Doctorum opinione, quandiu placue
ric, e cum illius cadere cum caeperit abiiciat re concubi
nam ex aliorum sententia, ec nouum incar marrimonium
Non ita Baldus, qui distentionem opinionum ratS tI-
Dem Doctori, abstinuie à quaectione dirimenda, de qua
Tuspicabacur otim consulcoribus se respondisse, nec OcCUF.
rebat carca, cui Cuum consilium in scriplerat, unde iden,

## Folio 253 — 1672256038:0333
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000333.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
TII. CLASS. ARO. EX MALES LAXA PROBAB, 254
sicer permittar reo optare iudicem propicium, non tamen
paricur rnquam in recamque parrem claudicare. Plura his
Timilia, dissidentium ovinionum, exempla, pFOFCEE D. Fa.
snanus, qua nemo, inquie, inficiabitur esse absurda, (can-
dalosa e ricanda,
Non distimile superioribus est argumentum 26. Funda-
menti ab absurdo 8. ee pernicie iurium EccleliX: si quae
enim occurrar controuersia de immunitacibus Ecclesracti.
cis, non decrune Theologigrarix secularis, quam verita-
tis, e Caluris Audiosiores, qui adulentur principibus; de
quamlibet inigua obcendane contra Ecclesiam, legitima
esse, aut ad minus probabilicare non deltitui, ac fubinde
curo posseambiri pertuadeant.
Probabilitas nimia e etraenis, qualem, PEateF C aTa-
muelem, pauci, id est ad Cummum, quod (ciam quatLOE
distendune, Tamburinus, Sancius, Palcaligus, dc Forre
Diana; curbinisimilis, nulli rei parcie, ee sibi ipsi noxia
elt, de exirialis: paric enim ignauiam ee locordiam (VF37.
Fundamento ab ablurdo nono probat D. FaGIanUS) QuX
2 studio omnium disciplinarum recrahie, ne exepta quidem
ipsamet probabilicatum arce. Nam prae cereris scientiis,
iuris ee Theolooix moralis doctrina contemprum, aut
ignorantiam inducie; quam camen anciqui alio lonse aniu
mo, quam recentiores eractabant.
Equidem Dinus Thomas opusculi 73. de rluris, praetatio.
ne, invocat Capientiam, ne se errare permittar, in pericu-
lum sux animae, ee laqueum aliorum, monetque periculi,
quod impendet a controuerhis moralibus, si diverla Cen-
camus, e opinemur, maxime de his qua perriment ad iuu
Hiciam commucatiuam.
Ach obrineat regula probabiliratis, Frustra improbo la-
bore consumimur, in rericate indasanda: vel enim qua
sionis Facilis est e obuia enodatio, rel ardua est et sFanI-
bushinc inde intricaca difficulratibus, sed nihil opus Itu-
dio, si in prompeu sit Colurio, muleo minus necellaria cst
lononindaoine, si obscura e difticilis Hc, quia inde con-
sat probabilem esse verinque, id elt, orauibus obseltam
difticulcaribus, e tulcam arsumentis, ac proinde, reriulris
liberam, et ruram esse electionem.

## Folio 254 — 1672256038:0334
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000334.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
15F. II. SFCL. IV
P AR ABR APHYS SFCNHDTSi
Superiorum arcumeniorum summa, quibus alia
1
adduntur eiusdem generis a posteriori.
V i plura colligiIIs ex D. MErCOTO _E, D. FagnAnO.
quibus defendendis, a illustrandis, hic latior susce
Deus est, e plura enostris addimus; videmur hâc terria ar-
oumentorum classe, minus expedicâ methodo, quam sy-
perioribus agere: Led Facile eAt, dicta, e quxe dicenda super.
Tune, convenienti ordine disponere, e in grariam lecto-
rum, renocare ad eria capica, quibus lex continetur. Nam
Si Volusiano licuit dicere, qua Augustinus ignoraret, lesi
deese; timeo ne rerius sIc, quae nimix, de estraenis pro-
Babilicaris, corruprelam effugiune, in lese diuina deside-
rari. Si conster ceremoniis, quae de divino culeu CatmunE,
Simoralia praecepta decaloso contenta; habeat in regulam
corius viex humanae, et Christiana, denique, si leges iudi-
ciales complectatur; quibus locieraris humana eranguilli-
eas Fulcitur, eriplici quasi vinculo, officiis Principum, de
Tudicum in subditos, subdicorum in maiores, de mucuis
hominum, rlero citroque praestandis; rix quidquam inta-
ctum, e inceorum relinquie immodica illa probabilicas,
acque ad haec eria capica reuocantur, quae cunque hac section
ne diximus, de quae habet D. Fagnanus 38. 39. 8 40. fundau
ento, ee quas muleis paginis sefert, opiniones nuperas,
ex licencia probabilicarum nacas, aliquam harum erium
dinina legis parrium impecune; del iam ilta sectione de-
monstranimus, religionem, et Fuangelium labetactari,
multis opinionibus probabilibus, quae in dies emergune,
es hoc argumencum, a ruina relisionis, nos fusius prolecus
ei lumus, quam duo nostri auchores. Nec minus infestae
prodcunt lingulis diebus, contra partem moralem legis,
_ ad iIIHA CAPUE FEHOCANEUE, GuAS NOTAE D. FaGNENUS 38.
Fundamenco: mulei inguir a seuera iciuniorum observario
nedesticerunt, audiris opinionibus nostri saeculi Scripto-
rum, qui praecepea iciunii resoluune. Nonnulli à Cuscepto,
occationem peceati proximam deserendi, DFOPOSITO, re-
cellerune, authoricace Doctorum, qui docene, nedum

## Folio 255 — 1672256038:0335
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000335.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TII. CLASS.ARO. EX MALIS LAXE PROBAB. 25C
dicere in ca perseuerare mali occasione, sed in illam vlero
se conicere, alicuius boni spiritualis aur remperarii caula;
hinc aliqui, domi pellicem derinuerune, Theologorum
consilio, qui censent, non esle criciendam, si grave fasti-
dium sis ex illius absentiâ passurus, ec apud ce satueris
impolterum, ce cum illa non peccacurum. Occurrendi
essent illorum authorum libri omnes, recensendis malis
quae importanie Frequens illorum lectio, rnde ex nimis
indulgentia, inducta est incredibilis MOTUM COFTUPEO-
la
Sed nulla pars diuinx legis, graniorem experra est, illa
quae peaecepta complectitur, quae iudicialia rocamus, et
officiis maiorum in subditos, vel subditorum in maiores.
vel parium in pares, guascribus rincnlis locieracem huma-
nam, e pacem ac cranquillitarem publicam fulst ee conti-
net; quia hac. officia, nouis quoridie opinionibus corrum-
puncur, de resoluuntur vincula, cum cuiuscunque rei rario,
integritare constet, quae nihil alieni admirtat, nihil illi de-
sic, aut perear Cui. Vix dici porelt, Guam enOrmiteE PEO-
babilitatum culores peccauerine, luis probabilicatibus,
in haec eria genera officiorum, a nobis explicata.
Cum Regum, Iudicum, et Majorum, cerra esse debeae,
e inera iustas mecas, contenta porestas, Auchores moder-
ni vel praecer Fas, nimium amplifieant e excendune, de
omnino inconcesta illi rindicane, rel legitima, et necesta-
sia collut. Exempla in veramque parcem proterrluculenta,
Sinnichins 5. 409. Concedit Reoibus Sanctius ins bello
repetendi, quod suum minus probabili opinione reputaE
quam quae Favec possidenti: ex quamuis adeo cemerarix opi-
nioni non audeac altenciri Tamburinus, camen probabilem
asserie (ustragio bonorui Authorum. Ouinam vero illisInE,
nocat ad maroinem, Castropalaum e Sanctium; quorum
primus senrentiam retractanit com. r. tract. 6. disp. 5. iis
verbis, Aduerto, te non posse alium; à possessione regni, de
turbare, ex eo quod credas regnum ad re pertinere: nist va-
leas claris probarionibus connincere. ErgO rnus superele
Sanctius, qui parrocinetur adeo pestilenti senrentix, quae
exminimx probabilitatis scincilla, contler bellorum incen-
dia, quibus Aagrent, e pereant ribes, de nationes. Non-
nullietiam, eiusdem probabilicatis minimae argumenco.
dune Princixibus ius in bona subdicorum; ee severa si Sutti

## Folio 256 — 1672256038:0336
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000336.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
25C
DFSD. II. SFCT. TV.
xiac Regibusi, ad occupandas bello ditiones inirimorini
Principum, quidni Pacis idonea sic caula, sectionis, e ad.
dlictionis Asco bonorum quae ad subdicos pertinent:
Sed infida sunt dona et timenda Custragia probabilica-
cum, Fucura exicioiis, in quos conferuntur. Probabilita-
eis commune jus est in omnes, quod cibi ex illa in alios;
aliis in te licere volunt. Neque enim ita Resum aucupan.
cus benenolenciam, quin popularet auTaI CapteHE, ec In
craciam subditorum nihilo aequiora doceant. Citatusmo.
do Castropalaus magna tiducia scribit, licirum esse subdi.
20, derrectare imperium Principis, si probabiliter putet, rel
injustum, rel illesicimum, id est supra xquam poreltatem
Politum: immo si Principi permittant eripere Regnum
aemulo, qui praerer possestionis ticulum, iure par lE, aur
vincac, _ eodem nomine bona subditorum sibi rindicare,
idem iuris concedene aduer Cariis _ lubditis, lalud aequitare,
Si probabilitas similis suppecar, illum Cuo regno decurbandi
ec rsurpadi: quod ab aliquot annis, cum omnium sentium
horrore, Anoli in Cuum Regem Caeuitix exemplum prae-
buerunt. Ouare, magisnoxias puro, has opiniones Regi
busesse, quam priuatis hominibus, quod cum plus habeane
lesitima Porestatis, illis aequene subdiros, immo superio-
res aliqua ratiorie fociane; quare dum in majus augent juer
Reoum, Fundicus collunt; de accessio illesitimae porecta-
tis, excidium cH instae: nec maois in ordinem cogipol-
sune Principes, quam constitura illa probabilicaris lese,
qua omnia locieratis humanae fundamenta, id est Rerum
in subdicos, e subditorum in Reges otticia convelluntur.
Nec Sanctius habene, aut iustius, Tudicum auchorita-
remnonnulli Theologi nelcios an adjectionibus, Aagitio-
lius augeane de ampliticent, an iniquis derractionibus co-
ArCtCnE_ MinUANE. Exempla in veram que parrem profert
deplorada porius, quam returanda, Sinnichius 5. 410. et 4 13.
reabindulsenciis, hanc corruprelam indiciariae poreltatis
primu aperiamus permierune Judici, sante a quali verinque
Probabilicare, immo dispari, rem adjudicare, cui malue
Tic, ex aliquid ab rno licisantium accipere, re sententiam
in eius gratiam ferar: Nec Tolum, hanc Facultarem conte
runt, in causis recuperatoriis, quas rulso Ciuiles vocant,
Ted etiam in iudicio capicis, cum reus absoluendus est, auE
damnandus. Tamburinus plenam concedie Tudici facul.
tatem
AuM

## Folio 257 — 1672256038:0337
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000337.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TIT CLASS, ARO, A MALIS ZAX A PROBAB, 25 
eacem munera accipiendi, nisi ob iustam sencentiam, quiq
cum Clienei debeatur, nequit illi rendi. Caererum li ex
probabili, non ex cuidenti e necessaria lege, pronunciandu
sit liberum relinquir, rem in Polidu, cui maluerit adiudicare
relinces collitioances dividere ex rendere: ex cum ruum
tancum sencentia iustae genus, non sic renale, rendi vero
postint qua non debentur, pecuniis intriabunt iudices, ee
reuocatis liribus, ac iudiciis, ad probabilicarem, omnia
cribunalia rexcene in mensas crapesitarum, et tempublicam
Christianam, in cum devoluene stacum, in quem rebenr
Terololymitanam delaplam lameneatur Ilaras cap. T. his
rerbis: Ouomodo facta est meretrix Cinicas fidelis, plenain-
dicus ? Principes sui insideles, socii furum: omnes dilisunt
munera, sequuntur retributiones: pupillos non iudicant
Es causa viduae non increditur ad illos. P. MCTCOTUS EX
Baldoretert, iudici opus esse duplici Pale, Scientia vno, ne
insipidussic, conseientia altero, ne diabolicus cuadac: Di-
nus Thomas eodem sensu, aliis verbis, Judices dit egere
Capientia e instiria. Sed nimix probabilicaris detenlores.
has duas dores adimune indicibus, et scienciam ignorancia
Seu Cocordia, ad InGniTeNdaM VeFIFAECI COFFLII PUHE, re
iam demonstrarum cst, et ideo D. Faonanus ex eodem
Baldo reterr: actum argumentandi esse apud plures, con-
clusionem respondendi, (5) medicinam sanandi, apud par-
cos. Ouid rero de alcera dore dicam, ad iudicis parres im-
plendas, superiore magis necellaria, de aequitare e con-
Scientia. Nihil ad eam prorsus extinguendam, excogitari
porest nocentius, opinione iam relatâ, quae omnia rena-
lia facie, praeter necessario e cuidencer iustam sentenciam,
id est, nulli obnoxiam dubitationi a contraria ee aduersa
probabilicare intactam. Id vero rix inquam contingit,
cum nullus sit controuersarum ex opinionum in veramque
partem probabilium finis; ergo quaecunque à iudicibus
siune, renum proctabune in Tribunalibus d Parlamentis,
quo quid iniquius excositari postit, non rideo.
Sed hac ridentur docere hi Fheologi non tam gratifican-
dijudicibus, quam compensandi animo damna imminutae
porectaris indiciarix causa: videntur enim indulgentiores
in cliences et reos, quam in indices: iniguius illorum pore-
statem coarctant quam amplificene; idque ex probabili-
cacum principiis, rnde depromune asserta reis et licisan

## Folio 258 — 1672256038:0338
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000338.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
25d
1520 11. SECT. IV
ribus commoda, permciolillima iudicibus; quale estistud,
licere clienti, aue reo occidere indicem, a quo timeat le
iniuste damnandum, ad ritae, honoris, vel Forrunarum
jacturam: e cum longe dererius sc, iniustam sententiam
ferre, quam iniuste agere; si per coldem Theologos licear,
incerimere raptorem rnius nummi aurei ex re tamiliari,
quidni poriori iure eximetur ab homicidii crimine, qui
occiderit iudicem, vnius nummi aurei abreptorem, sen-
centiâ, quam pucaverie reus, aut cliens probabilicer iniu-
ItaM.
Non dubito, erudite et pie Lector, quin ad icta exhor-
relcas; sed ipsa probabilitas tormalorum ec scelerum ori
30, ruare, ridetur sibi essementita: male convenit, quod
nonnulli Theologi ad commendationem reorum san-
ciune, non posse iultas dare poenas iudicibus, acculatum
criminis, quamlibet in speciem atrocis, si le muniar asi-
qua probabili opinione contra legem, camque secutus
fueric. Siita(IC, cur docent licere Principi deturbare luo
regno amulum, qui in illud praecer possectionis ciculum,
jus habeat probabilicaris majus, cum ad minus, bellum fu-
curum sic in illum iniguius, quam sencentia iudicis in reum,
qui se aliqua opinione probabili curatur:
Sed finem Faciamus de re ommino inexhausta, l ex fru-
ctibus dignoscere arborem, Chrictus nos jubet, quod nec
mala, bonos, nec bona, malos, proterre queat; quid de
laxiori probabilitate Ctacuendum sic, Cacis superque demon-
Stranimus, superiori, e ilto arriculo, recensica minimâ
Parre malorum, quae inde exictune: Ouis enim omnia enu-
meret: de inde plura prodicura Cunc, nisi aliquo Calurari
decreto cohibeanEuF:

## Folio 259 — 1672256038:0339
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000339.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
LLESL. D LL. LCLSOCVL. LARAM.
ARZFCYLYS V L FXMYS.
Responsio ad objectiones Caramnelis resolutione
accima.
TTTDETYR Caramiel Relolutione decima, vicem vel
lereponere D. Farnano, _ vicilci quas sibi illatas pu-
tat iniurias duodecim Fundamentis; seu absurdis, quae ex
probabilitate laxiori, deducta Punt. Paria censer se illire-
serere, dum obiicie, s doctrina Fagnans obtincat de senc-
riori opinione, omnes ad rnum homines, ne excepro qui-
dem Fagnano perturbatum iri, e mendacii acculanda illa
verba Christi: Jugum meum suave est, nisi benigniorum
opinionum subsidio leuetur.
Sed hac rltima objectio, occupata est, comparatione
benioniorum opinionum, cum impuratione extrinseca
meritorum Christi, qua se alleuari credune Caluinista, a
jugo Christi, vnde par omnibus alleuamen promittunt
ilti Theolori, nihilo ineliore nono invenco probabilica-
cum. Verum quidem est Prologo Consticutionum Ordi-
nis Dominicani; hanc praeseribi reculam, relaxandae quan
cum hieri porest austeritatis in consiliis, e benigne omnes
cractandi. Neque hoc necanius Reri oportere, non laxis
caribus opinionum, sed ea quam suis exemplis e scripris
docuerune charitate; mansuecudine, moderatione e D0-
minicanis plurimi, se omnium novissimus Pecrus Tapia
Theolorix Moralis Scripror luculentistimus Archiepi(co
Dus Tispalensis, cui muneri ica immortuum ferunt a pau-
cisannis. Cum ex zelo Pastoralis officii, de Fcclehaltica
immunitatis, aliquor ministris regiis incerdixillet, Cacro
sidelium congressu, ex nimix austeritatis ac concumiacix,
Iuspecta fuister haec censura viris orauioribus; re monstra-
ret, se ex nulla animi imporentia, sencentiam proculisse,
sulpendit ad temous, d morti proximus, jussir ad se deter-
ei Pontificia insignia, quibus indutus si ornatus, senten-
tiam icerum in reos, inter moriendum pronunciauit; rix
et prolaca, tribus horis superttes. Ouid censet Cara-
nuel? pucarne rirum Capiencissimum illa disciplinae leue-
ricare, a sui Ordinis consticurionibus recessisse, quae Pro.

## Folio 260 — 1672256038:0340
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000340.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
260
DTSD. TI. SECF. IV
hibene austeritarem consiliorum: Ouid de Sancto AnS
conino: Ouid de Barcholomxo à Marerribus, aliilque D0-
minicanis dicam: quos certismimus Cum fuille luarum con-
lticutionum cenacistimos; nec minus ab hâc licentia pro-
babilium opinionum alienos d Acinquit Caramuel, si t.
tior rbique sencentia sectanda; Auchore Fagnano, ip sefu-
curus est scandalo, quod a regula quam aliis constituit,
lonse recedat, quali qua scribic, sint illi ad oltentarionem
scientia, masis quam ad legem rica.
Comunis Doctorum sencentia est, palperi extrema e.
cestare laboranti subueniendum esse, cum dispendio aliquo
Forcunarum, ex erorandum illi, ex necessariis ad familiae de
cus e Splendorem Ceruandum. Scuerior opinio ex Lean-
deo, docet Chriltianos a Furcis captos, ee nisi rediman.
tur, quamprimum occidendos, pares esse egenis ad extre.
mam inopiam redactis, ac proinde ab omnibus reclimi
Oportere, cum noxa sux conditionis, maxime ab ijs, qui
rbique tuciorem sententiam sectandam docene. Immo
quamuis absic periculum morris, ee exrrema inopia, suh-
veniendum, ex necessariis ad splendorem natalium et di-
onitaris, opinantur mulei ex Leandro. Si ica sic, Supellet
omnis rendenda est D. Faonano, in egenorum subsidium
e captiuorum precium: alias Ccandalo Fucurum esse, quod
vica eius dissenciat a doctrinâ. Plura (inquit) pollet hie
dicere; sed moderandum sibi putar suxe orarioni, de fu
siendam insectationem optimi senis, ee sibi chari.
Si D. Fagnanus, eadem racione, opiniones curas sanciri
pucaree, ruius auc alterius Theolosi auctoricare, qua pigni
censet Caramuel, opiniones benignas d securas, haberet
force nonnulla argumenta ad hominem, quibus nosta-
celteret: Sed quamuis laudemus Leandrum, Familiae nitat
lor ad redemprionem Captiuorum, Cub nomine SanctiM.
mae Trinicaris insticurx Auchorem, quod ex sui Ordinis
lege, Favear Capriuis, e probet opinionem, quae relur in
exerema necelsitare politos, docec, cum fortunarum dil-
pendio; in libertarem esse alterendos; non tamen illi om-
mino allencimur. Nam praeier quod, non adeo dura serui-
cure premuntur capriui, quin Religionis Christianae pro-
Fessio illis cuca, nec inorata sic heris, quorum beneuolen-
eiam demereantur, e si industrii e impiori sinc, plura lu-
crentur, quibusminus arcte riuant, de le possint redime.

## Folio 261 — 1672256038:0341
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000341.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
HLEOF. AB L. RESOLVE. CARAM
sC. Cerre s Barbari compertum haberene, omnes Chri-
stianos ita comparatos esse, re redimendis Caprinis, nulli
rei parcerent, Caram Regiam, pro lingulorum libertare,
sibi appendi juberent; de tum intra breue cempus, omnes
Christiani orbis exhaurirent divicias, acque hoc invento,
sibi Christianos omnes bello Cubiicerent.
Cacerum, si qua Fidelium pietate, in Pauperum de
Capriuorum mblidium, erogaca lunt bona, extructa XC.
nodochia, relicta legara celtamentis, legirime administra-
rencur, commodiorem pauperes ricam, quam opulenti
cransiserent, Policitudine e cupiditare divitiarum racui
Sed nesligentia e auariria administrorum, qui curandis
Pauperum bonis praficiuneur, AE interdUM, DE PEXTCE
mencem piorum, qui ex alle haeredes, aut lesatarios pau-
peres reliquerune, re illorum pacrimonium in aliosrsus
abluaCF. EECum D. Fagnanus, iulticix vindex acerri-
mus, caulam pauperum cora rita egerit, ee quà valet au
choricare e Capiencia, in id incubuerie. ve lua bona e iura
servarene: reiliorem illis operam navauic, quam distra-
ctione lux rei tamiliaris, modica prae tor laboribus, quos
Dro Ecclesia exantlauie. Rr S permilisser Sibi, quod lici-
cum pucant Probabilistae, emungere pecunias, ab iis qui
singulis diebus se conveniune curmatim, negoriorum cau-
sa, posset Algeri e Tuneri carceres deplere ee exhaurire; sed
non putauie adeo curpe lucrum quacunque causa, criam
redemprione Capriuorum, honeltari pose.
Sed probabile est, inquis, cosi posse à Principibus di
uires, ad erogandas quas debent elcemolgnas, unde ta-
men curbatum iri agnoscis rempublicam, ergo summus
Pontitex peccabie, nisi cogat nobiles ad pauperum subsi-
dium; nili relis exculari, quod omilsâ cuciori opinione suo
otticio latisfaciae, secutus opinionem probabilem de tu-
cam. Sed nihil opus est nobis illo effusio; multo aequior
est, quam subjecir exculatio, perturbacum iri rempubli-
cam, s egenorum graui, non exrremae necestitati, coge-
sentur subuenire, renditione praediorum e diminutione
redituum. Meminerie vero Caramuel constituram esse
a nobis regulam, licitum esse rlum opinionis probabilis,
inmo sc dubix, si e duobus quae imminent malis necella-
nius scad majus depellendum.
Addo ad huius arrumenti exhauriendamr difficulearem

## Folio 262 — 1672256038:0342
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000342.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
262
DESD. II. S eCT. TV.
nihil nocentius pauperibus effusà liberatirare, (i desir acre
examen de iudicium, ne dum cgeltari consulitur, paupe-
rum Locordia, superbia, de luXuS Foucantur; ve luculento
exemplo comprobatum est, Lugdunensis de Parisiensis
Zenodochii insticutione. Anrequam divini illius consilii, re-
nisset in mencem, quibusdam riris summa prudentia e
charicaris in pauperes; Christiana cinitares Camerinam
alebane, id est mendicorum colluniem, quibus patrimo-
nium opulentum erae mendicicas, a majoribus lonoa lerie
recepta, viceribus de industria ascitis, et arre insanabilibus.
recta, qui promilcua haberent matrimonia. ee nullam re-
ligionem; haec mala, de quae inde Pacile intelliguntur plu-
ra, Couebac clecmornarum abundancia, quas connenistee
collocari, re Romae Ac in docandis rirginibus, e pueris ali-
qua arce imbuendis, qua rictum sibi, et Cux Familia com-
DaTarent.
Beatum, dicit Drophera, qui incellisit super cgenum ES
pauperem, sed ad eam beacicudinem comparandam, 0-
Dus est duplici oculo, Fidei rno, qui lub legitimo et
lacero paupere Christum larencem incrospiciat, iuxta
illud: Duod uni ex his minimis fecistis, mihi fecistis:
Prudentiae alcero, qui reram inopiam, ex impocentia
ad comparandum rictum secernar, a Actâ causa, fusien-
di labores, e ritam cum luru per Locordiam transigen-
di. Pcerum dico nisi Fucorum curba, apum mel de Fauos ab-
sumerer, nisi ralidiores corpore, d inerres mendici, otio
_ locordix dedici, extorquerene à piis, bona in legirimos
Pauperes conterenda, Paris ester eleemolrnarum, nec quid-
quam egenis ad sabsidium, neque capriuis ad libertatem
decsset. Fg0 Cane non minus in Christianis desidero Pru
denciam, quam in pauperes charitatem.

## Folio 263 — 1672256038:0343
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000343.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
RESE, AD IV. RESOLVT. CARAM. 2)
PAR AGR APHYS VL YTMYS.
Respondetur ad 4. ejusdem resolurionis
objectiones.
ADEm relolutione d nota ad illam, quacOT monee
L.nobislices Caramvel, quae non sune diu Fucurx (ub Tu-
dice; rnam de penlo ofticii ab omnibus Clericis Feciean-
di, ex securiori sententia Caliistarum, de qua eAene mo-
nendi à Contellario: aliaur de jejunii legibus, quas (I Cx
seueriori sententia, interprecemur, non polle negligici-
ira mortale, explodene nos Germani, et alia Nationes
Seprenerionales vino e comellarionibus dedita: ter-
riam de osculis ee manuum contactu, aue humanita.
eis, aut rebanitatis causa, olim apud antiquos de etiam-
num hodic apud Crallos recepris, a quibus licer periculum
Deccarinon ab(c, rix pollis citra Ccandalum, ec oftensio-
nem aliorum abstinere: quartam denique monet licem à
decilionibus Cardinalium, quas contendit in materia Pro-
babili pronunciatas, ex raso opinionum delectu, nulla
magishabira ratione ofticii, quam commodi, et legis quam
liberraris.
Haec habet Arommenta ee Exempla, ad fux caulae de-
Fensionem, quibus id rnum probat, se omni prxesidio de-
sicui. Ouid enim debilius his quatuor objectionibus:
Primam repetit ab horariis precibus, quas Clericis indixie
recitandas singulis diebus, non lex divina, aur Ecclehaltica
Encularis (nulla enim extar quae id conceptis rerbis pea-
cipiat) sed consuerudo recepra ab aliquor laculis, quae
rim legis obcinet. Pa vero quid praescribie; quid ex illa
more receptum est: Densum illud horarium persolui o-
portere, a cribus generibus Clericorum, qui vel beneficio
potiuntur, rel professi religionem, ex eleemotynis victi-
eane, reliniriati Cunt Cacris Ordinibus, id est. Subdiaco-
natu aliisque maioribus. Ouidquid iltis adiicitur, est lupra
Ratam consuetudinem, et omni probabilitace Caret. Ouod
attinet ad leges jejunii, bene est, quod relit interpretan-
das ad oultum Germanorum, Bohemorum Belgarum, qui-
buscum ricae parrem decrivie; ee quamnis abstinenristiua
R iiii

## Folio 264 — 1672256038:0344
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000344.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
264
DESB. II. SBCZ. TV.
_ procul ab comessarionibus _ ebrierare, quibus nonnulti
ex ijs nationibus ica afICIUNEE, re rix annumerent pec
caris; camen iure amicitix, illis haec condonanda ricia, aue
exculanda censet. Mirum est quod non scriplerir probabi-
licer, id ele, recte e prudencer à Luchero Tublata Fuisse qua-
dragelima, e rorius anni Colemnia jejunia, re hâc beni-
oniori opinione, muleis eximeret peccatis homines inglu-
viei dedicos, qui nihil peius oderane jejunio. Hlinc obler-
uatum esthaereles, sub quo narae lunc, calum relipere e
referre. Ec cum pinguesic, e crassum Sepcentrionalium
regionum, Cudum magis e subeile, Oriencalium: hinc Fa-
ctum esthaereles a Graecis Orientalibus invectas, fuisse acu-
cissimas, de rebus altistimis, de Prinitare, Incarnatione;
coelibatum aurem, jejunia, de ricae aulterioris disciplinam
incactam, auc plus aquo commendaram fuisse: qui vero
ab AgnilOne paNdUNEUE CFTOTeS, ex Cali dislunio, Car-
nem ee Panguinem resipere, abstinentia jejuniis bellum
indicere. Inde rox illa Luchero excidic, inter compota-
riones, se nullum ex antiquis pejus odisse Flieronymo,
quod semper de castitare ee de jejunio loquatur. Simile
Forre odium, e cachinnos Germanorum timeret Ca1a.
inuel, si jejuniorum disciplinam incerprecaretur ad men-
tem FTieronrmi, e antiqua Eceleliae, ideo accommodan-
daML CCNTCEM OTIBUS GCFMANOTUI.
Nescio quid compendii, ec commodi ad suam caulam ca-
pcet, ex anciquo olim apud Christianos, ee apud Callos,
Teruato more, Calurandi cum osculo pacis, rel à converlario.
neproci cum sponsa. Adquidenim icta Pertineant non ca-
Dio, nili Forre relie, ab huiusmodi consuerudine non elle
abstinendum ijs, qui cerri Cune se inde peccato consensi-
ros. Si neger id se relle, aperiari suam mentem; de quid
inde absurdi, in nos deducat. Neque enim convenit agc.
re aroumentis ita implicatis, ve rix vili pateant conjectura.
cerre nostram Frustra exexcebune, nili apertius loqua-
TIF.
Non dubiro quin Capientistimi ec inceserrimi Cardinales
Congresationum, aegre Ferant, et le gravirer la loscon-
querantur, quod à luis decilionibus, deploratx caula, pro
raso probabilicarum rlu, Patrocinium muTCtuF Cara-
iuel Cua rleima objectione ab ablurdo. Oualincorrupril.
timi Judices, torius Cleri Romani, et Fecteliastici 105 et

## Folio 265 — 1672256038:0345
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000345.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
lumen, luas deciliones exisane, ad regulas Luperiori arti-
culo relaras, Tudiciorum, quorum puderet corruprissimos
Iudices. sed diver Exe ab illis prodeune, et distidences, ingnit,
Caramuel. Ouid tum. Quasi non possine doctissimi e ince-
gerrimi Viri, in rarias abire sententias, non quod vel mi-
nimum quodcunque probabile, cucu cen Ccant (quod ruum
Caramuel contendit) sed quod quique illorum, senlum
aliorum renerentur, suo quem probabiliorum putant, et
magis legiconsentaneum adhxreant. Fractenus: de 3. 8c-
nere argumentorum à polteriori, quae delectum turx len
centix contirmant, aur impugnant, ad quarrum acced0.
IV. CEASS, ARO, A TESTLMI. SCKIPT. 265
SuCL1OQVIII
Classis quarta arcumentorum pro rutiori opinione,
a Festimoniis Scriptura, Patrum, vtrinsque
Luris  Theolocorum.
ALe dionicari Theologix Scholastiexe consultum
LVLesse a probabilicatum arrificibus, luperiori distercario-
neconquectus Cum, se cuidentioribus, quam rellem, arou
mentis contrmaui: quod enim supra reculimus, Suari im
merito fuisse improperatum, rere in Cacamuelem, San-
ctium, Dianam, cadic, corum de re morali dispurationes,
Scholasticam farraginem esse, nullis Theologicis Fund
mentis exrructam, sed crrabundae rationis LUIaMX, ex
curlibus compilatam. Cum enim rbique Theolosi, qua
docent, accurare soleant contrrirare, celtimoniis a SCrI
Deura, a Patribus, à Turis veriusque regulis, à Theologis
anriquis; haec oracula muta Cune apud illos. Et cum pu-
dear se damnari, silentio Scriptura, Parrum, apud quos
nec minimo quidem verbo, eorum insinvatur opinio, nil
forre re aperris centuris profigetur; illorum celtimonia
ad se conantur aduocare; led nihilo feliciori succestre
quam ridimus, duas Turis reoulas, unam Canonici, qua
in dubiis praecipie curiorem partem eligere, alteram lu
ris Cinilis, qua sacuit porius este jus postidentis, con-
a Lexillatorum menrena, ad sux causa paerocinium de

## Folio 266 — 1672256038:0346
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000346.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
266
DISP. II. SECF. V.
cortis incerprecationibus, supra demonstratum est era
risse, ex aliqua etiam hac sectione addemus, qua re.
Fellentur peaecer resolutionem secundam ( cuius examen
huc distulimus) quacunque supertunt ex Epistola quar.
ea a parina g9. ad finem rique. Si quid habet ririum
Apologema Caramvelis, haC IMAXIIX Parte COntIHetE
Ced demonstraturi Cumus, aduerlarium hic porissimum
Sophistam 28. FC.
ARTZCVLVS PRTMVS.
Nouitas vacae probabilitatis, male excusatur a
Caramuele, responsione ad primam objectionem.
R ATra est Solertia Caramuelis, cui sune nomina mille
Lmille arres Fallendi incauros: nec dubium quinmul.
2os elletidecepturus, nisi iplemet luas Fraudes aperiret,
non dissimiles, nisi fine e euentu, quo peiores puto, iis
quarum ab illo laudacus hic Perrus de Alua mirum se artifi-
cem probauie, primâ et alcera suorum nodorum editione,
aliisque libeltis, in Dinum Thomam Scripris. Retert pluri.
um ad nostram caulam, veriulquementem aperire, de
breuem inire comparationem. Mulris conveniune, nec
Paucioribus differunt: sente reerque Hispanus natalibus
diversi, Caramuel ex Flispania orrus, in Belsio ee Germa-
niâ acque Tcalia ririe; alter inde oriundus, in Indiisnatus,
aut cerre ibi nomen Francilcano Ordini dedie: modoco-
tam Furopam pererrat, a muleis annis, more anciquorum,
qui reaic FTierourmus, coro orbe fusientes licreras prole
curi Cunt asciti Fama philosophorum, quos audire, e co-
Tam videre arrebanE. AE PeErUS de Alua EOtam FurOpam
decurrie, bibliochecas omnes pertustrandi caula, de inqui-
sendi celtimonia scripeorum. quibus Conceptionem
immacularam contirmet, se aprer definitioni Pontificia
ex Cachedra. Non difficeOr rorum quo rrgetur fine me-
lius, plus habere piecatis, quam consilium Caramuelis.
Vrinam inualelceret in dies de Conceptione immaculara
opinio, et ria ab EcClesia abscederent inductae à 30. annis
Probabilitares, nullo Fraeno, nulla metâ cohibita, ee meo
indicio periculosistima
0
d

## Folio 267 — 1672256038:0347
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000347.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV. C CASS. ARO, EX SCRIPTVRA.
267
Sed quod ad rem nostram Facir, reerque auchor, luan
eaulam malis omnino artibus, e aperta Eraude prolequun-
cur. Id rnum Alua perrinacistime consticutum, diu noctu-
que animo verlat, Diuum Thomam, eiulque discipulos
incestabiles lacere, idque bono sicur incerpretor animo,
nempe re quam putat ab illis illatam Conceptioni, delear
maculam, ee iniuriam viciscatur; nihil cst adeo praeposte.
rum sinistrum, Aasitiolum, quod eo hnc non censeat
honestari. Hinc animus omnia audendi, idest, negandi
aperta quaeque de certa, e nihil non falsum asterendi:
cunque conscius sibi SC, Ce iltius generis res seribere, _x FaLO
Adem haberi mendaciis, quod rno genere Fallaciarum dif-
tidic le perluasurum, diverla e contraria congerie impru-
dens. Nec latis acrendit euanelcere, luoque authori om-
nem tidem abrosare, quae sibi male conveniant, ec inter
se dissentiant, qualibet arre, recta, e fucara cestimo-
nia.
Concendie muleis argumentis, quae adscribunEF D.
Thoma operum plurima, ac fere omnia (uppolticia esse
e rix vilum extare parcum eius genuinum: ricilicisat de
singulis. Credo quamprimum Scripturum, D. Thomam
coca rica mutum fuisse bonem, nullum mugitum edidiste,
qui circunteruntur eius nomine, libros aliorum ese Au-
chorum. Et rbi nihil reliqui risus est Pacere Dino Thomae
ex duo de riginci comis, Thomiltas agoreditur ejus disci-
pulos, eodem quo masistrum impetu, ee contendit, illius
opera adulterasse e cemerasse.
Sed plane mentita est iniguiras sibi, male convenit has
duas controversias, et acculationes, in magistrum e in
discipulos, ab eodem auchore susceptas regeri: ret libii,
quos ait corrupros a Dominicanis, lunt opera senvina
D. Thomae, vel aliena e supposiritia; s concedas, elte le-
sitimosD. Thomae parcus, relticues illi maximam parcem
librorum, quos eripueras: E id ce male habeat, e perti-
naciterneres, reras esse Angelici Doctoris lucubrariones,
ergo per summam iniuriam criminaris, Thomiltas sui
maristri seripea, ee mentem corrupisse. Mirum est, adeo
diverla, et contraria, animo meditatum Aluam edidise,
retam apertâ dissentione, omnem à se Rdem abrogarit.
Sed vellet paenas sibi dare masiltrum cum discipulis, il-
umque devellere à sloria cor scriprorum roluminum, ictos

## Folio 268 — 1672256038:0348
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000348.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
265
DTSD. TI. SPCZ, V
qual plasiarios traducere. Forre Fic apud se repurabat;
rix pocero receptam à quatuer laculis opinionem, de cru-
dicione, librisque D. Thomae cuellere; led ( doctiores s
meis acculationibus abhorreane, imponam simpliciori
bus, quorum maior numerus est, quam emunctae naris.
nominum; et si male ab omnibus excipiatur, haec mea vi
rilicisario, alia discipulos perspergam acculatione, crimi-
nabor Masistri scripca incerpolasle passim, iis maximelo-
eis, quibus de Conceptione Ac mentio, ex cerria parre
Summae, ex commentariis in Paulum, quamuis haec eadem
opera, contendam alio loco Falso fuisse Dino Thomae ad
Ccripea: quemcunque eandem exitum, sine habiturae eiul-
modi acculationes, id ruum quod maxime obtendo con-
sequar, nihil cerri scripsisse D. Fhomam de Conceptione:
cur ica: quod libri, quibus haec quaeltio arcinsitur, sine
Falla D. Thomae opera, rel a discipulis Fallaca. Sed non
aduerrit Alua, se hac congerie dissidenrium acculationum
maois obrurum iri, quam aduerlarios, ad quid opus mul-
eis ee pugnantibus, cum rna accusatio, A rera liE, FeM COn-
ficiac. Foc diverla argumento lune, sux accularioni diffi-
dere, aut porius se conscium Fal(esse, de quamuis nubem
celtium inducat soli obscurando, nihil camen occulcum
quod non revelecur, de Parres nostri Belex, luis erudi-
eis Apolosiis, omnes eius cechnas aperuerunt.
Fulius ad haec de Alua de incempestiue riderer digretus,
nisi Caramnel eodem loco, cuius returationi me accinso,
Alux aduocasser parrocinium, e Fraudem imitarerur.
Saris sibi conscius est, nouum omninoinventum, ee pe-
riculi plenum esse, ragam illam a se inductam, ee nullis
mecis eoercicam probabilicarem, ad Calurem securam: om-
nis enim cognitio, de inquisitio de divinis, auc quibulcum-
que ad aequicarem de lalurem spectantibus, probabilis est
ex Caramuele, nisi delinat, vel in meram dubirationem,
ex lenibus coniecturis, rel in nocitiam immoram ex ret
cuidentia comparatam. Sed cum neque adeo simus ob-
culae mencis, quin sraves ee difticiles in veramque con-
eroversix partem, ad dispucandum rariones, nobis Occur-
ranc; negue ica eriam perspicacis simus ingenii, vererum
altissimarum, apercam alsequamur cognitionem; inter
Probabilia nobis consistenduin est, quandiu in hoc loco
e corpore caliginolo rer lannur; quandoquidem non lunt

## Folio 269 — 1672256038:0349
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000349.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV. CLASS. ARO, EX SCRIDEVRA.
269
DEFuTTA FatiOneS GTAIIOTeS, quam re meram creent Cuspi-
cionem, e debiliores quam re cuidenciam pariant. Si ergo
probabilicas quaecum que licita sC, e virrualis veritasi
ex Caramnele censenda, si quandiu probabilitas manet;
idest, nec in dubirarionem, nec in euidenciam delinie,
est idem cum securicare, ee immunitare à malo; rnde
damnationem rimebo aur peccatum, quandoquidem rix
inquam me deticiet, probabilitas dubitationemaior, min
nor euidentia: id enim genus cornitionis, lacius patet Or-
bis ambiru, occeani amplexu; quaecunque disputamius,
rei se acollunt supra coniecturas, et leues suspiciones, ita
lonse intra cuidentiam iacent: Frgo quacunque hac
media cornitione actIHSCMUS, In VETaMQUe PaFLEM PTO-
babilia, crunc cura, ec immunia a peccato: ec reiam dice.
nus, perinde securum erie, fidem Christianam repelle.
se, relamplecti, quia non possumus ad illam allursere, ex
cuidenei iudicio, sed ad summum probabiliter prudenti
neceslariam nobis esse ad Calurem; alias Ades non esset, sed
scientia de Edei mysteriis.
Mira narrat Carammel num. 262. de probabilitare
quam Cum aperta Fere Seripturx depravatione, aic, esse
senatum illud lumen vultus Dei super nos, lumen clausum,
Foum, Aurora inter noctem (5 diem, inter manisestum
falsiratem, E5 manifestam veritatem medium, quod verita-
tis, inquie, lumen, sancto Toanni apocalypsi sua videtur
ostensum, sub libri7. sioillis clausi specie; quod lumen septi-
mumsieillum, anr demonstratio naturalis, aur fides divina
in hac vita, aut in altera visio beatifica recludit.
Icta obscuritarem Apocalyplis relixiune. & nihil eius au-
thoricaris, nec ponderis, immmo nec Ten sus habene. Vnum
velim ab aduersario rescire, cur Adei dininae det rim pa-
rem, evidenei demonstrationi, aut risioni beatxe, ad ex-
cludendam probabiliratem: id graris, nullo Fundamento
scribit, ee aperte contra lua principia, reamoliatur invi-
diam religionis e Aidei prorisata, quam contendo fundi-
iuseverri, nisi aliqua meta, cohibeac illam cuam probabi
litarem, securam ad Calutem. Ouod ita hoc argumento
demonstro. Fides induci nequie in corhumanum, neque
pertuaderi rila ratione ad salurem necectaria, nisi consen-
tias nobiscum huie rericati, relut ad Adem preambule.
bi primum constirerit mitii ret cuilibet mysteriis nostris

## Folio 270 — 1672256038:0350
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000350.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DFSD. IL. SECF. Y
nondum iniriaro, cum de hde Cuscipienda deliberat; pEdL I
babili coonitione infra enidencem demonstrationem, ee
prudenter indicem Deum dignatum esse alloqui honrines,
et ea revelare mylteria, et praecepta, qua Fuanselio conti:
nentur, ac proinde, me non solum curo posse, sed eclam
debere, lubiicere meam mentem, astensu indubitato; iis
omnibus quae nomine Dei Scriprura, de Ecclelia credende
PraecipiunE.
Velim mihi ad haec duo responderi, an illud quod roco
Prudentia indicium, de Dei allocutione ad homines, cen-
Peat Caramvel ad Adem amplectendam, non Colum ne.
cellarium, ne remere credamus, sed etiam latis ralidum.
_ CHCaK; VEFeUS AE Futurus daminarionis ob repullam R.
dei, quilquis reculauerit credere Deo, Sprudencer, idest,
coonitione intra cuidentem, iudicet, haec quae proxonun-
tur credenda, esse a Deo Auchore. Si hoc rleimum abnuas.
abloluis omnes haerericos, e Ethnicos ab errore, fidem
ad falurem necellariam nesas, Faculcatem das cuilibet, ve
libuerit, illain repellendi. Si nobis hac re assentias, ergo
cadic tota cua Theolosia Fundamencalis, corruir rasa illa
Probabilicas quacunque secura, cum huiusmodi prudenria
iudicium, praeuium ad Aidem, quod agnoscis eticax, et
necellariumi, non excedat fines probabilicatis, e hoc (0l0
vincac, quod siccutior, ec Het pro lese de Palute, atque vI-
cimo fine. Neque enim cerrius porest esse mpsteriis Aidei
nondum iniciato, an Deosic ausculcandum, et quae eius
nomine referuntur credenda, quam haec duo principia, an
Deus aliguis existat, qui testrumanas curet, de an sc di-
onacus homines convenire, colque docere luia divinitaris
arcana, suamque legem: horum reropauci, de ex Cara-
nuele nulli, cuidencem habene demonstrationem, ergo
vel nullus ad fdem Christianam adstringitur, vel infra
Probabiles cognitiones dantur tuta, a quibus discedere
nequeas, e aliis xque aut magis probabilibus assentiris
ciera peccarum ee damnationem. Indicium vero illud
prudentia, quod ad fidem manuductionem roco, else
intra demonstrationum euidentiam, praeter quod ianr
aroumentis enictum elt, maxime isto (quod relim obser
nari) Fore paucorum, aut feremullorum, fidem, cum raro
etiam doctisilluce scane huinsmodi domonstrariones, ria(-
sentiunt omnes Theolosi, qui D. Thomam securi, illud

## Folio 271 — 1672256038:0351
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000351.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TV. CEASS. A RO. EX SCRTBTVRAd
diserimen Btammne inter credenda, e nOta PeF SC, aUE PeF
demonstrationem, quod iltis neceslario adhaereamus, de 2d
astensum cogatur intellectus cuidentia ri, liberam vero
esse credendorum fidem, quibus cum absic euidentia, qua
necellario subiiciat incellectum, opus est pio affectu, men-
cem impellente ad astensum indubitatum.
Dices: Sipraenium illud ad Edem indicium, (IE IMETA PEO-
babiliraris fines, qua ratione porerie mens alsurgere in
allentum illo, Peu opinione frmiorem: ergo Adei cerritu-
donutar, sab illo indicio, quod prudenter probabile dixi,
rendeat, nec aliunde repetatur. Ad illud argumentum.
quocora controversia, et Aidei summa continetur, duo
Respondeo: primum quidem oppono exemplum, quo ii
hanerem aliasrus sum, indicium illud esse inductionem
ad fidem, eadem fere ratione, qua alteratio senerarione
praeit, ee accidentia praecurrune formae substanciali. C Crre
simale inferas, formam substantialem nihil habere firmius,
aut nobilius accidentibus, quod opus illis habeat, re man
ceriam subactam ingrediatur, ee cum illa ineat copulam,
masis etiam aberrabis, si cum hde paris cerricudinis Fa-
cias indicium illud prudentia, quod non estilli loco fun-
damenti, sed guasi medii ad FnCM, aut apPaTaTUS, Q Ma-
nuductionis ad Formam. Deinde, certitudo Adei reperenda
est, à Deo Authore, qui lumen infundie, ec dat rires esi-
cacissimas ad credendum, et ab affectu pio roluntaris, qui
mentem rebus credendis indubitato, e immoto astensu
alligat quasinodo indissolubili; e hac cAt lummae pruden
cix lex, Deo ausculcandum, rbi etiam probabilicer constin
cerit esse locurum, quia ex illo obsequio Aidei, omnia bona
speranda, nihil mali indecimendum, sed ex ciuldem Adei
sepulsa damnationem secuturam.
Ouid ad icta dicturus sic Caramuel, vix coniicere possum
nec qua arre possit hoc argumentum effugere. Nam inCeF.
tus, e inops consilii, sicur Perrus de Alua hanc objectio-
nem conatur eludere iisdem artibus, quibus monni De-
erum de Alua acculationem in D. Thomam, eiusque disei
pulos rrgere. Negac imprimis nouam else hanc probabili-
tarem rasam, ad Calurem securam, imo lui Apologema-
tistitulo, rule Caelo e Chao antiguiorem, coxuam mun-
d0. ex si obiicias nullum in scriptura, aut patribus verbuim
extare, quo relminimum insinuetur, Respondec nihil mi

## Folio 272 — 1672256038:0352
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000352.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
OTSF. II. SECT. V.
rumesse, illam cacuisse omnes, quod scirene cerrissimam.
nec minus ab omnibus seceptam, quam axioma iltud
currentem necessario moneri. Si haec exceprio rim iultx
desfensionis habeat, quam poreris damnare haeresim: Cui
onquam defucura Cune huiulmodi effugia e Aseris, nullo
ratione probas, securitatem cuiulcunque probabilis opi.
nionis, eiuldem esse cum orbe originis, e perennitatis.
Censelne, nociorem de magis receptam oblequio Alio-
cum in parences, ec cultu omnium in Deum, ritae autho-
rem, aliisque partibus legis nacuralis, hominum cordibus
inseripeax, quas tamen Scripcura singulis paginis commen-
dat: Probabilicacem rero quamcunque securam ad ritam
recte insticuendam, ad cuitanda peccata, non minus ipsa
lesc dinina ec nacurali, necellariam, nullo porest loco
monstrare sionisicatam. vel minimum cactam, et adum.
bracam. Sed articulo sequenti probabimus, non Coluni
silentio, sed etiam rerbis, ec exemplis Scriprurae, damna-
tum cAC.
Fis responsionibus distitus Caramuel, e conseius, non
minus commentiriam esse illam probabilicaris securx an-
riquitarem, quam Petri de Alua acculationem, de luppo.
Siris D. Thoma libris, auc adulreracis, aliud centat esfu-
sium: excurric in nouicaris laudes, concendie noua quori.
dic cudi e aperiri: ec cum opus fuislet, ad exculandam
nouicatem de rebus Adei inductione lonsissima exemplo-
rum, e nube restium, eria cancum exempla proterenupe-
ra, Ancipodum quos Auoustinus nezauerar, de Conceptio
nisimmaculara, quae Diui Bernardi Caculoionoca aurim
probaca, nostro omnium plausu excipitur. Addic ex Diuo
Anchonino, S. Thomam rei solem illuxisse scholis, de in
cas invexisle nonos articulos, nouas decerminandi cario.
nes: aeque his omnibus putac se nouicati innictum parasse
Peaelidium, Si a primo depellatur, de aneiquitate securx
cuinscunque probabilicacis. Verum haec non eaM CUnE
Praelidia causx, quam mera effusia, nec rilum, quae
acterr exemplorum, perrinet ad nostram controuer.
Tat.
Agimus de rebus à Deo reuelaris, vel illis necessario
annexis, sc fide divina credendis, quid rerO FeFeTUNE An-
cipodes, qui sentu, non hide, experimentis, non revela-
cione, innocescune  Perrinerene ad noctram dispuratio
net
Ce
u

## Folio 273 — 1672256038:0353
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000353.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLRSS. ARB, EX SCRTDEVEA.
Trem; s Scripturaseslet mapra mundi, et Geograph ann
doceret. Fsto demus ignoraros, auc irrilos ab Augustino,
Propter eane minus rerum elt, quod scriphe Volusianus,
quae nesciret Augustinus legi deese: Falsus fuisset Volusia-
nus, si Antipodes elene pars legis e Fuangelii. Necma-
sis ad rem facit aliud exemplum, pix opinionis de imma-
culata Conceptione. Dispuramus; an noua cudi postint,
quae ad subltantiam rerum Aidei, de parces riex Christiane
sint necessaria; quae regulas morum, de Eidei, constituunt,
velsint illis necellaria consecurione connexa, e anilla fue-
rinc aneiquis parribus e Theologis ionoraca, rel impro.
baca, e a nuperis inventa? Hloc nedum negamus, led
auerlamur; quali remerarium e periculolum, ee eo ordi-
ne reponimus iltam nuperam securiracem cuiusuis proba-
bilitatis. Opinionem rero de Conceptione immaculata.
iplemet Caramnel lemover a Adei arriculis, cum reponat
incer probabilia, e quibus noua quotidie cinergere, non
Dlusmaliest, quam locis Scripeurx, illalo sen su ad licre-
tam inter. Patres recepto, incerprecacionibus mysticis de
moralibus, quae nihil Adem de mores laedant, indulgere
Anne huinsmodi nouicacibus innoxiis aninumerabis opi-
niones libris Diana, supra eria millia collectas, quae pro
liberrare sont contra legem, e rnicorespectu probabili-
calis, censentur dare omnem a peccaco immunitatem 2
Certenon eodem loco revonendâ Tunc haec nova, Cu
opinione de Conceprione inimaculata.
Necmasis oppormmum est tertium exemiplum D. Tho-
inae ad commendadam, auc purgandâ nouitarem, ab omné
errore de Peccaro. Non aduertit quod disfertarione primâ
sectionis vItimX AFF. F. ex Vincenrio Lirinensi observaui-
mus, lonse aliud esse, noua; ee noue dicere; ac D. Thomas
aprimo abhorruie, alcerum, cum immorcali oloria to
rius Fcclesiae, rsurpanie, non adinuenie nona dogmaca,
sed noua argumenta; abstinuit à nouis detinicionibus; sed
anciquas nouis rationibus illustrauie, non Ccrip(IE nOvOS AF-
riculos fide credendos, sed qui fidem Facerent arriculis ab
Ecclesia recepris; Diuus Thomas re alio loco fuse a nobis
cractatum est, communis Doctoris noimen Corritus elt
quod recepta ab omnibus craditioni Patrum adhaeserit, et
nonis argumentis rndequaque comportaris contirmaue:
ric. Dua re linsularis et nouus est D. Thomas In contirn

## Folio 274 — 1672256038:0354
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000354.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
4
DESD. II. SECT. V.
manda ex illustranda sidei doctrinâ, aduertus haereticos et
Echnicos; in demonstranda existencia rnius numinis, et
omnium ab ipso Ferum emanatione per creationem; in
asserenda creatione re eximia soli Deo; in probanda im
mensitare, seu praesentia venerali Dei in omnibus crearis.
e lingulari Perlonarum, permistiones, a tribus Dei crea-
ruras perticiendi modis, conseruatione omnium, rnione
Cuppositi, sc illapsi per graciam, ve vlcimi finis, ee obiecti
Beacifici. Onas nouitares invexit: Anciqua dosmata ab
Audultino defensa, Praedestinationem hominum gratui.
eam, sratiam per sc efficacem, Palua libertare ad bene agen-
dum necellariam, iphiulmet sratia lanctificantis essentiam
ve consorrium dininxe naturx, quà est plenitido elsendi
visionis beacx, omniumque donorum grariae celsicudinem,
supra cuinscunque natura, seu substantix erearx, aut pol.
Sibilis, rim innacam. Nouo genere argumentorum, quae
antiquiionorabane, qua hodie doctiores mirantur, amuli
carpune, nec alia paris roboris habene, contrmauit, ea-
que supellectile infinicâ Ecclesiam locupletavit: quid in
Frinicarem noni invexie: rationes, quibus generationem
verbidistinguas a procestione Spiricus S. de huiuscerria
Perlonx à Parre, Filioque emanationem, alias fururam can-
dem cum secundà perlona, nisi origine de relatione distin-
oueretur. Duid noui acculic D. Thomas: protundius ervie
mencem Panctorum Patrum, scriprura sensus rimatus
est, conlectaria plura novantiqua, necessaria consecurione
ex Aidei arriculis deduxie, Philosophis anriquis quali in-
dustis postestoribus, re Hebraei Aorpriis opes abstulic.
quibus Ecclesiam dicauie, Aristorelem Christianum fecit,
noua expediuit arma in priscos hereticos, de praelasa
mence, contra Futuras hereses antidora parauie, remerito
libros eius dixeris armamentarium Adei, cornucopia, aut
Paluris cornu, copiosissimam omnium armorum, Leme-
diorum ofticinam. Centelne nonitares hodiernas, com
Parandas iis, quas Diuus Thomas induxic, quibus sidem,
religionem, Eccleliam muniuir, ornauie, legem FITaTIS
est, eius inra illa la seruauie: Ouid vero boni habent noui-
rates, quarum se propuonatorem protcetur Caramuel,
ad quas nouum lumen infundendum, ec parem cum D.
Thoma gloriam Cuis promictie authoribus: e rex millibus
opinionibus a Diana relatis, nulla est pro libertare ctans

## Folio 275 — 1672256038:0355
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000355.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
IV. CLASS. ARO. EX SCRTPErRN.
vel minimâ aduersus legem probabilicate, quin in eius
gratiam pronunciet, de Catuar lesi anceponendam.
Sed remperandum mihi est huic dispurationi, nec diui-
dendi sunt, ad huius articulifinem, quos exordio coniun-
ximus. Perrum Alua d Caramuelem compello, licer consi-
lio diuerssinc, e rnus actoris, alter destenloris parces im-
pleant, camen seu acculando; Peu exculando in idem im-
Pingune: non lunc convenientia illorum ardumenta. Vule
Alua D. Thoma libeos esse suppositirios, rult eriam esse
adulteratoS. Repionantia asterie, verum que Falsum esse
porest, alterum ad minus necellario Falsum elt, adulcerari
nequeune e Fallari, nisi gennina e vera: E Fallarune disci-
Duli, praeceptoris libros, ergo erant lesirimi partus, s ris
spuriosfuisse, ergo non adulterarune: Sed cum Fallam con-
vincar hoc arrumentum alteram accularionis partem,
verius est reram que esle meram calumniam. Nec meliori
fide se destendit Caramnet, quam nOs aCCuTet AIU2: SI an -
eiqua sic probabilicatum lecuritas e innocentia, ad quid toe
nonicatum laudes: Si noua Ic, cur Aingis coxuem mundo,
d cum illo semper duraturam, cuiusque genealogiam in-
Sticuis, minus ferendam aut probandam, iis, quas damnac
Apostolus ad Timotheum Fipistola quali interminatas de
intinitas, qua pocius quaeltiones praebeant, quam aedificau
eionem Dei, quxe est in Ade Per Ademm:
ARZZCYEYS SECTHDrS.
Primum ex Scripiura testimonium, contra securita-
tem eninscungue probabilitatis.
FOC Articulo expendenta sunE, quX Ex FCLLIMOI
LLverbi dinini collisi postune argumenta, quibus hu-
dusmodi securicas probabilitatis impugnari porest, et rel
Pondendum iis, quae ex eodem loco, prauis intepretatio-
nibus exahie Caramuel ex Scriptur a et Fraditione, à nu
MerO 167. Vsque ad HuM. 213.

## Folio 276 — 1672256038:0356
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000356.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
D2SF. TI. SECF. 1
P AR A OR APHYS PRZMYS.
Securitas vasae probabilitatis repuenat Scriptura
verbis, e exemplis.
DE YR A ateTUNE MercoruS, VVendrochius loca Scri
L Pturae, Merenda lupra centum expendic: led Miror
hos omnes omilisse etticacissimum omnium, quo putorem
contici, e iam supra inlinuatum, ex primo capire Episto.
la ad Romanos, quod aroumentum paucis hic, (ub hac
Forma perstringo. Cum Paulus PhiloCophos iniultiria ee
impieratis, e reritatis iniuste detentae, reos, e inexcula
biles pronunciat, quod cum Dei ex creaturis, nosse possene
erouidentiam, Capientiam ee rerum ab illo per creationem
emanationem, ipsum inhonorarine luis erroribus de vi
eiis; vel damnar eos tancum qui harum rerum consecuri
Fuerant euidentem per demonstrationem nociciam, aue
cum in prompeu esset, hanc euidentiam comparare, negle
xerune huic Audio incumbere, vel eadem senrentia fer-
tux, in eos, qui ad minus cognitionem Existentiae Dei, e
Pronidentia, probabilem adepri Cunc, rel eo porerane af-
Turgere: si hocrltimum alteras, Fallum erie d Harericum,
quamcum que probabilicatem securam esle, ee immunem
ab omni periculo peccati e damnationis; quandoquidem
inexculabiles pronuntiantur ii, quibus non decrat huins-
modi exculatio. Hloc enim ipso, quod probabiliter tan-
cum aenolcerent rnum numen existere, prouidum, la-
piens, omnium rerum caulam, hoc ipso, ex regulis à C a-
camvele consticuris, probabile erac nullum dari huiulmo-
dinumen; ex qui huic opinioni adharebant, cuti erant ab
ira Dei, e a damnatione Pauli: Pi horreac animus tancam
admictere impietarem, ec ad alteram parrem consusias,
damnari eos tantum, qui ad evidentem scientiam proui-
dentia, omniporentix Dei ex creaturis aNlurexerant, pau-
cos Feriethaec censura Pauli, immo nullos ex Caramuele,
quandoquidem videtur nominalibus assentiri, qui negane
rila demonstratione probari exiltentiam, e actributa Dei
vel s qui anciquorum co pervenerine, Fuerunt omnium
infelicissimi, quod in eos Colos, re credibile est, ex tora

## Folio 277 — 1672256038:0357
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000357.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLASS, ARO EX ADAMFETEVE DECC. 277
antiquitare optimos, cadat ira Dei, ec damnario Pauli, a
qua curatus es Epicurum, Democricum, alio(que numinis
existentia, auc prouidentix, inten (os, qui omnia calu a51,
_ acomis componi asterebant: rana ergo ee casta fuie, in
illorum capur sententia Dei, et Apostoli, cum insuperabiti
probabilitatis casside, _ praesdio rCGCTCNEUF.
Hlocruo Scriptura locoporeram ene contentus, indi-
cabo tamen quaedam alia ex P. MercorO, quibus probac
repuonare primum rerbis, deinde exemplis ex SCrIPEuIVa,
hanc probabilicatis rasde securitatem. Ouis enim dicac,
eum qui sic copararus est, re nolit abstinere ab illo actu, que
Probabilius iudicar illicicum, quam honectum, implere peae.
ceprum charitaris, quo jubemur ex toto corde Deum dili-
sere, de ei obedire; rel illud Ecclesrastici 37. Ante ejus ope-
ra verbum verax praecedere, Cc ante omnem actum consliune
stabile, quod minus rerum, quam Falsum, meriro suspica-
et pocelt: Duis dicac, hianc probabilium liceneiam, Con-
venire, cum illa Pauli regula ad Theltal. S. Omnia pro-
bate, quod bonum est, tenete, ab omni specie mali abstinere
205: ac cerrum est ad minus speciem malihabere, quod
probabilius Fallum auc curpe, quam honectum rideatuE.
Nec minus Scripeura exemplis, quam verbis, Fepu-
Snat haec probabilium licentia: quae si PONeE a DCCCATO ex-
culare, primi parentes, Saiil, Roboam, pluresque alii in turo
eslent contra sencentiam diminae instirix; quia re vera non
defuerunt his omnibus probabilicares muleo rerisimsiliores
illis quibus moderni, homines lactane (pe securicaris. NTon-
neporerat contra judicium diuinum, Praetexere Adam, le-
sem sibi imposicam Fuisse paenalem; quae iuxta PenteN-
eiam probabilem, vel ad nullam culpam nisi cinilem, vel
ad summum ad renialem obligat: Quod porerar ex alia ca-
Dire sibi perluadere, nempe ex leuitare materix; cui se-
cundum nonnullos Doctores, non porestaddi praecepeum
srave sub morcali. Nec dicas peccasse mortaliter, quod
morrem concemplerit: quia, re inquie Auoust. Dua existi-
manie probabilius, morrem non esse secucuram; maxime
CIIIDFRCCDEUME FICTIE IMIPOSIELIMI, anTEqUaM FIA CFCALCTE.
ac proinde probabilicer opinari porerane, legem illam pa
nalem, ad se non perrinere: quia cum à lese communi
recedat, debet reltrinsi ad eos qui nOMINaNEUE; nOn re-
ro ad posteros exrendi: er80 non deerant illis probabill

## Folio 278 — 1672256038:0358
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000358.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
DeSD. II. SECT. V.
taces, guarut canes e Deus racionem habet, nec ipEi
crediderun uor poste Podesle; ergo iudicium dininum di-
verlistimum est a nuperis indiciis Theologorum. Ion de
Fuerune Saiili similes probabilicacum exculariones; quas
FetCxt MeTCOruS aET. 29. illas tamen Deus non admisic.
P A R A B R A PA YS SECYNDYS.
Responsio ad areumenta Caramuelis pro sua senten.
tia, ex Fna (5 Adami lapsu.
TR A est Caramvelis dialectica: quae in illum Mer
LVLCOMISIIEOFSIEATGUMENTA, Ex PTOTOPaTentIM PCcCA
c0, arripit ad sux caulx patrocinium: ee inde putat, le
conticere invictum. Puis probabilicacibus praesidium. Sed
non leue est praeiudicium, FaIII, quod rltro agnolcar, quae
ex diversis Auchoribus, de Fux e Adami lapsucolligit,
nihil sux caulaxe protutura, nisi ponat quali cerca, duo auc
eria principia, apud antiquos Parres de melioris notx
Theologos, non Colum dubia e incerra, sed pene Fals
comperta; unde Facile coniicere est, quas sic inde produ-
cturus argumentationes aduerlus nostram sententiam.
Primum pro contesso rule haberi, nihil repusnalle iu-
Ricia originali culpam renialem, immo re ipsa in earum
Dlures, laplum verumque parentum, refert ab Augustino
asterrum libro 3. de Libero Arbitrio cap. 5. Xc r. d Fnchiri
dii cap. 205. Juxe loca iubet contulere. Sed ad quid: nem-
Dere Lector incelligat, rerius esse quam conveniret, quod
APologemaris Pa5. 2. dicit, se scripsisse in irinere extra pena-
res, nullis auxiliis, cum nec sua ad manum haberet aduersaria
quibus adversariis responderet: Quod Facile crediderim, de 12.
ailia deessent arsumenta, quibus fidem dictorum Faciat,
Plane absoluie opinione Augultino alcripea, de Peccato
reniali admisto a protoparentibus, sance innocentia, ex
locis duobus ex Auoustino cicatis, quibus ne rerbum qui-
dem extat de propohca quastione; rnde agnoscas illum aut
neolisentius, aur nimia fidueia hanc disputationem susce
Pisse, cum nihil curet incerta d Falla reterre. _c ad illorum
examen lectorem. provocare, unde rideat libi defuisse di-
digeneiam, aut bonam sidem. uid dCTOTAAIGUMENC

## Folio 279 — 1672256038:0359
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000359.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLASS, ARO, EX ADAML ET EVX PECC. 279
rione speres, cuius exordio adeo graniter lap(uS AE.
Esto Scocus ee nonnuili ex eius discipulis antiguis, de
recens Macedo olim alterius Schola, nunc scori vindex
in oraciam sui Maoistri, ex Auoustino contendat, antela-
plum in lachale pecearum superbix, multa leuia peccasse
Euam: sed contra lant ex Antiquis Theologis grauiores.
Alensis, Bonaventura, Durandus, aliique recentiores,
Curiel, Bellarminus lib. 3. de amistione sratix, d Suares
+. de Opere sex Dierum. ITi omnes duce Diuo Fhoma
in Augustino rerlatistimi, ex illo, aliil que argumentis pro-
banc nullum Peante innocentia peccatum reniale obrepsis-
Se Adamo e Dux, quod aperte pugnaret cum felicicare illi
stacui ab Augultino astertâ passim, maxime lib. 24. de Cini-
cat. cap. 20. Hloc Colum rolo monicum Lectorem, Ca-
ramuelem non purare le obnoxium lesibus, quas nobis
Praeseribit, nempe contra se agendum, non probabilibus,
sed necessariis, cum ipse astumat principia, quae nihil ha-
Beant probabilicaris: quale cst illud de Peccatis renialibus
Primorum parencum. Nam cum sinc duo genera huius-
modipeccatorum, ruum ex subreprione appetitus auc ro-
luncaris, aliud ex leuitare materix cum plena deliberatio-
ne; renialia prioris speciei omnes Fatentur repugnare iu-
lticix originali, qua ica hominem muniebat, re nolenci
nullus posset inordinacus motus ita obrepere, qu’in libe-
rum illi esser legem xeternam consulere. Quare natura in-
Ricuri a Deo hominis, lonse aberac, ab iis motibus quos
experimur, subitis, ex corrupcela appecicus sensiciuinaris,
qui inde ad roluncarem rique perueniunt: ab illis rero,
sicur ab apperitu corrupto, immunes Cunt animx LepaLaEx
Angeli, _ PFOTOPATENTES. AlIUd rETO PECCaTOTUM SEMUS,
renialium ex leuitare mareria, cum plena deliberatione,
exclusum rolune Theolosi, beneticio Dei sinsulari, ne
contra lesem consticuram, illius cranquillicarem laderee
Poena sensus, ex culva, mulco sravior agricudinibus cor-
Poris, quas ab illoltatu censene omnes exulare. Si dicas
nos gratisfingere, exemprum illum ltacum, a venialibus,
qui obnoxius esser culpis laechalibus. Immo cum lonsc ab.
esset à consummatâ bearicudine, nec repuonaret deltrui,
sicur eventu probacum est, conveniencius craE, re in EO-
cum peccaro morrali colleretur, quam ve renialibus curba-
recus; cum ad illius incolumitateM MaSIS PELTINCLCE i=

## Folio 280 — 1672256038:0360
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000360.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DTSP. II. SECZ. V
munitas à leuibus peccatis, quam à grauibus corporis agei:
cudinibus.
Duxcunque isicur protere Caramvel argumenta, ex
Fux de Adami renialibus peccaris anre amictam iultiriam,
non aliud habent ririum, quam quod eliciporest, ex prin-
cipiominima aur nullius probabilitaris. Sed alia adjunoie
duo, ad conticiendam argumentationem, magis ab omni
Specie reri e a Scripeurx, ac Parrum documentis aliena,
nempe peccaro superbix, quo Originalis iultitia periit,
praeinisse plura, qux Evam ex Ruperro Serpentis centarion
ni, opportunam Fecerunt, nempe oculorum, torius cor-
voris ex animi inordinatos mocus, dum inconcinenter
Paradisum obambulabar, et Forre prospectabat, qualis ex-
era paradilum mundus haberetur. Sed non poreratigno-
rare Caxamuel, Suarem libro citato cap. 2. Scripslle sen-
tentiam Ruperri omni carere fundamento, ee supponere
aliqua, quae Fals ex Scriptura convincantur, qualia lune
animancium inera paradisi Aines nulla recepea, cum ad
Adamum Scriprura reltimonio, sine deducta, illis nomen
imponendi causa. Deinde omni specie reri caret, quod
dicit idem auchor, Serpentem exrra Paradisum poliuum
Fuam centasse; cum cerrum sc centatum, non longe à
conspectu arboris, in medicullio Paradisi politae, per mul-
ta milliaria procul à Ainibus Paradis. Nec rerisimile est,
ea spacia cursu Fna relocissimo fuisse emensam, vel tan-
ea intercapedine colloquia cum serpente miscuille. Ouos
vero corporis de animi, inordinaros mocus attingit Eux
Ruperrus, nulla probatione, rix, inquie, Suares praetu-
mipolsunt, sine indicio remerario. Sed multo aperrius
cum Scripeura puonat quod peccaro luperbix, aliud prius
ab Eua admissum relie, cum Ecclehastici 10. e Fobix 4.
expressis rerbis inicium omnis peccari, ee omnis perdirio-
nis in superbiam referatur; quod muteis argumentis con-
firmat Bellarminus libro citato cap. 4. e Suares eodem
libro. Nisi rim inferret Scripeurx Caramuel, non porvie
sibi viam aperire, ad probabilicacum gencalogiam. Sed
quid candem ex ijs tribus principiis, rerbo Deinon admo-
dum consencaneis, elicit ad Cuam caulam: HOc argu.
mentum, nihila cuis fundamentis Armius. Fua, inquit,
anre laplum ex probabili ovinione praeceptum abstinendi
a Tructu arboris, ex cuius esu inEencebaTIE MOES, inLerpre

## Folio 281 — 1672256038:0361
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000361.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLASS. ARb. CX HIDAML CL CVA PECC. 261
tata est contramentem Lesistatoris, iplum non aserriue,
Sed cominatorie locurum, _ ad illam iInTerPFecaTIONCML
inducta est aroumeneo probabili, à diltinctione duplicis
Poena cerrae ad puniendum, de comminatorix ad terro-
rem, que hoc maxime differune, quod cum cerra poena,
siciuxta peccari modum merienda, s continoac leni culpx
(qualis erat rniuspomi elus) granem poenam ab cquo iudi.
ceimpositam lqualis est mors ex mulcta capiris) commi-
NacOFIAMI esse OPOFECEE, ad FCFFOTCM, nOn certam ad vi-
tionem, qua ad minus capiris non debet cacui, nih cau
sa peccari, quod damnum inferat irreparabile, vel habcac
horribilem deFOrmitaEeM. REqui inguiCBAE EUa ex CaFa-
muele (qui illi hoc Cuogerit argumentum) elus rnius p0-
mi contra praeceptum dininum, esto, sit oranis inobedien-
cia, nihil camen habet damni irreparabilis, vel pudendae
curpicudinis, ergo guae in illum intentatur a Deo xquissi-
moiudice sententia, aut poena mortis, comminatoria cst,
non cerra. Ouid praeterea indeintere: Actum, quo verba
illa expoluit Eua, non fuissehaerericum, ac proinde in ma-
ceria Aidei (ad quam pertinere putat hanc incerpretario-
nem) securam esle quamcunque opinionem probabi-
Jem.
Probabiliras, auc securicas probabilicaris est Caramueti,
quod ex Basilio aurum auaris, id est, Visilanti desiderium.
insomnium dormienti. Semper eius animo ee oculis ob-
verlatur. Echicam _ Logicam nescire aic, Ai quis neget,
Forrem esse discursum, ex illo relatM, a POCNa CCFEA dE
comminaroria. E0o Cane Ader _ FeligiOnCM MC ejUTRCU-
rum crederem, si astentirer huic Echiex e Logicx, PULAE-
ne Caramvel irreparabile damnum cum horribili deFor-
mitare conjunctum, habuisse culpam rxoris Lorh, cum ocu
los recorsie in civicarem, rnde pedem eHerebat, ione con-
Aagrantem: rel Dauidis, cum ex rana gloria populum re-
censeri jussie, vel ora non dissimilem cirillationem, cum
arcam e curru peaecipicem sustinuie, ratus casuram, nisi
praelto fuisset: Hlaec camen leuia peccata, quae nec puden-
dam deformitarem, nec irreparabilia nala habene, nOn
rniusmorre, sed plurium eriam Arage de gravioribusmor-
cepoenis, vicus est Tudex aguissimus: Eroomedum inCeF-
ta, sed etiam periculola lune haec probabilicarum principia.
Deinde, snimia illi hc pcena morris, iudicio Dei consti-

## Folio 282 — 1672256038:0362
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000362.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESB. TI. SECT. V
cuta, ad rindictam peccati, quod nec caula sir damniirre
Parabilis, neque horribilem habeac deformitatemr, qua ra
tione, a crudelicare rindicabie poenas posthumas, quibus
quodlibet peccarum mortale puniendum elt, per totam
xecernitarem: Omnia haec à Caramuele relaca, mihi vi-
dentur non admodum aliena esse ab haeres Origenicta-
FUM.
Deinde ex Suare eodem loci, nullius peccati porest centeri
Fuarca, anrequam responderet serpenci, neque ex eius
respons verbis; nam re ex Cancto Thoma retere, primus
cencationis impetus, et sensus, fuit ab illis serpenei rerbis,
quibus primum Fux relpon(u excepic, nequaquam morie-
mini, sed eriris sicut Dii, a quibus renenum hausie, de Dei
similicudinem affectanir. Flac enim elt, Perpecua Scriptura
ec Angultinimens, inirium peccati Euam habuille a super.
bia, Ceu ab immodico affectu diuinx excellentia; quo ca
mennon sponce prooressa est, Sed serpentis rerboaccen-
Pa. Ac damon nullum illi ad superbiam stimulum subiecie
ante promistam Dei limilicudinum, ex etu Fructus prohi-
Bici: at que ica erisebat (olertia damonis, ec consilium mu-
lierem decipiendi: re quibus eam primum compellauit.
verbis, praecepti quidem odium, ec taedium clam iniiceret.
ec impellerer ad examen, aequumne eller an iniquum; non
eamen aperre; Cuaderet, ex superbia esseriolandum, nili
Postremis respons rerbis, quibus reluti Ccorpius eam mo-
mordic, infudirque renenum, Falsa incerprecatione prae-
cepri, qua curo, nestisi, imo intrinsi, cum magno emo-
lumento adnisus est probare. Ex Eux vero, ad primam
quaectionem serpentis, respontione, nullins culpae, inquit
Suares, porest argui et si quando D. Chrysoltomus, aliique
patres illam audaciae, nestisentiae, ac. accusent, TropO-
losiceloquuti sune, e masis accommodate ad mores au.
ditorum componendos, quam ad verborum scripturae re
norem. Pursac veroillam accurare Suares, ab omni specie
Deccati de mendacii:nec illam masis dubitationis, de poena
morris indicta, sultantibus ex aebore retita, convincere
Pocest Caramuel, ex parricula forre moriumur adiectâ, quam
iplam scripturam mendacii, cum rebus certissimis, ad-
milcet illud verbum Forre, contingentis effectus, aut pe-
riculi impendentis, Pieniticandi causa. Ica respondet Sur-
res, et addic, pocuilse euam meriro dubitare de lenlil
26

## Folio 283 — 1672256038:0363
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000363.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
verborum, quibus lex crat concepta, nec latis aperre desi
Snabane, an ex elu Fructus, corporis, an anima mors se-
curura esset. Ec qualiscunque randem poena foret, an Ca-
tim instigenda, an in aliud cempus differenda, de an illa
mors corporis ellet obventura, ri aliqua pestitera Fructus.
an exiudicis sententia. Ouare cum inquireret serpens cau-
laspraecepti, rnam indicauie, nempe periculum morcis.
quod ex illo cibo imminebat. Sed cum incerra cAet, neC
Deus luam mentem ad hoc aperuisser, an lixc sola ellee
ratio praecepti, addidir particutam Forre, non quali dubia,
derericare, ee aequitate legis, sed de sensi rerborum de ra-
tione pexecepti, quam se ignorare, hoc verbo prxe le fere-
bac: neque huiulmodiignorancia illum ctatum dedecebac,
neque rilam haerelim etiam macerialem, ve loguitus Cara
muel, resipiebat dubicario Pux, aur opinio in quamcunque
Partem se rerreret, reinde concludar, quod rbique obtru-
dic, e nunquam probac, quamlibet opinionem in mate.
ridmorum, e Adei, curam esse. Nreque enim ad tidem
Pertinebachaec quaeltio, re mox dicam, quia nihil eorum
rerboDei, Eux reuclatum exat.
Non pocuit probabilicarum Gencalosix, quam institmie
aduerlarius, rilum reltisium reperire, nis quatuor, con
ita Scripturae, ec Parrum Aidem, tanquam comperta pone-
ret, nempe Fuam prius renialium mulcorum, quam rnius
lachalis peccati, e ante aliorum riciorum, quam superbia
ream, morulque inordinacos pallam parris sensiriux, ee
superioris Calua adhuc innocentia, e insticia orisinali, e
tum illi in mentem renisse, quae non lonse ablunt ab aperra
impietare in Deum. Sed esto dubitanerit, de sen sit praece
Pri, de probabiliter opinata sic diversum aliquid, a mente
degiltatoris (quo candem postror ambases deducta est di-
sputatio Caramuelis.) Duid vero inde infert: Originen,
inguie, rus probabilicatis curae, in maceria Aidei, mundo
coxnam: qua vero arre, id porest conticere: Isto Cyllogil.
mo, quod assertiue pronunciauie Deus, comminatorie in-
terpretata est Fua, quid inde: icta, inguis, pertinent ad
materiam Adei, in iiscamen, cirra haerelim, Fua opinio-
nem habuie, a mence Deialienam, ergo in mareria tidei,
cuta d secura eAt, quaelibet opinio probabilis: mira prortus
dialectica se argumentario, quae plura habet errata quam
rerbr. Foco hoc axologemare lingulis paginis BRNC (O1
TV. CLASS. ARO, EX ADAM ET FV E PECC. 283

## Folio 284 — 1672256038:0364
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000364.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
28a
DESF. II. SECT. V.
clusionem oberudie, sub qua lacet maxima aequivocario.
ad securirarem saluris, E5 c. Nolo opponere rii Caramueli,
imnumeros ex antiguis Patribus, qui ex illa dubitarione.
de sensupraecepei, laplamr docent Fuaur, in peccarum in-
Adelicaris polteriorem suverbia, cg0 aliam respontionem
inibo, quae distoluat plura ex superioribus omilta, aue
alicer Coluca.
Maceriam Adei non aliam intelliso, quâm quxe à Deo
renclata sIC, _ cuius renclatio nobis (IE COpeTTa. Si Les
Sub rerelatione dinina cadac, quae camen We laceat, voco
aceriam remotam, a qua dissensum pernrictam Cara.
inueli appellare haeresum macerialem; Formalisima erie, si
dissentiam à re qua subelt revelationi divina mihinoca:
nulla rero prorsus fucura est, si omnis absic reuctario divi-
na. FTis ita consticuris, qua nemo nisi Theologix et ldei
elementorum rudis negare porest, illud relim à Caramue.
le audire, an haec mareria quam vocar Adei, cadac sub re
velatione divina, eaque nobis noca: Si ita lc, nedum Fal
Cum, Ced etiamr manifeste haerericum elt, quod partim seri.
bic, in maceriâ Adei (nempe reuclara, cerra de noca reue-
latione) licitum esse sequi opinionem probabilem. Si res
non licreuclata, cur maceriam Adei rocar: cum ad Fdeur
non spectet, nisi ratione renclationis, qua nulla hic adest.
Si relisnon deesse, Led me lacere, iterum quaro, anigno-
rem cirra vllam culpam, e cum perinde res ad me Com-
Paratur, ac E omnis abesset revelario, si aurem meo ricio
ionorem, tum pro neslisentia modo, haerelis aur culpa
rcus cro, à qua menulla probabilicas pursabic. Nunc ad
rem Cubiectamr accedamus; cum ris Duam ciera erroreur
exrlu probabilicacum lesitimo, interprecatam esle praece
Deum dininumr de peena morris comminatoria, siue cerro
alterra ec inllisenda, rel vis Deum mencem luam aperuisse.
e distinete sensum altertiumm renelasse, auc rerbis com-
munibus ad verumque Censum Fuiste rum: S primum ob
cendas, Faves omnibus haerecicis, dc haerelim manifestam,
id est distensumr à re revelat a renelatione Deinoca, opinio
nem tutam rocas: t alterum elisas, immerito rocas ma-
ceriam Adei, quae vel nulli subiecta est reuelationi, vel l
quae Facta (c, me ciera rilam culpam larer. Flactenus isi
eur Andabatarum mo: e purnasti, nulla distinctione con-
scicuta huius eriplicis ordihis rerum, qua sub revelarione

## Folio 285 — 1672256038:0365
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000365.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
IV. CBAO MRG. EX ADAM EZEVEPECO. 285
Deinora, qua lub nulla, rel qua medio modo lub reuela-
tione aliqua dinina cadunt, sed mihi prortus, nullo meo
ricio ignoca, vel quae tandem quarto gradu, licet non sIne
revelata, renelaris camen Punt necellario connera: ee haec
non ad fidem, sed ad Theologiam demonstrativam per-
rinent; quae rero probabili cantum consecutione, seucla-
tisconnectuntur, opinionem efficiune humanam, aut sI
relis Theologicam, de hanc ribi permictimus turam, nis
adiunctum habeac periculum lesem diminam riolandi
Velim me doceat Caramves, qua ex iis quatuor, vel quinu
que classibus, reponat incerpretarionem, quam secuca ele
Fua. Non ad primam, alias, CII nON SIE aACCULA MCNECM
legistatoris, non opinioni probabili, sed manifestae haerese
adhaesisset: non secundo loco, quia nulla rarione ad Adei
materia pertineret haec interpretatio. Nec tertio, quia hoc
Derinde ester ac de secunda claste: CrgO QuartO auE quinto
locodenecellario, aur probabiliter renelationi connexis.
Echoc vlcimum est verius, sed inde elucer ris insuperabi-
lis argumenti ex P. MercOrO. Non detuit Pua ec Adamo
probabilis opinio, praeceptum Dei elle poenale, commi-
nacorium, ac proinde de leui materia, non nili ad leuem
ee renialem culpam obligare: Si ergo obrincat regula Ca-
ramuelis, absoluir proroparentes a culpâ lethali, ec ab exci-
diopolterorum. Vides quo candem deveneric anxia ee sub-
eilis inquisitio Caramvelis, de origine secura probabilica-
tis, quam eodem loci exrinximus, rnde credebat Certo re-
Decendam, nempeah Eux lapsu: nunc de Adamo dicen-
dum.
LARAGRAPArO LuEEId
Respondetur arcumento pro securitate probabilitatis
ab Adami culpa.
Veraace slactora Declat Calaliuet, alsatenact
La culpa Aadami quam Fux. Imprimis in eadem verobi-
que impinoit, ec prapostero ordine dac primas, quibus
Scriptura et Parres cocedune posteriores: nullo fundamen-
co nullaratione colluniem renialium rult inandalte ante
rlummorrale, et Adamum corum facie rrorium, priul-

## Folio 286 — 1672256038:0366
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000366.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DTSD. II. SECT. V.
quam relmimimus luperbix rencus illum aMauerit. Pariin
abest, quin innocentia stacum, ad natuEX CorrupcX im
Pocenciam, ee intirmirarem desiciat, culpae censet Adamo
impurandum, nisi cauerit quidquid nobis morbo geniali
confectis fucurum est iioxium e in scandalum, et in pro.
rimam re dici solet occasionem peccandi, quasi Adamo
dusticia orisinalimunito, non ellent hae occasiones minus
perniciola aut fusiendae. Sed riro doctissimo, nec minus
in Augultino; aliisque Patribus, quam in Diana, aliilque
recentioribus verlaro, ad minus distingnendi erant status
MatUEX PecCarO cOrrUPEX, inceorae ex iusticia originali, de
etoria consummatae: neque enim is sub quo GravamuE e
ingemiscimus, miseria lacus, minus distat ab innocen-
tia, ee incegritare Proroparuncam, quam haec, a consum-
mata bencicudine.
Finiusmodi Racuum diccrimina, nec rerius aue aper.
eius consticui postune, quam rariis ad bonum, malumque
Proclinitaris, Ceu porentia gradibus. Primi Parentes, si-
cur corpore, erant à Deoinstituri, re pollent non mori.
Sic etiam animo crane comparari, re possene non peccare.
acque ita medii inter beacorum de nostram Porrem. Beati
ex telicirate consummaca, nec mori poltunernquam, nec
reccare: nobis vero quandiu in hoc corpore aeoro e POr-
dido roluramur, collectiue ab omni peccaro abstinere im-
Possibile, perinde ac mori necellarium est. Nemo enimnisc
peccando ad innocentiam pervenit, inquit Seneca. Et quale
ista fidei et Theologie elementa ignorarer Caramvel, ex
noltra infirmicare meritur Procoparences nostros, praetioit
metas d Regulas, illisque ad peccatum imputarstante in-
nocentia, partis sensiciua quo scunque motus: quasi perin-
de illis noxii lnc proximé caque necessitare, qua Theologi
omnes, homini graria destituro, aderunc aliquando renia.
licer e mortalicer peccandum.
Flocisitur discrimine consticuro incer hominem Ran-
cem ee lapsum, improbabilis omnino est quam instimie
Caramuel comparacio, e quam inde ervit regula, re quae
Sic Probabilicer proxima peccandi occasio, quali verique
statui communis, deffiniat. Sed praeter iltud erratum, in
aliud impinsit. Non animaduercie, nimium Adami it
Fuam affectum, ex Augustino prodiisse ab infecto per su-
perbiam animo, et qui praecesserat amor, fuisse puritti.
2E

## Folio 287 — 1672256038:0367
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000367.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
IV. CLASS, ARO. EX VARTIS SCRTPT. ExEMP. 28
mum, quare merus est parolosismus, quem tule prolequi
cur discurlus, quo meciri rult quancicarem periculiimpen-
dentis excencatione, ex rerum occurtu. In eodem enin
semper lucohaeret, commune purac primo homininobis-
cum periculum, quasi eadem omnes derineremur infrmi-
cace, e quasi isnoraret hominem sancem pocuisle nec
Peceare, ecmori, e nosneurrum posse. Ergo ludic po-
tius quam serio agat, cum coca illa dissertatione primum
hominem nobiseum confere: Futiles sunc illa consecurio-
nes a oltris experimentis, ad arouendum peccati renialis
aurmorcalis primum hominem, quod noxiam illi proba-
biliter e nobis certo, occalionem non effuserit. Neque
enim meliores Tunt, quam si Puero e viro, si CanO _ XGFO.
eadem agenda, Fusienda relis per luadere. Vide quam pra-
posteras oporreat Caramuelem insticuere comparatio
nes, re probabilicatum sencalosiam inquirat.
PAR ACR A PHYS VL TTMYS.
Respondetur aliis quatuor exemplis.
JXonSrS hanc genealogiam ab Fua de Adamo, non
Lproseguitur Felicius, aliis quaruor exemplis, a primo
remoris, infinico prope muleorum saeculorum decursu:
nam ad continuandam huius genealosix seriem, polt lon-
sistimum interreonum, nihil illi occurrie commodum.
quam quod Genels T2 narrat Morles contigisse Abraha-
mo Aoypcum insresso, ee a pulchricudine Sarx, illi rim
esibimorrem timenti re periculum auerteret matrimo-
nium occuleanei sub Fratris nomine, quod FUInC CFAE Com-
mune sermano, eeparrueli, quo sradu coenationis Sa-
ram acringebat, ve nihil opusfuerie, periculo, quod im-
Pendebat cauendo, menciri. FTac innoxia dissimulatione
omnibus consulcum fuie, Caluri Abrahae, pudicitia Sare, de
Reois aequicari, quem nescio cur vocet Melchisedecum.
nili Forre; reinsioni nomine quo illum donac, rendibilio
ses faciat probabilitates. Pellectus itaque Sarx specie
AEpPriRex, iussic ad Palarium deduci, quamprimum in
erorem habendam, idque ex probabili opinione, quod
innupca esfet, ec Abrahamum rix comitem e Tratrem, non

## Folio 288 — 1672256038:0368
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000368.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
OTSF. II. SeCT. V
virum haberet. Ergo opinio probabilis est sccura, quair
doquidem illam securus R ex nihil peccauic, id que restance
Deohis verbis: ego sciebam quia corde mundo fecistrhoc.
Imprimis eo capite quo haec Hlistoria narratur, non le
∞0haec rerba Dei ad Pharaonem, nelcio rnde illa huc com
portauerie, et Pristorix alluerie, nisi forre animo purgandi
e commendandi rium probabilitacum, orcetiam Dei, de
amovendi causs culpam cuius pocerat inculari, quod man
erimonium cum Sara maturandum feltinaverie, prae ni-
mio in Saram, ciulque poriundi aestu. Sed nihil ad rem
Facic exemplum; neque enim dubium est, quin opinionem
quoadrem Facti probabilem, sequi licicum sic. Ouis enim
neget polle me resci carnibus; quas non cerro noui, sed
Probabilicer Idolis tion fuisse immolatas. Non poterat
Pharao scire an Sara eller innupta, e Poror Abiahae, nisi
Abrahx restinionio, qui fratris nomen proterebat, e viri
occultabar, non rericentia mentali quam merito damnat
mendacii Caramvel, sed nomine communi ad germanum
ec ad pacruelem. Sed quid ilta ad nolttam controversiami
Cum asitur de quaestionibus iuris, non facti, nec quibul
cunque. Led cum pugnant opiniones hinc prolese, inde
prolibercate, a quibus lonse abest exemplum sarxe, cuius
PoteratR ex nuprias ambire, quandiu innupram credebat e
neino sibi in exorem asserebat: Nescias imaiori ne incurid,
ant audacia (ne quid grauius dicam) hunc ex Genelilocum
cemerarir Scriprura, cres diuersos nominibus; dirione.
moribulque; Phataonem A erpri cap. I2. Cenel. Melchi-
Sedech. Salem cap. +4. Abimelechum GCrara Cap, 2T. RC-
resretert e distinouie: hos omnes Caramueli placuir li-
centia plus quam Poetica contundere; permilcere, no-
uumque Gerionem consare. Ouis non miretut aulum
Melchisedecho religiosistimo Principi e Sacerdori, Pha-
raonis idololatrae la sciiam affingere: Ouam acerbe rapu-
laret Caramvel, iustissima (que poenas daret lacrilesa re-
mericaris, qua Scripcuram Falsanie; sI alius D. Fagnano
Apolorista, illigue aduerlatius contigisset: Hlumanius
cum adverlario egi, quam patiantur quae huius eisto-
rix relatione peccauir. Tneprius est terrium exemplum
Cx 27. Cenelis, quo Fertur Plaac morri proximus e cali-
sancibus oculis, cum eorum qui se adibane, nullum possee
nosse, nili roce d tactu, benedictionem paternam iure
PrimO.

## Folio 289 — 1672256038:0369
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000369.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
II. CLASS, ARG, EK YARTES SCRTPT. EXEMP. 289
primogeniti Flau impertiendam, conculisse Lacob, quen
ex contactu manuum primogenicum putabat, licet proba-
bilius ex auditu (cuius experimentum certius ait esse quan
tactus) crederet esseminorem natu: Lrg0, inquir ex Scri-
prura habemus licicum esse sequi opinionem probabilem.
relictâ probabiliori. Mira Cane Cubrilicas. Ouam ocaui o-
Porcet aduerlarios premi ex Scriptura argumentorum in-
opia, qua cogacistis rei. Non concedam Caramveli quod
alsumie nullo argumento, curiorem esse auditus, quam
contactus sensum, ee contra Christus. nos docet, cum à
mortuis rediuins discipulos alloquio de presentia aspecta.
bili dirnatus; dubitancibus an essec phancalma, cactum
jussir adhibere; quali risu ee auditu certiorem: Palpare, in
quic, C9 videre Scc. Sed id demus in graciam Bernardi, qui
ad fidem commendandam, rebus cerro cornoscendis, au-
dicu ractui anteponit; rulene ablacam Elau primogenito.
e imperritam Tacobo benedictionem ad probabilitarum
libellam, ee ad modicam ac pene nullam audicus supra
eactum vim expendere; quam ad alcistimum divina Capien-
cia consilium omnes Patres reterune, exemplo ipsius Pa-
criarchae, qui stupore perculsus; rbi de cora re monitus
Fuic ab FCau, restatUS elE, ista PERTeE Suam mencem acci-
disse, sed non esse sux porestaris recractare quae gellerat
quasi quoddam mysterium ea re ContinereCIr, quam ta-
men suis regulis probabilicatum vulc Cacamuel metiris
Leuius est ee minus ad rem 4. exemplum ex secundi
Machabaeorum Cap. 25. Tanca, inquir, obseruantia cole-
banc Tudaei Sabbatum, remallent occidi, quam eo dic Fe-
Aoarmis se curari, quali recept a apud illos sencencia, non
minus illicitum esse eo die confictum, quam quodlibet
opus scruile; Nec longeablunt ab ca opinione Theolosi
qui cu px lachalis, aut ad minus renialis damnant, Cusco-
pram dic Festo puonam, ciera necessicaris ec ritx detensio-
nisarriculum, E ciulmodi sententix erant, qui NTicaNOTeM
Machabais, de eori genei infensistimum, Judaei seguebanturs
damnabant, ducis consilium, qui dic Sabbacho ag0redi
satuerat exercirum Machabai, racus inermem e religion
nis causa indetentum, Facile se oppresturum. Sed eius (pem
Fetellic Machabaeus, qui contra oxinionem anriquam e
receptam novam inuexit; nempelicicum esse bellum de
censionis et necesticaris causd: Frso, inquir Caramuel, pot.

## Folio 290 — 1672256038:0370
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000370.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DFSP. TI. SECF. V
Cumus cura conscientiâ sequi ruius riri probi sencenriam
sneularem, rarionibus grauibus munitam.
Trium phat re piiro Caramuet quali hoc exemplorem
propolicam confecerit. Vcinam quas iple, quas Diana, alii
que nonas quocidie invehune opiniones, paris essent aequi-
caris ee authoricatis cum illa, a Machabaeo inducta, iustam
elle quocun que cempore puonam, necellariam ad detensio-
nem, non solum lui, sed torius gencis; nec tantum Caluris
ciuium, sed religionis, cu non modo profocis, led etiam pro
aris cerrandum est. Neque qui se indetenlos mactari parier
bantur Judai, dissentiebant a Machabao, qui puonam quam
illi decrectabane, suadebat spe rictoria, a qua, ipsi hosti-
bus impares exciderant. Dua cum nec rincere, nec MOF.
cem eftugere postent, sed ad lummum aliqua hoctium ex-
de d vitione le solari, malebant ouium mansuerudinem,
quam militum ferociam ingruentibus hoctibus obicere,
re cum nulla spes esset rincendi, Calcem Marerrii palmam
libi compararent, eo certiorem, quo rna pacientia pugna-
rene, nullâ enpidicace auertendae, aut riciscendae sux
MOTtIS.
FExc habuie Caramuel, quae ex veceri Testamenito af-
Terret, ad Ctabiliendam larirarem ex securitarem probabili-
catum, quae magis noxia lunc caulx, quam prolinc. P no-
uo nihil illi occurrie idoneum continuandae Gencalogix,
cnius Ceriem cexit. Sed ne rideatur, (L OIMinO FaCCAL, HOC
silentio agnolcere Fuangelium sibi in torum aduerlari:
rnum altere exemplum, a concentione Paulicum Pecro, de
legalium reu, liciculne esset, an damnandus, post institu-
cionem legis Fuangelicae, morre Christi lancitae, de ab
Apoltolis cuulsaEx. Opiniones probabiles a primitiva EC-
dlesia receptas fuisse necant in torum ransenista, e5 cum
illis D. Faenanus. sed Theolnei oniversi affirmant, dt rie
Carammel se probasse, in sua Theologia regulari, ex Dio-
nysio disserente probabiliter de conversione aquae calicis, me-
diata aut immediata in Christi sanguinem. Vel de industria
calumnias instruit Caramuel D. Pagnano, e controversix
Statum dissimulat, aut ionorac. Neque enim D. FagnanUS
aur Doctorum rilus, neganie a primitiuâ Ecclesia opinio-
nes probabiles aliquando receptas: sed conrendic eas sem-
pertuisse damnatas, quae pro libertate pari aut minori
probabilicace ltabane oonera opinionem pro l0sc. Ouie

## Folio 291 — 1672256038:0371
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000371.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CEASSLARO. EX VARHISSERTDZ EXEMD. 29F
hactenus ex Scripturs d Fuanselio acculic, quo probec hu-
ius secundi generis opiniones, ab Ecclesia rnquam proban
ias: quo rio cora disputario concinetur. Ouid rero ad il-
lam refert quaestio altera, an aqua calicis prius in vinum.
an immediare in Christi Canguinem eranseat rerbis conse-
crarionis, cum pendear ex sola Philosophia, qua catione
hac elementorum e corporum mixcio:
Masis videtur ad nostram controuersiam spectare dis-
Scepratio Pauli cum Perro, cui restiri, inquie Apoltolus,
in faciem, quia reprehensibilis erat. Multa conserie Ca-
ramvel ex Cornelio à Lapide de hac concentiore; sed ne-
mobrenius aur verius Tertulliano actisit cap. 28. de Pr2-
seriptionibus: Carerum, inquit, se reprehenjus est Perrus
quod cum connixisset Ethnicis, postea se a connictu eorum
separabat, respectu personarum, verque conversationis fuit
virium, non praedicarionis. Flxec de legalium ru a Chrilti
morte post Fuanselii praedicarionem controuersia, dupli-
ci quaeltione continebatur; rna juris, an Molarca legis ce.
remoniasmors Christi ica abrogaller, re iniriatis religione
Christiana inurilis estet ex noxins ad CaIuteni rTuS; alEer à
Facti, seu re sic loquar, actionis; nempe cum Pecrus Paulo
conveniret collendum esse legisjugum, qua ratione agen-
dum esset cum Fudxeis, ec cum Echnicis ad Fidem conver-
Sis: cum illilerem retineri vellene, ilti aduerlarenEUE, aC
proinde concordes quoad quaeltionem iuris, e Adei rter-
que Apostolus: conveniebant etiam cummâ charitare, Pru.
dentia, de aquitare cum Judaeis de Gentilibus agendum elle,
de verorumque enicandum scandalum, nec nimium affe-
ctui ludxorum esse indulgendum, in quos cum propensior
estet Perrus, quam Pastoralis ofticii ratio, quam aquitas
PateretuE, restirit illi in Faciem Paulus; ve causam Genti-
liumageret; id que boni consutuie Perrus, re egrerie Au-
sustinus Epistola τ9. Id, inquie, à eaulo febat vriliter
libertate Charitaris, Cancta ac beniena vietate humili-
tatis accepit Petrus: quem laudat, ee anteponie Paulo,
quod suo exemplo docuerir qu’a pacientia ee humilitace,
conveniat maiores excipere liberas minorum reprehensio-
nes, scubi Forre recti eramirem seliquerine, sicuri Paulus
docuirminores maioribus resiltere, pen detendenda Luan-
relica veritare, Patua in illos reuerentia, Fracerna charirares
sed Perrum Paulo hoc nomineante Ferr, quo d mulco dittiu

## Folio 292 — 1672256038:0372
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000372.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
292
15t. Il. SECT. V
ciliustic, a mabus rntus sesse arguentem, quam au
dacter corripere deliantem.
FIxc paucis de discepratione Pauli cum Petro. Ouid
inde compendii refert pro suis probabilicatibus aduerta-
rius; hinc prirmum probat opinionem in inateria Adei pro-
babilem, exculare à scani errore; quia Perrus ex opinione
Drobabili laplus in materia fidei, excuLatUE ab CFTOLC FOF,
iali, e a morcali peccato. Sed Fallutm est disparationem
hanc pertinere ad Adei materiam; cum tora eset de 20en-
dis, non de credendis; de conversarione, non de praedica
carione, et maxis ex nimio Perri in Judxos affectu, quam
ex prxpostero aur Falso indicio prodiret, sieut nec qui pec-
cac, in exrorem materialem labitur, quia meliora ridet,
probatque e sequitur deceriora. Mulcomasis a vero alie.
num est, quod dicie, assertiones veriusque Apostoli probabi.
les, e ideo simul licieas, nec peccasse Perrum conniuendo
cantisper Srnasosx, quia sequebatur Cuum dictamen pro-
babile, neque Paulum peccasse contradicendo Petro, quia
pro se probabiles rationes habebat. Mira eAt lane conclu-
ho Caramuelis, dum rule contradicentes sibi Apostolos.
beneficio probabilicatum conciliare, sibi contraiticit, om-
nia sus dequemiscet, Apostolos simul ab soluit _ damnat.
Si nihil peccauie Perrus secutus opinionem probatilem.
mencicus est Paulus, qui reprehensibilem pronuntiar; es
ca de causa illi resticit in Faciem: si ne vel minimum pecca-
iic Petrus; qua ratione exculabis ab impudencia, a proca.
cicare Paulum, qui Apostolorum Principem, Cuunque re-
etorem increpauit publice e coram, nihil agentem preter
efficium: Hoc rrum a re relim, putalne tuille plus iurio
Paulo reprehendendi, Cuum, coriulque Eceleliae Paltorem,
a Cencilium converlarione le lubducentem, ex probabili
opinione; ne seandalo esser Iudxis, quam Contellario,
absolucioneni negandi poenicencibus, opinionem sua mi-
nus probabilem; ec cutam securis, atqui Contellarium
damnas peccatimortalis, si abnnat poenicentem absolue-
te: Prso longe granius peccovit Paulus reprehensione Pe-
eri probabilem opinionem secuti, Contellario ob eandem
caulam abfolutionem poenitenti negante: quare indul.
sentior es in Christianorum minimum, quam in eorius Ec.
clelia Capur. Ouid dicam: Caramuel se suis manibus ee
arsumentis contecir, ec iildem exemplis probabilitatun

## Folio 293 — 1672256038:0373
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000373.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
IH. CLASS. ALRb.CX YARIIS SCRIPT. EXEMP. 295
securiratem euerrie; quibus putabat se contirmaturum. Id
vnum quaero; dum Procoparentes a Deo caltisatos, 8t
Petrum a Paulo reprchenlum, nihil contendic, nil ex PrO-
babilibus egisse, an peccasse relit ad minus renialiter (ve
videtur insinuare) an incontes fuisse. Si ab omni peccato
absoluat; grauissimorum damnar Deum indicem, et Pau-
lum cenlorem: Si perperam cgiste Farearis; ergo noxius est
Probabilicatis rlus, qui ad minus peccatum reniale adjun-
ctum habuic. Omicro grauia quidem per le, sed Cuperio-
sum collatione leniora, qux peccanit aduerlarius, huius ex
Actis Apoltolorum rel Pauli Epistola disceprarionis cum
Petro relatione. Vbinam lesit Perrum conteltum se erral-
se, hac in Judaeos indulsenria de humanitate e cum po-
tius le apud Aposolos purgarie, quasi imperio Dei, hu-
manius ludeos habuerit. Hlanc erso Perri confectionem
commencus est Caramvel: _ quali minus sic illi Scripeura
Familiaris quam Diana, contra Scripture Edem contundie
quod de Perro refert, Cornelio Cxlarex converlato, et a
Gencilium consuerudine se Anriochix Cubducente.
ARZTCYEVS TERTEYS.
Expenditur probabilicatum securitas. Secundo ce
nere restimoniorum, ex Antiquis Patribus
es Theoloeis.
TETVAF sunc e admodum parei Caxamuet, ec alii PFO-
babilista, in hoc genere restimoniorum; non habene rel
rnum ex Anciguis Patribus, nec Fere Theologis, qui ance
S. Autoninum Ccriplerit: adeo sunc huiusmodi celtimo-
niis desticuri, quibus tamen expendenda es dirimenda el-
sec cantimomenti controuertra; qua id asitur, quid Facto
opussic, in dubiis morum ee Adei; ad quos perrineat le
ses divinas, aut humanas interpretari, si quando mens Lc-
sillatoris non sic omnino euidens; an cuilibet liberum, a
cucum sic, quamlibet incerprecationem sequi; criasI Mi-
nus consentanea sirmenti, et verbis Legillatoris. Incredi-
bile est hanc gravistimam quaectionem, Sanctos Patres et
Antiquos Theologos praecermilisse, aut laxasse probabili-
rares, e cuiliber securicarem asseruisse. Duod primum con
id

## Folio 294 — 1672256038:0374
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000374.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
D+SP. II. SECT. V
dincemus pluribus praiudiciis, qua minus opportuna sine
aduexlariorum cauillis.
PARAORAPHYS. P.R LH, Y 5.
TV. Praejudicia ex Antiguis Patribus, e Seri-
peoribus, contra probabilitatum securitatem.
DR TMTYM RepecO à S. Parrum alristimo hac de re Slen.
L eio, quo enidenter demonstratur nouicas, ee lubinde
periculum huius doctrina: cerce si ad eam contutandam
alix deficerent probationes, Catis eslet, illius apud Sanctos
Patres ne restigium quidem apparere; re ex eo cuidens elt,
quod nullus a Casuistis ad eam Habiliendam, vel Scripeu-
ra, vel Parrum locus afteratur. Pucauit se iltum nodum
distoluere aut dissecare Scubrochius duobus rerbis: Ita in-
quit, Calmnus Patribus, praeserum Auoustino suos errores
affingit, ita Tansenius, alique hujus furfuris hominés. Et
Doltaliatandem concludit: Non esse dubium, qu’in San-
cti Patres hanc doctrinam supposuerint, vel ipso lumine,
maturae notam: nempe humanis actionibus, certam (5) eni-
dentem cosnitionem, saepe ac sapius non praelucere. Ita est
sed quam ex iis praemissis deducit cum Caramuele, con-
clusio, ignora illis prorsus est, ee inaudica, cum rbique
clament, in dubiis  incertis semper curiorem partem esse
elisendam. Ouare illa Scubrochii responsio, SS. Patres
supposuisse suam sencentiam, ip (o naturae lumine nocam.
necminus cuidentem ex Caramuele, quam hoc axioma
currencem moveri, guolibet Aidei arriculo creditu est longe
difficilior.
Hoc primum praeindicium a silentio S5. Parrum excipie,
_E COnATMLAE alEeFUML. Si SS. PatribuS adeO COMPeTTA CTAL
haec opinionum probabilium sccuritas, non est credibile
adeo tuisse cacos ec solidos, re ab hoc principio per senoro
viquam receslorine; e illi contraria, aut minus consenta-
nea docuerinc. Si ita sc, cur illis, in morum nesorio,
censent recentiores anceponendos, quamuis Fuerint APO.
tolis riciniores: Cur dicune difticultates; quae circa mo.
res, homine Christiano dionos, CmerOnME, à nouiriis
nora veceribus Seripcoribus hauriendas eAe3 APSumen-
34

## Folio 295 — 1672256038:0375
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000375.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV. CLASS. ARO. EX SS. P. PESTTMONIIS. 295
eo sint Caramuel e Diana, in cicandis recentioribus dili-
sentistimi d copiosistimi, parcissimi in antiquis referendiss.
ec si quando eos citet Caramuel, Pere Cemper Fallit, adeo
hospes est apud Anciquos. Neque hoc praeiudicium ele-
nar, quod habet Scubrochins, 2d finem dispucationis, de
probabilicare: In morali Theolosiâ non disputari de certis
morum reculis, qua in libris Patrum habentur, (9. 0t cer-
tas Theolosi supponunt: sed de singularibus quastionibus.
quarum solucio vt plurimum ab aliquo textu, aut Caxone,
ant diplomate pontificio petenda est: frustra aurem apud
S8. Parres solurionem illam innestigarem, qui ante huius-
modi leses scripserunt. Sed putar Scubrochius se respon-
dere, sinon tacear, de argumenei dissimular difficultareims
neque enim hec agimus de minurioribus quaestionibus: nec
ita sumus moroli, rehodierna disciplina de diplomacibus
Poncificiis, de interdicto, ee aliis id genus, singula rerba
relimus legi apud S. Patres. Id aore ferimus ec nobis (us-
pectum est, ec summe periculotum, consticui regulas ex
una probabilitare, quae ad OnC GenUIS rerumI PerrINCANE,
deprudentia indicio, de conscientix dictamine, de lesum
divinarum incerprecatione: haec rero omnia a S. Patribus
vel praetermista fuisse, quali nullius momenci, auc suppo-
Sica tanquam per se nora, auc in quâcunque re dubia aur.
controversa, nulla legis, Caluris, aut maioris probabilita-
eis habira rarione, permilisse cuigue sequi opinionem mi-
nus probabilem, quae commodo, quae affectibus, indul-
Seat; Paradoxo quoliber incredibili, lonse est incredibilius.
EIis duobus praejudiciis, cerrium e quartum multo ora-
nius addo, quod secaerera deline, possic rem toram contice-
re CCTEISSIMLUMI ClE, OINeS ad VHUML PAEreS E SCrIPEOTeS
antiquos, communi consensu aduerlari principio, quod
rnum sux sencentix Cundamencum ponit Caramuel, nem-
Deprobabilitati securae, de curae ad Calurem, e actuum ho-
nectarem, candiu locum esse, quandin enidentia, d ex illâ
certitudo defuerie: _ cum rarissima, aut porius nulla (ubsIc.
cuidentia, auc spes illam consequendi quocunque conatu.
e Audio, libera est. d secura probabilitas; id que rarione
ignoranciae invincibilis, qua imbuuntur opiniones quae-
cunque probabiles opposita, hoc ipso, quod cerram de
euidencem, cui illarum Falsicas aue reritas subsiE, nocitiam.
consequi, rel etiam sperare non possis. Atqui omnES ad
l’iiii

## Folio 296 — 1672256038:0376
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000376.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
296
DESD. II. SECT. V
rnum antiqui, huic fundamento Theolosix Caramuelis
capicaliter aduerlantur; Ergo nihil certius, quam quod
vroemus; probabilicates recentiorum, anciquorum prin-
cipiis, e celtimoniis euerri. Primam huius argumenti
propolitionem, singulis Apolosematis sui paginis, habet
Caramuel: Sed anciquos omnes ab illo distentire demon-
Aro reltimoniis aduexlariorum. Ec ve res (c aperrior, Cum-
nam Facio torius operis Caramvelis; dacurignorantia in-
vincibilis iuris nacuralis, id que ex Caramvele convincimmr.
quod nequeat rolli huiulmodi ignorantia, nisi cuidentis
veriratis per se norx, aut demonctracae; et ex neurrO Ca:
pice, putac dari ciulmodi cuidentiam plurium et Forre
Tullius rei; Aequi huiusmodi ignoraneia invincibilis exeu-
Pac a quocunque peccato, nec rnquam deest opinionibus
Probabilibus, incer le pugnancibus; de reritate d Falsta-
te, infra euidentiam veritatis _ Falsicatis, Ergo quaecunque
opiniones continentur intra fines probabilicatis; CUEX PUIIE
_ securx. Nulla est propolicio à Caramuele altumpta, d
qua ex antiguis maxima Theologorum et Patrum pars,
nion dissenciar: primam quidem proposiionem ceste Val
quelio disp. 222. in primam sccunda nesant Fluso à lancto
Victore, Alensis, AIbertuS; Bonaventura, Richardus,
Gerton, Adrianus, Alphonlus a Castro, e alii plures er
recentiores, qui nullam admiecunt iuris nacuralisionoran.
riam invincibilem, maxime de primis Cyndereleos princi.
viis, qualia sune haec, Deum esse colendum, subuenien-
dum parentibus, _c. Dc iltis annumerant propolitionem
de qua est controuertia, in dubiis parrem cutiorem elle
elisendam. Nec dicas iltos authores errasse, de conninci
Falsicatis hoc argumento: non esse certius hoc principium,
Practicum, Deum cNe colendum, quam iltud speculariuum.
Deum existere, quod inulris est dubium de probabiliter
Fallum, aur invincibiliter ignocum. Ad primum rel-
Pondeo, noshic non dispucare, an vera sic horum an-
riguorum sententia; sed an dissentiant à Caramuele,
_ a probabilistis. Deinde nesamus eandem esse rationem,
huius Principii practici, Deus est colendus, de iltius spe-
culaciui, Deus existic: quia incerdum de re speculatiuetan.
cum probabili, cercum ex cuidens Cacuitur iudicium pra-
cticum: nihil enim cerrius e euidentius; quam parentes
colendos esse; quamuis non habeas euidencem noririum,

## Folio 297 — 1672256038:0377
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000377.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. C. LASS. ARC, EX SS. P. TESTLMONTTS. 297
omnis dubitarionis experrem, ce ab illis procreatum esse,
quoscolere debeas. Duo exemplo Ac manifeltum, aliud
esse genus certitudinis, es cuidentia indicii practiei, ec
speculariui. Vnde hi prima classis Authores, commune
consensu, nesant dari isnorantiam invincibilem iuris na-
curalis, quod Decalosi praeceptis, corumque Fundamen-
iis, ac syndereleos principiis, continetur: quale est istud,
tere totius iuris nacuralis oriso, ee regula, ne aliis feceris
quodribiferi nolis. Imo plures ex antiquis lonsius pro-
inouent hanc primam respontionem: cum enim conne.
nianc eam ignoranciam dici invincibilem a inculpatam,
quam non sc nostra facultaris depellere; ea censenda cst
voluntaria, ac proinde culpabilis, cuius lanandae cum me
dipenes rehabeas, ea neslexeris adhibere. Fluic proposi-
tioni quae torius dispuracionis cardo est, rarias apponune
restrictiones aur ampliationes Theologi. Aeque inde pri-
inum probari pucane Guillelmus Parisiensis ex Alcisidio-
rensis, nullam dari inuincibilem ignorantiam, cuiuscum
quelacti, auc iuris policiui: nam re, inquit Altiliodoren.
Fis, si quis astentiatur Fal(o in maceria morum et Adei, quo-
niam ita docetur à Cuis praelatis e masistris, non exculatut
a peccato ex ignorantia; quia inera se habet supremum
magistrum, scilicet Deum, à quo porest addilcore rerica-
rem, quam non necabit ad res Facti seu cuiuscumque iuris,
Si non Colum eam inquirar Tuo Audio, doctiores consulat;
Led etiam à Deo continuis precibus esagitet, et le dinina
reuclatione dignum Faciar, perfectâ viex emendatione.
Addunt hi duo auchores; eos qui huiulmodi disisentiam
adhibuerine, cum precum studio, Deum nunquam pastu-
cum in errorem labi etiam de rebus facti.
Videtur aliis Theologis seuerior haec opinio, camque
restrinxerunt ad res iuris divini posicini; quarum Ades ire-
cellaria est ad Calurem: carum que ignorantiam invincibi-
lem, negant dari inter infideles, mulcoque minus inter
Christianos. Id probant eodem Fereargumento, quo vse
lunc Cuillelmus Parisensis de Alcisiodorensis, nempeim-
putandam esseignorantiam, iis, qui neslexerine adhibere
media, cum ordinaria, cum extraordinaria; quorum libe-
rum habent rum: aequi omnibus Christianis ex eriam
Echuieis quaerenda est reritas necellaria ad Calurem, Audio,
consulcatione doctiorum, astiduis ad Deum precibus,

## Folio 298 — 1672256038:0378
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000378.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DESD. II. SECT. V
emendatione viex: nec veritatis noritiam negaturs est
Deus iis qui illam prosecuri fuerine huinsmodi mediis:
FF9O si negetur Echnicis aur Chriltianis, argumento est
nestexisse media quibus COPATALI POTCTAE. DUriOT de
nimis austera, etiam ridetur haec opinio recentioribus
Theologis, ec ad iudicium certum, quae sic ignorantia in-
vincibilis, hanc Cacuune regulam, quam habet Vasquer
dispucatione 224. cam censendam esse ommino invincibi-
lem, cuius nulla nociria, nec ratio dubicandi in rniverlum
aur particulariter occurrit: quia non est in nostra Laculta
re, de rila re deliberare, amplectenda ne st, aut reiicienda,
de qua nulla in mentem renerit cogitatio; nam prima cu-
iusque rei noritia, aliunde quam a nobis, et a naturâ esse
debet aut à Deo: Arqui de rebus Factiiuris policiui humani
auc divini, muleis nunquam renie inmentem deliberare.
an sine necessariae ad Palurem, an inquirenda, et a Deopre
cibus pecenda, an ad illas conlequendas conterat emenda
eio ritx: ergo huinsmodi rerum admictenda rideturigno-
rancia invincibilis, secus est de iure naturali, quod homi-
num cordibus alte insculprum est, ee licer obscurari Postic
viciis e pranis moribus; nunquam camen ica deleri, quin
Perdicissimos quo lque simulet conscientia malefactorum,
nec pariatur Fceditarem e curpicudinem peccari eos latere
per toram vicam: ex si in eo conteneleant, ipsis imputan
dum est, quod noluerine audire conscienciam, le sui officii
Jurique nacuralis admonencem. Flic est sensus primae sen-
rentia, e respontionis ad argumentum Caramvelis, sed
Anonrmus, Vendrochius de plures alii recentiores, post
Tansenium lib. 2. de Caru nacura lapla à capire 2. ad 6.
conceduncisnoranciam invincibilem iuris nacuralis, ne-
Sant vero exculare d peccato, canta asseueracione, re luam
sententiam concendant elle dogma Adei, propugnatuML a
Diuo Rugustino contra errores Pelasianorum, quorum
Praecipuus et in Synodo Palaltinâ damnatus, refertur ab
eodem Ausustino de gectis Delagianorum capire 18. Obli-
vionem, ionoranciam non lubiacere peccaro, quoniam
non secundum roluncarem eueniunt, led secundum necel-
Frarem. Ex quo loco ica luam sententiam contirmant: E0
Ten Ca (nodus Palaestina damnat peccati ignorantiam, quo
Ellans a peccaro pursabane Pelagiani: Aequi Pelagiani pec-
eaco impurabans solam isnoranciam rincibilem, VE. Cd

## Folio 299 — 1672256038:0379
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000379.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
IV. CEASS. ARG. EX SS. P. PESTTMONTIS. 299
Tuliano retert August. lib. 6. Cap. T. Fecemeriro reprehendi-
Ai eos, qui supersedernnt scienda cosnoscere: et Pelagius lib.
denatur a et graria cap. 17. Hominem pernisilare debere.
ne ienoret; ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id
homonescit necligentia, quod adhibitâ diligentia seire de-
buisset: Erro Synodus damnat quod negabant Pelagiani,
quod iple Delasius non est ausus defendere in Synodo Pa-
laectina, nempe ionoranciam invincibilem, non quam
cumque, sed iuris nacuralis, ad culpam impurari. PluTa
congerunt arsumenca cirati authores quibus Carius fuistet
relpondisse lemet Scubrochium et Cacamuelem, quam
lingulis paginis eos acculare haerelis, nulla probatione al.-
laca, nulla Colutione adhibita eorum argumentis, quae ta
cilius pucarune concemni polle, quam intringi.
Nobis nihil opus est ad ca relpondere, renostram tuca-
mur dersu probabilicatum sencentiam. F. sto detur igno-
ranciainuincibilis, etiam iuris nacuralis, contra primXe re-
sponsionis auchores; demus ignorantiam invincibilem, ex
reccato primi hominis consecuram, exculare, et elle incut-
Patam; nesamus quod altumit Caramuel, huiusmodi
ienoranciam hoc ipso includi opinionibus inter se puonan-
cibus, quod rerum de quibus opinamur, cuidens com-
Parari aur sperari coonitio nequear, rerx ne sint aut Falla,
ac proinde cum nequeant abstersi, ab omni Fallicaris ec ia-
licix dubio et Formidine, opiniones, quae stanc pro liberta-
te, e commodo, nunquam possune Calua conscientia, et
Calure, anceponi opinionibus aque auc magis probabilibus,
quae Caluri _ praeceoro Fauent. Aequehocruum hactenus
probanimus contra Caramvelem; nec nobis cimendae
sunc objectiones Anongmi, quibus CaristaCiCtUS PATA
scapho sequenci.

## Folio 300 — 1672256038:0380
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000380.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
DISF. II. SFCF. V
PAR ACRAPHYS SECYNDVS.
Solutio aliquot arcumentorum Anonymi ex tertio
nodo contra sententiam P. Mercori.
TY Torrre Anonrmus Christi rerba quali iure luo sibi
altumere: qui non est mecum, contramo est: aore fere
P. MCFCOTU toro Cuo opere aliunde argumenta revetere,
quibus probabilicatum laxitarem impuonac, de luam Fulcit
sencentiam, quam à dogmare de ignorantia quacum que
invincibiliiuris naturalis, ad culpam impuranda. Ouxcumi.
que conserit hoc 3. nodo, gnem riginci quatuor obiectio
nibus putat indissolubilem factum, eoque implicari P. Mer
corum; ad haec eria capira reuocantur. Muleis probat
renorantiam iuris naturalis, quamcum que invincibilem
culpabilem esse, deinde hoc principio ingulari caulam pro-
babilicacum, 3. denique Mercorum labetactare quidquid
corolibro ad emendationem moralis disciplina Ctabiliuit,
e principiis Theolosix capicaliter aduerlari, quod huic
dormati deignorantia invincibili ad culpam impurando;
Cuam dissertationem non astruxerit. Primum quod actu.
mie Anourmus permictimus; de gratis damus, neque
enim noltri insticuti est, hanc controuertiam srauissi-
nam actinsere: secundum riero concedimus, tertium
RegamUS: ec S eoca A duerlarii disputacio ad examen ro-
Cetur, Pauca Tunt qua hoc poleremum capur acrinsant, et
s qua snc ex aliis seligemus. Onamuis modestistimus sC
P. MerCOrUS, _ tots ad lenicarem humanitarem que natu-
a _ studio compararus, adeo camen incerdum aspere illius
dicta excipie Aduerlarius, venonnihil commoneri videatur
altidua e immerita centura, e verbis Chrilli dicar: Cur me
caedis. E animaduercendum Pane FUICTAL AnOnYmO, non vne
via adiri rericatem, ec plurimum ad eius gloriam reterre,
diversis praesidiis muniri, de plures habere vindices, qui
stiverlo armorum genere se cureneur. Durre boni consulen.
dum erat, s quid a suo sen su dinersum leripsset P. Mer-
eorus, ex alium sibi ad verum callem muninisset: cum con-
er eodem spectase rerumque, nec tine differre; Ced me.
diis, quorum delectus cira dissenrionem aut ottensionem
t
1

## Folio 301 — 1672256038:0381
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000381.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
YY. CLASS. ARC: SOEVE. NODO, RLC. 3OK
ellam, axbitrio cuiulque permictatur. Denique obseruan-
dum illi FuCraE, quod P. MercoruS admonuit (u2 FCIpON-
sione ad 24. e rlcimam obiectionem; turius de minori la-
bore dc periculoenatare, qui paululum rndis cedane, et
Aunio sinant se deortum Ferri, qUaML qui CONEFA FOTTenteM
dirisane brachia, de toris riribus obnitantur: SIC CtiaM
magis ex roco (apius succedere Puonam, pro veritate, s
aliquid indulseas aut permietas aduerlariis, si COrM
exemplis aur nocionibus apud iplos receptis reare. Nam
A ad lingula rerba riciliciges, eC OMINIa QU_ INGCTUNTuE
ad examen reuoces, nullus erit disputationum finis aur
fructus. Fria sux caulae fundamenta et praesidia, ponit Ca.
camuel, primum dari iuris nacuralis ignorantiam invin-
cibilem: e hocmasis supponie, quass notum de in Con-
fesso apud omnes, toro luo APolosemate quam probet
secundum huiusmodiionoranciam immunent esse e exeu-
sare ab omni peccato: illud etiam principium non alid
ratione probat quam perpetua acculatione Tansenilmis
quascionorantia invincibilis imputata ad peccatum, dam
nata tic censura primae proposicionis Lanlenianx, qua c2-
men avic de hominibus de graciâ ee Ade conancibus im
plere praecepta, a quibus deticiant inopiâ srarix: terrium
denique tundamentum paulo accuracius contirmat, nem-
De omnem opinionem probabilem Ccu Colicariam, seu
cum aduersa puonantem, imbui illo genere ignorantix
invincibilis; quae ab omni peccato purgec. Tanex molio
fuie, probabilicacem extruere de Airmare securitatem. Scd
cum euerti de ruere omnino oporcear, si vel rnum e tribus,
quibusnicitur, principium; nacet e labetactetur huinsino-
di secura probabilitas guacumque, de latux Babylonica
non dissimilis, rel rnoictumodici lapidis intrinsi, ee dis.
silire possie; Catins ad summ insticutum putanit rir pruden-
ristimus, Temoris a disputatione duobus principiis luperio-
ribus, postremum impetere omni genere argumento
cum. Ouid enim Caramnetis caulam iuvac, dari isnO-
cantiam inmincibilem iuris nacuralis, qua nequeacimpu-
tari ad peccarum sine Tansenilini errore, si tuulmodiiono-
rantia lonoistime absic a probabilibus opinionibus Pro li-
bertare contra lesem pusnantibus: Duod rnum toto ope.
rerrget d apexcislimis arsumentis demonstrat P. MerCO-
us. Caterum li Anon,mus eius Fhelem de sequenda proc

## Folio 302 — 1672256038:0382
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000382.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
302
DFSP. II. SECF. V
Babiliori ee cura opinione, censer efficacius demonstrari
ex illo secundo principio, nullam iuris nacuralis ignoran.
riam inculpatam esse; liberum est illi hoc genere armo-
rum pugnare cum aduersariis: Sed FOgat Mercorus ne se
despiciac, si suis sbique aptioribus armis reaeur. Nam
qua cominoda erane Sacili, Dauidi inutilia fuere: _ 1a.
prien vili, faunda 65 lapide invaluit aduersus Philisthaum.
Rosat igitur, sibi permittat ex communibus principiis
apud aduerlarios receptis, rem controuerlam prolequi de
definire: Forre cum illis reilius ex ralidius acturus, quam
hingereret principia illis suspecta, ac pene Comperta erro-
ris. Cerre _ ab his obseruationibus exortus fuisset P
Mercoriis, quibus conclusit dispucationem, riderentur
Frustra ese que lace prolequitur Anonrmus: quandoqui-
dem hxcrna responsio a nobis fusius et clarius explicata;
illum exera omnem celi iactum ponic. Elto deceptus siE
Caramvel; dum ignoranciam iuris invincibilem cerram
Donit a innoxiam, e dum aduerlariis Tansenismi errorem
obiicit, Pelasii harelm deffendat: elto allensus illi
Fuerie P. MCTCOTUS, quod tamen constancer pernegat, ee
Fallum esse connincit: Paris est illi non Colum ad innocen-
eiam; Sed eriani ad rictoriam asserendam, defecisse sicue
magos AOrpri certio signo seu certio alterro laplum.
Onis enim credat, cum qui probabilius opinaeur quod
instat agendum, illicicum esse, nec abstinee, laborare re
contendit Caramnel ignorancia invincibili iuris nacuralis,
e hinc illi licere re libuerie aoere: cum Cola dubitario
lonse inferior opinione probabili, huiusmodi ionoran-
tiam invincibilem collac, de reloluat in culpabilem: de
hoc demonstrat P. Mercorus quadruplici genere arou
mentorui, qux hactenus prosecuri Cumus. In his ca-
men non conquiescit Anonrmus; led primum certiono-
do graniter carpit P. Mercorum, quod admittar lupposi
tionem conscientia erronexe ex ignorantia inuincibili re-
purantis Fornicationem licitam, st ad falurem necesta-
riam, _ S ex illo dictamine eligatur (re pocest concin-
gerC) meritoriam Fore: quod dogima, inquie, princi:
Piis Theolosie ac Religionis capitaliter adverlari, d
labefactare quidquid eoro libro, ad emendationem mo-
ralis disciplinae sabilicum est, Facili negorio demon-
Arari.

## Folio 303 — 1672256038:0383
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000383.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV. CEASS. ARC. SOLVT. NODO. XC.
303
Hlanc accularionem gravistimam duplici excipie respon-
Sione P. MrcOTUS. Primum dicie se hunc Casum admi-
sisse disputandi causa, ex aduerlariorum, non ex (ua sen
renria; quia si nesasset hypochelim arsumenti, nempeFOr-
nicationem ex ignorancia invincibili (quam graris admie.
tir, non approbat) Reri licicam, instaurassent ciuldem For-
ma d ris arrumentum, necellario Coluendumi, exemplo
ignorantix invincibilis iuris posiciui etiam dinini, quam
ipsemee Tanlenius concedic innoxiam esse ab omini pecca-
to; reli quis sibi perluaderer ex erronca conscientia, Cacram
Synaxim tempore Paschali praecepto politiuo praeleri-
piam, esse illicicam; ille mereretur s abstineret. Onare
Patius putauie P. Mercorus hypochelim admiteere, ex inen-
readuerlariorum contra luam, e respondere objectioni:
nerideretur difficulcarem effugere. Addic 2. Cc ea (uppol-
tione secucum Diuum Thomam F. 2. Guae st. 29, aFF. 5. Gui
eodem exemplo reitur, illius qui ex errore crederer fusam
à Fornicatione esse malam, ac proinde peccaturum, Si ab
illa abstineret, rarionem que addic; non Polum: Id quod
indifferens est, posse boni, malique per accidens rationem
induere, sed etiam id quod bonum est, posse rationem ma-
li, vel quod malum est, rationem boni accipere a rationis ap-
prehensione 59) indicio; puta, inquic Sanctus Doctor, ab-
stinere a fornicatione bonum quoddam est; CFSO pFOPO-
natur remalum a ratione errance, roluntas crit mala, quia
vultmalum: unde concludic P. NTercOrUS, Se nulla dionum
hac re censura, quae tanti praeceptoris restisia sIE SCCUTUS:
e si Anonimus nequidem S. Thoma relit parcere, Facile
ab illius censura rindicabimus; hoc ad minus Axiomace ab
omnibus recepto, polico rno impossibili consequi duo re-
pugnantia; quare quisquis ex isnorancia invincibili culpa-
bili, implicaretur errantis conscientia dictamine, quod-
cumque ageret, non vacaret culpâ. Sed ne lingula prose-
sequar quae congerit Anonrmus, 2d quae respondet P.
Mercorus, rnum adnotabo in hâc materia lumme obser-
vandum, quo ret hi duo Auchores conciliabuntur, vel ca-
dent objectiones fere omnes, maxime a prima cerrii nodi
vlque ad decimam quartam. Nempe apud omnes fere
Theolosos convenire, ignorantiam iuris naturalis, ab
ionorantia rerum facti vel cuiuscum que iuris posiciui, hoc
maxime disterre, quod illius seneris, card et Fored null2

## Folio 304 — 1672256038:0384
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000384.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
3O
DESD. II. SFCT. V
detur, invincibilis, auE guIX exCUCet a PecCatO; secUS VerO
elt deionorantia Facti e iuris posiciui, quam invincibilem
esse, _ a. peccaco exculare, muleis probat ex Augustino.
iplemet Tansenius cap. 5. Fluius rero discriminis caulam
inquiric idem Auchor cap. 6. cui hunc ciculum appoluir.
Indagatur radix arcana illius doctrinae, cur scilicet iuris
naruralis nulla decur, qua excuset ienorantia invincibilis,
magisque repuonet opinionibus probabilibus ad jus natura.
le pertinentibas, quam is quae ad res facti (5 ad jus po-
siriuum spectant. Omnes huius, discriminis originem de
caulam craliunt ex eodem fonte; nempe ex naturâ huius-
modi ignorancix rel scienrix ec cognirionis oppola.
Nam iuris naturalis cognitio nacurx humanae congenita
e insculpta est cordibus nostris, juris vero posiriui e Fa.
etorum aduentiria est, et nihil prohiber in torum colliab
homine, rot illi negari. Hioc enim iplo quod homo. sir
composrarionis, capax gratia, Aidei, de Dei ve vleimi A.
nis, a quo habet resit, et a quo beandus est, oporcuir illi
inertam esse coonitionem omniuni, qua Deum reprimam
Fui caulam colere, ve rlcimuni finem consequi posset. Hac
rero omnia contientur Decalo5o ex lege Dei cordibus
voltris inseripra: _ hoc sensu dicieur ROm. 2. Centes qua
lerem non habent, sibi lesem esse, quia ostendunt opus lesis
scriprum in cordibus suis. Vudenecellario emergunt co.
ricationes bona, conscientix remorsus, quibus diximus
nullum hominem carere per roram vitam, ec quae sutticiane
collenda ionorantiae invincibili iuris nacuralis, ne Paltem
exculet a peccaro. Secus est de iure posiriuo, quod cum sit
aduenticium, contingere porest, vel nullam illius renire
in mentem cogicarionem, aut suspicionem, quae huiulmo.
di iOnOrancIAML CUFet et FOIIaC.
Aequehac est rera, ni fallor, radix huius arcanae do-
Etrinxe: Vnde refellitr, quam FentaE Anonpinus, obje.
ctione sccunda, antiquorum Theologorum sententie cum
Cua concordiam: nec vilâ re differre ait à senventià lanle.
nii, rerum esse omnium consensum, et discordiam ver-
Borum porius quam rei. Eadem enitr ignorancia iuris
tracuralis invincibilis, dilisentia presenei, humana ee Or-
dinariâ (qualem diximus adhiberi, dum preter proprium
studium consuluntur peritiores) rincibilis est; diligentia
exrraordinaria, et auxisio Dei, quo impellimur ad preces
de Vitae

## Folio 305 — 1672256038:0385
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000385.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CEASS, ARO, SOEVT, NODO, ANONY. XC. 305
e rice emendationem. Arque eo sensu dicir obiectione
9. Omnem ignorantiam rolitam esse; adeoque rincibilem.
Quia OMNIS DCCCAIOE VUIE aMATE CFCAEUFAML, QuO AMOTC
duci dinine obstaculum ponitur, re Fusius explicar objectio-
ne2. Vnde concludit omnem ienorantiam ricari posse per
dininum auxilium, quo nonnili culpa noscra caremus, quia
illi, lucique dinine apponimus impedimenta riciis noctris,
et neolioimus elasitare nostris precibus.
Verum s hoc sensu dicatur ionoranria innincibilis, in-
dustria praelenti ee ordinaria diligenciâ, imputari ad cul-
pam, quod vincibilis sit luce dinina, precibus ex emendta-
tione riex, consequenda; ranum erie dilcrimen appOM-
cum, incer ionoranciam iuris nacuralis e policiui, maxime
dimini, cum veraque invincibilis liligencia humana ec n2-
turali, rincibilis sc auxilio dinino, precibus de lanctitare
vicae obtinendo; maxime  necellaria sic cognicio ad Calu-
tem, relad euicandum peccatum. Deinde; elto qui sen
tiune se concupiscentia regeri ad matum, peccent, nil con-
Fugiant ad orationem, cuins praeceprum inltat, auxilii di-
eini neceslarii ad rincendam centarionem obcinendi cau-
sd, qui rarione imputabitur haec neslisencia, rel inhdeli-
DuS, vel ijs qui errane ex ignorantia; néc agnoTcuvE sC
exere lumine diuino, aut rila laborare ignorancia: Ouare
verum discrimen inter haec duo ionorantia genera, Lepe-
rendum est a principio ab iplomet Tansenio constituro:
quod iuris naturalis nocicia sit congenita, ac proinde non
Possir radicitus colli, manear semper in Pemine, posit Fa-
eile instaurari,; ex culpa nostrae sic impurandim, s oblcu-
recur omnino, vel non resticuatur. Sicut enim aqua cale
facta, si ab igne semoneatur, senum redic ad consenitum
trigus; ica ctiam mens humana, E vicia abiiciac, abigno-
rantiâ facile rindicatur, maxime rerum juris nacuralis.
Hinc Acionorantiam huiusmodi rerum vix peasumi, sicu-
ei rerum Facti; ac proinde rix excusare à peccaro, ee hoc
probant aroumenta Anonrmi à terria objectione riquead
indecimam; quibus ex. Cajecano primum, deinde ex Estio
8. ex Auoustino +. ex Aristorele, et candem ex pluribus
aliis Sanctio Parribus probat, qua ex quacinque igno-
eantia Aant contra jus noturale, non carere PecCaTO,
quod rule Cajeranus ciuldem esse speciei cum peccato
quod ex cerra sciencia commirritur, e illi assencitur F.CinS

## Folio 306 — 1672256038:0386
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000386.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
306
D+SD. II. SFCT. Y.
idem prohat ex Ariltorele, libro s. Fthicorum cap. 3. ex
Innocentio TII. de Simonia cap. per ruas, ex Augustino
diversis locis, ex Bernardo Epilt. ad Flugonem: idem tan.
dem probat objectione rndecima ec duabus sequentibus
ab ab surdo, quod Pelicet omnium intidelium peccara, con-
era lesem nacuralemi exculabuntur, Eiuris naturalisigno.
rantia sic inculpabilis.
Ad haec omnia resp. P. Mereorus: Primo nullum horum
Auchorum; E Eltium excipias, imputare peccato, quod tc
exignorancia invincibili juris nacuralis. Et prudencer ad
dic responsione ad octavam objectionem, quancum distac
propolicio rnivertalis a parriculari; cancum differre pro-
policionem hxreticam à S. Parribus damnatam, a doctrind
recentiorum, quos impusnar Anonrmus. Elt quidem hae-
relis manifelta; per nullam ignorantiam peccari, sed nul-
IS errOr elt, Si detendas per aliquam ignoranciam non
peccari: e sicut aduerlarius hoc postremum admierie, de
his quae hunc ex ignorancia Facti aur iuris positiui, ita re-
centiores idem concedune de quacunque ignorantia, quae
nec directe, nec indirecte rolica lic, qualem dicit Respon-
sione 2d sexcum admicri ab Augultino libro 3. de Libero
Aebierio cap. 22. bi ignorantiam iuris nacuralis, sive pae-
nalem, sinc naturalem, cuiulcum que perlonx ee condi-
tionis; cuinscumque iuris, scu proximi, Ccu remori à pri-
inis Cyndereleos principiis, non damnat incorum, led ca-
lum ex illo deduei posse concendit, quo errans ex igno-
tantis iuris nacuralis, excusetur a peccato; ve li puero duo-
denini inquit ad binium occurrar homo, qui districto sla-
dio inimicum inseguatur, et puerum incerroset qua parte
fugeric; qliem insequitur. Eis puret sibi licerementiri, re
hominem seriiet à periculo mortis, nec tempus habeat
consulendi peritiores, auc deducendi ex principiis morali
bus an mendacilim sic illicitum; existimar ex ignorancid in-
vincibiliiuris nacuralis a culpa mendacii exculari.
CXEerum qui FeteruntuE Auchores, demonstrat aCCUTaLE
nihil invare caulam aduerlarii, quia discrimine nullo 2-
Sunc de peccatis ex ignorantia cuiuscun que iuris auefactis
ve Hlierongmus lib. r. contra Pelagium effert exempla 10-
natae, OEx e Leuicarum, qui peccabant ex ignorantia la
eti, vel alicuins praecepri policiui. Idem constat de Cajeta-
nO F.2. Quaest. 76. aFc. 4. rbi de peccato exisnorantiâ quod

## Folio 307 — 1672256038:0387
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000387.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IY. CEASS. ARO. SOEVT. NODO, ANONZ. dC. 307
speciem lumic ex objecto malo, ad quod COnVeFTIEuIK. AF-
fere exemplum Pauli Ecclesiam perlequentis, quem coni-
Htac peccasse ex ignorancia roluncaria, contra ius divinuiri
positiuum. Hoc cuidencius est de Innocentio TII. daminan.
resimoniacum, qui nelciebat, id quod cgerat simonia-
cum esse, non habitâ ratione ignorantix eius, quia erae
voluntaria, de re inquit Clolta, pocerar consulere peritio-
res. Non alio sentu loquitur Aristoreles, de Diuus Thon
mas in illum locum libri Echicorum, rbi S. DoctOr nOtaE
ex Philosopho, iuris ignoranctam non efficere involunta-
rium, quod censeatur prouenire ex neolisentia addiscendi,
quae lcire nos opOrtCaE. D. Bernardus Epistola citata agie
deignorantia iuris posiriui, Ceu Baprilmi ex praecepto lul
cipiendi, e docet ante Apoltolorum praedicationem, nul-
lius peceati reos fuisse, qui ad Baprisinum non accesissent;
quamnis cum Christus dixisser Nlicodeto, nisi quis rena-
ius freric ex aqua scc. Ad D. Auoustinu qui ridetur aperrius
tavere aduerlario, respondet ad sextam ec ad nonam ob-
jectionem, s ionorancia daminetur à Concilio Diolpoli-
licano, id incelligendum esse deignorantia involuncaria
peenali, quae facta sic invincibilis, errantis cuspa, qualis
est perdirissimorum hominum, quibus supercecidie ionis
concupiscentix, nec ab vllo genere scclerum abstinent,
ex quofie, renon videane solem iuris naturalis, qualis fuie
isnorantia Cencilium roluncaria Calcem in causa, quia li-
bere prolapsi fuecunt in peccata, quae in poenam consecura
est caecitas mentis: ideo prudenter moner relponsione ad
decimum, vix Anoustinum admicrere iuris naturalisignon
rantiam invincibilem; non quod nulta sIC, sed raristima,
dideo censura dignos dicit eos, qui huiusmodi ignotan
tiam longius quam par sic exrendent, ec relint ea exculari
juniorum molliciem, de actus curpes, quorum tamen illos
puderet, si conseium haberene rirum grauem.
Sed erudica prorlus est relponsio ad decimami certiam
objectionem, quam ica explico: corum quxe contra jus na-
urale admittuntur ciera malicognitionem certam, vroba-
bilem, aux ad minus dubicationem aliquam; Eres oradus
distinguendi sunt. Primus corum qux hunc ex ionorantia
omnino invincibili, re cum quis seir se hominem occidere,
aliena rxore rei, loqui praetesmentem; led pucar le bene
sere, vel nulla ei cogicacio in mencem renit le male

## Folio 308 — 1672256038:0388
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000388.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
303
T5D. II. SFCT. V.
agere, auc ionoranca laborare: Secundus gradus elteo
tum qua hunc ex ignorantia vincibili, orea a negligentis
addiscendi quae percinent ad officium, de jus naturale; hu.
ius ordinis actus conveniune cum superioris actibus, quod
i5 a quotune, sciac quid agac, sed nesciar le male agere:
hoc tamen differune quod cum huiulmodi ignorantia pro-
ficiscatur a negligentia roluntaria, referenda sic ad genus
malimoralis, ac proinde ad aliquam speciemi peccari (InE
reuocandi, cum ea qua sub genere lunc ad aliquam speciem
perrineant. Ferrii denique gradus lunc ii actus, qui ab
ebrio aut furioso proticiscuntur, qui dum menritur, occi
dic hominem ec. nec lcit an male agat (quo cum superio-
ribus connenit) sed nequidem scit quod agat (quo ab illis
differc) hoc tamen habene proprium, resine roluntarii ad
minus in causa, sI ebriecas e Furor eligantur, acque hac
Fatione conneniane actus poltremi, cum actibus secundi
generis, quos reluri in medio, politos constituit P. Mercon
cus; cum prioribus rno conveniane, differant alEerO: R.
milis est cum postremis collatio, conneniuni genere en-
cismoralis, a roluntario in causa differunt, quod illi fane
cum objecti cognitione, qua ilti careant.
Ilis ita constituris, duplex emersir grauis difficultas
quarum rna pertinet ad morum ee rita regulas, altera ad
Schola dispurationes de subcilitates. Prima quastio est,
quinam horum actuum perrineant ad genus mali e pecca
ei. Et iam relponsum est, actus primi gradus esse exira re.
nus mali moralis, quo contineantur actus 2. dc 3. gradus.
Altera quaestio subrilis masis quam necellaria est, ad quam
speciem peceari renocetut mendacium, homicidium, adul.
cerium ex ignorantiâ rincibili. P. Mercorus ad haec duo
relponder; primum probabile esse, reriulque gradus
Deccata quae lunc roluntaria tantum in causa, revocari ad
Speciem ebrietaris, aur negligentia addiscendi quae sunt
necellaria; a racionem homicidii esse tantum circumstan-
tiam grauantem; quia non est directe rolita: quod tamen
ex communi sencentia Theolororum necellarium est, ve
actus speciem boni aue mali lumat ab objecto. Ideoque
allerune peccarum illius qui ex Cola libidine mulierem era.
hic ad Fornicarionem, speciem esse peccari luxuriae non
Tcandali, quod sic circumstantia peccati Fornicationis, quia
catus mulieris in peceacum, elt tancum indirecte rolics.

## Folio 309 — 1672256038:0389
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000389.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
IV. CLASS. ARO. SOLVT. NODO. ANONZ. XC. 304
Cajeranus tamen r. 2. Quaest cirata, docet huiulmodi actun
impudicitiae ex ignorancia vincibili, speciem lumere ab
objecto, in quod hc convertio; quia scit se aliena muliere
vei. Sed reoblernat P. Mercorus Cajerano addictisimus.
ita obscure loguitur, remasis commentario egeat quan
cextus Diui Thomae; e cum eadem dilticultas recurrisser
2.2. Gualt. 53. arc. 3. Vbi rerlat quaestionem de viro allicien-
cemulierem ad peccacu ex Polo moriuo libidinis, an huius-
modipeccatum pertincat ad speciem scandali, aut Forni-
cationis; conera morem, a difficulraris resolutione absti-
nec, his rerbismodestissimis: in hoc dubio libenter es-
sem discipulus; quoniam docere, nec me, nec alios noui.
Hinc rideat Anourmus (inquit P. MerCOrUS) quam disti-
cile sic actum ex ignorantia invincibili contra jus nacu-
rale admissum, ad decerminaram speciem peccari reuoca-
re; quandoquidem Cajeranus haeret, nec audet quidquam
staruere, de errore e actu ex ignorancia vincibili profecto,
qui tamen rerius postit ab objecto in quod Fertur, Spociena
sumere, quam actus, qui existit ab ignorantia invincibili.
quaecunque enim candem sic, scu juris politiui, sen nacu-
ralis, seu actus sic prohibicus, quia malus, seu ma-
lus, quia prohibitus; qui actum elicie, scir quid a
sat, nec tamen rolune sumere speciem ab objecto, nif
prohibitum sic, quia malum: ergo male coharet illorum
principiis, quam stacuune distinctio inter actus iure posi-
tiuo, aut nacurali malos. Nostra explicario huiulinodi
distinctionis apertior e Facilior est, nec puro à menre
Auoultini alienam; quae contra jus nacurale admitcuneur.
rix exculari ignorantiâ, quia illorum curpitudo non po-
telt nos latere, cum consciencia, huiulmodi peccatorum
reoscontinuo ltimuler, ee nili affectus inordinatissimi per-
srepant, huiusmodi reprehensiones conscientix audian-
tur a perrinacissimis quibulque; juris rero positiui nocitia
obscurior sic, e minus trma, e incerdum nulla: at que bis
Eacistr ricimo aegumenio Anon

## Folio 310 — 1672256038:0390
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000390.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
15C. ll. decl. 
PAR ACRAPHYS TERTTYS.
Concluditur arcumentum a restimoniis Patrum, et
alia ad idem loca adduntur.
V_ luperiori Paragrapho prolecuri sumus, praeiu-
dicia a silentio Sanctorum Pacrum de hac Controver.
sa, ab aduerlariorum dissider.ria, qui negene hic eorum
rudicio standum, ee ab iis jux Cacuune de peccato ignoran-
riae contra Pelasianos, quouis loco etticacius connincunt.
apudillos, nullam opinionem probabilem, cucam pro li-
bertate, Gicontra Hec pro lege, nedum maior auc par pro-
babilicas, sed pene vila dubicario Cuboriatur, ne Falla sie
huiulmodi opinio, quae Favec commodo e roluprati. Fe
ad illum sensum innumera habent S. Parres de Audio re-
ricatis, de mecu ac periculo Fala, in iis qua ad Calurem ee
MOTeS PCFrinenE. La tamen pucar Caramvel le facile in-
terpretari, d quae inde depronimus argumenra, soluere
Tua illa diltinctione duplicis reritaris virtualis de Formalis,
ec primo genere reri, omnem opinionem probabilem dici
reram, quia ica omnino se haber; ac l esler rera, quo sen su
Linagonon distingnieur à Pocorypo; procuracor est ipla
perlona principalis, hoc nomine Procontul, Prorex et,
Consul e R ex, addere PoceraE apud SacramentarioS Eu.
charistiam non minus a natutali Christi corpore remo-
cam, quam a Caelo cerram, elle corpus Christi veritare
vireuali, eodem iure quo alerir, opiniones quamlibet
Fallas, probabilicare rectas, esse iplam veritarem. Vnde
häC CONLFOVCESIA Caramvel, Sacramencarios imitatuI, e
eadem cerre, ac simili distinctione, loca Scripturx 2C Pa-
erum decorquet; qua Polent Sacramentarii. Ouare cum
Christus dicitur elle, via, veritas 55 vira, cutu denun-
Ciat FuturoS Adorarores in spiritu (5 veritate, cum om-
nes vix Dei alferuncur esse ip la reritas, quam boni eligant,
 qua praui recedane, suam haber in prompeu distinctio-
nem, de reritare rircuali, qua nulli opinioni probabili
quamlibet (2l(X desE.
Sed en incerpretacio, aut canillario aliena est omnino à
mence 55. Parrum, ec omistis aliis eria loca ex. Ausullure
d

## Folio 311 — 1672256038:0391
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000391.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
YV. CEASS. ARG. AETA SS. PP. PESTTM. 3XX
proteram, ec Scubrochii, aliorum que responsiones ad illa
expendam. Primam habet Epist. 134 si quis, inquie
bonum pucaverit esse quoa malum est, hoc putando, vtique
percat: (5 ea sunt omnia peccata ienorantiae, quando quis-
que bene fiers postat, quod male fit; Vnde GracianuS
quaest. 5. Lenorantia iuris naturalis omnibus adultis dam-
nabilis est. Sed nihil sibi eim et Scubrochius ab illa objc-
ctione; quin porius censuram in aduerlarios intorquet:
quasi haeresim doceant. Sed hanc nocam lemouimus.
diserimine consticuro inter ignorantiam iuris positiui de
naturalis, quod ilta rix inquam carcar remortu conscien-
rix, aue aliqua dubicarione, nemalum sic quod admitritur
in jus nacurale. Si isieur huinsmodiionorantia damna-
bilis Aacminimo consciencia remortu, quem prana con-
sueudo Pere exringuir; quid Ctacuisser Augultinus de his
quae perpecrantur aduexsus jus naturale, consciencia, ex
opinione probabiliori rcclamante:
Secundus locus Cumitur ex lib. F. Cap. 5. de Bapti(mo
contra Donaristes, rbi damnat eos qui ex opinione mi-
nus probabili contra probabiliorem agune, in his etiam
quae sune juris posiriui; sacrilezio Schismatis (2it) vulne-
rari eos, qui per ienoranciam bapii (antur apud Donaristas
arbierantes penes ipsos esse Fcclesiam Christi. Idemhabee
Epilt. 203. rbi Donariltas damnar quod rebaprilarent;
quamuis ionorarent id netas esse, immo probabiliter puca-
rent esse licitum: non dubitanter tamen eospeccareasse
ric, cum id Facerent, quia Facile scire Porerant se er-
rare.
Sed aperrissimus locus estlibro 3. Conera Academicos
cap. 26. rbi Academicorum hanc esse sencenciam e men-
cem docet: Cum acit quisque, quod ei probabile videtur
non peccat, nec errat Tlaec iplintima est Caramuelis do-
arina. Ouid reto ad eam Auenstinus: Late probarEse
mel recepta AE, omnia crimina probari, quia nullus est
reproborum, cui non sic probabile quod perpetrac crimen,
licirum esse. Ad hoc responderi potest, priimo ex Stubro.
chio ad sextum concrarium VVendrochii, aliud esse rideri
probabile, aliud re rera esse probabile; e posse concinge-
re renullum sic adeo nerox scelus; quin exignorantii vin-
cibili videri possit probabile, non tamen re ipla (I. Oua
Colurio illustrari potest detinitione probabilis opinionis, ex
iii

## Folio 312 — 1672256038:0392
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000392.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
12
5P. IL. SECT. V.
P. Ferrerio suo opusculo eleganti Gallico idiomate seripro
do probabilicare opinionum, cuius a paucis diebus cos
piam habui. Opinionem rero probabilem detinit, non
quancum que rerisimilem, qua resupra diximus, habeae
a se, vel ab aurhoricare extrinseca, rim impellendi ad sui
alsensum mentem in aliquâ calisine constitutam, quae cui-
dentis reri careat; sed eam qua validis rarionibus fulca, ni
hil habear dissentaneum à Pide, a Scriprura, à Conciliis.
 definirionibus Pontificum, a consen (u. Parrum et Docto.
tum. Primam Scubrochii respontionem pluries retutavi-
mus, ee demonstrarum est, probabilicarem nihil aliud esse
quam rerisimilitudinem ee speciem quandam, cui Forte
Tublc ipla rericas, quamnis incerrus lS, ita rem le habere.
e maxima probabilicatis ris est ex ipsa ignorancia, quod
vericas non sicnobis comperta e conspicua; ac proinde
probabilem esse, sive rni, sive muleis, et probabilem ri-
deri, nulsâ ratione, solis rerbis distinoui: ec nisi Colidam
demonstrauerie inter haec duo differentiam, levior lane
erit ad grauissimum Augustini locum responsio, reperica a
Cubeili, ne furili dicam distinctione. Quia rerum quae tO-
cam rim habene ex ignorancia nostra dveri specie, appare.
re e esse, idem prortus est, et haec elt ratio, et nACUTA PrO-
babilium.
Solidior videtur altera ex P. Ferrerio argumenei solu-
eio; sed Si propius inspiciamus detinitionem relacam, vi
decur iphus Auchoris consilium euerrere. Hoc enim caput
est cotius controuerlix, cuius causa hoc oputculum edidic,
e aliud majus pollicetur, an opinio pro libertate cuta sIE,
Stance aduersa pro lese, paris aut majoris probabilicaris.
Fluius enim quaestionis explicatio, futura est basis corius
Theologia, e regula riex humana ac Christiana. Demus
igicur definitionem legicimam esse (quam diminutam et
mancam ese Carim probabo) nihil nobis ofticiet, led po-
tius hactenus dicta contirmat, de aduerlariorum Funda-
menta convellit, in hoc rno posica, opinionem stantem
Pro libertare curam esse, quamuis sic minus probabilis: AC.
qui hanc astertionem, qua aduerlariis puppis ec prora est.
omni genere aroumentorum, monstranimus debilibus ful-
cam esse, ralidissimis labetactari rationibus, repugnare
principiis actionum moralium, instituto iofficiorum rica
eumanae et Christiana, distsencaneam esse d Scriprura, 3

## Folio 313 — 1672256038:0393
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000393.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IN. CLASS. ARO, ALTA SS. PP. PESTTHE.
313
Fradicione, e a S. Parribus, ec statim probaturi sumus;
nihilo melius convenire cum Canonibus Pontificum, de
cum placiris anciguorum Theologorum; erso detinitio
insticuca opinionis probabilis, non cadit in eam quae pro-
Dugnatur, quali summa ec casdo opinionum probabi-
lium.
Deinde multa desideratur in hâc definirione, necessaria ex
lesibus ad recte detiniendum praeleripris, illud maximere
detinicio conster comunibus nominibus, ee norionibus re-
ceptis apud omnes, quibulcum ex illa dispucandum est:
Aequi ex detinirione probabiliraris, incunda est disputa-
tio, non solum cum Cacholicis, apud quos maxima ese
authoricas Parrum, Ponciticum, e nonnulla eriam Theo-
logorum; sed etiam cum haerericis, qui illos nullo locoha-
benc. Nec lolum nobis agendum est, cum his qui Chri-
ciano nominiadcensentur, se Scripeurx ac Adei maielta-
rem reuerentur, auc Calcem communia nobilcum nomina
recinene; apud quos omnes, probabilicatis definitio, à
consentu, aut laltem non dissentione Adei, de Scripeura
repecita, hoc nomine probari porerir. Sed quid her Phi
Jolophis Echnicis, quibus cum de vicimo Aine, de vircuci-
bus ee ofticiis, de rera relisione pugnandum est; qui ca.
men hidem Scripcuram, Concilia, _ Parres abiiciunt et
rident: Cudenda erir line dubio alia probabilicatis defini-
eio, qua lacius pareae, quam haec ex Adei ec Conciliorum
nominibus confecta; quam necesle AE, Pralucere ad iphul-
mecfidei, et Scripturx delectum, aut repulsam, ad aucho-
ritarem parribus conciliandam, aut abrogandam. Flanc
detinicionem nospraestitimus, ec ab aduerlariis hactenus
trustra expectanimus: nec ilta melins aliis, nOstEX expe-
ctationi responder; quineominus Caristacie, quod c aF-
ctior, e ad lummum alicui possierlui esteincer Cacholi-
cos: nam alia conticienda est, si cum hererodoris pugne
mus. Neque cerramen hoc derrectandum est cum illis, qui
hominem alicuius finis consequendi gracia conditum, le-
sibus subiici, ad ofticia praestanda, ac sectandum honc.
ium, ec reili anceponendum reneri non negauerint. PF
cum necessariis ex demonstrationibus, rbique agere non lie
nobis datum, immo rarissime de nullibi (s C’aramueli Ades
(c) huiusmodi aroumentorum genera adhiberi postint;
contticuenda est ditinirio prohabiicaris, qux non minus

## Folio 314 — 1672256038:0394
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000394.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
lare paleac, quam anpucatio de Ainibus bonorum de malo.
rum, de oens, de lessstone a tide Christiana: ad quem
lum inurilis est ilta definitio; ee quam nos huc reque pron
puonanimus de opinionis turx, seu negariué, seu posiciue
ad quemlibet proposicum honectum finem, seu interme.
dium Ceu rlcimum consequendum, a nobis consticuta non
eio efficacissima. Nam, ve hoc eriam addam aroumentum
Patis grave; licer huinsmodi definirio rideatur Adei rnius
rationem habere, ne quid illi diversum, auE inUS COnSO-
num invehrat opinio, re sic probabilis, non melius consu-
lic auchoricari fidei, quam animorum immortalitati, nu-
Pera aut novantiqua Cartelli de Cassendi Philolophia, ex
Epicuro, Democrico, &e Lucrerio interpolata, quae omne
genus formarum et generationum substancialium, à naeur
iubec exulare, ad dica frigissim a exceptione generationis hu-
mana, ec animae rationalis, cui rideri rolune, vim de lo-
cum alterere Formxe substancialis, ne in torum percat.
dissolutione aromorum aur parrium materix, quibus om
nia constare rolune. Sed quis non videat hac noua philo-
Cophandirarione, occludi porius quam parari ee muniri
riam ad animx immortaliearé. de subinde ad Posthumam
Felicitatem ac poenam aeternam: neque enim rllam noui-
mus speciem, qua nullo genere contineatur. Ouid ergo
Recanimae rationali, cui Formae substancialis, ri generario-
nis in corpus humanum inductae, ec polteius dissolurionem
superstiris, rim ec rarionem rindicane, cum huiusmodi
Formarum genus, ee generationum substantialium, inter
tiomenta Aristorelis reponant, d AtomoS, ac materiam,
quibus omnia concrera rolune, aNerant completa ese COr-
Poraincorrupea, ac proinde inepra ad conticiendum, quod
rocamus ens per se, constans marerid et Forma quali par-
cibus incompleris:
Onamuis nolim paris esse periculi hanc definitionem
probabilis opinionis, cum illa Philosophia novo aneiquo:
video camen hoc commune cum illa habere, quod ordine
Pexepoltero speciem constiruat, cacito aut negato genere.
Velimigitur mihi distiniri opinionem probabilem; qua
Ptius parcat quam Adei authoricas, ad ipsammer Adem
contirmandam. Ec ne ridear erigere ab aliis, quae in
nObis defaerantur, et imponere humeris illOTUM Onera
rravia, quibus ipse succumbam, auc quae nolim digito
25 P. TF. SECF. V

## Folio 315 — 1672256038:0395
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000395.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
mouere, consulat lector quam sect. 3. tradidi methoduin
dispurandi ex probabilibus, qua Adei antecedar authorita-
tem, qua cum haereticis; cum Acheis pugnemus, e qua
ipla sides detendenda est, non in aroumentum crahenda.
Hocnon efficit quam expendimus detinitio, obnoxia con
temprui omnium Doctorum, Pracer Forre Catholicos,
immonec Cacholici approbabune.
Dices has obiectiones cauillos esse, aut ricilisariones,
excepta prima, et mala fide noshniusmodi definitionem
interprecari: cum obnius sic illius sensus Catis legitimus
Nocionem communem opinionis, qu’a humana ee natu-
ralis est, his verbis exprimie, quod sic iudicium firmum,
grauibusrationibus Fultum; cuius Falsitas nequeat ratio.
nenaturali demonstrari, nec illius assensus, auc vlus, ab
vilo Capiente improbari; speciarim vero qua opinio pro-
babilis est inter Christianos, delignat per convenientiam
adtidem, ad Parres, aur falrem per non dissentionem ab
illis.
Ouid in hae diftnicione sc explicaca desiderari pocest.
omnia ad lesitimam distinitionem necellaria: e pluribus
vitiis, quam prior incerprecario hac secunda laborat.
Coincidicenim hixc explicario cum definitione P. Fabri _
Scubrochii, qui opinionem probabilem definiune, per
alsensum prudencem, idest, in defnitione POnunE, qua
cumque sune controverla e probanda, quacumque
nesantur à Theologis, e Sanctis Patribus. Ouare
haec incerprecatio iildem enertitur argumentis, quibus
disserrat. I. PeCt 2. Puonanimus contra P. Fabri. Sed non
videtur distinguere P. Ferrerius opiniones probabiles (pe-
culatiue et practice, pucat opinionem guamcunque re reta
Probabilem; coincidere cum cutâ quacunque, lcunesati-
ue seu potitiue, qua tamen toro genere differre demon-
Ararum est. Nam probabilitas ex le inditterens est, ad re-
rum de Faltum, ad bonum malumque, e ideo similem di-
rimushederx, qua humiiaceat oporret, et in malum ac
tallum Feratur, fere perinde ac nocitia, e consciencia
dubis, nih aliquo sustentetur. IIIud rero lerem esse dixi-
mus, honectum officium, finem rlcimum, cui quandiu fa-
nec probabilis opinio, cura est, id est, carec omni periculo
aberrandi a praecepto, a fine, rel a mediis ad Ainem conse.
quendum necellariis. Si auchor detinitionis ex illâ, proba-
AV. CEASS. ARO, AETA SS. DP, TESF.

## Folio 316 — 1672256038:0396
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000396.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
DESD. II. SEOT. V
bilis opthionts desesem, de inem convenientia, lumac
quod illi desse asuam genus, firmum indicium, illi ab
sencimur; Eed nouerit le opinionem probabilem, qu’a cura
est detininisse, non secundum tocum ambitum, ee qua late
paret probabilicas. Si ex ipsamet probabilicare, auc in il.
lam rellexione, ascilcat huiusmodi securicatem, nulla ac-
cenea ratione convenientix ad legem, contra hanc inter-
Precarionem pugnant quaruor genera arsumentorum
qua hactenus prolecuti lumus, ec omnes Theologi Phi
Tolophi ec Parres reclamane, Led prae omnibus D. Bernar-
dus libro 5. de considerarione cap. 2. rbi elesancisime
comparac opinionem incellectui, Peu sciencix de Adei:
Sciencia enidentiam scu rericarem conspicuam, hdeicerti-
cudinem ec rericarem claulam rindicat, opinioni relin-
quit rerisimilicudinem, cum Formidine Fals: d P. Ferre-
rius rule ex luo genere, esse tirmum iudicium, forte quod
ex illa possimus agcre prudenter: Ced hocilli commune est,
cum cornitione etiam dubia, qua non solum licer, sed
etiam necesse est incerdum agere, ex regula eligendi e
duobus malisminus, et arcendi majus. Ita probabilicari
Securicarem allerimus non innaram, sed alcitam à conne-
nientia ad legem, qua cerros nos Facit, si cum illi adhaerea-
inus nos in riam Calutis induci, non ab illa abduci, nullum
Taluci impedimentum apponere, sed media ad illam con-
sequendam adhibere. Probet à Se habere huiulmodi bona
Probabilicarem, e cum permictemus detiniri per judi
cium cerrum: plura de hac detinirione et de illi annexis
sect. lequenti.
AaLcCBLIS ECKIIIO.
ponduntur temona vers quo fatts, eo
delectu opinionis rata.
mus Cect. 3. rbimulta ex P. Mercoro collesimus, de
dupsici Turis regula, Cinilis rnâ, possidentis conditionem
pociorem esse, si x quo alias iure cum aduerlario pugnet;
curis Canonici alcerâ, in dubiis rutiorem parrem esse
elisendam. Prolabilistae praecipuum suxe coulae praesidium
Vae ad hunc locum perrinene, fere omnia occupaui

## Folio 317 — 1672256038:0397
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000397.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
IV. CLod.MAb. CL AtbVLIS VTR. IVRIS. 377
Donunt in superiori regulâ, qua licer apud Turis Civilis
authores, rel interpreces, ralear rantum in Foro indiciali,
cum contenditur de iustiria commutariua, commodum
purarune extendi ad forum conscientix; de ad quodcun
que senus rirturis. Inde enim pucane, beneficio huius
resula, iuspossessionis nobis alseri contra legem Dei, 
praecepta, legis rel minimam disticuleatem patiantur, nec
Tenlus fuerie sole meridiano clarior. Idem enim putant, iin
legum incerpretarione obseruandum, quod in indiciis ca-
Piris Cancicum est; ne vnquam damnetur reus, nili contes.
Tus, aur connictus, criminis luce meridiana clarioris; atque
ita omnes a legis iuso e onere eximune, nisi vis praecepti
cuiuscunque, sic exrra omnem dubicationem posica: idque
ex Turis regula quae Favec possidenti. Alceram ex Jure Ca-
nonico muleis locis reperitam, qua senriunt cuam caulam
ingulari, de curiore parre in dubiis eligendâ, infinicis de
Pravant corruprelis, quas omnes collesie Caramuel APO-
logemarisnumr. 200. Vule Textus illos consilerenon prae-
cipere, ee s praecepei rim illis rindices, concendit aduersa
si consiemdinem, quae consilia esse defnIE nON PEXCCPEa;
et si praecepta elte reatis concedar erune pontificia, qua
nulloshominum altringene, praeter Cacholicos: _ ne HOS
quidem omnes; eximuntur enim a Ture Canonico multx
orbis Christiani Provincia. Ecaddiernum, quo riiuerla
qua asserimus, aic dislari; Prouinciarum nullamr, his ca-
nonibus altringi, quos re Concilia non re praecepta rece-
Perinc. Si dicas hos Canones non consulere, nec praeci-
Pere, sed detinire aut declarare quid Facto opus siE in re-
bus dubiis, se summos Pontifices, quasi iuris dimini Incer
Pretes, Cacuere ex lege nacurali, cum Caluris periculum
imminee, partem cutiorem esse eligendam, omilsâ qu’a
cunque probabili quae à lere eximat: Sed cum ius naturale
Decalogo concineatur, petit qua parre Decalosi legatur.
Probabilem sententiam ne sequantor, aut ex quo Decalost
praecepto lesitima eu necessaria consecatione inferatur, pro-
babilem pro lese sententiam sequendam esse, praetermissa
opinione pro libertare. Ilaec Cumma responsionum est Ca
rammelis, aduersus hoc ineluctabile argumentum, quod
armis P. MerCOTi haCTENIS IUNICUIM, Ex D. FagnanOCON
Armabimus d illustrabimus.

## Folio 318 — 1672256038:0398
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000398.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
15P. II. SFCF.
P AR A CR A P AVB PRLNYS.
Duarum Recularum Luris verus sensus, pro dele-
Etu opinionis enta deffendicur, contra recentiorum
interpretationes.
Vod praetari sumus ad hoc rertium cestimoniorum
Senus ex recoque jure, de d duabus resulis inde de-
prompris, argumenco est, quam immerico Caramvel.
hanc de probabilicare controuertiam Theologis ac Philo:
Cophis rindicer, e alienam puter à iuris Cinilis et Canoni-
ci Doctoribus: cerre cum a legirimo duaruin iuris revula-
rum sensu pendeat; qui magis crahendus sic a Summo-
rum Pontiticum menre e Canoniltarum pericia, quam d
Theologix aur Mecaphysica subciliratibus, aequo animo
Feret Caxamivel, sibi D. Fagnanum veriusque iuris consul-
eissimum anceponi.
THleigitur quae st. 2. Conclusione 2. (cuius hic probatio-
num suminam e deffentionem damus) Iacuic apud Cacros
Canones, in remorali. cuim vercitur Calutis periculum;
ex praecepio sequendam partem turiorem, esse apud lacros
Canones; reluri quoddam Axioma, quo rno infinitae di
timantur quaestiones; quarum aliquor colligit: primam
in c. ad audientiam de homicidio, rbi agitur de homine
vulneraco à Pacerdore, ec subinde sortuo, cum dubicario-
ne an secura SIEmorS ex vulnere, et alceram in c. significasti
eodem titulo, de homine mortuo quidem ex ruinere, sed
ambisitur, an illacum fuerit a Cacerdore. Ad has duas qua-
tiones, rna est responsio Canonum ex nostra reoula, ab-
Rinendum Sacerdori a ministerio lacrorum Ordinum,
quia laborat aliquâ suspicione aut dubitatione homicidii.
ec in hoc casu celsare sit curius, quam cemere celebrare.
Ouae responsio contirmatur c. peririo eodem ritulo. Fadem
est relolurio in c. si quis policus de poenicentia distinct. 7.
rbi Auoustinus aic, ris erpo a dubio liberari: vis quod in-
cerrum est euadere: _c. Age poenitenciam dum Canuses.
Et eadem distinctione in c. si quis aurem, ersotene certum,
dimiere incertum.
Et ne quis credat hanc resulam de rutiori parre eligenda,

## Folio 319 — 1672256038:0399
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000399.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
AHCZASS.ARO, EX REOYEIS VTR. TVRIS. 27C
cum quaestio est de homicidio, in paenam illius Laeurcia;
quod maxime abhorreat a lenitare condigna ministrorum
Christi, rE InterPFCtantUE Suares e Sanches, ex cadem
regula resoluitur quaeltio cap. Tuvenis de sponsalibus, quo
rir qui contraxerat matrimonium cum puellâ nondum
septenni de qua dubitabatur an esset ririporens, jubetur
separari ab eiuldem puellae consobrina, quain duserac in
lecundam rxorem; et huius canonis rario; nicitur nostra
regulâ, in iis quae dubia sunt, quod cerrius est, cenere de-
bemus. Inde etiam dirimitur grauis controuerha in c. il-
Ind de Clericorum excommunicatione quo iubetur deponi
Episcopus; qui in dubio iuris, an sencentia excomuni-
cacionis laca a delesaro, non praemilsamonitione ec ante
intimationem liget, si ab oficio non abstinuerit ee huius
Paenx causa reperitur, quod in dubio illo juris, non ele-
seric partem elciorem. Flis canonibus adde alium in Clems
Exini, qua respondetur Fracribus Minoribus consulentibus
sedem Apostolicam, an ceneantur sub peaecepto mortalis
Deccati ad ea ob leruanda, gux resulae D. Francilei inscrun-
tur verbo imperandi, nesative aur aftirmariue appolito;
quibus ex eadem regula respondet, in his quae anima lalu-
cem respiciunt, ad ricandos graues remorlus conscientia,
parcem curiorem esse tenendam.
Ex hoc rno canone supra praeclusimus omnes recentio
rum interprecationes, quibus haec Pontificum celtimonia
eleuantur. Tmprimis apercum esthos canones, non consu
leretantum, sed praecipere: cum: quia habent rerba impe-
randi e ligandi, pars securior cstcenenda, ec. cum ctiam
quia praeseribunt poenas, quales sune depohrio Epi(copo-
rum, a Sacris suspensio, quibus neslisentia praecepti, non
consilii puniri solet. Nec dicas Eccleliam hodiernam dil
seneire ab antiqua: immo veraque eidem regulae srmissi-
meadhaeret, ideo sacra Congresatio Concilii dubio Vicarii
Viennensis, an constiturus in minoribus Ordinibus de
Baprismo dubitans, icerum baptisacus sub conditione, de
berec eriam in ordinibus lusceptisministrare, aue ab ince-
sroordinari, relpondie debere icerum illi Ordines con-
ferri sicur Baprismum, ec alia Sacramenta dubia, exCCPEO
matrimonio, pro quo peaesumendum eAt c. si quis acceperie
33. Quaest. L. X C. quia, iriquir, sine omni periculo est, si sacra-
menta illa iterentur, quo non careret matrimontum, siidi

## Folio 320 — 1672256038:0400
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000400.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
320
DTSF. TI. SECT. V
caretur deesse vbi est. Ergo nulla excepta maceria, in dubis
parscutior elisenda est ex praecepto, periculi Calutis quod
impender, cuirandi causo. Ex iildem locis retellicur rario.
qua aduerlarii fulciune primam respontionem, hos cane
nes consilia esse non precepta, quod qui postiderius liber-
tatis _ Famx, non debeat ex lolo dubio; quasireus hisbo.
nis spoliari. Nam contra Panciune Canones, qui depo-
nunE Epilcopum; quamuis poriretur libertare communi-
candi cum Adelibus, quod in dubia excommunieatione non
abstinuerie à divinis, nec se gelserit auc repurarie, quasi
excommunicatum. Cap: etiam significasti, ex dubio hotmi-
cidio interdicitur Sacerdori a ministerio altaris, non ha
bica possestionis rarione, qua lacrendenda esset, rix in-
quam tutior pars esset eligenda: acque ita praeceptum
Boc, For canonibis contirmatum esser, reinquie Baldus,
Iudibrio expositum::
Tisdem locis ralide exeluditur secunda interpretario
Suaris, regulam de rutiori parre eligenda, locum habere;
Si dubium sic Facti, secus si sit iuris. Sed praeter quod nulla
huius differeneix caula afferri porest, aperre concra illam
Puonat c. illud, de Clericorum excommunicatione, rbi de-
POnituE EpisCOpUS, quod in dubio iuris, non sE seCuTS
parrem tuciorem: e hoc euidens est ex respontione Clen
mentis ad Francilcanorum dubium, quod omnino iuris
CtaL. EE hoc argumentum conAIEmaE D. FaGNaNUS ex SCO.
E0 in 4. dist. 3. Quaest. 2. rbi has eres regulas in dubiis sta-
cuic, primam si possibile sic, curissimam viam else eligen-
dam: secundam, si id feri nequeat, curissimae proximam:
Sine id quidem licear, 3. regula est, caure supplendum,
quod impossibilicas prohibec.
Inde etiam: retellitur 2. huius regulae interpretatio ex
Suare e Sanches, qui restringi volune ad solum homici-
dium, quod prae omnibus aliis sceleribus abhorreat a mi-
niltro CaCTOTU. Sed voluncaria omnino est huiulmodi
interpretatio, nec resipie grauitarem e cruditionem ho-
rum auchorum: quia est aperre contra plures CanOnes,
qui delectum curioris partis lanciune exera homicidium,
re in marrimonio. C. juvenis de sponsalibus, in Bapcilmo
cap. parculi, (5c. e consentanee ad anriquos canones,
lacra Congreratio concilii, quarentibus an furiosus per
internalla, subdiaconatu initiatus, adstrinseretuIE rOtO CA
Stiruris

## Folio 321 — 1672256038:0401
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000401.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV CEASSO ARO, EK REEVLIS VTR, IVRIS. 325
stieatis, respondit ita esse, si compos sui (uSCePIE CaCEUI
ordinem, lin minus, non ceneri hoc roco; ac s ambigere-
tur an cum Cani capitis estet, seruandum ilti Caelibatum.
quia in dubiis pars curior est eligenda. FF PanC A HXeC re-
sula non haberet locum exera indicium homicidii, ex hoc
singulari capite quod prae omnibus aliis peccaris, male con-
veniat cum ordinibus Cacris, fuerae sine dubio insinvanda
hecrario, quam roluneriicam esse decreri de poenx ho-
micidii. Sed alia sune ominino Canonum rerba, ac proin-
de diversa mens Ponrificum, qui caularm delectus parris
curioris, alsumune ex periculo Caluris; quod cum majus
impendear ex aliis certis criminibus, quari ex dubio homi-
cidio ex Canonum incerprecibus; rbicunque rrget graue
periculum Caluris, cen serur casus a iure exprestus, de curio.
si parre eligendâ, ex aliâ Canonistarum cerca regula, cum
agitur de securicare anima, leses etiam paenales, benignas
censeri; de proinde exrendendas; non restringendas, de
ad ea omnia perrinere, quibus rario legis Cubsc, id est pC-
riculum Caluris cauendum, quod rbique causantur Ponti-
fices, qui huiusmodi consticutiones condidere.
Consirmari et illustrari pontune, quae hactenus diximius,
arsumenro Toannis à S. Thomra disp. T2. In F. 2. aFF. 4. Quo
cuidenter demonstrar, delectum curioris parris non con-
suli tancum, sed praecipi; quia, inquie, Canones aliquid
singulare Catuunt necellarium in dubiis ad securitarem la-
lucis, et tranquillirarem conscientix deponenda, I dubia
sic, sedandae, S auxia sic; quod tamen non rrocac in rebus
cerris; atqui consitio locus est, cum res verinque cerrae lune
decuta; re cum Caelibatus anceponitur Macrimonio, cum
acarnibus abstinetur, gnibus licet diebus velci; Ergo in du
biis, cum Caluris periculum instar, non Tolum consulitur.
sed eriam praecipitur delectus curioris parris necessarius, re
laluri e conscientix consulatur.
Hlinc etiam retelluntur responsiones de argunrentario
nes Caramuelis, qui hoc maxime reser, aregula de dele.
cu rurioris parris sic Praecepcum, cuius sic generis? Respon
deo parrim esse iuris posiciui, parrim naturalis, nec omni-
no distimile Molarcae legi, quam Theolosi distinguunt, re
jus naturale continet Decalogo, e re nouis praeceptis,
paenis, ac praeimiis, illud sancie obseruandum. Sub hoc
rimo respectu, habet rim legis posiciura, ad ludxos per-

## Folio 322 — 1672256038:0402
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000402.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
OFSP. II. SECF. V
cinebaceantum; Colis circumcilis imperabat, qua carione
a Christo sublara Fuit: Cub priori rero respectu, aeterna est.
nulli mucationi auc dispenlacioni obnoria: nullum genys
hominum est, qui eius effrigiant porestatem, nequidem ex
vlla ionorancia inmincibili, si magis Augustino, quam
Caramueli credendum. Ouod de lege Molarca dictum
idem Raruimus seruara proportione de Pontificiis canoni-
bus. Eco ve resula de cura in dubiis parre eligenda pae-
nas addune; abrogari polsint, Colos Catholicos, nec Forre
omnesligene, mulci jure, rel iniuria dicane, ad se nihil
pextinere; tamen re detiniune aut declarane ius nacurale
quod rolunt hac regula contineri, de tutiore parre de
ligenda, nullus hominum magis eximitur, quam d Praece
Deis Decaloi; quae licet re à Morse tradita, e in tabusie
lapideis seripra, Colis loquerentur Judxis, tamen re inseri.
pea cordibus hominum omnes adstringune, nulla malicia
aut ignorantia deleri poltune, nec mortalium vili licet
obcendere ab illis immunicarem. Sed quaerie Caramuet,
qua parre Decalosi contineatur probabilem pro libertate
opinionem contra lesem ne sequuntor. Respondeo cadem
haberi, qua haec Cindereleos principia: Ne aliis Facias,
quod tibi feri nolis, ne ex consciencia dubia quidquam
2925, cum incertus es, rem lese prohibicam. Non pocest
negare Caramvel, quin haec poltrema regula, jure natu-
rali contineatur, e cum rix digito dister à conscientia
dubia, opinio probabilis pro libertate, reclamanre proba-
babiliori pro lese, immerito quaerie, qua parte Decalogi
hrabeatur regula, de curiore sectanda. Neque enim iono-
xac, Decalosum quid medium esse incer suprema e com
munissima Cyndereleos principia, de postremas ac intumas
inde deductas conclusiones: ac proinde sicut iltas non
requirit in Decalogo, ita nec superiores partes debet exi-
sere, sibi exprelsis rerbismonstrari, nisi Forrehoc nomi-
ne, quod Deus super omnia dilivendus, non habearui
vilo e decem praeceptis Decalosis, et inde illis Theologis
assentiatur, qui in tocum collune Prxceptum amoris Det
LUDCE OHI
32

## Folio 323 — 1672256038:0403
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000403.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
V. CLA5S. ARb. LX RRCVEIS VER. IVRIS. 323
L A R A B A AL L LLYS SECVHDYS.
Ascuratius explicatur regula de poriori jre
possidentis.
Tcer quae hactenus diximus, Caris aperre interpreren-
Locur, et ralide detendant legitimum sen sum harum re-
oularum, et demonstracum sic, Primam ex jure Canonico.
lancire cutioris parris delectum ex praecepto necestarium,
alceram ex iure Cinili de pociori iure polsidentis, nihil ofi-
cere huic electioni: camen cum aduerlarii hanc regulan
vlera iustiria oenus; et indiciale Forum ragari reline, et ad
forum conscientix, omne (que rirrures pertinere, acque in
ea laxicare huius regula, pexcipuum sua caula praesidium
POnAHE, accinsam duo ex D. FaGHAMO, PEIMUI QuOE de
quantas aduexlarii astruane opiniones de assertiones huic
sundamento, deinde quamr debile sic e caducum.
Ouod ad primum acrinet, adeo lace procendune hoc
pollestionis jus Recentiores, re nihil ex illo non diriane
tanguam indubicarum. Inde primum inferune Sanches de
Laginan incertum, sive dubio juris, siuc Facti, an ligacus
ACexCOmMUnICaTIONC, NON debCTE SC CXCOIILUNICAELI
reputare, nec perere se absolui; quia possidet jus commu-
nicandi cum sidelibus, quo dubis excommunicatione nOn
Porelt privari. Idem aAerunE AZOF D Salas, si dubites an
lex Ferens poenam excommunicationis, sc rtu receptas
Idem juris dant Suares ex Sa absoluendi a casibus reserua-
iis sidubium sIC ese FeSerUATOS. Inde etiam PExPOSICUS
nesat, contirenda necellario esse peccata morralia dubia.
exeodem jure polfestionis, Valquez alteric subdicum de-
trectare posse praeceptum Pralati, de cuius legirim à pores
tate aliquod supersit dubium. Inde Salas eximic ab oncre
recirandi officii Clericum incertum, an beneficium quod
possider tenue sII. EX eodem fundaniento Sanches, L ay-
man docene, cum ambisitur an pervencum sit ad mediam
noctem, licere, resci carnibus dic Touis, non Saba-
cho: caulam discriminis afferune à Cua regula, quod dies
louis jus possideat carnes comedendi, quo carear Saba-
chum.
X

## Folio 324 — 1672256038:0404
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000404.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
324
DESF. II. SECT. V.
Tlasemmeses, ex commencirio iure pols
sestionis, ridiculas rocat D. Fagnanus, ec periculoliores
pucar animarum Caluri, laxitace probabilicatum, quae ad
minus habent aliquem gradum cerricudinis, ea rero om-
mino caret dubia conscientia; ex qua tuco jubent ciusmodi
Theologi operari, contra manifeltum lacrorum Canonum
Censum: Ec iam multis comprobacum est, illorum autho-
res _ incerpreres, nullam haberi velle tationem posessio.
nis, praecerquam in iudiciis fori, cum lurimo jure agicur.
Etideo praeter Canoniltas, Valquez, Sairus, Salas, A2OF:
ec alii Theologi, illud jus polsectionis nullo modo rolune
vertinere ad Forum conscientix, aur ad vilam rirtutem,
pracerquam ad iultitiam, jua incerdum eriam, nihil cu-
ret huiusmodi ius, quod obtendi posset Canone, ex inter-
dicto vri possidetur seu retinenda. Praecori cuendus Patui-
cur possellor, ne à licisatore lua polfestione deijciatur; ne-
que datur incerdictum, nisi prius pTObeHEE ante Conce-
Ctaram licem, rem possideri abrno, et ab altero lacessiri,
qua omnia ad solam iustitiam pertinent, ec alierra sunt ab
aliis vircucibus: quae hoc differune à iusticia, quod nobis
accendane, jultiria vero alienum jus curet de seruet. Cunr
nullus igitur; se ipsum à sua possessione deijciat, nec illius
causa secum contendae, inepee huius possestionis ius vlera
iusticixe fnes guaerieur; & diver (ae lunc omnino fori judicia-
lis, ex conscientia leges: in hoc enim si dubium subsit, de
bec quisque sequi partem cutiorem, de le reputare reum;
quia non obcenditur hic poena, sed emendario. Flinc
canonistae ad capur significasti, de capire ad audientiam
duas constimunt regulas, negarivam rnam, aftirmariuam
alteram. Prima indici praecipie, ne in dubio quemquam
damnet reirresularem; quia hoc judicio imponitur poena
cuspa, quae piniri non debet, nisi sic cuidenter compertas
Secunda juber, quemlibet in dubio; se irregularem repu-
eare, e abstinere a ministerio altaris: quia in hoc con-
Ccientix e poenitentia Foro curior pars eligenda est, peri.
culi saluris enicandi causa. FTinc constar, multum aberrare
a regulisiuris, hanc suaris illarionem a iudiciali ad priua-
cam Cencenciam. Iudex inquiune, non pocest injungere
Paenam iure prxlcriptam, nili probatum sic delictum:
Froonec reus debethanc subire poenam, quandiu incer-
cns erit sui peccati. Hoc arsumentum occupavimus, dit

## Folio 325 — 1672256038:0405
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000405.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. C40. . LaLCOVC1SVIL.LVRIS. 5a
ferenciâ constirura, incer iudiciale de poenirentix Forum,
quod illud poenam, iltud emendationem respiciat.
Hoc dilcrimen indiciorum egresie illusteat D. Fagnanus
ex D. Thoma, quaelt. 60. art. 4. rbi eriplex distinguie iudi
cium, de rebus ruum, de nobis ipsis alcerum, poltrenum
de caereris hominum, primo inquirimus, quid de c.bus
secundo quid denobis, rlcimo denique, quid de aliis st
senciendum. Prius iudicii senus rnum inspicie, quid reri
reshrabeat. Ccu malasic, Ceu bona: Hloc enim perinde no.
bis est, in hoc rnum accenci, re vericarem assequamur
a qua deficere malum sic; Led alrero judicii genere, quo de
hominibus censemus, iplorum bonum, malumque, ma-
sis quam nostrum spectamus e promonemus: nam plu-
simum ad illorum sloriam ec dedecus contert, quam de
illis habeamus opinionem; e Cimprobos repuremus, te
mere ex lenibus conieeturis, auc dubiis aEGUIENTIS, SCAUCT
illis injuriam Facimus. Ouare inquit S. Doctor, Eribi mi-
nus perspecti Cunc mores hominum, Favendum est illis, de
qua fieri porest, benignius incerprecanda Cunc omnia; mi-
nus enim periculi e mali est, si lapius decipiamur, dum
pluresimprobos bonos reputamus, quam si velrnum Pro
bum, nullo legirimo aroumento malum elle pronuncie.
mus, duc apud nos sacuamus: licer enim indicia haec Fallio
sinc, hoc camen differune, quod iltud iniuriam inferac ri-
eobono quem immerito, ec Falso malum reputas, aliud rero
indicium exrorem habet, qui nihil aliis nocear, nec ribi, cum
id 28a5 ex charicate, quae reait Apostolus non cogitatma-
lum: quid rero damni est, E in his decipiare, qua nihil scire
reterat, qualia Cune singularia ex aliena Facta: AC illo ju-
dicii genere, quo de nobisagitur, necesse est malanostra
inmajus aurere, ee pejora interpretari, e cum lobo om-
Hia opera nostra vereri: cavenda lunc enim pericula quae
imminene, e arcenda mala quibus laboramus, arque ad
id certiora remedia adhibenda.
Hac omnia ex D. Thoma aHtere D. Faananus, non ta-
men expressa habet, sed eancum insinuata responsione ad
certium aroumentum, rbi more luo, Cummâ prudentia
de pari subeilirare, distinouic rei dubix in meliorem, aux.
Peiorem parcem, incerprecationis finem duplicem; vel re
quid rei de veri sic, detiniamus; e hoc judicii genus nici
deber argumentis, qua Reri poret Cerris: AUE VE CaUCAMHS

## Folio 326 — 1672256038:0406
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000406.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DESD. II. SECT. V.
mala, de occupemus ralidioribus remediis; ec tum conve-
nit mala augere, et pejora interpretari, vecertiora reme
dia adhibeamus: nam quod graniori malo par erie reme
dium, efficacius crit minori curando.
Fac omnia ex D. Fhoma relata, quae nelcio maiorem
ne prudenciam, aur subrilitarem resipiane, mire D. Faona-
nus, rariis ex jure locis illulerar: quibus haec Cancieur reou.
la, in dubiis rbi rescitur periculum animae, iuxta Poenicen-
cix e conscienria Forum, pexelumendum in parcem de
ceriorem. Jea Closa cap. juvenis, quam Canonistae rocane
nocabilem de insignem: ex qua illud docent, licetin ca-
eeris Facienda sie benionior interprecatio, ne quisi st in
dubio astrictus, tamen in his qua spectant ad Deum, -
eius est nos praelumere ligaros quam Coluros. Et hoc con-
Trmat ex hoc alio discrimine, inter fori d conscientix.
iudicium; quodillius neurra pars periculo careat. Nam
Si Tudex insonrem damner, gravem illi infere injuriam.
Eabsoluar reum, peccar in rempublicam, cui nihil magis
noxium quam Ccelerum impunicas: Ergo cum judiciinul-
la pars GEcura, id est, qua peccari periculo careat, seguen-
dx sune reoula iuris, 5. sequenci explicanda, quibus in
dubiis quid Facto sIE OpuS CanCIEUT. Ac in Foro conscien-
cix, cum hinc pro lese e Palure, inde prolibertate _ com-
modo di(CCPEAEHE, e a primo nullum peccari de Caluris
ab alcero grauissimum cimeatur periculum, reus reputare
se debet culpabilem: quandoquidem nullum adie dileri-
men, nec cuiquam infere injuriami: quare si indicia Fori
eo esent loco, quo conscientia iudicia constitimus, ve
vna pars elleecuta, alcera esser obnoxia periculo, quis du
bicat, quin judicibus semper adhaerendum eset parti tu-
riori, praecermissa altera, quamlibet probabili: Tis adde,
Parcem cutiorem qua omne peccari ec Calutis periculum
Cemovet, benigniorem esse, ee masiscommodam; quis
enim neget, lonse reilius esse cura quam periculosa vid
incedere: Mmarelicet Canones praecipiane, rbi rerritur
Periculum anima, in deceriorem parrem praelumi, rerius
tamen, melios e curior appellanda est. Tandem eodem
loci concludir, ius pollectionis quod obienditur exrra iu-
dicia fori, adeo vanum e commenticium ese, re a foro
indiciali incerdum omnino exuler; quamuis enim delictum
praesuminon debeat, nisi probetur, de rnusquilque sev

## Folio 327 — 1672256038:0407
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000407.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
M
YV. CEASS. ARO, EZ REOVLIS VTR. IVRIS. 32
randus siE probus, quandiu nullius mali fHICTIE COMPCTEUS.
tamen hactenus non elt audicum apud Turisconsultos, ob-
rendi pollestionem, a reo acculato homicidii vel furri, re
petat absolui hoc nomine porsectionis, nulla illius generis
crimina admittendi: _ Si index luo decrero, hoc illi jus
Pollettionis seruaret, non minus ridiculus eMec, quam ini-
quus. Cerre lhuiusmodi possestionis ius inepre prxecexicur
inforo iudiciali, muleo magis alienum est a Foro conscien-
rix, in quo cutior, non benionior pars est eligenda. Late
prolequitur absurda, quae ex illo iure possectionis existunt.
qualia sune haec e multis pauca. Cum iudicium quodlibet
conster actore, iudice, et reo, in hâc causâ de iure posses-
sionis, Deum actorem constimune aduersarii, e homi-
nem reum; Sed desideratur iudex: nec vilum ipsi deli-
gnant. Deinde cum indicium hoc Deum incer de homi-
nem, dicatur summariissimum, quod aliud à se expectat
iudicium, E eo priori Deus cadat causa, quo pacto _ sub
quo iudice ius suum prosequetur, in pleno possessorio, ret
Pecitorio iudicio:
CxteTA quae ad CUBTIlILALES FORI PCFFIMENEPEXTeFMIETO, vE
rem concludam hoc Theolosico arsumento. Demus ius
Pollettionis ralere extra forum insticixe, et ad omne genus
rircucum exrendi, sed Deo ex lesi non humana libertati
rindicandum est; cum eodem momento, quo rationis
compos ec doli capax est homo, ligetur lese divina priore
quocunque actu aut peccaro: Frooius illud possectionis di-
vina lesi asserendum est, non humana libertati: Si dicas,
ce dubium esre, an lesc sis astrictus, an solucus, nec stante
dubio re Fraudandum possessione libertaris; conera Aabie
Deus, de opponer, siru dubius sIs, c80 cerrus Cum re lese
altrinsi: Prso rana ek quam cibi arrosas possestio, ec in
dubiis cutior pars est eligenda. Siiterum instes, Forre lege
non teneor, de Deus scirme illa non altringi, ideo fruar li-
bertate: Sed Contra vrget Deus, Forre lex ce actringit, de
Deus scir ceilla ligatum; aeque ica ad minus dubia, e FOF-
tenulla est, quam praerexis possessio; cum polsectionem
amictat, qui suspicatur se posse revelli: de li 2gas cum dubia
conscientia, contra rocum e lesem, pracermilsa cutioLe
parre, reum peragis re frauis peccari.
X it

## Folio 328 — 1672256038:0408
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000408.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
+5F. Il. SEOT. V
P AR AGR APHYS TER FZYS.
Alina aau a roculis juris Canonici, quid
in dubio faciendum.
Vamr2s probuclicmultis argumencis, capica-
itex aduerlari relumque ius, maxime scclehasti-
cum Laxicari ex lecutitaci probabilicatum; nullum camen
cuidentius a apercus est, quam quod sumitur à regulis
iuris, e luculenter illustrar D. Fagnanus a nUMCTO 229.
vlque ad num. 233. Quod nos paucis, morenoltro, perstrin-
gemus, pramilsa incerprecatione cutxe opinionis: cui lei
licetnullum malum Cubelt, vel necellaria est ad grauius
cuicandum; re si aqua dubia cum deest elementaris, puer
moribundus bapriletur. Sed incerdum eo res (une Catu,
repar rerinque periculum ingruat; recum dubium elt,
cui Facienda sie resticurio, si duo concendant de re Furto
Tubloca, cuius sumpribus Ecclesia sic reparanda, quodnam
C duobus marrimoniis sic ralidum, an primum aut secun-
dum, quise concurrencibus ad benelicium eligendus hE.
canquam dignior. Elis omnibus Cacamvel permitterer cu
iuque arbitrio, tacere ex probabilibus, quidquid liberet:
ac non ita iuris conditores e interpreces, qui re dubia ex
opinionum pari probabiliTaLC, CUI RON APPAFCE QUA TUI.
cior sc, Prxseribunt plures resulas, quales sunthae, in dubio
Tudicandum ut actus valear pocius, quam pereat. Praeferen-
dum quod in regione, in qua res transacta est frequentarur.
Spectandam primo loco antiquam EE probatam consuetudi-
nem: quia minime mutandu sunt, quae certam sententiam
semper habent. Pronuntiandum esse pro possessore, (6) pro
reo porius quam pre actore, nist. in cansa favorabili, Ma-
erim onidotis (9c. udicii obi discordes sunc opiniones, se
quendam communem, quae vim habet consuetudinis. Si
nora tuissechis Legistatoribus laxicas probabilicaris rerla
eilis, Frustra in loluendis huiumodi dubiis se cortsene, ac
esgulas cercas Haruissene, cum rna elser in prompeu, om
nia cuinlque arbirrio permirri, ex probabili in reramque
parrem opinione, cum camen Judex ex Ambroho, nihil
ex arbisrio suo faciat, sed inxta lezos e8) inra pronunciet.

## Folio 329 — 1672256038:0409
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000409.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
IH. CL. A55. AKb. LA RECVLIS VTR. IVRIS. 329
e li res scambigua, censent principem esse consulendum
aut abstivendum a consilio (6) indicio: si autem sit in aque-
librio C9 sis index, neurram opinionem sequaris, vel est
transieendum, vel se res sit divisebilis per medium partire
aequitarem habet. Cum hx leges conderentur, nondum
illuxerat orbi probabilicas arbieraria verinque secura, quae
omnium lesum ec consciencia nodos, quasi quidam ola-
diushrabilis e vexlatilis, e rerinque acurus discindar. IIII
boni, masis quam acuri ec perspicaces viri, sincerius agen-
dum rari, nihil sibi permiccebane, in his eriam qua selin-
quuntur arbierio boni riri, quod Frequentissimuin est apud
Tacros Canones: arbierium aurem illud non censebant
liberum seu plenum, sed regulis _ iuri COnLONUm.
Tria susceperat probanda D. Faorianus; primum non
elle cerrum moxalicer, qui duas opiniones xequaliter cen-
sec probabiles: secundum dum res ira dubia est, curiorem
Parcem esse cligendam: certium, si cutior pars laceat, ser-
vandas a iure praeseripeas regulas. FIaeC eria COnArIaE
rnustextus in c. inquisirioni de Pen. excom. rbi statuieue
quid faciendum coniuri, alicuius impodimenei dirimenris
conscio: Responder Pontitex, si compertum sic illi impe-
dimentum, nec posse perere debitum, nec reddere, l ex
leui conjectura sic dubius, deponendam suspicionem, et
rerumque posse: s vero opinionibus hinc inde paris fere
probabilicaris regeatur, tunc aic canon rere dubium este,
e parrem curiorem eligendam, idest, reddendum debi-
cum, ne in marrimonium forte ralidum peccet, minime
vero perendum este, ne conscientiam lxdar. Flis consencie
EextuS Lucii TTI in cap. Dominus de secundis nupriis, vbi
ita haber: Si aliquis coniurum, adhuc sibi dubicandum existi-
met, ei, qui sibi nupsit, debitum non deneset postulanti,
quod à se ramen nouerit non esse exisendum Si probabi-
sistas consuleremus hâc dere, permitrerene marrimonium
dirimi, racum seruari, perere aut reculare debitum, re rin
sum esser aur commodum; cerre huiusmodi probabilica-
cum regula anriquis ignOEX erant aUE repFObX.

## Folio 330 — 1672256038:0410
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000410.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
OTSP. II. SECT. V
A AR A GR APEYS OYAR FYS
Perstringitur arcumenium Caramuelis, pro laxi
cate opinionum probabilium, a dispensationi-
dus Pontificiis,  soluitur seneratim.
ACTE N rS demonstratum est, veriqueiuri infectis:
LLhinum esse arbitrarium probatilicaris rsum, nulla
legis e Caluris habicâ ratione: ee in hunc locum distuli-
mus examen rndecima resolurionis de dispenlationibus
Poncificiis, quibus sencenciam suam muniri; ec restimonia
canonum putant elidi, de infrinsi dispenlationum exem-
Blis; quali a se ipsis distentiant Pontitices, et alios do-
Ceant, de relineruriorem parcem sequi, iphi quam libuerie
SegueTeNEuE. Non poruic Caramuel Pontiticibus srauio-
rem calumniam ex iniuriam inferre, obiect â illa dissentio-
ne a suis reoulis, re probabilitares quascunque sectaren.
cur, dc ad illas exigerene, difficillimam hanc Ponciticix
administrationis parrem, nempe lesum ex parte relaxa
tionem, aut ab illis immunitarem.
Mulca congerit exempla dispensacionum, quas non du
birat lesitimas esse, nec camen polse detendi, nisi una re-
sula cuiuscum que opinionis probabilis securx, etiam si
contra Cet pro lese probabilior, qualis est dispenlario à
voco solemni, a dignioris ad benetrcia ex officia Eccleha-
alica electione, ancepositis minus dignis, quos pastim in-
ceserrimus Cardinalis Conradus, Diarius ad Ccriptor Pon-
rificius, seu Dararius licreris Pontifeiis admittit, nec re-
velli possune, nisi dataria occludatur. Ilis cerrium addit
exemplum residencix, seu praesentix ee procuracionis aM
dux paltorum, ex probabiliori opinione iure dimino con-
Aicurx; cuius camen singulis annis, pexrresmentes, sta-
ciam facit Concilium Fridentinum, et incerdum Poncilex
II plUITeS ANNOS PFOLOSAE; neC PeCCanE qui haNC IMUNI-
carem conferune, aut qui illa FrvUnEuT: quia SecurOS FaciE
minus probabilis opinio, qua actiduam peaesentiam iure
Policino reguirit, a quo ciera culpam eximat Pontitex ad
aebierium.
Addic quarrum exemplum a Macrimonio rato, quod

## Folio 331 — 1672256038:0411
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000411.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
per le inamlolubile prodadior ec Oplo; nec tamen 10s
exemplo, quintum a gradibus consansuinitaris, lege an-
eiqua re probabilior habet opinio, iure natura Matrimo-
nium dirimentibus, à quibus tamen quocidie Pontitex
eximie, ee incra hos gradus cognaris Macrimonii incunde
copiam Facic. Fria gua superlune exempla, a Sacramen-
to Ordinis sumuntur: probabilius est rni Epilcopo crean-
do, a cribus imponi manus oportere, e lirnus desit, con-
secrationem, non Colum illicicam, sed criam nullam fore;
nec meliorem purant plures, ordinarionem, rel à Schil-
matico Episcopo collaram, rel more Ciracorum Cola ma-
nuum impositione, nullo maceriae contractu peractam:
quidquid eamen in reram que parcem dispurent Theolooi,
ec cucior ac probabilior rideatur, quae nullas e iccrandas
Ferropinio, has camen Ecclesia insticuriones ralidas elle
docet, aut si quid vicii insie, authoritare e dispensarione
Pontificis emendari.
Elis octo exemplis d aroumeneis, putat Caramvel rem
contectam, e securicarem altertam cuique opinioni pro-
babili, contra legem proliberrarestanci. Hlicirerum Ca.
FAMIHCL _E ANONYIMMS OCCMFFURE, nec minuS inteF Le, quam
nobis aduerhi puonant, duoque contraria obcendunc. Ca.
ramvel quidem, ridetur rellé legitimas esse qualcumque à
lese immunitares, hoc folo nomine, quod prodeant ex
quacum que probabilicare, cui indiuiduam Facie securita-
tem; reindeprobet, cuique priuaro licere, quod sibi aNu-
mune Pontifices, in omnium granissimâ sux administra-
tionis parte, nempe dum luas ee divinas interpretantur le-
ses, aut suo, Deique nomine relaxant; quodcum que pro.
babile sectentur praecermisso probabiliori, nihil contra of.
Fcium peccare. AC contra Anourmus contendie, inter-
dum periculolas esse huinsnodi dispensationes, ee immu-
nitates a lege, ac peltimam mulris afferre securitarem, quo-
libet periculo macis formidololam
Ouid nosad icta: in medio posiri inter liberius rnius
indicium, e alterius deforme oblequium, neurri alsenti-
mux, Ced animo lincero, e reverenti in ledem Apolto-
licam, qualis decet Theolooum ex Dominicana l’amilia
prae caereris Ordinibus, beneficiis ingentibus, et pari fide
IV. CEASS. ARO, RLESD, AD RESOL. _C. 33.Y
Theolodosmorarus Poncitex, ex minus probabili sencen-
tia, cerro Macmonium racen t. Accedic huic

## Folio 332 — 1672256038:0412
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000412.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
35-
DFSP. II. SECT. V
acque oblequio perpecuo, lummis Pontificibus addictii
ma, duo rniuersim Cacamveli Respondemus: dispenlario.
nes Poncificias Cummâ reverentia prolequendas, non ra-
inen omnes habendas loco decretorum ex Cachedrâ: de-
inde nullas hactenus tuisse concellas ex resula Caramuelis,
Qua nec Auchores; nec clientes possine in curo ponere, sed
sravissimum rerisque periculum damnationis crearent,
nili ad lanctiorem, e curiorem resulam exisereneur; qua-
lis est, eligendi e Ferendiminoris mali, causa gravioris
arcendi; qua dubiis etiam opinionibus securicatem atte-
Tac, e indicat necessitatem. Aeque his duobus relponsis,
exhauctam puro difticulrarem a dispenlarionibus Poncit.
C115.
Ouod ad primum artinee, quis neserplures prodire hu.
ius generis, à lege immunitares, quae Pontiticis nomen
Fal(O PEXFeraNE, et gux gravissimam apud Hlaerericos ledi
Romana crearent intamiam ec inuidiam, nili indubicaris
arsumentis comperuum elset datas nedum insciis, sed
eriam inuiris summis Pontificibus: Recencistima est mo.
moria infelicis Mascambruni, seu Francilei à Canoni-
eis Prodatarii, ob coregias ingenii dores Innocencio de
cimo, acerrimi ingenii ee aequitaris obseruaristimo charus,
sed a gratia apud Cummum Ponciticem per seprennium
maxima, quamprimum eciam ad purpuram promouen-
dus omnino excidie, ee iustistimam indignationem pastus,
Fallaris releripeis ex dispenlationibus Pontiticiis: nec inde
alcitum Cuo Pontitrarui dedecus purauit Innocentius de-
leri posse, nisi Cansuine huius plagiarii. Qnis dicar Mal.
cambrunum priinum fuiste, aut fucurum postremum Pon-
citiciarum licterarum remeratorem: Cerre A plures Theo-
logi Sedis Apostolicx sudiosistimi. FIonorium à Mono-
chelismo purgare malune, rejecta in Sccrecarium culpâ, qui
Epistolam nomine Poncificis seripram, rel ex impericia,
vel Forre malâ side per sperlerat aliqua specie, aur labe ex-
roris, quam plura Concilia damnare, auc eorum exempla-
ria Fallara credere; nihil a rero, aut d reuerentia in Sedem
Apostolicam quidquam alienum habet, si administrorum
Fraude, relelientum dolo, dicamus huinlmodi licreras im
unicacum Fallatas, contra mencem Pontiticum prodiiste,
et non sc necesse juacum que aftert exempla Caramvel,
huiusmodi dispensationum, peo legirinus ec cerris l
BCFI.

## Folio 333 — 1672256038:0413
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000413.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TV CFASS. ARO, RESD. AD RESOL, 8CC.
Sed quidquid sic (neque enim racar lingula expendere
aliud addo, quo relponsum sic generacim rori Caramuelis
resolurioni. Nullum ex his octo exemplis scortim, nec
collectim omnia efficere quod probandum Culcepie;
quidquid sic ex probabili opinione pro liberEatE CONEKA
probabiliorem pro lese, securum esse et immune a peccato.
Neque enim hoc rnquam renic in menrein Cummis Ponti-
ficibus, tantum abese, re in regulam ipsi assumplerinc, aue
in ritae lesem suo nobis exemplo praeseribere Peacuerint:
quasi decsent illis regulae certiores; quas ex iure Canonico
reculius. Fcsi qui Pontificum, illis relictis noux huic de
nuperx adhaesilsene (quod an factum (c, an heri postic int
medio porrnus, nec aslerimus, nec negamus) illud nobis
compertistimum est, e in contello apud omnes else poni
nus, distimili admodum ratione, divers (que regulis admis
nistratam Eccleliam, de lubinde a lesibus immunitares dis-
Penlatas. Ouis nelciat C regorium Magmihabuisse successo-
rem sibi dissimillimu, qui res a se oloriosistime rectas resci-
derit: Fe read Porifices Caculo nostro proxiores reniamus;
quis Alexandrum VI. Panctitare morum, de instâ ac Pa-
pienei Ecclelia administratione aequet Pio V: Cerre qui
paresfacerent Pontilices, ne quidquam pcecasse rilus vi-
deretur, non tam malos omnes purgalle, quam bonos
damnasse vidererur. Et quamuis darem (quod camenx
gerrime a me obtineret Caramuel) aliquorin sui regimi-
nislerem, alsumpsisse raram illam, ee verlatilem proba
bilicacem in reramque partem, id est, perinde in Falsum ac
in verum, in malum ac in bonum; nihil minus rerum cst,
obhuiusmodi regulis abhorruisse Pontitices Sede Apostoli.
ea dignos, quam plures Petri Succellores; ab eius sancti-
care defecisse, servara illius Ade. Si quod camen discrimen
fuerie, rira ex administrationis Pontificum, illa (o ac Per-
nato Cachedrae Perri iure, nullum apertius est, quam quod
praemanibus habemus; de leoum Ponciticiarumi aut dini-
narum servandarum aue relaxandarum cura. Optimi
Principis e Pontificis, id praecipuum ac Fere ruicum mu-
nus est, leges ferre lanctissimas, latas rutari, de uOS, Sub-
dicorumquemores, ad illas componere, nec pari ab rilo
violari inpune, ne sc ipsum, vel alios ab illis eximere: de I
calus aur necessitas ferat, aliquando solui, hoc maluir
comvensari oporrere pari aue majori bono; nec lesibus

## Folio 334 — 1672256038:0414
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000414.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
334
DTSD. II. SECF. V
quidguam decractum relle dispensarione (quod mali sine
dubio semper speiem habec) quam majoris, aut srauio-
ris mali ricandi causa. HJoc enim lex a praecepro differr
quod causa boni communis insticura, omnes universim
liget, sibique obrioxios habear; ec si quando illius sraria
Facienda cAt, seu a lesis Praecepro, vel pana quis sc sub-
ducendus (quod incerdum Reri posse licere _ expedire non
negamUS) Farissime ramen, id est, nunquam nis maiori
bono promouendo, auc malo arcendo contendimus ten-
candum: e s ista deline, qui legem maxime divinam de
humanamm etiam ab Apostosis receptam soluie, aue ab illa
Toluicur, quacumque obcendatur authoritas, aut probabi-
licas prolibercare, infra probabilicarem pro lese, grauio-
ribus rinensis ee malis implicatur. Nam cum lex iusta
bonum commune specter, necesse est ve omnes ex illà aquo
jure rivane, et legei evertie, si plures esse relis, qui ab illà
eximantur, quam quos liger. Po cerre jam diu deven-
tum ellet, si Caramuelis regula raleret, licitam esse à lege
Tolutionem ex quacumque, caus à de opinione probabili;
licet contra let opinio probabisior.
Putalne nihil habiturum quod timeat a indicio, nedum
Dei, Ted etiam hominum, qui secutus Caramuelis regu-
lam Ecclesiam administret, d neslecta inquisitione, atque
electione certa dioniorum, quos recum que probabiliter
dionospucat, maioribus Ecclesiae ofticiis admoueat, cum
dignissimorum concempeu e repulsa. Oui ex eadem re-
outâ probabilicaris, nihil curet Praelatos rrgere ad pex-
sentiam Collicicam e altiduam, ac procurarionem Palto-
talem per se in suis Ecclehis obcundam: Oui adeo dissi-
milem ab aneiquâ Ecclesâ, hodiernam instituaL, re sicuE
prioribus saeculis, nullus Ministrorum duo Sacerdocia ob.
tinebat, ita nullus isto sit vno concentus, quamuis pingui,
d mulcis ron poriatur, ac pluribus secura conscientia non
inhriet: Nemo est qui Ponciticem adeo proba admini:
Srarionis Ecclesiae ignarum vel negligentem, adeo dil-
Denlacionu prodioum, re à lese immunes relit numero aut
aequare, aut superare illi obnoxios, existimer FaNEO U-
neri parum, nec censear sibi, e quibus ita indulset gra-
nissimam damnarionem asciscere. FIxc rniversim ad ar-
dumentum Cacamnelis peaetatus, Cingula exempla ex-
Pendam.

## Folio 335 — 1672256038:0415
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000415.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
IV. CLA5S. ARO. RLESD. AD RESOL. _C. 33)
PARA ER A PH YS QVFN FYS.
Expenduntur seprem Caramnelis Fxempla.
Vo insunc vicia singulis huiusmodi exemplis, quo-
Drum primum ac praecixuum est, nullum probare
quod contendit Caramuel, ex minus probabili opinione
conterre (olicos Poncifices immunitates a lege: mulcomi-
nus ecticinne aliud, qui illi regula adhaererent, Fore immu.
nes a culpa. Ouis credar juris Ponciticii conditores, cex-
tas aliis regulas praeleribere, libi allumere alienas e peri-
culosas: Probatum est a D. Fagnano Turis Canonici
Consultissimo, cauisse Capientissimos et nostrae laluris (0l-
licitos Parres, ne rnquam consilii inopes lXreremUS rC-
bus dubiis: rel enim pars curior apparet; de cum CaM prae.
cipiunc eligi: rel ipla etiam ambigua est, et verinque pe-
ricula ingruunt. Nec cum criam nos delerune, led plures
de cerras regulas tatuunt toro corpore juris spartas, quo-
rum aliquoc reculimus huius articuli 5. 3. Sed de opi-
nione minus probabili pro libertace, contra probabilio-
rem pro lese a recentioribus Theologis innecta, nC vet-
bum quidem excidierili Ponciticum; qui huiusmodi Ca-
nones Panciverune: nec ipse Caramnel locum proterre
Potuic, qui etiam in speciem illi Faueret. Ouis isieur di
cac, Capientissimos Pontifices, relictis propriis regulis
cerrissimis, alienas ee Lelbias lectaros Fuille: aut s id Fe-
cerinc, qua carione probat nihil peccasse, quod relictis
luorum deceltorum documentis e restigiis, noua ec inau-
dica apud illos aucupari sint: Der rnum, qui iuxta Cara-
muelis mentem Consultoribus responderit, arbierio cu-
iulque permicri de dubiis e probabilibus, quam libueric
opinionem eriam minus cutam, ee probabilem sequi: à
saeculo non est audicum.
Sed factis, inquies, hoc comprobarune, qualia sune
ex muITis OctO quae FeFCFE. Mirum est Cummos Ponci-
sces, juxta recentiorum sencentiam, re illi contendune
toc e tanca Caruisle, et nunquam vel rno rerbo, hanc
suam mentem significasse. Trerum dico nullum illorum
exemplorum probare, quod altumit Caramvet; Cum-
mos Poncitices censuisse, quamlibet opinionem proban

## Folio 336 — 1672256038:0416
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000416.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
3
DISF. II. SECT. V.
bilem curam esse, de si ita eserunt, non peccasse. Ouis
inquam cale decretum audiuit: aut s prodiret a Cummis
Poncificibus, excularet a graui peccato e scandalo: i
tuam mencem his rerbis explicarent: Kicet probabilius
opiner vocum solemne, C5, Matrimonium ratum iure divi-
no indissolubilia, (5 si quos astrinxerint nulla authoritate,
divina inferiori posse ab huiusmodi vinculis exolui: me ta-
men minus probabilem es communem, onsus ant alterius
voctoris oxinionem securum relictâ tutiori, haec vinculare-
laxare, idque non alicuins granis otilitaris, aut mali ca-
vendi causa; sed quia liberum cuique puto (5 tutum, non
mihi patior necari hoc commune jus, quam placuerit opi-
nionem sectandi. Facile est alia sex exempla, ad similem
Suveriori decrecorum Formam reuocare. Communior sen-
tentia. C5 probabilior opinio; fert iure divino digniores ad
Sacerdotra esse elisendos, nec posse cirra granissimas causas,
suas oues deserere Pastores: cornationum gradus lese Mosayca
constitutos, confirmari iure naturali: Illicitam esse conse-
orationem Episcopi, nisi a tribus factam: nec meliorem esse
ordinationem ab Episcopo haretico, vel apud Fatinos, more
Ecclesia Craca, praeter institutionem Eeclessa Romana nullo
contactu materia peractam. Nos tamen quamlibet opinionem
probabilem contra probabiliorem, in qualibet res seu ne-
cessitate medii, seu pracepii securam reputantes, ex anti-
quissima (3 universalisima doctrina de probabilitare, nul-
lius otilitatis Ecclesia respectu, sed ut probabilitaci sua in-
ra seruiemus, declaramus nullius peccari reum fore electo-
rem qui probabilem sententiam securus, vicum que dignum
probabiliter cranißimo eotius Feclesia muneri praefecerit:
nullius peccati suspectum fore. Curatum (5 Pastorem qui
20to decennio abfuerint a suis Fcclesiis rennißima alienini
opinionis probabilitate munito id sibi licere, nec ollo iure
dinino prohibitum abesse a grese, minus dignum elisere.
Dicesnos ludere, masis quam ve decer Theologum le-
rio disputare. Ced re rera nihil Puis exemplis eticiet, nis
tiac forma proponantur, nullius mali aut periculi cauen-
Si causi; Cola ri probabilicaris cutum esse ee licitum, di
rimere roca Colemnia; Macrimonia raca summouere imDe.
dimenta Macrimonii ec. Hloc boni habent ritia d erron
tes, reillorum suos auchores pudear, si summoto omnitu-
CD, EC.

## Folio 337 — 1672256038:0417
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000417.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
E
IV. CEASS. ARO. RESD. AD RESOL. _CC.
co, genuina imago subiiciatur. Tnutile foret, haec omnia
exempla lare prolequi, e ad sinssula congerere quae pol
Lem curiosa e selecta: ne camen jejunum dimirtam LC
etorem, relim oblervari ad duas clalles haec octo exempla
TCHOCATI; VeL CNIM CONFIMCNE RES TANEUM Ex PFRCCPIO nC
cellarias ad salurem; cuius generis funt eria haec, Polurio à
voco solemini; ab electionedionioris, et a Paltorum reM-
dentia, reliqua quae superfune quinque exempla pertinent
ad rem Sacramentariam, duo ad matrimonium, reliqua
ad Ordines (acros, gux efficacia medii conferune ad Calu-
tem. Micum est, Caramuelem nunquam huius distin-
ctionismeminisse, nisi re illius ignoranciam improperaree
D. Fagnano, qualirerum Theologicarum rudi. Sed pos
sec illi rerius obijci, quod huiusmodi distinctionis aue
ienarus; aut incuriolus, passim, hoc maxime loco graui-
ter impinsat. Neque enim porest dubicare opiniones
Probabiles multominus cutas ese, s rebus efficacia me-
dii quam si ex praecepto necellariis aduersentur, quod illa-
cum ricem ec rim, E absine, nulla probabilicas suppleac, aur
defectum ignorantia exculet; ac proinde inexeusabiles
omnino estent Pontisices, qui nulla huius distinctionis ra-
tione habita. (quamtatmen summe necessariam otmnes ro-
lunE) Sacramenta ex probabiliori sencentia nulla, decerne-
rent exminus probabisi, et cnra esse de legitima.
Sic enim disputo, rel huiulmodi decreca Pontificia, qua
relaxane roca, marrimonia, impedimenta, Poli Ominipo
centix divinx seruaca, ex curiori opinione, immurane di-
vinam insticurionem, gux probabilius cenletur Facere ma-
crimonium earum indissolubile, vel nullum quod initur
intra cognationum oradus lege Molarca pralcripios, quae
necellariam impositionem manus a cribus Epilcopis, rni
creando requirit; vel huiumodi institurionem dininaur
illaesam relingune, quid ad hoc nostrum dilemnia respon
Turus sic Caramvel, prorlus ignoro. Si dicat, decreris Pon-
cificiis immutaram diuinam insticutionem, omnia Aidet
et Theolorix fundamenta connellie, et poreltarem rni
Christo eximiam; Sacramenia condendi, auc immutandi
hominum Cubiicie arbitrio, ex privilesio probabilicacums
Si alteram partem eligac, e relic insticurionem Sacraimen:
eorum nulli Ecclesix porestari subiici; viderie quo fundat
menco, non solum asserat, sed obiiciat nobis, Cacrametes

## Folio 338 — 1672256038:0418
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000418.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
33
DTSD. TI. SECF. V
marrimonii ee ordinationis, ex probabiliori opinionereipi
Panulla, cerrissimie ralida ex legirima esle, hoc ipso, quod
aea pronunciarine; jec tieri ltacuane, ex minus probabili
opinione Pontifices, qui insticutionem divinam rerius
aliud satuencem, immutare nec poltunt, nec rnquam ro-
duere, nec sibi licere pucarune citra Cacrilesium; Erso pec-
carene Pontitices, qui ita elle cerro proniinciarene ex mi-
nus probabili opinione; ex li ica le sellerine re concendie
Caramvel, suis decretis nullam probabilitari securitarem
conciliarunt. Ouis enim capiar auc ferar illud Caramuelis
aroumentum, insticurio dinina omini porestare humana
superior e immucabilis, probabilius aliud Cancinit, quam
quod Pontifex Cuis Canonibus sacuic ex minus probabili
opinione; Proo rectu erir e certum, quod canones consti.
tuunt probabilius, diversum ab eo quod habet institurio di-
vina. Nrisi ica arsuar Caramuel, his suis exemiplis a Sa-
cramento Matrimonii e Ordinis, nihil omnino probat;
ecamen illum puderer, si confecisset quod inde deducimus.
Ad quid isicur affere huiusmodi exempla, quae harericis
e impiis ridendam praberent Eccleha porectatem:
Sed contra dicunt melioris norx Theologi, his quinqué
exemplis, nihil centatum a Summis Pontiticibus, alienum
ab insticurione divina, aut illi minus consentaneum. Nar
apereis Scriptura cestimoniis, Traditione, aliisque arou
mentis; probac Bellarminus, Macrimonium ratum, hoc
differre a Macrimonio consummato; quod istud nulla po-
celtare creaca dissolui queac, illud rero Caepius solurum sic.
maioris pertectionis causâ, ee insrellus in religionem, ve
idem Bellarminus libro 2. de Monachis capite 38. Probar
exemplis Theclae, Corgonix, Cacilix, Alexis, plurium
que Virorum e Virginum quae post celebracas nuptias,
contugerunt ad Monasteria, e rni Christo adhaelerunt.
Aisigitur exemplis, non modo probabilius, led certum;
dicic idem Author a Cummis Porificibus Macrimonium ra-
cum solui poste, rica perfectioris Audio, e authoritare
Pontificia, E suppetane caula parismomenti cum ingrel-
Su Religionis. Adde lege nacucali Macrimonium non fuil.
seprius insolcibile, quam dictum fuerit, Frunt duo in car-
ne onâ, idque rinculum ex lege Fuanselica contirmatum
est, signiticatione, Macrimortio consummaro singulari;
aumpex carnis a Verbo nunquam dixvierendae; quae delt

## Folio 339 — 1672256038:0419
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000419.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
TV CLASS. ARO, RESD. AD RESOL. _C.
33
Marrimonio FaLC. Neque enim sua insticurione, huius
perpecua Verbi cum carne rnionis signum est, sed ex cha-
Ficace cum animabus cornationis; quae heu nimium  Fre-
quenter peccaco dilloluitur. Exhis ergo, ac pluribus aliis
quae Bellarminus collesit argumenEIS, CCTUM DUTAE, 2
summis Poncificibus Macrimonium racim distolui polle
Eodem ricio laborare aiune quidam, aliud exemplum à
gradibus cognationis: Falsum enim asferunt impedimenta
huiusmodi cognationis amouisse PontiAces ex minus prO
babili opinione contra probabiliorem, quod iure divino
de naturali Matrimonia dirimerent. Nam ve cgreoie ob-
seruat Bellarminus libro F. de Macrimonio capice 27. duo
auteria SuIEreruM genera, qux iure naturali prohibentur.
Primo loco reponuntur quae ita Cunt per Ce se mala, re nula
ratione exculari aut honestari possine; quale estmenda-
cium adulterium: secundi generis mala Tunt Per SC, ex-
cepta causa necellicaris, re rapere aliena, Furti peccatum
elt; Sed nihil mati habet, cum extrema necessitas rroet,
qua proprium cuiusque bonum, commune sic omnium
Huius generis _ ordinis purar esse Macrimonium a FFaErC
cum Pororeinicum, consensu omnium genrium damna-
cun; quod camen mundi exordio, ad generis humani pro-
pasationem neceslarium, ab Adami filiis celebrarum Fuie;
Sed mulciplicaris posteris, roi haec caula desie, nunquam
lesimus initum aut ceritatum: quare non est credibile,
quod eriam dubius refert Caramuel, illud genus Marri
monii probatum fuisse a Martino V. Ced Forre ob duritiam
cordis illorum, qui se his nupeiis incestis FCMCFAVETANE,
TOleTALI. AE de aliis minus arctX, quam FraErUI de (O-
rorum cornationis gradibus, censet Bellarminus; ad Fer-
tium senus pertinere, eorum quae licet; nude spectata
malasinc vehomicidium ex intamentum, adjunsi camen
Poslunt circumstancix e caula legirima, quibushonesten-
TUT. FF ad hanc classem renocanrur Marrimonia corna-
torum; inera gradus inferiores primo, Frarrum ee LOrorum:
nec illegicim a esse arc iure narucali prohibita, argumento
eseaiune, quod ex Scripeura post humani generis propa-
parionem, nulla habeantur inera primum gradum frarris
cum Corore conjuoia, Frequentia rero lesantur intra sr2-
dus inferiores; quale est. Lacobi qui duas IOKOTCS rROTeS
duxic, Moys qui cum amica conjunctus fuic; nec rnquatsa

## Folio 340 — 1672256038:0420
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000420.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
340
DIs. II. SeCT: V.
id centaslent riri ancti, vel Scriptura tanquam netas nod
caller, s iure nacurali fuisset illicitum: Prgo cum Pontiti.
ces huinlmodi coonationum rincula dissoluune, non soluri
probabilius, sed etiam cerro sibi perfuadene, le nihil con-
era jus nacurale satueres
Oux afferr exempla de Ordinationibus Ministrorum
Ecclesia, camdem admirtunt solutionem: Praecipue illud
de Ordinibus ab Fpiscopo Flaretico collaris. Neque enim
iminus cerrum est, ralide ab Hlarerico Episcopo Ordincs
conterri, quam Baptismum à Laico, aut quocumque extra
Eccleliam constituro. EF Si qui de huiulmodi ordinationi-
Bus dubicarune, se julserunc icerari, id Factum est, vel ex er-
rore, inde prodiic Anabapcismus Cxpriani; rel quod apud
illos Flxrericos, Sicur hodie apud Lutheranos nulli eAent
legicimi Episcopi, qui possene conterre duo Sacramenta
Chrilmaris _ Ordinis, Apostolis, re ex Scriptura constat,
et Cubinde Episcopis Apostolorum succelloribus eximia.
Ouod inquirie Caramnel objectione quartâ, pollicne rali-
de creari, e consecrari Sacerdos, aut Epilcopus, hoc rno
verbo, a Cummo Pontitice prolato, Esto Sacerdos, esto F-
piscopus; cuius aic esse sencentia Innocentium TII. Cap
Presbyteri ecc. non capio ad quid icta spectent, de quid in-
de ad rem suam inferat; nisi forte velit, Innocentium
ultulisse Formam Sacramenti: insticutione divina ratam,
eenouam invexisse; quod netas est dicere, de a mence doctil-
simi sc Panctissimi Pontikicis prorsus alienum. Sed ejus
Censum invertie Caramvel: quod enim adjunctâ conditio-
ne proculic; Fore ralidam huiusmodi Forman consecra-
rionis, nih aliam Chrictus insticuisset, rule ab illo exerre de
absolure prolacum. Ouare poterat ab illa objectione luper-
sedere, omnino ad rem inucili, nisi Innocencii mentem
iala Eide dissimuilaret.
lcatior et ominca obsco d Forma Ordinationis F-
Discopi, an reralida sic consecratio, necesse sE illi IrCS F-
Pilcoposmanus imponere. Ita sentire ex probabiliori on
Dinione aic Bellarminum lib. 4. de Noris Ecclelia Cap. 7.
Sed eoloci satis aperre negantem sententiam probabilio-
rem esse insinuat. Ibi enim Lutheranis nullam esle Fc-
clesiam probat, quod Episcopis careant; quibus sublaris
minus Ecclesta Ctare poltic, quam corpus humanum derrau
Cto capice. CuF resd Episcopis destituantur, aic caulam

## Folio 341 — 1672256038:0421
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000421.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
TV. CLASS. ARO, RESD. AD RESOL. _C, 34Y
esse, quod nec Lucherus, necillorum rilus minister, con-
secratus sc a rribus Episcopis, vel ex dispenlatione, ab vno
actancibus Abbacibus. Fc hoc insinuat Crprianus de sim-
Plicitate Pralatorum, rbi eos damnar, qui nemine Epis
copacum dance, Episcopi nomen sibi allumune: nec BCl
larminus igitur, nec Cyprianus, cres Episcopos exinsti-
curione dimina, ad rnius ralidam consecrationem requi
rune, led ex consuecudine ab Apostolis recepra; Concilio
Carchasinensi contirmatâ. Addo, non poruisse ab vilo
dispensari hâc in re, Ei Probabilius constaret iure dinino
Episcopi consecrationem ed Formâ esse faciendam; quia
in re Sacramentaris quae sunt necelsaria ad medii eAi-
caciam, nulla pollune exculari ignorantia, auc probabi-
licate suppleri.
Oux supersune discurienda dispenlationum exempla,
pertinent ad res ex pracepro necellarias; et si quid illis insit
ricii, minus est periculum, ec in prompeu remedium, quam
cum abrodantur vel efficacia medii ad lalurem necestarix,
quae nulla auchoritare relarciri poltune, ( aliud Ferac insti-
rurio divina. Ouare haec exempla dispensarionum, minus
srauant Summos Pontifices, minulque Caramvelis cau-
Cam juvane, quam qux retucanimus. Peritiores belli du.
ces (olent primo e rlcimo agmine exercitus, in quam par-
cem primus ee acrior est hostium impecus, Forristimum
milicem de receranos collocare, Frrones media acie repo-
HMnE: dE contra visum est Caramveli. Exemplis dispenla-
tionum debilissimis resolutionem claudir, Seprimo quidem
a residentia Ceu jusi praesentia Pastorum in luis Ecclesris
debita, e Octauo à dignioris delectu, id que jure divino ex
probabiliori opinione: quibus Ponciticiis dispenlatio.
nibus aic esse derractum, ex minus probabili, cuta ca-
men aduersa sententia. Nam si dignus non posset promo-
veri salua conscientia, cum dignioris repulsa, intolerabile
Dacario onus imponeretur, cui etiam Angeli succumbe-
rene, quali non posset alio nomine digniorum repulsa ex-
culari, quam ex minus probabili sencentia, tutum esse re-
cumque dioni delectum. Verum nisi aliud (uppCTCFCE rC-
medium efticacius, miciganda d delinienda religionis
quam quod depromit Carammel ex Apocheca probabili-
tacum, non dubito quin inceserrimus Cardinalis Conra-
dus auxia relisione breui conticeretur, neque enim igna
it

## Folio 342 — 1672256038:0422
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000422.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
30
DESP. TI. SFCT. V
care potest, quod cora Tralia nouie, se ex resulâ delectus
dignioris ad purpuram promocum. Ferrarix delicelcebat.
vel potius inde per toram Pealiam percrebuerat Fama viri
doctissumi e incegerrimi, qui riex genus, a insticurum,
Diui Tuonis Patronorum Aduocarilecucus, ita ad riuum
mores e Panctitarem expresserat, re Zuonem sin primum,
cerre lolum illinsinsticuri Canctum esse, pallus non sIT. AEque
hac non minus boni quam masni nominis, celebritare
permotus, ni Fallor, Vrbanus VTII. Concadum Colamerito-
rum commendatione sibi nocum ex charum, Romam ad-
nocauit et ad purpuram prouerit.
Exhac breui obseruarione, duo ad rem nostram colligo,
primum Conradi electione, celtatum Fecisse Pontificem le
in adoptandis Eccleha administris, cerciorem reoulam de
digniore deligendo securum; nec ad sccuricarem conscien-
ria recumque digni delectum minime sibi latisfecisse:
quandognidem digniorem, Ferrariae asentem caulas pau-
perum, et in luo mulao delirescentem adeo anxié lonsius
quasinie, Romamque perrraxie, re hâc. non minus iustâ.
quam inopinaca provectione, ad eminentistimam digni-
catem, non cam Conradum ornaree, quam iplammer rir-
turem commendaret, de religuis Ecclelia Pastoribus de-
monstraret peccaturos franicer in luum officium, et b0-
num publicum, nili inquirerene digniores. Ec revera ita
est; neque enim puto Principes, quibus disniorum copia
est, auc non admodum difficilis inquisITiO, nEC CUTANE PFO.
movere, contenti ex Caramuelis regula dignorum electio-
ne, gravistime in bonum publicum, ec In Deum Deccares
de quamuis alia desine riria, hac Cola negligentia sibi dam-
nationem alcilcere. Nam praerer quod riri mericissimi
Frandanent praemio luarum virtutum; quis reterar, aut ca-
Diat mala, qua ex huiulmodi praepostera disni electione,
cum dignioris contempru in Remp. _ in Ecclehiam deri-
UantuE: Ouibus superandis, cum impares sint recumque
aioni, dioniorum sine dubio Capiencia de constantia, aue
collereneur omnino, aur leviora Herent. Sed re ad Conra-
dum cedeamus, nemo dubitar, quin ex dignioris regula
electus, E penes iplum ester Faculcas; omnium Fcclelia
Mtiniltrorum ex eadem lege electiones tieri Catueret. Cur
ergo dignos tantum admiccit poltrolitis dignioribus:
Duasi hocipse pro officio prohibere debeat, aue simaxime

## Folio 343 — 1672256038:0423
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000423.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
I. Citado. 0 11o0o  bo. lll. 342
rellet, id consequi ponit. Videtur Caramuel Angere, ve
sui argumenti rim augeat, de nos, re solene dormienees.
incer lomniandum phancastico pondere opprimat, rel e
coro orbe Chriltiano Romam ConAuere, quorquot am-
biunt beneticia, eolque Conradum nominatim nosse, au-
dire ad concurtum disputances. et doctioribus magilque
piis Sacerdoria conferre, nullo iuris Regum Patronorum
beneticia relignantium respectu; quos ipse relie, rel quos
digniores censeat, habere promonendi Faculcarem. Si ita
res haberet, re videtur comminisei Caramuet, felicissima
cum Ecclelia aceretur, de digniores sine dubio minus di-
onis anceponeret, ne grauissimorum criminum le apuc
Deum reum perageret. Sed ridecur ignorare Caramiet,
quid ad illum specter, quid illi juris sir in electiones ad be-
neticia, rnde ipse nomen habeat, quod scilicer diem de
annum Pontificacus apponat licteris e relcripris: _ idco
qui noua oficia e nomina ad purioris Lacinieatis leges re-
vocane, dacarium rolunt esse diarium ascriptorem, qui in LO
beneficiaria apponat diem, non Poncificii Chirographi, led
missi rescripei. Videacisitur Caramvel, an inde portic in
Cardinalem Conradum derivare omnem culpam ee invi-
diam, digniorum repul(x a muneribus Ecclehasticis, rel ille
securitarem afferre, quasi ex opinione minus probabili.
salua conscientia digni eligancur, praerermissis digniori
DuS.
Ouod rroetaroumentum, de aNidua procuratione Pa-
Aoralis muneris, jure diuino constitura, ex probabilio
si opinione; cuius tamen ex minus probabili, graria
tac per plures menses  annos: Respondeo in hacre:
licur in caereris, quae ad mores ipectant, duo diltingui opor-
cerc: Primum quid Ecclesia regimen habeat, deinde quid
certiores regulae praescribane, quod more sic seceptum. Si
primum accendamus de residentia. scu jusi praelentia Pa-
Aorum, de rigilancia in gresem, perinde Ctaruunt d pFO-
nunciant Concilia et Pontifices, ac si jure dinino ellet Pan-
cica: S in ritam aliquor Pastorum inquireremus, immane
a decreris. Ecclehiasticis diltare proh dolor: deprehende-
romus: perinde enim abelle a Cuis Ecelehis enrmm, ex minus
Drobabili opinione putant, ac si per se obita Paltoralis (ol-
sicicudo, eeprxesencia, ne quidem humano iure prxescribe.
recur, et eser rantum res consilii, nOn PraeceprI. LEqUE
iuii

## Folio 344 — 1672256038:0424
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000424.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
B4 4.
DTSD. II. SECT. V.
enim ita tesscirer nobiscum asitur, ve nihil à lesibus de Ma:
curis majorum, noltri mores dissentiant. Caereruim
quamuis demus, jusem Prxlatorum praesentiam juris esse
divini, ex cercâ sencentia; non camen ita rrgere rolumus,
quin ex iultis cousis, re granis mali ritandi causa, ee torius
Fcclesix promonendi boni; liceat Pastoribus abesse à luis
Ecclesiis, de per alios obire hanc Proninciam. Sed hic
etiam cavenda est Probabilictarum licencia, qui nihilo ma-
sis relisioliores, aucminus laxi esse Colene in jure dimino.
quam humano interprecando ac distoluendo. Mihi hâc in
re placer Bellarmini sencencia e exemplum, qui ad purpu-
ram ex ad Archiepilcopatum Capuanum promorus, cum ad
granissima quae que nesoria Ecclelixe, eius consilio e opera
rei rellet Clemens VTTI. non est passus se Romamirahi;
nisi abdicato Archiepiscopatu; neque pucavir torâ authori
tare Ponciticia, ingenribus in Eccleliam de relisionemme-
ricis; longiorem à Capuano Archieviscopatu absentiam
posse exculari. OMaTeaUE ROniam Sibi deserendam, aue
Acchiepiseopacum deponendum esse Ctacuir: nec adduci po.
euic rnguam, re Roma dimidia anni parte moratus, an-
nuos reditus ex ticulum Archiepilcopi seruaret. Turarem
illi Caramuelis isnocas tuisse aur improbacas, probabilica-
eis regula5.
PAR A OR A PAYS V E YTHV8.
Responsio ad arrumentum e exemplum dispensa.
tionis à voto solemni.
YNrm Superest a roco Colemni immunitatis exem-
plum; quod primo loco repoluerat Caramuel, nos in
vlcimum distulimus; re paulo accurarius discuriatur, in sra
tiam Angelici Doctoris, cuius hâc in re sententiam, vix
conciliari posse purane nonnulli cum Panctionibus Pontiti.
ciis: de mirantur quod rere ac folide Tunior commentariis
in quartum Magistri Sencenciarum Ccriplerat; retractasse
macuriori aecare, de in pejus mutacum; quasi Falsum fece-
eic, quod in prouerbium abiit de posterioribus curis melio-
ribus quae priores emendent. Nam 4. Sententiarum distin-
Etionc 38. Communem sentenTiaM hOdIC LCCCPLAML PEOPU.

## Folio 345 — 1672256038:0425
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000425.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLA5S. HRb. DE DESPENS. VOTISOL. 34)
onac consentaneam Poncilicum decreris, rocum scilicet
quodcum que perinde solemne ac simplex, distolui posse ee
interdum oporrere authoricare Pcelehaltica, de ab illo exi-
miMonachum senlu divilo; quamuis composito id repu-
ZnCT. AFIM CUMMa 3, 2. Guest. 88. aFE. FF. nullo modo
tieri posse quacumque auchorirare alserit, inductus ve ex
presse habet authoritare decretalis Innocentii II. Cum ad
Monasterium, rbi ica Canxie Ponritex, abdicatio proprie-
ratis, sient etiam custodia castitatis, adeo annexa est recula
Monachali, ut contra eam nec summi pontifices possit licen-
riam induleere. Id Cen (I COMPOSIEO inTeRpECEatUE CanctuS
Doctor, eiusque sententix adharent fere omnes: led in
Cumma contra mentem Cajetani qui eodem senlu locueumr.
esse rbique asserit, reliqui Fhomilta communi consentu,
prorsus indissolubile rocum solemne à Sancto Doctoreal
sertum defendunt. Acerrime ferrem Fraudi esle Sancto
Doctori, quod macuriori aerare docuit; quasi cum minus
quam junior Caperet, ec quam in Sedis Apostolicae reue-
renciam est mediratus, emendario, censeatur in eiuldem
Sedisiniuriam verri. Sed reramque nocam e acculatio
nem facile depellam _ delebo.
Cum de qualibet re criplex insticui soleac quaestio r. an
repugnet, aut heri postic, deinde an conveniat existere, de
nique an reipla AIE; de roco Polemni quà carione diltinouie
Sanctus Doctor a roco simplici à quocumque emillo, aut
Paeris Ordinibus annexo, quasi indissolubile de vi innata
Marrimonium dirimente; has cres quaeltiones vnâ argu
mentatione Pancti Doctoris texam: monstrabo r. nihil
repuonare quin per Ce indistolubile sc; cum id convenien-
tistimum esse, et Fuanselicae perfectioni consentaneum:
rleimo tandem efficiam. probabilius rideri in Ecclelix de
cus ita fuisse insticurum.
Prima de altera nostri aPerei pars, vix negari porest, nil
perCummam proceruiam, nec citra errorem: quamuis
enim sic plenum Dei ius, IN OIHE CNS CFeatUM ex vnE
omniporentia; de adoprione grarix ac baptilmo, (i ACrI
porest in infinitum creuerir in nos nouis ciculis contirmatie
lic; cerrum camen est apud Cacholicos, aduertus Luthe-
ranorum dooma, superesse roris locum, quibus qualino-
nis rinculis nostra, nolque iplos Deo deuoucamus: ac
proinde, quid recat quin rasio genere rocorum Deo ali:

## Folio 346 — 1672256038:0426
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000426.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
340
DISe. II. SeCT. V.
semur, ee in Correm divinam tranleamus, dispari quak
rnionum ec cognationum gradu: Aeque re ab humanis
exemplum Cumanus; quandoquidem roci ris in hoc polica
et, re Deonosconsceret, ee in illius cransterar porecta-
cem; distinouendi Cunc rarii huius mancipationis gradus
iis non dissimiles, quos iuris conlulti de rerum renditione
constiruune: Sicur agri fructus Colene incerdum vendi,
Seruaro iure dominii e propriecaris in agrum, incerdum
ages plenoiure in emprorum cransie, ec pracer plura, qui
bus distane haec duo genera convencionum, hoc maximé
differune, quod agex oppigneratis rni Fructibus, vendi
Pollit alreri ralide, quamuis inique, s cedat in noxam em-
Peori. Fructus; peracta vero Cuperiori rendirione, nulla
impolterum ralide rentari porest. Ouid repugnac, aur quid
mali habet, Sinildem gradibus rocum lolemne à simplici
dictet, s iscud oppioneret Deo Fructus castiraris, illud
aocum a corpus, rnde existune, in illius mancipet pore-
ltacem e obseguium: Poque dilcrimine constituro, illici-
ea non invalida lune, qua a reo rori simplicis incuntue
marrimonia, nulsa vero quae rocum solemne sequuntur.
nihilo minus quam rendicio post rem omnino aliena-
C3I. Si ita distinguas rorum Colemne à simplici, reliqua
Quali data porta ruunt. Dorem hanc singularem habee
doctrina D. Thomae, guae ilsi merico Anselicae nomen com
Parauie, quod Ansclorum more, omnia rno complecta
tur, omnia in ruum resoluat, ee ex rnoerahat. Dileimi
ne polico incer haec duo genera vororum, reliqua veniune
consecutione necessaria. Ouod ad primam qualtionem
aeciner, an possibile sic huiulmodi discrimen rocorum, nul-
lum axbieror, adeo rerum Theoloricarum rudem, qui
hoc in dubium renocee; nec puro lonse abesse ab haeresi
Caluinistarum, qui omnia vora uno baptismo irrita Reri
docene, ri de plenecudine, re dicune, dominii, quod rege-
nerationis sacramento innos DeO COmparatuT.
tlinc ad secundam quaectionem progredior an conve-
niac. Nesabic Forre aliquis, quasihoc consecrarionis, de
mancipationis genus oblic, communi omnium Christia-
norum bapeismo factae e Sacerdorali ordinationi: quasi
aior sic quam addic rorum Colemne. Quod ad primam
comparationem spectar ex baptilmo, monuihaeresim Cal-
ministarum resixere, qui non dissimili arsumencatione, in

## Folio 347 — 1672256038:0427
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000427.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
noxam baprilmierahunc ricam monasticam; nec magis
otticiune consecrationi Cacerdorali. Ouis enim non rideat
diversistimam esse ab ea qua ex roco exiltir: _ cum tOrO
genere differane, ruius gloria nihil alceram inumbraris
Ouid enim cuidentius harum consecrationum discrimine:
Nam omnium consensu, Monachacus macrimonio in to-
cum repuonar, ad minus senlure dicicur compotto: ne-
quic enim sare, monachum coniusem, aut rerum PrO-
priecarem habere, ec sui esse arbitrii; qua conveniane cum
quacumque ex Baprismo, auc Ordinibus consecrarione.
ergo in nullum aliorum graduum dedecus, sed in maxi-
mum Ecclesix ornamentum cedit, haec ex roro solemne
consecuta mancipario ad divinum culcum, dirimens ma-
trimonium, et iure dinino indisolubilis.
Dices Forre. Tura Ecclesiae ex Ponciheum minuere, à
quorumtamen consentu, ee acceptione pender: vide vi-
detur elle res iuris humani ee politiui. Sed nego rerumque
allumprum: Id quidem concedo, contra Lcclelia con-
tentum, Aeri non polle ralide huiusmodi mancipationem.
sedrbi probata e accepra fuerit, non posse reuocari. P0-
cest Princeps lege prohiberene rila rendicio hac praedion
rum, nisi sola Fructuum oppioneratione, e CLatuere re it-
rica sic quaecumque 2grorum cencabitur: Ced rbi perinile-
ric heri, maxime alienigenis, qui res alio rransferant, ne-
quir factam renocare. Ita plane censet Diuus Thomas
roca simplicia ederidi, liberam cuisibet supperere Faculca-
rem; Colemnia vero nulla raca, esse, nil quxe permiserie
edi, a riram Coenobiticam protestis: ee rbi in Dei Porrem-
solemni hacmancipatione eran scripri sune, nemo capit il.
los demanu Dei. Rem ita transisi poste, et ad perfectio-
nem Christianam, atque Ecclelia ornamentum convenire,
luperAuum puro pluribus probare, cum rei ipsius nuda
explicatio id enincat.
Duod ad tertiam quaestionem spectar, an ita res se hai
beac, Faceor hactemis eadem cuidencia, aue necellaria con-
secutione, ex Paperioribus compertum non elle; nequeid
S. Doctorem centasse. Nam longe alia illimens, de me-
chodus est Familiaris, quam cui adhaerent Theologorum
nonnulli; qui rem purane Ade credendam, Si lemel pro-
bauerine nil repuonare, convenientissimam esse ee ad Dei
ploriam plurimum conterre. Ac D. Thomas de gudeumu
IV. CEASS. ARO, DE DESBEHS. VEET SOL, 347

## Folio 348 — 1672256038:0428
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000428.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
84d
IESD, TI. SECF. V.
quere probauerie fieri posse, d convenire, rix auder ex
probabili eriam opinione allerere, reipsa dari ec existere.
Nouit nempe profundissimae Capiencix rir, qua maior rix
rili mortalium conrigie, summam Dei in rebus conden-
dislibertarem, qua nullâ necessicare addici, aut conve-
nientia rrahi pocest, ac proinde aliunde, quam a noltris
coniecturis querenda esse, qua ad hanc cerriam quaestio-
nem pertinent. Vnde rero proba roco solemni, quale
explicuir, distincto a simplici, reipla nos lisari quali vinculo
indissolubili: Dinina roluncaris incerpreres audiendos, in
re occultissim â dc ignora libi propoluie. Reculimus decre.
talem Innocentii, qua se inductum, Paris aperre Ccribit S.
Doctor in hanc Cencentiam, et huius Donrifieis decretum
detendendi causa, explicatam roci Polemnis norionem tra-
didisse e illustrasse.
Aclonge aliud, inquie, Caramvel, sen Cerunt Pontitices
qui D. Thonam praecessere, ee extabane exempla eorum,
qui a roco Colemini exemerant, quale est Alexandei III.
quem ferunt licentiam concessilse rrorem ducendi, Nico.
Jao Justiniino Monacho protesso: e Caeleltinicerii, qui
adnuir, re Constancia Monialis Regis Sicilia Ailia, nube
rec TTenrico VI. Idem indussilre narrant Clemenrem II.
Calimiro Monacho Cluniacensi e Diacono, re Polonie
Regnum adirer. Sed praecer quod Baronius ad annum 1186.
retellit duo priora exempla, de Fabulis accenset: e ad an:
num FOgr: corrisit z exemplum, e exemprionem a MO.
nachacu Casiniro concellam, retert ad Benedictum IX.
Respondeo Decrecalem Innocentii fuisse D. Thomae nocio-
rem, maiorilque authoriratis, quam illa exempla incerta,
e Forre Falla. Deinde, nonne pocerat sibi perluadere, ica
cum de roco Colemni (quod coninoii species cAt anima
cum Deo (pon(o) iudiearum, heur Frequentissime Polet de
macrimonio consummato, quod non soluicur quidem
(neque enim id Reri pocest) Ced inirio irricum fuisse defini-
tur, cum aliguid vicii, quo nullum fiac, habuisse comper.
eum fuerie. Adde apud D. Thonram plus dicta, de scripra
Pontificum raluisse, quam rnius factum. Neque immerito,
quis enim neser periculosuis errare, de granius nocere, qui
Feripeis perpetuo duraturis Falla docent, quam qui facto
DCCCanE: A quo generemali, Cciebat Perrum, etiam post
rclaplum in se, ec recepcum cum maximâ CMaLILMIACUI

## Folio 349 — 1672256038:0429
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000429.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV. C L. A3S,LLKb.DE DISPENS. VOTTSOL. Z
e
copia Spiritum lanctum, non fuisse immunem. FTaec omnia
NOvCEat D. Thomas, e plura occurrebant, qua vo-
tum esse indistolubile, quam quax solui posse perlurde.
FeNE.
Sed adeo frequencia feruntur esse hodierna exempla,
exemprionum à voco, re rix negari polle, purene mul-
ti, quin secus agant _ sentiant Pontifices, quam quod.
docuir S. Thomas. Polem relpondere, pauciora exrare
huiusmodi exempla, quam dissolurionis Matrimonii con-
summati, qua tamen certum est, non dirimere Pontifices,
sed detinire, ob ricium aliquod occultum, nulla fuisso
Pleraque huinsnodi marrimonia; neque enim minus Ere-
quentia sublune ritia roro solemni, quod iam diximus
Marrimonn genus esse, quo anima adhaeretDco. Ouid 
etiam addam, non rnam esse sententixe D. Thomae inter-
pretationem. Nam Si Ades st Caietano, sencit rotum
Tolemne Religionis indissolubile este, Peu, sare non posse
lensu composito, cum coninsio ex dominio rerum, licee
nihil prohibeat abdicari insticucionem Monachi, ee Cd
sublaca, dari ius coniusii: Ced demus Caierani interpreta-
tionem sincularem este, de alienam ab aliis Thomictis, ec
Forre minus accedere ad mentem D. Fhomae, qui latis
aperre Raruie rotum lolemne, omnis exemprionis impa-
ciens: quid inde intere Caramuel. Poncificem ex minus
Probabili opinione, dissoluere rotum Polemne, ex proba.
biliori prorsus indissolubile.
Hoerno argumento, continetur ris toca rndecima re
solurionis: Sed Respondeo primo; qui adhae Perune Centen-
cix D. Thomae probabiliori Poncifices, nunquam credidiste,
Sibicucum _ inceorum indulsere huiusmodi immunitates
Exemplo sic Pius V. qui doctrina D. Thoma imbutus, Fer
curnegasse huiusmodi dispelationes, caulacus iuxta doctri-
nam, cui a puero fuerac innueritus, id shi non liceres
Sed plures decellorum, aut succestorum, referuntur exe
misse à voco solemni. Fso; sed aliunde seiebat Dius V. in
rebus dubiis, et controversis, illi adhaerendum sententia,
quae cuique forer, non recunque probabilis, sed probabi-
lor aduersa. Aliis aliud risum, ec idco alicer tactum; quos
non damnabat, nec eriam putabat sibi imitandos; quod
diversum prudenrix, e conscientix dictamen segueretur.
Neque enim in rebus controuersis schola, omnibus idem

## Folio 350 — 1672256038:0430
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000430.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
OFSP. TT. SECF. V.
Dlacet, ec probatur; led nunquam cario ec prudentia assen-
fitur, ad honestatem actionum, et sccuritatem conscien-
eix ac Paluris, Patis esse duci ex minus probabilibus, nulla
probabiliorum habica rarione, quodrnum concendit Ca-
camuel; nec magis hoc dispentationum rsu, quam aliis
aroumentis hractenus probauie. Nullam enim exemprio-
nem a voco Colemni alterimus datam ex nupera Caramue.
lis regula, sed ex antiqua e cextissim a Puris, cum dubia res
CA, ec nulla pars cuta apparet, quia rndique pericula im-
pendene, eam parcem elisendam, unde minus malitime-
EUT. Cuius revulae pluira exempla dedimus. Apcissimum
omnium est, Bapcismi cum aqua dubia (si desic elemen-
tatis) puero moribundo impertiti, lec s periculum cuadat
puer, iccrandi. Acque eo staru tuisse dico Ponrifices, qui a
voco solemni exemerunt; non porestatis oltentandae ora-
ia, sed ob causas sranissimas, promouendo bono Ecclesia.
aut malis gravissimis arcendis, putarunt licere sibi, non
omnino certum rinculum dissoluere. Probandi Pune qui
eoanimo; his argumentis, muniri Pontifices, exemprio-
nem non nerarune. Sed hoc Caramnelis caulam nihil iu-
uiac, nec ofticit opinioni D. Fhomae, qui non magis dam-
naret hanc solutionem a voco solemni, quam baprismum
ex aqua dubia, cum aliunde non suppecat remedium ma-
l0, quod graviuscimeatur, quam dubix aquae rus ad Ba-
prismum. Iea rinculi, non omnimo certi, ee roci proba-
bilius cancum indissolubilis relaratio; probamla cancum
est ex regula minoris mali eligendi, ve grauius effugia-
MuS. Plura habet Soco lib. 7. quaelt. 2. de instiria aEc. 5.
consentanea his quae diximus. Vocum simplex distinguie
a solemni, sicut promistionem nudam rei, a traditione,
e abdicatione dominii eiusdem rei promissae, in alium
EtanstacX. Ex hoc discrimine, seliqua deducit, quae nos
prolecuri lumus; licere cuique roca simplicia edere, (0-
temnia vero rata non esse, nisi accectat Ecclelia consenus.
Fuius rei duas probationes affert: prima est; rem promit.
riposle, non tradi, nisi sic qui recipiat. Si dicas, Deum
recipere quorquor se ipsos dedune roco solemni, ac proin-
de ranam esse distinctionem roci solemnis e simplicis,
quod illi respondear, qui se dantem recipiat, ilti nullus ad-
sc. R espondet Soto (e haec est alrera discriminis proba.
rio, seu contirmacio superioris) rocum solemne heri plend

## Folio 351 — 1672256038:0431
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000431.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
IV CLASS, ARO, DE BTSPEHS. VOTF SOL. 357
Suimancipatione, cum muratione ltatus; quae res cum (IE
srauissima, nec teri queac sine maturo indicio d examine,
non est commierenda roventi, sed Ecclelia, qux ex-
Ploret an qui se cradic, sic ad huinsmodi stacum ido-
NCUS.
Hinc ergo necessarius est Ecclesix consensiis: hinc erian
sic alia voca, qualia lunc pereorinationum, ieiunii, non
elle solemnia, quia non habent plenam illam lui cradicio-
nem, e mancipationem cum murarione Catus. Hlinc Pra-
cerea deducic, sacum Monachi, ve Armus SIE, exiserC PEX-
ter nudam promistionem, rouentis eraditionem, qua
Deracta rerractari nequie, de impedimentum est matri-
monium dirimens, quia uni ctacui mancipars, e rnius
roluntati deditus, iurenaturali, est inhrabilis ad statum
oppositum: stacus vero Monachi, est cum perfectâ lui
mancipatione in Dei dominium, e oblequium; rndere-
pusnat marrimonio. Ex eodem capite, inferr rorum (0-
lemne differre specie à simplici, sieut cradicionem rei a
promissione, et rrauius peccare, qui Polemne riolat, quam
qui simplex: quia ille repecie, ee relumit quod tradiderat,
alter non implet quod promisit: maius aurem ee Armius
est, ex traditione, quam ex mera promissione, ius in rem
quae negatur. Et haec susticiant ad hanc queltionem sra-
villimam. Nunc accedamus ad rlcimam dissertationis
Parrem.
SECTIO SEZFA LL TLLLMA.
arum fenus cesmontorum a Theolosis. Inque
riturmens D. Thomae,  Respondetur opusculo
P. Ferreris
Oc Cupereltesthum ex quasca clalle argumento-
L Lrum, de ex cora dispuracione, cestimonium pro de-
lectu opinioris curionis: Accuratius est indasanda mens
D. Thomae, ne ridear Fallo eori operi ciculum praetixisse
Moralis a Divo Thoma constitura. Addemus eriam aliqua,
occasione opusculi P. Ferrerii, qui licet breuius, accuracius
tamen ec Colidius ridetur hans controuersiam cractae;

## Folio 352 — 1672256038:0432
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000432.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
DeSD. IL SECT. VI.
e qui mihi eius libri coplaciebat, admonuie, plus rii
rium habere, quam qui laccenus probabilicatum caulam
Peregere. Lucet. tsade contirmanir lectio libelli, cui
respondendum ommino est; ne rideanEur nutare, qua
multo labore, his dissertationibus contirmata sunt. Sed
Prius submonendae sune quadam ricilirisationes Cara.
IXZHC. 15.
3s2
ARTTCYLYS PRTMYS.
arsam probabilicacum asic Cararriuel a nuMerO 202.
r(que 2F5. gnibuldam cauillis, pocius quam argumen.
eis. Duid enim ad securitarem asterendum opinionibus;
dere morali; concra legem pugnantibus, conterre pol-
Cunt, quas multis pasinis vertar quaeltiones? An Summus
Poncisex possic sibi succeltorem delionare, de re ipsd Pe-
erus sbi S. Clementem Cuffecerit: an SCTipEITA prateE
Censum licreralem, incerdum soli Deonocum, plures ciera
errorem; ac remericarem admitrat probabiles eiuldem se-
neris ad licreram; rel diuersos, qui perrincane ad mOres,
X ricam probe instituendam, vel quos rocant Anasogi-
cos, quibus ad dinina rapiamur, e xecerna ac celestia bona
sultemus: Duid retert ad hanc caulam inquirere; an gra.
cias Deoarere, et habere conveniae, de benehiciisnon om
mino cerris, sed probabilibus, qualia incerdum D. AugU-
Rinus, aliique scriptores Exegerici, Cuis ad Deum oratio-
nibus admiscent: Non pocerar ignorare aduerlarius, nos
Facere copiam omnium probabilicatum; cuiu scunque sine
generis, iis excepris, a quibus cimerur, ne dum a vero ab
erramus, lesem diuinam laedamus, et peccati atque xternx
claMLMaLIONIS PCTICHLLLM INCUETAMHS
Pluribus Caramnelis obiectionibus satissit.
PARACR APAYS

## Folio 353 — 1672256038:0433
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000433.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
V. C L. A8S. LtLB. LL PHEOTOCOR. TES
Respon Pluribus objectionibus Cara-
mnelis.
Vaeevore arguirtenta, d exempla habet, percen-
cum selepaginas de numeros, duobus hilce verbis
delentur, Caltas extra chorum, quecunque afters, nihil ad
rem, non probas nesatum: Paralosilas perperuo Sophis-
mace, a sensu restricto ad amplistimum: dacur aliqua
opinio probabilis e cura, Firgo omnes opiniones proba-
biles cuta sunc; rel opinionum gua ad speculationem Per-
tinent, veraquecura est: Ergo idem Cacuendum de opin
nionibus; qua ad mores, ad ricxe insticurionem, et 2d
Calurem spectant, rel opinionum, quae rerinquepro oHi-
cio pusnane, ee neutra pars periculo caret paris momen-
ei, veraque porest esse rura: Ergo idem alserendum, cum
pusna est prolese, contra liberrarem, Pari probabilica-
te, aut si relis maiori. Nihil verius horum erium Enchime-
macum Ancecedente, nihil illegitimum magis Consecu
cione, nihil masis Fallum Consequence illorum argumen.
corum: ee nullum afterr exemplum Caramuel ab his ririis
e Fallaciisimmune.
Primum quidem exemplum de Poncihce, iure minus
probabili, contra probabilius adoprance sibi succeloremi
re lolehant Imperatores, ec re de Petro Ferrur, Clemen-
cem sibi designance. Neso ita Factum esse, nec immerito
quandoquidem Baronium Annalium Fcclehasticorum pa-
sentem seguor. Sed Caramueli aliud ridetur, e addit.
Baronio à se dissentienti, Colere le credere probanci, non
dicenti: quasi Baronius cemere scribat, aut quae sexibie
comminiseatur, non probet. Sed Forre Caramvet, in
Cermania muleis annis verlarus, illius regionis moribus
imbutus, plus fidei habet, Cencuriis Masdeburgensium
quam Baronii annalibus. Baronium hiltorix Ecclehacti-
caedecus, cum hoc rno cancum loco. (nisime Fallitme-
moria) referac, non debuit ipss etiam haerericis vene-
randum ica concemprim nominare. Sed ad rem
Auc rule verrum, aliolque Ponritices, tegirimum ilis
PARA CR A PH VS PRZNYS0

## Folio 354 — 1672256038:0434
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000434.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
54
25P. II. SEOF. VI.
habuisse, sibi successores Cutticiendi, abrogacâ qudeuriqué
alia electionis racione; vel id sibi soli Perrum rindicalse
nihil de succelloribus Collicitum: vel ricimio nihil imperas-
Se, sed insinnasserantum; e cuni consensu Cleri Romani,
penes quem ridetur ius elsc eligendi rrbis Episcopum, fu-
curum corius orbis Paltorem; a norre P’erri, quae hec duo
munera, xcerno vinculo conjunxie: Si tiorum eriunt qui-
bus porelt allentiri Caramvel; prinium eligac, Falsimani.
Felte connincitur; neque enim illius legis, etiam per fom-
nium rilum in Scriptura, vel apud Auchores Ecclehalticos
exear reltigium, neque iusta d equa esse poreAt. Oua enim
authoritate, illam culistee Pecrus: An divina; et cadem,
qua poruie libros Canonicos scribere, e Dei nomine sic
Eccleliam compellare, non ego, led Chriltus; praecipie
robis, nec alium P’altorem Ecclehe agnolcaris; quam à me,
et a successoribus nominandum : Vel ica allocutus elt, non
Chrictus; sed ero hoc robis precipio, e jubeo hanc per-
vecuam legem seruari. Elac secundi generis auchorira:
ce, lata lex, iniqua exar fucura, nisi Ecclesix consen
sus accestisset; quia ve dici Polet, pax in PAFEM nON
habee poceltarem, nec Perrus Periora authoritare dinina;
Pocetat in posterum succellores altringere, lege his rerbis
lata, eso ita pracipio, non Christus. Si aurem Chricti no-
ine ita Raruisser, ab origine praeuaricata estet Ecclelia,
quandoquidem srauissimam dinina auchorirare unicar
legem; de Pastoris electione à Colo decelsore nominaris
nunquaii legitur obleriasse.
Si huius commenei pudeat Caramuelem, et ad alcerami
parcem contuoiae, Pecrumi hoc sibi rni jus vindicasse, et
rna ex prxecepto electione, sibi designasse succellorem,
ineprior est priore haec secunda responsio: neque enim
lonorare pocerat Perris praecepea lingularia, hoc naxi-
me à lege diffetre; quod extinguantur morre authoris,
Ergo sublaro e rinis Petro, irritum erat praeceptum, onde
vule rim habuisse Clementis desionationem à Perro fa-
ctam. Superestergo cextiuni, reipla detignatum, Clemen-
cem, quod tamen incertum omnino est, de probabilius
Fallum, s velic id Factum sine allensu cleri Romanis
veaoerootolam Fecsem huno juceilli, auc
Succelloribus comparato, ex quacunque opinione proba-
vili, suo loco sufficiendi Ponrifices, Clemenrem ( à Perro

## Folio 355 — 1672256038:0435
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000435.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLBSSSLLL. DL MLHLE LHEOZOO. C
Auerie nominatus. Quod ambiguum est) ab Ecclesia rnani-
ni consensu fuisse acceprum. Flxec dicta lunc à me fusius,
quam exiseret aut ferrec argumenrum. Sed rolui hoc pri-
mo exemplo specimen dere reliquorum; reexrno, de aljis
iudicer Lector. Duid enim incprius ad rem: huiusmodi
exemplis probabilium, qua per tocum senus opinionum
rasantur; cum de rnâ cancum specie dispuremus, an li-
cicum sic e curum, ex quibuseum que opinionibus proba-
bilibus ricami incticuere, seclamance probabiliori opinio-
neprolege: Hloernicum resbum, quaecumque congerie
exempla e argumenta cuerrit; quia sunt à Thesi omnino
aliena. Acque re ad alia progrediamur, dubiro an debi-
liora, auc incpriora Anc, qua rndequaque COETOSAC O
Augultini incerpreratione ser dierum creacionis Vniuech.
duxe adeo dissentanea videtur Arriasxe, ve non audeac Au
dultino alsentiri; ec ex rariis incerpretacionibus, eius
dem incerdum loci Scriprurae probabilibus, quae ad licce
ram, ad mores, aut sensus Anasogicos perrincane, nullius
Periculi quilquam suspectas habet; Frgo, inquie, quaecun-
Que opinio probabilis ad mores spectans, non minus lecu-
ra est, quam quaecumque incerprecacio Scriptura. Hluic
aroumento, a rariis sensibus Scriprurae, adjunsit, quod
roties repetiir, decretum de culeu rei probabilis, qualis est
Conceprio immaculata: addic nos gracias agere Deo, de
beneticiis probabilibus rantum, e incerdum minimxe pro-
babilicatis, qualia recenset augustinus; ec Deum impen-
se laudar quod sc, non auem, non pilcem. led hominem
Paulominorem Angelis creauetie; cum camen mulei Phi-
lolophi dubirene, an ica sic, et pares ommino, de ciusdem (pe-
ciei relint esse homines de Angelos.
Hlaec non tam retero re retellam; quam re palam Lecto-
ri) faciam, quam desticuancur aduerlarii argumentis, qui
iltis rei coganeur. Pucarne Cacamuel nihil magis certat
ec exploraram esse oporrere ricae regulam, cum de Cumma
rerum agitur, de Palure xternâ, de lese divina riolandâ, aur
implendâ, pugnancibus inter se opinionibus, quas neceste
sic ad riuum relecare; quam cum affectibus in Deum
indulgemus, _ altu Chariraris abrepri, Facta, infecta, cer-
ta dubia, e inconcelta, altumimus in argumeneum laus
dandae dimina bonitaris, agendarum Deo gratiarum Pla-
sde monstrat aduerlarius, Theologiam Furidamencalenm

## Folio 356 — 1672256038:0436
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000436.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
cuirnistuder, ex ejus memoria deleuisse prima etiam c_ 
nihil cum cexeu, de suleta Sclipeura pugnancibus, absipie
nos in Deunt, a ad lapernam parriam coca anhelat.
Non ridetur admodum dissentire ab Arriasa, qui totas
nationes aic laborare ionorantia invincibili rnius numi-
nis, e totius Religionis: quia licet ex creaturarum conspe.
ctu, idencidem in illorum mentem, immisrent cogicacio-
nres alicuius naturx prouidae, aeternae, qua haec omnia con-
diderit e regar, quae cultu lupremo sic colenda; Poste ta-
men ciera omnem culpam hanc Dei inquisirionem nihilo-
minus neslisere; quam caularum propasationis arborum,
quas vident ererrâ nalei e excrescere. Ita Catamuel pro-
Babilicares tanri Facie, re nihil puret differre, de paris sine
rbique periculi, auc emolumenti, neque masis cimendae
fine, cum aduerlantur saluri, d legi divinae, quam cum
veiles sunt, e efficaces ad Charirarem in Deum acceden-
dam: nunquam lese caucum esse, ne ofticia à filiis extii-
Beantur parentibus, quibus subsic aliquod dubium, ne le-
sicimisine, ne grarix habeantur, nisi de beneticiis comper.
cis: sicur enim minus mali est, Colui officia iis, qui putan-
cur parences esse, nec Cune, quam negari reris ex legitimis:
ita praestat superAuas reddi gratias, quam praerermitrere
necellarias, quia nihil mali impender ex rro, et altero po.
ces incurrere insraci animi ricium, quo divina milericor-
dix Fons, re inguie Bernardus, delCCaEUE.
Nisi quaelibet opinio probabilis sic tura, eriam cum le-
si aduerlatur; periculum erit ne pecces, si gratias 2925
Deo, quod ceminorem Angelis creauerir, quia probabile
est, ce esle in eodem cum Angelis gradu. Mirum est, peri.
cula phoncastica inceneat, ve docear vera contemnere: et
recerrorem hurre panicum depellam, dico, nihil esse peri
culi ex opinionibus probabilibus, nisi cum deliguntur mi-
nus probabiles, conera leoem, _ ruriorem partem; quae
mala, auc pericula lonsistime ablune, cum gratias Deo
agimus, ec rndequaque arripimus argumenta charitacis,
ee orati animi in Deum; neque enim negare licet, eam
esse beneficiorum Dei in nos magnitudinem, re qua no-
vimus, unt pars minima pex illis qua ignoramus. Ouid
erso mali est, si proisnoris gratias agamus, rel ad illo-
cum nociciam, quibuscumque conjecturis aurS aMUS3
DISD. TI. SECT. Y
dimenta Theologia Mystica, qua sensibus Anagogicie

## Folio 357 — 1672256038:0437
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000437.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Hlac ordine pausesunt plapolleto, de gravarum actioni-
bus, breuius dicta sinc, re fusius retellamus alteram argu
mentationem, a probabilibus diuerlorum generum inter-
pretationibus. Purarne Caramuel, perinde sensus Scri-
Peurx ad licceram rarios inter le pugnare, aut cum inter-
precacionibus Moralibus. ec Anasogicis, ac opiniones, qux
nesant, ec aftirmant, licere aequivocarionibus, ee restri-
ctionibus Fucare reritarem, qua praeceptum amandi Dcunm
incerdum, aur ad minus semel per cocam ricam collunE
vel astruune : Si huinlmrodi opiniones aequiparet interpre-
cationibus Scripcurx probabilibus, de relit parem rbique
concordiam, aut pugnam, e omnes perinde innoxias,
duc periculolas, convellit omnia Scripturx e Theolooix
fundamenta. Si id pudearFareri, ad quid ista consccurio,
curae sunc ciusdem loci Scripturae interprecariones rarix,
quae ad mores, ad sensus Anasoricos, e incerdum ctiam
ad licreram perrinent: erso idem sentiendum est, de qui-
bulcum que opinionibus inter se delegc, de lalute puonan-
cibus: Nego ee perneso consequentiam, nit huic com-
Pacacioni aliguem modum adhibeas, CIIMS SenCLIS LUINE
quos subjunso.
Sieut Origenes Pessime audic, quod interprecationes
Scripturx Morales, Analosias, relit pronecessariis haberi,
e licrera sensum debilitet, aue ollat. Caulatus, quem pEX-
ferune rerba Scripturae sensum, difficillimum esse, ee ab
omni specie reri alienum, ac proindemolliendum ese A-
nalosiis: ita non longe ablunt ab Origenis licentia, vel
Docius haeresi, qui legem diminam obscuram, difficilem, ar-
duam rbique clamane, ac proinde benignioribus interpre-
cationibusleniendam, et rejusum illud leuc Aac, tutam
esse quamliber opinionem, quamuis probabilius a vero
sentu legis dissentientem; quamdiu aliquid (uperexiE PrO-
babilicaris, quo Fallitas _ error regatur. FToc sertisime
denuntio, minus sibi permisisse Origenem ludere Analogiis
in Fideimrsteria, quam Caramuelem probabilicatibus in
legis dininae PrXCepTA.
Addo. lpodate d coriparucioa
hoc Cenu; Scur Scripturae incerprecationes cuiuscumque
generis admieri, et probarinihil recat, l reiles sint ad pie-
catem, nec sinr à genuinâ ex licrerali alienae, neque cum il-
la DiDhabilius pugnenE: ita parias, securicare trui qualcum.
IN. CEASS ARCDEMCNL MECS

## Folio 358 — 1672256038:0438
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000438.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
1.s
paracionem eamas, pou Cat incerprecationibus
Scripcurae, Laceot, Lesmum elle arsumentum, quo fun-
damenta Theolosix Carainuelis evercuneur: e si iplamet
Auoustini incerprecario de operibus sex dierum, probabi-
lius dissentiac à concextu scriprurae, non detendam quasi
ad licreram, sed dicam esse Anagosicam, e exculabo (0l3
in S. Doctorem seuereriâ. Si ira agi secum et iplemet Augu.
Rinus boni consuleret, de rnius loci Scriprurx interpreta-
tione, qua videtur à genuino liccerx sen su probabilius ab-
ese; quid de Caramuele, quid de recentioribus Theologis
dicarti, qui ab Auoustini authoritace, e reverentia remo-
cistimi, quod illi semel indulcum pro beneficio reputaret,
jure Cuo allumane, non licere nobis, citra grave remericaris
noxam e Forre cirra mortale peccarum, cutas nesare, quas
quoridie cudune opiniones; quamuis Fateaneur probabilius
legi divinx repuonare e minus illi esse consentaneas, quam
rexrui Geneleos incerprecationem Auoustini de opere sex
dierum: Pane si rbique Augultinus, sicur eo loci à proba-
biliore sen su Scripturx ad licreram recestilset, codem quo
Origenes loco reponeretur, e rix haerelis nocam eftugeret.
Ouidisitur de aduerlariis sacuendum; quimajorilicen-
eia, leres divinas e humanas incerpretantur, e pro indu.
bicaris haberi rolune opiniones, gux probabilius Legislato.
rismentem corrumpune: Non dubico quin Caramvelem
Daeniceat, hoc exemplum incerprecationum adhibuisse;
inde cancam suis probabilicatibus ruinam iMPOEca
UIE.
Sed re compararionem illi perniciolam, veilem nobis
elaudam, obscruatione superioribus nihilo inferiori. Opi-
niones probabiles de agendis, e quo iure admicterem, cum
incerprecarionibus scriprurxe, nisi diversissima esser illarum
ratio, hocmaxime nomine, quod incerprecationum laris.
Smus SE rsuS, e Si qua minus licrerae consentiac, postie
sine rila noxa veritatis ec legis, renocari ad genera, diverla
quidem, sed non aduersa licrerx de rerirari, et ad sensus
orales Anagosicos, cum reilicate maximâ de progressu
charitaris. Opiniones rero morales in rlum reuocandae,
auxe rem re dixi ad vinum SCCaNE, OpOEECE veraS elle auE
alsas, lesi consentoneas aur aduexlas. Quare, nisi relio
D2SP. TI. SECF. VI.
que opiniones probabiles, guanua non fueriexque ul
maxis probabile, a vero legis senlu recedere. Si ita com-

## Folio 359 — 1672256038:0439
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000439.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
eocam legem funditus cuertere, agno(cas oporret, aliam
esle opinionum de asendis, aliam incerprerarionum rario-
nem, quod istae, per diverla senera rasentur, illae rno
cancum genere contincantur, quales lune incerprecario-
nes ad licreram. Ergo nih relis tidem, religionem ec con-
scientiam funditus exrinouere, non minus coercenda est
licentia opinantium quam incerprecancium Scripturam
Duis perinde purer elle incerpretationes Scripeura, seu
probabilius conseneiant cextui, seu dissentiane? Scd quam
hactenusnemo ferret in incerprecanda Scripturâ, quam
nequidem ip( FIxreticir surpane, hanc aduerlari; inducunt
in rita Christiana insticuenda.
Non audet negare Caramuel comparationem à nobis
inicam, incerprerationes inter Scriprura, ee opiniones de
agendis: quin vlero agnoscir discrimen à le consticurum
numero 259. rbi aic: Diverlas Scripturae incorprecario-
nes non esse aduerlus Parrum sententias, nec qua diver-
Pasmilitare contra se, sed quarenus aduersae lunE. F.x iII2
eamen rariecace interprecationum, captar aliquod PrO
ua causa praesidium, hoc argumento, quod demonstraci.
num rocat, cum nequidem rero simile, Sed merum sc (0-
Philma. HIa, inquic, Cacra Pagina interpretariones sune
inmaceriâ Fidei de morum, e camen cancummodo lune
Probabiles, quia SS. Parres oppolicam opinionem renue
TUnC: Frgo Parribus licuie, in mareriâ Fidei, ee morum,
habere probabiles opiniones contrarias: Ergo anciguistima
CA illa doctrina, ac proinde errat D. Fasnanus, dum ex
ionorantiâ Antiquitaris, inventam à junioribus Theolon
sis contidenter aftirmat: Frgo, inquie, nobis cnra con-
Scienria licet, rei libera probabilium opinionum licentia;
quia idem eAtDcus, qui judicat riuos _ mOTLIOS: ACAN
riquis Parribus, Cub Deo licuit, in maceria Fidei, e mo-
rum habere diuersas, ee aduersas sententias: Ergo idem
nobishodienum licet. Fandem post conjectas cor conle
curiones conclamar: conclusum est adeo euidenter CONETR
D. Fagnanum, re quidquid pro illo dicatur cogireruere, in
ipsum perpeuo resiliac.
Argumentum perpecua est exerrario: nescias, an 8t4
uius peccet contra veritarem, aut contra leges Dialecticx
Omnes astertiones Fallae Cunc, ex consecuriones quasne-
ic, numero leprem, sunc inconsequenres. Faltum essi
IV. CLASS. ARO, DEMENTE PHEOL. XC. 359

## Folio 360 — 1672256038:0440
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000440.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
36
OTSD. II. SECT. VI.
tviumodi interpretationes, had mores, aur Analogiam
nuc ad senlum Anagosicum, auc etiam licreralem, in re
obscura, probabilem perrincat, contineri mareriâ Pidei.
neque enim magis ad Fidem spectant, quam accidentia ad
igenus substancia. Sed demus, esse in materia Fidei, de
morum, licet quidem, habere incerpretationes alias à ne
ellaria non tamen contrarias. Exemplo res hec illustrior
Licet concors sic Parrum ee torius Ecclelix Pides, de Purga
xorio, _ de suffragiis riuorum pro mortuis; incerdum came
differune, quoad incerpretationem locorum, unde probatur
Purgatorium, sicur exillo ad Corinth. 3. De homine Fun-
damento Fidei apponence, Foenum ec Cipulam, Caluando
tamen quali perignem: quidam pucant necellario interri
Purgacorium, quidam probabiliter cantum, alii nihilju-
uare censent Purgatorii caulam, et haec dissensio est cirra
vilum Fidei periculum: quia omnes admictune poenas
mnimarum Purgatorii, sustrasia quibus leventur; dispu
canccancum, an ex illo loco interantur necellario, an pron
Babilicer: e haec spectant ad speculationem, non ad vi
ex; e Adei insticarionem, cuius generis e momenti, lunp
opiniones de quibus dispuramus. Acque hâc distinctione
cassae lune _ Facelsune, quas conserir consecutiones, ab
incerprecarionibus Scripturx rariis ec probabilibus, ad ele:
ctionem opinionum probabilium; neganda enim est con-
sequentia, quod coro genere differant; e li admictenda (IE
comparario, nullâ adhibica restrictione, perir Ades Scri-
Peurx, ec rica humanx honestas, atque innocentia.
Minus ad rem Faciune duo quae affert exempla ex Diuo
Bernardo lib. de Praecepto d Dispenlatione, rbi relara
Cregorii et Auonstini, de subjectâ quastione sententia, ita
concludic: Ad haec nihil ad praesens, cerrius breninsqueres
pondendum occurrit, nist quod ita sancti Patres sapue
runt: Rectenc 2 Ipsi viderint. Haec verba D. Bernardi.
probabilicatum causam, se securitarem jugulane; quod ica
demonstro: non pucanit D. Bernardus, Augultinum de
Gregorium, ita heberes, quin aliqua probabili rarione, in
suam reerque de communem sententiam fuerine inducti:
quo rnocurissimos censet Caramuel, ac proinde ab omni
Deccato, de cuspa absoluit. Sed non ita D. Bernardus, qui
nec damnare auder, nec ab soluere. Ouid vero statuet Ca-
camvel, de D. Bermardo sic agenre cum Sanctis Parribus,

## Folio 361 — 1672256038:0441
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000441.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLASS. ARO. DE MENTE PHEOL, _EC, 36F
qui Contellarium damnat peccati mortalis, i poeniten-
rem secutum opinionem probabilem, recuset absolue-
re. Ouid enim D. Bernardus. Rectene, inquie, (a-
puerine, ipsi riderinc. Onare immerico concludit Cara-
iuel, sc e caeteros Doctores, hodie Deo e mundo latis-
facere, si in practicis Faciant quae poltune; ec in speculati-
nis scribane, quae post sudium ex diligentiam debitam, ta-
tionabile credane. Exculacio planc in peccarum rerrenda.
qua rarione dicis, ec in practicis Pacere quae possis, dum
adhares opinioni minus probabili, proroluprace e com
modo: quasinon ribi lic obnia, quali in placeis non clami-
cet, de ce rocet opinio pro lege probabilior, e vna nega-
tive ac posiciue ruta? Et dumhac neolectâ, alceri scribis
esle adhaerendum, nonne in re cadic illud Fuanselii rer-
bum: Si caecus caece ducarum praestet, ambo in foueam
cadunt
Ouod ex eodem libro subjunsir sextum argumentum, de
exemplum nihilo magis superioribus, caulam probabilica-
cum junat: imo qua D. Bernardus haber, ridentur scri-
Pea aduersus Carammelein, nam qui probabilitates CapranE,
carpit rerbis Prouerbiorum 18. Occasionem quarit qui vuls
recedere ab amico: quales non delune rnquam probabi-
licacum culoribus ec sudiolis: neque iis destituebantur, ad
quos scribebat Carnorenses, qui electionem relcindi ee
abrogari rolebane, quali irregularem: e licet, inquit D.
Bernardus, de ea coram Deo non dubicetur, coram ho-
minibus tamen, aur rix aut nullarenus connincieur; FrgO
rerimque, ec proillâ, ee in illam, involutam _ inTOLtaM
ve aic Bernardus, aroumenta probabilia suppetebanto
Ouid ex luis regulis ad hoc dixisset Caramuet: PFOn-
tiasser curri amico Diana, licem verimque fore iultaim, de
ad arbirrium posse judicem ferre sencentiam, ec rni clien-
cum rendere, e li res non esset indinidua, partiri inter
licisances, e ab verisque pecuniam emungere. AC COn
Era D. Berirardus, ratus rerimquerem dubiam e probabi-
lem, jus tamen porius esse electi, quali poselloris, ita pro-
nuntiat: Onomodo vos irrecularem diciris electionem, quae
cassari reculariter non valeat, aut reprobari: Equidem le-
situr, quod probari non porest, mihi infectum est. L.X D.
Bernardo, non censetur res probari, qua paribus verim
e argumentis munitur: et s res eo loc0 sL, Aandum

## Folio 362 — 1672256038:0442
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000442.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
iubet, Pro parre curiore, seu proiure postidentis, e clectii
e qui licemoet, dcecconet irricam esse rule, incur-
rie in reprehensionem Capienris, ee quaerit occasionem, rt
ab amico secedar.
Adeo ignoca, aur reproba est antiquitati, securitas
probabilicatum, contra legem, re hactenus repertus sir
mullus locus ex Parribus, quo hac de re mentio hat, quin
aPCFEe _ exerre damnetur. Argumento sinc duo locaD.
Bernardi à Caramvele citara adeo luculenca, re probabili-
cacum damnationem non potuerir ettusere Caramuet, nili
adhibita diltinctione veritatis formalis (6 virtualis; atque
hancpostremam, rule inesse opinioni probabili, quan-
cumuis sic Falla, quia perinde se habet, ee exculac, ac 
vera eet. Nihilo videtur melior ilta relponsio, quam S3.
cramentariorum quos, dum risent Cacholici expressis
Ccripturx _ Patrum locis, quae praesentiam Corporis
Christi reram astruune, sub speciebus Fuchariltix, haec
omnia excipiunt ec eludunt, putant que le reuera elidere, de
intringere, eadem distinctione Caramvelis, mutato rna
verbo reriratis in praesentiam, quam volune duplicem
nacuralem, e rircualem per Adem, illam longistime lemon
vene ab Fucharistia, iltam propuonant, quia side quallore
dicunt se Christi Corpus excipere praelentistimum rirtuali
pealenciâ, quia perinde reile est, e eficax ad lalutem, ac
Si reipsa Corpus Christi adesset, e ore lumeretur. HIoc
rno differe Caramvel a Sacramentariis, quod semel can-
rum in Controuersia de Fucharistia, hac distinctione le
muniane, ille passim adhibeat; e cum probabilicarem, seu
rirtualem illam vericarem, Formali conspicux, de cuiden-
ei opponat; hanc vero nullo loco relic consictere: quid
inde consequitur: Probabilicarem rbiquerasari, et re-
gnase: e cum ex Caramvele, quidquid partem vIam PFO.
babilem facie, aduerla Faucac, ee probabilem, ac proin-
de securam consticuacl; cum probabile, ec securum in-
dividua sint, aur prorlus eadem, omnia seclusa cuiden-
eiz, qua Phoenice rarior ek, hinc inde probabilia cuta
unE S honesta. Maleisitur damnar Carnorenles D. Ber-
nardus, male Luspendie iudicium, quo absoluendi erane
D. Cregorius d D. Auonstinus; quandoquidem non decrar
illis probabilicas, idelt, securitas, idest, vircualis veritas,
dest, honestas formalis, quamuis forre deesser objectiva
16
DESD. II. SECT. VI.

## Folio 363 — 1672256038:0443
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000443.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
aeque ita ones exculantur, rno damnato D. BernardO
qui noluie absoluere D. anoustinum, e D. Gregorium,
e prohibuiene Carnorenses probabilitare muniri, lirem
MonerenE, _ PrOlCQUeTeNEUE.
Numero 247. Praesidium Cux sencencixe de minus pro-
babilis opinionis securitare, ab veroque iure captat, hoc
argumento. Abinicio mundi, leges sunc divinae e huma-
na, dequibus sicuc hodie, ita ex olim dispucabatur. Elinc
orca sencentiarum communium, aur minus communium
difterentia, qua apud antiquos, de iuniores iuris peritos
extat. Onid rero aliud est, sencentia probabilior, aut mi-
nus probabilis, quam communior, aut minus communiss
Erso omnesiuris periti rereres, qui ltecerunt a minus com
muni sencencia; D. Paonanum condemnane; et sacuunt,
ad securitarem consciencix sufticere minus probabilem
Superledet a reterendis Legictarum cestimoniis, quibus aic
onerandosnon esse Theolog05: sed ( aliquando oportcat.
pollicetur le dacurum per annos seprinsentosmulta, de an
cemille, etiam aliqua.
Mulcis peccarhaec arsumentatio, et cum Apolosemate;
sulceperit D. Faonani disputationem de probabilitare sc.
fellendam, mirum estnihil respondere iis, qux D. Fagna-
nus retert latissime ex reroqueinre, ratus se rem confecille
discursu, qui plura habeat vicia quam verba. Nam cum.
legum duo distinguar genera: quas vulcincerprecariiuris
consultos: Non diminas, quas rix a limine Calucane, sed
aut ciniles, aue Ecclesasticas: Ergo ex iuris incerpreribus,
nihil affere, quod Faucat ententia, minus communi, de pro-
babili, acque lesibus divinis aduer(a. Prarerea, unde habet
sencentiam, communem nihil differre a magis probabili:
Ouod non solum oratis, led precer omnem veri speciem al
Tumic. Nam cum nihil cerrius sc Cencentia communi, si cam
relishomonrmam else probabil, nulla est fucura sencencia
certa: verius isitur est, sencentiam communem a minus
communi, distingui apud veriusque iuris consuleos, quale
certam ab incerra, veram a Calla. Pexterea, ex veriusque
iuris apertissimis reltimoniis probatum cst, re dubia enrio
rem parrem sectandam esse; dc si lateac vel nulla sIE, com
muniorem sententiam esse lequendam: ErSO OX. VErOquO
iure minus probabilis, seu minus communis opinio ex
IN. CL4S8, AR O. DE MENTE PHEOL. AEC. 363
P. dantut.

## Folio 364 — 1672256038:0444
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000444.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
364
OTSD. TI. SE CF. VI.
Numero 26r. connitiis porius in D. Fagnanum agic
quam argumentis: _ post innumeras, quibus rirum le-
Piencissimum orauat, censuras, parum se aut illo dignas,
hoc Cutriunsit, quod aliquam speciem argumenti habet.
Si per impostibile, opinio probabilis ad conscientixe securi-
catem CuCeFet, quam D. Fagnanus impusnat doctrina
deprobabilieace, non Colum perniciola eslet Led ralde rri-
sis eori Ecclesix. Aequi, inquie, opinionem probabilem ad
securitarem conscientix Culticere, certum omnino cA.
Hlocrlcimum nesamus: rndeprobas: A relolutione, in-
quis 3. d FF. quibusiam abunde Carisfactum est. Vearno-
Icas Caramuelem torum scatere reperirionibus, et nos in
vicium alienum erahi invieos. Addic cestimonium cuius-
damnelcio Frarris Tlierourmi, quem doctissmumr vocat
Diana, nempe re par illi reponeret laudatus ab eo, quale
alter FTercules Christianus monstrorum domitor. Adiun-
sic srauius quidem exemplum Gersonis artic. 3. expen-
dendum. Elis octo objectionibus Coluris, quatuor super-
Cunc ex toro Apologemare, quarea ad Arriculum riri-
mum dilaca Colurione, cribus aliis Paristiet Patascapho
sequenti.
P A R A G R A PHYS SECYNDVS.
ponctur iribus obiectionibus ex D. Thoma
e tria vitia detecuntur.
Picamrnam, quae ex regulis Logicae à secundisinten
cionibus, aliisque communibusrei, de qua agitur, e 2c-
cidencariis notionibus, argumenea depromie: alteram
Mecaphrlcam, qua ex primis, ac propriis, causIs, rei na-
curam inquirir. FTanc praeseribit Caramvel contra se seri
Deuris, ec nos secuti lumus: priori ipse adhaeret; cuius For.
ed nobis ru incerdixie, re suam Faceret. Ex illa etiam
non cam Topice asir (hoc enim ferendum esset ee boni
consulendum, si probabilirer de probabilibus di(putaTet)
sed meris Cophilmaribus paralosizac. Duo enim alionon
BVINC YOCCS QUATUOE argumenCa, qua ex Diui Thom
Vas dispurandi Nrechodos cradune PhiloCophi, Ton

## Folio 365 — 1672256038:0445
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000445.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV. CEA0S, LIRO. DB MENTE D. THOM=E. 365
rica depromit: Expia, inquie, historia, D. ThOmX OranLI
ad imasinem crucitixi, diccum elt, ipsâ imagine Facta
rocali, bene scripsisti de meThoma, idest Scholastice, et
Echice, de Deo recausâ primâ, ee vlcimo fine. Ouid no
etiam de Deohomine, de pretio languinis mundi redem
Deore: Sed Scorus, Durandus, habent opiniones contro-
tias de his omnibus, de quibus dicitur bene scripssse: Ergo
cum nequeat reritas constare contraria allerentibus, opor-
cecistosmalé, de Falso scripsisse, S bene scriplerit Diuus
Thomas. Addic aliud similis FOTX AEGLIeNTUI, ex
elosio Innocentii, qui Diuum Thomam ait secutos nun-
quam à vericaris tramire deviasse es) qui impuenarint, de
falsitaie fuisse suspectos: Aequi antiquorum, e recentiorum
Plures impuonant Dinum Thomam; Ergo de reritate
lune suspecti: maxime cum ex Glemence VTII. dicacuF
Insentem librorum numerum, breussimo tempore in omne
fere disciplinarum cenere singulari Ordine sine ullo prorsus
errore conscripsisse: Frgo vera Cunc quae docec, et Fal(a qux
opponunt scorista, Nominales ecalii.
Mirum eA Cane, cum Dinus Thomas de opinionum de
lectu, aliquorlocis protunditime egerit Caramvelem PrX-
cermisso examine huiusmodi locorum quos alibi oblcurio
resair esse, has riciligationes, cuilibet serio iudicio, e exa-
mini Theologico ancepoluisse. Ipsetamen qualihuiusmo
di argutiis ec cauillis distidar, singulis respondere le An-
Sit, ex Toanne a S. Thomâ, ex Morales et Cranina: sc
tamen, re ex ipsa solutione, alios nodos nectat, quibus
credie nos implicandos.
Videtur insinuare D. Thomam hoc solum nomine à
Christo, e a Cummis Poncificibus laudatum, quod pro-
babilius de divinis egerie, quam caereri Theologorum: hoc
etiam rrum ex Diuo Thoma extraneos, tum antiquos
tum recentiores, rulecapue impusnalle aioris proba-
bilicatis non cuiulcum que probabilicatis; quam sI l2-
cettivissent, parat Fore de Fallicace suspectos: rnde tan-
dem concludit, si Diuo Thoma de rebus Aidei et
morum; rbi decrat definito Ecclehx de demonstraco.
licuit sequi dictamen probabile, de quo Chrictus resta-
tur, bene scripsisse, e Clemens line, vIlo prOrsuS CrrO-
re scriplisse: Ergo idem iuris est recentioribus, de ma-
ceria sidei, ee morum, probabilirer opinandi quod libue
FIE.

## Folio 366 — 1672256038:0446
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000446.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
366
DZ5F. II. SECF. VI
Pihilmirum, si ex malâ interpretatione, corum quae 
Chricto, e Cummis Poncificibus, in laudem Diui Tloma
dicta lune, relie se argumenca demonstrariua alsumere, de
principiis Falss atrexat consécuriones omnino illegitimas.
Nam rbi primum a ria delapsus est, velocitas curtus Crro-
Zem auger, e Facir inemendabilem. Omistis pluribus hallu-
cinacionibus, cribus peccat tora haec argumentatio, pri-
mum praepostere, ne dicam inaligne, auc imperite, inter-
precatur clogia Diui Thomae, liCur Perrus de Alua, qua
xelaca fuerine, non minus in aliorum riciperarionem,
quari in iphusmet Anselici Doctoris gloriam. Si ita lE,
renemo laudari queac, nisi cumialiorum connitio _COr-
melia, male cum genere humano agetur: sc iniposterum
inuidia vicium esse desinee, Futura majus supplicium sine
culpa. F90 a Capientibus audiveram, et lemper mihi per.
lual, laudarionem iultam ee innoxiam esse, de li quid
inali accrescat (re solerferro rubigo, de vermes Fructibus)
a comparationibus nasei, que incerdum adiunguntur in-
cempestiue. Ac Christi Elosium nullam habet, nec etiam
Clemencis: Innocentius aliquam cacite, e oblique insi-
nuac, reimmerico dicac Caramvel argumenta, quae inde
depromuntur quacuor, esse invidiâ plena.
Sed lonse orauius peceat secundo; interprecatione, aue
Potius reltrictione Eloriorum, qualrora D. Thoma olo-
Fia postasc, in iis quaestionibus, quas cum aemulis Theo-
logis dispurat. Lonse plura docene Theologi, se cractant,
quam dispurene cum aliis Cacholicis: quid retat, quin
sildem, quibus conveniune, alii aliis praestent? Omnes
inquirune nirsteriorum caulas, sed absic rerbo inuidia,
caeceris D. Thomas longe profundius, has caulas rimaeus
est. Inludant etiam dissoluendis dithcultaribus; retellendis
herericorum argumenris: hac etiam parte eminet D.
Thomas. Aduocant omines Philosophiam, in Adei subse-
quium, se obsequium; sed quis solertia hic aequee D. Tho-
man, qui Aristoceleni eantum Christianum non fecit:
Theologi est, implere quod in Philosophis deliderabar Ci-
cero, ita morarum esse, re disciplinam lam, non osten-
carionem scientia, sed legem riex purene, nequetam dis-
Purare subrisiter curene, aut alios doceane, quam sancte
rivere. Ac quis ex anriquis aue recentioribus Theologis;
hioc parce primas, reronon concedat D. Thoma. Cuius

## Folio 367 — 1672256038:0447
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000447.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CEASS, ARC, DE MENTE D. THOME. 367
Teripea srnum D. Bonauencuram hac doce D. Thomxe pa-
tem excipias, adeo acres ad Cancticarem, de omne genus
rircucum stimulos admouce; re Lectorem docendo ad
omnem Caneticatemi informee. Summa laus Theoloci
non est, immorari; se immori tminurioribus quaestiuneu.
lis, neque cum aliis pexperuo litigare; Led parare prom-
pruaria copiosilsima, ad locupletandas conciones, cudere
arma vuleania, ee extruere arriamencaria aduerlus Fecle-
sixe hostes. Consulat Caramvel exegericorum scriptorum
optimos, non Crannacensem cancum Dominicanum, Ced
Ludonicum à Ponce, Roderisum, ec. Adeac Bellarminum,
aliolque controuecharum authores; conteniat CxtCNOS
omnes, qui coregiam Ecclesix, de Adei opcrami nananes
vlero agnolcent omnes, ad quod gui squeillorimi, munus
obic, plus sibi ab rno D. Thoma collarum adiumenti,
quam a caeceris Theologorum.
Hecramen putandum est, encomio Christi, CXTCTOS
Cua laude Fraudatos este, auc D. Thoma storiam, (0l0
probabilium, ad qua restrinsir Caramuel, genere conti-
neri. Bene scripserunt plures lubriliter, argure e dilucide.
sed eu prae cxreris, mysteriorum caulas protundius seru
cacus es, diserrius e crudicius mysteria explanacti, ralidius
Edem propuonasti aduersus Flarericos, Sanctiores de vir-
curibus, ac moribus, leges ee regulas instituisti. Cerra Cune
haec clogia, etiam l Penioneantur disputationes, quas mo-
hene Durandus, Scocus, Aureolus e recenciorum subui-
lissimi, quos acres videas in alienis refellendis, minus Are-
nuos, ac solerres, Calcem nonnullos in rebus hdei, ee mo-
cum contrmandis. Ec si hanc eriam parrem Theologia
controversami, velimus elogiis Christi de Pontificum con-
cineri; quid inde infert Caramnel, quam quod rlero con-
cedimus, in dispurarionibus quae ad Theoriam Spectane,
nec revelata lune, aut revelaris necellario connexa, led ad
lummum probabilicer, nec ad mores perrinene, ac legem
diuinam, nihil esse periculi, ex illis qux libuerie sequi, criant
E( quod catmeri relim oraris duncaxar conceltum) relis
probabilioribus praecermisss. Ac idem cibi iuris esse Pa-
tuere de controuersiis, quae ad res Caluri necellarias ex
Pexcepto, aut ex efficatiâ medii, aur ex veroque capite per.
cinene, hoc nullo aroumento probas, quamuis plura vi-
dearis congerere, a Numoro 215, rsque ad Numerum 240.

## Folio 368 — 1672256038:0448
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000448.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
DF5P. II. SeCF. VI.
quaecumque enum atters ex Centuris a quibuldam Acade
mix Parisiensis Doctoribus, in Diuum Thomam lacis, et
resciltis ab Episcopo Parisiensi, ne rerbum quidem, de opi-
nionum minus probabilium delectu, aut securitare, quae
stant contra probabiliorem pro lege, quod rnicum est no-
Arae Controversiae Capue, quod rix actingis, nisi per lon-
gas ambases, d consecutiones nullas. Sed de hoc argu-
mento plura responsionibus ad Petrum de Alua.
Oblernanimus primum, hoc argumencum eribus ririis
laborare, quorum duo dererimus; nempe laudum Diui
Thomae; ec cestimonium Christi, ac Poneificum restri-
ctionem niniat, quam citra connicium, Lacinitatis su.
diosi, dicerene malisnam. Sicur Facem obscuriorem aiune,
malione lucere. Sccundum ritium elt exerrationis perpe-
tux a Thesi probanda; quam rix actingie, nec intere nisi
sequinocatione ctarim aperienda, FF hoc terrium est ar-
sumentationis ririum; quod priusquam Lectoris subii
ciam oculis; addendum aliquid est, secunda nostiae R el-
Ponsioni.
Obleruo igitur opinionum quae ad speculationem, vel
eraxim spectant, duo esse genera; nam vel sunt speculati.
ux, aut practica reipsâ ee modo, vel re practica aue specun
latiua, sed modum, ec sacum habene paulo diverlum.
Exemplis res hec illustrior: Primo loco speculariuae opi
nionisse, sc statu eas consticuimus, quae rerum inquirune,
nec quidquam juuant, aurnocene, ad bonam mencem, de
ad miores, nih remoristimé, de re dici Colet, ex fine ope-
tantis, porius quam operis. luius ordinis propeinfinira
Cune qualtiones, de opiniones, Cubriles masis quam rei-
les, a quibus nihil adjumenti (perare postis ad mores, aue
affectus in Deum, nec etiam impedimenei ad Adem.
nili Forre d jactura remporis, E omissis reilioribus, nimium
huiumodi argutiis indulseamus ec implicemur. Ad illud
genusceuocari peune plures de Angelis quaelciones, an
Ccilicet, rnius speciei rnum sic indiniduum, ec plura repu-
onent, licet ex opinione Diui Thoma aturgere quis possit
in admirationem dininx porentix, quae adeonobiles erea-
curas condidir, ve iphus opitieis infinitam perfectionem
imirentur, cam que incra rnius speciei meras asequantI,
qua Deus saudet toro genere de ambitu enris. Nec dubium
iis, quibus comperta sune Theologorum controuerie,
quin
36.

## Folio 369 — 1672256038:0449
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000449.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLASS, ARO, DE MENTED. PNOMA. 369
quin hoc genere opinionum, quae lonsissime ablune à stu-
dio rircuris, rni incenca Epeculationi reritaris, aptiores
sine, quas cradit D. Thomas, ad ciendos in Deum affe-
CuS.
Secundi generis opiniones rocore ee specie speculari-
u2S, modo camen, e gradu practicas; quia propius ab-
lunc ab ru; ec rix illis adharcimus citra fidei, seligionis, ee
morum reilitatem, aue noxam grauem. Fluius ordinis
sune, ex PhiloCophia prope intinica: plures alio loco deli-
omanimus a D. Thomâ Celectas; quod convenientiores, de
interdum necellarias reputaret explicandis fidei mylteriis
Frinicaris, Incarnationis; Prouidentiae, Immortalicatis
animorum, Crcacionis mundi; quales Cune, distinctio
quantitatis a maceria; marerix pura poreneia, distinctio
existencix ab essencia, porenciarum a narura, quibus expe:
diristime S. Doctor explicat, detendie res Adei, Fucharistix
difficultates, parat viam ad Frinitacis et Incarnacionis A-
dem Echnicis de Mahumetanis, quam difficile poltune com
planare, qui aliud. Centiunt. Decurrenda mihi: cMlet cora
Theologia, si vellem ex illo genere quaectionum demon-
Arare, quor e quanca Aidei mysteria illustrarie S. Doctor.
Duis etiam relic aliorum Philo(ophandi rarionem, x qua
se D. Thomae Capientix, qui rnum habene argumenti ge-
nus, nihil repusnat dari substantiam corpoream incellecti-
uam, aut quae innato lumine rideac Deum, Calcem nulla
ratio resuonantiam demonstrat: quid recat erso dari3
quo semel concesso collabitur totus ordograriae, hoc vno
fundamento ralide Fultus a D. Fhoma, Deum clare ritum,
inde totus ordosrarix existit, superare caprum, de lumen
mnatum, cuuscum que subltancia à Deo distincta.
Hlis Theologis rrum Fere Cudium est, auc certe praeci
tium eleuare, et qua pollune infringere rariones luculen-
tissimas. quibus S. Doctor probat, ac fere demonstrat,
Omniporentiam Dei, creationem illi eximiam; immensi-
tatem, aliaque Aetribura, qua nullis cencane probare, im-
monesant probari posse argumentis. PF CUI EOE Para
langis, superet hos D. Thomas in contirmanda d deten.
dendâ side Christiana, Caramueli inuidiosum erie, magis
quam justum ex rerum, illud D. Fhoma closium: Bene
scripsisti de me Thoma Pex cxteris Theolosis: neC PUTAE
illixequicarem, auc reritatem constare, nili ex. Cud regulas

## Folio 370 — 1672256038:0450
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000450.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
re
5D. II. SECT. VI.
securas esse quastiber opiniones, ee minus probabiles, e
que curas ac probabilistimas. Si omnes xquo iure pau
deant opiniones, quid prae caereris habebit D: Phomas,
quod probabiliores lectatus tr, e adornarit:
Si delectu opinionum, quae ad Theoriam spectane, D.
Thomasselisionem Christianam prae careris Doctoribus
adjunit, quid fucurum pucas de secundo genere opinio-
num, gua ad Praxim pertinene, quas cercum est, supe
rioribus reiliores esse ad vicae Christianae insticurionem, de
ad vircuris sudium: Opinionum isitur huius ordinis, pri
ma lune re Practiex, quxe aliquid habene speculationis
quod remotiores lincab ru, nec possinc ad illum pastim
reuocari, maxime Phabeant, re solet, adjunctum aliquod
periculum. Ouare nulta huius generis opiniones, luncre
de modo, Ceu remore ee proxime, quali actu primo et le-
cundo practicae; nili lonse absic omne periculum legeni
violandi.
Praectat sine dubio S. Doctor, delectu opinionum hu-
us Cocunda classis, nec vilam curatur, nisi lonse absic om-
ne dubium, aur periculum peccati. Verum quidem est,
admieri nonnullas re probabiliores, quoad speculationem,
minus camen probabiles quoad rum, catione periculi ad
juncti; acquoira multas Ouactiones de re Sacramentaria,
e de moribus agicane Theologi, quales lune laepius me-
morarae an ralidus sic Baprismus hac Formâ, Bapriso te in
nomine Genitoris ecc. ee cum aqua ex rice, et lale collatus;
de licet probabilissime ralidum censeant omnes fere Theo-
Jooi, rix vilus aseric ciera nocam remeritatis, illius rtum
ese cutum; hisi excuser majus periculum, quam sic irriri
Sacramenti. Wlustrari porest dilcrimen, opinionis specu-
laciua probabilioris quoad modum, ec rlum minus cuIX
ee probabilis; exemplo roi in indicium capiris rocari: licee
probabilius sic adnisisso qua obijciuncur crimina, quam
insoncom esto, quod ralidior (c, de rerisimilior acculatio,
quam defensio, tamen cerium est, lice eoctau polita, ab-
Eolui debere: quod ex juris regulâ, nequeat reus ad pa-
nam lese constituram damnari, nisi fuerie connictus.
Tdac distinctione opinionum ad legem percinencium,
elucet veritas coltimonii Christi, prae careris D. Thomam
de Christo bene Scriplisse, Peu vlcimo fine, Ceu Redempro.
re Cen Auchore Sacramentorum: quia rbique summa

## Folio 371 — 1672256038:0451
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000451.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
AV CLASS. AAO DL MENTED. PHOMA.
37X
Modestia, de relisione cauit, ne quidquam deligeret sibis
auc alios doceret, quod esser conjunctum, cum aliquo du-
bio probabili oftenle divina, de a ratione recestus. Hlinc
licet admirtat ex coimmuni omnium sencenria, actus (pei
eie ad bonum, e malum indisterences; Cuim EaMeH iN PEO-
cinctu sumus ad agendum, omnia rule Reri ab homine ex
sine honesto. Necnimis durum, auc seuerum a Canctisino
Theologo dictum incerpreieris: quandoquidem Poëca
Echnicus, multis Theolorisaequior, illi accinie, damnars
indifferentia actuum singularium, hoc aureo vertu,
er tarto tadeat, u exere, peccas.
Malim Pane Dini Thomae prudentiam, caurelaim, de R
relis, cimorem imitari, quam recentiorum (ne quid gra-
aius dicam) impauidum animum, qui hac diltinctione ex.
clusa, opinionum specularine probabilium, v(a MInUS E-
carum, nihil volune probabile, non curum; de Caramuet,
qui hâc rnâ asserrione, putac abserri polle omnem invi-
diam ab Elorio Diui Thoma, et necellario deduci ex dis-
cepcacionibus Scori, Durandi, cum S. Doctore, ridetur
hac deductione quid magis inconcestum moliri, quam s
aquam ex pumice extundat. Certus praecerea luni adeo alic
nam else à mente D. Thomia hanc regulam, re malit suam
caulam deseri, quam hac responsione detendi.
Condonet Lector lonsiorem huius secundi vicii insecta-
rionem, excusabiE sEudIHI IN PEXCCPEOLCMI, NCC POTIC PC-
nicebie legisse hanc breuem Apologiam doctrina Diui Lhon
ma, alio loco Fusius prolequendam. Nec minus graue
est, cerrium argumentationis ricium, nempe manitelta
aequivocario quam Castro Palao obijcic primà parre dilpu-
Eaciore 2. Sanches, verbis plane AnFeIS QUX FCFeFE D, Fa.
Snanus num. 136. nec pisebiclegere, s’anches, inquit, fa.
cit transirum manifesta aeqnivocatione, ab objecto probabili–
ad probabile indicium. Potest enim, inquit, de objecto pro-
babili in contrarium monente, formari iudicium, tale ob-
jectum esse viraque parte probabile. Sed hoc est iudicium
euidens de probabilicare honestatis, quod est insussiciens ad
honeste acendum: (5) non est indicium illud probabile de ve-
ritace honestatis, quod tanquam necessarium ad honeste
acendum requiritur ab omnibus. Ouod cum haberi non
possit, nisi de una parro contradictionis, manifestum est
non invenisse sanches, quomodo veram que possis quis ops

## Folio 372 — 1672256038:0452
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000452.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
7
D1SD. II. SECT. VI
nari. E in prant sequ. Profundistimus est horum ver-
borum senlus, quem placet cruere coregia obseruatione
distinctionis actentuum opinionum, seu conclutionum.
Cum enim eo specter tora ars syllogiltica, re siproba sic
consequentia, admirtacur consequens ve rerum ablolure
e ex bonitare illationis, ee illius assensu sequatur iudicium;
aut indubitatum rei, aur probabile, iuxta rim ee conditio.
nem illationis deductae ex necellariis auc probabilibus pia-
missis, inde cruitur dinilio conclutionum in quatuor se-
nera. Primi lunc conclutiones omnino necellarix, de evi-
dences quoad consecutionem ex consequens, tiue secundum
ilacionem ec rem illatam, quales sunt vera demonstratio-
nes, quae incellectum cogunt ed assensum rei rera, sublata
etiam liberrare quoad exercicium, vi praemistarum. AIte-
rius extremi conclusio (s id nomen mereatur) est intelle-
ctus dubii, haerentis ee Cuspensi, aequato pondere ratio-
num in reram que parcem, quodinhibet, ne in vilam Ae.
etatur: acque is status placuisse dicitur Pirroni, ciulque
discipulis, quosaiune, ex Cux Scholae regulis, omnem af-
sentum sponce Cuspendere Colitos, quali perperuo dubios.
Tercius gradus est intellectus probabiliter, id est, cum FOr-
midine e alleneratione, aut securitare lemora assentientis,
cum illacionis, cum rei illaca, atque huncstacum aliis, A-
cademici praeculerunt, qui nihil certum, nequidem iplam
probabilitarem habebant; sed omnia in veramque par-
tem, re rerisimilia propuonabant. Ouarrum conclusio-
num genus, magis ad rem nostram spectat, quarum mens
necellario adhaeret illationi, quia illi cerra et cuidens est
probabilicas sed rei illatae astencitur re rera probabiliter,
id elt, cum Formidinc FaIsI. Addi porest quintus gradus,
superior huic rlcimo, menris necellario, et cuidenter illa-
tionem probantis, id est, agnoscentis cuidenter, ee certo
Probabilicarem illationis. Ced rei illaca negantis vilum al-
sensum probabilem, sive quod illi repuonet, re DCO, de
Beatis, d iis omnibus quibus conspicua est veritas, aut Fal.
sicas rei, vel ex lapientum resulis, quis abltineat ab assen-
su, re periculum erroris cuadat.
FTaec distinctio exacta conclusionum, ee graduum men-
Eis maximam suverioribus affert lucem: et inde collioere
licet prove infinita, que ad rem nostram Faciunt. Primumi
obleruare est; diversos gradus laxitacum probabilitatis.

## Folio 373 — 1672256038:0453
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000453.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
P. Fabri, L. Ferterius, d Scubrochius, nullam adMIETUNE
opinionem probabilem cucam, nisi cerro d cuideneer sE
probabilis, e illarionis necellarix. Tamburinus vero, Ca-
tamuel, Sanctius, censent ad securitarem laris esse, illa-
eionem elle probabilicet probabilem. Hlinc etiam habemus
secundo, clarius de distinctius explicata, quae ex Delug0,
D. FagnanO, e P. Mereoro reclimus, discrimina incer
indicium, et altensum probabilicaris, seuillationis, de indi-
ciun probabile, de re illata: manifectum enim est, illud
necestarium esse, euidens, Deo nihil repuonare; alterum
rero de re illaca, involuere defectum, qui omnino repu-
snetmenti, rei conspicuam habenti veritatem. Ifinc eciam
elucet aliud dilerimen lumme nocandum, probabilicatem
convenire Polle propolicionibus ee opinionilius contrarie,
aut contradictorie pugnantibus, e posse nos alsentiri cer-
coiudicio, illacioni omnium re probabili: Sed de rebus ip(is
Ellacis, simulopinari reras esse ee Fallas, omniso contradi
corium elle.
Hinctertio colligere est, reristimum este, quod ex C a-
Aropalao reculimus; opiniones probabiles, non polse ad
prarim renocari, scu rurpari in regulas Adei, et morum,
nis alsensum praebeamus, non Colum illationi, sed eciam rei
illata, sive re erudire loquitur ciratus Author, non Polum
habeamus indicium certum de probabilitare rei, sed ad mi-
nusprobabile, dehonestare, et rericace illius. Nam alias
Deus, qui habet iudicium de probabilicare, Posset duci opi
nionibus probabilibus, quod hactenus inaudicum est.
Trinc eandem concludimus, Aduerlarios in haC COnErO.
versa, perpetu â aequivocarione agere; qua maxime labon
tat Caramvel hoc argumento. Cum enim disputandum
sic de probabilibus, non quoad illarionem, aut consequen-
ciam, sed quoad consequens, ex rem illatam, cuius assen-
sus, e iudicium quericur, an possir licire, de ruro altumi in
resulam, quam seguamur: illi ab rno senere, in aliud
abcune, e praerermisso altensu reiillarae, tori sunt in aNensu
illationis prxedicando e rrsendo. Vitium illud occulcis-
mum, manifelcum Ac, exemplo quod praemanibus habe-
mus. Imidmagis a vero alienum, quam quod perluade-
ce rule Caramuel, quorquor fuere D. Thoma Amulos an-
ciquos e recentiores, rnam in D. Thoma, reipleloqui
cur, probabilioritarem impugnasse, non probabilicarem
A a 11
IN. CL15S. ARO. DE D. BRTOTETA XC. 375

## Folio 374 — 1672256038:0454
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000454.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
ESD. II. SECZ. VI.
qualicora disceptario fueht de illarionis bonitare, non de
rei illara vericace, seu de Colequenciis egerine cantum, ni-
hil moraci consequens: c est responsio Caramuelis
co u Puco altee Buht remicin mencem.
P AR A GR APH YS V L TEM Y S.
Respondetur obiectioni ex sancta Brigita,
 Ancelis Bearis.
PVeceroe obiectioni ex lancto Thoma, annectit alce-
Lram, ex seuelacionibus lancta Brigica, probatis à Tur-
recremata, e aliis quatuor Cardinalibus, et seprem riris
Theoloriae, aciuris consultissimis, qui iustu summi Pon-
cifieis examinando libro praeposii, restantur revelationes
huius Diua auchenticas esse rericare plenas, à Dei spiritu
veraciter cradicas, ad rrilicarem legencium, ex cum deuo-
tione obseruandas. Ilac omnia solira subcilitare arripie
Caramvel, in destensionem rorum probabilium cuiulque
sint generis; quia ranquam corcum, et pro contelso apud
omnes ponit, plures harum reuclationum, ad Cummum
probabiles esse, qualem aic, de Conceptione imimaculara;
unde probabilicarem quamcunque, quam ionorantia invin.
cibili imbuie, de quam alibi rocac rircualem reritarem, non
Pucat imparem e indisnam omnibus elogiis, quibus com
mendantur, ec ornantur reuelariones D. Brigirta, re dici
Possine qualcunque iplo deffendirr, opiniones, reritate
conspieux, Cancticare Plenae, à Dei Spiritu reracirer era-
dicx.
Postrema haec quae Serip(. verba, cositacionem ingerunt,
cnius FOTa di(pUTaTIONE IN MENLCILNON VeNCTAE: ex Cara-
anvele probabilicacum arcanum, rideri occulrius, ec incom-
prchentum masis, quam Trinicaris, ee Incarnationis, quae
Adeanos docetmystoria. Paiunsit, quae non capiac mens
Polle inrnamrem coire, nempe ignoranciam invincibi-
dem qua sic probabilicatum medulla, ac tora securitas,
et rericarem rircualem, quae nihilo inferior sic, omnibus
clogiis, ee laudibus, quibus commendara sunt D. BrigittX
enelationes.
Sed diceoas AS. Pelhuxcas. ello adt LUMMUI pFO.

## Folio 375 — 1672256038:0455
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000455.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Babiles, in quas lubde Callane Turrecremarae Lncoma
Dduasi quaecum que probabilitas illa Commereatur. Nonne
meminisse debuerat, rerisimile, Ceu probabile per sele
indifferens esse ad rerum a Fallum, ac Cubinde ad bonum,
malumque; ac proinde ex adiunctis esse censenda, de me-
cienda; quia inde pollune ad bonam menrem, ad Panctita-
rem, incerdum adiumento, incerdum inpedimento ette.
Dux rerohabet D. Brigitca, quamuis incerta e probabi-
lia, cerrissimae camen sune erilitacis, qualià Cune quae de
Christo parience reterr, de gravicare, ac numero rulne-
rum, supra quinquiesmillenas, exceprae a carnificibus Aa-
gellancibus plagx, contixum capux, plusquam Cexaginca
acurissimis ec durissimis spinis, ee alia id genus, qua licce
non ommino certa, efficacisma lunt ad percellendos ani-
mos, et ciendos pieraris affectus. Cerrum quidem eAt,
Deccacurum illum qui Falla comminileatur animo consu-
lendi aliorum Caluri, quia xererna rericaris regula elt, Deum
non egere mendaciis nostris, nec Facienda mala ve cue-
niane bona. Fuius impolturae rea fuisset D. Brisitra, 
Falla pro reris, aur incerra pro comperris rendirallet: Ced
quid maliest, sica seriplerit, quae probabili altensu puca-
Bac sibi a Deoricta, qua aliunde legentibus, e audienci.
bus Forent reilissima, etiam (. pro omnino compereis mi-
nime haberencur: Veinam quas recentiores cuulsant opi-
niones, pares probabilicare reuelarionibus D. Brigicta,
nihilo inferiores elsene rrilicare, e pierare: nisi hac parce
aequare relit, nego mereri elogia quibus commendantur
D. Brisirca reuclaciones. Htoc lemel dictum rotum Cara-
nueli, probabilicarem aquae similem, quae vasis quo con-
cinecur, Rsuram induac, ipla interminata: ita probabili-
caris, a rebus quibus adharene, ricium, auc honeltaten
ETahUNE, DE MUEanEUE.
Superest obiectio penutrima ab angelis calicibus: hos
ad finem in auxilium advocasse sraculor Caramueli, quod
tonse absir ab illius consilio, quae parum bencuolos Ccli-
ACConra Caramuet aSCoum opem ambit _cSperAL.
Apud illos inquie habene locum opiniones probabiles,
reo non pollunt non este sincerae inoxia, immo li velis
Angclicae es Beacae; non camon. quecunque, led qua AanE
A3 iiii
IV. CEASS. ARO. DE ANOPZIS.
ces experta, alio le converterat.
Flectere si nequeam pupctos nronta movebo.

## Folio 376 — 1672256038:0456
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000456.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
7
DISP. II, SECT. V
prolese, e necellaria lunc ad implendum officium, qua-
les Cunc, quibus Anseli duenneur: e hoc cancum probat
disceptario Angeli Perlis prafecti, cum Angelo custode
Tudxeorum, quam mulca eruditione illustrat: sed cum haec
nihil faciant ad controuertiam, ridecur pictorem illum
imicari, qui imagini, quam xgre moliebatur, multun
auri ingessie; plure lque inseruir gemmas, re dinitem Face.
rec, quam non porerat pulchram efficere. Ita Caramuel,
aroumentum pro securirare cuiu scunque opinionis proba-
bilis, etiam aduertus legem Ctantis, ab Anselorum dissen-
rione repeticum, variis Incerprerum celtimoniis ornat.
Sed quid ilta ad noltram controuertiam, cum nullus C∞-
leltium spirituum puonec pro libertate concra dinina prae-
cepta, led quilque pro luo officio, pro lalure povuli sibi à
Deocrediri, haclere; re cuique potior, e antiquior sIE
Calus sentis cui praetuorie: Vrinam ad iil genus perrine
rentnostrae cum Caramuele disputariones; Ced lonsissime
absune: cum Angeli pro cficio, de pro Palure pugnent, ille
Pro commodo contra honectum, pro reili contra oA-
cium, denique pro homine aduertus Deum; et quod peius
est, ex minus probabili opinione, contra probabiliorem,
cutum relit esse, creacuram Deo anceponi. Fluic seoulae
nulli Angelorum assentiene, nil Cx eOruM nUmmexO SIIE,
qui e Caelo se praecipites dederune; unde cum ipsIS, Xeter-
num depulsa est haec probabilicatum licentia, hoc Michae
lis verbo, OuiS VEDCUS:
Sed aliud Forro peccac muleo grauius argumentum:
dissimulat Caratriuel (neque enim postum credere, hoc illi
ex ignorantia obrepsille) qua voluntas divina, sit in legem
hominibus ec Angelis consticuta. Ouisenimnelciac, duas
distingui, rnam Signi qua peaecipiat, veter aur permictat,
alceram Beneplaciti, aecernam, occultam; quae rerum
evencus definiat: ad illam, non ad istam, necessario AN-
selorum, et hominum actiones exigendas esse; quod re
Suilam oporteat nocissimam este, voluntarem vero qnam
rocant Sioni, Deus palam omnibus fecerie, immo inscrr-
Pleriementibus omnium; voluntatem rero Beneplaciri,
nequidem beati videane, qui omnia videne, nisi quos
Deus singulari aliqua reuelatione dignatUT: POtCTanE ergO
Angeli (neque id eorum dedecebat satum beatiticum)
melcire quis evenrus, aur Fructus existeret ex consorio et

## Folio 377 — 1672256038:0457
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000457.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Er. CLASS. ARC. MEASD. TH. INVEST. 37-
concube  CM FeTAS: an ipsis Ludais nOCI
curum esfer, nulla reilicare Perlarum, quod timebat Angelus
illorumcustos, an contra profururu eler Persis sine rilo de
crimento Tudaeorii, quod praefectus Angelus Perlorum (pe-
tabat: sed incomperra re, rerique id rium certissime scie-
bant, quod iustistime concentionis rna orioo Fuir, incun-
bendum cuigue saluri geneis sibi commissae: guod eora illâ
disceptatione factum: non rideo quid inde Tubsidii ab An-
selis ambiar Carariiiel; esto probabilicares in FOEM NON
exulene ab Empireo, Patisest, inde deiectam fuisse quam
Propuonat, ltantem pro creatura aduersus Deum, pro
libertare concralegem, etiam probabilius lisanrem, etc.
ARZTCYLVS SFCYNDYS.
Indaea n Dini Thomae de opinionum
delectn.
TY TDEBOK Forte hait  PoBabilicarum ru cracta
donem praepostere prosecutus, quod cum promile
rim OpCFIS LMOML D. Phome, hac de re, sentencia
Propusnaturum, qui d ipse sentiret, rix rilo loco indica-
verim, ex ad Anem distulerim indacare, cum dispucacio-
nis exordium reperendum esset ab ea inquisirione, ve Sci
rent omines, cuius rei detensionem susciperem, ne rideret
in incertum quasi aerem rerberans pugnare. Sed hâc in
te existimaui Cervandam mihi lerem a Tudxis, ceste D.
Elieronsmo, consticuram, re in libris scriprurx legendis,
primum omnium creacionis inundi, ricimum arcinserent.
neque ad Geneseos lectionem accedere liceret cuiquam
Disi verlaco in aliis libris, neque anEe ErISCLLIMUI aNNUII.
Ouamuis rbique S. Doct. vere Thomassit, id est, abyNTus
protunda; neciis Lolum libris, in quibus summam sibi po-
Tuir, alrisime FeS CraCTeE. Ced nusgnam illum deserat illa
Protundissima Capientia, de cruditio, etiam iis libris que
videntur illi excidisse, e occasione aliqua in prompru seris
Pei; tamen quae de hâc duaectione habet Ouodlibeto rerrio
articulo 15. _ maxime Ouodlibero octauo eoro articulo
decimocertio, adeo mihi rila Cunc recondica, singularia
a fretunda; rosondutas actinsere exordio, autpro

## Folio 378 — 1672256038:0458
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000458.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
39C
151. LL SECF. V. I.
srecu APationu: Led distulerim ad Anem; _ qua
cumque praemisimus, necellaria exiltimem adillorum in-
cerprecationem; nec me laborum poenicebie, si senlun
Sanctistimi Prxeceptoris detur assequi, ee aliquam lucem
divina eius doctrinae afferre.
Cum Caramuel velitare porius aduersus D. Fagnanum
Ratuerit, quam insto peaelio decerrare; nec aliunde curet,
quid sentiar D. Thomas dehis rebus, quxe ad mores perti-
rent; ee ab illo passim recedar, Dianam cuilibet antiguo-
TUM XGUEE QUE FOFEC anCCPONAE; à D. Fhome Hlictoria, non
a scripris, ec doctrina allumpsc, que Coluimus argumenta:
ac proinde nulla nobis cum illo concertatio incunda est de
mence D. Fhome: Ced eius loco luccedune duo acerrimi
Scriptores Anonrmus, _ P. Ferrerius, qui a nobis dissen-
riunt, nec inter se melius conveniune, led exrremis senten-
eiis adhaerent. Anonrmus quidem negar, vel rllam dari
iuris nacuralis ignoranciam invincibilem, quia illud jus,
est quasi ad portam, ec in prompru, capru facile, quod per-
Petuo lucer, de rix extinsui, aut detineri porest, nilcOn
cupiscentix errannide, cui resiltendum est cuilibet rationis
compori: e l huic delic officio, imputandum est illud pec.
cacum: nec ignorancia, quae inde conleguitur, dici debet
invincibilis: rel si demus ica appellari, nesar secundo ex-
culare a peccato, quamcum que opinionem Fallam, legi
nacurali repuonancem: et hoc pro cerro dogmare Adoi
habet, quod B. Ansustinus propuonauir aduertus Pela-
ianos. Ouare illum malehabet, quod P. Mercorus Cuam
Balim his duobus fundamentis, maxime secundonon al
etuxerir: rnde putat nucare se labi: e hoc coris viribus
demonstrandum suscipie, ab objectione r4. vlque ad 24.
XiAinem lua censurae: quibus omnibus pari subtilicare, ec
eruditione re(pondet P. Mercorus Apologia Ticini edica.
Ex veroque aliqua seligemus, ad illustrandam mentem
D. Thomae, in graciam illorum quibus non est copia illius
relponsionis: ec inde agnolcet tacile eruditus Lector quo
turbine Anourmus torquent hastam, ee quantus etiam
in Clypenme assisreat P. MLCFCOLUS. AF P. Ferrerius a men.
ec Anonrmi alienus, movet diuersum belli genus, et con-
rendic ex S. Thomâ, aliisque antiquis Theologis, cutas
ese opiniones vere probabiles, quamuis falsas, ee legina-
curali aduet CaS. DNOS ITeF haS dUaS exFTeMaS, MedIA.

## Folio 379 — 1672256038:0459
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000459.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
TV. CLASS. ARO. DE D. TH. MENTEADV. XCC. 379
cum Sancto Doctore e P. MercorO Pententiam Lequemur,
e proririli detendemus.
P. A R A CK A P FZ. VS P R TMY S.
Disserratio granissima Anongmi adversus Merco
oct ano.
rum de verd sentencia Dini Thoma, s in-
terpretatione Arriculi 13. ex quodlibeto
IV. RALI. Lasenus cuas expolculariones aduerus
slexirarem opinionum moralium muniuerune, can-
quam invicto praesidio S. Doctoris authoritare ex hoc ar-
ciculo adeo protundo, ve abloluat Adem dicti Poannis 22
Arriculos aD. Thomâ scriptos, rera esse miracula. TIOc
vero loco, adeo diterre damnar securicatem opinionue
Pro liberrate lantium contra legem; re in aduertam par-
cem rideatur deRectere, ee negare vilam opinionem fallam
quacumque probabilitare, excusare PONC a DCCCATO. FO
enim Arriculo quarie, vepeaeferericulus, verum ille qui plu-
res habet praebendas, peccet, quod communiorem leu plu-
rium opinionem delerar qui id peCCAEI dAMIMAHE: EOEO VeTO
Arciculo id actruit ee probar, quidquid asitur conera lesem
semper essomalum, nec exculari, ex hoc(quod sic lecundum
conscientiam, id est, secundum opinionem probabilem,
id Pacet liCere OMarC AnOnVIES cantE Aducia, e (DC
rictorix agoreditur hanc dissertarionem, de vero sen(u
D. Thoma renihil dubicec aduerlarium his verbis lacet-
sere. Veritatem cum veritate conciliare, nullius negorii est
errorem cum vericate maximi laboris (5) operis. Inflecten-
da enim, C5 obscuranda veritas est, ur cum mendacio con-
sruat. Flinc ergo P. Nercorum de reritare, ex Falsicare
sux sencencixe indicium rultferre, quod ignoranciam vi.
lam invincibilem admittat, auc Ei detur quae POCTIE exou-
lare a peccato, Fallam quamlibet probabilem opinionem
turam esse.
Ad hanc belli denunciationem modeste respondet P
Mercorus, illo Forre fermone, re loquitur Paulus, non
Scientia imperirior. Jam pluries, inquic, ab anonymo

## Folio 380 — 1672256038:0460
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000460.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
38C
DTSF. II. SECT. VI.
percissus una maxillâ, prabui alteram, nunc compellor
dicere, cur me cadis: Obseruanda est. veritas, inquie, ve
cum mendacio congruar, sed cum veristimum sIE, Se nun-
quam coro Cuo opere de opinionum praxirestringenda,
docuisle conscienciam erroncam, Ceu ignorantiam inuin-
cibilem iuris nacuralis; non vider, quomodo congruat
hec reriras eum objectione Anourmi, ec illa lugillatione,
QuarI NON AIE MeriES. Vidic P. MercoruS hoc lOcOS.
Thomae, scauem plagam inferri sux sencentixe de Con-
Scientiz erronea exculante, quam nullo loco admisie, nec
negauit, sed in medio reliquir. Hloc camen non boni
contulit Anourmus, ec putat esse quamdam caula, ec do-
etrinae D. Thoma corrupcelam.
Convenimus multis cum illo, qua ad huins Aericul
interprecationem perrinene, primo quidem consilium D.
Thoma esse hoc loco detinire, quibus modis peccare pos-
sic, qui a Doctorum auchoritare recedie; quod re melius
explicet, calum altignar ex celebri tunc quaestione consti-
cutum, an scilicet liceat habere plures praebendas; in qua,
inquit alio loco, reperiuntur Theolosi Theologis, et Ju.
ristae Turistis contraria sentire. Oueltio isitur et Thesis
dirimenda haec etE, quibulnam modis peccare posit, qui
2 Doctorum auchoritare recedic.
Fuic Controversix definiendx, quae nihil difert à no-
Ara, quam praemanibushabemus, de qua hactenis dispu.
eatum est; quinque praemietie principia, de quatuor inde
deducir conclusiones, vel duas, quarum altera cripareica
SIE: Forius dispurationis Cardo est de primae senlu. Prin-
cipiorum qua prastruit primum est, duobus modis pecca-
Fi pose, Vno modo; inquit S. Doctor, faciendo contra le-
sem, et cum quis fornicatur, alio modo peccatur facien o
contra consciencium, et si si non sit contralesem, ur si con.
scientia dictat alicui, quod lenare festucam de terra sit pec-
carum mortale. Secundum inde nexum principium eAt,
Illisd quod asitur contra lezem semper esse malum, nec ex-
cusari per hoc quod est secundum conscientiam 3. Secundo
simile principium ett: Ound est contra conscientiam esse
malum, quamnis non sic contra lezem. Fis eribus lubjun.
Sic quarcum ex quintum, nempe, duobus modis posse
peccari contra conscientiam, sive quis habeat certam A-
dem de contrario eius quod agic, live etiam habeat apt
nionem cum aliqua dubitatione.

## Folio 381 — 1672256038:0461
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000461.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CEA5S. AHO. DF D. TEOMENTE ADV. _C, = 8F
Ex his quatuor principiis, deducitur diuisio peccati in
eria genera, quorum primum omnium nocistimum, eAt
peccarum contra legem, de conscienciam, quod cum ride.
sicet admitritur, cum lex actum r. 5. adulterii, de menda-
cii, expressis rerbis prohibet, nec prohibicio ignoca cs
conscientix: led illam peceaturo Dei nomine denunciac
Alterum peccari genus, est contra conscientiam, Pejun-
ctim à lege. Tertium est contra lesem seortim a conscien-
tia. Sccundum genus peccati certum est, _ receprum cst
apud omnes, quod incurritur contra conscientiam: cum
videlicer ex errore seu rincibili, seu invincibili iudicat le-
seprohibicum actum per se bonum, aut indifferentem, à
quo nisi quis abstineat, sine dubio peccat duobus modis
reinsinvatum est exD. Fhoma, huc quia cercam fidem quis
habeat de actu illiciro, sine opinionem cum aliqua dubica-
tione. Sed grauissima difficultas est, de terrio genere pec-
cati, quod contra lesem admirritur, nec laesa, nec repu-
gnance conscientia; quod inde non exculatur, SICuF nCC
quod est contra conscientiam delinic estemalum, quamuis
non sit contralesem. Flis quaruor principiis, de dinisio
ni inde deducta, criplicis generis peccari; quintum addic
principium, nempe opinionum inter se pugnantium, qua-
les lunt ilta, licere aur non licere plures habere praebendas,
alceram esse veram, alteram Fallam.
Eis politis, Responsionem diuidir S. Doctor in duas
hypocheses, quarum prima haec est, lrera sic opinio Do-
ctorum nesantium, licere plures habere praebendas, qui
multis pocicur, de agic contra veram opinionem, Peccac
contralegem, rec exculacur a peccato, quamuis non La-
ciat contra conscientiam: quia non delinit aGCrC CONEIA
legem. In hoc posica est cora difficultas controvertie.
Si veroponamus Fallam esse opinionem nesantium.
licere plures habere praebendas, S. Doctor hanc hypoche-
lm consticuic eriparticam: vel enim qui pluribus Praben-
dis poritur, habet. conscientiam de contrario, id elt, ve
interpretatur P. Nicolai ad illum locum, sibi conscius elt,
subelle peccacum portectioni plurium prabendarum, et
cum peccat contra conscientiam, non contra lesem: vel
secundo contrarix sententix adharet; que id licere docer:
e s ex dissentione Doctorum in aliquam inducatur dubica-
cionem, an id licirum sic, cum sine dubio veccac, quia D

## Folio 382 — 1672256038:0462
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000462.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DFSP. TI. SECF. VI.
riculo peccari se commirrie, et monstrat le plus amare bes
treficium temporale, quam acernam Calurem. Si vero en
opinionum dissentione in nullam dubicationem adduca-
Tur, que elt cerria secunde opinionis hypothesis, sic non
Deccat, nec contra conscienciam, quin nec cerricudinem
nec opinionem, nec dubium habet de contrario, live non
licere quod agit; non peccat eriam contra lesem, quia opi-
nio a qua recedit non elt rera; aC PFOIndCNON PECCAECON-
et2. Jegem.
FTXeC eAt vera; ee genuina explicario, atque exactissima
enodatio celeberrimi illius loci, ex quo inguit AnourmuS.
manifeste sequitur, a peccaro immunem non esfe, quilquis
asic concra lesem Dei, eth errore imbutus, COntra COn-
Scientiam non aczat. Diserre enim Panctus Doctor aic
quod asitur contra lesem, semper est malum, nec exeusatur
per hoc quad est secundum conscientiam, id est, non exeu-
Patur per conscientiam erroneam, seu ignoranciam in-
nincibilem.
Sed COMtrA P. Mercoriis contendic hane interpretario.
nem Arriculi, Sc doctrina D. Thoma Fallam esle, COntra
mencem S. Doctoris, ec ipsiulmer Anonpini; nec posse
dletendi, nis aliqua reltrictione adhibita. Nam omnes
Tere Theologi, e ipse D. Thomras F. 2. Quaeltione F9. aFL. 6.
_ quaelt.7 6, dFF. 2. d miccune conscientiam erroneam excu-
Careabiis quae ex oftreio nOs Seire necesenOn SIE: DE SI FU-
ItiCUS ex erTOrO credat in divinis Spiritum S. esse à (0l0
Parre, rel sires sic occulei iuris naturalis, ec opus sit lon-
90discurlu, re ex primis Gndereleos principiis deducatur,
guararione exeusaBaE P. NICTCOTUS, puerum qui mentiri
sibilicere pucarer, ex ignorancia invincibili, ad servandam
vitam hominis, quem insequitur inimieus: neque enim
tum pocest per se nosse, nec alios consulere racat peririo-
Tes, qui id nulla occasione licere illum doceane. CuI
igitur assertio D. Thomae rniverum prolata, re ambic om-
nejus naturale. ee polciuum, Falla sic ex iphus Anourmi
mence, omnino restringenda elt. Anourmus rule esse re-
ram, cum aliquid Ac contra ius naturale: Sed illa inter-
precatio dissentiramente D. Thoma, de a Thesi subiectâ
de pluribus Cacerdoriis habendis, quae non minus posciui
ruris est, quam naturalis: quod lubinde docet S. Thom.
quodlibeco 9, arc. 25. Posse dispenlatione Pontiticis relaxaris

## Folio 383 — 1672256038:0463
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000463.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CEASS. ARO, DE D. TH. MENTE ADV. C. 38
Beinde obscurius suam menrem aporuislet S. DoctOr, _ er-
randi occationem praebuillet, illa aslertione rniversim
constieuta, nullâ restrictione adhibica, nec ex ipsâ serie tex
cus intinuata.
P. Mercorusigicur primam assertionem D. Thomae rni.
versim reram detendie, etiam si secundum eorum ambicum
ruris, cum nacuralis, cum posicini, cum dinini, cum huma-
mincerpreremur, iuxta propolicam chelum axticuli ciculo
saris exprestam, an dissidentibus opinionibus Doctorum
de quacumque re, seu iuris nacuralis, Ccu posiciui, Peccet
qui opinionem minus cucam sequitur; idest, pro liberrare;
ee reilicare sancem contra legem, e ofticium. Ec cund
Panctus Doctor quaeltioni respondec his rerbis, quod aci-
tur contra lesem semper peccatum esse, quamuis non sit con-
TrA COnSCIenLIaM, INFEFPTCTaTI OPOTECE, CUM IEa AVIEUE, Pu-
onantibus Doctorum opinionibus. Aeque hac restrictione
adhibira, astextio D. Thomae rniverlim rera est de quo-
cumque iure: quia ea hyporhesi dissentionis Doctorum, rix
auc nullo modo qui deliberar, porest ionorancia invincibi-
li laborare, cum Facile sic remedium diligeneiori ec acriori
examine contrarix sententix, cui adhaerendum est, quan-
diumaiori, pari, aut paulo minori probabilitare, cum ad
versa prolibertare purnabit. Addc praecer adiunctum De
riculum quo monetur ne quid remere agac, inquisitione
diligentiori curabie hanc ionorantiam, qui enim quarit sa–
pientiam; intellisit rimorem domini. C5 scientiam invenit-
Consultoigitur, dc PEudenteF P. MercoruS hanc D. Th9
ma assertionem ita interprecatur: quod asitur contra le-
sem Dei seniper est Deccatum; nec exculatur ex hoc quod
St secundum conscientiam, idele, secundum dictamen pro-
babile de opinatiuum: quamdiu enim dissident opiniones
Doctorum dere, licira ne sc aut contralegem, nunquam
porest quis esse cerro conseius se nihil mali agere: quia ex
dissidio Doctorum suboritur aliqua suspicio, de Formido
erroris.
Sed hanc interpretationem acrirer imprionat Anony
museribus argumenris, qua demonstraciua pucae. Juid
vetat, inquie, quin distidentibus Doctoribus possic quis
operari ex conscientia erronea cerra, quando quidem The-
ss prima non minus illam admirtie, quam conscientia
rera, gux sccundum D. Zliomam, cum elt contencanea

## Folio 384 — 1672256038:0464
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000464.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
334.
OESF: II. SEC F. VI.
legi, Pocenenecea a opinatiua; Ergo etiam l à lege
distentiat, porerir ests, et certa ee probabilis. Nesat con
sequenriam P. Mercorus quia, inquir, cur conscientia est
rera, qui deliberat ee operatur, diligenti examine asse.
quetur rericarem, de Rer de illa certior: AF qui laborat con-
Cciencia erronca, C dilisencius inquirat, non certior het,
nili de luo crrare, quo comperie le implicacum. P’allum est
etiam, quod dnonrmus pro comperto habet in hac quae.
ltione de Poligamia (re Genebrardus loquieur) beneticio-
cum innumeros habere COn(CIeNLISML PTTONCAI CeKTaM,
ac nullo Ccrupulo percurbatam; quandiu enim sub iudice lis
est, de hinc e inde granistimae cationes rrgent, non po-
cest animus, a se omnem suspicionem erroris abigere.
Eadem respontione Coluit seCUndUM QLGLIMEMEUM, FC-
Peritum ex hoc capire: licuc. D. Fhomas secunda hypo-
chesi, mulcum incerelle arbitracus est, incer conscienciam.
CeTTAML; _ opinariua, alceram ab alcers accurare lecre.
vic, diserreque detiniuir, peccare, qui asic conera illam
opinionem, camecsi Fallam, cum conscientia opinatiua,
idest, dubia, non peceare, qui cum conscientia certa. Cum
ergo ex senrencia P. Mercori; idem difcrimen ltacuendum
sic, etiam in priori hypochele, peccat enim exillo, qui
contra veram opinionem agir ex conscientis erroned opi-
natiuâ, non peceat; qui asit ex conscientia erronea certd.
Debuerat ergo Panctus Doctor s cum P. Mercoro sensillet.
eandem dictinctionem adhibere prima hypochesi, nempe
conscientiam Fal(am, _E CFrONCaM CONETA IIS nacurale,
quo omnes imbni, et insticui oportet, non exculare,
quandiu probabilis est, sed cum cerca est, ec invincibilis.
Sed hanc obiectionem occupauir P. Mercorus, Falsis-
mum enim inquie, est; prima hypochesi D. Thomam di-
Ainxille, auc debuitte distinguere, conscienciam erroneam,
probabilem, à certâ, quia negat dari posse conscientiam.
crioneam, certam contra ius, non solum naturale, sed
eciam policimum, quod scire nostra referac; quandiu dil,
senciune incer se Doctores, quorum ad minus dissidium
inseret dubium, arque ita impediet omnimodam securi.
carem conscientix erronex, secus est in secundâ hypoche.
E, cum consciencia rera est, et legi consentanca, tum
enim dilisenei inquisitione veritaris, alsurgere porelt in
COnSCiENEIAM VETAM, _ CexTaM.
ACGue

## Folio 385 — 1672256038:0465
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000465.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLASS. ARO. DF D. TIL. MENTE AOY. RC. 38.
Arque hinc soluitur cerrium argumentum, quo pecit
Anongmus altignari sibi a P. Mercoro, iuxta luam expoli-
tionem, qua racione quis asere postir contra lesem Dei
e non contraconlcienriam. Relponder id cum accidere,
cum quis asit contra insnarurale, ex consciencid erronea,
opinatiua, e non certi id sibi licere. Operari enim iuxta
dictaeM CONSCIENEIA OPIMATIUX, nON CAE OPCTAII COHETA
conscienciam, sed porius ex conscientia dictamine: is enim
dicitur operari contra conscienciam, qui lecus asic quam
ipla dicter, conscientia vero opinatiua luader sibi licere
quod lex prohibet. Ilaec vero consciencia probabilis, di
lincta est omnino à dubia, quod illa rni parri assentiar, ista
nulli: ex illo ergo dubio AE, iSNOLANCIAML CONETA LUS NatuL
rale, stance disidio Doctorum, nunquam exculare, auE
esse omnino invincibilem.
Eodem discrimine consticuro inter opinionem dissenta
neam a lege, e cum illa convenientem, retellitur, decima
quinca objectio Anourmi, qua P. Mercorum aic, in alic.
num sensum decortisse, alium similem superiori locum, ex
quodlibeto 3. arr. 20. vbi docet lanctus Doctor diversas
opiniones Doctorum, ab (que periculo posse ad libitum
sequi audirores, cum ad speculationem spectane, non ad
Aidem, de ad mores. Ad priorum enim delectum atrinet,
quod dicit Apostolus, unusquisque in suo sensu abundet
in lis rero qua perrinent ad fidem, ae ad bonos MOTCS,
nullus exculatur, si lequatur opinionem erroncam, alicu-
ius magistri; in calibus enim ignorancia non exculat. FlunC
Dini Thomae arriculum, P. Hercorus eadem restrictione
explicat, qua superiorem, delumpra ex loco cicaro Diui
Thoma r. 2. quam ita interpretor. Differt plurimum isno-
rantia rerum, quae ad nos nihil actiment, e carum quae
nostrum est scire, quibus Pudendum est, se imbuendi su-
nus re officii parres impleamus, quod proticemur, quale
estprimum omnium, ee precipuum hominis, ad quod
necesse est insticmi de iure naturali, sicue Christiano incum
bir addiscere credenda, et agenda ad Calurem necellaria,
maxime necessitare medii, sicur, iudici ee medico compa-
randa sune, quae illorum insticurum, de Anis exisunt.
Verissima erro mens D. Thome eAt, COrUM qua
conditiohominis, e Chrictiani communis, vel quae sig-
sularis Curari, Judicis, exisie nos scire; Posse dari quiden

## Folio 386 — 1672256038:0466
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000466.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
300
DISD. II. SECT. VI
conscientiam tallam, et probabilem, erroncam veroces
ram, quae excuset, admicri nunquam oportere, quandiue
de his noca erit dissensio Doctorum, ex qua suborietur de-
cexrio, dubium de luo errore, qui curabitur si diligentiam
non qualemcunque perfunctoriam cancum, sed quantum
liber sufficiencem adhibear (re habet D. Fhomas quolibe.
ri 8. argum. led contra, et P. Nicolai, noris ad maroinem)
Si quae verosint ad sidem, e mores spectantia, quae tamen
respiciane porius Thcologos, aur Parrochos, quam Chri-
tianos in commune, nihil recat horum omnium pluca
rulticos ignorare, inculpara ignorantia. Interprecationem
hanc decortam immierito vocat Anonrmus; quandoqui-
dem illam infinuat lanctus Thomas, cum ait, non exeu-
Tariab errore, eos qui aliquid Fals, contra tidem, e mores
sentiune: hanc enim assertionem restringit aperre ad res
dubias, ee controverlas, qua sic nostri officii inquirere, et
doceri.
Flinc etiam retellitur decima sexta obiectio, qua dicie,
ex illa incerpretatione, P. Mercorum deduxisse regulam
Periculosistimam imperiris Contellariis; nempe, cum AU-
chor Clasticus docet sencentiam re curam; nulla facta men-
rione oppolitae sententia Rancis pro lege, Conteslarium
Polse illam sequi, quia se habet re discipulus ad illum au-
thorem classicum: e subinde excurric magno zeli, et elo-
quencia impetu, in corrupcelam Echica Christianae, li-
centia e authoritare Caluiltis arrogatâ, vitiarae ac pene
exrincta. Sed P. Mercori regula Cac ex legirimo sensu
Diui Thoma consticuta, nunquam dari conscientiam erro-
neam certam, scu ignoranciam invincibilem, eorum quae
ad fidem, e mores pertinent, e nostra reterr scire, Rance
dissentione Doctorum: quia incredibile est, rilum futurum
onguam Doctorem clasticum, qui luas opiniones tanta
Aducia e cemeritare doceat, re dissimulet plures Doctores
contra le sentire, pari aut maiori probabilitare, et si quis
ita scriberet aut doceret, non Doctor clasticus, nec illius
standum eset iudicio, Ced Theologia _E MOFUM COFFUPEOK
habendus eAet.
Flinc etiam refelluntur obiectiones, 17. 18. et fere relia
Quae Omnes qua CuPeFTUNE; IMMCFIEO ANOMYMUS aC.
cusat P. Mercorum, quali praenaricatum caula quam de
tendie, quod Caramneli alterenti non peccare, qui sequi.

## Folio 387 — 1672256038:0467
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000467.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV. CEASO, ARO, DE D. TH. MENTE ADV. RC. 38,
tux opinionem minus probabilem, qui nullam adhibere
curat accentionem dum orac; quia sententia quae docerimi-
nus probabilem sufficere probabilior est; sicur illa quae ne-
sac Eccleliae praecepio praeleribi posse actentionem men-
tis; auc quamcunque actionem internam. Veram ergO.
eernicam responsionem censer ad argumenta Caramue
lis, aliorumque recentiorum, nec probabiliorem senten-
eiam a Peccaro excusare; nisi sE reipsa divinx de XterNR
legi conformis. Immoinquit, P. MercoruS, minus Patis
tecisset aroumento Caramuelis, liexcepiller, nullam iuris
naturalis ignorantiam exculare: eos enim qui disputant,
necelle est principiis convenire ee cum pugnaret aduertus
recentiores Caluistas, qui fore habent pro certo Adei d09-
mate, ignoranciam invincibilem, de inculpacam dariiuris
nacuralis, sid nesallet, riderent aduerlarii, de Fere hare-
sis accularent. Hloc ergo illis permisit P. MCTCOTUS, nOn
concesir, re ex communibus reluti principiis congrede.
FCEUF.
Posset etiam eadem responsione Anoirvini argumen-
cum excipi à Caramvele, qua rulc eleuari noltrum: si
enim obiicias, nosminime rrsere Caramvelem, qui pu-
tat sibi licere segniminus probabilem; quia hoc ipse pro-
babilius pucac, quamuis nobis id iminus probabilesE, ita
Pocest respondere Anonzmo. Tibi cutior pars sectanda
elt, quia censesionorantiam invincibilem nurquam excu-
Pare opinionem Fallam, de actum ex illa securum: at c90
qui contra censeo, poltum illaesa conscientia, de tuto, lequi
opinionem minus probabilem. Nec dicas; dogma ese
fidei, nullam dari ignorantiam inculpacam iuris natura-
lis. HTocnegat Caramvel, de perir sibi probari, quod mul-
o difficilius conficiet Anoninus, quatm nos cnincemus;
huiusmodiionorantia invincibili inculpata; omnes ovinio-
nes probabiles minime imbui, e exculari; e euidentior
Probatio est, contra eos qui negane rilam mentis acten-
tionem necessariam esse ad orationem. Aperre enim pu-
SnaECOntra communem Patrum, e Fheologorum len-
centiam, ex qua rix credibile est, ica libi Aidere Cacamine
lem, quin aliquo dubio pulletur, et quam prae seFert se
curitatem conscientia, nihil lacellat: & quamuis omnem
Cummouerer scrupulum ex hoc capite, aliunde sentiet
hempe ex proprid Tentencia, qua Aacuie acrentionem actua-
S

## Folio 388 — 1672256038:0468
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000468.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
388
DFSD. II. SECF. VI.
lem ad verba officii recitanda, esle necessariam, ac proirti
de s desit, peccari ad minus renialiter, ergO NON CARCE
Periculo peccari; nec aliquo scrupulo qui conscienciam
rellicet.
AEGILIE PEATerCA AnOnymUS P. Mercorum, quod huma-
nius agat cum Caramuele, e aliis, illosque lauder, quod
nec charicarem, nec veritatem pari putat. Nam ut eum,
inquit, qui veneno infecta alimenta venderet, laudari apud
imperitos, quasi proba fidei vix piaculo careret, sic inquie,
illi qui virulentis sententiis Ecclesiam inficiunt, quasi sin-
cera doctrina, periculosiBime commendantur. Sed ex, illa
obiurgatione non porelt poenitere P. Mercoruin suxe mo-
deltix, e lenitatis in omnes: cum D. Fhomam hac re imi-
tetur, dignissimus discipulus canto magistro, qui haereri-
cos etiam luis seripeis, Cummầ humanicare habet. Addie
Praecerea Cc poruille laudare Caramnelem, cirra nocam
censurae, quia dum haec scriberet, racabat Roma, (uO
rum operum correctioni, ex hâc lenitare, ee humanitare
pucabar magis demulcendumi, et ad laniorem, ac curio-
rem sentenciam aduocandum.
Ad iltius protundissimi arriculi incerpretationem, ad-
dendae sunc obiectiones duxe; Prima Spinuilae qui aic, S.
Doctorem a se iplo dissentire, dum secunda hypothesi d
altertione, aic elericum certo sibi perluadere, licitam esse
rluram, ex pollectionem plurium praebendarum, ee aliun-
de dicie, non esse expertem alicuius dubii, orri ex Docto-
rum dissentione. Sed non aduertit Spinula, assensum spc-
culatiue certum ex principiis inerinsecis, posse ab extrinse-
ca authoritate Doctorum lacessiri, e turbari aliqua dubi
huinsmodi ex secerrum, ad rsum renocauerie. Vnde con-
Ctans estD. Thomamens, eum peccare, qui ad opus ad-
hibet opinionem speculaciue probabiliorem, si obster ali.
quod dubium, cirea electionem operis quod instaragen.
dum.
Scubrochius disserratione de probabllitare sect. 2. hune
articulum a Vrendrochio obiectum, ConatuE elevare ar.
dumento led contra, rbi ita habet S. Doctor, potest esse
quod aliquis adhibet dilisentiam inquirons an habere plures
praebendas sit licirum, nec invenit aliquid quod ipsum mon
veas, ad hoc, quod sit illicitum, erso videtur quod sine peca

## Folio 389 — 1672256038:0469
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000469.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
NN (F ASS, ARO. DE D. PE. MENTE ADV. QC. 359
cato plures posit praebendas habere. Ita Scubrochius Audee
breuicati, re grauiores difficultates praetermirtar ommino.
auc srictim actinsat. Cur distimular haec verba apponi
argumento sed contra, quod incerdum Coluit D. Thoinas,
e omnino meciendum est ex corpore Arriculi, de iltud
probat tancum cerriam parrem secunda hypothesis, seu
altertionis, si opinio necans, licere polrestionem plurium
beneficiorum st Falla, ec qui contra agic, adhibuerie disi-
sentiam acrem non perfunctoriam, ec quae veritatem al-
SegUatuE, nec vita supersie dubitatio ex contlictu Docto-
rum, curo huiusmodi benehcia possidebic. FTanc ergO can-
cum partem, probat argumentum D. Fhoma led Contras
Sed quis dicar euerrere duas partes eiuldem secundae alter-
tionis, ec cotam a fundamentis priorem, qua Ctacuit opi
nionem Falsam, contra quodcunque ius, etiam polici-
uum, quacunque polleat probabilicare, nunquam excula-
re exignorancia eorum, quae nostra reterr scire, quandiu
noca eric dissentio Doctorum: Praepoltera est interpreca.
eio lancti Doctoris, quae cor alterriones arriculi rno argu-
menco sed contra cuertie, maxime cum aliis locis citacis
eandem doctrinam contirmet; nam quolibeto 3. nuIIus
inquie, excusatur, si sequatur opinionem erroneam ali-
cuius masistri. In calibus enim isnorancia non excular: sci-
licet sihae duae adsine conditiones, Ve nOS Scire OpOFTCAE,
qualia Cune quae lunciuris naturalis, ve ex rationis regula,
qua homines rivamus: Secunda conditio est, ( D0c0-
rum, hâc de re sint dissidentes sencentixe: iuxta hanCINTCF-
precationem Colidissimam, rix exculari pollune rili impio-
rum, Acheorum, ec haerericorum, quia impiis addiscen-
dum estius naturale, Flaereticis cognolcenda elt vera R eli-
sioe Ecclesia. Praeterea, nullus illorum adeo rudis, et
Cupidus est, guin sciac, ( a rero iure natursli aberret, vel
ab Ecclesia a Christo insticura, quin grauissimae sint de his
omnibus disceptationes; e si quam par est adhibeane in
quisitionem, omnino illis illucescee reritas: si vero hoc
Rudium resligane, impucabicur illis ad culpam, ac proinde
rerissuma est prima asterrio arriculi 13. ex Ouodlibero 8.
quod agitur conera legem, semper est malum, nec per hoc
exCuSatUE, quod est Cocundum conscienciam: dt illud
quod modo reculimus ex Ouodlibero z. quod dicune fuis-
se a quibuldam ica adulteracum, in moralibus, quilibes

## Folio 390 — 1672256038:0470
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000470.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
390
Or5D. II. SECT. VF.
exeusatir. Sequensopntonemerroneam masistri.
Tiinc eriam constat P. Ferrerium cap. +2. diminure
ommino referre mentem D. Fhomae ex Acticulo decimo
cerrio, quali absolure pronuncier, nihil DeCCaTE CONETA
conscientiam, qui possidet plura beneficia, ratUS ex pro-
babili, auc s relis, ex probabiliori opinionelicere, lue illa
Sic Falla, sive rera: hoc enim necetle cA dICat S. DOctOr
ve faveat Probabilistarum doctrina. Verum iam pluries
diximus, e ipse contextus clamat; disiunctine locutum
S. Doctorem, auc reca est opinio negans licere, auc Falla-
Si vera, nulla ignorantia aur probabilicas exculat, ltantibus
duabus conditionibus a D. Thom. Posiris, 2gi dere, quam
proratione officii scire debeam, de de illa dissidere Theo-
10505.
L A R A OR A PHYS SECPNDVS.
Responderur aroumentis P. Ferrerys, de verâ
mente D. Thoma.
(OTFSFM Chec Lectori, e mihi etiam incom
LAmodum, S dispurationis cursum eo relociorem, quo
fini propior est, inhiberem, e lonoius prolequerer, aut
nouam Cuciperem ad examen opusculi, a P. Ferrerio erudite
de hoc arsumento scripei, nihilo superioribus fucuram lon-
siorem, E pro sei dignicare aserem. Sed rt Lectorem,
e meiplim canro labore leuem, abstinebo à respontione
2d sinsula, concentus insinuare loca dissertationum, qui
bus eadem cum aliis auchoribus disputara sunt; ea tan
cum breuiacringam, qua nonam habent difticultatem,
qualis est illa, qua ad subiectam Ouaectionem referuntur
de vera sencentia D. Thomx.
Primo opusculi capire, definitionem opinionis proba-
bilis Satuic ex mence (ex Theologorum granistimorum,
quorum quatuor CunteSocietate, Suares, Sanches, Lay-
man e Ormiedo, alii duo extranei, Malderus EpisCOpUS
Ancuerpiensis, ex Auerla Prapolicus Generalis Clericorum
Minorum: ex quorum omnium menre, nihil differre pu-
cat probabilem opinionem, a cerroiudicio, ee prudenti, ac
proinde probabilem opinionem, nihil diffetre L WId, _

## Folio 391 — 1672256038:0471
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000471.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV. CLaoS. AB. DCMICD. LHOML. SGE
inde maximum habet ad suam caulam compendium ee
commodum: una definitione opinionis probabilis, probae
passim, maxime cap. 5. quidquid Ar ex illa prudens esse de
honestum. Sed hanc desinitionem, et quae inde conse-
quuntur, late refuranimns disferratione prima: coincidie
enim cum definitione P. Fabri, e s ea veller definiri opi-
rionem probabilemr curam, admitterem adaequatum else.
Sed cum lacius pareat probabilicas quam securitas opinio-
num; ec ad minus hoc sic maxime contronertum, imme-
rico ex praeter omnes Dialeccica leges, hoc apponitur in
detinitione opinionis probabilis generarim, quam consta-
renecesse elt, recepta ab. omnibus notione. Ouxnam re-
ro illa sic, alias dictum est Fule, nempe probabile idem esse.
ac rerisimile, quod non sic expers Formidine Falsi, in rnam
tamen parcem, maois inclinet mentem, cuidentix verita-
eis expertem, camque rrgeat argumentis qua Colui poltint,
cuidencer nesatiue, non positine, id est, quae respontioni-
bus monstrentur, non connincere, nec camen Falhcon-
vincantur. Hioc est rerum genusprobalilis: Ced illius se-
curitas, aliunde perenda est, quam a probabilicate, qua
ex se indifferens est, ad bonums e malum, nec porestilli
accedere, nisi ex duplici capire, ant cum probabilicas eran-
sic in euidentiam, aur cum consentanca est legi, preleri-
benei res ad Calurem necellarias, necessitare medii aut PEX
cepri, quorum primum facit opiniones policine, alcerum
neratiue tuTaS. FE mirum CanC CsE; CUM TAIEI MIOICNEB
sic distinctio haec opinionum cucarum, ex duplici genere
rerum ad Calurem comparandam insticurarum, nullo O-
pusculi Loco insinuatanz, a Scriptore accurato.
Sed ad rem nostram: contendie D. Fhomam Favere
huic probabilium opinionum securicati de laxitari, re pari-
bus aut minoribus rixibus pugnanc pro liberrate contra le
gem: ad hoc enim rnicum capue reuocanda est toca dif-
ticultas; nec ipse dubicat, quin in hoc posita AE FOTA COI-
trovorsia, _ hunc etiam sibi coro Opusculo scopum con-
Stiruit.
Nam caxire primo, politâ definitione opinionis proba-
bilis, quam rule convenire opinionibus etiam minus PrO-
babilibus conera legem pugnancibus: capite 2 Probac rlum
illarum perpecuum, de necellarium in Theolosia Moralis
Idque contirmat exemplo S. Thomae quem alterie plures
Bb iiii

## Folio 392 — 1672256038:0472
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000472.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
192
D FSP. TI. SECF. VI.
invexisse opiniones nouas, olim minus cutas pro libertace
contra legem, e securas sua authoritare atque argumen-
eorum pondere Fecisse: Vnde capite 3. & 4. Idem luris
vindicat omnibus Theologismagninominis, Cummae eru-
ditionis, ee paris probicacis, quos falli ee fallere alios velle.
netas sic Cuspicari. Tis quasi fundamentis poliris, accem
dispurarionis inuadic à capire 5. ad 8. Vniversim probat li.
cicos esse actus qui hunt ex opinione probabili, quia apud
ipsum, idem est ac prudens asserus: nec quicquam peri-
culi esse, ne peccemus, dum ductu opinionis probabilis
doimus, eriamsi contra Het xeque probabilis prolere, qua
actus reillicicus damnetur. Immo cap. rc. ad finem rique
concendic nihil periculi este, si sequamur opinionem pro
commodo, concra probabiliorem pro lesc.
Flaec lumma libri est: brcuior porest contici arrumen-
eorum quibus has assertiones contirmat; omnia enim ni-
tuntur vnâ definicione opinionis probabilis, quam Racuit
esse Tudicium prudens, ergo quidquid ex illa kc, est immu-
ne a peccaro, sive paris, sive minoris su probabilicaris;
quani aduerla opinio prolere. Videtur re Capiens Archi-
rectus funlamentum poluille, cui eorum aedificium astru-
xic. Sed quidquid sic de hâc detinicione, seu admirtatur
quasi legirima et proba, scu reiiciatur tanquam inadae-
quaca, et contra leres Dialectica constitura; non admo-
dum difficile est, vna de alcera responsione, impuonare
omnes Opnseuli partes. Esto bonn sic haec deseriprio opi-
nionis probabilis, nesamus vllam eius partem competere
opinioni, quam propuonat, id est, stanci pro commodo
contra offieium: neque enim illi constare porest trmum
indicium; nec rilis Colidis rationibus nicieur: dissentanca
est etiam Scripturae e Edei, improbata a Pacribus, Cano-
nibus Pontitiriis. Ilac rna responsione portem esle conten
eus, quam toris duabus controuersiis prosecuti lumus.
Addoalceram, ex iterum dico, hanc detinitionem com-
plecti cancum speciem opinionistura, quod non a proba-
bilicate habeat, led a convenientia cum lege, vel a colle-
ctione plurium aroumentorum probabilium, inde existar
Armus, ec cerrus astensus moralis, qualem nunquam asseret
opinioni probabili pro libereace, quamdiu aduerlabieur
opiniopro lese, paris aut maioris probabilicatis.
ded quod dictum est in rniversum, et parribus osten

## Folio 393 — 1672256038:0473
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000473.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IN. CLA5S. Ld R6. DE MENTED. LEOM F. 393
dacur; accingo ine examini secundi Copitis, quo conti-
netur quaestio, quae ad hunc locum pertitet, de verâ men-
ce D. Thoma. Orditur ab expostularione de nonnullorum
morolitare, ac concumaciâ e superbia, qui in torum in-
quit, probabiles opiniones damnant (quod nulli puto
rinquam in mentem renisse) ec contemnune, atque exe-
Crantur, canquam inventum, nuperum e periculotum
cum tamen necessarium sit Theologix Morali, e omnibus
Eaeculis receptum. Neque dissimilis elt haec Theolosia ParS
dogmatica: reraque constar duplici assertionum genere.
nempe indubitaris _ probabilibus: et has postremas addie
regnare in Theologia Morali, quam si relis exisere ad
demonstrationum euidentiam semoris probabilicatibus
non eris aquior, quam si à Machematicis submoucas de-
monstrariones, contentus arsumentis ex probabili-
buS.
Denique, quid opus pluribus: cum perpetuus sIcmOS
omnium Theologorum, nouas cudere opiniones probabi-
les, eriam pro reilitare delibertare, ee Pemoris acque anri-
ouaris opinionibus cncioribus, nouis securicacem conci
liare. Eehoc contirmarur illustri cestimonio S. Anthonini
com. T. Parrisprimae, ciculo certio capire r0. Paragraph.
20. vbi habet, contrarias esse opiniones inter DoctOres
Cancticare de Scientia maximos, in maceria morali, criam
ad salurem necellariâ, monstrari exemplis; quale est illud
D. Thomae de dilatione Confessionis. Addi porest aliud de
vnitare actus Concricionis: nam D. Bonaventura, post
Flusonem a Sancto Victore, censer hominem in pecca-
cum mortale laplum, peccare sdata copia Contelarii dif-
ferat contireri e conteri, nihilo minus quam furem dila-
cione relticutionis rei ablatae: nec remicri peccata nis
Praeuia singulorum derestarione distinctâ. Nihil camen
horum arguimenca ioratus S. Doctor, relictâ opinione
curiore, contirmat minus curam, ec Forre minus probabi-
lem, ec eximit ab omni peccaro leram poenicentiam, seu
dilationem Confectionis; aeque rnico Concritionis actu,
docet retractari e deleri omnia peccata; Ergo ip(eS. Do.
ctor nouis opinionibus contra lerem securitatem compa-
rauic. Onidni eriam idem iuris habeane alii Theologi3
Duibus capice 3. vindicar authorirarem conciliandi suis
opinionibus probabilicarem curistus dam, etiamsiantiqui et

## Folio 394 — 1672256038:0474
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000474.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
394.
DESD. II. SECT. VI
recentiores Theologi reclament: quia cum sint acutissime
ingenii ee maximae probitaris ec pietatis, compererunt an
eiquostimmisse rimore, rbi non crat timor: ac proinde A.
dos, de cucos esse Magistros, ac duces luis Consultoribus,
qui le audierine anc sequentur.
Sed MiEU est D. Thomxe authoritate ee exemplo
contirmari hanc probabiliratum securitarem, quam ip.
se locis a nobis citaris, tunditus euerrit hac regula con
Aicura, quidquid conera reram opiniorem pro lesc At,
nulla ignorancid exculari, ac proinde nullâ probabilitace
quae totam qua ralet ad exculandos contra legem actus;
rim repecar ab ignorancia qua imbuicur. Hlaec loca ita
Tunt aperta e diserta, contra omnem actum rerae legiad.
nexlantem, re rix ab. Anonmo extorquere poruerimus, ne
damnasse rideretur, quidquid Ac contra legem ex igno-
rantia invincibili, e conscientia erronea cerra.
NOn POTCFAE S. DOctOr apertius aduerlari huiusmodi
Probabilistis, quam alio dogmare constituto, nullum hu
manorum actuum singularem, seu in indiniduo, indiste
rentem esse ad bonum ec ad malum, led debere oimnes
ex finc honecta ad regulam rarionis exigi, et si quicquam
horum desic, rera esse peccata. Vnde exprestis verbis cum
D. Augultino damnar, quorquor hune actus ex praeleri
Deo Epicuri, id est, roluptaris causa; quia, reinquit, ele
santer Seneca, Voluptas mala est cum non est accestio, led
ducit. Supersedeo ab enumeratione lingulorum dorma
cum, quibus S. Doctor probauit se omnino abhorrere ab
illa probabilicatum laxitare e securicare, pro rrili de von
luptare, contra honectum: decurrenda enim mihi essee
coca Theologia, si rellem placica S. Doctoris colligere,
quibus suam mentem alienissimam ab einsmodi laxitatibus
else comprobauie
Sed inquies, a seiplo dissentie S. Doctor, aliquando
dormitat, de derisore remittit, recedie ab opinione tutd
Pro lese, e inuchie nouas ad minus, de dilatione ee rni-
care Contritionis. Respondeo: Si. quas inducuncpro li
bertate opiniones extranei, ij Idem munirentur praesidiis,
de argumentis, quibus dux relatae contirmantur a D. Tho-
MZ, PaLeeF INFeF curaS repOnI. Sed quam immane di
Cane. Neque enim sententia, quae nesanE PeccarC qua
cmque dilacione peenitentiae, auT ad CnguIOTM DeSCa

## Folio 395 — 1672256038:0475
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000475.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
ER. CLASS. ARO, DEMENTE D. TEOME. 398
eorum renam plures Contricionis actus distinctos requiris
probabiles dici debent, sed necestariae, et ex principiis
Scripturx, ac Theolooix euidenter rerx: quia craditione
deMONSEEANEUE, X quae obiiCIUNEUF arGUIMENEA, POIUUMEUE
cuidenter, non Colum nesatiue, sed etiam policiue, id eAt,
non tantum rem propoltam minime ConninCere MOn-
StTaNEuE, Sed etiam Falsi conmincuntur. Primo genere reL-
ponsionum refelluntur, quae Adei mysteria impugnant,
obiectiones: et has tantum Coluriones aduertarii adhi-
bene nostris argumentis contra securitarem probabilica-
cum pro liberrace. AC D. Thomas, D. BOnaMeMIuTa e
Flugonis aroumenta cuidenti politiua solutione labetactat;
e nedum inefficacix, sed aperte eriam arguic FalsItarIS.
Praecerea Cuam sententiam ex eraditione ec fcripeurd,
necessariis contirmat argumentis. Ouid enim cuidencius
auc necessarium magis hoc effaro Theologico, quidquid
actu efticaci super omnia amamus, aut derestanur, illo
genere odii e amoris, nos atringere et prolequi, qua
continentur aut afticiuntur, ea rnica ratione quae stos ad
amorem inducie ec ad odium: Aequi certum et compertum
elt, nos deceltari ex rera charicare, de poeniceria, rnico actu
contricionis, rniversim quecum que peccaca, quorum rei lu-
mus hoc nomine seu morino ominibus communi, quod ot-
ten Ca sint inDeum Cuper omnia amabilem, in que proinde
iniurias quorquocadinierutur, iuxta mentura illius amoris,
odio super omnin prolequimur. Ouid erso verius, quid
compertius, quam rnicum actum charicacis idoneum este
dereltandis, et delendis infinicis peccaris: Si enim rorum
sic, qui in ruo peccar, d rni legis parti peaeuaricatur, om-
nium ceum esse, mulco verius est, qui ruum, perfecto odio
ex lummo Deiamore profecto, derestatur, qua Dei oftenla
elt, in reliqua omnia eodem impetu ferri, caque toro
corde execrari.
Huic demonstrarioni Theologicx, accedune restimonia
expressa seripturx. Ouid enim Frequentius docec, quam
Deccara, rbi primum ingemuerimus ex rera contritione,
condonari omnia: Cur ica quia mulcum dilisimus, quia
cor contritum e humiliatum Dcus non despicie: nihil
isitur opusmulciplici actu, aur distineta contritione, de
sinoulis peccacis, cum rnicus ad omnia pertincat. Cur
Sicur incer probabiles haec D. Thomx sencentis accense

## Folio 396 — 1672256038:0476
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000476.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DTSF. II. SECF. VI.
bicur, cum eor demonstrationibus muniatur. Nec minus
cerca elt altera de dilatione confestionis. Is eltmos per-
Peruus S. Doctoris in delectu Cencentiarum, rnam inspi-
cere craditionem, postpolica quacumque convenientia.
Duxlicum est a Theolodis, rerum Cchnici, de Tudai nari
sub Imperio Principum Christianorum, ad Adem nihilo-
minus cosendi ellent quam haeretici, in quos indubitatum
ius habet Ecclelia ex regenerarionis lacramento, quo illi
adiuncti sunt remenibra, e obnoxii eius porentia re Elij.
aut subdiri; vel salcem infidelium nati inviris parentibus
ellene baptismo initiandi. Plures Theologi convenien
eiis e specie pieraris allecti, censebancica heri posse, imo
oportere. Ouid rero ad haec D. Thomas: Fraditionem
consulie e miorem Ecclesie: S. inquie, Spluecter maximâ
valuie nedum graria, sed eriam authoritare apud Constan-
einum Cxlarem, nec minus pocuie D. Ambrolius apud
Theodosium ec Valentinianum, pluresque alii Sanctissimi
viri nihilo iltis inferiores, neque Audio Aidei Christianae
augenda, neque gratia apud Reges; quibus non cellabant
fusgerere, quae ex aequirate e e re Christianâ eent; nec
eamen vili illorum venit in mencem, re perluaderent Im-
Peracoribus Tudaos et Echnicos cogerent ad fidem, aut
Talrem eorum Alios, iplis reluctantibus raperene ad Ba.
prismum: Ergo neque id nobis centandum est, quia nOn
sumus meliores Patribus nostris, nec Capientid auc 2cl0
Adei Pares.
Ad eandem rerulam mmorum Ecclesiae, se Traditionem.
Tuam senrentiam expendic S. Doctor. Nonminus necesse
est Cachecumenis in peccatum lapss, contugere ad Ba
prilmum, quam Chriltiano peccaci lachalis conscio, (uo
rulneri adhibere in remedium Sacramentum paenicentia,
e polamillam baptilmi graciam, arripere hanc postnou-
Frasium cabulam: quodnam enim porest inter haec duo
Sacramenta discrimen afferri: nisi Forre ridearur pericu-
lolior bapeilini procrastinatio, quam Contessionis: AEqui
Frequencitimum fuit prioribus Ecclelia Caeculis, baprismum
alifferre ad adultam e provectam xtarem, ec incerdum ad
orrem rique, idque passim rurpacum tuit, etiam a San-
etis, quos tamen per corannos, bapcilmi gracii dectitu
tos, abstinuisse ab omnipeccato lathali, rix est credibi
e: nec requam lesimus huivlmodi dilarionem bapciliri
3

## Folio 397 — 1672256038:0477
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000477.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLASS. ARO, DE MENTE D. PHOME. 397
Talcem per aliquor dies, aur per annum fuisse danataie
Deccari mortalis: immerito isitur, de praeter tradicio-
nem, ac 55. Parrum mentem, acculabimus granis culpa,
quamcunque contestionis ec paenirentix dilationem; et
ee qui ita sentiune, eoram damnant Ecclesiam.
Adde; argimmenta D. Bonaventura Coliri à D. Thoma
evidenter quod dicitur positiue, id est, conninci nulla ese,
e talla altumere. Duo enim sune praecipua; primum est à
comparatione peccari, Ccu ofenla Dei cum. Furro, quod
alio locoretutatum ett: esto, rerum sic quod hodie Proba-
bilista nesane; dilatione rei ablatae Furro, nouum pecca
tum admitti, auc primum augeri, quodres Domino, cui
Tublata est, reilis de neceltaria sic, ac proinde nouo damno
afficiatur ex restitutionis prorosatione; immerico inde
intertur, si cunctemur latisfactionem iniuria Deo illaca,
nouam inferri, quasi Deus nostris bonis perinde indiscat,
ac homo suis: ec ex eiulmodi procraltinatione nouum
damnum illi accrelcere. Cui similem Facimus Deum3
Nonnedignius, ec alcius de dinina maiestate sentiemus, A
cum Propheta canamus: Dixi Dominomeo, Deus meus es
tu, quoniam bonorum meorum non eses. Frso ex hoc capi-
ce, non eltperendum nonum peccaruin.
Nequeetiam ex alcero, quod differentibus contettionem,
e concricionem impendeat periculum, ne morre incauri
opprimantur, ec cum noluerine, cum pollent resipilcere,
id nequeane, cum maxime rellent. Hloc arsumencum iam
Tolutum est exciriplo dilationis baprilmi: neque enin
maius à procrastinatione confessionis impendet pericu-
lum, quam a remisso baprismo: Et guaecunque nectantur
INOEX, DecCatO imputentur. Sed ne aduerlarii veroque
exemplo, suam causam munianc, quasi ciera peccacum
possine pericula adiri, nec masis sic noxia e periculola
electio opinionis pro liberrate, praecermi(sa opinione pro
lese, quam confessionis, auc baptilmi ad rempus PrOrO-
facio: apercum enim incer ilta discrimen altiono, quod
huic morx Cacramentorum, si quod sublic periculi genus,
remotum (iE, proximum rero, quod inuchie, et annerum
habet electio opinionis minus probabilis pro libertare,
PExterMI(Sâ tuEZ PrO lege. Nam Si delit caula, qux 2d
hanc electionem corac maioris mali enirandi; inereusabi-
his plane est apud Deum, et apud homines, qui reiecto

## Folio 398 — 1672256038:0478
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000478.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DFSD. II. SECF. VI
remedio, praesentissimo, periculo se obiicit riolandi legerri
diminam, ductu opinionis, quam probabilius est Falsami
esse, ae legi aduerlam. Licer lunime Ec prudentiae, peri-
cula quaeque peccati e Paluris lonsissime prospicere, et
AHCTECrC; non tamen eodem, aut pari gradu, neceslaria
est caucela, sicur nec eodem loco instant, aut pari imperu
Feruntur: propior est morti lenex quam invenis, illi dici
tur esse ad porcam, isti in insidiis; quia senex diu vivere
non porest, invenis cironori porest. Cerrum tamen ests
mortem repentinam hominis Cani, periculis remoris ac
censeri, quia casu aduenie, de rixmillesimo, ex rna civita-
te inera biennium, id genusmali accidir, ac proinde cul:
Dx lalcem laechali; e mortali, non est impuranda nesli-
gentia, si quem mors inoxinata rapuic. Oua rero peri
cula peccati, e laluris, impendent ex electinne opinionis
prolibereate, non sunc lonoins repetenda, sed trahuncur
_ aduocantur ipsiulinet opinionis ru, quam cerrissimum
est, non eslecuram, idest, non aduerlari lesi pro commo-
do: e hoc probant quacunque argumenta quatuor clal-
Sibus prosecuri sunus, et illud maxime ex D. FaonanO
exemplum a duobus poculis, quorum seis alterum esse
veneno infectum: quis dicat innoxium Fore reriulque hau-
stum, vel periculo proximo carere arbitrariam optionem
veriulque, caulatus rni tantum renenum intulum, alterum
esse Canum, ee ionorantiam, cui duorum insie, ab veroque
Periculum arcere.
Duis illum exculer, qui ilta apud se reputans, pocu
Tum alterum hauriar, nullo metu morris: Sed quis non
damner exerema dementix, si opinacus, rni duorum re
nenum permixtum, cerrissimus rnum Panum esse, de in
alterum omnem reneni suspicionem derivari, iltud alteri
Peaeculerit.
Ab hoc exemplo innictum arsimentum sumo, quod ni
hil differe, ab eo quod sibi obiicie P. Ferrerius capite 6. d
duobus sequentibus, nisi quod dilucum ac dimidiacum re-
Ferat, caciro aur dissimularo difcrimine periculi proximi ee
remori, ec rei quam elisimus, per le, aut quali accidenta-
tio adjuncti. Porese aurem hau formâ ralidius proponi.
Duilquis sponce lc obiicic periculo proximo peccari, et la-
luris, per le connexo actui, a quo liberum est illi cellare, in
quem trahicur commodi, rolupratis, aur libertatis exet

## Folio 366 — 1672256038:0479
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000479.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
TI. CE105. ALRG. DE MEASE D. THOME. 366
cendx causa, postpolirâ opinione tuta, non Colum negati-
ue, led eriam posiriue, ille censetur imprudentissime, a0c-
re:neque potelt exculari, quod subsit probabilicas opinio-
ni quam sequitur par aur minor probabilicaci opinionis
prolese d lature stancis. Regui res nostrae eo sune catu,
re proximum insit per se periculum peccati, annerum opi.
nioni qua Faver libertari contra legem: Ergo impruden-
cistime agic, qui sententis pro lege poltpolica, alceri ad-
hareaE.
Si dicas, probabilicarem exculare; quia idem est cum
iudicio prudenti. Scd praecer quod haec responsio, est per-
verua pecirio principii, multis argumentis Fal connicta,
meminisse oporret quod ex ToanneMajore retertur pagina
73. Propcer hominis ignorantiam, introductam else opi-
nionum pluxalicatem post primi parentis peccacum: ve
nostrum scire, acignorare compararum, nihil HF; aC pFO-
inde discordiam opinionum probabilium proficisci a pec-
caco orioinali; ve mirum sC, arboris adeo peltiterae non
Tolum innorios elle Fructus, sed eriam esse reluri cornula-
luris; et sieur de Rinocerore dicitur, Si cornu incinsar Fon
ei renenaro, aquas purgare, ita ionorancia auc probabili-
tare, quod perinde est (cum praecipuum illi ab ignorancia
sic praelidium, ee a rei inenidentia) quolcumque actus legc
Prohibitos, ab omni pecearo, ee iniquitare mundari, et esse
Peaelencissimum remedium, quo omne peccari periculum
aECCatUE: cum camen nihil nisi rolupcaris se commodi
amor, ad hunc actum cogac, et duo auc eria suppetant re-
media, nempecellatione ab actu, quem probabilius est
aduersum esse legi, et electio opinionis pro lese can-
tis. Si quis in binio aur criuio politus, sciat duas rias curis-
simas esse, ee a cerria tancum periculum larronum ti-
meatuE; quis excuset cum, qui securicarem sibi e aliis
Polliceatur, hanc postremam securis, duabus superioribus
Praetermissis:
Flinc retellitur objectio insinvara pasina 50. actum
quem probabilius est essemalum, d lesi aduerlari, proba-
bilicare sententia oppolitae heri cancum materialiter ec ob-
jectiuemalum, non Formaliter. Pollet Forre locum habe-
re haec distinctio, si necessitas hunc actum macerialiter ma-
lum extorquerer, non reilicas, aut rolupras ad illum alli-
ceret. Deinde, l non desinat ellemalus ex adjuncta du-

## Folio 400 — 1672256038:0480
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000480.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
ac
DISD. II. SECT. VI.
bicatione; qui fieri porest, innoxium ex opinione minus
probabili, non esse lese pronibitum, cum ab huiusmo-
di opinione abstersi non possi Formido Fals e Dec.
Cari
Responderi porest ex eodem loco, malum esse, et vere
Deccacum imputari, quemcum que actum a dubitante pro-
fectum, ne malum sit quod aggreditur; quia ita compara-
cus est, renolit abscinere ab illa re; etiam si compercum
haberet malam esse: at longe abest ab huiulmodi affectu,
dur dispositione animi, qui ex opinione minus probabili
Proliberraie operatur. Sed roluncaria prorlus esthaec in
terpretatio animi dubitantis, ex inde delumpra differentia,
dubium incer ex opinionem probabilem. Nam affectus
dubitantis ideo malus elt, quod nolit le Fraudare certo
comiodo ex eiriolumento, metu incerca culpae. Reguiica
etiam coniparacus est, qui minus probabilem habet opi-
nionem prolibertare concralesem: Frgo nihilo minus
Deccat, quam qui dubitans, an contra lesem PeCCeE, nON
delinit operari.
Ex his eroo omnibus aperre concludimus, periculum
amate, qui ex opinioneminus probabili operatur relicta
cuca Pro lesc. Vbi Cumme nocandum est, opinionem c-
tiorem Cumi posse, comparaciue ad cutam de liciram, mi-
nustamen à periculis remoram; et hoc senlu electio opi
nionis, e parris curioris, relictâminus cura camen licita,
consilii est, non praecepri: aeque ita Ccelibatus Macrimo-
nio anceponitur, quia, reerque Cacus bonus est ec TuTuIS;
minus tamen obnoxius est periculo peccari Caelibatus,
quam Macrimonium. Si rero pars cutior lumatur, redi-
citur aduerlariue, opponitur rei malae, e hoc sensu peae-
ceprum est, non consilium, partem curiorem eligere. Ad
hoc postremum genus, renocamus electionem opinionis
Pro lege ltancis, praetermilsa opinione eque aut minus
probabili, pro libertare puonance, quam demonscrarum
est, non carere periculo proximo peccari; EE CuI exD
Anconino dicitur, consilii esse non praecepri, curiorem par-
cem eligere, incerprecandus est omnino comparaciue, non
aduerlatiue locutus: quia eo loci praeseribebac resulas seru-
Dulols, ac pene superstitiolis, qui le anxia relisione, et
Stulco cimore corquent. Plura addemus sequenti Paraora-
pho e Arriculo.
L AR A G R AP AYS

## Folio 401 — 1672256038:0481
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000481.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
IV. CLASS. ARC, DE MENTE D. TNOMF. 40Y
PAR A GR A P HYS V L ZLN YS.
Concluditur nec D. Thomam, nec vilum Theoloco-
rum, posse minus probabilem pro libertate opinio-
nem tutam facere.
Ver ab actu ad pocentiam consecutio sic legirima, con.
Lscludere licet, Theologoru neminem, nequidem ipsum
met Theologorum Principem, posse opinionem pro rri-
licate, Probabilem facere curam contra legem, quamdiu
inera probabilicatis fines continentur, nec cuadie in neces
Pariam. Id enim nunquam Factum a D. Thoma, neC tenta-
cum, nisi in his qua posset argumentis neceslario contir-
mare: Ergo nullihoc rnquam Auchorum concestum, quod
commune jus rolune quidam elle cuinstihet Doctoris Clas-
lici. Ancecedens probatur: Nullo exemplo probari porest
hocrnguam a D. Thoma Factum; nam ex omnibus S. D0-
ctoris scripris, Auchor in Theolosicis verlaristimus, nulla
reterre pornie, praeter duo, de dilaca Confetione, et de
rnicare derestationis omnium peccatorum: has vero de-
monstranimus minime fecisse secutas inera probabilicatis
Anes, sed inde extrarisse ri argumentorum, ee in ordinem
Superiorem enexisse. Nec Colum id centanie, sed expreste
docuit hoc nulli Theolororum elle concelsum, ve distiden-
tibus inter se Theologis Doctoribus, poMc qui(quam cer-
cum d curum Facere, contra jus, seu naturale, seu posti-
uum; quod nostri ofticii sc doceri d scire: de quamdiu dis-
senrient inter se Doctores, non exculabitur a peccaro, qui
secus qua sententia rera docet, quidquam aget contra legé.
Contirmatur: non porest exculari a peccato, qui Pen-
tentiam Fallam secutus, contra legem agit, nisi habeac
conscientiam erroncam cerram, de ignorantiam invinci-
bilem: Aequi D. Thomasnegat dari huiusmodiignoran-
tiam cuiuscum que juris etiam posiriui, quo nos instrui ec
imbui oporreac, e de quo nora nobis sint dissentiones
Theolororum. Teaque sive exempla, sive Scripra D, Th0-
mae consulamus, nec sibi, nec vili Doctorum, illud jus rin-
dicare, nec posse rsurpari ab vilociera culpam, ex D. Tho-
maecum documentis, cum exemplis colsisimus.
Nec mirum: neque enim vili Theolororum concestum
es, quod in jure incerprecando, negatum est Papiniano
Furisconsuleorum doctissimo; cuius camen opiniones sin-
sulares, ab Imperatore rocentus dubitariones. Onis erzo

## Folio 402 — 1672256038:0482
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000482.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
A 02
DISP, IL,. SECF. VI.
pro indubicaris habebit, quidquid Theolorus magni no-
minis sentier, etiam s alii Theologi recentiores, et anei-
qui reclament: e si luas sinoutares opiniones se consulen-
tibus aperiane, cacicâ dissentione aliorum, mala Ade
aoune: S Fareantur se ab aliis Theologis dissentire, nonmin
nus imprudenter agent qui illorum sentencix adhaerebunt;
quam is qui remedium receperit à medico quamlibet eru-
dico propinatum, etiam E monuerit Fipxoerari, Caleno
omnibulque Cracis, et Arabibus Medicis Fuisse improbo
EUM.
Acque hinc responderi porest aroumento P. Perrerii cui
ab surdissimu ee cemerarium ridetur, negare, quod Theologi
Fere omnes, a centu circiter annis docent, curam esse quam-
libet opinionem probabilem. Nam alterum horum accidac
necosse est, aur polle me lequi hanc opinionem probabilem,
_ ex eius ductu agere citra vllam culpam, auFPecCaTC _ ex
rare qui hoc curum ex licitum esle docent. Ictud vero postre
um omnino à sensu communi alienum est, de lumme in-
jurium illustrioribus Ecclesa Doctoribus qui ita docene.
Tanderihis carionibus, quas pro demonstrationibus ha
bec addic; contrariam sententiam rniversum ab omnibus
reiici, de adeo debilibus fundamentis nixaM, re rideace
non alia de causa prodiisse, quam re splendorenraddat do
ctrinae quam sustinet: licuc inquie. rermm pestime, id ad
minus bonihabent, re optima quaque naLHIEX OpCTA COMT.
mendene. HIortacur Paulus alios aliorum onera portare.
Fgo Patiar illius consilio, qua tactenus scripsihis disterta-
tienibus, reponi incer mostra comendandis aliorum virtu.
cibus nata; dum condonetur mihi e liceat sententix quam
Propusnani adhaerere. Ouid mirum, si non audeam Cape
rerlera Angelicum praeceptorem, qui a nulla re sibimavis
cimuir, quam a quaestionibus moralibus dirimendis, quas
lonse difticiliores, e Tubinde periculohores iis existimauit,
qua ad Theoriam e speculationem perrinent:
Sed dices: probabile non distingui a prudenci judicio,
ac proinde quidquid ex opinione probabli agitur, inno-
xium esse echonectum. Vrinam conninci postem hoc ar
sumento; led iam monui non tam esse argumentum
quam Thesim e rbique principium peci: nec perluadeor
auobus Scriptura locis quibus contirmiatur, Ecclesrastici
7. Noli esse instus multum, neque plus sapias quam ne-
sesse ser, ne obstrpescas. Pc illud: Oui observat ventuin non

## Folio 403 — 1672256038:0483
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000483.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV CLASS. AIRb. BE MENZED. PHOMP. 407
seminai, C5 qui consiaerat nubes, nunguam meres. Ouid
ista ad Phesm faciant orideo; ne vilus hactenus Incer
Precums aut Scripeorum inrauic ante Malderum. Nane
Praeter quod ex Mecaphoris Scriprurae non Colene probari
apodictice dogmata Aidei ec morum: locus ille damnat an
riamnonnultorum Collicitudinem, qui metu, aut amore,
rerum ad Calucem inuciliuim; _ InEeEdRM NOXIAEUM COF
guentur. Ac quis credat. Sapiencem his rerbis improbal
se eorum carirelam, qui sibi cinent a tebas, quas anciqui
omnes suspectas habuerune, de a quibus abhorruere pluri.
ni Capientum, cuius generis lunc opiniones probabilius
Falla ee aduersae legi; quami consentanea. Nec rerius in
illos cadic alcera reprehensio; nimix e morola iustiria. Id
enim relim scire, an iltam objurgarionem Sapiencis. com-
mereaturille, qui ex consilio fua saluris Collicitus, Macri
monium per se bonum, et hioneltum ac tutum, postoo-
nic Caelibatui, quod minoribus periculis pareac. Ac quis
megec, opinionem probabilius Fallam, de aduerlam legi,
minus cucam esse Macrimonio: Lonoius ergo ab affectario-
nenimix instirix aberic, qui probabilior se magis tutam
prolese opinionem, minus probabili de turx procommon
do, quam qui ricam religiolam conjnsio ancepoluerie.
Flanc dispucationem claudam Aroumento, cui perinde
aduerlariis ee nobis, sicrespondendum, hoc tamen diseri-
mine, quod illis mulei ineluctabile putene, nobis rero nul-
lum Facellat necorium, imo occalionem suppedirer leu-
lentissimam, bene merendi de his, qui nostra dogmara
etiam monstris accensent, cum ua intamia in alienam slo-
tiam tatIS. Si veus aut alter Theologorum magni nomi-
nis probabilem Faciar opinionem, cui cULO d prudentOr
adhaereamus, sequitur Thomiltas omnes. qui reiectâ
scientia media, praedestinationem, ec scien tiam dininam
Fuleiune oraria efficaci, aue omniporentissima roluntate,
e praedetinitione dimina; pro Caluinictis e harericis na-
bendos: gnia non cancum rius, auc alter maoni nominis
Theoloons; led secentiorum plurimi ita sentiunt et seri-
bune, quibus ciera ininriam negari non porcst authoritas
Canciendi opiniones probabiles e cutas: Ciid iuris conce-
di cuiquam lingularium, auc Cocierari Doctorum porelt.
Sequitur eriam ex eadem lese probabititatum, eos qui ex
vna scientia mediae reoula, lemora quacunque fracia eAi-
caei, aue dininx omnixorencix efficacia, providenciam,

## Folio 404 — 1672256038:0484
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000484.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
404
DTSD. II. SECT. VI.
praedestinationem aerernam constimune, non abesse ab
errore Pelagianorum ant Semipelagianorum, quia sic
censent omnes fere D. Thomae, e D. Augultini discipuli.
Aequi ista Peater gravem noxam Famae rirorum inteserri
ma Aidei, summae erudicionis ac lanctitatis, innumera
Pariunc mala, quorum tidem facir hoc rnum quod artigi.
mus, aliis praetermistis: de quibus Fuse sectione quarta.
Duid ad iltud argumentum responderint, auc respon-
Curi sinc aduerlarii ex luis principiis, neleio; id rnum scio
ex nostris Facillime Polui. Vel enim argumencum illud
extrancis ab reraque Schola, vel luis authoribus cuidens
est quoad illarionem, e rem illatam; vel incertum quoad
veramque partem; vel cuidenter probabile quoad illatio-
nem, probabile cancum quoad rem illatam: prima acce-
erione ad rem non pertinet, quia si cuidens sit quoad
verumque, exie fines probabilitaris, ex cuchitur ad ordi-
nem superiorem scientiarum. Secundo etiam sensu, nihil
ad concrouertiam Facie, quia est Cuspensus omnino animus;
quoad assensum illationis, de rei illatae.
Vrset ergo tancum arsumentum, li certid acceptione
interprecemur, aeque hoc sen su dicimus; veriusque partis
illationis astensum de probabilitace, certum esse e necesla-
rium, de rerero illaca, seu de errore Caluinistarum Tho-
miltis, rel Pelagianorum Parribus Societaris obiecto, nuI-
lum esse polle, et si poller, nuillum adhiberi debere, nec li-
cere. Nam S verinque paris auc parum inaequalis sine
probabilicaris, supensam distinene mentem, sicut duo
Pondera aequalia Careram: ec quamuis ad hoc ve se in
unam partem Aectat, non desic Faculcas nacuralis, illici-
tum esse assensum aslerimus. Vel enim omnes ris Ade di-
onos esse, rel inrestabiles aliquor, rel omnes suspectos
habes, si hoc secundum, ee terrium eligas, à Controvertia
recedis, quae cora est de opinionibus verinque pari aue
varumi inaequali probabilitate pugnantibus.
Deinde qua conscientia fidem habebisiis, quos ea in-
dionos cenles: Maxime si asensus rergat in noxam, de
iniuriam illorum, quos pucasinsontes; si hos omnes hde
dionostrabeas, dum se immunes aberrore, et aduerlarios
etrori obnorios proninciane, cum parifere probabilitare
Puonene, quis non rideat sibi fururos itmpedimento, ne
mens in illam partem inclinct, sed hXLCAE ancCPS e
Cuspenla. Acque illo Pyronismi genere, nullus lapiente

## Folio 405 — 1672256038:0485
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000485.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
IV. CL A55. AL RO, DL MENTED. FHOME.
405
dignior, ee conveniencior eltltatus, quia in hac ancipiti
disceptatione, prudentia moner cohibeas astensum, ne de-
cipiare, aut charirarem laedas. Pores enim Calua COn-
Scientia omnes absoluere, nullum, ea illala damnare, ca-
demlege, qua Judex, reum etiam graui suspicione labo-
rantem, non connictum, eximere a culpa, e paena po-
rest, non multare.
Hlinc agnoscat prudens Lector, quantum intersit aduer-
Cariorum inter ee nostram sencenciam. IIla omnibusno-
xia est, etiam luis authoribus, qui videntur sibi Fodisse Fo-
ucam, de laqueos paralle, in quos le inducane: altera om-
nibus Favet, etiam aduerlariis. Ne isitur inter monctia,
Cuomalo in alienum bonum nara reponatur, led eo. Forto
senlu, quod res optimx de insoliex, monstri nomine insi-
omiuncur: neque enim quidquam praestantius, ee minus
hodiersicatum Fructu, quem ex nostra sentencia decerpi-
mus, reCharicari simillima, acque illi germana, quia re-
rissima, nullinoceat, omnibus benetaciat, ne iis quidem
exceptis, qui in se monstri intamiam ec inuidiam deriuant.
ARTLCVEVS VEETMNS.
Expenditur Theolocorum restimonium es antiqui
recentioribus conferuntur.
A MYZS Hacuur hactenus ruius D. ThOmX
mentem inpantuisse, superiori camen sectione cum
55. Parrum secentam expendebamus, hic locus pene
exllaustus, ee fere Mil praecermissum est, ad demonstran-
dam aiscordiam omnium quorquor fuere Fheologorum,
ante peshum quodlciam Medinam. Duod ex loco argu.
mentolo, paucis d enidenter eo demnostratum. Proba-
bilicaclum Cecuricas Loca nicitur inenidencia rei, e inde
consccudionorala inuincibili, a qua haber probabilicas
rim exeutandi, auc purgandi a peccaro actum, maceriali-
cer de obiectiue malum, seu lesi repusnantem aut lese pro-
hibicum, ita ve ciusdem sic ambitus et lacicudinis, Cccuri-
eas cum probabilicare, ee veraque cum incuidentia, et
ionorantia Falhcaris rei, speciem veri habentis, se Fultx ra-
tionibus non leuibus e Furilibus; led quae nesorium facet-
sant, quales suppecune infinica, etiam contra mysteria
Adei, multo dirticilioris solurionis, quam quae regent ad-
vellarii, pro libellare contra iura legis: aeque ita proba-
casteala, mectenda est iuxraignorantiam invincibile

## Folio 406 — 1672256038:0486
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000486.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DFSF. II. SECT. VI.
Ilanc retoanciqui Pheologi nullam admitrune, vel cecco
minimam iuris nacuralis, nec D. Thomas cuiuscunque
ruris; quo nos instructos, _ imbueos elle OPOrtCAt, ma-
xime si dissidium sic Theologorum, nec laceat inquiren-
cenr illud ius. Concra reco probabiliste in infinitum la-
xanc huiulmodi ignoranciam cuiulcunque iuris, re pro-
babilicati securae riam lacissimam aperiant: Ergo antiqui
Theologi a recencibus omnino dilcordes lune, nequidem
excepco S. Anchonino; quem Sanchez inter eos reponit;
qui in dubiis cutiorem parrem eligendam docent; ee qui
Secus ageree; contra propria conscientix dictamen pecca-
turum: Frgo nulsum habent ex antiquis, qui sibi Favears
remeriro cnostris in Medinam, re in primum aucho-
rem referatur huius inventi aue oloria aut inuidia.
Ad catalooum recentiorum, qui longo ordine cap. 10
referuneur pro sencentia, quae probabiles opiniones tutas
omnes Facir, mulca responder Vrendrochius, quae nobis
omnia non probantur: quaedam enim licet rera ridentur
asperius dicta, P, MCFCOTUS PAFC. 2. AFC. 26. mulea habet
perinde Forcia, led modestius seripta. Respondet itaque.
qui stanc contra doctores ex anciquis et recentibus, supo
rare à se dissencientes muleis nominibus, maximé numero,
auchorirare, e concordia. Numero quidem: quia quor-
quoc nostrum Medinam ancecellerunt, h Armillam excipias
nobilcum conreniune. Vincune etiam authoritare quia
licet recenciores anriquis uint Forre anreponendi, in iurc
Dolicino incerprecando; qu’od ab arbierio hominum pen-
deac, _ in dieS UECEUE; Si camen discepeario sic de iure
nacurali omnino immucabili e acerno, ad quod CoOntrO.
vecha nostra pertinet; quis neget anriquos Patres e Theo-
10r05 magis audiendos este quasi Magistros Modernis
mulco securiores: Denique R concordia res modica crel.
cunt, discordia magna dilabuntur; hinc eriam porior est
noltra caula: quia rna rox, rius est omnium nostrum
consensus: aduerlariorum vero non unt convenientia
celtimonia; vix duo incer se consentiune. Dispucarionis pri
MXe Sect. 2. ad finem, enumeravimus ex P. HercOrOrque
ad gnindecim dissidences sencencias: de nallus quod sciam
e Socierare praecer Tamburinum, detendir securitatem
probabilicatum, ea laxicare qua explicatur illo opusculo
nulla restrictione adhibita rerum necessicate medii ex prae
cepci, quale apponir Suareso

## Folio 407 — 1672256038:0487
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000487.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
INT. CFASS. LILB. HINLIOVE THEOL. eC. 407
Acque id enincitur hoc argumento, praeter plura qua
Superius lace prolecuri Cumus. Non est dubium quin eu-
rior pro lese ellet semper eligenda pars, si vera ellet len-
centia Vrendrochii, Anourmi, e Comitoli, nullam iuris
naturalis ignorantiam exculare a peccaro quidquid Ec con-
eta legem: consequurio hac cuidens est, nec minus aperra
quam illi adiungo. Fsto ignorantia inviincibilis, si qua de-
tur exculet, cum praetermieritur res ad Calurem ex praece-
Ptonecellaria, demus nouum peccatum impedire, et auer-
cere; nullus tamen dixit, huiusmodi ignorantiam habere
rim, e efficaciam mediorum ad Calurem, quae ex illa reii-
cimus. Guarenili relimus oraeis de lalure periclicari, an
ceponenda unt semper, quae certo, auc probabilius Cune
prxeleripra media Caluris, iis quae commodi, reilicatis, de
rolupraris causa seruneur, et ommino certus es, non eAC
media quae conducant ad Calucem, sed probabiliter can-
cum opinaris, non esse illi obnoxia, nec prohibica necmala.
Tllustri exemplo rem paulo altiorem ex oblcuriorem,
oculis omnium Cubiicio. Tlenricus IV. ad aeternam Gallix,
ee corius orbis Christiani Pelicitarem, haeresim, qua FUCTaF
a puero imburus, ciurasse fertur aroumenco noltro simili
connictus. Consuluerat omnium Ordinum rieos doctimi-
mos, Caluinistas, Cacholicos: et oblernanerat omnes fere
in hocconnenille, Religionem Catholicam cerrum elle, de
efficax ad Calurem consequendam medium, hoc vere differ-
re, quod Cacholici non solum certum, sed rnicum esle PEX
lidium concenderent, ac medium, quo (alus nobis Xeterna
constare possit; Caluinista securam esse, ec efficacem ad
falurem non dubicabant, sed rnicam negabant ese, caci
ad minus probabiliter, quam prohrebantur Relisionem ad
id esse idoneam.
Duidcum acerrimi Fudicii Princeps: Redcundum Sibi
Staruic ad anitam Relisionem: quia cerra ellet ad (alALeNA
via, licet probabili aliquorum indicio, Forre non eNec (0-
la, qua Calurem conlegueremur. Ouare constiruit ex resulâ
Ausustini cercam Relisionem omnium consentu, esta
probabilicer non solam amplectendam elle, relictâ incertâs
quia si abducaris a prima idonea ad lalurem, de Forteetiam
necellaria (.Eica loqui liceat in gratiam HIaereticorum d
Aduerlariorum) nulta, ne dicam probabilitas, sed negus
ionorantia innincibilis, hunc errorem excusabie, auc esti-
cactam, e rim medii omnino certi, di probabilius ruict
C iiis

## Folio 408 — 1672256038:0488
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000488.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
40
DISP. II. SECT. VI.
ad Calurem supplebic. Cum eadem, quae sloriolistimum
principem ad eiurandam herelim impulerune, argumenra
nos cosant ad opinionem prolese omnino certa ad Calu.
cem, cum probabilicare, an Pola sit cura, quamuis Cola cer-
EOSIE efCaX, rererà tion aulim exculare, qui consilium
Reois prudentissimum, e exemplum lequi abnueric.
Flinc refellitur quod rlcimo cavire respoder idem Auctor,
ad exempla de Medico, Judice, ministro Sacramentorum,
nempe, his omnibus sequenda esse parrem, ad tinem quem
ABI DEODONANE CCFEO CAICACCII, _E FUEAI Ex PERCCPEOEC
elelia vel Principum, non ex officio Medici, dec. Id est pec-
caturos quidem  sccusagant, e relictocerto remedio, e
ruco, probabile eancum astumane, non quia res mala lIr, e
Ca de causa prohibica, sed mala tancum sic ex prohibitione.
Contra hanc Colurionem sc insto: Minister Cacramen-
eorum (eadem est de Mledico et de Iudice ratio) ira deber
consulere Caluri verbi gratiâ pueri, re E sciac remedium
certum rnum, alia plura probabilia, non possir relicto
cerro, vilum probabilium vlurpare: EF AI (CCUS aZAC, pec.
car granissime, etiam. quodcumque praeceptum absit.
Immoipla Eccletia peccarer, E hocilli liberum relinque.
Tet: quia ionorantia quaecumque, etiam invincibilis, aut
probabilicas, non supplec effectum medii certi, neque dat
illius efficaciam probabili, nisid habear ex institurione di
uina. Ergo peceat contra ofticium ministri, non contra
praeceprum Ecclelix: et( Eccleha eius arbierio relingueret,
vel crederer aliud remedium cerrum, quod Fallum Cuppo-
nimus (quandoguidem ista duo remedia, aut Cacramien-
ea ita diltinonimus, re vrum sc certum aliud probabile)
vel sibi persuaderet Fcclesa, se posse probabili remedio dare
efficaciam certi, etiam si non habeat ab insticurione divina,
quod est plane erroneum, Erso siminister relinquat cercu
Cacramentum, de assumar probabile, aget contra ofticium:
necilla electio eric mala, quia prohibita; sed prohibetur ab
Eeclesia, quia mala, et contra insticurione Christi, quae nullo
modo paritur, relicto Cacramento certo, probabile rsurparis
P AR AOR A PHI YS PR PMVS.
Refellitur responsio oltima Caramnelis ad quartum
areumeneum.
ON est passus Cdcamiel vicimam sui Apologematis
aeC teliquis: ec ACUT EOLO OperCPA.

## Folio 409 — 1672256038:0489
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000489.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
rum lincele Csll,  Lophilinaris lulie, non argumentis pu-
rnauir, palsim exera controverliam excurric, concella accu-
race probat, nesara rix acringit, insolica protere, quae ma-
enam excitane expectationem, sed ipsa interpretatione
cuilescune: haec omnia in re licreraria, non morum ricia
(ablic enim remores carpam hominis inceserrimi, de hu-
manissimi, cuius ritam iurarem lonse doctrina Caniorem,
quod contra aliis accidir, qui secus ex peius riuunt, quam
alios doceant) noluie abesse à Aine operis, sed in maius
auxit, reheri soler: quod enim Alopus delinsua acuril-
sime diric, ex homine optimam ec pessimam rerum elle,
rerius in tinem cuiusque rei convenit.
FTac responsione ad quarrum arsumencum, id est cotius
Apologematis parre rlcima, probandam suscepie rem disti-
cillimam, CalCo inculari iuniores, pra anriquis conscientias
laxasse: at ille magna alseueratione pronunciar recenciores
conscientias costrinxisse, ex Echicam Ceueriorem reddidise;
e lubinde aliquam incer illos inie compararionem ica di-
minutam ee mancam, rehocrnum cantum enincac, in re-
centiorum nonnullos verbum Christi cadere, colantes cu-
licem. Camelum glutientes. Dicam quod mihi a risinci aue
rlera annis contioir. Cuiusdam Famousni Calniltae, cuius
nominiparco, celebricas ee mulciplex editio lucubratio-
num, diu reluctancem impulie, re aliquid ex illo legerem, ne
inihi Colo nomine, aut ruloi rumore nocus eller. Primum
incidi in Tractarus duos, inde ni Fallor erac inirium inden-
eis roluminis, de immuniracibus ruum, alcerum de lesibus,
qui se consequebantur, re ex collatione reriusque, ltacuere
Possem de Auchore, quid mihi senciendum. OCCuFTeTUNE
mulca legenti Cane miranda, led rrum caperenon poce
tam, auchorem his duobus Tractacibus, adeo lui dissimilem
momento cuasisse. Foca de legibus dispuratione, ita beni-
gnioribus reloquuntur, opinionibus indulgebat, re legum
omnicus clederem excidnusuta NNam TOF, a Tanta
exigebat in commune, ad rim lisandi lesibus allerendam,
verix rngualte omnta concenire polsent; quorum ta-
men siminimum deestet, actum dde lege pronunctabat, de
antiquatis atque abrogaris accensebar. Sed de immunita-
cibus ita morolum, ita rigidum, e austerum agcbac inter-
Pretem, ve rix meis oculis credere, adco diverla porvisle ex-
cidererni scriptori, rel adeo rarias pertonas poruisse asu-
Mere, et subinde murare. Onam sidem merencur, qui il  à le
FD.. CL A5S. ARC, L1aL1HL LHFOL. CC. 40

## Folio 410 — 1672256038:0490
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000490.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DESD. II. SECT. VI.
ixsis dissentiune: Vel quam sshabicurus, dum minimam
imminutionem immunitatum damnane peccati mortalis.
e securicatem pollicentur, iis qui legeS FANELM NON CON
culcant Sanctum exac illi immunicatis nomen: legum rix
vlam validam agnoscebat, nisi acceptam a ubdiris, nisi
longo rlu contirmatam, nisi luce meridiana clariorem.
denique quid non requirebar, ne rnquam lex obtineret:
Ouis necet rerissimum esse de huiulmodi scriproribus,
quod ex Fuangelio reculimus: Si huinsmodi Caluictasri-
oidiores relic anriguis Caramvel, parrim concedam,
nempe, cum de immunitatibus, e priuilesiis cractane,
dc qua ad proorium commodum spectent. Ac Si de divina
legisiuribus, de incerprecatione Decalogi Ccribant, à se
ipsis dissentiune, Fucum Faciune, perlonam murane, re qui-
dam pucene locum esse inclamandi cum Propheca, tempus
faciendi Domine, dissepauerunt lesem tuam.
Si consilium Cacamuel iniverat, serio e argumentis,
non verbis retellendi expostulationes D. Fagnani, aduersus
iplum ec recentiores aliquor, decurrenda illi erat tota lex
nacuralis e divina, nullo capire aur apice praecermilso, ac
curare expendendae eranc anriguorum ee modernorum
Theologorum de singulis peaeceptis opiniones; de inter le
conterendae, quid de mandatorum maximo, de diligendo
Deo, quid de culeu divino et Fusa idololarrixe, quid de iura-
menco, de simonia, quid de charitare in proximum, de ele-
molrna, de iure rindicta, demendacio, de calumniis, de
Furro, de resticutione, de inculpata virx et Fama detentione
Sentirene: re ex collatione lericime institura constaret, iure
an iniuria accusasset D. Fagnanus recentiores aliquor le
sem corrupisse, licentiis et viciis laxasse habenas. Ouid
vero Caramvel. Prarermissa omnino lese naturali ec divi-
na, minuta quaedam prolequitur constituta politino iure,
quod ad arbierium in dies abrogatur, ec nunquam in co-
dem lacu permanet: retimendum sic, ne in illam compa-
rationem cadac aliud Christi verbum, in eos qui decimant
mentham, (5 rutam C quodlibet olus, praecermissis iudicio
ee charitare Dei, cu haec oporteret facere; 55) illa non omittere.
Praecer hoc ririum, aliud isti comparationi subest nihilo
prioreminus. Ve probe insticueretur, educendi erane lon-
00 ordine anciqui per sinsulas aetates, e conterendi cum
sis, qui a centum, aut ab octoginta annis serip (erunE de
horibus, re palam heret, reus ne cMec alienins culpae et PC

## Folio 411 — 1672256038:0491
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000491.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
MX, qui Cum D. FagnanO exClaMaTEE, O rempora l O moresi
Sed quid ille: Laudaco obiter tantum de Pemel D. Thoma,
mon de moribus, led de more Dinos referendi in AIbum
Sanctorum, nullum pexrer Gerlonem citar, qui non feri-
Pleric nostro auc superiori Caeculo. Ouid enim ad ilta GOr-
donius, qui nuper desit riuere: Ouid Cano Tuperttes rlei.
mi Eaeculi anno sexagesimo: Ouid Ferusiunior Cario, cen-
Turam Romanam pastus, cum luo Apologista; Hichacla
Medina: Ouid Marrinus Cromerus illis (uDpar: Ouid Cor
Suba DC Cajetano aliis paulo anriquiore, dicam veristime,
quod de Origene circumtertur: rbi bene se D. Thoma
adhaelic, nemo rnquam nrelius ac lanctius: rbi permisie le
suo sensui; interdum lapsus est. Sed mirum est Caramue-
lemtacere, quidquid nedum vie; sed eriam rigide, dc turo
Scripse Cajetanus, ee ruum arripere quod illi liberius exci-
dic de lesibus humanis. Non incommodum hic eset D.
Margarita relponsum ad indicetm hominis in crucem aci
culcum sibi improperantem. Vnde seis inquie, hanc notam
Christo inustam: ex tuorum libris, inquir, iudex, at quae caecitas rilicule
inquie, Virgo; cum idem libriChristi diminitatem C5 mortem
pradicent fidem abrocare divinitatem restantibus, C5 habere
crucis ienominiam referentibus. Tea de Caiecano: cur vbique
severe de moribus Pancienrem reiicis, et lemel, aut iterum
lariocem colis.
Pexcer hac duo non bonx Adei aroumenta, add0 cer-
cium, immerito acculari D. Fagnanum, quas omnes pas-
sim recentiores traducat, tanquam Rchicae ChriltianE COr-
TuPEOTeS. AbIIE a viro prudentistimo adeo sinistrum iudi-
cium, seit plures e modernis, quibus ne minima quidem
labes insit, aut laxitas nimia possierequam obiici, quales
etiam e Societare aliqui, de omnes fere veriusque Turilcon-
sulri. Adde male Suffragiorum hâc de re numerum iniri;
quaeltio enim ad omnes ne dum Theolooix, aut iurium-
consultos perrinet; led ad eos eriam qui Christiano nor i-
necensentur; e per se poltunt Capere ac proprio iudicio
reoi. Sed hi omnes restari sune le alienissimos esle ab hu.
iusmodi laritate probabilieacm. TNeF quOS eminet eSO-
cietare Paulus Comitolus; qui suo ex aliorum nomine PEX
Pacione ad Lectorem ait, in deligenda opinione, eam quae
IV. CLASB. ARO. ANTTOVE THEOL. XC, 4IY
cum contere arrumentorum. cum lestiam authoritate, anti-
itare, C multituane cninatet, pcuri Camus: hanc enime
dumtaxas tutam, ab omnique metu culpa exploratam esse pre

## Folio 412 — 1672256038:0492
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000492.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
D15L. el. SECT. VI
tanmas in D. Thoma destisiis semper insticimus dec. Quiet
cor Epilcopos referant, qui huiulmodi probabilicatem luis
centuris contixerune: Nec dubium est, si hâc dere Conci-
lium Oecumenicum haberetur, non minus lanciendis mo-
cum regulis cerrioribus, quam olim Fidei dogmacibus ad
verlus Hlarericos contirmandi, guin Custragiis Paltorum
dAINATETUL, aUF adt MIMIIS IMETA CCETAS MetaS, 2deo Y25a
Probabilicas cohiberetur.
Sed praetermissis, quibus haec collatio scarer, aliis ririis.
quartum e vlcimum acringam. Vellem certo lcire, an pro-
Babilitatem a Caramuele explicatam, ac detenlam probent
hi omnes recentiores, quos tacitorbique nomine, conten-
dic aniciguorum seueritarem superare, e laxitatem corre-
xisse; AEque re singulos paucis decurram, qui non solum
Dlura benehcia illicire cum Corduba docent, led etiam con-
era ip lum invalide recipi, nec poste curo seruari: qui contra
Angelum e Certonem, non solum consuecudinem negli-
Sendi ofticium diminum, Ced rno etiam die precermistum si-
ne causa, damnant peccati mortalis: qui idem pensum ho-
rarium imponune Subdiaconis e Monialibus: qui oua pro-
hibent Quadraselma tempore, quo antiqui carnis rlum
indulgebane: qui indictam jejunii lesem, consuecudine
nondum Ermatam, olim sine culpâ, hodie negant ladi pol
Sc: qui Leandrum carpune ad collacionem indulsentem
octorncias (quam Cuo Caculo D. Anconinus damnabat pec-
Cacimorcalis) acque re paucis omnia complectar, qui con-
era Bernardum (male à Caramuele explicarum) censene
leceshumanas, non solum poenam, sed eriam culpam in-
Ferre, prore subjectâ leuem, aut srauem (quod acrius ex-
Dendic Caramuel, quam exigat nostra disputatio.)
Trerum quaero, an qui his de rebus paulo rigidius quam
antiqui opinantur, adhaereane. Caramueli, quamlibet opi
nionem probabilem de Fide e moribus, sutticere ad Palure.
_ curam cse altorenti, ee hanc securirarem conciliari ab vno
Auchore, caereris reclamantibus: Si hanc primam omnium
oxinionem laxistimam, quae sic omnium laxitatum origo
ejurene, illorum consilium laudamus, e nisi à le ipsis dis-
sentiane, non dubiramus, quin mulco srauius ferant laxio-
res Theologorum modernorum opiniones, de Pracepto
Charicaris fere abrogaro, e alia sexcenca his similia acrius
insectentur, quam octorncias cibi ad collationem die je-
hunii permissas, quam excularum per horam diebus teltis

## Folio 413 — 1672256038:0493
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000493.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
COHCEVSTOOPERISI
Servile, quam rnius oui Corbilis hauctum condonatum Pet
Ouadraselmam. Si rero probabilitacum resulam, auc P0-
eius licentiam, incer dinina huius saeculi inventa, e Cumma
Ecclelia hodierna benehcia concessa, e anriquae negata
enumerene; nis reline a se ipsis dissentire, e ab omnibus era-
duci, tanquam deliri pene ee ridiculi, ad minus debent in
Speciem exculare, et lubinde curas agnoscere senrentias an-
riquorum laxiores, quas ridebantur damnasse et correxisses
quia non deest illis quod ad probabilitarem requirune,
nempe racio aliqua orauis, et Doctorum auchoritas.
Duare ridetur ad finem huius dispucationis Caramuel
remigesirtiitari; qui terga obuerrune, rultu auerlo, ad ca,
qua relis de remis loca pecunt. Ouidni dicam eadem arre
naurica praecepta Fcclehaltica de jejunio, de lacro audien-
do, de abstinendo ab ouis ecc. expendi à C aramuele d in (pC.
ciem detendi, recuertar; quia laris indicar, quas improbat
opiniones, sion carere probabilicare a ratione e ab authori-
catc: quare ad aurem dicie, Ego antiguis assencior, quia non
desticuuntur lua probabilitare, quae ad securicarem Custiciat.
Id habet ad minus incommodi, re quod de mendacio dici-
cur, suspectos habeamus Probabililtas, eriam dum rera di-
cunc; e puremus ludere, dum serio agunt. Micridarem Fe-
runc ita allucuisse renenis, astumpris Cubinde quae Paraue-
iac remediis, re cum captiuitatem ex Romanorum poren-
tiam fuga non posset, rellet laltem morre cuadere, renenu
Frustra tentasse, quia lonsa altuerudine innoxium fecerat,
_ ad optatam morrem inurile.. Idem Cacamneli aliilque
Probabilistis continsit, rbi se istis laxicatibus permilerune,
ab huiulmodilaqueis, eriam si reline, nequeant se expedi-
Fe, nec Adem inveniane, dum Forre illas ex animo damnane.
PA R A OR A PHYS V L ZTMYS.
Fotins Operis conclusio.
TEFZCLLEIMAM de incricatissimam controversiam tan-
dem absoluimus, Coluris e extraustis omnibus, qua
Feecundissimi ingenii Auchor prope intinica conseltic, ce
xenda sux Gencalosix probabilicatum, cuius seriem ab or.
be condito; ad noltra rique rempora dedurit, improbo
prorlus labore, e exiru non adinodum Felici. Quid enim
aliud expectare possis de opere adeo praepoltero, quo ren
a guatuor diebus nacam probasi oporcuirmundo fuisse co-

## Folio 414 — 1672256038:0494
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000494.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DFSP. TI. SECT. VY
e quanta lecesle lnceomminilci ad comparandam anci
quistimae nobilicatis opinionem, invento nouo, cuius pri
inum Auchorem superior aeras culit: Seneca Nomenclato
ribus Cui saeculi paruni Felicis et renacis memoria, illius loco
audaciam dabat, que ad arbicrium, mulla sincerirate a Ade,
oblici rera nomina, Cufficere nihil dubicabane (quae priium
in buccam renissent. Si qui noni hommines, et a se ipsisnari
aliquo Fortuna ludibrio, ad opulentiam e primas regni se
des, aucupaca malis arribus principis sraria prouchantur:
non delunt scripeores, qui à Pharamundo, aut multo
aleius ab antiguis Floroibus illorum originem ee nobilica
cem repetant: quid E dixero rix meliori consilio lulceptam
aue maiori fide, rel ralidioribus aroumentis contirmatamr
hanc probabilicatum genealogiam:
Echaec praecer aroumenci dignicarem, de amplicudinem
maximam, cau la fuir prolixioris huius dissercationis, qua
telpondendum fuir Ruchori; qui infinica congesti; omnia
decurrie, omnia delibanie, pauca ac propemodum nulla serio
de accurare eractauir. Si hanc methodum imitatus, plurimis
delibatis, nihil defininistem; quid ex nostra concertarione
reporcares crudice Lector emolumentis
Acque hinc primum exculanda prolixitas, ec danda re-
nia, quia rix licuie brenius, exacte respondere tor ec tantis
qua obiiciuntur, de reram secura probabilitatis, ec legirimse
Pro lalure Genealosiam per omnes Mundi aetares deductâ.
omnium generum arsumentis, omnium Scriptorum te
Stimoniis contirmatam prolequi, et ad calcem perducere,
qualem exhibet nostra dispucario.
Postet Forre rideri superRuum rnirei, ac disticultari enu-
cleanda camdiu fuisse immoratum: quia. si religuis qua ex
Theolooid exuberant quaestionibus, cantum otii de téporis
in Ccribendo, ee legendo impendatur, nullus Forerlibrorum
finis, aur Fructus. Ica est: Siminurioribus, re plerique Facti
ranc, ac singularibus, quae rix quidquam cum aliis comune
habene, ee maioris subrilitatis (unt quam reilitatis rebusim-
plicaremur, rno licisandi, nullo Panctius rivendi studio: at
quam mihi dabis ex torius Philolophixe ac Theolorix penui
deprompram dispucarionem, nostex parem disficultare et
amplicudine; quae licet rnius qualtionis nomen habeat, reli-
quaru lic oriso de Cumma; ex qua reluri cregulâ, omnes de
rimandX sint, _ ad istam reuocandae Nulta elt, ad quam nd
ruam, ejusdem cum caelo originis de perennitatis: Ouo

## Folio 415 — 1672256038:0495
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000495.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
percincal ovadicacan eeccs. unc nobis indasandu
fuerunt occultissima e prima Cynderelcos, leoum, conlcien
cix e prudentia principia: hinc explicanda, e consticuenda
omnia riea Chriltiana de humana officia, quae vna nITUEuE,
curioris pro lere, ee protine consequendo opinionis ele
ctione: hinc torius Scripcura, Traditionis, et Patrum, ac
Thechoso, non. cam verbahuda, qua canitlis parent,
quam loca aronmencola, operolius fuerunt dilcurienda, re
omne eAurium aduerlariis praecluderetur.
Plaecer methodum in his omnibus arsumeneis per (uas
clasles ordinandis singularem, praeter reru copiam de rber-
catem; ex his disterrationibus, alium colligere licee Fructum
non paenicendum; nempe plurium cractationum perician
de ignorantia quae doctistimos quolque exercet, derelolu-
tion: Fidei, de controuersis cum FIxreticis, de Caluinilta-
rum priuaco spiritu, _c alia id genus non pauca; ne quis ex-
Poltulet le camdiu rna quaestione singulari se implicatum,
neque Forre hactenus expedicum.
Deprimoiam Pacis dictum est, rnicam esse quaeltionem
genere, led mulciplicem parribus, quam si capias et definias
Paucistime re fusient. Ec quamuisrnica esse daremus, neque
canca amplicudinis; sicur pro lesc per eoram ritam decerca
re oloriosissimum repuro, ita nullum Paenitere OPOTTCETE-
cloris impensi, lucubrationum Lectioni, quibus detenditur.
Vnum Cuperest insinuatum, cui respondeam, meo ec P. MICI-
eorinomine, cui objectum à multis, non Rerisse promit-
Sis, nec allerra respondere titulo operis, sed in eodem luro
cum aduerlariis harere, parum auc nihil difterre ab illorum
licentia, denigue diltare verbis, Cenlii couenire. Multos (pars
ab amulishuiumodi rumores, ad optimilibrilectione de-
cerruerunt: Ced Bona verba. Biusmente eD. Faenani senten
cia pro virili explicui e propugnaui: ec ne quis de mea dubi-
ret, aut implex a causetur duobus pronuntiaris clarissime ex
Plano ee complector, quibus contirmandis insudanimus.
Primuin, prolese seandum certissime, cum praelcribiene
cellaria ad lalurem; et ad quemcumque fnem ex instiruto,
auc officio consequendum, efficaciâ medii adhibenda; quia
nulla probabilicas, quanta quanta sit, nullaionorantia in-
nincibilis, relarcire porest damnum quod cibi iph infers, du
a legc recedis praescribente media ad finem ex ofticie prose-
quendu necellaria. Iloc infinitis aroumeris demostratu cAt.
Au oatu addo, non cade alleueratione, nec paris
C. O. N CL YSIO O PER LS.

## Folio 416 — 1672256038:0496
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000496.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Ait
DTSF. II. SECF. VI
certicudinis gradu, aliis se quendum, mihi camen certissimu.
Prolegestandum, etiam cum Peaeseribit media ex PFXCePIO
necellaria ad Calurem; quae si precermieraneur, absit re inme
recipiam apud Deum exculatuiri, eos qui sequetur opinio-
nione pro libertare cuiuscunque probabilitaris, quamdiu su-
Pereric rere prohabilis pro lege opinio: Nam quamlibet ad.
vexlarioru arsumeris elevetur, timeo ne apud Deuita inua-
Lelcar, re Deiiudicio causa cadane qui in illa, lite mouerunt.
Sed dices, nos resmorales reuocare ad regulas exactiores
cum camen pinguistinerua lincrractandx: ec hoc ex D. An
conino reterebat P. Ferrerius; de ne incactu praecermitra, dis-
pucationem claudam illius argumeti Colutione. FatCOLCer-
eissima inxa legis no esse mecienda subcilicaribus Mecaphy.
sicis, auc demonstrarionibus Machemaricis. Sed mirum est
in alienu omnino a rero sensum hanc reoulam decorque
ri. Duod enim a Capientibus sancicum eAt, ad rim ec autho-
ricacem lesum cucandam, in illarum perniciem convertum
elt.. Certissimum enim est, omnes rescindi d abrogari; (I
vis ligandi illis constare nequeac, nisi comperta siE, de cui-
dentior luce meridiana, et s Subsie minima dubicatio, standu
Prolibertate, quia jus postider immuniratis a lesc. Cur ne-
8asminus esse legis qua liberratis jus, resi minima proba-
bilicas illi Fauear, lex causa cadat: Nulli vero deeric rnquam
huiusmodi probabilicas, nisi stolidis, quibus Patis non suppe
cet ingenii, re srave de legis sen lu dubium moueant. Scd si
Per le Capere; aut pocius dubitare nequeane, in subsidiii ex-
curiedo leris juso, Masistros prurientes auribus aduocabue.
HIoc rnum a Caramuele relim mihi, aut porius legi, de Deo
concedi, cuius caulam tactenus pro ririli ruratus sum; ne
quastioni qua ad Palure spectane, cractandaru pinguiMi
Merua, e ex regulis moraliter cerris, de probabilibusratione
libertati vindicet, quasi Deo e legi semper aduerlamm. De.
mushras disputariones morales, nec ad rerum Mathemati-
carum cuidentiam exisendas, nec ad Metaphylicae Cubtiliu
eates cuchendas elle: sed iniguum plane fuerit, ac periculo-
sum, probabilicarem Phrlicam, ac moralem rbique admo-
vere, quali machinam lesibus divinis labetactandis, et li
beccatis juribus mumiendis COMPataTAM.
EL 1e

## Folio 417 — 1672256038:0497
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000497.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
PECTORC
tinem huius secundae disputacionis.
e exordium nouiverrentis anni (quem
cibi Felicem precor Christiane Lector)
laten meimicari oporret, de csupe-
unum) LuS duorum, cocidem ex sIS qua
lupertune asehcta eui re movere Onamnis praece-
rici cemporisraramagis ee trma quam Fucuri CIera-
tio; cerrius camen hine rideor polse in anrecessum
dare terriam dispucarionem aduertus Amadaeum, ci-
culolibripromillam, Ced exhibere non licuie, quod
Pralum lonze lic cardius calamo: nec dilatione lon-
viori eorum quxe jam edica Cune, de pollune instum
volumen conticere, palui Cumus re diucius Farisaci.
Cenlebar Socrares lemoris rebus lupra nos poluis,
vii Echicae homini Audendum. Lacor nottrum
opus non omnino abelle ab huius lapiencillimi phi-
Lolophi peaeseripro. de nunc dispucariones morales,
Pea dosmaricis magis feruere, et praecipuam; (in
Tolam ese omnium curam. Aequehine placuie no-
Aras in lonriorem, de operoliorem, quam medi-
camur Theologiam inchoare prolutiones. Eccum
de remorali riiverlim duabusprimis Dispuracioni-
bus, quam porui accurare, disseruerim, constitura
de opinionum ex lege delectus regula; superest ve
cerria dispurarione. quam primum danda, noctram
regulam in singulas rerum moralium quaeltiones

## Folio 418 — 1672256038:0498
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000498.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
418
MONTTVM
indueamus. Onod h a nobis exacte praesticum fies
ric, ve pro ririli conabimur, habebis (erudire Lc-
etor) non cam dispurarionem, quam Cummam Tho:
milticam, ec Angelicam, omnium quos vocane
conscientia caluum: hanc vero parcem, sequetur
alcera Dogmarica, de libereare humana, de sciencia
diuina; aduersus cundum Theophilum, d alios
melioris nota, a maioris auchoritacisrecenciores.
Ilas prolusiones, si gratas a veilescibifuisse sen-
Sero, odiunsam quam a muleis annis molior, rorius
Theologiae, Scholasticae, controuerlae, d ertiica A-
nalisim, ipfomet D. Thoma lui incerprece, et deten-
Tore deductam, ex hoc vno monosyllabo Dei no-
minc EI, perperuo conclusionum nexu contexram.
Elis de posterioribus, breui in antecessum dictis,
rnum auc alterum ex luperioribus accingam, ex aE
umenco Caramuelis, a dispenlarionibus Poncificiis
octo exemplis munico, excidie aliud cogiranei, aue
dispuracionis estu abrepco, rnum Paris disficile, de
incricarum, nunc accurarius cractandum, ee omnino
enodandum, de rieu iniciandi sacerdores, aliolque
altarisministros, apud Ciracos, _ Larinos diverse,
apud illos sola manuum imposirione peragendo,
apud nos adiundtam habence cradicionem marerie.
qua perasitur ministerium.
Flinc concendebar Cacamuel, ex probabiliori,
de rutiori sencentia, policum ricum in cradicione dt
contactumarerie, precermieri a Greeis lolamanuum
impolicione concenris, qua ex minus probabili opi-
nione, Romana Lcclelia GreCE PeelyteroS, demi
nistros valide habec iniciacos. Ergo. inquie, Cara-
inuel ex sensu rorins Ecclelie, opinio minus proba
biliscura est, etiam in Sacrameneis administrandis,
ad que ramen si riquam aue rlibi, probabiliora et

## Folio 419 — 1672256038:0499
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000499.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
AD LECTOREM.
ruriora sectanda lune, maxime ex nostra sentencia
quia ricus insticurio perrinet ad necellariam effica-
ciam medii, que nullaignorancia, etiam inuincibili
auc probabilicare suppleri porest.
Illud arsumenrum de riru Grecorum verlae, ve
audio, accuraristime Gravina nolter, de pluribusin-
Frinsie Colurionibus, non vacauie hunc auchorem le-
Seie, quia nec ad manum habeo. Caramueli duo
repono: primum in iplum recorques hoc arsumen-
cum, ee quero lricus Grecorum in ministris conle-
erandis lecus habene, quam fere Chricti instirurio,
an valide pucer sola imposicione manuum, eAe Or-
dinacos? Siidneser, ad quid nos illo argumento re-
xac, quod in illius capur recidie, e illi omnino (uc-
cumbir, aur debet nos eo secum leuare: Si alleraE
ricum Grecorum, a vera Chricti insticurione disen-
ciencem, validum esse, d efficacem vi Cuc Froba-
bilicatis, ad Fcclehie Craeca ministros consecrandos,
ipleriderir in que le abrupca precipirem der, Acon-
cedar ministros rice iniciari, non ex Christi institu-
cione, que hic omnino alia est, (ed ex mera proba-
bilicace, Ceu vripledicie, vericate Formali, cuinulla
obiectiua respondear, seu nulla Christi insticurio,
quae ferar Cola manuum impolirione, rire imiciari
Eccleliae ministros.
Sed neridear cum Caramuele in eodem luco haeli-
care, de iildem opprimi ditticulraribus; altera me
ab illis expediam responsione, in hoc polira, HOn
rnam esse omnium Sacrameneorum insicurionemm
necparem maceria, auc formae designarionem, qui
buldam à Christo quoad genus canrum, aliis quoad
speciem, eriam praeleripeam Fuille. SaCrREHEU
Ordinis de quo agimus, ad primam clallem perri-
nece sacramentorum, quibus rage, et quali gene

## Folio 420 — 1672256038:0500
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000500.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
MIONITYM
re cenus, consticura sic in materiam manuum im
policio. cum liberiore mareriae ministerii conractu.
aur eradicione: quia primirirus Scripeura, Concilia,
de Parres meminerune, e nalcenre F. celesra cum
Fuanselium nondum Ceripcum eradi poller, sino libri
conractu plures ad Diaconacum evecti Tunt.
Eroo inquies, cradicio e contactus mareria acci-
denearia elt conlecrarioni ministrorum, Contra C On
cilii Florentini definicionem, qua maxime vrgee
marerix craditionem. Ac S illa Centencia obrinear,
nullos Eccleha Craeca legicimos Epi(copos; Sacer-
dores habee, aur hiabuic onquam: quia omnes sola
impolitione manuum ordinauie, quae csenrialis, vel
adaequata non scrario consecrarionis, vel si ve hac
ablurda fugias, velis accidentariam esse consecra-
rioni eradicionem maceria, aperre Concilium Flo.
rentinum danas.
Sed Facile ab his nodis nos extoluimus obserna-
tione superiori, nempe imposirionem manuum in-
Ricucam a Christo, quasi communem, de genericam
huius sacramentirationem, e coloco esse, quo ad
marimonium reponitur significario sensibilis incer-
nae voluntaris, quocunque ligno, seu verbis, seu
nueu Facienda; quae prorarione contrahentium va-
riari porest, non accidencario, sed quali materia-
licer diversa, hoc sentu, cum ad macrimonium va-
lidum, ad absolurionem Sacramentalem legirimam,
necesse sic exprimi consencum muruum coniugum.
de voluncarem Sacerdoris peccara remirrentis; sI
coninres sele muruo eradane, nuribus, aue verbis,
hoc verinde est, quodcunque sionum adhibeatuI,
ellenciale fucurum Sacramenco. Ladem ratione, II
velis absolurionem sacramenealem pertici hoc uno
verbo absolvore, aur h velis adiunsere ad incaorum
92

## Folio 421 — 1672256038:0501
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000501.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
AD LEC FOREM.
Fentum, a peccaris, vel a ruispeccaris, eadem est esen-
eia, d racio Formalis ablolurionis, macerialicer ve
dici Colec. IMLUEaTa.
Idem alsero de ordinacione ministrorum, impoli.
rionem manuum omnino ad Saceamenci essenciam
requiri, ex Scripeura, de Conciliis, accedere eradi-
rionem mareria, administerium Ordinis collaci ido-
nex: licur significarioni consenlus ad marrimonium
verborum, auc nuruum delectum; licut ablolurio-
ni sacramentali verbum absoluo ce, pleno lensu, aue
a peccatis, vel rais peccaris, E verbum absoluo, Fuerie
Suspen(o sen (u prolarum. Ica imposicionem manuums
administrorum consecrarionem, ralidam cAicie ex
Christi preleripro, quae cumque, uni cidemque apud
omnes ricui impolicionismanuum, desionario addo-
tur tradicionis macerix; ex alignam inducer rarie-
carem consecrarionis ministeorum, non minusillae-
Pa insticurione Christi, quam cum ad marrimonium.
nucus, aue verba adhibentur consentui coningum
tignificando, vel absolurio sacerdoris pluribus
auc paucioribus verbis, ad peccarorum remissionem
efferendam pechcieur.
Fc cum iea res se habear, nulla probabilicacum
opiculatione, quam incempestine aduocar Caramuel,
sua constabie Graecis Sacerdoribus, ee ministris
consecrario ralida, luaque ris definicioni Floren-
cirix Sgnodi. Nam Eccletra Graeca iniciandis suis
miniltris, impolicionem manuum adhiber, adiuncta
etiam alicuius mareriae cradicione: Fcclelia vero
Romana, re plenior, cumularior, ac cerrior (C
consecrario, impolicioni manuum cerram addie
mareriam: vnde concludo, veramque Eccleliam
eundem Formalicer, e diversum macerialicer, ritum
vurpare, nec magis differre illarum ordinationes,
.
AL4

## Folio 422 — 1672256038:0502
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000502.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
4.22
MIONTTVM
quammacrimonium nucibus, auc rerbis inieum, qua
remittionem peccacorum, hocrno verbo absoluo te
vel absoluo rea peccatis, vel absoluo te a tuis peccatis
collaram: quare licer accidencarium sic discrimen.
id camen quod adhibetur, ad Sa cramenei ellenciam
perriner, quali generis specitica quaedam designario
Acqueica nos Facile exsoluimus a cricis, quibus
nos Caramvel. veluci quibuldam nodis aeneis.
implicieos purabat. Ouid enim superest difficulca-
eis de ordinarione Sacerdorum, quam non rescin-
dane accommodata, e luculenta aliorum Sacra-
mencorum exempla:
Sed mulro granior ex alio capire nobis impen.
der, quam dissimulare non sinic hic locus, quam
nis forre non ica sr expedica Colurio. Pluribus
Christianae Dacis, de chariraris Audiols, ve
seor ne oftendiculo sic, quod ad limen prima
Dilpucarionis occurrie, de Ceripris à Theophilo in
nos, e in locierarem libris, e de Suare, cum
aliis eiuldem insticuri Theolosis collaro, iudi
cium, auc durius in iplum Theophilum disputario.
miinlpersum aliquod verbum: Faceor homini ad in-
genuiracem, de ad quandam rusticam simplicirarem,
Audio e nacura compararo, qui res qualque luo
nomine, quiticum, ficum appellare toler (qualem
meclleaznolco, idque vbique prae me Fero) in
commodum esse, ex periculotum, consredi cum
aduerlario luculento, et rixolo; ec vix heri polle,
quim illa lucta aliquid riciorum ei affricet, quibus
alter Cordelcir.
Theophilum vero Rarnaudum nostro laeculo mul-
ea sibi tere in omnes, de maxime in Dominicanos
permilisse, praeces honectum de verum, de Facta,
acque infecta, ac porrentola in illos conieciste, cet-

## Folio 423 — 1672256038:0503
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000503.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
AD LECTOREM.
eius est, ex verius quam vellem, de quam re plurt
Bus sic comprobandum. Vix licuie homini impOr-
cuno respondere, quin plura ab invico excorterie;
ne indetentam omnino vericarem, ee innocenciam
noltram abiicere viderer. Hlinc mulearum Falsica-
cum, de calumniarum connicto, non crac vilum
adeoarrox connicium, quod ipse sibinomen asci-
uic, porius quam dederim, Fallcarum culoris, ali-
quando designare. Ouas vero tories exavirauic, quasi
blasphemias in D. Thomam a nostris collacas, su-
praomne, re ipse loquieur, doctum laudes; deten-
dendi rario nihil nobis ridebatur habere mali, de
supra inculpatam encelam, deprompea ab encomiis.
quibus ipse, aliique eiusdem insticuri, Suaresium
Ornanc, Augustino, ac Thomae parem Faciune, aue
FOrce (uperiOreM, VE XQuO anIIOFCEFeME, a nobis
minus eleganter, ex impense laudari Panceum D0-
Etorem; eoque loconon reponi, quo Suarem cnexe-
ranc, re verilque nostrum moderandum insinvarem
ab immodieis laudacionibus nostrorum hominum.
eoque spectabant, quae ex aliis de Suare reculimus,
anobis improbaca.
Nec Fraude quis dicaringesta, quasinihil ad rei
Faciane, sed nobilissimi Pheologitamae decerende,
canrum opporcuna sinc: nam iphulmer loci leries
hanc sinistram a me luspicionem longe amolicur.
Duarebam oprimum illud ceMperateneu, inTeE
excrema nimiae laudarionis, aue iniquae vicuperacio-
niS; qua vero illud rarione innestieare, aue Carue-
re porui cerrius, quam illa apud omnes receptiM.
ma, cum vircucis medium quaerieur, collarione aue
receltu vicii verinque exrremi, quo apperi (olet.
Censebam sine dubio grauissime peccasse illum
Suarelii censorem, nec ommino probabam ab aliis

## Folio 244 — 1672256038:0504
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000504.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
244 MONTEYM ADEECTOREM
congelta lupra modum elogia, qua Lectori subieci
ve mihi assencirerur, mediumque probarce. inter
extremas licer disparisnoxa laudaciones, multoque
iniguiores ricuxerariones, ve illarum Fastidio, vel
odio, acceprius esler medium, quod consticu
tum ibam. Hlaec vera est caula, quae me impulic ad
reterenda in veram que parcem celtimonia: Care-
rum si Fraudi Furura Cnc, quae ex aliis reterimus tan-
cum eriam improbanda, nelcio quistandem Scripto.
rum ab hacnoxa, aut culpa fururus sc immunis,
cum omnes id Frequencent.
Seddifficilior Forre erie exculatio, quae hOc 1O
Arum de Suare iudicium ancecellere de Theophili
libris in nos cerro (cripris; e de aliis, quae crede-
bacur in Cuum insticurum cdidisse: iltud eriam non
sraris insectum cA, Cedad Cusceprum argumentum
maxime pertinebar, nam responturo mihi in nos
edicae disserrationi, referebar plurimum nosse, mo-
remillius auchoris; qui in omnes fere aperre, aue
clam mucato nomine, allumpliller viream censo.
riam, nec luis eriam peperciller, ve ferebat com
munis opinio. AC E ea Falsa Sc, non decrie mihri
exculatio erroris communis, cui eriam luanon dee-
ranc argumenta: sed deceprum me velim, crrari
culpam deprecor, et omnibus argumentis, quibus
opinionem meam, auc communem Calcem in 6al-
lia propuonare pollem, velim praeponderare cadem
opulcula, vlrima edicioni Lusdunensi inserra, ab
iis quibus magis comperra erac mens Theophili, e
qui non Cuillene passi, inter opera illius genuina ex-
care. S aliquid haberene, quod caderenon pollet
in omnes, nulla Cux marris susillarione, auc occulca
reprehentione. quam ommino alienam ab cius
menre, et a meis lexipris credi volo.
N15

## Folio  -  — 1672256038:0505
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000505.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
el
lla
id
b.
1.
1
1D.
AII
ec.
1ai
Olo
Eal.
a0
lem
ee
ex
oller
ei18

## Folio  -  — 1672256038:0506
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000506.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
oer
Leion.
eeee

## Folio  -  — 1672256038:0507
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000507.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
Citor. N

## Folio  -  — 1672256038:0508
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000508.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
e

## Folio  -  — 1672256038:0509
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000509.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
l
itn. Ma

## Folio  -  — 1672256038:0510
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000510.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
ddetrannover
036050015
35
noscre

## Folio  -  — 1672256038:0511
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000511.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
eiton. N

## Folio  -  — 1672256038:0512
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1672256038/jpgs/default/00000512.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
e
ea
e
er
la
a
e
a
2
 
e 
a
un
d
u
 
e
a
 ie
e
ee
as
as
eseu 
e
s
u
t
e
st
 
t
a
e
eo 
en
et
leib
MBI
t