# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/1759050695
# Title: R. P. Vincentii Leotavdi Delphinatis, Societ. Iesv, Magnetologia (shelfmark Leibn. Marg. 174)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=1759050695
# Lines: 19,881 recognised on 436 of 436 pages, mean confidence 0.89
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 1759050695:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 7 lines, status machine
ee
l
ettn.
id)
NIIIIIIIIAIHNIIIIBEMMIIIMIIBIIIIIIIMIIMIHIIMIIII
AMIH. (1MLH IBMIHMI M A LHIHI. BIIMI
Ativn

## Folio  -  — 1759050695:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 6 lines, status machine
larq. 1
Houdcclir fII. Cintr. c. Cuter Freiduugen
cus d.
D.
88 (u. a.
ses

## Folio  -  — 1759050695:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
ugeu
HELM LEIBNIZ BIBI
DERSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK
r: Leiton. Mar9. 17

## Folio  -  — 1759050695:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
s   s su  1l
  e
llI
ETIERTBNNETIILEDEIZ DIBLLOI
ir: Leibn. Mar9.

## Folio  -  — 1759050695:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 11 lines, status machine
LL. P. VINCEMIIL
tL c. 14SV
L, 
Lt
vi
E
C
CUMPEIbUS L AVREN TII A NISSON.
M. DC. ZXVIIZ.
V A PREYILE CIO
80

## Folio  -  — 1759050695:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 9 lines, status machine
m
arilau
StBBEID
e
XI
ads
M IIIII
S NISEIIIEMET Oe
Dr. Mar

## Folio  -  — 1759050695:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 22 lines, status machine
NOBILISS, ILEVSTRISSIMOOVEVTRO
D. FR ATTCISCO
NrTar
BARONI DE GRESSE.
d
ET IN SVPREMO DELPMINATUS
OR DZHE SE N A TORL P R LM A R L O.
ud
 AGNE TEM aiunt, s amiciatur Purpura,
AB vires suas reficere, e aucere. Ouidni iritur huncce
lod meum tua inuolverem purpura, VIR ILLVSFRIS-
 STME, quae viriuium quidem omnium non modo or-
namentum est verum etiam recumentum. Latet in ea quadam oc-
a
CMltB
X
8 d
 
n
e
3
ae

## Folio  -  — 1759050695:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
culta vis Maeneticae haud absimilis, qua trabuntur omnium in Te
animi, omnium oculi convertuntur. SE. quitati id Tua debes, non
Forrune, dum suum cuique tribuis, ruum facis; artemque deme-
rendi voluntates omnium sic nactus es, vi nemini inteerum sit a TC
discedere; si semel accesserit. Sic me sepositum loncéque acentem
a Te traxit illa virtus animi plane mirabilis. Deuinxerat illa me
cibi a reneris, et dum intra Turnonensis Academiae septa una da-
remus operam literis, occulto licet, arctissimo tamen copulaverat
nexu. Suspiciebam iam rum quidem praeclaram illam indolem re-
rum capacem omnium; mirabar acumen incenii; et indicii seler-
tiam in aetate cruda praecocem, e maturam, peneque concipiebam
animo, quantus olim fucurus esses in Abolla, qui tantus esse caeperas
in Praetexta. Nunc cum agere coram non licet, experiri volui an
verum sit quod a quibusdam belle confictum esse audio. Maenetis
ope, dissitos posse inter se colloqui. Maenetem hunctibi meum de-
Rinaui obsequii mei vadem fucurum, si sustines, amicitia nostrae pi-
enus. ETabet ille plura tuorum splendori natalium, animirui do-
tibus, ex officii rui muneri saris similia. Ve enim ille e purissimo
ferro, terraque sincerd compineitur: Sic iis natus es authoribus.
qui saco, 1ocaque clari, belli, pacisque arribus vievere. Nulla sane
domus alia vtroque maior in munere hactenus extitit. Onippe con-
tinua serie Senatores quinque numerat in Delphinali Curia, toti-
demque milites rerum restarum craria perillustres. Vrbi huius Pro-
nincia capiti praefectus est Aui tui frater, abdicata purpura, quam
ante cesserat. Alter ab illo Patruus rem acebat strenue in Castren-
sibus officiis, dum Pater sedebat ciuilium arbiter in Puluinaribus
Liliaris. Melitensi addictus milicia frater, post tricinta stipendia
in Trinensi expeditione fortiter occubuit, dum Tu curam omnem
adhibes forensibus controuersiis dirimendis. Flanc veramque fami-
lia asseriurus oloriam, natorum alterum Purpurato addixisti Or-
dini, alterum militiae devinxisti. Sic interpolare placuit vtriu sque
Minernae

## Folio  -  — 1759050695:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
AB
M
ii-
aM
est
bus
did
reM
MI-
O-
que
YHA
Mineruae officia, es quae fuit una laus Caesaris, inter duos parciri.
Id etiam tibi cum Maenete commune est, VTK ILLVSTRISSTME,
quod amicus virenti, infensus vitiis hinc illam ad te rapis, alia
inde reijcis, cotamque imples personam Judicis ea discretione indicii.
Atque ve seminus huic Lapidi polus est. isque inter se oppositus, t
nona ratione eaque mirabili forum Soli concilias foro Poli; Deoque
addictus ex Caesari hoc instior es reliquis, quod ea quae sunt C asaris,
etiam Deo reddis. Magnetis instar caelo Te totum apias dum sernis
aliis, es rebus curas dividis, non parriris. Id unum tamen vide-
ris abesse a tam praeclaro Lapide, quod ille successu temporis, e
vires atterit, e spirituum crebra emissione laneuidior deficit, ni
veret purpura; Tu vero subinde vecetior nec labore franceris, nec
incenii prostunio dissiparis. Virentem tribuis purpura, non accipis,
es praestas officium muneri, non admitris. Ouae ferrum inter es
Maenerem est consensio, efficii quadam naturae indoles, ac veluri
incenita in idem propensio, es quae interce dit inter nos arcana con-
suetudo, eadem plane studia peperere. Philosophiam amas non ru-
eosam illam quidem, es asperam, sed amanam: mea sque lucu-
brationes amasti Drithmeticas, es Crclomaticas. Maeneticae 2E
placeant tuo inscribo Nomini. Fas benenolus accipe ed mente
qua offero.
Libroanm 2. lar. 1666.
ltissus d ano leio
VINCENTIYS LEOTATOVS
Socierate LESV.

## Folio  -  — 1759050695:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
   
riro huius mex de Magnetis, Magnericomm
erorum miranda Facultare exercitationis adi
dm, adcoguenecellarium reor; ve Tibi, Ru
Lector, initi a me consilis rationes aperiam, 20
pIeDCIH. Neque enim tuam non porest mentem per-
cellere appenla ad operis tronrem Epigraphe; qua al-
Sero, palamque proticeor me nouam Magnetologiam, sive nouam
de Magnecicis PhiloCophiam extribicurum. Ouid enim, inquies, noui
de mirando hoc prae caereris Nacura operibus Arcano dici porest
Praeter ca; quorum mentionem non line commendatione fecère
Anriquorum fere omnium Polteris cradica monumenta: Non mo-
do Philolophis ad quos maxime spectabat hoc Argumeneum; led
oratores etiam ac Poerx, Medici quoque, nec non Friltoriooraphis
eius non raro meminere, ee incerdum quidem tam multis ( vesuis
narracionibus maiorem grariam ex eo conciliarene) re vera FalsS non
Eine iniuria in rem sua per se laude concentam alperserine. Juid
etiam noui ad ea praelertim accedere porest: qua insignes magnericx
Disciplina culEores, (qnos eius Parentes prae Antiguis agnolcent
Polteri) Cuis vigiliis, fuis laboribus, impensilque parca in rei Litera-
riae maximum cmolumentum coneulerune: Juid d Guillelmo Cil-
berro non ceneatum, quid praecerrillum elt: qui prius EOc expe-
rienciarum accurare inicarum copiâ hanc Philolophiam, cuins ancea
vix concepta fuerane elementa, parturiisse videtur: quod parvONCC
tempore, nec ctudio, nec criam sumpeu, quinguaginta nummorum
millium, ve Flerucus retere, non inore, ipsi stecie: Sed impendio.
rumI, vel animi concencionis, ec operae non eum paenituie; cum pri
us ad immorealem nominis sui memoriam conlecutus lIC, ve vir-
urem magnericam Terrestri globo a nacura mlicam demonstraree.
Quo quid illustrius liac in maceria obserUAri POFCTAE: CHE CX CO
Mtonccicarum ad orbis cardines directionum causa constet: Cx cu-
it

## Folio  -  — 1759050695:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
polu
orum.
152d1-
11, AV.
2M, dC
Ver-
112 3(-
novam
es, nOuI
fecere
MM
enetica
rolcet
Lici
10b
ens
vo
morva
rentcio.
uMP
15 aHted
1
vevie-
Araret
LC TORF HN.
ius ienorarion proen temporum Auchores, quique orauistimi al-
lucinationes cam pecenads incurrerine, dum alii Magneicas ad B0-
ream rupes, alis inlulas fingune; Alii quandam cceli plagam, Alii
Sidus quoddam ad id nacum mirabilis huius effectus Principium Ca-
EIICTC CONAHEUE. O uid ervo ab hoc Rurtore Factum eAt reliquu
noui, venona possie de Magnericis cudi PhiloCophia: Quod li ali-
qua Gilberrum Fugerunt experimenea, ve aliqua Fusisle conllat(quem
enim ea primo inveltisanrem in canca copia e varietare non ettrioe-
renE aliqua:) Si Cilberto Fuie Cacis, ve latis lane fuie, Ludam AC Am-
plicem effectuu narrationem a posteriori ConFILIAEAMI prOpONCTC:
Si caulas e Principia, vnde nalcuntur; quod rnum cognicionibus
noltris vera, ingenixque disciplina nomen comparae, astignare
praecermisie: ecce non delideranur eiuldem disciplinae Magnericx
eximis cultores, qui id post Gilbertum cumulare praesticeLuMr. C101 -
Tulantur Cabei, Zuchij, Grandamici, Rircheri, Sociecaris nOAIX AU-
chorum nominis non ionori, caeceris (si qui Alis excicerine, qui mitii
NON InNOEuETIINE) omissis, accuratae de re Magnetica lucubraciones.
Duorum primus Cabcus eo praelereim spectauie, ve quae CIbertus
experimenta prodiderae, quae que iple de novo nec pauca, nec lenia
obsecuarat, ad Principia iurca Philosophix leges recluceree, un de ca
prohelci necesse est: quae Zuchius deinde maturis pro eius more,
_ Faculeare, rariociniis e recoluie, _ non mediocricer COnFrMa
vic. Crandamicus aurem, in aureo illo opulculo, quod de Terex im-
mobilicate ex vireure Maonecica demonstrata commencatus elt, ter-
laque ac plana methodo, e Schemarilinis perelezancibus publici
iuris Fecie: et illud vnum, quod instituic verset ArguMeHEUM: MVI-
ca ramen eo neceslaria experimenta adduxicrum a laudaris proximme
Auchoribus inita, cum a se primum longo aimorum vlu de exercirio
explorara; inter quae admodum rara quaedam observare est. NCC
pracereundus hic est Kircherus cum aliis mulcis, cur de re Magne-
cica edicis monumenris clarus. Flic non catantum experim. MTasC
censuie, quorum Alii mentionem Eccerane, cau la (que aperuerane; sed
alia eriam in lucem proculie, qua hacteniis carverane; quae vel iple-
met obserrassce, vel ab Aliis varias orbis parres incolentibus Viris
experientissimis ob seruaca, Tummâ diligencia, magna cum buius Di-
Sciplina accessione collegic. Nec vero eidem Fuse facis in Tola Ma-
ecieorum effectuum, ee a quibus pendene, cautarum concempla-
EiOnO

## Folio  -  — 1759050695:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
LECTOKLM
rione versari: nihi eriam Magnericas Faculeares ad peruriles, de periu-
cundos vlus non medioeri lolereia eraducerer. Ouinimo ca comple-
sest omnia, gua in rerum natura vim quoquomodo Capere vi-
doncur Magnericam: quorum quanta est copia, canca est varieras:
quibus ad Legenrium menrem mulciplici rerum nacuralium cogni-
tione imbuendam nihil compendiolius est, nihil ad oblectandam
Tirauius. Laudandus eriam hoc loco vir clarissimus Dominus Pecie,
bellicis municionibus Praefectus primarius: qui clegantem de Ma-
mmetica declinatione, eiu lque rariatione disserrarionem postremus in-
Cticuic, eam que ACtronomix Phylicae Ilamelis in seruie.
Cum corisitur, caneae que in experienciis obseruandis, cacumque
causis inveltigandis pericix, ac diligencix Viri in hoc de Masnecica
vi verlandum Aroumencum camdiu incu buerinC: quid quaelo in ca
Dilciplina cam occuleum, inquiecicerum quilpiam, quod non lultra.
rine, ex in aperram lucem non proculerine, omnemque cuilibet
quidpiam de nono hac in maceria comminilcendi spem non praeci-
derine: Vnde, quid agcrediae, parum macure expendisse possim
meriro videri: dum non Coluim aliquid singulare in re Nagnetica
inandicum me spondeo apercurum; led eciam ad novam cadem de
re Philolophiam medicandam animum adieci. V cigiEUE tENEEM Cx-
Donam, probelque meam, liac a ec velim observari.
Ouemadmodum reliquae Disciplina, (quas Frrstra CnUMereM)
quae raciocinando parcuriri Colene, non cacim summam e absolu-
tam perfectionem asseguuneur: se d remporis diuturnitate erent, va
riorum que cultorum indultria e concemplatione; qua (culim pro-
MOnCaNEUE, quae est humana meneis cardicas es heberudo: ita Ma-
onericam, eandem Correm pari exictimandum est. Pius quidem iacta
quaedam fuerane prideni fundamenta: dum corporum Magnerica vi
praedicorum obleruara est murua necessicudo, se léque viriendi Aa-
srans auiditas: Sed haec quam ansulla, quam obscura, quor (xculis
delicuerunt: donec aetas haec noltra, quae ve caterarum omnium ar-
eium ica Mlaonerica cultoribus eximiis Roree (Testes lune paulo
anee laudari Auchores) ea in lublimem alcicudinem excicavie: Ne-
quecamentaneam, ve ablolurum Fastigium impolicum esse, de vici-
nam manum accessisse censendum sie, omnemque spem viceriiis
progrediendi esse praecilam. Vnum equidem mihi, dum singulares
Magnecicorum experimentis iam nocas facultares non line admira-
TIOHC

## Folio  -  — 1759050695:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
R F MI
cione, aninque ronpate Contemplor, occurrie; quod ve pra CxIC-
ris effectibus Maoneticis clucet, ita discustione prae caeteris accura-
ciore eset, quam hactenus insticuta videacur. Nullum est Magncci-
cum, in quo duo quaedam oppolica punctanon observentur; in qui
bus Magnetica agendi vis prae caeteris eius plagis praectati exque le
praebent in agendo cd piaestanriores, quo iildem illis punctis pro-
piores exticerine: iis praecerea illud proprium convenire constat, ve
Magneticum ad morum pro luo ingenio expedirum de liberum, ad
orbis cardines borealem s australem iuxta lineam puncta illa duo
connectenrem luo Ce nuen semper componat. Acque haec cA Ma-
enetica Facultas quasi duptex (revera enim, ve parebie, vnica cA, &
polterior haec ad directionem spectans ad priorem illam, qua in le
agunE, _ secundum duas ilias opposias plagas ad concurtum mu-
cuum dernionem sele pronocent Magnerica, reuocatur) in qua con-
cipienda d exponenda verlatur Magnerica Disciplina vuiverla:
omnes siquidem, quos miramur, rarii effectus Magnerici ex ea vir-
ture, ciulque propasationis modo protcilcuntur. Cilberrus EIypo-
chelim quandam proponic; iuxia quam duobus illis oppolitis punctis
cuiuluis Magnetici vim prae careris eius plasis conciliare ConatuE.
Hlac cum C abeo minime lacistaceret; aliam excogicauit, quam RC-
liqui qui post eun de re Magnerica cgerune, reiect a Cilberrina ad-
milerunt omnes. Verum ee haec Cabei commenrario non alio, quam
Hypocheleos nomine censeri porest: qua quid heri quoquo modo
Postic, non quid exrei nacura, ex ex incrinsecis Principiis heri con-
cingac, adumbratur. Ec vero, licet pauci quidam effectus ex ca lup-
polixione lalcem lpecie cenusexponi posse videantur: quam multo
tamen plures, granioresque alam praleterunt originem, cam que lup-
policionem penicus labetactar, e exscindune, ve luo declarandum
CstlOcO. Ad haec. Nunquidis illa maior, quae in duobus illis N12-
oncrici cuiuluis punctis oppolis, hue Polis elucee, illis primo ee Per
Se ica convenit; ve nullo medicpriore, ex quo lequatur, demonstra-
ri queac: Nunquid radiis Mamericae vircuris hac aur illa certa ra-
tione, liruque à Nacura detinio propasatis accepta reterri non po-
rest: Trave, dum maioris illius plaris faculcatis racio quaeritur, plane
perperam alseri videatur hanc Re Magnecicorum naturam _ FOr-
mam, nec aliud ab eo esse huis effectus immediacius Principium,
deoque ex ea Lyporheli perperdi MagnCTICA OMMIA OPOYFCTE.
IIXO

## Folio  -  — 1759050695:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
BBOTORLHM.
Fac ego dum paulo acriori, ve rei momeneum exigie, anii coi
centione editor, et omnem in partem verlo: ccce praeter opinio-
nem et spem omnem, mentem subit a Gilberri, Cabeique, et alio-
rum eius faurorum Placiris longe aliena cogicatio: obleruari (cilicet
2 Nacura quandam Mlagnericae vircutis propaganda rarionem; ex
qua cum illa maior, qua P’oli Magnecici praeltane, Facultas; tum ex-
ceri omnes Magnerici nobiliores efectus prokiciscaneur: quae cum
 Legibus a Nacura in agendo obseruari Coliris sc apprime accom-
modata; ex ad absolueam, ve constabie rariorum experimeneorum,
quibus abundac haec materia, coonicionem, viam muniat planissim a:
de ea, ve verissima, admitrenda ex approbanda nullus mihii lxscandi
relictus estlocus. Ouaenam porro en sie Magnerica virturis efutio;
pluribus exponi deber, quam ferat haec Insticuri mei brevis expos.
tio: illam Capuc certium Libri primi non praecermietet incoonitam.
Cacerum vbi hanc Magneticae vircuris e in progrediendo e in
aendo inaudicam rationem in lucem proferre _ granium Vicorum
Sensir, ualiigue; ee maceria ipsius dignitare cum ancerritare ac vei.
licace coniuncta constim: cum demum aduerti me longioris opera,
graniorisque laboris quam primâ fronre videbatur, lucubrationem
inire. Neque enim luscepto moneri, ve par est, me lacistacturum
reor; ( (ola hac nona Magnericorum agendi ratione exposica con-
tentus omictam effectuum ex experimentorum cum ea connexio-
nem dx dexendentiam; guae Caepius ean obuia non est, ve eam cui-
que liceat colligere. Ad hac, venoux luius sencenrix mex nunc pri-
mum iacta Fundamenea apud huius Cilciplinae Audiolos habeantur
indubicata; vilum est necellarium experimenta singula qua tam Cil-
bertus ex luis, quam ex luis Cabeus, nu sque ANeclae assumpris FIy-
pochelibus exponere conati sune, perlequi, e a me ctaturis Principiis
euidenter demonstrare. Flabes iam andem rariones ob quashioc d0
Magnecicis opulculum ee aggressus lum, e paulo pluribus sum pro-
sequutus; ob quaseriam idem nous de Magnere, carerisque Ma-
oneticis Philolophia Programmareinscriplerim. Fcsi vero quaedam.
adducam, quae ad Principia a me stabilica spectare non videntur,
quaeque ab Aliis huius Disciplinae aittoribus recte consticura (CnE:
id coconsilio a me obseruacum scicss ve haec tora lucubratio mea suis
numeris absolurior prodiret, Tibigie consulere impentuuis; dum ce, a
Corce cadem nolcedi renearis ctudio aliunde reperendi Fastidio libero.

## Folio  -  — 1759050695:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
icet
ex
ee
um
AM-
MI,
na
ind
dol.
CaMI.
eta,
nem
rum
-
exio
pie
Na-
edaM
NIIII,
lun
aIUI
cC,
DeTO.
oc de
Nec
I
L. ECIVKOM
Nec Porro mirere, Si praecer laudandam, probandamque Aucto.
rum consuccudinem, ab Arsumenci huius a me verlandi commen-
datione non lum exorlus, quo Legencium Cudium acrius accende.
rem. Ouocum enim quemque lacère potest dignicas huius mate
rix; quam cor Scriprores dignam cenluere, quam luis vigiliis e
commentationibus excolerene e illustrarene: O uid aliud in rerum
natura cam fingulare, qua Gemma, quod mecallum, quae planca,
quod aliud mmixtum eor Faculcaribus, quoc Magnericum quodlibee
commendatur: Duod si Macerix amcenitare duceris: quid toF ef-
Fectuum de experimentorum varierate, dissimilitudine, consencienci
contraricrace ammcenius? Ac vero si commodi e veilicaris racio ali-
qua habeatur, ve haberi debet maxima: quid Magnetic a vireure (1C
neri Flumano veilius: Ecce virgula terreae perexiguxe Magnecico
(piritu lemel atacae beneticio quid centare, de exequi non licer:
Nulla eoro orbe Terrarum eam rudis _ barbara gens elt; quae diveni
Solis cursus tempora eius opcnon noverie obleruare Fa duce, invia
e irrmensa marium spatia Fasest peragrare; ad vicimas _x munguam
alias lustraras Terras ab(que erroro riam dirigere: Argenris Auri,
Cemmarum que Fodinas adire, Flumani torius generis cam varias in
orbis plagas distracti Socierarem e consuetudinem conciliure:
commercia cum exreris e barbaris gentibus inire: Ca (que (quo quid
ad Maonecica Facultatis commendationem illustrius dici pocest:)
a Feris, carrarei sque legibus crepras in Supremi Numinis agnicionem
e culcum adducere, et in Aliorum Dei alferere lIbCTEALCMI. REgIC
traec in assumpri Argumenei graciam delibasse sufficiar. Contule
Candamicum plura in Magnericx vircuris laudem crudice, elegan-
ter, pieque ad calcem lui operis disserentem.
Ad errremum, moneo coram hanc dissertationem in duos Libros
ameesse distinctam. In priore praecipua Capica, undereliqua con-
sequuntur, expono: in polteriore varios effectus perlequor Mlaone-
cicae virturis. Reliqua, de quibus monendus ridenris, luis locis apeius.
obleruabo.

## Folio  -  — 1759050695:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
FACVETAS R. P. PROBLACLLIS SOCLLLAtIO LESV
In Prouincia Lus dinenst.
C0 intra scriptus Pronincralis Societatis TF. S V in Pronineia Luodunen.
) H: juxta priuilesium eidem Societari, a Regibus Christianissimis, ITen-
sico LH 10. Mtaij 1583. HemHCBTV. 20. Decem b. 1606. LudonicoZIII. 14.FC.
bruarij L6IT. _ LudonicOZIV. Tegnance 23. Dccembris 1650. Concelsum, quo
Bibliopolis omnibus prohibetur, he Libros ab eiuldem Societatis hominibus
compolitos absque Supetum permiltione imprimane; perMIEEO L AV REN-
210 AHISSOn Bibliopola Lascumensi, re Librum, qui inscribitur Magneto
locia Anctore l. VtnCeHto LeorarO ciuldem Societatis, ad nouempro-
zimos annos imprimere, ac libere divendere possic. Dacum Lugd. 12. Tanu. 1668.
IOANHES PLATTERE.
APPROBATTONES DOCTORV M.
Y: G IBCL MagnerOIOGI HIXCEHE. L FOTAVDI Societ. TesV, nihil habet R
E dei aduerlum. Ita restor Lugduni 14. TanuaF. 1668.
MIORANCE, DomuS ac SOC. SorbOnica DOCtOF
Z) AC MagnetOIOSIAIM AP. VINCENT. LeOTArDO conscriptam perlegi
E. FR: nihilque in ea, quod fidei aut bonis moribus auerletur inveni: Guare vE
eypismandetur peropporcunum duxi. Dic 14. Tannar. 1668.
voi
F. ALEXAND. RICHARD, Prior Conentus Lugd.
Ord. Pradic. e Doctor Parilo
EtCL LTTA ORDIN ARII
Isa Doctorum approbatione, hic Liber Magnetolog. P. VINCENT. LEO-
TAVDI SoC. leSr poreC eypis mandari. Lug d. dic 15. Lanuar. 1668.
DE NEVTVILLE, Vic. GeneraliSo
CONSENSYS LAOTAAIORIS REGIS.
T(IS DOCEOrUM apPFOBALIOBAS, LIDrUM INSCTIPEUM P. LEOTAVDT Ma.
on6 enecolosia, in labe Cdi sumpribus L arR enriX ANissOn BibliopolE
oese
Lusdumentis annulsus. Oasduni dic 26. Lanuarii 1668.
VIDAVF
DE SF VF.
P E R M IS SI C
E (UMDEIBUS LA VRENTHI ANISSON COCCS; e ne quis rlera conce
lo Procuratoris Rest Comemus apradictum Librum, expis mandari
MABACLOLei
Cam ei faculcarem acluo Csctac Pomeus Lugduni 17. Tanuarii 1668.

## Folio 1 — 1759050695:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
nen
en.
1. PC.
quo
ibus
EH.
Neto.
PTO.
1668.
RF.
Det E.
dle
aTEV
tali5.
20.
Ma
Pole
idan
necl
L2
otheses proponuntar  fturam contempla
tionem necessaria.
ne
VemrADmoDru Disciplina omnes Pronunciaca quaedam de
nacuasue Uumine euidentia (UPPONUnE;
ibus qua uaaeSMC omnes, quaecumque in hu-
e iulmodi Disciplinis cract esea CommoS. Ia haec.
bus contelao att Csenespos coeu esel,
quarum luce tenebris non parum densis obsepta reritas apertissime, quoad
Fas ferit, exponatur. Ouamguam vero suppolutiones huiulmodi non paucae
a Recentioribus, quos supra laudaui, eximiis materiae huius commentatori-
busstacutae habeantur: manca camen fuerit, E carum mentio PrxetereatuI
haec tota exercicatio mea; nemoque non moleste culerie, si alio remictatur.
rbi ea consulere debeat. Accedit, quod huiulmodi principia ab aliis institu-
ei lui, re par est, rationem habentibus ad meum, quod ab eo non mediocri-
rer discrepac, minus apposice cradi videantur: ve c re plane fucurum sit, si ad
menemAnCa aptiUS exPONaNEUT. La Porro dplicis lunE generIS: quae dam
siquidem Theorematum naturam lapiunt, eoque nomine ad Axiomata redus
ci debenc, quibus Cola niti solet specutario: quaedam efectionem quampiam,
quemadmodum Problemata, exisun; quae proinde in postulutorum ordi.
neI
 sa
uam aggredioi, de ndus aumaus Mmagtetis Faculcati-

## Folio 2 — 1759050695:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Magnetoloeta
Li
ReM exIIO repOnUntuT. Veriulre demum generis sinc: Quaedam communia,
de huic materix quasi exrrinleca, apprime tamen necessaria, habentur: quae
dam habentur propria, eique intima; CaqUC In VaTIOLLIIM CXPCTIENEOTUI
obleruatione verlantur: ex qua deinceps mirabilium magneticorum effe-
Ccuum caula innocelcant, adeo que eorumdem iplorum experimentorum ori-
80 per regressum legitime institutum detegatur.
Caeterum hilce FIypochesibus, sive prxecoenitis non annumerem quae de
Magneris nomine, de primo eius inventore, de ciuldem specie disputari (o-
lene: haec enim praeter quam quod sune incertissima, nullius ad Institutum
Futura lunt vsus. Ne tamen ea penitus omissa queraris: accipe paucis, quae
de iis cum Gilbertus, cum Cabcus, ac in primis Kircherus in iplo lucubracio.
num luarum limine pluribus cradidère.
Lapis, inguiune, Magnes de nomine Pastoris vocatus est, qui in Ida mon.
te primus cum reperie, re refert Plinius lib. 36. cap. 17. Crexidarum clauis, ba
culique ferrea cuspide ipsi adhaerelcentibus. Lucretius a Ntaonelia, vbi estodi-
cur, sic dictum marule. Ouibuldam laxis dicitur FTeracleus, quod circa Tle-
racleam ribem reperiatur, quo eodem iure ab innumeris aliis locis denomi-
naris Glibet, Poreric. Aliis dicitur Flerculeus, quod ferrum, inguiune, quo
durissima quae que ne Adamante quidem excepto, acreruntur; suo subdat im
Perio, non lecus quam Fortistima quae que edomuie Hercules. Aliis denique
non inepre Siderites rocari placet propter illud quod iplum inter, ex Ferrum
incercedie familiarissimum commercium. Gallis Aymant, Icalis Calamita,
Nacionibus aliis aliter pro vario earum idiomate indigetari consueuie: qua-
rum denominationum variarum vix aliud FePCriAS FIIndAENEUI PEXTCF me-
rum primorum, qui de magnete locuri lunc, insticutum: quod posteros am-
plecti necesse est, illud prxelerrim quod prae caereris antiquius esse constat,
quo mixtum hoc Magnes est appellatum iam cum ab ipso Platonis, Aristo
celis, aliorum que recerum auo, qui eius leuiuS LanC, qua FANELIM NaTUIEX
mitaculum merebatur, meminetunt. Ilabes quid hoc corpus nominis (IE;
Ouid aurem rei est: Accipe.
MagneceM nemO rnuS in lapidm nOn ReFeKE genuS: nec mirum; cum
omnia ipli cum reliquis lapidibus communia, quae lenlir percipi postunt, ac-
cidentia conveniane; imo nec aliam quam lapides generatiOnC LOFFIALII,
ve Kirchero placet: qui cap. 2. lib. 1. eius ACUE _ LaPIdUML CRFCTOTUM OxTII
renatur ratiocinio ex veramacague Philoloptria deducto, lonse alio quam
quo secentiores nonnulli rruntur, qui vecera et si a summis quibulque viris
approbaca contirmataque Principia Fastidientes, vel nona ctabilire, vel anri-
qua Democtiri, Epicurique pridem explosa de Atomorum Luarum, corpu.
Sculorumque compaginatione placita restIEIerC, _ PFOMOVCTE CONANEUF. Ci-
ratum Locum consule, vper hac re cibi larisfactum iri non dubico.
Ouamus decem Magneres Omeshon vnius occurrane hgura, non eiulden
coloris, densicatis, duricie raccus: alii enim ligurae sunt sphaericae, cubica,
donsioris, brcuioris,  saus denique cutucumque: alii colorem praele-
feruns

## Folio 3 — 1759050695:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
e de
1lo
mOn
b2
Todi.
omi-
c im
i
errum
mita
qua
Eme-
2N
1
e
62C
latur
Trum
anci
BicO.
Idem
dicas
cale
A
ap. . Lyponsop.
ferune subniorum, Tubalbum, Fulcum, Lubca LS LCSLCCM. CK LCIH ut L
alii pursteb i Friabiles, alienaque materea permixti: Prae duLL CCAH GaICAIES
molliotes, Cciltuque Facilesnon omnes demu aequalis Faculcaris, cum astesut alt
effectus Magneticos, ve ad conversiones, Ferrumm a Cecan captena
contonsuendum ralidi cernantur; aliqui, et si molis non minoris, cardi, de
debiles, breuisque admodum actiuiratis: omnes camen laxideam lapiune na-
cem obleruamus ablque omni, qua becart e po, d lapldeo genere
differentia. Fst quaedam tamen de Magnetibus quibuldam dubitandi ratio
an ad lapidum genus iure reuocast cudun: qui cum terreum reterane colo.
rem dec Perrea careane renaci duritie, e s ad laeuorem acterantur, Ferreum
extribeant splendorem; maxime retod, si excoquantur, ferrum ex eis
quam ad lapidum classem censeri debeanc. Sed hanc Chimicis mictamus (ol-
vendam dubitationem: nohis, qui Magneris Facultatem rnam, non eius For-
turam non secus quam reliqui omnes obuij tapides, quorum tantam rarieca-
mam, lue speciem contemplatu uCipimus, laris esto pauca haec ab insti.
ruro aliena, ne plane omitreretur quidquid ad mixcum illud pertinet, obiter
Prima nocx eliciatur: ad terreal porius venam perfectiorem pertinere,
utisisse. Ad rem isitur deinceps acrendamus.
Linea meridiana in plats LLorisontali designanda proponicur.
Vilius trequencior quanhuius linea in lequencibus fucura est mentio:
a Hec quidquats Loccasse ae Magneticam Facultatem inveltigandam, 20
pernolcendam occurret magis necellarium: ex ea siquidem multiplices M2-
ometicorum convertiones, directiones, declinationes; quod in postremis
non est numerandum contemplationis huius capue; perpendendae veniunt.
Ouam quam reso nihil huius lineae investigatione cricius habeatur apud seri-
Prores Asionomiae, Ceogr aphiae, Cnomonices. Arcis naucicae; ve rix quem
quam, qui Machematicis dilciplinis atticiacur, latere polic eius ducendae mul.
ciplex rario: nihilo tamen minus, cum cractatus hic huiulmodi linea carère
minime possir, eam ducendi modum proxonendum duxi, qui omnium (rarii
enim, e multiplices apud rarios habentur) paracistimus videcur. Centio a
circulis aliquor in plano quopiam descripeis, re schema refere; in eodem
cenero Aylum AI erise eidem plano perpendicularirer insistentem: quod ve
abloluas alterum circini pedem in eribus quibulcum que punctis alicuius de-
Scripeorum circulorum statue, alcerum ad Ayli vecumque iam erecti apicem Y
extende, ee rentando pertice Aylo huc, illuc inflexo, ve candem distantiam e
rribus circuli altumpris punctis ad syli apicem Peandem consequaris: quod
bi tueris consecurus. Aylum cenlero Cirum ad subiectum planum perpendi-
Ciitarem

## Folio 4 — 1759050695:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Magnetoloia L
cularem obtinere. Ve-
rum nol line cadio For-
calle Leodum hune alltr
Co. GuaaB Paritura el
trequelo ia LesMIHC In-
de dellallo, cemque lae
pius icerata diductio ne-
cellaria, ve e tribus illis
punctis in circulo astum-
pris ad Ayli apicem distan-
tiam aequalem tandem al-
lequaris: quo, vere libe-
rem, hanc ce doceo indu-
Ariam perfacilem. EX Cen-
tro circulorum A ad co-
rum alicuius à re alsumpri
peripheriam ducito 12-
dium AF; quem ad rC-
atos anguloslecer in A linea A F: in qua lineam allumes A F Aylo A I ae qua
lem. ducélque lineam F. F: quae erie distantia Ayli verricis à quocumque
puncto circuli F C alsumpei. Ouare si hanc lineam P F circino alsumas, cius.
que sic diducti pedem alterum in tribus eiuldem circuli punctis, vel pluribus
(certe non paucioribus, ve omni vicio careat opcratio) detigas, altero pede
ad Ayli apicem adiuncto, Aytum Facile ad optacum illum perpendicularem
situm compones, cum certâ, definitaque distantia P. F poriaris, nec vIla siE
centanda circini raria diductio. Praxis hujus demonstrationem, cum planissi-
malic, non prolequor: Si enim sic Aylus perpendicularis ad subiectum pla-
num; ex Ayti longicudine, cui aequalis est polita AF, ex radio quocumque
circuli E C, Xe circini diductione P. P eriangulum constimitur eriangulo AF. F
simile, ee aequale.
Aliam lubet in eorum sratiam, qui sciorericorum Hlorologiorum in quo
nis plano descripcionibus delectantur, praxim afterre Ayli huius crigendi per-
pendiculariter, vel porius punctum in subiecto quonis plano designandi, cui
perpendicularices imminee Ayli apex quocumque sicu in plano Aylus detig2.
TuT. Detixus itaque Sic Aylus F. L in plani puncto F, nulla licus habica rarione.
Aperto ad quamuis diductionem circino, alrerum eius pedem ad seyli extre.
mum Padmone, altero eria quaelibet puncta F, G, FF in lubiecto plano deli
eria: tum horum erium punctorum centrum, re Geometria docet, investiga;
quod sic A. dico puncto A imminere perpendicularirer Ayli verricem l, eum
que Aylum F. L munere fungi Ayli, qui crectus in A perpendicularicer apice
luo praecise attingeret syli obliqui EP extremum I: Cuius rario per se mani-
Fecta est; est enim circulus F CHI balis coni recti, cuius verrex cA I, Aris rero
 verrice i ad conibaleos corrum A perpendicularis est ad ip lam basim F O FH

## Folio 5 — 1759050695:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 83 lines, status machine
Ve
allo Cor.
INC atir.
ecuaa
Iique la
ictio ne
ibus il
io allum.
em distan.
andem al.
rece libe.
deco indu
D EX CeN
A ad eo.
C allumpri
luCIcO 12.
n ad re-
AIaqua.
nocumque
nas, eius.
pluribus
licro pede
dicularem
rec ulla sic
nplanisi.
ctum pla.
rocumque
ulo AEF
n in quo.
endi per-
candi, cui
15 detre2.
Pratione.
ytierte
lano delt.
uectiea
cer apice
se mani.
Arisrero
nFC
ihinc in.
.16 Lodoosbo
id
in plano exiltenrem. Ouod
Et brcuius, led mechiance
dcs penccum a labeal de.
finire, ita operare. Norma
rectangulae latus alterum
Plano abpilCa, altero eiul-
aeralatere dd idem planum
perpenaiculalt ad lssi vei-
cicem Ladmoto: tunc pun
ctum A, cui Ayli vertes
perpendiculariree imminets
in lubiecto plano delignabi.
tur ab eiusdem rectanoulae
norma angulo. Ouo pun
eto A circuli quorcumque
describentur, nOn lecus
quam in altero schemate de-
scribi debere praecepeu est.
Hac ita verous odo parata constructione linea meridiana, quam investi.
samus, definiecur hac ratione. Planum circulis illis, Ayloque instructum in
Hlorilontali plano ope libella quam accuratissime deponatur; Soléque lucen
ce obleruetur ance meridiem punctum, in quo Ayli rmbra aliquem descripto
tum circutorum praecise actingie, illudque nOtetuX: quod, ve qu’a exigie hoc
Opus accuratiOne, pFResetuE, cum circum fusum lumen nimiuM extremam
Ayli rmbram Coleat efficere dubiam, illud undequaque iuvabie excludere
exiouo radiis Solaribus in Aylum delabentibus servato cransitu; sic enim Ca-
curatiorem illam extremam rmbram es experturus, cutiusque proinde noca
TUTIS. Hlac ioitur extrema rmbra anremeridiana in circuli puncto C designa-
ta obseruabis post meridiem quando tursus eiuldem Aylirmbra eundem cie-
culum aetinget in B. diuide cum arcum B C bitariam in D; ac candem peF D,
e circulorum cenerum A lineam in plano illo Florilontali ducito: haec enim
est, quam expetis, linea meridiana, sive sectio communis meridiani circuli
cum plano Florilontali. Ouam eandem una cum quibuldam aliis alia ratione
ribi extribeo sequenri Fy pothesi.
HIYPOTTTESIS II
Modus traditur lineae meridianae; altitudinis Poli, sive loci lariiu-
dinis; Solisque paralleli declinationis cognoscendae tribus
eodem die initis obsernationibus.
Aretur in primis e quidem accuratione, qua heri porerie marima, Flori-
Contale planum suo instructum perpendiculari sylo in puncto A defixo:

## Folio 6 — 1759050695:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
Maenetoloeia L1V. 1
vel cees e magis lubeat A deei, reperto iuxea iraditam pro:
quam infra lubiunsam. Tum cribus eiuldem diei cemporibus, quae spario la-
ris lonso incer se dictare convenie ad operationem turuus ineundam, vmbia
ETCS, VEA B, AC, AD, Quas
Aylus perpendicularis in Pla-
no delignat, obleruentur, dt
in eo inuraneur. Ouod (i Ay-
lus fuerie obliquus, nOTCtUE
vmbia excremum punctum:
quod scilicet Arli apex proir
cie, et per illud punctumque
A, linea in planO CXALCEUL: qua
veram extribebic rmbeam,
quam Aylus in A perpendicu.
lariter crectus extriberet, Ve
Patet. Eodem porro momen-
co, quo in lingulis obserua
cionibus rmbrae in plano no-
tantur, diligenter quaeratur
Solis lupra Hlorilontem alti-
cudo: cuius venandae rario-
nes non delune quam pluri.
mae pastim apud Authores
obuiae, ea miti videtur tuic
loco accommodarissima, qua
infra num. 6. eradicurus Cum:
quam etiam cibi extibet an-
sulus, quem Colaris radius à
Ayli vertice delapsus, d vin-
bra longicudinis Ayli corius
continet: qui Facile innoce-
licer longitudine, sure (Si obliquus fuerie Aylus) linea a verrice Ayli ad pun
ctum A deductâ; de vribrx longicudine (quae dux linea ad anoulos rectos
Cele interlecant) e lolari radio: quoquo vero modo hanc Solis alcicudinem
fueris conlecutus, ica demum perges.
2. Ceo, in quo le rmbrae intertelalus Circulum V Z I cuius libuerie
amplicudinis describe. Tum in alio plano ad ricandam contusionem ex li-
nearum multicudine oriri Colitam, cenero A, in quo duxe rectae sibi perpen-
diculariter occurrune, circulum priori aequalem. Cive porius eius Ouadran-
cem delinea. In eo a puncto L verlus Z Ctarue reperras in lingulis rmbris So-
lis alticudines. Ve arcus IO sic Solis alticudo in rinbra A D repCKEA: AECUS I V.
reperta in rmbra AC: deniquo arcus L Y sic Solis alriendo dum vribram AB
desonabat.
xime rationem puncto A, cui imminet syli vestex: auc etiam aes adhibeatur,
(cee s triangulum rectangulum Compinsas ex tribus noris laceribus, Ayti sci
HIVGHIIIIMIII
VHIPIIHIHIMIRINHMMIIIIIMIIEMIHNIHNITAILIEIAIIMINMIPIIIIIMIIIHBHIIHINHAIIIIMIIII

## Folio 7 — 1759050695:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
e
A
inner
radius a
ae rn.
li corius
A
pun
o5 recto
Loroeso.
delionabat. LcM pEL MMeIa HEC puncta P, V, O LinCa CIIELANEUE CX
puncto _ secances productam lineam AI in punctis B, C, D: quae detiniene
Parallelorum Forilontalium, sure Almicancarach Lemidiametros AB, AC,
A D in quibus Sol vexlatur cempore lingularum obleruationum; Ve Patet, (I
concipiis punctum Z esse Z enich, in quo oculus consticuitur. Ouare (I ex
puncto A concursis rimbearum delcribantur Almicantarath quorum lemi-
dinmeeri sINE AB, A C, AD; Siue, quod luficic, in ipsis lingulis vmbriS EranS
ferantur ex puncto A respondentes illae lemidiametri: habebuntur punct a D.
C, B; quae a Sole occupaneur dum lingulas illas rmbras proiicit. Ilis ita de-
finitis punctis D, C, B ita demum rreris ad ca, quae propolita lunc, deter.
minanda.
3. Pexeria proxime dehinita puncta B, C, D circulum B HIDC describe
invento eiuS CeNEOF: per quod e punctum A lineam ducito HI A C. FLaC
est linea Meridiana. Vis iam declinacionem Paralleli; quem Sol eo, quo sic
Oblervatio, die decurrie: Ecce: ducta ad lineam Meridianam II C proxime
ctacutam perpendiculari AI; emitre a puncto P ad puncta HI X C, in quibus
circulus perrria puncta B, C, D, descriptus à linea meridiana secatur, rectas
III, TC, quae lecent Floriloncem (hic enim circulus Hlorilon cenleri debec)
in L _ O; per quae puncta ducito rectam L. O: cui per centrum A parallelit
duCatuE R A S: erir Florilontis arcus L. R, suve OS declinatio ab A: quatore
quae sira Paralleli, in quo Soleo dic verlatur. Vis denique Poli alcicudinem loci
ui: ACcipC. Duciro ex A ad rectam R S perpendicularem, quae Ilorilon-
cem lecet in P; ad quod punctum ex Iage rectam A P quae meridianam le.
cer in T: cric arcus Z P alticudo Poli; punctum verd T censeri debet Polus
prore apparet in Hlorilonte oculo in Z enichpoliro: Arcus vero Z R erie alti
iudo. Aquatoris, linc complementum alticudinis Poli. Ouid plura: vis lari-
cudinem ortiuam Paralleli Solis: Ecce eam; est enim arcus IO Hlorilontis
incer punctum Te punctum O incerceptus, in quo circulus per B, C, D nu.
per descripcus Horilontem Secat. Flabes igicur ope obleruationum erium eo-
dem dic inicarum, eo, qui craditus est, modo haud admodum arduo cum li-
neam meridianam; cum paralleli Solaris ab sEquarore declinationem; tum
Dolis A quacorilque elevationem: quae hac HIypocheli exigebantur; ac insu-
per eiuldem paralleli Solaris orriuam lacicudinem.
4. Ouod Si daretur linea meridiana Z A constac duabus cantum obsex
vationibus quibulcumque reliqua innorelcere. Cum enim linea meridiana
L A per contrum  circuli, B. C D agatur; per duas obleruationes, re B e C,
alceram lineam, quae in F secet lineam meridianam, habere licebie, si nimi.
rum ducta recta linea BC bitariam et ad rectos angulos alia recta secetuE;
ea enim in cenero F, circuli delcribendi per B, C, D, meridianam Z A sectu
ra est, eoque de scripto reliqua modo proxime eradiro renaberis.
5. Praxis huius demonstratio neminem latebir: quem non omnino lacet
AArolabia describendi ratio. Astrolabium enim est in plano Horilontali Z
Sbeuo Lentl seu loci verricali puncto, conttiruro. Ex qua puncto
ap. 1.

## Folio 8 — 1759050695:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Magnetolosia LiD. I.
in quo verricales omnes, ipleque Mertaranus CCuus le eeus 
rilonte proiiciuncur in rectam lineam ex centro A prodeuem, u ea aIs
VImbEa A B, A C, AD verticales, in
Hlorisontis ip(i occurrie: sune igitur ipla
quibus sol molatur ootua
tionum tempore. Ouia vero
Cumpta est eodem tempore
Solis altitudo, ea porest in
ipss verticalibus rmbris sin-
gulis Optice designari, ve in
Hlorilonre apparent oculo;
iplique adeo Almicantarath,
Civre circuli Florilontis paral-
leli (proiiciuntur enim in cir-
culum) per solem eranseun-
ces in Florilonte notari cir-
culis ex centro A delcripeis,
S eorum inveniantur Cemidia-
metri, ve in altera appolica H.
sura inventa Cunt ductis ex
oculo Z lineis per lingulas
altitudines IO, IV, TF, in
lingulis verticalibus (quos
omnes vnus circulus IX Faci
licatis graria extribet) alsum.
Ptas: hae enim lineae lemidia-
metros definiune singulorum
Almicantarach, in quibus Sol
existic obseruationum tempo.
Ic. Si igitur contro A deleri-
bancur circuli ex inventis hu.
iumodi Cemidiamerris: Ceca-
buncti rmbras, sinc verticales A B, A C, A D linguli luOS in B, C, D (quae
Cola puncta omilsa circulorum minime necessaria descriptione inuri praecepi)
atque in truiusmodi punctis Solem in FToriloncali plano apparere necesse est
oculo in Zenich consticuto obtermationum momento. Cum ergo per eadem
puncta B, C, D Aquatoris parallelus, quem eo die Sol describie diurno mo-
n necellario cranseat: Si per ea circulus BC FT D deleribatur, is fucurus est
apparens in Horilonte parallelus squatoris, quem Sol eo die calcat: cuius
centrum in apparente circulo meridiano Z A, cum circulus meridianus tam
Aquatorem, quam omnes ejus parallelos secer perpendicularicer, oculo de-
beF appaTerC: Quod cum sic punctum F; per illud veique duci debet apparens
meridianus; ducitur autem etiam per punctum A Florisontis, quod Horilon.
is axis detinic. Ergo recta linea Z. A per F d A deducta exhibet in Flori-
Contali
WIIIIIsuipsuIIIMIIIuAMMI(MIIIIIMIIIIII

## Folio 9 — 1759050695:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 74 lines, status machine
0b
tempore
Porest in
e
1
n0
e
1
1
3i
Eppolia R.
ec1
Dec) altum
ex lemidia
Cnoulorum
num ce
10A dla
invenci
ecris leca
u DE
nec
De
diurno M
Fucurus ell
p
el
oe
et as
eti
a. 1o 22700bss
Toncali plano velam sectam lineam meridianam: quae primo loco crat de-
cerminandta.
Tam vero cum Solis parallelus lineam apparentem meridianam secet in
FIX D, ejusdemque paralleli diameter apparens maxima siC FI G, ve demon-
Arac Clauius in Astrolabio, ex eo, quod Meridianus parallelum illum secet
Perpendicularirer: ex ea apparente diametro HIC, veram eiuldem paralleli
diametrum venari licet: E nimirum ex punctoT (quod, S circa Z Y circu-
lus Z.IY converri concipiatur, donec plano Hloriloncali perpendicularis
existat, locum oculi, live Z enith occupabic) ducantur lineae IFI, IG ad ex-
crema apparentis diametri FI e C: Ila enim exhibebunt in circulo meridia
no, vi proxime dicebam, converlo perpendiculariter ad Florilontem, extre-
ma L XO rera paralleli diametri, eaque exic recta L. O in meridiano vero
vera paralleli diameter. Cui si per centrum A parallela auCatUE R S: ea crit
vera AE quatoris diameter in eodem Mesidiano vero de crecto existens. Juod
cum ita SIE: exIE aECUS L R, SIvC OS InEeF veraS dIaCEEOS A QuatOrIS, et
paralleli RS, d L O incerceptus, arcus declinationis paralleli, quem Sol
obleruationum die decurrit. Oux declinatio secundo loco quaerebatuI.
Ad alcicudinem Poli, s quatorilque, quod spectat: eam recte detinitam
esse PCF aICUS Z P, _IR; Tc ostenditur. ArcuS Z. P aequalis est arcuiIR,
qui in meridiono vero, luumque situm ad Hlorisontem occupance metiee di-
stantiam puncti verticalis, in quo moratur oculus, ab AE quatore RS; dici.
que consueuit loci cuiusuis lacitudo: cui aequalis semper est Poli elevatio li
Pra Florilontem. Ilabes ergo Polialcicudinem, arcum nimirum IR aequalem
arcui Z P, qui vera est Poli alticudo, quam repraesentat rila altitudo ZT in
linea meridiana, in qua Polus visus est punctum T delignarum radio viluali
IP ad Polum verum P ex oculo Lemisso. Ouod (i arcus IR est Poli aleitu-
do, arcus Z R, arcus IR complementum, erit Aquatoris elenatio supra FIO-
rilontem: ilque arcus Z R aequalis es arcui P V verx A quatoris eleuationi
cui elenatio vila AT respondet. Ergo hac arte innorescit eam Poli, quam
Aquatoris supra Floriloncem altitudo. Ouod erac tertio definiendum. Fluic
ergo Tirporhelitori factum est latis. Omitto, quod superins actigi, aecum
TO ortiuam esse paralleli descripri laticudinem; X, quod nunc addo, atcum
Z. L metiri Solis in eo parallelo commorantis alticudinem meridianam.
Ouae e alia ad hanc delcriptionem pertinentia rsis haud iniucundi ad huius
opulculi calcem, si co pervenire per diuinum Dumen liceat, expositu-
TUS CIIm.
EreS aPICI LLOOCa PaO CCM, _ eodem tempore Solis alticudo
accurate obleruetur: ecce alium verumque unâ eademque opera praestandi
modum exreris fortalse paratiorem, cuius meminisuperius. In tabella lignea
Pau clausere, ressenet in Hlorilontali plano per le care poltic, exlcinde
circuli Ouadrancemtcs  oradus rire distributum: cuius centrum in sum-
n atere ABacu M, Ve (chema exhibec: nec in ea tabella perpendicu.
lum
6. Ouia corius hujus operationis momentum in eo verlatur, ve t vinbEX

## Folio 10 — 1759050695:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 23 lines, status machine
HII
VIIII
Maenetolozia Lib. I.
lum C D delideretur, quo e Horiloncale planum, cui insictie machina, 2t
libellam cones  u clae plato Delpectatcuai lallatul
cuiviam A Flac La perioris lchematis tempore obleruarionIs
commove, donec rmbra a lacere AB in oppolicum Ouadrantem FII allaplas
eiusdem Ouadrancis crassiciem totam praecise occupet (occupabic enim to-
tam, cum lateris AB, X quadrancis lacirudo sic aequalis) vel etiam tabella
corius vribra in Hlorilontali plano in directum ejus laceribus producatur.
Tunc simul ex semel, ee umbram necellariam obtinebis ductâ recta linea in
plano Hloriloncalis quam delionat latus P F; dx Solis alcicudinem nocam har
Debis, quam seilicet rmbra in Ouadrante demonstrat. Cum vero secunda
certiaque obleruario erir incunda, aliud nihil de nouo prestandum occurrit,
nisi quod latus F. F per idem altumprum punctum A in plano Floriloncali
transire debec, vt scilicet rmbrae eres ad opcrationem necellarixe sele in eo-
dem puncto incerlecent tanquam in centro A fururae delcriprionis; quam
inibis descripto ex eodem centro cuiuluis ad arbierium amplicudinis HOri
sone Z. I Y V praecedentis schematis. Ec etium, ne nimo luminis splen-
do
Hloc Instrumenro ita Pacalo es  . Lalas Ctus LL Pastel
appone; ec ad Soles aetu sacus l L Oblee, lamaque eu
NINIIIIMMIIIIINIMIIIMLMMMMIMEIMMHMHEMMEEEIGSHBIEMHIIIIIIIIIIMIIIIII

## Folio 11 — 1759050695:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
 puncto
Ceruationis
rumentum
12
on cabella
odvclcur.
enim co.
it
l
olecuda
occul
rocum Ha.
loriloncali
C In C0
is Hori
ap. l. LLypothesb
dorermbra a lacere B A in Ouadrantem proiecta cuadat dubia; expedie op a-
tujus excauati Ouadrantis adhiberi posser ciulde LOTIIA CABLHA CLALIOL, 
Co aliguo corpore lumen nimium excetes cese cetut Cancur Ctura pla
bere cranlicum, ve circa syli rmbram vereruuu superns uvt. L0C
cujus altera facie Ouadratis siis gradibus constans delinearetur, eiulgue cen-
rro diopera apcaretur luis pinmulis instructas quarum opc Solis alcitudo inno-
celceret obleruationum temporc.
TEot nomine cutri Airis Masistris appello Ferream viroulam, quae ex
Magneris conractu rim haurie prorsus luspiciendam; qua ad Vniverk
cardines, E modo ei libera st sese quaqua versum vestendi Facultas, lonoiru-
dinem luam perpetuo componir, ita ve eam in linea meridiana (Calua tamen
nonnulla aberratione varia variis in locis, de qua luo loco disteretur) per-
pecuo constimmat: quodque maiorem haber admitationem, extrema non re-
nere, e vage ad Boream, _ Austrum obvertat: Led onum lemper ad B0-
ream, alterum semper ad Austrum dirigat pro ratio eius cum variis Mlagne-
eis plagis, quo porira lemel est commercio.
I. Duplex habetur Verloriorum genus: rnum ericum, de vulvare: quod
in Torilontali plano verlatur, suo (que mocus omnes in eo peragit in orbem:
alterum haud ita nocum, quod in verticali plano vel deprimitur infra Flori-
Concem, vel supra cuchitur modo plus, modo minus pro varia regionum lati.
cudine, d in eadem semper aequalirer ablque omni mutatione. Ad prioris
generis constructionem quod actinet: operam ego meam ludam abutar tua
E pluribus eius delcriptionem insticuam. Ouocus enim quilque est; qui scio-
terico ad Floras quonis diei momento nolcendas Florologio CarCaL, aUIE CO
nON VEatuE: in quo tocum, quo nihil simplicius, huius Ferrex virgulae artifi-
cium extribetur; ipsum modo incueatur; nec ampliorem exiget ejus exposi-
rionem. Insistic Verlorium hoc Rylo aeneo pexeacuro, qui in vmbonem icem
aeneum in conuli modum excauatum inseritur, re excidendi periculo racet:
acque haec est eius cora constructio adhiberi Colita. Verum ne Ratim et 2b-
Eolura constructione Verlorium absolutissimum, quale in Magneticis experi-
mentis rire sumendis desideratur, te consecutum censeas; nisi accedant de-
bira quaedam cautiones, quas obseruare necesse est, ne in fraudem cua culpâ
labaris. Farum aliquor accipe.
2. Noueris ergo Verlorium materiâ constare debere pertectissimas terto
Ecilicer pursatissimo, qualis est primae noex chaly bs. Secundo habitâ eius
longitudinis ratione nec cralsius; quam par sE, nec ceniiius elaborari deber:
rassius enim l exriteric, praeter quam quo d orauicate nimiaremorante ad mo-
EUI
Versoriorum constructio exponitur.

## Folio 12 — 1759050695:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Magnetologia Lib
cum Magneticum hc cardius; vim magneticam non nisi d Magnere ad agen-
dum potenehsimo conchetente apuns eit; cum tocam molem rix peruadat
intula vircus. AC SI cesturas PatCcu, et si grauitate minori non prapediatur à
motu: exiguam tamen facultatem exigua ejus moles longius peaelertim prae
ducta hauric, nec haustam cuet e conseruare diutius porest. Tertio verso
rium exiso rhiformis d aequaus Classitiei, quodque addicicio ornamento ca
reac; mirum enim quam a rera directione verlorium detorqueant hae phale
ex. Sune qui eius extrem Lilio exornent; Alii lagicram praetioune, Lunu
lam alii; alii corniia, la curculam bihidam. Apase hinc ilta non ornamen-
ea Led dispendia: nullum versorio maius ornamentum convenie, quam lele
aditandis ac dirigendi eximia FaculEaS. Sic FOtUM FereS, atque Fotundum; haeC
enim hgura ad virturem cogendam, e rniendam, atque adeo caeteris pari-
bus ad agendum efficaciorem praectat. Fcli enim, ve Ouidam rolune, Verlo-
rium in ceniiem laminam proculum aptius rocundo videatur, quod aerem le.
cer tacilius, minoremque, dum moletur, patiatur occurrentem obicemi tan-
cuS Tamen, nec tam LubITO motu eranandus es aeF, VE IOTaS CFCAIE MOTIS
Dolsit. Ouod si duo exrrema verlorii nota aliquâ distingui debeaur, ve di-
stingui omnino expedit: desinat extremorum unum in lagieculam vix a resi-
quo verlorio abscedencem; delinat alterum in furcinulam per quam exiouo
veroque cornu diremptam ob incommoda, quorum memini, qua que docuit
experientia; qua ex aliquibus abscedentibus Verlorii partibus consequeren-
tur. Censebit Fortasse quilpiam minutiores huiulmodi cauriunculas me per-
segui minutius: Sed is atcendat quam leui impedimento virenris huius Mla-
smeticae esfeclus potu cuanelcere, aut perturbari; re nullius accurationis
3. Moniii ab omni Verlorictum ornamento abstinendum esle, eaque Cinr-
plici ferreo ductili tilo constare de-
bere. Ac nunquid non maius pericu-
lum creari videtur, Ei abrumpatur di-
rectus Magneticae virturis per Verlo-
rii longicudinem naturalis curluS, VE
vere abrumpitur, aut ab eo abduci.
cur; E ipsum Versorii medium, ve he.
ri Colet, pertoretur; ve Ayli Verlorium
excurrens virtus in lacera Foraminis illius detorqueatur, d d recta directio.
cur, luoGne munere absqu peeo Angetm ad regendum Verlorium.
4.
Sed
Artiticem, s votis potiri velic, paenitere debeat.
Eistentantis apicem excipiae: Ita plane censeo; neque enim heri porest, quin
ne delectat maiori lonse cum rirturis dispendio, quam inferant appolitx ad
exopcatre a pertundendo Verlorio aneret. Ouod facile praectari porest:
extrema vilae ornamentorum appendices. Duare re huic quoque incommodo
Occurratur, luaderem cuilibet, qui Vertorium omnibus numeris ablolurum
si aeneo illi fructulo deluper alterrumetur Verlorium, corague illa conica Fol-
Culi quam lubire debet allurgens lylus, in aeneo trustulo excauetur, illalo
Verlorii ferro: Sic enim omnis Magnetica Verlorii virtus cutistime fouebi.

## Folio 13 — 1759050695:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 81 lines, status machine
en
etcio
1
UmenEOCd
ne
e
Cace
t
cread monis
deali, 1
1
D, VO
od aerem
Obicem; can.
aaque do
consequenet
ulas me per
es tuii
accurarionis
es eaque l.
constare de
muius pericu.
cumpacur di
is pec Verlo
SCuruS, I
co ab
edium, ve hc
Ver
porest, quili
a direclo
appolila 2d
50b. IUC
ta
conica
4.
ap. . Llypotheses
dum; nec Hlorilontalis tantum, led ectass reccalis; ita ve idem veroque mu
nere Fungi possie rna tantum Factâ licus mnaltone. Lalato ferreo ductili filo
in Verlorium futurum (re in hoc schemate) parabis Axem aeneum, cuius
latior: tum crassior, eogue loci pertoretur, ve in eum non line aliqua ri inse-
ratur Verlorium, ipsi ad angulos rectos insistens: Aris extrema in acumen
delinant subrilisimum iuxra ac exguinte Locundum, de laeuigatum. Ilic Aris
Sed ecce alium Forilontalis Verlorii ab (que virio construendi mo-
Verlorium in orbem libere
circumagi possit, sive verri-
calicer, live etiam Florilon-
taliter: in quo situ alterum
Axis extremum conlo inte-
riori innicetur, alcerum a (u-
veriori ita coercebitur, ve d Axis ad Hlorilontem sic perpendicularis, de
Verlorium eidem Florisonti parallelum Caruarur; e ad morum Ilorilontalem
hac expedicum: _ quidem non minus, quam (i Aylo inequitaret, ve Fert Coli-
ta Verlorii Hlorisontalis compolitio: verobique enim corius machinulae ex
Verlorio, ciusque Axe compactae pondus aequale est, premitque aequaliter,
in vno quidem apicem syli subiecti, in altero conulum substratum: in uno
apex syli conulum pronum subic, in altero Axis acumen conulum supinum
premic; nec diuerla est veriusque mareria, aenea (cilicet. Ouarenec diuerla fu-
cura est veriulque generis Verlorii ad morum FacultaS.
5. In quacumque Verlorii constructione, maxima aquilibrationis accu-
racae debet haberi rario. In primis itaque cauero ne Verlorii Ferrum quapiam
virture Magnetica iam lic imbutum: cum enim, ve luo patebit loco, Magnetica
vis ferri, cui inest, accurare alioqui per se aequilibrati exrremu rnum ad certam
quandam inclinatione intra Florilontem componat: nicerere incassum aquili-
brationem ferri huiulmodi obtinere, descensu Maonetico cum oravicatione
coniuncto. Ouam rim, si quod est eius dubium, ve deprehendas, candem
Magnetis plagam verique Versorii ad motum expediti extremo lubinde ad-
move: Si enim extremum alcerum ad Faciem illam Mlaoneris accurrat, alce-
rum vero ab ea dectinet, idemque aliquories repetita oblematione contin-
gat; de lacence aliqua in Verlorio vi Magnetica non est dubitandi locus: MI -
ometicum enim Magnerico non nihi secundum qualdam corum facies amant
coniunei, ve HIypothest 6. declarabitur. Ouod Si Verlorii duo exrrema ad
viium quodlibet Magnetis punctum admota, ad illud eodem modo Feraneur:
carer Verlorium omni prorsus maonetilmo, illius tamen concipiendi capan
Si per breuius remporis spatium eius vnum exeremum eidem Magneris pun-
eto adhaerere liceac. Hoc idem eodem fere modo probare licebie opc alte-
rius Verlorii vircure iam imburi de ad morum liberi. Si enim Vertorii, quod
examinatur, verumque exrremum a que cuspidem ac Furcinutam alterius sibi
adiungat:
opc Verlorium in orbem converri possic. Sic Axis ille in medio cum paulo
una cum ipsi inserro Verlorio fuleris duobus aeneis suctineri debet duobus
excauatis conulis c regione directe sibi oppoltis; in quos Axis inleretIT, ve

## Folio 14 — 1759050695:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Magnetoloeta
atae
iunonc: Caret haud dubie Vexlorium illud omni prorsus Magnerica vi. Po
Eco igitur quod Verlorium proxime constructum, quod in Floriloncali plano
perinde ac in verticali in orbem circa Axem moveri queac, omni virtute ca-
reatiad aegnitibrium adducerur per vices centando, donec daruim situm quem-
libet admicrat ex in eo quielcat neutra deorlum propendente eius parte,
ve docet Statica. Ad Horilontale commune Verlorium quod actinet: Parum
interest, ve ad aequilibrium exisatur, sue carear siue polleat Magnetica vii-
tuce; ex eo liguidem eius brachio, quod vel pondere luo, vel cum. pon
dere coniunetâ Magnerica vi deprimitur, aliquid deradendum est, donec li-
bellam consecuta cornatur ejus lonsitudo. Ouod si ad aequilibrium Rec iam
anre Magnetis omnem accelsum; (ciro post accessum illud turbatum iri, il.
ludque eius extremum, quod Boream Petet, lacum iri deorlum; quod, ve ad
aequilibrium renocetur; aliquid ponderis ex eo brachio dererendum veniee.
Elaec eAt Verloriorum apta constructio: nunc ejus est tradenda excicandi
ratio.
6. Velpiritus illos, quibus agicetur, e ad situm a natura ei praestitutum
dirigatur, Verlorium concipiat; Magnetis, de quidem non ignaui consie-
cudine illud Frui necesse est: ad Magnerem igirur admoneri debet; quod vr
CIIM OPEATO CHCLIU PEXStetuE haeC Obleruanda LIINE. Primo eius Magnetis
plasa, quae in agendo se se exhibet rehementior (neque enim omnes Magnetis
partes, quamuis homogeneus. ille sic, paris in agendo Faculraris se le produnt)
est aonolcenda: quam, quantum ad hoc opus latis est, facile distingues, si
Magnecem in ferream scobem iniicias, in eaque illum rolutes: is enim qui-
buldam quali villis Ferreis induet sele; Sed qui non omnes eodem modo altur-
sent: alii aliis rectius cabunt: eunc oblerua quo ex loco ferrea illa cxelaries
emersat hirlutior e crectior, eamque sciro plagam illam esse, cui Verlorium
adhibere praectar. Ouia vero duas huiusmodi plagas e diametro oppositas
obseruaturus es, veram que nocâ quapiam inure, ve quamlibet ad libitum ad-
hibere possis. Secundo. Magnerem e medio inter duas illas obseruatas pla-
gas loco luspende, vel plagis iildem in Florilonte compolitis crmbulae aquis
commillae illum impone, re scilicet eo veroque modo libere moneri queat.
Cernes adeptâ quiete earum plasarum alteram ad Sepcentrionem constirille,
alteram oppolicam ad Meridiem: veramque quopiam etiam charactere di-
Cingue. Pertio. Verlorii exeremum alcerum alceri ex duabus illis plagis ad-
mouendum est, e quidem ea servata cautione, ve si velis Verlorii culpidem
ad Boream spectare (quod deinceps semper oblervacurus sum) eam Meridio
nali Magnetis placa, live Polo admoneas; furcinulam vero Polo Septentrio.
nali. Admonebis aurem ita re cuspis v. 3. Polo Meridionali aliquâ haud ad-
modum lonsa remporis mora affricetur, non rero citroque iniro ductu (quod
enim ricturis, proeressus ille Verlorio infudisser, idem effunderet, de extin-
guerec regresus) Sed in cransuerlum, de lineam, qua a Polo ad Polum duci
concipitur, Axilque vocatur Magnetis, quali perpendiculariter decustando
Duo peracto experiere Verlorium corum cualisse Magnericum, re si lua in
caplula

## Folio 15 — 1759050695:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Deaesticurum
3
CaP. I. Flypotheses.
caplula componatur, vedere moneri possic; cuspidem in Boream lempei
convertar, in Austrum comertar Furcinilam: nec alia est Magnetica vircuris
Vertorlis intundendi ratio. Duod E Furcinulam etiam boreali Magnetis pla-
Sx eodem modo lubeat altricale (quod teri expedic in longioribus praeler-
eim Verloriis, in quibus ricas exccemo rni infula non nisi remistor ad extre
num alterum peruenire porst) regetius ad convertiones luas euadet Ver.
Corium. Vis alium verloria exceandi modum, ve nouum ita efficacissimum?
Ecce. Ad prunas candelcar rellorium, eiusque sic candefacti culpis ad nre-
ridionalem Magneris Poluns admoncatur, line ad Polum borealem furcinula,
Scque Maoneri adhaereat acclurrum horum extremorum, donec refrigierie
Verlorum: mirum quam resecam haulerit Verlorium una cum naturali luo
Frioore Maonericam Faculeatem. Diri alceruerum exrremum candetacti V er-
Corii Polo alcerurri Maoreus admonendum esse: neque enim proderie, ( se-
cundo candelcat Verlorium. Halcerum eius extremum alceri Polo apponas
ad maiorem concipiendant rirturem, quemadmodum paulo ante praestan
dum monebam iuxra modum Vecloria excitandi rlurpari Colicum: Siquidem
primâ candefactione virtus sulcepta, penitus per secundam cianescie, nec ei
licet perdurare in ionito ferro, re re docebit experiencia, ratioque alids pro-
Ferenda. Nihil camen obstac, quominus in Verlorium lecundo candelcens,
adeoque in eo catu omni virture delicutum virtus immictatur dum Magneci
adhaerens retrigescit.
Ad haec obleruandum in Verlorii excitarione, quod se expertum Kirche-
rus retere: nimirum aliquid a vera directione aberrationis in Verlorium de
tivari; (i Verlorii excremi lacus idem Magneri applicetur: cum enim Verlo.
rium crassicie, et i renui, non careat: Fertur ex uno lacere ingrella virtus non
in longicudinem eancim Verlorii, sed eriam in lacus oppolitum non sine ali-
qua sicus discrepancia. Ouidquid porro si illud periculi, quod non nisi lenil-
limum esse porest, Facile euadetur; Si ipse Verlorii apex Mlaonetis Polo aftii
CetuT, non aurem latus, vel dum aftricatur Verlorium secundum latus, Con-
vertatur perpetuo Verlorium, icare omnes ejus lacerales parces, dum sie con-
vertuntur, Magnetem luccesive cansanc. AEque ea lune, quae ad ab lolutan
Verloriorum excitationem cuius lumma debet haberi ratio, repore maxiine
necellariae, ob seruanda animadueri. Rectat ve apta eis paretur ledes, in qua
d vlus cuos munere luo commode Fungi postine.
7. Paretur itaque lignea, aut aenea cabella quadrata F. P: cuius medium
excauetur in orbem amplicudinis eantae, ve in eo Verlorium quaqua verlum
orrari queat. Fius fundum occupabic circulus Colicos in gradus 360 dictribueus
cui eriam debiris in locis adscribantur rentorum Nomina, quo volueris idio-
mace (varix enim sunt apud varias Pationes eorum appellationes) nec omir
res cardinum quaruor Vniuersi Sepcentrionalis scilicet, Meridionalis, Orien-
talis, et Occidentalis notas imurere ad eius duas diametros sele in cenerO Per-
petalicularier ecaes. Hls praeterea notis hic orbis imum pexidis occu
asto u Pocet, otarum data in seguencibus occalione commodiore
mentionem

## Folio 16 — 1759050695:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
Maenetoloeia Lib. I.
mentionem hon praetermitam. Nocandum porro elt illum notis huiulmo-
di instructum orbem ita minime esse debere AXUM, VE CIrCa Centrum COMLIeE-
ei nequeat. Ouamquam enim illum fixum postuler Verlorium verticaliter oy.
rans; icave eius diamerer, unde oraduum diuisio initium sumie, Florisonci sie
perpendicularis, liue parallela laceribus Ouadratae pexidis: quia tamen idem.
mec Verlorium depolica in plano Hlorilontali pexide Hlorilontalis Verlorii
rices gerere potest, quod a meridiana linea declinationibus rariis pro varie-
care locorum obnoxium est; ideo orbis huiusmodi initium non caro moveri
continget, re pexidis lacere ad lineam meridianam plani Florisontalis cam-
Polico ad Verlorium sua in declinatione conquiescens possie admoveri; resti-
cui item in pristinum locum possic; cum eodem Verlorio relur verricali fue.
rit veendum. Denique ad cenerum orbis illius Fructulum aneum apponi debet;
aenea irem lamina ad pyxidis OraS; quXe per centrum agatUE: in qua e regione
aenei Fructuli in centro pyxidis constituri excauetur conulus, sicur et in aneo
illo trustulo pyxidis; re scilicet in eos conulos c resione sibi respondentes
inserruIS
MMIMIIIHIIIBHHIMGETRESLHHIHIHHALHHHIHHMNBIBEMIHIIIIMBMIHMMMMIGMIMIMBEMSIMMIIIEIBIHIHIIBNIII

## Folio 17 — 1759050695:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
noris tuumo
enerum convet
recricalitet es
Horo
ecamentam
Concalis Vetion
Pariis peo rat.
on catO nol
oritoncalis cn
dmoucu; l
uc vercCa
napdebet
aquiees
tnue de in att
dt respondenten
sertu
do 20
Leettobso
cum in orbem tam in verricali plano, quam in Floriloncali constitura pexide.
Ouia demum resticalis Verlorii rlus prae caeteris insignis ille est, ve mirabilie
eius inclinatio ad Florilontem rariis in Climatibus tam varia obleruetur:
quod fieri latis tuto non porest, nisi d Verlorii Axis Iorilonci sic parallelus,
X Verlorium in plano statuatur declinationis, live Magnerico quodam quali
Meridiano: verique discrimini Facile consuletur hoc modo Priori quidem,
Si Pyxidis laceri adhibers perpendiculum: eius enim ope, ipla prxis Florilon
ti insistet perpendiculariter; atque adeo Verlorii Aris eidem FTorilonti Ra-
cuetur parallelus. Posteriori autem occurretur hoc modo. Ouadratae capsu-
lae Verlorio luo verricali, re dictum est, instructa operculum tibulis, ve tieri
Tolet, annecte, re claudi possie, a, cum rlus feret, aperiri, led ita ve angulus
rectus cum caplula ab aperto operculo consticuatur. In operculo locus al-
ceri Verlorio Florilontali excipiendo apcus paretue, quam lonoissime heri po.
cerit, dissicus ab altero verticali Verlorio; ne scilicet duo haec Vertoria sibi
innicem officiane, _ a libera lua directione detorgueantur: unde praestaC, ve
organum totum alsumatur altera parte lonoius porius, quam Ouadratunt.
Ducatur aurem per punctum, ex quo sxlus Llorilontale Verlorium lustinens
erigitur, linea per quam accurare ducta parallela Plano Pyxidis verticale V er-
Porium continentis. Ilis ica constitutis, si aperto organo ad angulum, vedixis
rectum in Hlorilonte deponatur operculum (qui situs ex perpendiculo ad pr-
xidis latus appolito obcinebitur) cum Versorio luo: _e Instrumentum ita
componatur, ve Verlorium Plorilontale linea illi parallela proxime consti-
tutx praecise relpondeat: necellario sequitur, ve verticale Verlorium in Pla-
no Magnetici Meridiani consticuatur. Cum enim acus Hlorilontalis (uapre
Facultare ad Meridianum illum lele componar, quaecumque tandem fuerie a
vero loci Meridiano magnerica declinatio: eique acui per constructionem
Planum capsulae verticale Verlorium continentis, parallelum lic; non porett
planum illud, licur X verticale Verlorium, non constitui in eodem magnerico
Plano. In eo ergo magnetico Meridiano constiturum verricale Verlorium, de
magneticam declinacionem ope alcerius Verlorii Eloriloncalis iam acteprum
omni vacabir impedimento, quo minus ad inclinationem intra Florisoncem
sibi debicam sele componae; eam que quouis in loco (quod maxime experi
eur) nocam extribeat.
FCII quae tactenis de rectorou constructione prosecurus sum, ex ipla
Cola naltacee apercau e manifesta: maioristamen cuidentix graria ccce
linoulorum delignationes. Hlabes Verlorium AB Horilontale luo conulo
ablque omni iplius Verlorii laesione instructum re num 3. describitur. Ilabes
icem Verlorium verticale C. D de quo num. 4. sui Axiculi medio perforato in.
Terrum nullâ ipsi illatâ labe. Tlabes denique luis omnibus membris, quorum
M. Corcluctione ha la Organum ad Verlorii verricalis ineliira
ores ercmdas Paralimum, ad cuius formam simile conticias.
8. Elic à C OnI abuC nOEd non porest organi mentio ad caldem
Veclorioru
intertus Verlorii nupernum. 4. deseripri Aris Verlorio praebent liberum mo-

## Folio 18 — 1759050695:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 23 lines, status machine
Magnetoloria Lib. I.
Verloriotum Inclinationes venandas: cuius primus Autho ex Cad
illudque deinceps descriplerune palicls Mecalus et aea ane Rirchers, et
quitur. Sic aurem fere habet. Pardio ea, quam num. 4. expolui ratione Ver-
Lorio velllcales subs Axiculo aneo interto cenuis paratur anea lamina
Grandamicus: quo lolum per Le verticale Verlorium cum declinationem a
vero Meridiano, tum ab Florisonte inclinationem eleganei lane artiticio alle-
buncur aurem hac in Supexticie concaua ralgo circino huiulinodi circuli,
dum
FHICI vel in orbem, vel in FIIIP, a HIAICMA LISCLMHICOIHPOMCd. L
tin F, C,  bina HI, I: in illis F, _ G IIN(CTUNEE VerIOrii LAIS CACCMIa, 
ictorum Laperiore HI alligatur gracile silum, aut porius lera equina, alle c aps
lus quo machinula luo e loco suspendatur; in inferiore capillus eriam allio2-
tur cum perpendiculo R, re ejus pondere frmetur Verlorium, eique adiun
Ctum insrameneum, fucurum aliogui errabundum, ee IaCtIFALIOMEMMMIS dd
dua Foramita qualu CCAIMKCHOHBSOPPBHCA COLHHEMMLMICME. CITCLLHOMSLMIIE
HOxiuM. Ad HRC, PATaEUE CONCHHL LLLLLIPLa LACLLE EL M S CTAS AISPSICCCS
nis, re reses onuldinem facile capiac: quod in oradus distribuatur ab
iplo pulato M, sive Nadtis ad oras vque R, de S hemisphaerii per quas alet
cur Ilocuen. Per lingulos aucem oradus in Hlemilphaerii concauo aClCNDuI
cur circuli, quos rocant Almicancaract, sive Florilontis Parallelos: descri.
11
GINIPNIEMLBIIMIHHHIIMMIEIINHMNIMIEIIIINMHIBBIESHIIHMIMLIIMBIHIIIIIBIIIIINNIIIIIII

## Folio 19 — 1759050695:0035
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Labeus
herus, de
Ionemd
cio asse
TOnCVer
lamina
d. L. Etorbstd.
dum eius altero pede in Nadir M semper fxo, alter ad lingulos gradus iin Cir-
culo quopiam per Nadir tranleunte prius notaros extenditur, vel certe, quod
commodius videtur, si aliquo in plano circulus describatur, cuius semulia-
meter aequalis sic Flemilphaerii lemidiametro, qui e in gradus dividatur: in
eo enim distantia, ad quam singuli Florilontales Paralleli ex Nadir M descri.
bendi sune, non tantum Facilius sumetur; sed etiam cextiiis: vix enim con-
cauum hemisphaerium eam accurate cornacum reperias; ve d vera sphaera nul-
libi deticiat; nec nihi agre admodum circulum sphaera maximum per Nadie
abcuncem delineabis, vel in gradus luos lecabis, per quos asi debene Almi-
cantarath. Sed quonis modo id ablolueris, id aecurate absolucum iam sup-
Donamus. Ouo polico lemicirculus aeneus R L S ad FTorilonrem rectus Aa-
EIaEUE, qui St aequalis Cemicirculo concari hemisphaerii per Nadie MI eran-
Ccunte; eiulque lummo vertici L, sive Zenitk, ceniie illud Flum, quo V er-
Torium, eiulque omnis apparacus suspendi debet annectatur; Led ita, ve Ver
lorii centrum C, centro relpondeat hemisphaerii: ac tandem virreum hemi-
(phaerium iponatur, quo omnis Vertorii iactatio arceatur quam exterior
commotus aër inuchere Colet. Atque haec est torius huius organi construction
Quo ita vrerIS.
Consticue in Florilontali plano machinam; quod consequeris ove per-
Pendiculi ER. Si enim punctum intimum globulik puncto M Nadir rel, in-
deat; omni dubio procul Forilon RS in veco iacet Forilonte, FOtaque Ma-
China Ctum obtinet debicum. Tunc porro non sine roluptace spectabis Ver
Corium suspensum Cele contorquere moru duplici; rno, quo declinationem
maonericorum loci rui propriam assequatur: altero, quo alsequatur debitam
Inclinationem infra Florisontem; nec ante ab omni mori abstinebic, quam
veramque adeptum lIr. Cernes itaque runc quem ad gradum, sive Almican-
carath deprimatur Versorium, notaque proinde enader eius Inclinatio. Non
perinde innocelcet a Meridiano vero ciuldem declinatio, nili prius in linea
meridiana constitura fuerie Hlorilontis linea RS, aut alia aliqua; unde dini-
sio in gradus ipsiulmet Floriloncis lumat inicium: tunc enim Verlorium etlI
inclinatum in Florilonce declinationem ostender, sI actendatur per quem or-
dum verticale planum per Vexlorii longicudinem ductum Horilontemlectu-
rum Foret, (I duceretur.
Onamguam vero organum hoc ad Inclinationes Verlorii infra Florilon-
tem inveltigandas ingeniose à laudaro eius Auchore excogicatum nemo non
videat: Omnibus tamen atcente perpensis alcerum a me paulo anre deleri-
prum Nemo huic non anceponet. Primo enim exigitur concauum hemilptx-
eium accuratissime elaboratum, quod non parum habet difticulcatis. Secundo,
xegre admodum Versoris tilo Cuspensi centrum ad centrum hemisphaerij. quod
est maxime necellarium, consticui porest; aut etiam, (i rire constituatur, illud
Occupare rix pacietur olcillario perpetua, quam inuchit vel leuistimus to-
cus Organi mocus. Fertio, accuratistimum exigitur nanicula illius anea, cui
htxret Versorium cum perpendiculo, aeguilibrium; sine quo centrum res
Poris

## Folio 20 — 1759050695:0036
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
L ID.
Magnetolozia
Corii cu centro hemisphaerii negue
Torii vilcus Magnerica, nili eximia fuerie, ca   pa C CA rCH
rio et nauicula, ex perpendiculo consatas ren leere ad oorure gacucs
vi Vertorium debitum sicum assequatire. CMMEIO MIMELAMLCMCIA SCI PEII
modo constructum lonse esse simplicius, partibulque constare paucioribus
quod non parum conterre Coler ad Instrumentorum non tantum Faciliorem
Fibricam, sed etiam certicudinem: vix enim eorum parces omnes, (I Ps
rcendum. Atque ea fere lune, quae ad Verloriorum veriulque generis Flori-
Contalis, d Verricalis constructionem pertinene, quae hac Fypocheli insti.
tuenda exat. Forum ratio, e vlus suis locis aperietur.
enire. Ouarios accedies quod Ver
exticerint, omni vitio carebune; quod cori Instrumento commune cuadit.
Ouae nomina illud huic praeterenau adere vaentur. Juia tamen apud ci.
Fatos Auchores celerrur nonos cllet cum cuentu terra marique eo rlos
fuisse; illud Fgo minime condemnarim, moniierim tantum eodem caure
Plura quidem sant diversae speciei, naturae que corpora quibus inesse
nata est virrus Marnetica: eiusdem tamen rationis ipsa
in omnibus obseruatur.
ridquidrandem Mased Bitus sic, quod luo loco cap. sequent. de
clarabitur, ca dictiler Facultas; qua duo quadam corpora eam Cortitr
lunc itreer se naturae necensicudinem: ve ad certum quoddam spatium consti
tuta lele mutuo agitent: ita ve alias quidem ad se accedant, atias a sc AIICr-
EantuE, quin etiam alias ad CerTUm quendam LIEUI SeSC MVEIIO COPOMANE:
Supponendum itaque primo hic altero, quod familiaris restatur experientia,
nonnulla esse corpora, inter quae intercedat huiulmodi habieudo mutiia: Sc-
cundo, Facultatem, ex qua nalcitur habicudo illa, in omnibus illis corporibus.
ciuldem else rationis.
oncticorum numerum accensenda huius effectus contemplatores hacteniis
docuit frequens experientia. Constar in primis, ve pluribus exponetur inseriibs
cap. 4. iplum cocum cerrestrem globum magnetica huinlmodi Facultate prx
Atarc: Licet enim ob teniiem eius vigorem praeceritis Saeculis Nacurae scruta
tores penituis fugerir eius cognitio: ex quo tamen Gilbertus insioni eorius
Philolophix emolumento _ ornamento hanc Terrx Facultatem obleruanie:
non pauci variis experimeneis deinceps eandem teltatam, contirmatam que
trad derune, adeoque eam vim Telluri ita propriam dx innatam constiene-
lunc: vereliquis quibuldtam corporibus catenus convenire veline; quatenus
ip so
Ad primum quod actinet: haeC habENEE, quA IN COTUI COrPOruIM Ma-

## Folio 21 — 1759050695:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
uod Ver.
Veclo.
sc
 Prion
oribus.
a plures
e
ll
vic
de
vlo
e115
10
t
On
guea. de
on const
a lC aeT.
cam lorita
2e
n
1MI
ap. I. Flypotheses.
Porro ca sic vel omnibus; Vel agbus innata, aut aliunde insita: illud de-
cumque inlederie, lempet este etuldem rationis e speciei. Iidem enim, auE.
similes semper nalcuntur effectus, ve patebic; ex quibus solis peti porest, (i
quod Forechlliverlicatis arsumentum.
iplis convenie cerrena temperies. Fales habentur Magneres lapides, siue fue
rine e rupibus excilti siue per se seorlim nati, aue in terreis fodinis concreti:
omnes ehim cerrestre remperamentum eo nomine redolent: quod Ferreunt
nihil felro cerrestrius. Ad Magneres auea Le a LCLS GCHCTa,
iplaeque adeo ferri minerae. Fch enim eas re Pu aseu  
loco lateres quidam antiguiores, ea nuu pecus expertum est laepius. AF-
mum ett, de quo nos breus suooco habenda est disputatio.
Pealeterane, cum ex lapidibus huiulmodi Ferrum excoquatur primae nOtX: at
actu, pecentiâ camen lunc magnericas Cale mexcipere parata. lerrio
que ea fere sunt corpora omnia; in quibus magnetica facultas elucet. An
Dixi lecundo magneticam rircurem, quodcumque corpus e quomodo-
d
t
Magnetica duo debita in distancia statuta, pari veriusque propen-
sione, vel ad se accurrunt, vel a se avertuntur.
Frectiis tuius hoc accipe expecimentum. Duos Maoneces vel cymbusis
Limpolitos ad aliquam iitcer eos distantiam, aquis commitre; vel Eilo li
Spende, quo luapre inlica vi moveri libere posint. Experière verumque hinc
inde ad se mutuo aduehi, vel etiam a se abire. Ve aurem agnolcas verumque
ad orum huiulmodi natusa (ua Ferri: Cohibe a mOtU AlEeTUErUm: CerneS al-
cerum riam totam interiectam emeciri, ve decentum accingat: vel, (i sc auer-
Sentur, alceruro à motu impedito, alterum ab eo recedere, lele que ab eo de-
corquere. Duod verumque hraud quaquam concingeret, si Magnetum alTeF
loco haerens alterum ri lua Pola attraherer, vel expellerer. Pac enim acrractum
a motu prohiberi; non tame PFOPEereA actratenS ad dCTENELM ACCUETCRCE,
Led adhuc loco luo haereret: quid enim mucationis in cum ex alterius deten-
tione profectum est: Similiter, si rnus alterum fugare dicatur, FIsatUI CON-
tinc. Nunquid alter, qui haerere, nec ab altero averri supponitur, fugam nunc
ab eo capelcere debet: Et vero quae maior causa, praelertim (i paris ambo
molis, parisque rirtutis fuerint, cur vnus porius quam alter alterum aduocet,
vel a le propellat: FE nON veerque pari consensu ad le invicem concurrat,
vel avertatur: Nihilominus si alterum altero mole maiorem, vel Facultate
superiorem esse contingat; haud dubium quin ex ca disparitare sequatur ali-
qua relocitaris accelsis, vel recelsus diversiras: ea tamen cum per accidens
OCCuEIaL

## Folio 22 — 1759050695:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Magnetoloeia Lil
.
occurreas tollique posie; non argnit consensum illum non esse virique CO
munem, vel a Natura verique non esse insicum. Ouod porro in Magnetibus
conchoic, idiplum in Magneticis ferreis Boae CIL. Accipe Verloria duo
Magnetica riscure imbuta, eaque libi pronna filo, vel crinc luspende: ca 2d
Ce inacem anniiere experieris. Vis abnuea Conepri: Aleerutrum in-
verte acesus extremo lulpento, cethes cunc à le mutuo abscedere, nec ve
prius e Duod idem licer obleruare in Verloriis, luis in Pyxidibus
tus accelsus, recelsulque animaduerres. Nec alius agendi modus censendus
Corripic; aleem caes oete CH. St enim natanci Magneci Verlorii ex-
tremum quoddam extribeatur; illud, quocumque libuerit, insequetur inlico
quodam illius locietue fruendi appericu: quod si exeremum eiusdem virgu-
lae oppolicum eidem Magnetis placx apponas, vel si idem prius virgula ex-
tremum oppolicae Mtaonetis plaga extribeas; haud ipsi adharebit Naones,
aut eius duetui obcemperabie; quin porius extremum illud averlabitur, ipsum
que etiam ex condicto à Magnere luapte vi declinabit. Ouorum effectuum
rariones per regressum luo loco instituendum parelcent: hic Principia tan-
cum,  Hypocheles condo ex manifestis, notilque experimentis ex quibus
tandem reram Magnetiea torius Facultatis nocitium conlequamur. Vnum
tantum hic interim ex dictis obleruacum velim, nimirum, illam ferri ad Nl2-
gnecem progressionem line adhaesionem minus recte Atcractionem vocarilo-
lere; secessionem vero. Expulsionem: cum Magnes à Magnete, vel ferrum
magnericum a magnetico ferro, aut a Mlagnete ferrum recedat, aur eidem
accedat, non ex illata alceri ab altero, led verique a nacura insita vi in veriul.
que commoduri. Quod si quando accessus Magnetici rnius ad alterum, ac-
tractio;  recelsus, repulsio rocabitur: id quo sensu capi debeat, ex dictis
xCimato.
compolitis: Ve enim Pyxides huc illuc converteris, rarios Verloriorum mo-
est, qlando Mlagneci Verlorium, vel giaelibet alia ferrea virgula Magnere ex
cita aceac: licet enin M, orhuitaréque lua praepeditus cur
Cum ad eam corripere non videatur aeque relocem, ac ipla viciltim ad illum
Is Magnetici ad Marneticum accessus, sicut es eorum ab innicem
recessus; de quibus proxim â FIypocheli dictum est; non
remere, es secundum omnes Marneltet plasas pert solet.
Sed secundum quasdam a Patura definitas.
Perimenta. Ouxe re rire sumas, hoc ralde tamiliare, non hoc tamen mi-
Anc non miniis quam prxecedentem Aypochesim cuidentia probantE.
nus

## Folio 23 — 1759050695:0039
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
a3
re
inHICem
rse
donL
 bteses.
nus lulpsees p so.. Iuo Mrasetis aliabus plagis, de quibus
FIypoth. 3. Facta eAtmentio, prope verum (accuratius enim luppoluione le
quenti detinientur) obleruatis, ve ibidem praesticum est num. 6. medio ineer
eas loco Magnetem Cuspende: vel iplum cymbula nacanci impone illis ipsis
eius plagis in Ilorilontali plano compolicis. Cernes Magnetem hoc verouis
modo ad Mocum expedirum non ante quietem adepturum, quam post varias
trinc inde centatas convertiones, tandem ambarum illarum plagarum vnam
ad Boream direxerie, ex ad Austrum alteram: d quo situ SI decurBCtuE MIaoneS,
nunquam non ad eundem rediturus est: quod idem magnetica omnia cuiul-
cumque Aguex absque omni errore praestant: caque in primis, quae pauto
lunclongiora, re virgulae, bacillique Ferrei. Ouxcumque ergo Magnerica
Plano lecari concipe per medium corum inter duas illas plagas Boream, AU-
Arumque spectare nacas; non secus quam media Sphaera secatur in duo Fle-
misphaeria, Boreale e Australe inter verumque Polu medio A quatoris plano.
Scico itaque iam, ve ad allatae Fypotheleos declarationem accedam, duo.
rum quorumcum que magneticorum hemispheria, quae ad eandem VniuersI
plagam, sive Potum cam Borealem, quam Australem luopre ingenio spectare
nata lune, nunquam posse convenire, seleque toro conatu auerlari, d mucuum
aspectum, quoad per alienam vim licer declinare: AC S pars illa Maonerici
viius, quae Borealem Vniuersi Polum spectat, alcerius Mlagnerici parri AU-
strum spectare Colita extribeatur: tum demum ambo Magnetica, s liber eis
otus concedatur, contento curlu runne in amplexus, nec nisi vi le ab invi-
cem avelli pariuntur. Ouamquam vero ea plagarum, siue Facierum magneti
carum similium, hoc est, cundem Vniuerti Polum vi lua insica spectancium
dissensio eluc eac maxime incer iplos carum Polos, live media hemilptuerio.
rum loca: Pcut _x consentio dissimilium Facierum: Alix camen omnes he-
misphariorum partes amiciciue, dilcordixre mutuae similes effectus accelsiis,
vel recelsus exhibent, et (i ed remisiores, quo limiti medio verique hemilphx
tio communi propius plagx illae LIUNEUT.
Aliam quoque produne experimenta mutui huius Magnecicorum accelsiis
decerminationem. Neque enim tantum quaedam certa rnius Magnetici pla-
ca ad quandam perinde cerram alterius Magnetici plagam ve Borealis ad
Australem ec Australis ad Borealem ferrur, ve proxime declaratum est: Sed
etiam ita Fertur, ve in eodem plano componantur eoruin lonsicudines, quae
per veriulque Polos ducuntur: quod euidenissime patet, si Magnericorum
alterum longicudine constet productiore, minorique crassicie, quale est Ver-
Porium, sine acus nautica, aut aliud ceniie ferreum klum, ve acus lucoria. Si
enim acus huiulmodi suspenla ad Masnerem admoneatur, sivC Cum FaHSAE,
line aliquo spatio ab eo distet, siue magnetica virtute iam Polleat, (ive CarCaF
(imibuitur enim cum ve ad Magnetem accedic) cota eius longicudo haud
quaquam in omnem partem componitur ad orbitrium haerente vno eius ex-
tremo ad quodpiam Magneris punctum: Ced in plano lemper incet, quod
entendicur per Magnetis iplis Polos, sine lineam Polos connectentem (quae

## Folio 24 — 1759050695:0040
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Maenetolocia
LID. 1
est ipse Magnetis AXis) de per punctum, cui adhaeret, vel proxime imminer
acus extremum: Quod planum est quida rescht MeaS magneticus:
rationem hic non habeo cuiuldam ab eo plano aberrationis, gua CX MADIC
tis non viquequaque homogenei ricio inetu u u Hec illiuso
quam acus grauitas libi permilla, nec apteapea se. qua geidem
exolauitate orta ab eo plano viroulae ferreae deco aou LCHC, Il CaS
lonorcudinem detinias cam brenem, qualis senecnet stanust hordeacei, ve
Magnetis virtus eam regendo, continendoque par lic: tunc enim ejus virgu-
Poni icave non Colum ce acae quaedam Facies insica vi ad le Mu
cuo accedant, quaedam abs se seccuaste, ted etiam re eorum longitudo in pla-
no, quod per eorum ets aucbse Pel Polos ducitur, semper extendatus.
Sed de hac decactoe Pia insermon
la, live obeli lonsicudo planum illud Magnetis meridianum, hoc estsper eius
Polos ductum constanter occupabie, Cuicumque puncto applicetur cius ex-
tremim, illudque lemper repecer, liM arto inAectatuT. Surrioetur autem obe
lus huiulmodi eo magis quo propior Polis fuerit appolicus donec in iplis ad
Magnerem perpendiculariter insictat, ciulve Axi in directum Racuatur; cui in
Magneris medio, live in A:quatore Pucadelus heret neurro ciuldem extremo
neutran in partem magis vel crecto, vel provendente: quod idem quoque
in cenuibus illis ex terreo puluilem e Magnerem consari Colicis pilis ob-
Teruare est. Constat icaque iuxta hanc FIypochelim Maonetica inter (e com
Macheticorum  Ldesque designandi ratio proponient.
Via Caepius Mlagneckan ororum in lequentibus futura est mentio,
in corumque comeplatione verlatur praecipua corius Magnericae Di-
Celplinae cractatio, ve ex iam dictis colligi porest, eos accurarius detinniendi
modus hic omitendus non elt. Cum autem multiplices occurrant Magneti-
Coru  necas demodum, d irregularibus cerminis circum-
lcripia. us penoecam d omnibus conoruentem regulam praeteri-
bere, qua omnium Poli desioneneur: Fradic quidem Cabeus lib. F. cap. 5. (ph2e-
rici Magneticis Polos detiniendi modum: at quorus quilque reperiatur Ma-
ones abloluca sphaerica hourâ, de homogenea, nulloque nauo labefactatâ lub-
stancia constans: Talis quidem experi, led perinde obrineri vix porest, ve
incallum e ab (que opera precio quis Fatigetur ad lingularis huius fsurxe Ma-
oneticos Polos definiendum. Satius proinde fierit odum. excogitare, qui
Magneticos quibulque conveniat. Ac in primis illud quidem certo constat,
in omnibus ferreis rirgulis, aut obelis; qui ex Magneris consortio rim con-
cepere magneticam, corum Polos extrema duo oppolita occupare: Funditur
siquidem

## Folio 25 — 1759050695:0041
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
ne immine
ashetieus.
ex Magne.
iae quidem
l
c
re
CCCC
auem obe.
ni
vic
e
demq
e
nec le
cne
Lacendat
onm.
elC menti,
Lonetica DI
adetiriendi
ne dlagneri
VaIS CITCUI
lon pcaele
e
aP
1
tatu
ceror
Aio r CON
uc: tundicur
gu
Cap. I. Typotheses.
Etacue. Magnes alterum Verloris callem re b da Le Conllettet: Cue Ma
Siquidem magnetica vis ab extr
quod Magnerem retisie, ad alterum vi
que excremum per coram lonz ccume: in Lelguus ommblls lla opetales
Verlorium AB Magnere imbutum c regione Magneti C D oppositum
onctem omte i palum recia d intelim accentae, de reltolum tirum, ae
immobile peldurer. Cubd rbi consecutus tueris: Sciro Magnetis Polum il-
collimats alterum esse Magnetis quaelicum Polum: Axis vero crit a Polo prius
invento ad hunc posterius inventum Polum ducta recta linea; cum qua extra
Magnerem producta congruet Verlorii longitudo. Ad hanc operationem
Facilius instimendam, quam illa Magneris converlio trequens etticit impedi.
tiorem, molestioremque; non parum conterer: E Magnes Ferream in Sco-
bem immittatur; ve capillicium illud, cuius memini superius, induac: si enim,
qua Magneris parte hilpidius se exhibet, obseruetur; aut Polus eodem distin-
guetuT; aut certe Magnetis plaga designabitur; quae Verlorio obuerti debet,
Vepraecise Cas eda austacione, dehniatur.
Hloc ipsum aliâ quoque ratione obtineri poresthuinmodi. Obelos aliquor
breviores, quos virtus Magnetica eorum grauitate luperior ad nutum com-
Ponere queac, Magneti hinc inde aliquo, ne sibi ipsis ofticiant, spatio dissicos
appone: omnes in plano quique luo meridiano per Polos ducto longicudi-
nem luam componene, ve Hlypochehi praecedente expolui. Acrende itaque
quo tandem in puncto Magnetis omnia illa plana sele decullatura videantur:
illud siguidem punctum Magneris Polum esse necesse est: quod probabis, si
eorum obelorum rnum aliquem ed locipromoueas, in eoque crectus Magne
ei insiltat: Vel E sensim omnes versis cundem locum, ad quem eorum lon-
gitudo dirigitur, adducas: Senlim enim omnes cundunt rectiores, quo ad
Polum accedune propus; Iide illum iplum Polum certo Facile liceat colli-
sele. LX Guibus huse Flypocheli cumulare lacisfactum vides.
rum Polum eodem conatu: OHtetes llasherem Verlorio cregione,
lum esse, qui Verlorio crestem sepeet. Lcerum tunc reperies oppol.
versabilque Magnecem tamdiu, donec Vertorium nullo moru a lede detur-
betur. Sciroque punctum illud Magneris, ad quod Verlorii longitudo recta

## Folio 26 — 1759050695:0042
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Magnetolozia
O.
PDLAESIs
In Magnetis Polis maonetica virtus elitcet vegetior.
est communis omnium sensis, quem manifestisImX PCpCrerNE ex
perientia. Mlagneenim Magnetica, re Ferrea, longe ralidius agitant;
ad le rapiune, aut (reaelius loquar iuxca obseruata superius FTy pothest 5.) ad
Cc ituitant efficacius; eilocara tirmius detinene; directius regune; graviora.
Suspendune, si eius Polis obiiciantur; quam si aliis ejuldem plagis occurre-
rent. Ouid quod Vecrelia aliae re liviulmodi Ferreae riegula vim lonse ma-
iorem concipiunt ex Polorum contactu, quam ex aliarum quarum cumque
partium contortio: Ouid quod auidius Polis adhaerere conantur: Ouid
quod Poli Magnerem vel suspensum, vel innatantem ad Vniuersi cardines
Boream, ex Austrum Soli componunt. Oux ommia vires Magneticas in Po-
lis prae caeteris partibus arouunt eminère.. Atque haec de his Magnericorum
polis, quorum aliqua praecognitio necellaria elts nunc ed breuuis dicta lunto,
quo de iis tulius agetur inferius:
ac de de ge its 
ite ee. et ec et es es es ee
d
e re
c
ohhshhihahhhr
es L
E
ITI.
dib. Ltacetebitba d cbdbblibbo
exponicur Wacula Mlaghecla Facullatis.
cultas, quod primum aponendum foret, hic a te inguirendum non est.
Cum enim priscos illos nominum rei cuique institutores fere lateret fa-
culiatis huins natura; ex cuins cognitione nomen ejus aptum, quo declararetur,
peri debebat; ab ejus impositioneto abstinuerunt. Onamuis antem recentio-
quequaque absoluram, venerint: non ho caen cuiquam fas visum fuit hactenis
hoc munere funci; sed satis esse: (el est abunde) si res ipsa exponeretur aptâ
igitur, quid nominis nacta sit ha submtu, quaestione; quid porro rei sit, restat
TD nominis sic illa inter res creatas admiranda Magnericorum fa-
inquleldum.
res arris. huius cultores in ejus coenitionem longe persectiorem, at que vimam 2s-
quaxiam periphrasi, quam inferius, detres clarius patuerit; subiuncam. Omissa
ASSE. R

## Folio 27 — 1759050695:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 61 lines, status machine
1
et
Occure
rt
et
9
cardim
25
enecicon
dicea lumior
k
eticoru sa
dum non est.
elateret fa
cclararetI.
emrecentio.
erivam es-
(us bactenas
cret apid
M. Omissit
sit, restat
ap. II. DamMagnetica Faculcate.
ASSFR T 1O
1
Absurda prae careris videtur esse sententia eorum: qui voluere
hanc Marnericorum murui accessus, recessus, directioni (que fa-
cultatem ex anima quadam proficisci, qua constent ipsa Ma-
epetica.
B hac sententia eth obsoleta non omnino abhorret Gilbertns; Sed
immerito: quod enim afterri porest huiulmodi animae Magneticx 2Y-
ounentum, quod alignam peaeseterat probabilicaris sveciem: Si quod est,
illud ex moru Magneticorum locali cancum peri porest. Ouali vero quae-
cumque moru quopiam locali aguneur, anim â non carere censenda (InE: AN
animâ constare dicas lapides, meralla, aliaque mixta innumera, quae nutu in
lito Vniuerli centrum pecunt: An Fumis, de raporibus animam cribuas, quos
a centro Cursum ferri nullo impellente, sed suapte Polum vi deferente cerni-
muS: An Ferro corpenti animam à Magnete per mucuum contactum infundi
alseras, cum illud post huiusmodi cum Magnete commercium localiter mo-
veri cernitur: MovetuE MagneS, moventur Magnecica, moventur grauia
moventur lenia; illa ve sicum, haec ve locum debirum assequantur: quem al-
Secura in eo conquiescune, nec vllo se agitane moru: quem si tunc in eo de-
biro Ratu constitura inirene, ve quidquam sibi commodi de nouo compara-
renE: cum demum anima, qua agerentur, eis minime deneganda Foret: Ca (-
quidem illius Colius motiis localis Principium est, quo animatum cum ratio-
ne lui, cum ratione Vnivecsi optime constitutum, ve Pele perticiat, morum
inic. Omitto Magnetica homogenea esle, nec vilis organis distincta; gnibus
anima, ue eorum actus informans elle queat, carere non porest.
ASSFR TIO 1I
Maenemorum mordum cansa ad faculcatem referri non potest, qu
corpora marnerica poueant Atomos, sive corpuscula ad
sese mutuo effundendi.
T e quidquam plus verisimilicudinis habet, quam prxecedens, et li plures
nancilcatur Faurores, leicentia quaedam a Veceribus quidem excogitata,
Sed a quibuldam recentioribus, non obscuri, quod mirere, etiam nominis cul-
ta, d Promota: Qua aesse Magnericum quodlibet, aliud Maonericum cie
re. e ac morum proiare Acomis à le eAusis; qua ad illud appellentes
idem concirent, e ad se Fapiant. Ouod qua ratione concingat, rix inter ip (0s
constat; ve vel ex hoc colligere iam licear Argumencum non inane, quan
Parum Armum sic eam inanibus corpusculis nixum Fundaeneum.
Censebat Epicurus apud Lucretium, quem Cassendus Epicuri, eiulque Pla-
citorum fautor esresins interpreratur; ideo ferrum ad Masnerem accedere.

## Folio 28 — 1759050695:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Tagnetologiae Lib.
eo quod (verbis vear citati Interpretis) essuant tam ex Magnete, quam ex
ferro corpuscula; plura tamen, potentioraque ex Magnere: ex quo fiat, ut aër
semper longe magis discutimur circa Mlaenetem, quam circa ferrum: atque ided
plura circa ipsum, quam circa ferrum inania spariola creentur: es quia, cum
ferrum collocatur intra discussi aeris spharam, mulium inanis inter ipsum es Ma-
netem est interceptum; tunc enenit, ut in eam partem corpuscula ferri liberius
prosiliant, ac versus Maenetem proinde ferantur: non possint vero maiore qu’a
dam, insolitaque copiâ eo contendere, quin pelliciant simul coharentia, atque
adeo toram ferri massam, quae ex coharentibus constat. Ita CaPendus in Fpicuris
Lucreriire mente porius, quam lua, quam paulo. post referam. Oudm vero
commentitia sic haec ferri ad Magnerem accessio, non opus est, cum per le
Pareat, pluribus declarare. Non potest Magnes ab (que aliquo luo detrimen-
ro corpuscula illa perpetuo Auxu, eadem que copia muleorum annorum spario
effundere; quidpiam enim Magnetis ca esse necesse eAt. AF nec densicaS Ma-
oneris, nec durities, nec grauitas, nec ipse color, nec alia quaeliber Magneris
qualicas mutarionem rllam pacitur ex co euvio, quae Nagnetis ipsus ali-
quam arguat mutationem. Deinde quaenam est illa tanta prove Magnerem ab
Acomis ebulliencibus in aerem inuecta dilcustio ve in aeris disculsi locum
terrum succedere necelle s. Cur aer vicinus potius quam ferrum moveri
non alseritur. Ouando vero terrum à Magnere recedie, ve recedere contin-
sic juxta Frpothelim s: quaenam futura est aeris discustio; qua ferrum absce-
dere cogitur: Omicto ferrum quocum que iplum incer de Maonerem interie
Ato obice; re ligno, marmore, metallo, viero, adamante, aquas Hamma, a
Magnere concitari; etsi nullus tunc, qui discuriatur; medius aex OccurrAF.
Omicto corpuscula illa, quae cumque ea dicantur, non posse nili gratis alseri:
inceriecta illa corpora cuiulcum que generis peruadere eadem Facilitate om
nia. AF quid has ineprias, quae nemini non moneane, vel risum, vel stoma-
ehum, tam muleis persequor:. Videamus num quid Canius in hanc rem atte-
raME atomorum recentiores Audio(I.
Incer primos primus audiendus est rerum novarum Artitex CacIS ONaLIUS
Cassendus. Ilic igitur vbi de mocu rerum concretarum dispurat, duplicem:
altere modum: quo Magnes emissis in ferrum Acomis illud ad sele cuocat,
auc rapie. Primo seaque modo. ferrum ad Magnetem aduchi censer oncinulis.
bamulisve e Magnere prosilientibus, sibique carenatim succedentibus,  sinculis
enolurione sua intra ferri ansulas impulsum suum praebentibus. DHO. erGO AFO
morum genera sibi Angic hic Atomita Rigurxe valde diverlae; vulescilicet à
Mnonere Acomos rncinulacas, sine hamulatas, verlus ferru. ad illud expilcan-
dum projici: rulc deinde in ferro alias Atomos anLataS OcCUErerC:: in quaS
iniciantur Magnerici illi hamulis ea (que sic harpasatas una cum ferro ad Ma
gnetem captare. Facerum lane commentum . Sed eorum mente dignum, qui
quaeque ad arbirrium fingere sibi licicum esse existimane; ve luas condane
Atomorum non Philolophiam, qua certis, ee cuidentibus Principiis nitatuE;
led tabulas non aliunde, quam ex inani commenatione protectas. uo ar-
GLIMENTO

## Folio 29 — 1759050695:0045
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
quam ex
fat, vt aet
: alque ileo
 quia, cum
psum  Ma.
Terri liberins
e maiore qui
eulia, aeque
et
ore
econ
n
ce
ecc
ucul
cuoe
at
Cap. II. De aotano
sumento acas as L in Magnere: Ouo anlatas in ferro dari, quod
erimum ostendi oportuerac, demonstratum est: Vnde secundo illarum ad
Ferrum accelsus innotuit: Vnde carumdem arrepro per ansulas ferro onusta-
rum regrettus patuie: Ouid eas ad Magnerem reuOCat: Ouis laCeKtIS CaFC-
nulam cum annexa praeda ad Magnerem erahie: Ouin anlacas ferri Atomos
eantum, cum ipsis e Ferro non minus liber sic exicus, quam Magnericis hamis
in illud ingrestus, non aurem cum iplis etiam grave dt iners ferri pondus ad
Magnecem reuchune: Ouxe est illa carenularum ex corpusculis cam cenuibus
CONEEKLATUM LanCa AIEMICAS 3 Oux tanta, ve marmora non aeorius, quam ae-
rem lubeane, earum subtilitas: Ad haec, cum Magnes ad Magnetem, d Fer
rum ad Ferrum accedat: Nunquid de Magneri antulas, quibus arripiatur; de
Ferro luos etiam hamulos, qui alterius ferri antulis iniiciantur, tribui nec esse
est: Denique quo tandem euanescune vncimulata illa Magneris corpulcula?
Cur. cum Magnericum quidpiam line, (quid enim aliud eas esse AnGatE?)
eorum Magnecem non cniscerant, ex breui temporis spatio contra experien-
eiam non exinamiune: Ouaero denique vel à Calsendo, vel à Cassendi fauto-
ribus (ipse enim, quod mirum est, difficultatis huius, quae ipsum latère non
Poterat, vel non debebat, nulquam meminit) Ouaro, inqua, cum MagnCS, vel
Ferrum Maonere excicum a Magnere retugie: quo. Atomorum genere propui.
setur? Ipla cerre hamulata corpuscula ad harpasandum cancum apta hoc
munere fungi nequaquam possune. Nunquid furcillatas Atomos nobis de
nono non sunt ficturi, quae ex altera Magnetis Facie prodeane, dum ex oppo-
Sita crumpune rucinatae: quae Magnecem, vel ferrum excitum furcillando
Cummoueane, ex propulene: Elis e aliis, quae cnique verae Philolophix cul-
cori occurrere Facile poslune, illae Aromi Gassendianae imperi polsune, de dit
Scuri. Nunc videamus an alia ab. eodem Authore, eodem citaro loco de monr
rerum concrerarum. Magneticorum per Acomos inici concursiis allata ratio
melius gnam praecedens, Ouxectioni, in qua verlamur, latistaciat.
Ferris inquie, ad Maenetem fit accessus: quia ex corpusculis ex Mtamete
indesmentur succedentibus funt quasi radi, sine vireula, quarum duae quaque pro-
vime hinc inde ansulas ferri subeuntos, incraque ipsum deflexae citeriorem ejus
parrem, acque adeo omnes simul toram ferri massam versus Mlaenetem premant
inmodum, exponic iple deinceps, caneri chelarum, quibus arrepeum quod-
nis corpusculum adducicur: vel duorum funiculorum in allerem inlertorum;
quos, li d ciceriore parre constrinxeris, allerem in partem anceriorem promon
vent. Foresium omnino huius, de quo agitur, Magveticorum concursiis ar-
oumentum. Sed haec est solemnis Atomiltarum argumeneandi ratio: qual-
dam scilicet similicudines ex rebus aliis lolent alsumere, ex quibus canquam
Principiis totum aroumentationum luarum, si eas artentius oblerues, momen-
cum peci comperies. Onam tirmius lua vel figmenta, vel effata Aabilirene, (I
missis huiulcemodi Analogiis, ex similicudinibus communibus, et alienis.
Principia adhiberent propria, de connexa rei, de qna quaeritur, e disputaturs
Sed hasce chelas, ex tuniculos Magneticorum perpendamus. Omistis, quae
superius

## Folio 30 — 1759050695:0046
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ach bobobeta t
superius aaceltus prieremomorum rationem allata lune, quae hranc quo-
que posteriorem labefactane; quaero qua vi rirgula illa, lune cadii ex Acomis
traud dubie incer se discreris, de discontiniiis componi possunt, ita ve cotx-
reant; d ab (que Colutionis periculo non exiguum ferri pondus auc erahendo
pares sine, aur suspendendo: Ouxro secundo qua a Nacura virgulis quibul-
que duabus libi actinibus insita ris omilsa, qua caeperane, rectâ lemitâ ad fele
innicem deftectane, rbi ad ferri ansulas pervenerune; ve eis inlerantur, de in
chelarum modum inflectantur, re ciceriorem ferri Faciem prorsum ad Magne
tem compellant. Natura certe rectas semper conntur vias lequi, vepote bre-
nisimas, de decerminatas. Ouid funiculos illos sibi proximos constrinoie, ve
Ferrum ad Magnerem non secus quam alterculum rrgeant: Ouaro certio:
Cur Maonericum a Magnetico ablcedit: illud certe non per anniientes viron-
las, led per invicem auerlas feri necesse est: Ouid pluribus hanc nobitissimi
Atomilta sencentiam perlequor: cum, veronis modo lubeat, exposita Care
per le nequeat. Alios quoldam Acomictas audiamus, _ an aliquid aptius, vel
inepeius excogicarint, perpendamus.
Ouid noui Carceluns protert, re humc Magneticorum concurlum pet AEo-
mos, quos impense colie exponat: Fcce. Corpuscula e Magnete lcaturire
in cochleola modum sibi perluadet: ve Scilicet Ferri Poros in candem FOr-
mam sed cauam subeuntia Ferrum ad Magnerem sensim adducant. Fn aliam
tractorum ponderum analogiam: qua Pola, PEO ALOMICtALUI MOTC, VE nUPCF
monebam, veitur in sui commenti contirmationem. Sed quo iure lua ille
cochlidia ad hunc effectum. declarandum adhibet; nunquid non eodem F.g0,
auc Ouilibet alius commentitia alseriiero: Principia ex Magneticis deprom-
Pta, non limilieudines minime scientificae, de ex mechanicis artibus periex,
fuerant ad luas illas cochleas sabiliendas proxonenda. Deinde, torquenda
sune illae coctilea, ve pondus ferreum adducant. Ouaenam cas Forquer In-
relligentia: Parum extremum alterum Magneti debet adhaerere, si ad eum
velis graue carum ope admoneri. Ac ex Hngnete cochleaca illa corpuscula
Perpetuo effundi cenlentur. Ve ex hiis pateat quanei ad probandum momen-
ei sinc huiulmodi Cimilicudines, et Analogix ad Fabulandum, quam ad aliquid
Probandum apeius compatata
Ouid Facerius aliud in Acomorum defensionem porerat excogitari: FccC.
Non delune Alii, quibus, cum nec illae inceriecti Magnetem inter ec Ferrum
aeris exinanitiones; nec rncinulis hamulire ferreis anlis aptati; nec comprel
Si a tergo fimiculi; nec cochlidia illa Carisfacerene: aliud iis non illepidius
commentum fabricaci lune, re hunc Magneticorum inter le concurlum vi
Acomorum iniri demonstrent. APerunt itaque corpuscula quidem perpetuo
Auxue Mtagnete erumpere; verum ica ve ex rno eius polo proliliane, cum re-
Aexo curtu ad alcerum ciuldem polum remeent, rursulque Magnetem pCF
tiunc polum quali per polticum subeant; ve iterum per cundem polum, quo
prius excesserane foras prodeane, chorealque circum Magnerem ducant per-
pecuas. Cimisicur, inquiune, ad Magnerem redeunt Acomi, (i ferrum Oc-
currato

## Folio 31 — 1759050695:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
Chu quo
e
p
 candemte
cicisllexior
NC.
teore, ven
 iure lua
ALOdem LB
accibus pericr
e corquena
eS COEqueE L
C, A1 ad ett
illa corpuleu
idum momet
e
den
lune, cum s
agnete
polumr, qu
duCanE PeL
(i scrum Ol
CuraB
um
concur
ap. L. De Magnetica Facultate.
eurrat, icerque incereludde: iplum a cerso adorientes ad magnetem propul-
Tane, ex admovene: quod  terrum occurrat, de iter impediae, dum e Magne-
tis Polo crumpune; iplinte medio expellune, à tronce, e a Magnete remo-
uene, ve mirum non sic (ed ratione recelsus accelsulque Maoneticorum Cau-
lam le rentur acu figete) I Magnetis Polorum alcer Ferrum allicere rideaturs
Nx Fgoiure censear aus agere quam tiniuscemodi corpusculorum Ar-
citices; i sus cets tempus ex operam impendam. Ne camen ea penitus
omittam, quaero cui bono vel iplarum Acomorum, vel Magnetis, vel cerre
iplius Vniuersi ilta earum perpenua circa Magnetem concurlatio: Nihil enim
nisi in aliquem finem Nacuram motiri cflatum eA apud omnes cerrissimum
Ad quod lingulae ragantur spacium: Cur nullum pracer Magnerica Occur-
rens in serita impedimentum agitane: Cur etiam ipsa magnerica non in
cranluerlum, quod facilius impullum praeberet, sed in lonsum ad Magnerem
COPOHIHE: Quid si cerrestris corus slobus magnericus est, (ve magneti-
cum esse constat, re declarabitur) quis Atomos ex Polo Arctico effulos ad
Antarcticum suapte ri emenso absque vix duce, hemisphaerio toro cerrestri
accurrere sibi perliadeat3. Illud porro, quod additur ad exponendum ferri
ad rrum Polum accelsum, ex fugam ab altero per Acomorum coressum, re-
srelsumque;: obuia Falturri esse docer experientii: Polus vrerque ferrum ma-
gnetica rirture carens ad se cuocat, d excipit; excicum vero, cch in rno litu
accedens repellatur, licu tamen inverso admittitur. Aeque haec plus quam la-
eis fula de Atomis Magnetieis exerciratio: Vnde quid de iis in aliis rebus
physicis, ad quas digredi per Insticucum non licer, sentiendum sic, Colligi
quoquo modo porest. Ouid ergo dicenda est esse facultas illa Magnetica 3.
ASSE R FIV
LL
Maenetica salita. dis scilicet illa, quae certa quadam in reruns
Natura corpora (qua Generico nomine Maenerica vocamus) va-
rie inter. se acitare, Componere obseruatur: Qualitas est ita
illo inexistens corpondus: vt eriam per circumiectum quodcum-
que medium ad aguod a natura definitum spatium propasetur
alter rideatur expellete.
En instantti
Valicas, inquam, est hael tacultas eor effectuum mirandonum, quos ex-
rimur, tons e oriso.. Quid enim aliud esse dici porest, cum nihil
substantiale esse posse macremis probatum sc enidenter: Intaeret vero Ma-
onecico cuilibet. FTic  quaero, (quaeram deinceps) an d propria Ma-
onetici Forma, e Princspio incrinseco emanet: an aurem aliunde excepta in
eo conseruetur pi quan Comacuralis, e ad eoldem effectus producendos vi
aterrin at A  s VE Ouod, comparata, Cuds ip la sic Instrumen.
EUm

## Folio 32 — 1759050695:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Ldeoetibibeta Li
cum Duo. Verouis enim modo inexistat; s non aequalibus, similibus cerre le
Hlaec ergo Oualitas magnerict Ca Asene principali Magnetico effunditur
in orbem ilon secus, quan alta Guatitates ettundi Colica; led non eodem cum
illis omnibus modo. eque enim ve calidum, velur lonis, calorem per me-
dium propasar, illudque calore afticit, qui amoro igne in iplo medio perdu.
rat; ita perdurat in quonis medio haec magnetica Oualitas amoto, unde emil-
Ca elt, corpore magnerico; led eius praelentia perpetua eset, Ve perpetuo
conteruetur. Recipitur in aëres recipitur in liono, in marmore canguam ve-
hiculis Magnerico, a quo prostuic, vicinis; led in iis operatur nihil: Opera-
bicur iis mediantibus si obecta corpora occurrant eiuldem virturis capacia,
vel actu iam rirture simili praedica, vel pocentia non careant candem et con-
cipiendi e cuendi. Ita Mlaones ferrum quonis medio inceriecto aficic, et
commonet eftusa per quoduis medium ad illud rique Oualitate; quae in ipso
similem paritura est; qua. (i aliqua cemporis mora ad cam radicandam ne-
cellaria non deticiat, perduratura est, _x efectus Mapneticos ostensura quo
vis arnoveatur Maones, vnde peritas ex hausta est. Lumen initatur, Haec
Oualicas in aliguibus, in multis lumen Cuperat. Lucidum corpus Luce im-
buitur Cua, lumenque simile undique effundic per medium perspicuum, cuius
est actus, eique intraerer, sive illud fuerit aer, aquas Christallus, aut rierum: in
illis camen lmmen non perdurat, Si Temper praecto non sc Lucidum, d quo
CmaMaE: quod i corpiis aliquod occurreret himinis excipiendi, tuendique
aptum, quales quoquo modo censeri possut illi, si PERPATeNEUE, Bononien
les lapilli, qui haustum lumen per moram aliquam conseruane; nihil aprius
Lumine ad magneticae Oualitatis naturam exprimendam afferri poller. Per-
meat omne medium magnetica virtus durum ec densum, aeque ac rarum, et
molle: nec calidi rationem habec, aut frisidi; aur aliarum quarumlibet phy-
licarum qualicatum media occupantium. Permeat in instanti, veluri lumen
Perspicuum Cuum. Experiere, (i plures nauricas acus inae quali à Hlagnere di-
Cancia consticueris: omnes enim commoto Magnere eodem mOmentO CCF
nes commoneri. Ad earum Oualiratum genus Magnetica Oualitas accenten.
da videtur, quas vocamus incentiovales: guales line visibiles species, Lu-
men, parique iure calestium corporum in haec inferioras quibus humani CC-
neris graria Farulantur, induxus varii; quos successiuo moru locali ad ea de-
Ferri recar immanis distantia, cui emeriendae par non Forer plurium annorum
Spatium contra quam luadeant variae in Terrenis ex illis Orex repentinxe ri-
cissicudines, e mutationes. Ouales icem varia facultates rerum naturaliumo
ex quibus tam rarios, quos obleruare licet, effectus prohcilci necesse est:
quos per iplas actingunt Agentia nacuralia, cum ipla per le immediace, cum
eraesto minime line, artingere non poltune. Huius porro generis Facultates
ommes, atque adeo magnetieas, non inepre Ouidam rocane quali lemispiri
cirales, cum quia nullum paciuneur contrarium; tum quia ex lubiecti, quod
eis rehiculum praber, cuique inhrerene, mutatione vIl siue accidencali, Cine
substan
prodic effectibus.

## Folio 33 — 1759050695:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
Or
l
anc
e
O
i
e
12 Hac
MOn LMO ce
alicas accen
15 hum
ocu
ia
ncumlibet
es species,
rium ame
Crepen
cinecesse
ap. II. De Mlactaa mm.
Substantiali nullum conceuu  iplas detrimentum; non vigoris remII
non brenior, aur porrectie sphaera actiuicatis cerminus; non directionis vi-
la perturbario: quae spiricuare quidpiem Capiune, e a materia SeCFeTM. FI
xum erso, ac stacum esto, ultatem illam, quà ineer le Magnetica agere ex
Perimur, aliud nihil esse prater Oualicatem, qua ipsis Magnericis a Natura
imperrita est velur Instrumeltcum, quo effectus magneticos attinsant, ec Pron
ducane; non secus quatt Ceteris nacuralibus causis rributae sune Oualitates.
e Instrumenta: quibus dd operationes Principis luis conventences incum
das e promouerteto MuneuI.
SSF R TTO
corpus quodlibet actu Marnericum, ita Qualitarem illam sua
in orbem effundit in instanti, vt proxime dictum est, ut so quod
corpus conceneum es mole, e fisura proportionatum intra hu
iusmodi orbem occurras vireure privarum simili; illud afficiat.
ErrCa VITOILI MIO suspende, siue acum nauticam Aylo suo impone, ve
Lad mocum sic expedita: hanc, si nullo adhuc magnerico spirieu fuerit aF
Aata experieris sicum omnem obleruare, quemcumque dederis, et in eo ab(
que omni ad mocum pruritu quiere frui placidissimâ: Magnetem, et( non
tangat, admone: ubi eius aduencum peaesenseric; experieris ipsam converti
e Magneti obuiam ire: Patere per aliquam temporis moram amico illo con-
orelsu illam poriri, cum Magnerem lonoius amoue: ceres eunc candem
acum, sive virgulam non, ve prius, omnem datum locum occupare; sed cer-
tum quemdam rnum sicum per sc. de innatâ propensione appetere, cum
que adeptam ita teri; ve Si ab co derurberur, eundem continuo, rbi licue-
eIE, RCPCtaT. Vnde igitur haec noua in acum profecta est mutatio, nisi ex cas
quam cum Magnere habuir, consuecudine: Fx qua similem concepit virtu-
tem, camque Fovere Conatur. Idem experiri licebic, etsi obscurius, ee cardius;
si Ferrum actu magnericum eidem acui exhibeatur nondum excita, aliquam
enimm ex eo, quamuis non intercellerie contactus, Similem qualiTaLCM CONEPA
trees eiusque prodet efectus.
Dixi congencum illud corpus, id est, similis remperamenti, quod aliud
non est quam cerreum, re dicetur, de mole de houra constare debere propor-
cionatis ad Agentis Magnerici virturem _ molem: neque enim qua libec Fer-
ri malta exiono Ataoneti, vel remilsa vircure praedico extibita ex eo qualica-
rem magnericam hauriendi capax est. Ratio etiam heurx habenda est: Si-
quidem ferri figura productior facultarem magneticam facilius concipere ob-
Teruatur, quam brevior pari seruata Ferrimole: Ouod ex eo nalci ridetur,
quod in ferro cereri rirtus magis sic rnita, quam in contracto, e globolo, qu’a
ASSC K L.
e alteret, e actu marneticum efficiat.
de re luo loco fulis.

## Folio 34 — 1759050695:0050
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
bt eit
1SS FL
Maenerica virtus e Magnetico effunditur in spharam actiuitalis
proratione vizoris ejus definitam: quae cum simplex qualitas sit,
es ondique aequaliter in ficuram Magnetico ipsi non absimilem
propasetur, veluri alia quam plurima effusa qualitates simpli-
ces sunt, es in ficuram subiecto, a quo emietuntur, similem ex-
currunt: nequaquam tamen illa, ut ha omnes, eodem modo vn-
Vod Magnerica Faculeas cerrnis circumscribatur similibus ipsius, vn-
de eAuit Magnetici terminis: ita scilicet ve c spharico Magnetico ef
fula in sphaericam Aiguram, e cubico in cubicam, e conico in conicam colli.
sacur; nondum est hic paratus demonstrandi locus: longe aptior id prae-
standi fucurus est; rbi, quem obseruent agendi modum Magnetica, consti-
terit: cujus expolitioni prae caeceris incum bo. Mlud interim ex GiIbCrtO
snauo experientiarum Artifice tanguam certum suppone iuxta eas qua refert
lib. 2. cap. 7. X iuxta ea, quae ostendam ipse sequenti C apire tertio Assert. 7.
Nunc isitur exponendum superest primo, quomodo qualicas haec magnetica
simplex (ic, ee homogenea. Secundo, quod in hac materia momenti est gra-
vissimi, quomodo haec eadem, estula in orbem rirtus non eodem modo in
omnibus sphaerxe plagis sele habeat.
Ad primum quod actinet: quod riica, simplex de homogenea viItIS to
tum occupet Magneticum; ex eo constat: quod li ex Magnetico, ee ex qua-
nis eius plaga pars quaenis abscindatur, eo rorum illud Magneticum parre
huiulmodi mulcatum cuadat debilius, quo pars illa ablata maior extiterit; et
ea quidem proporrione, quam pars ad torum obleruar, si Gilberto Ades 2d.
tribeatur; qui alserit Magnetes duos aequali praedicos vigoris facultate ita le
habere ad Magneticos effectus, ve le habent eorum moles: quod ipsi ve ve-
rum facilius concederetur, si veriusque figuram similem suppoluisset (fgura
enim aptior, ve luo loco constabie, ad 2sendum ralidius non mediocriter
ContexF) ita ve Magneticum Masnecici similis aequalique vigore pollencis
duplum, duplo plus possic; criplum, criplo, et ita lemper quauis polita Pro-
portione. Ouidquid porro de hac à Cilberto alserra provorrione sentiatur:
difficendum lanc non est, cum id facili conster experimento, quodlibet Ma-
ometicum virium iacturam pati ex adempea quacum que parte. Duod cum ita
lic patec parrem quamsibec. vim luam adiunsere, de concurrere ad eundem
effectum adeoque rirturem partium omnium ejuldem esse simplicis e ho-
mogenea rarionis, eodemque modo per torum tulam esse Masnecicum. Nec
obstat, quod non raro, quin etium lxpissime Magnericum substantia constet
inae qualis pertectionis ob parces qualdam marerix hererogenex, et non m
GHCTICA IIXCAS: Id enim ec( quandam virium inaequalicarem inducat, vna
que aliqua pars ob maiorem purilarem maiore rirture pollere dici debeat,
Quara
dequaque se habet.

## Folio 35 — 1759050695:0051
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 69 lines, status machine
actinitali
qualitas si
en absimilem
ates simpli.
milem ex
eTA Mon B
GuS, 1
gnericoe
conicancoli
prie
ee
en quae
e
pertio Assert. )
hec mionerie
M
cu
cno ides ab
Dea viccus
o a ex qui
exriceric; d
cutcac
1
ap. C2.
De Matora utat
quam alia impurior: illa tamen neguaquam dici porest magis magneties
quam ista; veraque enim magnetica est,  veriusque Facultas eiuldem est in
agendo cationis; idque eantum inter veramque discriminis obseruare est; quod
vna ralidiorem, altera se peaestat inerriorem: quod discrimen in elsentiam non
cadic qualitatis magnericae. Ex vero constat ex parte licer impura a Magneri-
coamilla, aliquam semper nalei virium illius remiltionem: quod, nis eoca vie-
EUS CimEdeM FOTCE Natura, minime COntINGCTCE.
Hloc idem contirmatur ex eo, quod si ad Mlagnericum admoneatur Perua-
eo quodam debico litu (cuiulmodi aurem ille sic ex dicendis constabic) aliud
quodcum que Magnericum; etli fueric diversi generis eius maceria, veluri
Ferrum ad Magnerem: verumque ex eo conlorrio ad asendum iuuatur: quod
veique non contingeret, nili veriulque rirtus ciuldem Foret rationis: quanto
igitur meliori iure ejuldem rationis esse dicenda est virtus rnius, eiuldemque
Maonetici: Onemadmodum ioitur calor corporis calidi, e corporis lucidi
lumen simplices sune ex eiuldem rationis qualicates, sive in iplo suo subiecto
immerlae, sive extra illud estulae considerentur: ita etiam magnetica vietus
cam immanens, quam estula e Magnericis quibustibet rnica est de simplex
Facultas.
Verum Ouispiam haec minus consonare censebir cum alia ANertionis par-
re: in qua virtus magnetica non eodem modo le habere dicitur in quauis
Maonerici plaga. Ouare quomodo haec inter se consentiane, nunc quidem
obiter expono: ve quaedam eorum habeatur praecognitio, quâ ad abArusiora
Facilior parerur aditus: quo aperro fulior subdetur luo loco diversicaris huius
declaratio. Nunc icague dico maonericam virturem licet simplicem non vi-
que quaque eodem modo se habere. Ecce enim quaedam Masuetici cuiuluis
plaga duplex oppolica (polus duplex appellari consuenit) si liber FuerieMa-
onetici morus, ad Vniversi cardines vna ad Boream, ad Austrum altera lele
componie, amoris ab eodem duplici rermino careris eius plagis: quod, cum
non nili a magnerica Facultare profcilei possic, quandam arguit facultaris il-
lius in agendo diverlitarem. Rursus si corpus porenciâ magneticum, quod
Scilicer maonetica virturis concipiendae sic idoneum, cuiulmodi est Ferrum
molis, hourxque alioqui apeae ad vircurem a tali Magnetico hauriendam e sI
ad duplicem illam placam admoneatur: maiorem comparabie Facultatem,
quam s ad alias accestisset; eoque maiorem quo propius ad eas accesserie:
adco, ve, E ad plagam incer duas illas mediam (quae squatoris nomen obti-
nuic) appOnatuE, licet reliqua ad emendicandam rirtutem non defuerints
nullam tamen virturem consecuturum (ic ex huiulmodi Contactu. COnEra ve-
io si medioeris obelus ferreus ex lui medio circiter puncto alterutri Polorum
incumbat: Magneri adhaerebit quidem, sed longe debilius, quam s punctum
idem medium squatori adhiberetur: maiusque ferri eo modo ad Magne
cem appoliti pondus sublime sulpendet Aquator, quam Polorum alteruter.
Nunguid igitur ex eorum effectuum divexsitate colligere non licet Magneri-
cam rireutem non eodem rbique modo le habere: Plura non congero in
tatc

## Folio 36 — 1759050695:0052
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
ac aabebebeta 
hanc lem arsmenca. Cum passim deinceps occurtura linc quam plurima.
Incerint en  talun n dneticam rietutem non secus quam alias quan.
plurimas virtures effundi exera Magnerica. in figuram effundenci Magnetico
persimilem, camque rnicam ac simplicem elle virurem: qua nilulomins.
cam in iplo Magnetico, quam in sphaera actiuitaris non eodem modo im
agendo se gerac: qua hic. erane exponenda.
 15l le L. L. FI.
Magnerica virtus primo es per se est a Natura instiruta, vi sub-
recto cui inharet, situm in Mondo tribuatcertum, ex determina
cum ad ejus cardines fixos  determinatos Borealem e Austra-
tem: per accidens aurem.  ad Marneticum alterum apto in sitis
iua componat.
Scenlum est. Assertione proxima magnericam faculcarem licet simplicem
de homogeneam e aequalter fulam: non eodem tamen modo vndique.
se habere in operando circa alud quodcumque occuerens Magneticum.
Nunc velo apeeus exponendum renic: vnde illa agendi dinersicas, scruata
magneticae rirtutis simplicirare, proticilcatur: quam dico non aliunde mana-
re, quam ex illius vieturis nacura; quae ad sicum ordinata est primario qui
dem in Vniuerso seruandum, se cundario autem inter Magnetica apte compo-
nendum: quam dispucationem ita huc instieuo, ve cam delibem porius ad.
quaedam capire sequenci perrractanda Facilius explicandum, quam extrau-
riam: quod, ve spero, rbi lequencia aliquoc. capica percurreris, à me cumula-
ce praecticum censebis. Hlaec incerim nunc accipe.
Magnetica virtus primario e per le incticura est; ve; cui inest lubiectum,
ad ficum componat in Hundo concenientem. Vnde id constat: Ecce. Obler-
uaui Assertione praecedenci magnericam vim Perrestri globo prae caeteris ma-
gneticis corporibus inlitam, fuisse. Cux ip(i insica fuit: Ouia Scilicet necessa-
rius erat eius quidam sicus in Vniverlo certus de firus; ve fini inleruiret, ad
quem conditus crac: ad commodam nimirum humani generis praescirim
commorationem, cum ad animantium carerorum, plantarum que omnium
conleruationem, qua eidem humano generi rui futura erane: quae alioqui
erat inceritura, (i T. errestris globus circa Vniverhi centrum, quod innatae gra-
vicatis ope occupat, remere de incerra Auctuare Paratus Foret. Ad hunc er-
∞0 sicum commodum cuendum ex conseruandum nececaria fuit qualitas quae-
dam non minori iurc ex Nacurae Legibus iphinnaca; quam grauicas: qua l0.
as debicus ei alferitur d ConserIatuE. Oux qualitas, alia non porest pexter
magneticam facultatem, quam Telluri inesse constat, excogitari: cuius ersa
eam illud ruum munus est, ec officium, ve certas eiuldem plagas ad orbis h-
nos et immusabiles cerminos fixas d immucatas consticuat ex concineat. Firi
POETO

## Folio 37 — 1759050695:0053
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
determina.
MV Austra
aproin
et
ec limplicen
do rndigu
Dlagnericum
elam lelle
ande man
primario
eepce compo
umole
est subiectum
M
Ecce. Obler
e
lcer necest
cum
ap. lF.  etioaltata
vorro _ immutabiles illi corius orbis termini, non alii reperiuntur praecet
iplos duos eius oppolitos cardines, sive Polos Borealem ee Australem, de
medium cos Polos connectentem, ex per orbis cenerum rraiectum Axem.:
Primo ieaque constat magneticam riicutem Perrestri globoita inesse, ve
ex eius forma emanet velur proprietas ad bonum eius esse necessaria: ne alio.
qui dicatur Nacura peaeter morem necellariis peaesidiis Enria aliquando non
munire. Vnde lequitur reliqua magnerica corpora re Ferrum, laceres, iplolque.
adeo Magneces lapides eo lolum nomine magnerica virture gaudere, quod
TerrCZ PEa Cxeteris mixtis temperie gaudeanc: qua cam vierurem concipiendi
apta cuadine.. Nec obstar, quod Mixca huiulmodi vim prae Fellure regetio-
rem re plurimum extribeane: haeC enIM COTI VIEtUS, quX aCTiOE APPATCC; CX
eorumdem maiore tantum densieace, puritate, parciumque rnione prohcilci
EIE, non ex maiore Formx perfectione, aut ad vim illam producendam ma-
iore apricudino. Ouod ex eo cuidenter contirmatur: quod eorum mixtorum
Calua Formâ vis omnis magnetica immueari possic de incerire. Sed quond hoc
Capue, nune latis: cum de eo rursus inferius sie habendus Termo.
Secundo constae magneticam illam Terrae virturem ica ips inesse re in lon
sum secundum Vniuersi Axem Fula SIC.. DC excurrat; ejulque radii omnes (in
orbem enim effunduntur, ve reliquarum Fularum qualicatum radii, ve APer
tione proximâ declaratum est) vel recta, vel oblique Polos spectene; ita ve
vna eorum facies Boream, altera oppolica Austrum pecat; e 2d illas orbis
plasas ambae obuertantur absque omni ad alias qualcumque COnatu. Cum
enim haec rirtus ad hoc sic institura, ve Pellurem tanquam ejus Instrumen-
cum secundum Vniaex(i Axem componat, cuius termini lunt ipsius Vniver(I
Doli: omni aliâ ad alias Vniuersi partes propensione carere debuit, eaque
Cola pollere: qua ad Borcam, _x ad Austrum concenderet. Ideoque non im-
Proprie litus ille à Borea in Austrum, vel ab Austro in Boreamrocacur lonoi.
cudonaturalis tam magnerica virturis, quam magnerica virture praediti cor-
Poris: cuius Longitudinis extrema duo lune facies dissimiles, vna Borealis;
alteras Australis: illa Polo Borealis haec Australi obuertitur. Ouod Si haec lon-
sicudo nacuralis rbiliber secari concipiatur: duae enalcuntur facies, dissimi-
les quide, veparet; led quae mutu luo simul rniris d CongrHere ApPCCANE,
repoce quae virturis nacuralem curlum a Borea in Austrum, ex ab. Austro in
Boream continiiene: vnde de amicae dicuntur. duxe illa Facies dissimiles. Ini
mica vero lune Facies similes, hoc est, ambx vel Boreales, vel Australes. Si
facies borealis boreali obuersa applicetur, perverritur vircuris CUrUS NaTUFA-
lis, _ ex aduerlo verimque obsistitur. Ouod similimudine ex arboris erunco
Pecitâ apte Colec. explicari. Ecce rearboris, veluri de alius cuiuluis planta
eruncus, tibris constet ab imo ad lummum certâ ratione ductis, re secundum
Sicum illum Colum apex sine alimentum a eadicibus haustum, ad ramos deter-
rC: quae s invexterentur, nullatenus id praestarent; ve Inita docent, quae, ve
viuiscane, seruato eorum naturali situ committi debene, ita ve surculorum in-
Cirorum facies. deorsum spectare nata ad faciem crunci, cui inseruntur curculiu
dissimilem

## Folio 38 — 1759050695:0054
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
Magnetolocia
L ib.
dissimilem d lursum converlam applicari debeat. Aliquid simile in Plagneti
cis obserua: in quibus ica excurrunt eorum virtutis eadii d Borea verlus AU-
srum, vel contra: ve quaedam quali sibrx iuxta illum eantum sicum Feraneuris
ita VE eOruM vna FacieS extrema Boream, alcera specter Austrum; LinEque
Facies illae dissimiles X oppolicae. Ouod si iidem radii secari concipianturs
duxe enascuntur situs distimilis facies; una enim Boream, altera Austrum
spectare appetic: ambae tamen rnionem mutuam ex xquo ambiu de auidé
perlecuntur re sibi ex natura debitam. Ouod Si altera eiuldem radii secti
pars invertatur, ita ve facies ejus borealis boreali alterius faciei obiiciatur, (.-
milis scilicet simili: non tantum huius scis conspectum non admietune, led.
toto conatu ex condico auerlantur, repore curlui luo naturali contrarium de
oppolitum, quique ulteriorem progrestionem sistie, e compeleie: unde non
immerito similes huiulmodi Facies dicuntur inimicae, sibique mucue infectae.
Oux Porro de masnetica virturis ettulae sicus Facie que duplici oppolita, com-
memorata lunc: eadem corporibus iplis magneticis conveniunt; quae virtuta
illa reguntur, ex ad litum componuntur. Duae scilicet duorum Magnetico-
rum facies, si dissimiles fuerine, amicae sunc: Si similes, inimicae: illae rniri ap.
Pecunt: hxe appetune à le amoueri. Hunc autem Magneticorum mutuiim ac-
cellum ex recelsum meriro alseriii effectum esse maonericae virtutis secunda-
rium, e per accidens, quod Magnerico Magneticum aliud occurrat: Prima.
rius vero effectus, ex per se a natura intentus eiuldem virturis est, ve Magne.
ricum secundum nacuralem, live Formalem longicudinem ad Vniversi Axem
componat, rnamque eius faciem ad Boream, alteram oppolitam ad Austrum
dirigat: quem quidem effectum vi magnetica ranquam Instrumento quodli-
bet Maoneticum, E in rerum natura Colum Foret, allequeretur: Terrestrita
men Clobo uni maxime proprius est; cum ex eius forma per le emanet ma-
onetica virtus, repore ad situm debitum in Mundo occupandum maxime
necellaria. Verum de his nunc latis, quae ad plura quasi Pexeludium deli-
basse opo.

## Folio 39 — 1759050695:0055
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
op
un
e
CCuC: P
nveca
cam ad de
MencO qua
Tercette
LC CMANEEM
andum muni
caluc
ap. III. De Magnetico acendi modo
e
tise
es 45
ti
2
C Madellco tgclai oco.
Totius Maenericae Disciplinae fundamentum.
Detinicur qua ratione vrtus Magnerica eam immanenter in suum
oplius subicetunt, quam emanener in aliena PIOPASCTUI,
e d9aC.
N T A est, mi Lector, Capui hoc fundamentum est Magnericae torius
3 mathuins a me suscepei opusculi Instirurum. Ouod si per Dininum Nu
exponendum operae paulo psr; nec Te ad illud concipiendum. paulo
acrioris attentions indet futate.
Disciplina; nec ad alium quam ad ejus perscrurationem scopum colli-
10
men ad exitum faelicem perducere liceat: na omnia, quae merito suspici solent,
vircuris huins arcana opera luce clariora enadent. Ouare nec Me ad hoc caput
menquerhiformiter diftormiter pel diaphanum effundic vndique; nec maior
vis illuminandi ex rna aliqua parte quam ex qualiber alia se prodere obserua
cur per totam illustrationis sphaeram. Ouo sic, re merito dicatur punctum
quodliber lucidum radios in orbem fundere ad quodlibet punctum nOn tan-
cum medii circumstantis; led etiam lucidi ipsius corporis, re scilicee iunctâ
iplius, e reliquorum omnium Facultare ruum totale per eundem radium
Asens constituatur; eo longius haud dubie actionem producturum; quo
plura concurrun se cundum eandem rectam lineam, (qua Cola reitur ad agen-
dum Natura) eius puncta. Oua asendi racione sphaeram actiuicatis Formari
necesse est Agentis iplius tigurae perlimilem, re sphaericam, si sphaericu AgenS
esse contigerit; Ouadratam, si Ouadratum; si Conicum, Conica, _c. AF
Agens magneticum. erlrhomogeneum; de homogenea facultare praeditum
supponatur: non tamen eadem ratione agere cernitur. Eece, vis eius clucet
in Polis insignior, in reliquis plagis eo remissior cuadit quo FemOTIOE, VE TIy-
poth. 8. declararum est. Nec tamen dici pocest parces vilas a polaribus remo
tiores virturis esse intirmioris: Si enim circa Aquatorem (A quatore enim
Magnericum non caret, cum Polis non careat) si, inquam, circa squatorem,
Vm non eadem, (ed longe diversa ratione, quam cxetera Agentia, Magne
Ltica experiamur operarinon porvere ex hac insolita agendi discrepantia
non oriri graves difticultates. Agir v. 8. Lucidum quodlibet in orbem, lu-

## Folio 40 — 1759050695:0056
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
e circa Polos trc scratia a Magnete praecidantur; paris omnino
vircuris anibo esse ce espestentia. Cur ergo paris non lune, cum Ma-
opeti lune vica, cum alus partibus congune: Nunquid ea a eoto carum
diuisio, qua continuicatis tantum negario. est, Facultatum vires augendi, mi-
nuendire capax diciporest: Fandem magneticarum partium in agendo dif-
Ferentiam exhibet aliud experimentum. Breuiorem obelum ferreum variis
Magnetis plagis applica: cernes eum variam ad Magnecem inclinationem
obleruare, ex in Polis perpendicularirer erigi, in Aquatore ad Magnecem
procumbere, in plagis intermediis rectius auc obliquius stare prove propius
ad Polos, vel remorius applieatur. Vnde canta inclinationum varietas: Fr
quod dissicultatem non parum auget: quamuis tanta in agendo inaonetica
vircutis diuersitas obseruetur; figura camen eius actinicaris persimilis est A-
Sura Agentis Magnerici, non secus quam in reliquis Agentibus physicis ob-
leruare est, re retert Cilbertus, e Cabeus: quamquam Kircherus Tis mini-
me acquiescat: censet liquidem magnericum sphaericum vircutis orbem et.
fundere non plane sphaericum, sed vecumque Fllipricum: quod non ab ex-
Perimeneo aliquo, led ratiocinio concludit. Verum torum hoc negorium ex-
perimentis peragi debec: quae sicur, (i Principiis allumpris Faueane, et conve-
niane, ea Firmius Babiliune; ita si aduerlantur, penitus labefactant. OB has,
alialque, quas silentio praetereo, difticultates ex distimili, similique Magneti-
corum, Xt reliquorum Agentium operandi ratione profectas; non parum im
Pedicum cuadic negorium exponendi Magneticum operandi modum: ve mi-
rari nemo debeat, si primi Magnetica Philolophix cultores, et si alioqui per-
spicacissimi, e de eadem Disciplina quam optime merici, non ommino illum
allecuri videantur.
Forum primus, qui ve humc nodum Coluerer, grauiter laboranic, est Silber-
tus. Cuius lententiam cum merico non probaret Cabcus, alium ipse modum,
quo Magnetica agane; excogitauir peracutum: quem omnes deinceps ne-
mine rno excepco, qui magnetica verlarune, amplexi sunc: ita ve cum eo uno
tancum, Ci quid eius lentencia minus probandum Contincat, VE continere Pa-
cebic, res ihi fucura (ic. Sed cum Gilberco primum agamus.
anetoot L. ID. 1
0d L. L L
iniand forest id cdiderio phcniu anetta sach-
tatis acendi modus.
T haec condemnationis lence c lla vacatur: modus ille, de quo
asitur, nolcendus elt phum; qui non melius quam ab iplo exponi po-
relt. Elic itaque lib. 2. cap. 5. iuxea appe ua LAMIMA HIC LOGLIEAE. Sit spha
ricus Maenes Y F F C, cnins Polt paLL gato L, Mcthaaas
quilibet D CB Aper Polos ductus. Mus,  noit ad ont parie ajuo
ferrum rapit; vel non similicor  i ae ates consuit Maeneri
CHB.

## Folio 41 — 1759050695:0057
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
Patis orte
unc, cum I
d lOco em
a
mur
eene
dectelus I
rieruIS Orden
quononr
hoc r
Fate alisde con
etectam. Bd
umilique s
25, non palum
de movutu. Ma
 ech alorsup
con omnin il
eocanie, est bit
lum ipse mode
Des deinceps _
IE DE Cum CoM
re contimtes
28
en inelinatione
ne ad Blagnei
sC prorepE
AZBCII )a
codus ille, de q
ipso erponip
quicar. Sits
C. Meridia
oni parte as
rostanis Mague
aP. III. De Magnetico acendi modo.
cum: quia puncta sua habet Maenes, acst, dis osF, in qons dirins
eximia excellit. Partes Polo propinquiores validiores sunt, remote maeis infir-
mai es tamen in omnibus vier qudda agualto. Et Pot Pallea, Gllae MIC
non spectalie, Pergir. Jam intelligere oportet, es firmà memoriâ retinere: quod
verrices pranalent propier vim torius: ita 2t (quasi diviso imperio per Se qui-
noctialem F. C) ista omnes in Septentrionem L intendant vires: illa vero aduersâ
ratione in meridiem F eamdiu quam sunt unita partes, ut in fieura apposira. Sic
enim per infinitas curnas (hoc est, per meridianos circulos) ab omni puncto A-
quatoris F. C diuidentis sharam in duas partes aequales, es ab omni puncto su-
perficiei ab Aquatore F. C in Boream L, es ab Aquarore in Austrinum polums
F, tendit vis omnis in polos seorsim. Ita Verricitas est ab SE quinoctiali circulo
FC ad polum verimque. Talis in interro posita vis est. A puncto A immitti-
tur vigor in B: a punctis A, B, in C: ab A, B, C in D; es ab illis simul in par-
res sequentes deinceps versus polum J. Similiter contingit in aliero hemisphario
2sque ad Polum F, quam diu tocum unicum fuerit. Atsi frustulum AB resectum
fuerit, quamqnam iuxta Sequarorem; tamen tam validum erit in actionibus
Manericis, atque C. D renulsum aequali quancitate à toro. Nulla enim pars in
eoto excellit nisi propter alias parres adiunctas, a quibus torum absolutum, es
persectum enadit.
Isis subiungic idem Auchor maioris expolitionis gratia Diagramma Ma-
onetici rigoris a plano Aquatoris in peripheriam: quod omitti non debet.
Sic itaque peroit.
Sit Terrella (Sc Magnerem vocitat) FY F O, F. Polus, M cen
trum, I M O Squinoctialis planum. Ab omni puncto plani Sequi-
noctialis vigor extenditur in periphariam. sed diversa ratione. Nam
ab A vigor extenditur versus B C. F, e ad omne punctum a B ad F po.
lum. non versus B HL: ita neque a 6 versu C. B I. Alliciendi vieor non
COrrO

## Folio 42 — 1759050695:0058
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Lamtoa D. 1
corroboratur in parte C BFG ab eo, qui est in parte C G MF, sed CGH
aucet vieorem in eminentia C. F. Sic nullus assureit vieor ab internis, à paralle
lis Axi C C, AB supra eosdem parallelos versus TI. sed interné semper à pa-
rallelis osque ad polum F. Ab omni puncto vlani S quatoris vieor procedit in
Polum F: sed C punctum vires suas habet tantum a GFL, ( B ab ATI, sed a
20r0 plano FI MLO corroboratur F. polus. Onare in illo excellit potestas inclyta:
in mediis deromcrams den nC, lanium vicor alliciendi innalescit, quan-
tum auribuere potest plani A quatoris porrio TI C.
HIaec est Bilberti de Magneticae Facultatis agendi modo sententia: Quam.
iple expoluie tam aperte, re ad eam concipiendam nullO sIE OpUIS COMMEHE
rio. Vnum cancum obseruo, quo duplicis ab co delineaci schematis conso-
nantia clarius appareac, corulque in eodem ille agendi modus luxta eius men-
cem exprimatur ad Faciliorem cognitionem. In priori Diagrammate à puncto
A AGLaTORIS F C duCaEUT recta AZ ARi FO parallela, sine 2d ipsum Aqua-
torem perpendicularis, qua referatur linea A B alterius Diagrammatis. Vir-
tus icaque puncti A iuxta Gilberrum Fertur eantum ad interm vertus Axem
IO, _ Scementum IZ a linea A Z abscissum corroborat: Sermentum au-
tem Z F. ad externa lineae A Z. Posicum nullo ad illud a se emilto vircuris ra-
dio aficie. Hloc annocato Fareor Gilberrum ingeniose quidem excoritalte
modum, quo magnetica virtus effula Polorum vires prae caereris Magnerici
plagis auseat, alias vero ciuldem partes, quo Polis propiores fuerine, eo ma-
is Corroboret: difficeri tamen nequeo Auchorem hunc quidpiam simile
praesticisse, quod ab Antiguioribus Asronomis praectitum hodie cernimus.
Ili scilicer, ve varios corporum calectium morus; quos. oblemabant tardio-
xes, celeriores, retrooradOS, ExPONCFENE; COmpaseS QuaIdAM COTUI Ex ex-
centricis, de epicyclis, Fabricarune: quas tempora haeC nOSTA DE commenti-
eias dissoluere coacta lunc. Ac in hoc multum difrert Gilbertina Fabrica, quod.
eam iplemet catim labefacter certis d se sumpris obseruationibus, (ve in his.
sumendis se praestat accurarissimum AerifCem,) perliralus. IILIuS itaguC AC-
Cercionis mea, qua consticuram a Cilberro magnericae effusionis ratione L2
tione carere dixi; probationem ab iplomet primum colligo.
Primo itaque ex Gilberto demonstro lonse aliter, quam ipse praecedenti
recitata narratione Racuat, Peragi magnericxe rirtutis effusionem. Fecc enim
iplo ctacim proximo. cap. 6. ex 7. ciuldem libri 2. ve loquacur. Funditur, in-
quit cap. 7. vireus macnerica un dequaque circa corpus Magnericum in orbem:
quod idem iam cap. 6. alFeriierar, vbi ait. Terrella in orbem emittis vires suas
pro vieoris, es qualiratis ratione: id que contirmat expexientias quam exponit,
breuior enim obelus ferreus Magneti circumquaque appolitus Magneti ad
haeret, ita quidem ve ipE semper adhaereac, (cum Ccilicet detiner ectula a Nla-
Znete vircus; sicum tamen masis, vel minus ad Magnetem obliquum seruet;
provemagis, vel minus a Polo disticerie. Vnde praeterea colligic magneticam
virtutem ita undique effundi in orbem, ve is terminis circumscribatur hiou-
ram magnecico ipsi similem creuneibus. Vilne loca ciusdem Authoris aper.
cIOTA3

## Folio 43 — 1759050695:0059
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
semper a p
et procedir
set
aestas imelsia
malescit, qua
nen
1
a
Deou
Lic conn
retabe
ipte pracedee
1. Ecceeni
icum  orbem
AI Lires su
quam exponus
ondiim, i
AogneH a
iquenlecat
omonerican
scribatu.
vetro
Sap. III. De Magnetico acendi modo.
lora? Consule eiuldem Libri secundi C apita 27. es 28. ubi de sphaerico Ma-
onete sic loquieur. Radis virturis magnetica on dique sparguntur in orbem cuins
orbis centrum non est in polo, sed in centro Lapidis. EF paucis inceriectis (phx-
ram actiuiratis rndique ae quale Caruens pergit. Ira fic ut 2bique Lapis aequali
distantia à centro aui connexâ circumferentia, sieut in uno loco recté attrahere
videatur, sic in altero disponere, es converrere possit. Nam si in distantia qua-
dam à Polo Lapis Versorium allicere poterit, in tam longinquo ex pari inter-
vallo ab sEgnatore potest etiam Lapis ille dirisere, es convertere V’ersorium.
Ira centrum ipsum es medium terrella est centrum virtutum à quo ad circumse-
rentiam, 2sque orbis aequalibus ondique internallis ejus magnetica virtutes effe-
runtur. C apite aurem 28. haec haber. Coitio fit in omni parce peripheria depten-
erionalis s Australis a toto corpore, nota, manante virture. Alia palum Cimilla
ad vircuris magnetica efutionem spectantia retert: quae non nili ab experi-
mentis didicir sremurs eorum Obleruaror idem Gilbertus. Sed haec abunde
ad insticurum.
Nunc Cilbercum cum Gilberto commitramus. F.x toca eius oratione, quam
superius retuli ex lib. 2. cap. 5. Cuidens est iplum concendere vires magneticas
ab A quaTOrC P. C ita ese biparticas, ve corius quidem hemisphaerii E IC vi
res in borealem Polum L deterantur, cumque corroborent; hemisphaerii au-
cem oppolui F. F C vis rora corroboret Australem oppolicum Polum P, nec
vIlo modo ad Polum I, aut ad aliud hemisphaerii P PC punCtUm PEOPAGCEUI:
Sicut nec ab hoc hemisphaerio F. TC vis vila in alterum E P C diuagetur, aic
enim. Imperio quasi diniso per Aquinoctialem F. C, ista omnes partes hemi-
sphaeris F TC in Septentrionem l intendant vires; illa vero hemispharis E F O
aduersa ratione in meridiem F. Ouod idem postmodum sepetir, et inculcat;
locum consule. Citato vero proxime capite 28. haec haber. Coirio fir in omni
parce peripheria Seprentrionalis e. Australis à toto corpore manante virtule.
Ecce, re duo haec Loca incer se pugnant: Ouod etiam alseriiie capite illo 6.
es 7. Paltum, eandem oppolicionem cum priore illo loco continet manite-
Ctam. Si enim funditur vireus magnetica ondequaque in orbem circa corpus ma-
eneticum: Si cenerum sphaera activitatis est ipsum centrum Magnerici: si in
eadem distantia Verlorium agitatur circa Polum, de A quatorem, ve allerir:
Cui verum esse porest, quod alserebat, scilicet radios virtutis in secundo sche-
imate a parre A eimissos Segmentum BF, aue in priore Roura legmentum Z I
inter parallelas AB, MI E, aux AZ, O Lincerceptum corroborare; legmen-
cum autem BHI sive Z. F. nullo modo attici: Ad verum que enim legmentum
effundi racios vircutis necesse est a puncto A, aut ad neurrum. An possune ef-
fundi radii eiusdem rationis ex facultatis; e ciusdem rationis Palla illa duo
aequaliter non alticere: Alcerurrum isitur, nili lecum pugnare relie, à Cil.
berto admitri necesse est: due alicer, quam iple commentus est, agere NI2.
onetica, radio lque virturis alirer effundere: auc non in orbem undéquaque
fundi magneticam vircutem; nec coitionem Magneticorum Reri in omni
parce peripheria Seprentrionalis, e Australis manante virture; nec rirtutis
Orbem

## Folio 44 — 1759050695:0060
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
L. 1D. 1.
Magnetolozia
abem circa Magnericum spl Magnerico similem fundi; nec eiusdem optria
centrum cum Magnerici cemro idem elle; nec alia eiusmodi, quae ex ip(o re
ruli, contingere. Ouxe omna, aliaque similia certis ipsi experimentis consti-
terine, neminigue non constare postine: cum nullum verd alfertae ab eo illius
effusionis magnerica experimentum sit ab ip(0, vel a quoquam Alio altum-
peum res prolacum; videat Gilbertus ipse; rideas de Tu, Ouilquis haec per-
pendis, quid de ilo Magnericorum agendi modo sentiendum sir.
Secundo Reiicitur idem agendi modus hoc argumento. Si Magneticum
Sphaericisn HIF. 9 plano secetur Axi F. MI parallelo per lineam C G ducto:
Si rerus Torer ille aendi modus, nullam riiturem Magnerici facies plana C C
Prodere deberet, hec Verlorium agitarer, nec appositum minusculum obelum
Ferreum detineret, aut disponeret contra quam cestatur experientia manite-
Aa. Il’ud porro secucurum ex suppolito illo asendi modo constar euidenter.
Nam cum plaia facies CO cum partibus incernis virtutis radios omnes ad
INterNa verLUS AXeI F M COnvertaL, Vt Segmentum C E Polum corrObOtet
re rult haec agendi ratio; nullos vero radios ad externa versus legmentum
C B EI dimiccac, nec alia pollear vireuce haec plana sciperticies C G, qua 2c-
cepta a Seymento C B HI O, quod ad incerna agens eam corroborat, dt 2ff-
cic; nullus aurem radius a quonis puncto legmenti interioris C F ut C ad
iplam dirigatur, (Ferrecur liquidem ad exteriora, quod hic modus prohiber)
cum auellatur lesmencum C BHIO; eam faciem C O omni vieture desticui
necesse est, nec ex ea parte rili le prodent effectus magnetici, quippe quos
producune virturis cadii: qui omnes in oppolitum, ad incerna scilicee verlus
Arem, avertuntur ab eodem segmento C B HIC, illud que privant omni agen-
di Faculrare, quae omnis est penes radios ab Agente efulOS. AE hOC FalSU
esse docet, re iam moniii, axerta experientia. Ergo etiam Fallum est Magne.
tica eo rei agendi modo.
Contirmatur non levirer hoc aEGUMEnEUM CONETZ
illum asendi modum Masnecicorum. Sit Cylindricus
Magneticus, cuius Axis sic AB, ipsique proinde POlI
SInE A _ B, AquatOFC D. Cum ergo Cylindri latus
E F CIc Axi A B parallelum, omnes ex eo emissi radii ad
interiora verlus AXem A B defereNEUL, E veruS est à
Gilberio altertus Magnericorum agendi modus, nec vI.
li ex eo latere emicabune virturis radii; qui Occurren-
cia proxiis magnerica alticiane, dirisane,, aue sibi ad
Aringane (huc refer quae paulo ante circa lineam C6,
_ abscissum legmencum CB HI O declarata (UINE) CAFCE
etiam idem LaFUS OIHI MAGMCLICO CXFeTIOTC, a quo VI
res interius emittente corroboretur. Vnde ergo AE ve
cidem laceri P. F obeli breviores Ferrei adhaereant: Vn-
de varius nalcitur corum litus dum rariis in locis ap-
plicantur, re obliquiores sII PropC Equatorem CD
rectius

## Folio 45 — 1759050695:0061
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 69 lines, status machine
uldeme
sce
ic
c
1
la
or c
Osomn
dl
c
c
e
re aoct
u
ML cum con
Sa Cplimdiu
de proinde
Noc
4
5, N
MITe
et
aca le
ndec
Cap. III. S Maeneticonuouo.
rectius aurem magneti insistane, quo ab AE GHAEOTE remOTIOTS CLAEIMIMEII:
Ouod ipse Gilberrus docet lib. 4. Cap. 7. non line experimentis rire prius in
Ricuris. Ouare alius fuit a Gilberro investigandus magneticarum effusionum
modus; alius aliquis a nobis consticuendus.
Tertio. Oppugnatur idem agendi modus hac ratione. Supponit hic mo.
dus hemisphaerium Australe F F G, Sphaerici Maonetis nullam omnino vim
in hemisphaerium Boreale GTF conterre, qua iuvetur: nec ricissim Australe
a Borcali iuvari. Id Ouilpiam Fallum ratiocinatione ab experimento apertis-
Simo peticâ demonstrare conabicur. Cerrum enim est; quod RI, non hemi-
sphaerium eorum Australe C7FF, led alia aliqua pars quae cumque ex eodem
Australi hemilphaerio abscindatur, Boreale hemilphaerium damnum quoddam
pati, eiulque rires euadere remistiores. AE cur remisIOres CuaderenE, SI INFCF
duo haec hemisphaeria nullum incercedie Faculcatum commercium: Ouare
perperam a Gilberto afferitur ab Australi parre in borealem, et ricissim a b0-
reali in Australem nullam vieturem transfundi, nec alteram ab altera iumari;
ac perinde se haberene in agendo duo haec hemisphaerin, Cive rnita, Cue dini-
la Forent: quod apertis repugnat experimentis, de Falsum arguie hunc a Cil-
berto excosiratum asendi modum. Ita Forrasse quispiam licem contra Gilber-
tum se confecisse censeac. Ac Gilbertum Argumentum hoc non omnino la-
ruic, e vero ei occurrit lib. 3. cap. 16. licer non ex instituro. Iplum audire par
eA. ECCC, VE proponat, de probet. Si, inquie, meridionalis pars lapidis GF F.
imminuta fuerit, aliquid etiam detrahitus de virente borealis parris GYF.
Nam facta hac imminutione pariis meridionalis, nouum exoritur inteorum, e
Aquator C F. monetur à pristina sede, es procedit propter sectionem illam la-
pidis. Inpriore statu quia aduersa pars lapidis vltra planum sE quatoris mo-
lem aucet, verricitatem etiam, es potentiam corroborat. Propolito itaque AF-
sumento occurrit Gilbertus dum hic alserit relcisso meridionali hemisphaerio
GF F vel toro, vel aliqua ejus parre nonum exoriri integrum; quod nonum
Cortiatur Equatorem, qui reliquum hemisphaerium Septenerionale OTF bi-
Fariam dinidar (quando cocum hemilphaerium Australe C P F. demi supponi-
TuT) rursusque Magnerici hemisphaerii CPP virtures bipartito distribuat, ica
ve rnius quidem partis rirtus effundatur, ve prius, vertus borealem Polum I,
alterius vero partis convertatur rirtus verlus nouum Polum Australem O: VF
mirum non sic E remittior euadat vis Poli borealis I, cum alio diverterit din
midia pars virturis, quae prius in cundem Polum L collimabat: quod simili
modo contingie, si non torum hemisphaerium OF P abscindatur, sed tantim
pars eius aliqua; nouum enim etiam tunc tic integrum, de nouus A quaTOK
exoritur: cuius hoc cA munus, ve rires torius bipartiatur, et in duas oppoli
tas Magnetis plagas dectinet. Acque ita illud Coluitur Aroumencum. Verum
ne sic quidem Cele porest expedire Gilbertus, cum non in leviores incidar dif.
fcultates. Ouxro enim, quo a Nacura rsurpari Colico agendi Principio nixus
allerat rires hemilphaerii borealis GTF, quae omnes ex innato d natuITa CON-
cu ad Polum L ferebantur, per solam alcerius hemilphaerii O F E. separario.
netm

## Folio 46 — 1759050695:0062
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
Masnetolocia Lib. 
nem distrahu à Polo l carumque parte a a C Cuter ab aCaI
curlum capessere oppolirum versus plagam Poppolicam? Annon agens ett
plylicun d necellatium qulodlibet Maonecicum; quod praestitutum à naty.
ra asendi modum Cemper obseruet, nec alium inire nOriE: Perperdm autem
dicas separationem haemisphaeriorum de nouo contigisse; qua nouam hanc
asendi rationem invexie, virturilque radios ita in oppolitum decortit. Scili-
cet leparatio, qua mera negatio est continuieatis, nacuralem agendi modum
Cola porest peruertere, _ in oppolicum commutare: Fx divisione Agentis
Magnetici tanquam ex conditione ea Cola potelt oriri mutatio, quae ad vi-
rium diminutionem pertinet; Agens enim per diisionem abstractum luas
Secum abstraxie vires, quae cum relictis superstitibus congebant ante diuiso-
nem validius: at ex ea lola divisione haud quaquam heri porest, ve virtutum
radii CurUM PCTUCKLanE, _ quem ad Septentrionem natur à lua dirigebant
ance divisionem, post eam ad NTeridiem inico consilio, quod liberis tantum
Agentibus convenie, deRectant. Ture igitur contra Gilbertum alteritur im
minutionem vircuris Poli borealis I quam Facta Mlagnetici dinisione experi
mur, non aliunde proticisci, quam ex lubstractione rirturis; quam pars abla-
ca una cum relicta conferebat ad Polum borealem l; non autem ex eo, quod
tremispherium boreale G T F ob illam divilionem suopre nucu nouum insti-
eric agendi modum, d virium luarum parrem ad Polum P Collimanrem re-
tinverie, alteram ad Polum F oppolicum ablegarit. Focus ergo Magnes ad
Polum borealem P, rocus item ad Australem P. vires confere; non autem he-
misphaerium boreale CTF eantum ad borealem L, _ ad Australem F, hemi-
sphaeriu Australe C FF. Sud Veckas penitus concurie agendi modum a
Contirmatur hoc idem colu a asendi rationem Argumencum. Si
duo
Gilberto ingeniose magis quam e rei natura excogitatum.

## Folio 47 — 1759050695:0063
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
u
e0
calti
qu ta
nc
inile
bac
abstractu
a
divi
egoulo
NOLLIILEML
acu no
Collimanten
ealem
Gumen
Cap. IPI. OMagnetico acendi modo.
duo haec hemilpherta vcucibus quoad sicum plane oppoliris pollerent, de
agerenes. ve libi persualic Gilbertus, praeter quam quod duplex, non vna sim
plex dicenda Foret Magnericorum Onalitas: Polus I borealis aptus tantum
Foret unicam Verlorio virturem communicandi; aliam vero oppositam Po-
lus FAustralis qui onitm virturem, qua carent, Verlorio infunderent: AC hoc
Fallum esse docer experientia. Nam sive boreali Polo, sive Australi cantum
aftricetur Terlorium veramque vim concipie; nec minus ad Boream, quam
ad Austrum Cerraco tantum Facierum sicu converritur, veriuis Polo lemel per
debitam moram applicatum.
Ouarto. Gilberi superius relata sententia aliid adtuc contrh modum
asendi ab iplo constitutum, nobis sufficie Argumentum. Sic enim disseren-
tem audiiimus. A puncto A imminritur vieor in B (consule (chema) a
punctis A, B, in C: ab A, B, C, in D; ex ab illis simul in par-
ces sequentes versus Polum I, quandiu torum unirum fuerit. At si frustulum
AB resectum fuerit, quamgnam iuxta AE quatorem; tamen tam validum erit
in actionibus magneticis atquo C D renulsum aequali quantitate à toto. Ouxeri-
cur iam CuF parS A B rnita agac debilius, quam d toro reuulla 3. Nunquid
eoldem rirturis radios, qui in veroque calu eodem modo agant, tam vnita,
quam reuulta non emietie: An unio obstat, quo minus pars A B insitam a
natura agendi facultatem exerat: An ciuldem parcis a coroamotio confert,
VE expromat: Ouid amplius de Agenre libero dici posset, quod de hoc ne-
cellario e determinato, (i haec admittantur; non dicatur: Ouod autemrnia-
tuI, vel a roco abstrahatur pars illa AB, non proinde tamen mutat lolitum
asendi modum: quamdiir persticerie eius Forma substancialis, siuc aoendi
Principium: quod neque perrnionem, neque per leparationem labetactari
Porest: concra quam le quarur ex illo, qui d. Gilberro excogitatus est, Magne-
cicorum asendi modo: vemerico vel hoc Colo nomine reiici debeat.
Alia suppecerent non pauca, nec leuia Aroumenta luis locis aptius expo-
nenda: quibus convellatur hic a Gilberto constiturus Magnericorum agendi
modus. Sed haec incerim ad id abunde sufticiune: quae lune apud quemque
aequum iudicem eo maioris ponderis fitura; quod ex iplomet Gilberro om-
nia fere pecita lune: qui alicer non poruit rarios Magneticorum effectus insi-
ones exponere, quam aliis ab illo agendi modo lonse alienis alsumpris Prin-
PHS. Merico ur allerui initio modum huiusmodi reiiciendum esse.
d id 0 eo ec a e
umitsi non porest d Cad constitusus modus: quo magnericam facultatem
effundi promuntianit.
Vin Cabeus rationem a DCHO AnALAMIS GUa VII BITASHCCKCMIM CHMMMI
censebat, vel propre uculrates, quas Aertione proxima obicci, vel
proprer alius a se as (neque enim alix desune, quas non extrauli
Merico

## Folio 48 — 1759050695:0064
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
adioeododoi abo
merico seuciendam elle ub pelilaluet: allatu a oeccula Palle allec Cx
cositauie. Oux ob eximiam, quam praesetere, veri speciem, omnibus qui
vost cum in hanc magnericam Dilciplicam excolendam incubuerune, adeo
accepta tuic: re neminem vnum reperias, qui sibi cam amplectendam non
duxerie, censuerit que ex ea metiendum, ex stabiliendum esse tanquam ex
Principio effectuum omnium magneticorum, quidquid de nouo ciica Ma-
onetica contemplatus fuislet. Ouod co dico, re non mireris, adeoque boni
contulas; li nunc Fgo, quem ab illa tam grauium Authorum communi con.
Tensu contirmata, vluque erita sententia discedere coegerunt nec leves (Sic
habeto) nec paucae rationes; paulo pluribus eius lencentix Fundamenta (eru.
caturus, _ expenturus lim; ratus scilicet cum demum nouam, quam parturio,
Magneticorum agendi rationem haud aexre admilsum iri; cum minus admit.
tendam ostendero eam, quae ob ejus insionem subrilitatem, e cum effectibus
non paucis, reprima tronce videtur, congruentiam tanto apud omnes in pre
eio est; nec inferiori habetur loco, quam ipla per se nora Principia.
v
VMIIHIIIHMIIHMLMIABIAMSIEBMSHMISIIHHIIIIIIIMIMIILMIEIIMILHIEHINHIINGMMIIIMIMILEBLHNHILIEMIHIIIMIIAIHUHMENIMIHH

## Folio 49 — 1759050695:0065
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
MIeTAM ex.
ibus que
cene
Dc
que bon
ommuntuss
el
lamencalene
n
e
uio
is adri
umc
de
resis
Eap. III. DMachetico acendi modo
Cmechodo incedamus, quoaet LaS fueric, plana, ee aperta: primo loco
exponenaa cl  dCadco Constituta ratio, quam in effundendo virtutis ca-
dios obleruane Magnetica quaCumqUC VE PeL eOS 2SaNE. Fn igitur ve le ha-
bet iuxta eius Authoris mentem, quam exponit lib. 2. cap. 11. X quam lecutus
Cst Kircherus lib. 1. parr. 2. prop. 9. _ alibi. Sit Sphaericus Nagnes (Sphaeri-
cum auIO DE FIgUITX CCIEX, _ maxime regularis, e ad rem accommodatae,
quamquam ad reliquos cuiuluis tsurx non minus eota haec ratio pertincat)
sic, inguam, Sphaericus Magnes; cuins duo Poli sine A X B: ille sic Australis,
hic vero Borealis (quos de industria hilce characteribus A e B carUM voCum
initialibus ad Faciliorem distinctionem, ∞ breuitatem semper designaturus
Cum) id est, Polus A Sit ille; qui magnere supenso, et ad motum libero AU-
srum petic; alcer aurem B perir Borcam. Hloc Polito, aic Cabeus: concipien.
dum est ab omnibus, ex singulis punctis C torius Magneris live inera iplam
molem, sive ad extimas eius oras positis radios duos prodire ad duos Polos
Bd A; ac proinde omnes Magnetis vires ad verumque consuere: quibus
agentibus, Polus B ad Boream, ad Austrum Polus A iutu luo inliro coner-
Eantur, Si Pele movendi hat Magneri facultas. Collecti vera hoc modo ad
Polos radijs aic Author, concipi debent ex ip(ilmet POlis LANGUAI CX CCHETO
Foras prodire undequaque in oibem non tancum sibi in directum, dum ex
Maonetis punctis ad Polos progresi lune, sic enim omnes vlera lineas M B MI,
S AS Maonetem tangentes tantum pergerent; sed etiam citra Polos inera
iplam Maonetis mallam, ee rerous loca, unde primo nati sUnE. Ouare eos ii
Polis iplis fransi necosse est, ve patet. Ita porro Fracti Magnerem peruadunt
tanquam purum medium, inquiune omnes effutionis huius ANCrTOTeS, nEC
Magnecem iplum vilo modo atticiune: Sed ad cumnon secus sc habene, quam
ad aerem Magneti circumtulum se habeane radii recta Crum pentES VIETA Fan-
gentes lincas M BMI, S AS.
Ad haec, rule Cabeus, voluntque Cabeo sudentes, hos omnes radios ii
orbem ex Polis B e A eAuIOS ita esse magnerica rirture instructos et compa-
ratos, ve facies radii cuiustibet (quilibet enim radius facie duplici Boreali &
Australi constat, ve Assert 5. 8 6. cap. 2. declaratum eAt) quae Polis adhaeret
eadem sC; Facies autem a Polis auerla, sive foras spectans eadem quoque liC;
Fed a priore Polis adhaerente oppolitae denominationis, ve, radiorum omnium
Polo B adhaerentium Facies B, borealis es; oppolita autem, _c a Polo B aver-
Ca M est meridionalis quamcum que in plagam a Polo B cendar radius siue vt
cra Polum directus, hiuc citra cundem fractus, d Magnetis rilcera permeans.
Idem de cadiis ad alcerum Polum A australem dictum puta: eorum scilicet
facies communis A australis est, altera oppolita Septentrionalis.
Jam vero quod spectat ad HIaoneticae Facultaris tilce radiis delatae actio-
nem: eam scico iuxta horum Auchorum Placita ita absolui. Radii omnes d
quibuliis Magnecis punctis internis C ad Polos B e A contendentes eo l0-
Lo munere funguneur, ve Magnecem iplum afficiane, cumque ad destinatas
niuersi plagas borealem, de australem dirigane; mullaque vi porianeur ad
MaGHCCIEB

## Folio 50 — 1759050695:0066
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000066.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetoloeia Lil
mionetica iplimet Magneti apprime coniuncta, e contigua agitandum; sed
illud munus eorum radiis demandene, qui immediate à Polis omnem in par-
tem sive directe, sine Fracte (pargunEur; quales sunt radii omnes B. MI d PO-
loB, _ radii A S a Polo A prosilientes.
Rursus hi radii B MI, X AS, ecsi + Polis tanquam a Centro in quo conre-
niunt omnes, spargantur; nullam tamen ab ipsis Polis. agendi facultarem. Con-
seguuntur: Sed quacumque pollent; cam toramr radiis accextam retermE, qui
a punctis omnibus incernis Magnetis ad Polos primo deferune; quales sune
radii C B, X C A: ita ve rirturis radiorum BNI, _ A. S FONS, X origonon
sint ip( Poli B e A, Sed torius ipse Mtagnes, lie radii ex LOtO Mngnece, Lin-
gulitre eius punctis C ad Polos B d A concurrentes. Omo Hc, ve Poli, termi-
nus tantum dici debeane, sine oltium, per quod virtus ab incernis radiis C B,
C A ad exrerna transuehitur per radios B MI, X AS FractoS. in POliS B, X A:
qui immediate iuxta suam iplorum directionem a Polis inCUNFeM OCCUTren
tia corpora magnetice asi apta atticiune, dilponunes a alliciunt.
Ad radiationis (phaeram quod arvinet, quam Agentes radii BNI, X AS ai
Dolis cgrei consticuume: eam quidem spharicam, ( Magnecem Spharicum
esse contigerit, rule esse Cabeus (quo eodem iure idem vellet haud dubié
alius esse figura; Ei alia quam Sphaerica Foret Magnetis Fioura) cui minime a(-
sentitur Kircherus citato loco, qui Fllipricam eam esse mauult. Nam, inquies
radii ex Polo B coresitam extra, quam intra Magnetem, aequales esse de-
Bene, de circulo circum (eribuneur. Vnde AE, VE lOngIIIS PEOCUTEANE Cx VELa
que parte e regione Polorum, de FIlipsim constituant. Sed neque C abcus
(phaericam, neque Kircherus Ellipricam vila vel eatione, vel. experientia pron
banc: quod lane fuisser optandum; cum in tanta radiorum ex veroque Polo
eftulorum, qui sphaeram illam construune, contusione, eam concipere, disfi
cillimum (Ic. Sed de cius Sphaera figura pluribus agetur inferius.
Acga sue en cocus emtoss ouus, quem magneticae rirtutis radii ob.
leruant iuxca cum Cabei, qui primus illum excositauie, sententiam; tum Cx-
terorum, qui eam seguuntur _ expOnuE. Nunc nobis incumbit expendere,
Aniurta eam Magnerici effectus, quos experimenta extribent, postine expli-
eari; ee an quidpiam absurdi ex ea lequatur, quod argumento sir eandem non
omni defectu vacare, qui rericiendam luadeac, aliamque aliquam rationem
este comminilcendam: quae aprius latisfaciat. Id ieaque aggrediamur.
Primo ergo obiicere licet huiusmodi magneticae rirtuuis effutionem longe
ese alienam a reliquarum omnium Oualicatum effundi Colicarum modo. Si-
quidem à quoliber Agentis puncto ita ertunduntur, ve in orbem radios uni-
Formiter vndequaque emittane. Cernis ve Lucidum luminis radios omnes
aequales in sphaeram eiaculetur :. Ouid. obstat, quo minus magnerici punctum
quodlibet  idem praestet? Cur duos tancum radios C B, C A, ad duos NI2
L CerMrum SIE: Ratio debi LLLLS ad duos tantum radios C B, C A.
decerminationis. Cacesssiue opera expolicum tuisser discrimen, quod inter
lanC
gnetis es emirtit, non aurem altesadem; cuius iplum Agens punctum

## Folio 51 — 1759050695:0067
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 69 lines, status machine
lg .
quo cone
auem con
Eeterune, qu
sailes lun
a orgonon
ol, cecm.
0
B, dd
eM OccuE
33
iI
O
HO
a
d
poltim crpli
dem no
Iones
per
d
iei punctum
(105
BCB, CA
Cap. III. D Magnetico acendi modo
trane Gualicacems d serepuas omnes in agendo intercedit. IplM Certe me
dium, Corpus scilicet mastaum, Cumm sic rndique circa C aequaliter dispo-
Situm. Nec ipsum ab effusiore rircucis in orbem prohibet, hec ad duos termi-
nos eiusactionem detinir. Ouid ergo talis agendi rationis caula est: Dices,
ita Fert insita a nacura Magnericis agendi FacAIEAS. AC FaciamUS d MaonetC
abscindi parrem aliquam ad Polum B, adeoque percunce PoloB, Polum de
novo enalci. OuxrO An punctum C emilsurum sic eadium aliquem ad huNC
de nouo exortum torius Maoneris Polum: Si non emictat, led cundemmet
numero radium C B immutaco situ conseruet directum ad locum, quem ante
abscistionem occupabat Polus B: verum primo non erit à quolibet puncto
Magnetis ad duos polos ipsius emitti radios duos: non erit secundo verum
a nullo puncto C Maoneris radios alio efundi praeter quam ad duos Polos,
Ouod si admittatur a puncto C radium C B mutilato Magnere ad plagam B.
decorqueri ad nouum Polum; vel certe radium C B euanelcere; nouumque
excitari, qui ad eundem recens exortum Polum concendat: verumuis COn=
tingere relis: vis Agens necellarium, de natura lua ad certum agendi mo-
dum determinatum axendi racionem nouam pro arbirrio, quod ipli non com-
perie instituere. Ouid enim illa ad Polum B rescissio parriculae Magnetis
puncto C mutationis invehit; ve radium C B iam compelCaE, XE exFIIOIAE
Ouid, ve alium eadium excicet, ex ad Polum illum nouum dirigaL: aIIE CerEC
eadium eundem ad B prius contendentem ad ipsum COnUeTFAE: FLC LLNE
Agentis liberi propria ab Agente necellario penitus aliena. Ouare nunquid
apeius quilquam alserat (allero Fgo, d ad Allerrionis mex probationem hinc
viam iam paro) Magnecis punctum quodcum que C non duos tantum ractios
ad Polos B, e C effundere; sed in orbem undique infinicos? Hoc enim mo-
donec magnetica Oualicatis agendi racio ab univertali reliquarum Oualica-
tum actinarum lese dissentiet; nec Agentis necellarii insticurum mutabitur
in liberi Agentis arbitrium. In hoc enim nostro catu, in quo Magnerem ad
Polum B mucilari aliqua Cui parre supponitur, nulla sequetur ex ea mutilario-
ne mutatio agendi puncti C. Supertes eric radius C B, luumque licum pristi-
num versus polum B, ethrunc inanem, conteruabie: nullus radius de nouo
excicabirur, qui ad nouum Polum a puncto C destineeur; Cum INIm anFC PLa-
oneris diuisionem ad eum, etsi Poli munere nondum fungeretur, radius ali-
quis a puncto C emissus contenderer, qui nulla Magnetis diriliore mutari
Porest. Ac, inquies, qui heri porest ve ex puncto C, aut alio quocunique ea-
dii vircuris in orbemi rndique Fundantur serurato Polorum iure: P’EXepTOPerA
est hac Ouaectio, necdum locum artisimus, in quo ei cumulare latistacturuS
Eum: Consule Alerrionem 4. hic obiter hanc effutionem magnericae virturis in
orbem a quocuntue plincto Magneris delibauri, ve hanc, qua ad duos Fan-
cum Poros, duolu radios restringitur, reiici debere planius demonstrarem:
quod praestirisse lache aperre allaco Aroumenco mihi videor. Sed alia longe
plura non delune, gebus eadem asendi Magneticorum rario labetacterui
adECIHtC
ae DeIlEquOI. recs

## Folio 52 — 1759050695:0068
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000068.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
Magnetolocia Lib.
Secundo; contendo illam à Cabeo Pn aans e a Cas 
ibique in omnem palcem retlexos tare nullo modo posse. Deteruneur, in
ribus arreptam Magneticorum agendi cationem per radios ad Polos delatos.
quiune, ve reculisa quocumque puncto Mlaonetis radii ad Polum borealem B,
in quo Franguntur ex vndique ex eo tanquam centro lparguntur; itave facies
omnium radiorum ad B adhaerens, borealis sic; Oppolita vero M sic Meri-
dionalis. Id expendamus. Doceri primum aueo, Ouxenam sic Poli B Facultas
Frangendi radios omnes ad se appullos: raris enim id dici videtur. Punctum
enim Magnecis B, quod Poli munere fungitur, diverla natura, vel Facultatis
non est a reliquis tocius Magneris punctis: de vero, nonne reliqua puncta, l1
alio, de alio modo diuidatur Magnes, Poli vices gerere nata sunt: non enim
Polis luis carent partes lingula, in quibus radii apvulli eodem modo fran-
Santur: quae Faculcas per divilionem Magnetis, quae pura nesatio est, nec
Maonetis Formam vllo modo immutat, adeogue neC Cx C2 maMaNCeS PTODEIC
entes; Polis illis non aduenie, sed ipsis ex incrinsecis Principiis competit: Cur
e18O
VIEIIIIIRIISHNIIASSIMIHNEMIMTNIIMMIIITHIMIIIPTIIENGLIMNEHIGEIIENIIHBPHIGAMLAEIBIMIZMHMILMHHIIHNNIEIIMBII

## Folio 53 — 1759050695:0069
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
1 Aucho
c
B
60
mode
ude
ergo radius C B a lingulo pictis inter C, _ B incerieetis non Frangitur, lec
Seshide, Alia occurrie MIFMaC radiorum in B Fractione difficultas lonoe ma-
IOr. Allehitur ab his Hucnoribus rnicum tantum radium A B, qui magnetis
Axis est, irrecorto curlu praeceruchi ab(que Fractione; Caereros autem radios
obliguos a Fractione minime esse immunes. Ouod est huius incer radios di
Fcriminis Fundamemtum: Nunquid radio cuilibet C B ae que liber patet exi-
eus, re Foras vlera B proliliat, ac patet iph Axi AB: Cux ergo radius C B
contra instienum a nacura agendi modum, quo initum lemel cursum recta
lemper via promovet, nec remere ragandi est allueta, Frangatur in B, nCC
rectus pergat rlterius?
Adhaec, Nonne obuia constar experientia, cuius hi ipsi Authores lune re-
Aes oculatissimi; magnericam vircurem rlera Polum B, Cive vlera lineam, quae
in BMagnetem tangie, vndique emicare: cur fractis porius, quam rectis ra-
diis id adscribitur: Neque enim ad hanc radiorum propasationem vlera li-
neam, quae in Polo B Magnecem cansie, rila opus est eorum fractione; cum
ex quouis Magneris Agencis puncto emitri poltur recta linca per Polum B
quali per cenerum hemilphaerii ettulae rircuris rlera lineam, Magnerem in eo-
dem Polo B tangentem.
Denique. Cum Polus B non cacuatur per le agere, quali ipse FOreL Cen-
erum, e crigo ettulae undique rircuris, auc quali punctum per le radians: led
Sc tantum, aiune, relut octium per quod cransuchuneur virtutis ractii ad inctar
Foraminis per quod craiectae species vitiles ab obiectis emillae in oblcuro
conclaui simulacra obiectorum pingere in oppolica charra consucuere: quo-
modo totius magnetis radii in Polo B contluences, qui hemisphaerium can-
cum efformare pollune vlera scilicet lineam, quae in Polo B Magnerem canoit,
(ipla enim vltimus est virtutis radius ab iplo contactus B puncto emisus)
Ephaeram intesram component, cuius cenerum est polus B. Dices, dinarican-
cur illi radii in B Concurrentes, eorum que pars vlera lineam tansenrem, he-
milphaerium componet; alcera rero eorumdem radiorum pars refexa vertus
Magnetem hemisphaerium alterum, rarioribus verum que radiis, qui densiores
ad Polum B à Tota Masnete emissi fueranE. Verum concrd. Ouaero quo prin-
cipio pars vna radtiorum determinatur ad hemisphaerium rlera lincam tansen.
rem conttiruendum; alcera converritur ad Magnerem, ve cisra eandem TaM-
gentem lineam hemilphaerium alterum constiruac: Sunc enim omnes eius-
demrationis radij, nec nili eodem modo possunt agere, nec potior est ratio
cur alii vlterius foras pergant exrra magnerem, alii inera Magnerem reste-
ctancus, nili alese Lespium altignetur, quod iplos ita regat, ita dirimat:
et quidem liberum  ene hecelle et, re radios homogeneos, X in Om-
nibus Pares, hos pro atdlo rlera propasee, illos citra reducat verlus Ma-
Elecem, unde prodicta. Ollaio, inquam, quodnam Principium, quod eo
munere fungatus, po eColari. Nec mihi quemquam obiecturum arbi-
cror, nullos dari lacs uut odis per quos Asens pliy licums VE Masn es lua
moliatur
a
TII. De Maenetico acendi modo.
a Toloeurs extrem puncto B:

## Folio 54 — 1759050695:0070
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000070.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 19 lines, status machine
Magnetologia Lib. L
VIaM Opera. Ecto enim non dentur actiui huiulmodi radii: per eos E
men cafit necec rc cudo, slatua Palles
nON ATeL LC HALCHC, quam velu taai quidam: eos in re phylica, phrlicos;
in re mathematica, d a sensibili mareria abstracta, mathematicos censeto;
eos re quid minimum concipico, quo nihil minus concipi, vel cooicari po-
celt: concipico ve terminos, ee modos rei phylica: concipe, ve signabilia
quaedam; quibus alia ab aliis diltinguantur. Sic concipiuntur, de incelliguntur
praelerem Luccus purt.. Hola de Machins Philolophiae sect. 3. cuidencia
experimenta demonstrane radios vircuris magnerica, quibus Magnes agit in
alia
linex rectae per quas Natura agere dici consucuit; sic radii à Lucido effuli;
SC radi) viluales; lic aliae plerae que Leca tieae in Agentibus naruralibus, qua-
rum ope raria de iis ab (que errore passim demonstrantur. Ita in radiorum
Maonericorum etfusione e sentiendum, de loguendum est; re sentere, locu-
rique lune omnes, qui de nis Gerunc hactenus.
AC. Inquium omnes huiulmodi VEL LDIOS CHALIOLHS LACIEOTCS; AOCMMMNCS.
ttttit
TIPIMIINIRIIHIHIISMNIMIIIHIMIVILMMIMEEIMMHELIENMIIINIBIISHMIHIIIII

## Folio 55 — 1759050695:0071
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
la
I
es, d0
e
sell 3
Cap. III. DeMTaenetico acendi modo.
alia mashelled, liccestarto ita ettundi per Polos Magnetis in orbem non tan
cum vlera Polum exrra Maonetem; Led eriam cirra, de intra iplam Magneris
molem; ex quidem ica, ve facies eorum communis ad Polum r. 8. B similis
Ec Faciei B magnetis iphus, vlterior aurem, ee auerla M sic ip (i dissimilis. RC.
spondeo nunc quidem interim nulla experimenea probare huiulmodi effulio.
nem ica esse necellariam, re alio modo quam per cam iis experimentis latis
heri nequeat,. ex quidem euidentiore, ec ad maoneticorum agendi rarionem,
cui haec efusio repuonat, re ex dictis paret, accommodatiore. Ouod cum ex-
poni nequeat, nili prius verus Magneticorum agendi modus statutus (ic, quod
non prius praectare decrecum est, re praemonui superius, quam difficultaces
prolecums lim, quibus Polaris illa effusio cuertitur: ora adhuc aliqua expe-
ctandum est ad hanc obiectionem relponlum, dum insticuum promouco, huic
tanco cumulatius, ve favente Numine Spero, latisfacturus. Pergo igitur, et
Tertio dico. Illam per Polos magnericae virturis radiorum effusionem ex
alio capite ex natura iplius magneticae virturis deducto plane labefactari. Ne-
mini dubium est, quod cap. praecedenti as).5. e5 6. expolui, duorum magneti-
corum facies dissimiles, ad oppositas scilicet Vniuerli plagas spectare Colitas,
magnerico luo ingenio mutuo rniri cranstusâ reciproce virture lua, de in
unam eiuldem sicuis de rationis virturem coalelcente: Conera vero Facies simi.
les, d qua eandem Vninech plagam natae lune intueri, sele EOEO CONAMIIAleF-
lari, nec mucuum posle Ferre alpectum. AC, Ei haec per Polos magneticae rir.
curis effusio vera foret; haudquaquam haec similium facierum contrarietas
obseruaretur. Ecce. In hoc eodem nostro spharico Magnete virtus ex om
nibus eius punctis per radios ad Polum B Borealem, hoc est, ad Boream (pe-
ctare solicum defertux, ipsumque Magnecem ita afticie, ve Polus, sive Facies B
ad Boream dirigatur, ex in eo sicu iplum constituie, _ TUCTUT. AE ip SImCE Fa-
dij ita in Polo B coacti rursis disperguntur in omnem partem, (asPerunE
Authores polaris huius effutionis) e per eoslicet in Polo B Fractos, siuc di-
rectos, perinde enim est mihi, Magnes agic: neque enim volune Polum iplum.
Fontem esse rircuris rndique etfusae, led Magnerem corum. Vnde sic ve radijo
qui ex omnibus ex singulis Magnetis punctis ad Polum ConAuXCrInE, cun-
demque Polum ad Boream componune, continuentur et(i fracti, re iidem vo-
lunc, ve poltine undique in orbem tam vlera de extra Magnerem; quam cieta,
_ inera ipsius mallam dispergi: nisI enim GuOOdOCUIQUE CONFINUATeNEUE:
qui heri posset, ve Magneris virtus per iplos rlera Polu quaquauerlum defer-
retuI: Vetum, cum etiam iidem Auchores reline radiorum circumquaque
erajecto Polo eftulorum faciem Polo B adhaerentem, esse etiam Borealem
Lnec non relle possune esse huiusmodi, talem enim exigune experimenta:
quae eos ad ejus carionis effutionem excogitandam induxerunE) Patet duas
similes Facies, boreales scilicet, singulorum radiorum simul connenire in iplo
Polo B, nec vilo modo sese auerlari: una est radiorum a singulis punctis Hla
onetis eftulorum ad Polum, altera est radiorum corumdem ab eodem Polo
circumquaque in orbem prosilienrium. Ouod etium ex eo paret, quod iidem
sacRE.

## Folio 56 — 1759050695:0072
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000072.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
dotodoad 1D. 1
Staciune. Nam vlceriorem Faciem M radiorum à Polo B undique disperto
tum meridionalem esse alserune, meridionalem etiam esse necesse est Faciem
corundem radiorum in punctis Magnetis a quibus emittuntur ad Polum B,
cum in B borealem Catuant. Cum isieur extremae cadiorum Facies similes
Ponantus, non porerunt non esse limiles in medio, in iplo scilicet Polo B. AF
id afferere nemo porest, nih contra omnes Magnericas Leges, e Principia ob.
unis palsim experimeneis contirmatas e ab omnibus admilla.
Contirmatur eadem ratiocinatio aduertus hanc polarem magneticae virtu-
eis eftutionem. Cum ab ejus Authoribus radios a Polo Fundi quaquaversum,
non tancum rlera Maonecem, Led eriam inera ipsius molem alteratur: Cos in-
currere necesse eAt in radios, qui inera eandem molem a lingulis Magneris
punctis ad Polum emittuntur. Ve, radius à puncto D Magnetis, ad Polum B
emictitr, _ alius quispiam cacius Fractus in B eHunditur per candem viat
qualis est B D MI. In hoc ergo concressihi duo magnetici cadii. An Magneri-
corum Legem obleruane, qua iubentur facies similes lele auerlari, dissimiles
copulare: millo modo. Nam radius D B a Nlagnere ip (o efusus faciem Bb0-
realem habet; Faciem vero D, anstralem: Similicer, Facies B radii Fracti est b0-
realis, _ Facies MI, Cue Facies D (A in D radius ille B M concipintur secari,
VE dux Facies sibi obver(ae na(CAHEUE) australis etiam est. Vniuntur ergo li
duo radii secundum Facies similes: quod. toro conatu duo qua libet Magne-
tica declinane, re omnes docent experientix. Duas acus nauticas actende,
quarum ruius captula alcerius cap sula superponatur, quo ad motum sine libe-
ex acus; intuère, re sele componant: Seca Mlagnetem rel per Axem, vel PeF
lineam Axi parallelam, partemque alcerurram parri alteri quiescenti appol
eam sulpende, scumque quem capesser suspenta, oblerua: obseruabis in iis,
aliilque similibus Magnericorum coniunctionibus nunquam facies similes,
dissimiles lemper convenire: aded re apud omnes id tanquam Principium
hrabeatur: a quo, nulla subest caula cur eximantur in nostro casu duo memo-
rati radii: Ced porius censendum iltius per Polos effusionis rirturis magne-
cica modum, quo peruertitur haec perpetua maonericorum secundum Facies
dissimiles sele componendi ratio; fallum esse, et impossibilem, adeoque non
admietendum.
Cratis veros nulloque fundamento nixi (nullum certe producune, ve ab hac
difficuleate se expediane) alferunt aliqui Polaris illius efusiOniS FALEOTCS FA
dioo luos fractos à Polo B disperlos inera Magnetis molem, ita essC natOS;
ve Maonetem peruadane tanquam purum medium, tanquam scilicet aërem,
lionum, arHIOE, aue aliud quodliber non magnericum corpus: nullamque
propterea habendam rationem esse vllius occursus radiorum, qui d singulis
punctis Magneris, ad Polum per eandem viam illorum fractorum radiorum
prosrediuntur. Cratis, inquam, id alseritur, meliorique iure neSatIE; Cum
Eot Faueant experimenta; quam alteracur, nulla alsertionis ad ducta probatio-
BC. Magnes corpus est masneticum; magnetici lunc fracti radij cum magne
ice agane; Masnerici denique sunc radii à Magnere ad Polum etfusi; quid
aripliits

## Folio 57 — 1759050695:0073
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. III. De Mnetico acendi modo.
amplius aclaeratu, M MTadHeCCUS lequatur effectus: de Magnericorum in
cer se agendi modus Colitus lCrHetUL:
Non etiam fioit haec difficultas perlpicacissimum Zucchium, camque ad-
vexlus illam polaris effusionis rationem sibi obiicic parr. 5. noux de Mlachinis
Philosophixe sect. I. Asserr. 3. Dici non debet Magnes per radios à Polis dedu-
atos in applicacum sibi quodxiam magneticum agere, sed per immediatam
virtutem partis Mlagnetis, quae a Magnetico tangieur. Ne inducatur, inquit
hec prodiciosa nonitas in Philosophiam, quod virtus aliqua homogenea producti-
na similis, licet sit in toto aliquo hoinogeneo, non tamen illam produeat in subiecto
capaci immediare secundum partes, quibus illud immediate accedit; sed concur-
rente toto per duo praecise sienabilia opposira determinata in ipso a tali virrute, à
quibus in orbem deducantur omnes radis propacationis in quaelibet subiecta vel
mediate, vel immediate intra pharam actiuiratis quomodocumque accedentia.
Imo haec maior nouitas inducatur in Philosophiam maeneticam; quod per radios
magneticos a talibus sienabilibus intra maenericum deductos, ipsum recipiat di-
rectionem magneticam oppositam ei quam praehabet in se; quam ne sic recipiat
ab alio magnetico rancopere refucit. Ouam vellem Vicum Doctistimum haec
non rejiciendi Audio, led ex meneis sensu sux proculisser nOn CaLCTeM, VE
careo, Auchore; qui hac adeo recepta magneticae virturis per solos Magne.
tis Polos etula lententia reiecta ad aliam amplectendam lonse diverlam mi-
hipraluxisset, luo que parrocinio lanc graui, lummique apud me ponderis
contirmasset: Sed ecce, cuius me dolet, ab eo sensi cum absterruere, et ad
illam per Polos effulionem tuendam induxere experimenta quadam, quae
lubiungie: quibus si mitri Fas tuerit latistacere; nae Fg0, quod est in rotis, il-
lum ad idem mecum sentiendum pertraxero: illam enim instantiam, quam
sibi ipse de industria obiecit ad contrmandam polarem effusione, quam tue-
tur; hoc cancum nomine talhracis arouit (alias ve verissimam admisiller)
quod experimenta quaedam eam, (caeterum Principiis, re patet, non inanibus
nixam) labetactare videantur. Ouanam aurem ea lint experimenta, incalsum
hic referam: cum eorum rationem non anre possim exponere quam modum
consticuerim, quo Magnetica agere censeo: quem stabilicum eo; dum diffi
cultates persequor, quas paritur illa magnerica virturis per Polos estusio. Re.
Feram autem, _ exponam hoc cap. 3. in Scholio Asserr. S. Locum consule.
Duarto contra eandem obiicio. Cum insirae ip s Magneri vircuris munus
Illud sIC, re Mlaonetis Polum live Faciem B ad BOrCaM COHVCTEAE: IEn COnIer
Tim RacuamuS. Certum est Magnetem ita converlum non alirer radios BMI
in Polo B Fractos emilturum, quam in alio quonis sicu compolitum; eosenim
Magnes lecum defert immutatos: neque eius litus, eorum directionem, de d
Mlagnere naturalem exicum dx propasationem porest immutare; ita ve radius
BM à Polo B proliliens exera Magnecem in directum ipsi Magnetis AXi B A.
eidem Axi B A semper sic in directum quocumque in situ ConsTIELIaEuIE Ma-
ones; line eius Poli Curlum, deorlumre spectent; aut Orientem, sivie Occi-
enrem; auc denique Seprencrionem, sive Meridiem; nec alia aliorum radio
ALI

## Folio 58 — 1759050695:0074
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
sum B MI Futura est ratio: Seguuntur enim omnes cuum vnde exOrinNEEFON
cens e n cee tari dici pollune u portio, Magnerem luspen-
Magnetolocia Lib. I.
nutu suo incundum liber lits d expeditus. Magnes tunc ex suppositione quod
damico, alc ermbula imperu has commccaus; de siber du molumet
Facies eius B dd Dllam luapre vi converri debeat, Boream veique petet. Lt
80 etiam clo nto Ploauellls B Mt eandem plasam borealem spectabie; imo
bus magnetieis non debito sin inter se composiris toleas contingere: quo-
Tum
c relicui radii vlera lineam in Polo B cangentem, eth oblique, Ferentur ad
Boream, ita ve eorum omnium Facies MI extima ad boream concendat: AF
nunquid ld fururum est contra insicam Nagnetis naturam: ica ommino. Nam
radiorum ettulorum facies M exrima Australem plagam spectare nata cst. EF
vero ella rirtus (Tellurem enim magnerica rieture pollere, de Masse
ca in conformi cum luo litu componele inferius octensuri Lumus) in hiosra-
dios à Polo B erumpentes azcesce ale al u componce ceu, altes u
nus obsequantur, eorum rim extinguet, non lecus quam in reliquis Agenti
let ttttattttait satatsttt sitt itttttattsilBt fctefsss

## Folio 59 — 1759050695:0075
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
crocuncurlon
gucem luspen
e ad morume
prolnione q
conc
ter
115
i
Cap. III. De Maenetico acendi modo
im eobustius vel virturis rehementia, vel molis magnicudine, ve Tellus, de
Silius Prottigat, illudqea candem omni vigore spoliat. Verum lonse alius eAt
Nlacura dgendi modus.  esie laculcates Asencibus rnquam eribuie, quae ad
finem peaetcutum accineenquam possine. Ve in nostro calu fieri conrin-
oeret. Si enim HatuTa alce Magneris Polus, sive Facies B, Boream spectare
compellitur (ve hic supponitur) d haec est ei a natura insita virtus, ve ed Fe-
ratur; haud quaquam ei ab eadem natura cribuitur Faculcas aliqua, quae cum
Sicum Ferre non possit. Imo cum a Polaris illius ettusionis Authoribus dica-
tur Magnes d Cola interna virture, nullo aucem modo à prositiente FOTaS, (i-
cum sibi connaturalem consequi, ve Polus B boream, et Polus A austrum pe-
eat; eoque obtento conquielear; quem ad Einem data ei FiiseE vIEtUS, quae
FOTAS CTIIMPCret per PoloS: Denique cruprio illa vIrEUTIS CxErA MagHeem
non tantum ipsi Foret incilis, reproxime dictum est; led eriam, quod grauius
est, _ magis a natura alienum; in eius damnum, de perniciem FCrretur. PAtCE.
Nam Magnericis data est a Nacura qualitas illa magnetica Foras erumpens
tanquam instrumentum, quo in obiectaagane immediare; cum ipla per se
pallo praesto esse non Poltine. Ergo illa ipla est virtus, qua in debito litu
Maenerem constituere debet: _ ( quod aliud MaGMCLICUM OCCUErAE INEra
(phaeram actiuitatis illius, deber veriulque virtus congere; ve, si moueri eis li-
berum fuerie, apce se inter se componane, ita scilicet ve borealis alcerurrius
facies, alterius australi Faciei se accommoder, distimilis, dissimili. AF Facies 2L
cerius huius Magnerici, cuius Polus sine facies Australis ad Borealem Polum
sive faciem B accedere, e adiungi debec radios CmittIE; quorum exTerIOI Fa-
cies, de borealem Polum B spectans est etiam borealis (alcera enim siri N2-
onetici Polo Australi adhaerens Facies est Australis, ve in hoc schemate videre
est, in quo radii a Polo A australi emissi, Faciem S extimam, de a Polo A
auerlam obtinent seprentrionalem, ve volune Polaris effutionis AuthOreS)
Froo tantum abest, ve Polus B borealis, horum radiorum ab altero magneri-
co estulorum faciem illam borealem admittat, repore sibi similem; ve
potius repellat iuxta leges magneticas; nec iis mediantibus radiis alterum
magnericum ad huius Faciem B adduci porerit, quin etiam AUCTTCLUL. FCCC
igitur ve sibi ofticiane mutuo masneticorum duorum effula Facultates, (t Per
Polos illo modo eHumai LIPPONANEUT.
Sed d sibi oficiime ex alio adhuc Capice. Nam (i Mtaonetis boreali Po-
lo B adiungatur alterius Magnerici Polus Australis: Cohaerebunt simul: nOn-
ne: dux enim disimiles FaCIES AGHCLICOTM COHRXTETC ApPCFHIHE. TUnC AI-
cem accedentis alterius Magnetici Polus Australis ad Polum B borealem Ma-
onetis nostri, radios effundet inera eius mallam eodem plane situs quo estun-
dere natus dicitur; ita scilicet, re Facies eorum extima spectet Sepcentrionem:
radius ergo aliquis (de omnibus idem cen eto) cum radio, v. g. BD M cO2-
delcere debec, ita ve illius facies exrima semper sc Seprentrionalis; interior
vero, e ad commune veriulque magnetici unionis punctum B converla, sIE
australis: amibo isirur duorum magneticorum radii secundum lineam BD ef-
Fut

## Folio 60 — 1759050695:0076
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
acbetetbbbeti
Lto l.
fuli  vnici MOBOMCIM aCLCLNE ad punctum D: nam racius BC.
ve consideratur ettulus a Maonete nostro BD A, Faciem D habet meridiona
lem, d Faciem B borealem: re vero spectatur ectulus ab altero Magnete ad:
iuncto faciem D habet Septentrionalem, ex Faciem B meridionalem: itave lit
nea BD, per quam radius reerque excurric, duabus oppoluti litus Faculraribus:
constet. Si igitur quidpiam magneticum puncto D Magnetis B Dd. A applice.
tur: minus valide in illud agec idem Magnes B. D. A; quam cum abcrat alter
Mtagnes ad B, etli in licu contormi, appolitus. Dux enim riecutes: oppoliri (i
eus a duobus Magnetibus per eandem lineam BD deferuntur ad pastum in IV
Policum; quarum alcera alterius vim in agendo non potest. non retundere;
ita ve minori vigore afticiatur magnericum in D magneti BD A appoluum.
Cernis ergo. ve hac per polos effutione luppolica Magnetis B D A virtus
recundi debeac. si alter Magnes in debito litu ad Mlagnetem BD, A adiunga-
cur. Accamen experientia constat, ve suo loco ostendetur, duo Magnetica (I.
Bi apto situ. cohaerentia sese admodum iuvare, palsum que aficere, et agita-
re validius.. Ouare rera esse non porest illa per. Polos magnetieae rirrutis.
eftulio.
Duinco. Fadem magneticae rirturis per Polos eftusio reiicitur hioc Argu.
ento. Sic Magnes, cuius Axis AICBA,
AGNaEOE C F, Polus B Sc borcalis, PoluS
oppolius A Australis; hoc est, PoluSB,
Polico Magnetis libero morr ad Borcams
_ Polus A. ad. Austrum le converrat, adeo-
que hemisptraerium C BF boream; hemi-
sphaerium C AF austrum spectet. Radii
crmes ex B crumpentes Faciem B, IuXta
illius per Polos effutionis ANertOreS, b0-
realem habem; vlteriorem vero M auer.
Cam, habent meridionalem; ve non lemet
hactenus est. iuxca illorum mentem repe.
cicum. Ilis Politis Constat experientia
ab illis ipsis AuthoribuS, nec non d. Gil.
verto initâ, e altertâ; de quae d quolibet
iniri facile porest: Si cuicum que puncto
tremisphaerii C BF borcalis aftricetur V et-
Torii alicuius culpis, sine illud (iF Polus B,
dem e bucam (Metoro au o siBeto) semper Auctrum pecicuram,
plagam seeet paza guans Pecsenarium C BE; oppolicam: ita vE
suc. Versorii culpis aftricetur ad iplum Polum B. Sire ad aliud quodcumque
punctum D hemisphaerii. C B F, eandem orbis partem, Australem Scilicet, (pe-
Etacura CE. AC hoc non paritur Cacura illa magnerica virtucis per Polum B
eftulio. Nam omnium radiorum Facies Polo B adharens, ex ea sencenria bo-
realis.
M
siuc aliud punctum D hemisphaerii C BF.; constar; inguam, Vexlorii culpi

## Folio 61 — 1759050695:0077
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
ade
Cap. IIL.. De Marnetico acendi modo.
aealis est. Ergo ibidem astricta Verlorii culpis meridionalem Faciem conci-
Dit, repore distimilem, e oppolicam boreali radiorum per Polum B ettulo-
cum Faciei, eique adhaeret Verlorium re sibi in situ conformi. Ac si cuspis
ejuldem. Verorii viiture imbueretur a puncto D, Faciem non meridionalem,
Ced borealem conciperet. Drobatur. Cum ex Auchorum polaris illius effulio.
nis. Placitis. virtus Magneti ip( insita de interna non agat immediate in Ma-
sneticum puncto D appolitum; led per radios, qui in Polo B Fracti regredium.
tur per iplius Magnetis maltam, Faciemque habene omnes in Poto B borear
lem; alteram vero oppolitam, australem: radius BD, ex quo cuspis Verlorii
virtucem ebibic;: Faciem B, borealem habet, Faciemque D, australem. F190
Verlorii. cuspis faciei D appolita neceMario habebit Faciem borealem, diltis
milem scilicet faciei D; radii BD, de candem, quam habet racius idem B D
extra Magnerem excurrens vlera D, cui secundum situm accommodatur V ex-
Porii longicudo, e eiuldem situs vieturem concipie. Cum ergo Vexsorii cu-
Epis ex Polo B horealis donetur Facre australi, X ex puncto D borealem con-
cipiac; pacet eandem cuspidem Verlorii diversis punctis B, dt D, hemisphae.
rif C. B F aftrictam diuerlam. Faciem obtiiere. Ouod est absurdum: cum
certa constet experientia cocum hemisphaerium eandem Faciem Verlorii cu-
Epidi quocunque in cius punceo affricta impertiri. Unde videas perperam
cacui illam per Polos magnerica rirturis propasarionem.
Confrmatur. X illustratur hoc idem Argumentum.. Constat experientia
non minus, quam sic praecedens, certa de cuidenti: quod Ei Verlorii cuspis
spacio aliquo quocumque inera sphaeram actinitatis à Polo remora BaLLIAtIL
dregione, e Polo B directe oppolica, liure in AXC A B. vltra B porrecto, ve
Racutum vides Verlorium CH; ibique per aliquam temporis moram deri-
neatur; Constar, inquam; Vertorium virturem concipere eandem plane, quam
conciperet; (i ip (I Polo B adhaesiller immediare eius culpis: concipier scilicet.
cuspis faciem meridionalem. Ac plane oppolitam nempe borealem concipe-
re deberet: si verum Foret virtutem magnetisam per Polos effundi. Ortendo.
Nam cum Axis B MIporrigatur a Facie boreali B (Borealis enim est facies B
Aris, sicur e reliquorum omnium radiorum à Polo B prosilientium: quid
enim, aue Ouis, Axem, a reliquorum lege excepit:.) ad australem M: cuspis
C Verlorii occurrie ex oppolico Faciei australi Aris in C secti; ipsa vero b0.
realem Faciem occupat, Verloriumque CII. vireurem excipie se cundum eius
curlum à facie boreali C. 2d Faciem M australem porrectum; quo in virtuis
curtu iacet eota Verlorii longicudo, de secundum illum afficitur ab ea, e im
buiEur. Virtus ergo. a Verlorio concepta talem sicum lequinur, re cuspidis 
Facies, borealis. lic, facies aurem vlterior HI, d a Polo B auerla, sie australis.
Ouod est. contra experientiam manifectam. Nam sure Verlorii cuspis Polo B
Magnetis adhaelerit immediate. Cuure spacio aliquo d Magnete dissica perman
Perit aliqua temporis mori, quae sutticiar ad virturem concipiendam; Derman
Perit aurem Verlorio non Colum in Axe, led in quavis linea compolito, quae
a quonis puncto hemilphaerii C B E borealis emictatur: Semper culpis ( Ver
se

## Folio 62 — 1759050695:0078
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
62
Magnetoloeia LV. 
Corii Fackem c atralem, VOLLLICMMIGCaI, COMIId Guam necessai
rio leguic ex a Peract Lamorm enutiose; H merito ob hoc etiam abtur-
dum ex ca consequens, reiicienda (IF.
effusionem labetacaa Centers debec, Polum B minori ad agendum rietu-
te pollere debere, quam vllum aliud Magnetis punctum, lica effulio verato-
FCE. Ouod cum sit contra experientiam, eam Fallam esse, concludere necesse
eR. Fsec autem in Magnetis Polo vircus minor: quia radius a Polo australi A
enalcens, d praeferens Faciem extimam S Septenetionalem incurrit in ra-
dium B M poliborealis, _ cum eo conleleit; vIItULCM FAIMEM NEeEque OpPO-
sitam defert: quare sibi invicem officiene, et minus ralide Axis Magnetis,
quam alia quae liber linea agicabic Magneticum contra Experientiam Lypo-
thes. 8. expositam.
Sexto. Experiencia Gilbertum exithium in primis obleruacorem docuic,nec
caecerorum vilus ditficetur, magnecicum radiationis sux sphaeram Rgurâ sibi
simili circumleribere, ve sphaericum sphaerica, cubicum cubica, de lic de Cx-
ceris. Sic ergo Magnes in Parallelepipedi fisuram efformatus C E FD (Se.
Ilic silentio praetereo, quod tamen ponderis non exigui ad eandem illam
ctiorem pociis quam Coliditarem, quae SchematismunLCOMTAHCTCL 
contudendos: quomodo lea Len ae Lacuo  A 1610B I cenal au
angulum
Primo) cuius poli sinc B, de A. Ouaro Gua Lacione VeMe, ale Pone Lola
ris efuo Aertores, tiouram radiationis Maoneti C F Similem CoMrC CX
radiis per L_Da A ettulos: hi enim Cune, qui sphaeram acctusaus Cos
ergo Magnetis C F. PD proposici sphaera actiuitaris quaecumque GIRFI
Maoneri ipsi similis. Ouaero quomodo ea componatur ope radiorum ex Po-
Iis B, X Aemissorum: Ouaero quomodo duo radis BC, IL O, alt DLB ILLL
Ponume; alss enim prater eos a Masel Ponn olas igucan HI. Sit
decerminentur, re concurrant in G u au alsuos spulala maghemus

## Folio 63 — 1759050695:0079
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
qummeect
oc cuum d
condemit
asendumni
retutio ren
eledere nece
Poloecte
nincur
a recique
Aris Hy
deMC
dica, de la
taroa
mite O
naclI
cumque
e gM
deso
inguiumI
cadionuu
, aul
ap. TII. De Maenetico acendi modo.
anonsum C: A quo radio directos et ab aliguo puncto Magnetis intra iplum
ATaonetem ad B Polum dirigitur, proAuat radius ille BC7: Ouodnam est il-
Jud Madnetis punctum, n halcue radius ille directus ad Polum B emis-
Tus: Nae oratis huiusmodi racem in Polo B Fractorum effusio fngi meri-
eo dicltur, nili ea mitui exponaner omnia: quorum tamen nullam reperire
est apud quemquam mentioneM. Ad haec quaerere licet, e expedic; qui fieri
Possi re radius BM omnium Fortissimus, repore qui irrefractus Axi B A in
directum profunditur, omnium cadiorum breuissimus constituatur, (ve exigie
illa figurarum Hagnetis, _ eius sphaera actiuicatis similicudo) qui lonsisti-
mus esse deberet: Cum ergo cor difticultates quae vix, ac ne vix quidem (ol-
ui queane politâ per Polos radiorum effusione, occurrant ad exponendam si
milicudinem illam Magnetis, _ eius sphaera actiuitatis, quam experimenta
Produne: alia lane ratio, quam per Polos magneticae vircuris estusio excogi-
tanda est, eaque effusio plane reiicienda. Cui mea lencentia adhue Facilius
Tubleribet Ouilquis aliam Magnetis Aguram magis irregularem quam hic d
me propoluam altumet contemplandam, re conicam, verbi gratia, aut pyra-
midalem; cuius Poli sine Aris extrema. Oui enim hac, ve raclii Fracti per P0.
lum verricem tgurarum huiulmodi occupancem ettusi corveniane cum radiis
a Polo oppolico balim occupance emissis, ve figuram actiuicaris conicam, auc
pyramidalem Magneri similem efforment:
Septimo. Fandem lententiam, qua per Polos vircus magnetica effundi a(-
Ceritur, condemmar aliud manifeltum experimentum huiulmodi, quod Cil-
bercus proponit lib. 4. cap. 2. X contirmat C abeus lib. 3. cap. 2. Sic Maones qui-
cumque (Iphaericum pro more allumo) cuius Polus borealis (ICB, de A u.
Aralis: qui quidem sic cacerum homogeneus, led parre aliqua C, vel carie,
vel de industria decrims; ita ve ex ea plaga sic intirmior: auc, E magis lubet
(paris enim ponderis futura est argumentatio) sic eius parricula illa C (co-
pulus, lure quaedam quasi verruca, re ex ea Forrius agere dici debeatmaenes,
quam ex aliis vnitormiter compolitis
partibus. Si Verlorium DE, auc alius
brenior obelus hordei graui longiru-
dinc non maior e regione illius derri-
ex parris C (decricam nunc volo)
magneti prove eius vires Ferune re-
sendum committatur haud quaquam
cuspis D recta ad Polum B collima-
bic, nec eius obeli longitudo DF in
meridiano Magneris le consticuet:
sed culpis D in parcem parcicula C
opvolicam defecter nonnihil: cuius
rirtus in D cuspidem appellar debuseue eam alticiat, quam lana ex altera
blaga masneris pars oppenus sea fode ad se culxidem D Forrius aduo-
CdC.
deflexionis non alia porest afterri caura, quam quia ex parre C exesa minor

## Folio 64 — 1759050695:0080
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
adorot . l.
CC: neque enim alia porest huius deuiationis Angi caula. Similiter, si pape
magnetis C. supponatur monticulus, qui Forrius aget quam reliquae Magneris
Partes; ille enim monticulus viribus non caret, quae reliquarum partium, ma
onetis virturi superaddicae, vircutem ex ea plaga nalcentem ausent. Ouare (I
Magneti c regione monticuli illius applicetur obelus TO, eius culpis l recta
ad Polum B non contender, nec lonsitudo eius in magnetis vilo mexidiano
Consticuetr: Led cuspis ad monticulum C annuet, ex obeli lonoitudo T G ver-
Tus eundem a meridiano declinabit.
Flabes experimencum ab eximiis Arcificibus ciraris haud dubie accurate
Cumprum. Rationem ejus ab APerroribus Polaris effusionis, quae huic agendi
modo conveniat, expolco: Sed vereor ne incallum: Si quam enim afterre
Poruissent, haud quaquam eam, mihi crede, silentio praereriissent. Verum
enim vero quaenam animo fingi pocest, qua radiis in Polo B Fractis cone.
miac: Ouid interes, siue Paones Canus sic, e uniformiter ondique Fulus; sive
laCUME, AHE VerTUCa C ConsteE; Sive siE huius, aue illius Fgura: Si pOluS B OM
nes d linoulis magnetis punctis ad se profectos radios, rursus quaquavertum
in orbem dispersat, d per eos tantum agat Magnes? Ouid: radii illi à lacu-
na C ad Polum B progresi, iidemne cum fundamento dici posune, quos Po.
lus B fractos ad obelum D F. destinat porius, quam verlus aliam aliquam pla-
eam, cum in omnem eos dispersat: Ouid: radii iidem à Polo vertus eun
dem obolum D F dimisi labis C restioium aliquod deterre, eique inurere
PoltunE: au, Si C monticulus supponatur, re vires ex ea plaga maiores, quam
ex reliquis Magnetis parribus aequalibus ad Polum conferantur; eas ducti ex
Polo B Fracti radii ad obelum TC, non alio, delaturi lune: Si quo certe radii
ex plasâ. C, vel Forriores, vel debiliores progrelturi viderentur; non alio,
quam in oppoluum ferri per planum, per Polum B, d corum fontem C,
transiens dici deberent; ve lciticet eorum fractio, quam in Polo B continge-
re alterune, minus detorta, de masis ex naturae agendi modo heri diceretur;
quae si minus rectâ semper ria progredi nequeat; eodem laltem in plano ver
letur: re in omni cum reftexione, cum refractione Luminis, aut intentiona-
lium specierum feri obleruac Optica: sed tunc non in locis plagae C hecero-
genea vicinis, rbi obeli DF, IO satuUnEuE; Sed in oppolitis contingeret
obclorum illa a Polis dedlexio. Ac quid F.00, qui illam radiorum polarem el-
fulionem commentitiam cenleo multisque iam talem esse contendi:eius mo-
dum aptiorem proponere laboro: cum ip(i eius Authores ne vertulo qui
dem vio illum expolierint. Guod eos Tane CINC PERStAEe PEO reI OmenLO
oporrebat: cum de declinatione acus nauricae a plano circuli meridiani, vel
meridian a linea quastio foret. Flanc enim declinationem plagis celluris vici
nioribus acceptam referune omnes, Nemoque eorum rnus modum exponii,
aut menionem ejus Facie; quo per radios in Polo boreali fractos, X 2d acus
nauticas progrelos (per hos enim magneticus cerrestris globus, non lecus
quam magnerica reliqua, agic) abloluitur huiusmodi earum declinatio: de
jus luo loco pluribus dicendum eric: nunc cum aerigisse lusticint ad maiorem
hruins

## Folio 65 — 1759050695:0081
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 79 lines, status machine
a2,
1e H
lonsimdo161
aa
ut d
29
q
oo Btuci
nen
8
t
cac
CeNEUE;
2
elaga muores
14
dere
_ Co
ol
2s.
t
dion
les in de
epcorcim
oli
el
r
tracisi
lobu
noc
un to
odo teridi
Clcem i
concendici
uius me Comacioem; llo, ecce ium seprimo, polarem illam
magneticorum radiorum effusionem admieri in magnerica Philolophia non
Volle demonstraui.
Octauo. Argumentum aliud contra eandem polarem ettutionem srauil-
simum nobis extribet alia axertistima Experientia: quae sic habet. Constae
apud omnes parte aliqua ex Maonere detracta Polos ejus aue ambos, auE
rnum lalcem mutationem pari. Sic Magnes, verbi gratia, sphaericus: cuius
Poli sint B, & A, ille borealis, hic
ausralIS; Per B _E A aGIEIE AXIS B A,
quem perpendiculariter secaE Per
CCHELII O AGITaEOE C D. SCCCTE
Maones medius in duo hemisphaeria
CR D, C A D, d amoneatur hemi-
Sphaerium C AD. Tunc reliqui he
misphaerii C BD Polus B perstat im
mutatus, idem qui erac anre diuilio-
nem. Alcer vero Polus quilnam tunc
FLIEUrUS CR non aliuS CerTC quam
punctum O, in quo Axis A. quatOrem
lecabat. Ad polum ergo B nunc, non
Fecus quam ante divisionem, a lingulis punctis L. radii CmiEtenEuE L B, VE FeTE
ille eAfutionis modus, quem impuono; nec vllam in eis mucationem heri con-
cingit. Ac radij, qui auce dinisionem ab eildem omnibus punctis L ad Polum
australem A emicrebantur, ve hinc in Sphaeram actinitatis vndique (pargeren
tur; decorquebuntur ad Polum O nouum, de ad eum vireutem deferent, qu’a
Mtagnes per Polum O agcrenatus est, iuxta illam polaris effulionis sencen-
tiam. Ouo Potiro,
Ouaero cur radii, qui ex omnibus punctis L emisti ad Polum A virturem
priulquam Magnes secaretur, deferebane; nunc milsa facta semita L A iter
capeslant versus O, candemque rieturem ad illud punctum deferane, de Poti
munus committant: HIoc Foo quidem, (i ira ses haber, ve habere censene
Aduerlarii; qui duos tantum radios à singulis punctis L exire voluHe, quo-
rum rnus ad Polum B pergat, alter ad Polum O; hoc, inquam L.80 PrX CX.
ceris omnibus, quae in Mlagnere merito luspicimus, mirandum censeo natuTa
mrsteriu: Cui in EOta Ferum Creatarum ComplexiONC PAF NON OCCurTaL. VE
Ecilicet Agens necellarium, omni cognitione, electionilque facultate desti-
rucum; senlu, ricaque omni carens nunc rno, nunc alio agendi modo veatur
ad arbitrium. Ex, quod admirationem non mediocriter augeret, illud porro
Foret; quod eadem comprobatur experientia, qua nimirum constat, quod (i
amocum hemisphaerium C AD icerum apce componatur ad hemispliarium
CBD; icerum etiam radius ex puncto quolibet L emissus relicto curlu LO
dd pristinum Cuum australem Polum A rediturus (IE; id que tories eveniee,
quors libueric en Ila duo separare ab invicem. de ad invicem
COmPOnCLO.
Dap. TII. De Maenetico acendi modo.

## Folio 66 — 1759050695:0082
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000082.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
MaenetolociaL
componere. Onis tunc sibi perliradeat radios illos LO, L A tam desultorie
curlum permutare facta Colum hemisphaeriorum raria illa separatione, ee
coniunctione, qua nihil noui ipsis aduenie; quo naturalis, et necellarius eo-
rum agendi modus dici queat: Arque haec eadem radiorum illorum desul-
tatio repentina continget non cancum cum hemisphaerium C A D alterI
CBD apponetur, aut ab eo amovebitur; led etiam cum aliud aliguod ma-
oeticum secundum debicum sicum ad hemisphaerium C BD adiungetur, e
ab eo absrahetur, ve certa docer experientia: imo etiam, eadem actestante
experientias si ferrum nulla unquam rirture imbutum accedat, vel recedat ab
hemisphaerio C BD, eadem obleruabicur radiorum permuratio, d aliorsum
eranmiorario: quae certe Nemo non allerat Agenti necessario minime con-
venire. Oui tuic Cabei iplius senlis, re videre est lib. 2. cap. 9. Vbi Conera
Gilbertum agic, qui radiorum tranmiorationes huiulnodi per lolam loci mu-
tationem in Agens necellarium inuehebat, ve constat ex iis, qua luperius ex-
Polui, cum aduersis stacurum a Gilberto Maonericorum asendi modum agc-
RCEUT. Ve hoc magis Cabeum mirer in candem, quam Gilberto obiiciebat,
difficuleatem incidisse postmodum; cum illum per Polos magneticum agen.
di modum constitit; qui absolui nullo modo porest, ve ex proxime dictis
constat, nisi Agenti necellario illa contra naturalem agendi modum varieras
concedatur.
Flanc candem, quam hic aduersiis polarem illam radiorum estisionem ra
tiocinationem institui, illustrare, de contirmare licebit; si cundem Magne-
tem nOn Pes AEquatorem C D, aut per quemuis sE quatoris Parallelum (ca
dem enim fucura eAt ope Parallelorum Argumentatio) diuidi lupponamus:
Sed ver Axem B A, auc per aliud aliquod planumr Ari parallelum. Nam eunc
verumque hemisphaerium BC A, B D A luos libi debitos Polos borealem et
australem obcinebie; ad quos radii ex lingulis mareria sux punctis emitten-
tur longe diversi a cadiis qui ab eildem materialibus punctis ante dinitionem
emictebantur ad Polos B et A: ad quos rursus concurrent iidem radii, (i par-
ces apec coniunsantur, re lele contingant immediate: nili enim ab sque omni
intercedente medio partes Le contingerent haud quaquam radii antiguos luos
Polos B d A LePEterenE, ve luo loco inferius expOnetII. Atque haec latis
quoad hoc Argumentum contra illam Polarem effusionem ex radiorum mu-
catione pericum. Aliudnon minoris ponderis assrediamur; quod, ve grauil-
simum, vltimum hunc in locum reieci.
Nono. Inligne proponitur, ex explicatur magneticum experimentum, tum
d Gilberro lib. 2. cap. 6. X alibi: cum a C ab eo lib. 2. cap. T1. tum a Rirchero lib. 1.
part. 2. prop. 9. Ouod sic habet. Sic Magnes, tum Sphaericus, cum Cubicus ((0.
liditacem exprimere minime Coleo proprer rarionem superiiis allatam, led
planam tancum eorum corporum sectionem, quod ad rem latis est) cuiis Po-
lus borealis sic B, australis A, Axis B A, A quator C D, centrum O. FIuiC veri
que Magneti admoucatur obclus ferreus breuioi, a gracilior; ne grauitas eius
maior (ic, quam ut d vircure Magnetis cohiberi, regique poNic admoveatur
AULCI
. P.

## Folio 67 — 1759050695:0083
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 86 lines, status machine
clao
ione
BC
lorum de
1
dai
ce
vio n
deae
eu
ex Pror
 Caclvnu
lcundems
es Patct
nidi luppon
delar
Polos ce
CPS
ae 
dems
nim ableu 
liy aigu
Aeque hecl
ex LEdIOI
quod18t
ecrimenu
aKiichero
um Cubieu
iids allacam
15CA) Cu
n O. ei
neeravil
AIC adm
recc,
dem altella
1o, de dlio
p. 9. Ybi
eltle
qpe
u ec
l iuct
Cap. III. De Magnerico acendi modo.
des Docet itaque Experiencia obelum hunc, re ad varia Magnetis puncta
admouetur; ita varium ad
Magnecem occupare (Itum.
Nam ve ad punctum C A-
quatoris applicatur, adiacet
eius longicudo ipsi Magne.
tIs RCC In VnaM PaKteM M2.
sis, quam in alteram pro-
pendet: ve vero vel mini-
num verlus Polorum alce.
rum, veluti in hoc schema-
ce verlus borealem B, Pro-
movetur: Satim a Parre C.
Aquatoris eius extremum
Currigitur, X alterum adhe-
vet Magneti: quo aurem
propius ad Polum B acce.
dic, eo rectiorem ad Ma-
onetem luam componie
longicudinem, nunquam ea-
men ita rectam, ve hac ad
Maonecem perpedicularis,
donec Polum iplum actige-
rit, in quo rectissimus est
obelus, Sc Axi in directum
Ratuitur, quemadmodum
retere obelus BF. C ate-
rum, quod obseruatione di-.
onum est, obeli longicudo
Planum semper occupat;
quod per PolosB et A du-
citur; Mcum altesus cassen a Massere colliculus, aut dehiscir lacuna, aue
cerre hecerogenea aliqua caries Mlagnerem labefactat: tunc enim obelus, siCur
de Verlorium, a meridiano illo plano declinat ad validiorem Magneris pla-
sam, re seprimo Aroumento declaratum est.
Foc polito experimento ratio inguead enMus la Varip guemaa M
onetem obseruat obelus ille variis eius plagis adhibitus: dubium enim non
est quin ex insico Magnetis agendi modo situs ille nasCaEUF; Cum COnSanS(IE
X perpetuus, nec rnquam alius alias sic hactenis obseruatus. Perpendendum
itaque minc est, An illa Magnerica rircuris per Polos estulro, sicus huius esse
possit origo; An vero quidpiam in ea effusione OcCurrat, quod ei aduerlari
comperincus. Duo assigno in Magnere locu, quibus obelum applicari volo:
VHUI
aelce aet varia eius pructa, re ae plasam u su mncca act vi

## Folio 68 — 1759050695:0084
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000084.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Magnetoloen LID. 1.
num non longe ab Aquatore, quale est punctum L in veroque schemate, cui
apponitur obelus L II, ead quod idem punctum L ex vtroque magnetis Po-
I0B _ A eadii virturis magneticae BLS, A L R educuntUF, ad guorum u-
tum (per eos enim Colos radios Maones obelum LHI afACit, ex eorum (en-
centia) obelus LHI dirigitur, ee debicum sibi sicum capestC. AIcCruM autem
locum, cui apponatur obclus, non lonse à Polo consticuo: cuiulmodi est.
punctum C. cui apponitur obelus CF, vel idem cum priore obelo LFI, vel
certe par: duco icem per C ex polis radios B CR, A G I, per quoS in luo sIEI
obelus C F consticuitur iuxta polaris effusionis Placica.
Hlac factâ suppolitione duplicis audiendus est tum Cabeus polaris efulro-
nis primus Author, cum ejus faucor eximius Kircherus: quomodo situm tam
obeli GF, quam L FI ope radiorum a polis per C, e L emiltorum constitui
ExPONAnE. Exponit Cabeus lib. 2. cap. 12. Licum quemlibet obelorum quouis
in puncto magnetis appolicorum in haec rerba: qua ad abelum L. FI om-
nium inctar accommodo.
Onia radius, inquie, B L. S habet punctum L magis propinquum Principio B
vircuris effusae, quam habeat idem punctum L. radius AZ. R: ideo obetus L FI
magis illi radio B LS conformatur, es ex illo maeis in se qualitarem derivat vi
efficaciori, quam huic AP R cenformetur. Onia tamen etiam hic radius AL R
suum exerit conatum, deturbat obelum L FI ex directione praecisa radi BL S,
e nonnihil etiam sibi accommodat. Omia tamen efficacitas primi BL S est ma-
ior; idco absolure obelus L FI in extremo Z tangente habet faciem meridiona-
lem, in altero FI Septentrionalem, Ut est etiam in radio L S virtutis: es pro
maiori, vel minori distantia ipsins puncti Z. à Polo B, efficacius etiam, vel debi-
lius in se virturem derinat.
In haec autem verba loguitur RircherUS lib. F. ParE. 2. PFOP. 9. Onia obeluS
ETI punctum L, quo lapidem respicit, habet vicinius Polo B, quam Polo A:
ideo obelus L. FL magis radio BL, vrpote essicaciori, quam radio AL confor-
matur. Onia tamen radius AE suum exerit conatum, fit et obetus F FI non
praecise accommodetur ad radium BT, sed ab eo aliquantulum deturbetur: es
quamnis obelus Z FI fortiorem radium B Z sequatur; non tamen ita praecise (e-
quitur, ut dum ab alio AL divertitur, non parum remoneatur: contendit enim
gnisque radins BF, AT suum ins exerere in obelum.
Hlabemus ergo ex hoc veroque potaris effusionis Aertore cildem pene
verbis radium BL Forriorem elle radio AL: quod ex eo colligune, quod
obelus L HI lequatur porius rectum radii B L S curlum, eigne se propius 2d-
iungat, quam radio AL R ex oppolito Polo A prodeunti minul que cius cur
sum directum sequatur. Colligunt cciam idem ex eo, quod obeli extremum L
Mlagnetem cangens, Faciem ac quirat meridionalem, oppolitum vero eius ex-
Tremum II Faciem Seprentrionalem, ut est eriam, inquic C abcus in radio LS
virruris. Racionem vero a priori, cur radius B L Fortior Cic, quam radius alter
AL, hanc rrerque adducie: quod punctum L. propius sic Polo B, quam PO-
lo A reh quod idem est, quia radiuis B L brenior est radio AL, atque aded

## Folio 69 — 1759050695:0085
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 84 lines, status machine
cremace
conmten
ccutal
Cummone
ovelo LH, 1
Gneis)
quo cub
Dotcu
rodo cme
llocum colle
bclorut u
tem L1
Zum Eta
ideo cbelu L
ciearem deinu
lic radims ab
recisa radu Bl
s BLSc.
faciem meritin
vircni: B
et eriam, vel d
OD. g. Onia M
8, quam Pdi
eaid AL a
2 ebelm L H
dembeu.
n iea pracit
P. Centeadi
reore cildem,
collin
de le prop
inulque ciur
ballent
um vero ei
beus inra
uam
olob
Iuorumm
Cap. III. De Magnerico acendi modo.
Dec eat in eotte Punsclo L. lil cadrus A L. Longius distans à cadiante pun
eto A: cerrum siquidem
est sphaeram actiuitatis
(qua ex viroque Polo B
ee A aequalicer emittier)
rniformiter difformiter
decrelcere, minuique vir-
curem provelongius a cen
cio eftunditur. Ilaec CA er-
80 citatorum Auchorum
ratiocinatio, qua experi
mentum explicane, quo
constat obelum variis Ma-
spetis plagis appolitum
rarios, e inaquales licuS
ad iplum Magnetum ob.
seruare.
Nunc, An sibi constet
ca ratiocinatio perpenden.
dum est accuracius. AC
Primo loco mihi videtur
reerque laudatus Auchor
ad obelum CaNCII AETCN-
disse, qui ad Magnetem ap.
plicatur in puncto haud
admodum ab Aquatore
C D distance, qualis est
Obelus LHI. Verum Ciqui-
dem est reste experientia
obelum LH eo loci con-
sticuum proxius sesc ad-
ungere ad radium B LSa Memoreeno Bemuh escam ad radium ALR,
qui à Leremoriore A Chmcus. Suou I sete i caeteris omnibus M2-
onetis pehetis verlus Pollum B alsumpris concingere eadem doceret Expe-
tientia: haudquaquam dubicandum foret de catiocinationis illius veritate;
aut de reco, qui per eam colligeretur, masneticorum asendi modo per pola
rem virturis effusionem. Ac cerre lententiam longe aliam allumendam nobis
esse cuidens, ac mulciplex luadet experimentum. Ecce enim, ve obelus L II
senim verlus Polum B promonetur, masis semper ac magis a radio BL S
abnuit; annuic vero masis ad racium a L R d remotiore Polo A egrellum;
adeo re in eo obeli verlus Polum B proorellu punctum quoddam occurrere
necesse sic; in quo obelus aequali hine inde ansulo dister d radis, qui ad illud
punctum
60
in sui puncto L, quod a Fonre rircuris ettulae B minis distac, Fortior else de-

## Folio 70 — 1759050695:0086
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000086.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Mbobeta L+D. 1.
punctum a Pols B de A emictuntur. Ouod si viterius ab illo puncto versus
Polum B progrediatu obelus; tancum abest, re ejus longicudo propiiis le
componat ad cadium a viciniore Polo B emissum, ve porius eveniat oppoli-
cum; accedat (cilicet propius ad radium ex Polo remotiore A egressum, quam
ad radium, quem ricinior Polus B emittie. Tunat id, cum magni sit hac in se
momentis in Schemate concemplari.
Fcce in veroque Magnete tam cubico, quam sphaerico Ratuar ob elus C F
in puncto C non lonse a Polo B borcali disito: per quod ex veroque Polo B
d A, TadII CMIETANEUE B GR, A GT. ObeluS CF lele adimnoit propius ad r2-
dium A C I a Polo A remoriore eductum, quam ad radium BG R, quem
emirrie ricinior Polus borealis B. Nec hac de re dubicare per experientiam
licet: quam ipsimet cicari Auctores, Aliique referunt. Ex vero eam ita habe.
re, vel ex eo constat; quod obelus, vbi ad Polum B sensim progrellus est, in
eo plane comveniat cum radio ex Polo A per B ducto, hoc CAt, Cum AXC: ne-
que enim obelus cum concurlum nisi sensim adeptus est per accelsum Cem-
per maiorem iam cum ab iplomet Aquatore inicum.
Cum ergo ita Ferant experimenta, ve obelus modo radio maois accommo-
decur; qui a Polo riciniore effunditur, re contingic li admoncatur puncto L,
quod ab Aquatore C D paruo spatio recedir; tunc enim sese propiuis ad ra-
dium B L S adiungie obelus L FI, quam ad cadium A L R a remoriore PolO A
esfusum: modo contras radio huic a remotiore Polo effuso, idem obelus pro-
pius accedat, ve in puncto G Polo B riciniore: vbi obelus G F magis veroit
ad radium A GI, quam ad radium BGK: modo aequalicer se accommodet
ad verumque radium, licet alter altero sir longior de à Polo luo lonsius porri
satur, ve in quodam puncto incer : quatorem D, ec Polum B evenire pecesse
est. Videant Polaris effusionis ABextOres quo Fundamento saruane obelum
vircurem concipere a radio, qui a Polo viciniore per punctum, cui obelus ap.
plicatur, effundicur: canguam cadius ille Forrior sicad obelum afficiendum, se-
sendumque, eo quod minus distet à Polo, qui virturis Fons est, et orioo. Vi
deant secundo, quomodo verum esse queat, obelum ita à Magnete concipere
victutem, ve eius extremum, quod Magnerem tangic, eam excipiat d cadio, ad
quem magis accedie, repore qui ralidior sic; quandoquidem ad se melius al-
licic obelum, quam alter. Videane, inquam, ne dum id alserune, illam a priori
rationem plane labetaCtenE, quaI AFFCFHHE; VE exponane, cux obelus uni po-
ejus obediat radio, quam alceri; quia, aiune, rnus alcero brenior est, eogue FOr-
cior repore minis à cenero rirtutis (quod est Polus reerque) porrectus. Nam
obelus C F regitur porius a radio longiore AGI, quam d Breuiore B C R.
Deinde inaequales lunc radii à Polo veroque emissi ad medium quoddam il-
Iud punctum, cuius pauto ante memini, in quo obelus aequalicor ab veroque
radio removetu, nec ab uno magis regitur, quam ab altero. A quo igiTUT T2-
dio obelus in eo casu rirtutem hauriet: Oppolitam enim deferune cadii illi.
Ad haec, absurdum incurreretur orauissimum contra nocistimam experien-
tiami. NNam li cam radius AG F, quam radius B L. S obelo rirturem infundic,

## Folio 71 — 1759050695:0087
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 61 lines, status machine
n obelu
rroque le
oea
ec
6
e
ai og
l’oncce con
e
dedi
coc
a
)eo
aa brevioret
dium
e
ap. TII. De Magnetico acendi modo.
50 quod ab iis ractus rorctus alliciatur, quam 2b aliis duobus BCH, A L R, a
quibus masis reced s: Sequeretur obelum ex adhaetione cum divexis
punctis eiuldem hemipnarii borealis C B D, diverlam litu haurire virturem.
Ac constat Falsum id ese. Ouodcum que enim punctum alterurrius hemilphae-
eii obelus tangac, eius exrremum virturem concipir ciuldem siuis, de rationis,
licet rigoris inaqualis; minoris scilicet, si ractum Beri Contingat Circiter A-
quatorem; maioris, (I versus Polos, iuxta FI) poth. 8. cuius inae qualicatis (ve id
etiam hic obiter moneam) vix vila porest peti ratio ex illa per Polos rircuris
ettusione: cum tam circa AE quatorem, quam circa Polos duo tantum aganE
radii in obelum; quorum asendi facultas maiorne sic an minor in vna,
quam in altera Magnetis parte, vix explicare queant illius ertusionis polaris
Auchores, re ex proxime dictis colligere est; vbi obseruaui radium B G, cts
non longe d Polo B obelum C F alticiac; minori tamen conacu in eum agere
iuxta eorum Auchorum Placita, quam radium A GI: cum hic, non ille ad le
magis alliciar obclum F; ex qua obleruarione, rirturis maioris argumentum
Peti volune, qua ractius quilibet prae aliis polleat.
Accedo ad aliud incommodum lonsc grauistimum, quod in huius expe-
rientiae expolitione iuxra mentem Cabei obseruare elt. Repetenda nobis lunE
quaedam eius verba superius recitata. Ouia, inquir efficacitas primi radi B L S
maior est quam radi AP R; ideo absolute obelus L FI in extremo L. tangente
habet faciem meridionalem, in altero TY Seprenrionalem, Ut est etiam in radio
ES virturis. Nihil verius porerat a Cabeo alteri; dum rult obeli L II extre.
mum L magnetem tangens ex conractu faciem meridionalem adipisci, hoc
est virturem se convertendi ad meridiem, cum Pele ex nutu luo componendi
Facultas huic obelo, sive Verlorio hec. Iplum scilicee non lacuir cerrillimum,
ericissimumque experimentum, quo constat extremum Verlorii cuiuluis (il-
lud Fac ese obelum L HI) quod Magnetis hemisphaerium boreale, Vt CBD.
quonis in puncto L cerigie: vim concipere sele convertendi in meridiem:
emper enim Magnes oppolitam faciem Verlorio accedenti impertitr, hoc
est, lux dissimilem, et amicam, quando quidem simul Sibi MLIEIO VnIUNEUE. Ve
rissimum, inquam, illud eA, quod a Cabeo alleritur; obeli L. HI extremum L,
boreale Maoneris hemilphaerium C B D contingens acquirere Faciem meri-
dionalem: id non rejicio, sed amplector. Sed allero Cabeum, Aliolque Ca-
bei sententiae faurores iuxta polaris illius effulionis Aacura Principia, oppo(i
cum, hoc est, veritati, ex experientia manifestissimae contrarium alserere de
buisse. Acque hoc est granistimum illud ablurdum, quod in hac exponenda
experientia incurrere memini polaris effusionis ANCrEOreS. NTam Cum IUXLa
Tententiam illam omnes radii in Polo B Magnetis FransantIE, ve ait laudacus
Author, re possine rndique dilpersi, omnelque cadii ita dispersi faciem B ha-
beant borealem, alteram vero extimam, e averlam à Polo B habeant meri-
dionalem: radii BIS Facies L. (suppone radium illum, ( lubeat, secari in L,
DEduae facies sibi obuersa naLCANEE) auersa a Facie B Boreali, erie necellario
meridionalis: _ altera Facies radii L S, qua spectat Polum B, borgalis reigue
erico

## Folio 72 — 1759050695:0088
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000088.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Haenetolo
exic. Ergo etiam obeli L S Facies L, qua ad polum B borealem spectac, Fa-
cieique meridionali L, radij B L obuCTTItIE, Q qua immediate rirturem hau-
ric; borcalis omnino est, de ad boream dirigi naca, sicue d ipsum hemilphae-
rium boreale C BD; d vero qui borealis non Forer obeli Facies L, ec oppo.
Sita FInon Foret meridionalis, l in obelo L HI rirtus est, ve allerit C abeus, di-
Spolica, re in cadio excurrente L S, cuius Facies S meridionalis semper est, (i-
cur e Facies oppolita L borealis: Sic enim magnetica virtus per radiu BL S
excurrie, re pergendo a Facie boreali B versus Faciem exteriorem S meridio-
nalem, meridionalis cota sIt; e contra, regrediendo à facie S meridionali
versis Faciem B borealem, borealis cora (IE: quod non lemel a Cabeo, et
Aliis inculeatur, verissimumque est, e conceptu facile Ei radium BS in qui-
buslibet punctis lecari supponas, ve duxe facies sibi obuerta enalcAnEUF; qua-
rum illas quae respicie B, borealis semper est; altera vero, quae respicieS, Cem
per est meridionalis: Secundum quem virturis curlum obelus L. II virtutem
etia concipie, ac reciner;ita ve eius Facies L Spectans B sic borcalis, ec altera FI
exterior sic meridionalis iuxta Rarutam ab illis polaris effusionis APerroribus
Per radium B S virtutis magneticae propasationem. Perperam igieur, _ Con-
era lua iplorum Principia alferunt Aduerlarii, obeli LII Faciem L esse meri-
dionalem, oppolitam autem Faciem II esse borcalem. Hoc Scilicet non ex
Cuis Principiis, ex quibus oppolicum, ve proxime ostensum est, sequitur; led
ex euidenti experientiâ, qua has obeli facies hunc litum occupare constat,
alteruerunt. Verum calia alsumi debuerane, qua cum experientia non puona
rent, acque adeo alius Magneticorum agendi modus, reiecta illa per Polos
efusione experimentis concrariao investisandus. Contule, quae nuper Argu
mento quinto disputata lune, quae huc apprime FaciunE.
Ad maiorem meo huic Aroumenco contra illam Polarem effusionem con-
ciliandam fidem, e authoricarem conterret plurimum: Si tam Cabei, quam
Kircheri super hoc experimeneo iuxta ab ipsis satutum Magnetis per Polos
asendi modum dillerentium orationem expenderemus: ea liquidem Inter-
dum ita videtur anccps, re eam lecum non lemel pugnare Duis cenleat. FO5,
opinor, percellebat rarius ille obelorum ad Magnetem litus, quem cum ad
duos tantum ex Polis eftulos radios reterri rellene: non potuère non in ma-
xima difficultare verlari, dum eorum radiorum ad obelos regendum, concur-
sus inter se comparare conantur. Cum enim obelus interdum pareac, leléque
accommodet rni radio ex altero Polorum emillo, incerdum alteri ex altero
Polo ad obelum appellenti, ve in schemate in obelis GF, L H videre est, ve
supra habetur expolitum: non mirum si racillent eorum sententiae, dum ma-
iorem virturem modo radio breviori, re radio B L, _ Polo B viciniori cri-
buune; modo contra, radio longiori, ve A G, e Polo A remotiori: ita VE
non latis hac in parce sibimet ipsi consentiant. Verum quae tota hac Arou-
mentatione expolui, ea lune; quae huiulmodi Confrmatione nON CGCAHE, rE
Eirmo lacis nixa Fundamento.
Frhi hactenus laris multa ponderis non exigui, concra vulsd admistum il.
lu

## Folio 73 — 1759050695:0089
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 61 lines, status machine
e
e0c
e
1
ilee
Dc
eece
e
1c
e
eC
vi AC
m Ci
lonc 
licu
eon
1c8
l
electib
que COCd
ap. III. D SCaenerico arendi moao
um Mgnericorum pet Les asendi modum adduxerim: non deficiune cd
men alia longe plurima, qua ex variis Experimentis peri pollune, ve ex dicen
dis colictabit: rbi modum expoluero, ve mihi quidem ridetur, non paulo
apciorem, equidem cerre omnia experimenta perspicue aperienda paratis-
Cimum. Nunc incelsin lales saperque lufticiune, qua tum praecedenci AIer-
tione contra Cilbercilententiam, cum hac aduerlus Cabeun, ciulque Fauro.
res allaca lunt. Ouibus, ve opinor, e roco absoluris; restat, ve nunc candem
modum illum exponam, quo Magnerica in le inuicem agere consueuere: ne
ad euertendum, quam ad stabiliendum parariorem me praestem.
255L. K L 1
Duodlibet Magnerio corporis punctum ad aliud quodlibet ejusdem corporu
punctum radios Artutis emittit: qui cuiusdam suus rationem
semper obsernant.
Nrequam Asserrionis huias probatio obrineatur; non PauCa PExMIELI
Lanecesse eA, quibus de eam paretur ria. Ve enim nova eA, dE CONETA LC-
ceptam ab omllibus de magnerica agendi ratione sententiam, n. ltis eam cge
re necesse est, cum ve clare exponi possic; cum ve frmiter Cabiliarur.
Primo ieaque oblerua dilcrimen lonse maximum, inter hunc, quem pro-
volui agendi modum, e modum tam a Gilberto, quam a Cabeo, ciulque
Fautoribus constitutum. Vule Cilbertus, re ex prima Capicis huius PEopOsi
tione constat, ex lingulis Magnetici punctis, quibus alterum ejus hemisphxe-
rium constat, eadium cantum unicum ad polum luum destinari. Vult C abcus
quidpiam amplius: vulc scilicet non ab hemisphaerio Magnetis tantum; led a
roto Magnere, aut lingulis eius punctis radios emitti, non ad unum tantum
Polum, led ad reumque tam borealem, quam australem; ita ve duo, non plu-
res, tadii rircutis a lingulis Magnerici punctis emittantur ad duos scilicet Po-
105. Vulc post hac idem a Polis duobus omnem in partem dispersi radios
Fractos: ita re, duo tancum non plures, radii sive intra, sive extra Magneri
CUIML CONCUEEanE, repore a duobus tantum Polis emanantes. F.gO autem AF-
sero nullum esse Magnerici punctum, quod ad aliud eiusdem magnetici pun-
ctum radium non emietat, imo e ad puncta sphaerae actiuicatis maonetica
ita ve quodlibet Magnetis punctum Cic velur (copus, ad quem torUS Magnes
radios vireutis dirisat, non lecus quam caetera Agentia phylica, qua qualita-
tem ex le effundere nata sunc, de sphaeram actinitatis sibi circumponere. Ouid
enim in Magnerica qualicate obleruare est lingulare, quo cam à reliquarum
eius generis agendi ratione distinguere necesse lic: Sicur ergo Lucidi corpa
ris punctum quodlibet radios luminis vndique effundere concipimus, non
cantum inera molem Lucidi iplius corporis, si camen ipsis pernium (Ic; sed
etiam per medium diaphanum circumtulum: ex qua lingulorum punctorum
in oibem radiatione sic, re ex coco Lucido ad punctum eius quodliber lumi

## Folio 74 — 1759050695:0090
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000090.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Magnenia
tur AgCS magneticum.
nS Lallii deferaneur, sicut eriam ad ber actinicaris sphaerx: ita ex quo
rotus iple Maones ad singula punteca tam Magneris, quam sphaerae actiuicaris,
radios protundat: eoque agendi B reliquis Agentibus physicis accenle
Secundo sicut nobis licet lucidtum Guodpiam punctum Colicarium de à Lu
cido lepalatum contemplari: HC etiam Magneticum punctum lingulare fin-
gere posluus; quod in oidem magneticos radios effundat, innatà non ca-
rentes litus diuerli facuseate, prove exigit maoneticum ingenium. Fso igitur
magneticum punctum O in orbem BD A C radios effundens: quorum duo
OB, O A sibi in directum polci, sene
illius orbis effusi AxIS, ita Ve B sIc
ciuldem orbis Polus borealis, et A
australis, hoc est, B ex insira Facultate
Boream recta intueatur, POlus vero A
recta Austrum pecat: itca ve AXis B A
Et huius in orbem etfusae virtutis ma-
gnetica lonsicudo naturalis, hoc est,
ea lecundum quam dirigitur ad B0-
ream, de Auctrum magneticus hic vir
EatIS OrbIS, (I LUO HUILLI COIMIEEaEUE;
_ (I quod aliud pFOPOHCFCEL ma-
oneticum apco. in Citu ad se alliceret
faciem B, sive Polum borealem illius,
aut polum oppolicum Australem. lam
Proprium munus est; ve ad debicum licum, subiectum, cui inest, componat,
eique, quaecumque sicum consequuntur, impertiat: non lecus in hoc Axe
B A, quam in radiis magnericis, de quibus laepius facta est hactenus mentio,
evenire concipere debemus. Nimirum virturis magneticae curlum ita le ha-
litetur ut corpus 1s
ls li B ver sugstu
Aralem A, cord rirtus lic australis: contra vero, rémeando a Facie A verlus B,
cora viicus sit borealis, hoc est, ve nuper exponebam; E concipiatur axis B A
in punctis quibustibet secari, ve dua ex hac Sectione orianeur Facies sibi mu-
cuo obuerta: cas quae rerlus B spectat, borealis est; quae autem vertus A ic-
Spicit est australis. Ergo in centio O, a quo effunditur radius. O B ad B0-
ream, ex radius O A ad austrum; perinde ve in aliis sectionum punctis, dux
illae Facies sibi obuerlae concipi debene, eague, quae spectat Polum Borealem
B, quae Scilicet perrinet ad radium O A, eiusque extremum est; borcalis Crit;
at ea quae respicit Polum A, e est extremum radii O. B, erie australis: quae
omnia catuuntur ex lecum magneticarum praeseripto; quo cauetur, refacies
dissimiles conveniane, ne similes unquam limul commiitanur, concra quam
Ob scruCtu
libet pencto Maoneris emictuntur in oidem radii magneticae virturis: ex qua
effulione sinsulorum punctorum lequitur, ve omnia Magnetis puncta lioc cst,
cum non careat hic Aris Facutrate madneciea, cuius illud vnum, ee maximé

## Folio 75 — 1759050695:0091
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
e. MC
rumis: c
puncta
yleu
erium
ee
2
21
u
Poll
M, borealbe
au
ap. III. DeLagnetio acendi modo
obleruetur in illa per Polos ladiorum etusione: in qua eius Auchores radio
in veroque Polo concurrendes Candem Faciem habere volune, unde profecta
Cune ablurda non leuia: quae nuper dum in eam eftulionem Assertione Praece
denti aserem, obleruata Tunt.
Tertio. Jam radios actendamus reliquos, qui à puncto Ohinc, ee inde à
radiis OB, O A constieuentibus oblique effunduntur: cuiusmodi sunc cadii
OL, OI in directum sibi policis lineamque vnicam L. I constituentes. Ouin
etiam radios contemplemur OC, O D ad Arem B A perpendiculares, qui
huius sphaera velut squatorem detiniune. Elaud admodum horum cadio-
rum OL, OT obliquorum a radiis OB, OA; sive torius diametri L. I a tOtO
AxC B A diversa est rario. Certum liquidem est Faciem L diamerri L T quo-
ad Stum connenire cum Facie B Axis B A: veraque enim Boream SpectaE, ve
Patet, Facies quidem B directe, oblique aurem Facies L: Similiter, Facies op-
Polica I, qua Polo A australi vicinior est, convenic quond licum cum Facio A
australi iplius Axis, de illa A licur X haec I Austrum petit; illa guidem obli-
que, haec vero directe. AE Aquatoris C D Facies veraque C de D neque
cum facie B Axis, neque cum facie A quoad sicum convenire dici porest: co
quod neque ad B magis vergat, neque ad A; led inter veramque media quali
in aequilibrio anceps haereat. Vnde AE, ve coca haec sphaera BD AC in duo
hemilphaeria CBD, C AD per Aquatorem diuidatur: quorum illud iure
dici debeat boreale, istud vero Australe; eo quod radiorum omnium obliguo-
rum LT hemisphaerium C B D constimentium Facies L ad Boream dirigatur;
e facies Pradiorum obliquorum, quibus hemilphaerium C A D ConHatuIE, ad
AUCtTUM CONLIEEEatI. RursuS, Ouemadmodum in Axe virtus magnetica d
Polo siue Facie B boreali verlus Faciem A australem tora est Australis, hoc est,
Si Aris B. A quonis in puncto secetur, facies illa e duabus, quae ex ea sectione
nalcantur, qua Polum A respicit semper est Australis, vepore quae ad Austra
lem mundi plasam sicur de ipla Axis tacies A spectat: ita etiam in obliquo
racio LI magnetica vireus ita excurrit a facie P. boreali verlus Faciem I au-
stralem, ve roca sic austraiis. EF contra, sicur in Axe dum à facie A australi
pergitur versus B borealem Faciem, virtus eadem borealis est: ita si a Facie L
australi radii L I obliqui persatur verlus Faciem L borealem, cota eadem vir-
cus borealis eric, nec vllum dilerimen in puncto O, unde cadii ettundi conci-
piuntur, contingic; in eo enim perinde re aliis in punctis torius diametri
obliquae L I, dux Facies dissimiles conveniunt, ve in Axe convenire decla-
ratum est. Acque id in omnibus huiulmodi obliquis radiis L I semper obser-
VaCUI. Ouia vero A:quarOI, cum omni virture magnetica desticuatur, hac
etiam careat Facierum oppolicione: virtutis magnericae cursus nulluIs à BOrCD
in Aictuim, vel abto in Boream obseruandus venit.
Zu2ItO. Ouanquam radii omnes obliqui L. I in CO CUM AXC B A COn
messane, ve Corm lacles L extima boream spectet, borcalilque lic, non secus
quam boream spectat, borealisque est Axis Facies extima B: de similicer Fa
aless rehatis ucH, Cic Australis: ita re, quoad sicum, radiorum obliquo.
TIII

## Folio 76 — 1759050695:0092
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000092.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetoloc LID. 1
ACTameM, S nOn Situs, Led agendi Facultas, de vigor spectetur: longe dispar
est omnium ratio. Nam AXis B A, qui ex natura lua, recta ad Boream, et F
Austrum dirigitur radiorum omnium cenleri debet validissimus: religuorum
vero quilque, re ad Axem proxior erie ica maiori virture pollebit; ita radio-
rum obliquorum facultas Censim remiccitur, ve sensim ab Axc magis recedunE:
donec ad EguaEOrem C D deventum Fuerie: in quo nullum virruris maoneti
ex reltigium deprehendere est. Ouod virturis discrimen ex obliquitate qui
dem maiori vel minori ad Axem, Sive maiori vel inOTI aB AXC RECCHTU PFOH.
cilci certum est. Sed inde nalcatur, ea rirtutis radiorum inaequalitas; de
quantum cuique radio decedat Facultatis ex eius obtiquitate, non alio aptiore
loco detinicurus Cum. Ouare
Ouinco. Certum est radios obliguos, re O. L. eo remilsiore vi ad Polum B.
borealem, verbi gratias contendere, quo longius ab Axe D B receserinE, ve
proxime expolui, donec ad A: quatorem C D, qui longistime ab Axe recedic;
deventum sic, in quo nullus exeritur rel ad boream vel ad Austrum conatus.
in AxC vero OB CummuS exeritIE, ve exisit Magnetici à Natura constituLa
lonsicudo. Ilanc radiorum conatus diuerlicarem non alià apertiori tatione
constare porest, quam pocica e statica Principiis. Sicut enim corpus graue ad
Vniversi, surc granium cenerum innata granitate contendie, eiulque partes ad
illud assequendum conspirant; eo tamen recta fertur secundum vnicam di
rectionis lineam, cui parallela sunc reliquae omnes linex per quas dum labi-
eux corpus grave, omnia ciuldem granis puncta FeruNeUE. Ita COrpuIS Magne-
ticum ad Vniver(i Polos contendic recta quidem per quandam lineam prima-
riam, quam Nacura definiuit detinitâ Magnerici longitudine; quae linea pri
maria est. quaedam velur linea directionis ad Polos contendens riinerli, cui
oblequuntur reliquae obliquae linex ad eoldem Polos oblique contendentes.
Eccc isicur quid Ccatica nos doceat ad rem nolctam apprime accommoda
EUM. Ponatur FTOrison AB,
cui perpendicularirer insistat.
crianoulum F GI, ica vE eius
latus PG SE ad FIOTILOMLEM
perpendiculare, alterum IF,
Ec 2d eundem obliguum, sive
iirclinatmm. Si haec duo lacem
Ea vIIFOrmI GrauItate COnSEA
TO LUPPONAMEME : COMIIM ex
crema duo F d C aequali sra
intatione, re e Rtarica colligi
cur Ilorilontem atticient, de
requaliter prement; cantu sque
brCUIUS
rum omnium tam inter se, quam cum AxC, par st ratio; ve declaratum est.
erie laceris obliqui TF, lICCEaIOTIS, ad CCMETIIM CONaLUS; quaneus est laceris
alcerius I C ad Hlorisontem perpendicularis, licet eius gravicas minor (II

## Folio 77 — 1759050695:0093
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
u
1sna
du
Cap. TII. De Magnetico acendi modo.
hibet hoc modo scunm Cadem statica Placita. Si Porentia quaedam L. in
directum lateris LLltacuatur, quae lacus PP eratiac leruata eius eadem inclina
rione ad Ftorisontem cundem nisum adhibitura est; quem adhiberet, (i POl-
ca in EI in directum lateris GI, idem latus grave CI. Turlum recta vellet at-
Tollere; ita ve eadem verumque lacus IF, TG vi relISaE. EroO maiOri CONatI
ad centrum grauium contendic lacus EC quam pars lateris IF ips lateri IC
equalis, quandoquidem tocum ip suus lacus I F non maiore ri, quam lacus IC
breuius velHlorilontem premat, vel porentiam II Fatiget ad eratiendum quam
cundem premat Florilontem, vel pocenciam II Fatiget idem latus I6. OUx
difterentia non aliunde oricur quam ex obliquieate laceris PF, & recticudine
lateris IO ad Florilonem A B.
Hloc iplum alicer a Cacicae Magistris proponi, demonstrarique Polet hoc
modo. Si graue D eandem rationem habeat ad F grave, quain habet latus
obliquum IF, ad lacus IC perpendiculare ad FTorilontem AB; eaque pon-
dera D e F. funiculo alligentur ad Frianguli verricem C inAexo: Ca POn
dera vi aquali funiculum contendene, hoc est, aequiponderabune, de aequili
brium Ccruabune; vircus ergo ponderis F. quamuis minoris, non minoi; sed
aequalis exit virturi ponderis D maioris. quo tr ve Si pondus P lupponeretui
aequale ponderi D, maior reique Foret ponderis F rirtus ad descendendum,
quam ponderis D aequalis: quod non aliunde proficileitur, quam ex obli-
quieare laceris TF, d recticudine lateris P C. Ouod (i obliguius adhuc Foret
lacus PF ductâ scilicet linea vlera F: eanto etiam minueret adhuc ad niren-
dum deorsum eius Facultas proprer maiorem obliguiratem, sicur propree mi-
norem crelceret duct a linea quae incex Fd C. Florilontem lecaret.
Constat praeterea ex eadem Scarica. Ouod. Si grave quoddam C perpendi:
culariter ad Florilontem libero mom deorlum ferri permittatur, impetim la-
bendo acquirere: sed ee constar cundem aequirere decurrendo spatium C C
vique ad Florilontem AB, quem acquirit. (i per declinem lineam C F devol-
datur vlque ad cundem FTorilontem, licer. Sparium hoc C F maius sic spatio
CC. Erro remiltior est corporis granis C. conatus ad labendum per lineam
obliquam C F, quam per lineam C O perpendicularem ad Florilontem, siue
directam ad CenErum Vnivex(I, quod eA GTALIUI CCHEEUI.
Ecce quidxiam simile ex Hydrostatica peritum. Sic Horilon A. B, cui t.
bus F C C perpendiculariier insistat, ciusque rnum lacus C C ad cundem
FToriloncem sic rectum, alterum vero C F obliguum. Hic cubus ita constier
es si humido repleatur, illud haud quaguam efumdet, aUE Pex OCCuLUMIF,. aUE
per C, Led cohibebic: non alia lanc de caula, quam quia veriusque laceris GF
_ C Ghumidum. vi aequali verique osculo intimo F e C incumbic, illudque
premic, nec potior est rario cur ex vno quam ex altero tumidum expellatur:
E enim humidum rnius cornu quam alcerius magis grauitarer in rnumm quam
in alterum olculum, ex illo humidum eflueret rotum, aërque alterum subicets
Qui racuum cubum loco humidi impleret: hinc obseruare est quam minor (it
orauiMI
Tire enim M) Guai vracuas lacelis lonoioris TF. Id alirer explicare

## Folio 78 — 1759050695:0094
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000094.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetoloeia L.
grauium ad descentum pet
obliquam lineam C F, quam
Perpendicularem C C co.
natus. Ouod idem hoc
etiam modo licet oblerua.
re. Inuereatur cubus humi-
do plenus, ita ve AeXUS C.
imum locum occupet, olcu-
la vero F d C ad Ftorilon-
teM AB CEAEITaNEUIE, ad
quem etiam tubi latus C C,
rectum (I. Ouiescet humi-
dum cubo sic constituto
COnTenEu, HCC ex alterU.
Ero olculo, Fvel C effunde.
eur, esto humidi quanticas
in crure cubi obliguo FC
contenti maior lc, quam
quod incrure C C ad FTori
LOntem rectO COnTINCEUI:
quodnequaquam concinge.
rer, nili s humidi pars aquamet ab verogue humido veriusque cruris
ram obligui Ct, quam perpendicularis CG, premeretur: Si enim ima illa
humidi pars C ab humido cruris alcerurrius magis premeretur, expelleretur
magis prella pars illa, e eAueret: Verissimum liquidem semper habitum est
illud Archimedis Principium, Pars humidi magis prella partem minus pres-
Jam expellic. Vnde patet quam minor sc obligui cruris C F nilus ad premen
dum, quam cruris recti C O, s aequalis in veroque crure humidi quantitas
Cacuatur abscilsa ex cture longiore C F Parre, tubo recto C G aequali.
Porro tam ex iis FIydrostaricis, quam Raticis obleruare est mensuram vir
rutis oblique agentis sumendam ette penes rirturem qux secundum lineam
agic perpendicularem, haec enim rnica est, & determinata, maxime notas et
breuissima: quae lune mensurae cuiuluis conditiones, et quas in agendo natu.
ra obleruat. Jam vero ve ex his tam Caticis, quam Elydrostacicis ad maone-
ticos rectos, e obliguos virturis radios oradum Faciamus. Ducatur in sche-
mate, quod reperies supra, pac. 7 4. ex radii obliqui OL extremo L ad Axem
OBperpendicularis L. C. Dico virtutem qua radius obliguus OL ad 29en
dum poller aequalem esse vireuts parris OG, ex AxC O B ab(cilIX à linea peF
Pendiculari L, C, adeoque tanco esse minorem virture ipsius AXiS O B; quaV.
eo minor est linea O C iplo FOtO AXC OB: ita vEOO, quae perpendicularis
est ad lineam L6, quix ducicur ab exrremo puncto L radii OL obliqueasen.
eis ad radium OB recta e perpendicularicer agenrem, ec penes quem sum-
ma est agendi vis, sic memsura rircuris omnis, quâ obliguus radius O L agere
Potest.

## Folio 79 — 1759050695:0095
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
delcentom
leam CFA
olace
Cap. III. De Magnerico acendi modo
norest. Concemplate gnam apte id consenriat iis, quae paulo anre dilseriim IS,
Elabes hic rriangulum rectangulum OGL, cuius lacus obliquum OL obli-
que ad Polum viiturem effundit; lacus vero O C ad cundem Polum vireu-
cem effundie directissime. An non eodem modo le haber, quo criangulum
E FC superius delignatum, in quo lateris LO grauitas recta ad CentrUm Er2-
nium fertur, orauitas vero lareris alcerius IF homooenea ad idem centrum
Fertur oblique: Ouemadmodum igitur virtus laceris IC in illo eriangulo
aequalis est octenta virturi lateris FF obliqui: ita in hoc crianoulo O C L vir-
eus lateris OC directe agentis aequalis esse debet virturi laceris obliqui OL
oblique agentis. Fandem obserua reliquorum eriangulorum F C C cum hoc
notro OLC Analogiam, re dubitare nullo modo liceat, quin verobique co-
dem modo se res habear. Deinde Ouxnam alia mentura vireutis obligua ra-
diorum ex puncto O oblique enascentium hac aptior reperiri quoat: Cupre-
ma est, decerminara es, (ola est, directe AVenS ViETS AxisO G: religuorum
autem radiorum varia ee indeterminata: quare hanc ex illa meriri necesse eA.
Denique contemplare, quam apte rei consonet huiulmodi menlura virtucis
radiorum omnium obliguorum. Cernis veradii quo propiores AriOB fuc-
rine, de ad polum directiores, maiorilque proinde virturis, co etiam maiores
ex Ae lineas abscindant linea ab corum exrremis ad Axem ductae perpendi-
culares: quo vero propius radii obliqui ad s quatorem accesserint, eo mino.
res abscindane, donec in AEquatore C B abscindane nullam, prOve A: qua-
FOT OIHI VistILe CaTCE. Atque haec de virture radiorum obliquorum catu-
EA (IIVIEO.
Ex his iam habes magnericae distusionis, quam sabilire Pataso, aliquod non
omnino eude Elementum. In quo constat obseruari cum communem quali-
tatibus omnibus sele effundere lolicis rationem, cum magnericae rircuti pro-
priam: quae ad hoc munus insticura est d natura; ve cui inest, subiectum in de-
Dito sieu ad Vniuer(i cardines, de ad alia, quae occurrune, magnetica compo-
nat. Communem quidem Onalitarum efularum modum a qualitare magnecica
Ceruari cernere est: dum in orbem aequalicer ondique fulam seruata illa vni-
Formi deformieate Facultarem hanc allero propasari; nec vllam in hac pro-
pasatione d caereris qualitatibus exceptionem (a quibus exceptionibus Na-
cura semper abhorret) ei cribuo. Proprium autem magneriex virturis mO-
dum agendi, qui ad sicum debirum spectar, constat etiam obseruari: dum ei
Faculcari rnus quidam radius primarius, sive AXis, ettulus alsignatuE; qui de-
bicum illum sicum, qui rnicus esse debet decerminat; cui caeteri omnes radij
Famulaneur, quilibet pro maiori, minorique lua facultate, prore magis, vel
minus obtiguus est; sive magis vel. minus, a primario radio (ive Are virturis
recedic: _ praecerea dum cadios singulos eodem semper naturali, ac maxime
simplici curlir ab extremo rno ad alterum prooredi statmo ab (que vila Facie-
rum similium concuerencium conrrarietare, quam in agente necellario nUn-
quam admittie natura; ne ad effectum intentum actionem simul promoucat,
simul impediat contra eius operandi Principia obseruari solita; re continse
ret

## Folio 80 — 1759050695:0096
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000096.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
exercilaconis mex caput.
rec si in magnerici Polo similis radiorm omnium facies; ve rolunt Polaris
to, haud adeo arduum ac ditsesse tucurum nobis est veram ac maxime ac-
commodlam naLILa PriCiuS rationem effulionis explicare; quam eotum
magneticum quodlibet corpus obleruat: quod unum fere est corius huius
Sexto. Asc itaque iam actendamus euomodo puncta quae libet Magnetico
corpor mmerla aeae uxCa Moau, Guem. punctum aliquod singulare, e
Colicariuns ccllare proxime declaratum, ex constiturum est. Primo itaque
loco magnetis BD AC Polum B
borealem in radians illud punctum
allumamus, quod concemplemur.
Polus hic victuris radios effundie
vidigue TaI exEIa magnetem, quam
intra ejus molem, illiulque radiacio.
nis orbis Axis es idem magnetis
Aris B A productuS ad S, AE: qUaTOK
eA F F ad Axem perpendicularis, de
magnecem, s Sphaericum esse conti-
serit, tangens in B; qui cadiationis
torius phaeram in duo distinguit
hemilpharia: reliqui radii obliqui
lunco LIpeF B. Verimque acti. Ra-
dius B I intra maonerem eAuluS, et(I
praecise spectatus, de Colicarie, non
pertingerer ad magnetis circumte-
rentiam P, tamen quia alia magnetis
puncta eiuldem radii BI inter B ec I
inceriecta congunt; et tuc rnum totale Agens BI; Prouchetur actio puncti B
vque ad I, _ vitra extra magnetem verlus R. Ouod idem in ipso AXe BA
continsit: nam vircus puncti B congentibus punctis omnibus ipsius Axis BA
Promouebitur vque ad oppolicum Polum A australem, e vlera ad M extra
magnetem; Aeque ita d puncto B ad omnia magneris puncta radii emictun-
cur, _ ricittim ab omnibus punctis magneris radii ad Polum B COnCUEreNE,
ex vlera iplum propasabuntur ab (que omni fractione vel reRexione; qualem
fieri rolebant Polaris ectulionis ABerrOreS: quin etiam radiorum facies lon-
se alicer, quam lidem stacuune, se habent. Nam EOtIS Axis non cantiim B A,
qui est intra magnetem, ex virturem effundie; sed etiam qui extra magnetem
excurric verimque vlque ad S QM; ve concipitur Auere ab exFremO S SC-
xcenerionali versus extremum M australe, torus inquam, est australis; X COn-
Era, ve Auit ab extremo M verlus extremum Sboreale; totus est borealis, hoc
est, si in quibuslibet punctis secari incellisatu, ve duae tnr in ipla sectione
Facies
Magnetoloeia Lib. I.
effulionis APertOreS, ConstiteretuE. IlOc ergo ita constituro, de declarato
rnius lingularis magnetici puncti radios. re dictum est, effundentis Elemen-

## Folio 81 — 1759050695:0097
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
aate, quan
ate
coi
qual
u
cedioru
e
gA
e
olu
trekterion
qui et
ab ext
11
dp. III. De Macinm ini.
Facies obuetra, Clla  sPlIS POlS B ee A; ea quae respicit extremum HI.
australis semper est, altera vero qua relpicit extremum S est borealis. HIOc
idem in radiis obliquis L B I. R eodem modo contingic; est scilicet EOTIS Fa-
dius pergendo à Facie L boreali verlus Faciem R australem, australis (illa
enim L borealis est, quia radius BL est vlera A: GuaEOrCM P. P ricinior borea-
li Axis extremo S; haec vero R est australis, intra  quarorem Polo A australi
vicinior) ex contra, regrediendo à Facie australi R verlus Faciem L. borea-
lem, cocus est borealis, dux que Facies obuerlae lecto radio in quocumque
puncto, re in Polo B, Plagas oppolitas respiciune, quarum illa quae ad au-
Arum, licet oblique, Epectat, australis est; altera rero boream spectans, est
borcalis.
Mtaioris expolicionis grarias qua hic magneticorum asendi modus, re in-
Colicus, Fortalle eger: lubet allumere aliud in Axe punctum C, cui applicetur
cradira hactenus hac Asserrione doctrina.. Ex puncto igitur C ettundi vnde-
quaque radios GL, CR concipide
bec, qui aGHeTeM NOn tanEum Pet
uadene, e extremas eius oras in P
_c I atringene, sed etiam excedent
verlus L. X R: eius Sphaera actiui-
catis Axis non est alius quam iple
magneris Axis B A; quem A: qua-
Cor P. F perpendiculariter secat in 6
X iplam actiuicatis sphaeram secac in
duo hemilphaeria. horeale Scilicer
verlus borealem Polum B, d austra-
le verlus Polum A australem. Oui
bus politis pater quomodo radii ex
puncto C effundantur. Ad omnia
magnecis puncta tam supia aquatO-
vergens in borealem plagam, retpeu. eademque Facierum distinctio obler-
Facies dissimiles e Sibs Oouca CMaleantur: ita ve hac rarione radius L R t0-
cus lic australis, si ab CAcR verlus L hac progressus; e contra borealis,
liab extremio R re L LeBCeuS: LCCC isicur quam apee sibi conttet.
StaCHIIS
LCL F quam intra eundem leruata lemper facierum borealis, et australis di-
Ainctone iuxca debicum magnericorum asendi modum. Nam in puncto 
dux Concurrunt obuerlae, de dissimiles facues non tantum iplus AXiS B A; led
etiam radiorum omnium obliguorum L C R quarum illa, quae (l de Arc
agatur) respicit Polum A australem; es australis; borealis vero illa, quae b0-
realem Polum B spectat. Similis ell latio obliqui radii PI: nam Cum extie-
um Laustrale sc, eo quod intra A glatOrem P F cadius C I, licet obliques
verlus australem Polum A eftundatur: Facies in C spectans extremum L dici
debec aultralis; borealis aurem. eua alterum extremum Pboreale, hoc cst,
uacur in coto radio L R, quocum que in puncto secari concipiatur, ve dua

## Folio 82 — 1759050695:0098
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000098.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
auc minus pre magnetis riebre maiore de minore.
Manetoloria Lib. 1.
tionem peccane alsumpeo ractorum centro in iplo magnetis AXe B A. Vc.
rum cum non lolum Axis panuca in orbem radios eftundant; sed eriam reli
qua omnia cfera Axem polica non minori iure, quam ea quae Axem iplum
componune, lunc enim ipta naseca eiuldemque cum illis natuIEX, nec
alium magnes asendi modurss (salua siriis ratione ad quem natura magneti
cam rirtucem insticuit) quam Cxetera Agentia leruare centeri debet, ve alias
memini, quorum omnia puncta sinuil congune, e rirturem rndique effin-
dunc: Contemplandum ergo suxerest, qu’a ratione huiulmodi puncta; non
secus, quam qua Ad Axem pertinent, ad Catera corius magnetis puncta ra
dios dirigant. Oua inveltigatio haud adeo ardua fucura est, cum ei praelu-
ceant quae cumque de Axe proxime tradita (uyE.
Sic itaque magnes Sphaericus, cuius Polus B Sic borealis, A australis Aris
B A, Centrum O, altionatum autem
punctum quodcumque C, Cuius ra-
diacio in omnia magnetis puncta
perpendenda est: duCatur Per pun-
Ctum illud G cumm diaeteF V X PeF
cenerum O, cum linca L I AXi B A
Parallela, Tum E F ad Axem perpen-
dicularis, sive AEquacori, C D paral.
lela. Punctum ergo C, ve ad inicium
huius AlTerrionis declaracum ek, 1a-
dios quidem omnem in partem ef-
fiindere natum est; sed corum ille
primarius est, qui Aris loco haberi
debet: qui in puncto maoneti im-
maoneris puncta veo secs ue  cuundane, a licum magneri ex
natura consticone m comne, H eius Faciesvna, ve B, borcam
bec, nec inepre eam quis appeaac ecundarium: _ vero Aris munere
optime omnino funsieur etsa Laclos  oibem à puncto C etusos; liCuE
etiasm
Scaturus magneticorum agendi modus. s punctum quodliber vircurem etturr
dens in Axe magnetis allumatur: quod enim de radiis ex magnetis Polo B
boreali effulis declaratum est; idem de radiis ex Polo A australi prohlienti.
bus dictum censeri debet: Ouidquid etiam de puncto C radios in orbem et
Fundente ad singula magnetis puncta est alserrum; idem reliquis omnibus
Axis B A punctis conenit, iis etiam pari iure, qui ex cenrro maoneris  efim-
derentur: ita ve totus Axis B A ad lingula magnetis puncta radios virtutis
effundat, e vlceriiis eos extra maonerem ad spacium aliquod provetrat, maius
Expolui ieaque hactenus, quae ad radiorum magnetica virturis propasa
merso C alius esse non porest, quam recta L I Ari B A Paralleta; exigir
enim maoneris lonoicudo naCCLSS Ga=L B A deTeEMIHaE, VE Omnia
Petat, de altera petat Austrum. Ouare linea L I quati Axis loco haberi de

## Folio 83 — 1759050695:0099
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Memca
102
eue
ap. III. De Magneticont mouo
ariam lured P. Pad hunc Axem L. I perpendicularis erga eoldem optime vices
serir Aquacoris, non secus quam (i punctum illud C d Magnere lecretum, d
Lolicarium Forer; quemadmodum illud initio Propositionis contemplabamur.
Ouod vero ex G eftuli radii omnem in parrem ad omnia hlagnetis puncta
pertingane eadem ratione constat, quam paulo ance proculi pro punctis lin
culis in Are Magneris B A consticuris: eiuldem enim natura, ciuldemque vi
foris lunc omnia Magneris puncta, Si, ve supponimus, homogeneus de vni
formiter Fulus sic eotus Magnes; nec minus cum puncto G, quocumque in
loco intra Magnetem alsumatur, coagune omnia Magneris puncta in lingulis
radiis a puncto C etulis consticua, ve eius actio Foucatur non tantum ve ad
omnia magnetis puncta perueniar; led eriam ve Foras prodeat extra Mlaone
tem ad constimendam corius Maonetis velur Agentis toralis sphaeram actiui-
catis. In radio, exempli gracias C Z, qui per cenerum OMagnetis agitur, om-
nia eius puncta inter C _ Z consticura simul conoune verlus partes X, d
verlus partes V cum puneto C, e ruum totale Agens in directum per li-
neam V X sectam constitumne: quo sic ve rniulcuiulque puncti linex V X,
quale est C, actio lonsius promoueatur, quam si Tolicarium Foret punctum C,
_ a reliquorum punctorum linex V Z consortio priuaretur. Vnde prxeterea
leguirur, ve rora linea V Z, qua diameter est sphaerici Magnetis, ex cA aqua
lis ip( Axi B A, ad aequale spatium extra Magnerem virturem verimque et-
fundat; ad quod vircurem effundic ipse Aris A B: omnia siquidem puncta
eam lineae V X, quam Axis B A ip Si aequalis, eiuldem sUNE NatuTR, dc FacuI-
catis ad agendum in orbem; nec vilum Aris punctum à Magnere levaratum.
ex leparatim agens, vila maiore facultare ad agendum prxe exreris corius Ma-
onetis punctis poller, (1 a Magnere separentur, de 2gane leparacim: quod Con
itac cum quia Asentia ommia Faculcatem effundere lolira hanc asendi legem
oblerHaNE; a qua, ve Magnes eximatur, nulla porest afterri ratio: tum quia,
ve Gilbertus obseruauic, li ex Magnere homogeneo abscindantur duo Frustu
la rnum circa Polum, alterum circa A quatorem verum que paris molis, limi-
lilque fgurae; aequali ad agendum Facultare pollent, d aequalem habent acti-
uitatis sphaeram. Ouod aurem de radiis CX, C V cotaque linca V X dictum
est, idem de reliquis a puncto C protulis lineis dictum puca, imo ee de iplo
AEQLATOTE F F secundario: licer enim in occurrentia alia magnetica agere
per le praecise non videatur, eius camen puncta omnia virturem effundune,
etiam extra Magnerem propasatam in sphaeram actiuiearis: Ouod autem
agere non videatur, id nequaquam oritur ex eo, quod virturem non eftun-
dac, sicuc alii omnes radii per punctum idem C: protuli: Led quia lirus est an-
cipitis taculeas illa per lineam hanc P F protula; nec boream magis, quam
Austrum eius facies spectane, ve supra explicatum est ad initium huius APer
tionis, ubi annotatum est ex obliquitare radiorum ad Arem B A primarium
teri, re varia agendi facultas competat, maior, vel minor pro maiori, vel mi
nori obliquicate radiorum, non aurem ex co, quod facultatem non efundant
ad eundem distanciam: nec alia est ratio Axis L. P secundarii, qui primario

## Folio 84 — 1759050695:0100
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000100.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ut pares Magneris partes hinc Inac Ab eo Axe L I secundario Catuerentur:
Magnetolozia Lib.
tunc enim magnetis illius P’otus borealis forer punctum L, oppolitum vero.
vunctum lTorec Polus duralis, de linea L I ea puncta connectens, eiusdem
Maonetis toree Axis primarius ab(que omni alia vel virturis, vel situs muta-
tione, sed Cola Magnetis dinitione: quod Agentis neceslarii, ve non lemel est.
tractenus obleruatum, maxime congenie.
Expolita est hactenus, de probata huius Asserrionis 3. prima pars. Ouod
Ecilicet omnia Magnetis puncta ad omnia Magnetis puncta nuIIO exCePEOFA-
dios dirigane. Restar Secunda e exponenda, ee probanda. Nimirum, non
Reri hanc radiorum propagationem
nisi seruata quadam cadiorum lirus
ratione: quod demum praestandum
est. Ad hoc alsumo lineam V X, de
in ea duo puncta quaecumque C 8
O: per quae duco duos AXeS BA,
LI lecundum naturalem Magnetis
lonsicudinem, duos irem A quaLO-
res C D, F F secundum ciuldem la-
ticudinem, Sine 2d Co5 AXes ad an.
gulos rectos. Punctum itaque Gra
dium effundie G X intra A: quato-
ReM E F, ∞ ractium C V Cupra eun-
dem Aquarorem; qui duo radii in
unam rectans eam coalellum MI C limul commillam. Similicer punctum
AIECTUI O LTATIOMLCHS LOM LO an punctum O SIE CentrUm MagnCtS, e
Austrum respiciat; sed etiam, si secari quocum que in puncto supponatur, Fa-
cies conversa ad Z australis semper sic: quod idem contingere necelle est,
non tantum a puncto  progredienao, led etiam à quocumque alio in linca
V_ poo, re ab iplo extremo punciolius V, ve a medio O, ve denique ab
alio quos: at que ita racius a pustece coreltus, d prosrediens v(que ad X,
e vlcerius exrra Maonerem, Faciem semper praeterat ad punctum Z COnUer-
Tam, quae australis sic: idem quoque prestet rircucis radius OZ, idem alius
quicumque radius à quocumque puncto linex V Z enalcens: ilare hi omnes
radii ab omnibus punctis eiuldem linea pergentes verlus X Pele simul comi
Eentur, vel porius unicum radium vieturis consent verlus X directum, qui
EOtS Sic. dicto modo Australis: qui veique vires ed fortiores colliget, quo
plures inter proorediendum radii sese comites adiimsene, Fortissimulque in
australi
Ari B A parallelus est, postirque cuadere primariiis, (1 MlagneS ita seCarCTUE;
C D GE A GUALOL PTMMaLLSS LICUE X HAIS B A primarius, ve fert schema, ni
hil enii set Ae LCMITaMC LICAC) adOS LacS effundit OV, OX, illum Cupra
AEquatorem C D, hunc intra cundem, amboque in O coalelenne in rectam
lineam. Punctum itaque C radium efundiE versUS O, aUE X, Ita VE a puncto C
vergendo verlus X cotrs sit australis, hoc estnon Tolum eius extima Facies X

## Folio 85 — 1759050695:0101
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000101.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
oRu
n
ea
m
0I
qua
Dc
C
1C
d
Cap. IFI. S denetico acendi modor
australi Facie Z cuadet, cum ad eam Faciem omnes conspirene. Similiter, d
punCto C verlus V, Sicuc d a puncto O medio, & ab extremo X, aliore
quocumque puncto linexe V X radii enalcuneur: qui Faciem vertus V Con
irerlam deferune borealem, unumque conttant radium, qui vires acquirat
cundo versus faciem V, in qua virtus prae caceris torius linea V Z locis lele
Prodic, quae ad boream specter. Ve mirum iam non sit, si magneticum quod
piam, re obelus ferreus, ad factem V borealem applicatum, vires concipiat
maiores (quamquam ad. id radii aliunde ed loci ab aliis magnetis punctis ap.
pellenEeS CONCUEEANE, ve dicetur, sed hic interim rnico simplici radio veoi,
quo Facilius magnerica rircuris ettusionem exponam) quam E ad punctum C
applicaretur, cum quia breuior est Agens X C quam Z V, pauciorelque radii
rim borealem deseremes congunt ad C (pars enim V G linea V Z vim
borealem ad C non deferr, led australem, re exposicum est) eum etiam quia
VC agens vertus Z oppolito sicu australi, vim borealem partis X. C retum-
dic: recundie, inquam, non extinguit, aut praevalet, quia eOFOrtIOT CA VIECIS
borealis in C; quam australis; quo maior est Agens borealiter X C, quam
Agens Australiter V C: Pele porro extinguerent in medio puncto O, nec
vllam virturem in obelum ferreum ei. puncto a applicatum conterrene. live
borealem, sine australem Agentia aequalia O VO X. Sed haec prolusionis
tantum loco accipe: alii enim radii ex omnibus Maoneris punctis ad quod
libee linea huius V. Z punctum appellune, qui vires vel promouere, vel la-
befactare polsune, ve deincops exponetur iuxta tranc circa rnicum cadium
V X Praecise consideratum cradicam rationem, qua ad reliqua paratur via.
Neque rero, quod suppoluis radios quali varios ex quolibet puncto linea V X
eAundi cam verlus V, quam verlus X, ita velim accipias, quali Forene radii
distincti, qui coniungantur sinnil; unicus estradius Agens per modum Agen-
eis cocalis, hic Fortior, illic debilior ad eandem faciem conterendam: quod
vix alirer, quam per huiulmodi radios a singulis punctis effulos explicari
quear, non tancum in hrac magnerica estula facultate, sed eriam in qualibet
alia, ve Agentis lucidi, calidi, _ Caererorum virturem effundentium: in quibus
quo longior inera ipla Agentia fuerit linea Agens, co ralidior ad Agendum
Fucura (iE, de Sphaeram a ctiuitaris longiorem productura.
duod hactenus expolui alsumprâ linea V Z, quae per quodlibet in Mla-
onerico corpore altignatum punctum C ducitur: idem de qualibet alia per
illud idem punctum C ducta incelligendum est: habebic scilicet duas itusFa-
cies oppolitas, borealem, ee australem: borealis illa erie, quae vergit licet
oblique ad Polum boreum B corius magnetici, siue ad Polum secundarium L;
ausralis, quae ad Polum australem A, Sive T dirioieur: aue, quod idem est, b0.
realis est, qua supra Aquatorem secundarium E F per C ductum cadic; au-
Aralis aurem, quae infra cundem sEgNaEOReM F S consticuitur. Ouodlibet
enim Magnetici punctum sicur luo Axe secundum naturalem Magnetici lon-
vicudinem ducto non caret, ita neque luo caret A quatore ad Axem perpen-
acluae to: cum autem lingulorum punctorum AXeS SINE OmNeS AXI
primacio

## Folio 86 — 1759050695:0102
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000102.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetolo Lib. I
primario BA parallelis re exigit Magnetici lonsitudo à natura constieura; ita
Sinoulorum corumdem punctorum siguatores sE quarori primario C D pa-
ralleli erune, ee facies linearum, qua per eadem lingula puncta ducuneur, di-
Ctinguent. Ilabes ergo quomodo puncta omnia Magnetici cuiuluis ad sin-
gula eius puncta radios effundant, qui iuxta Alertionis huius certia partem
secundam facies decerminatas obseruene. Nunc tandem contemplandum ve
nic (quod in hac re praecipuum est C aput) quomodo vicisim ex omnibus
Magnetici punctis ad quodliber eiuldem punctum seruata situs rarione radii
deferantur.
Seprimo. Nx F00 actum agere videar, si quo siru, qu’are directione ad
quodlibet Magnecici punctum ferantur radii à quolibet eiuldem Magnerici
puncto cducti pluribus exponam: rbi in superioribus expolui quo situ, de
qua directione ex quoliber puncto Magnetici effunduneur radii ad quodlibet
ciuldem punctum; cum qua ratione ex quoliber puncto ad punctum quodli
bet progrediuntur radii, eadem regrediantur à lingulis Magnetici punctis ad
punctum illud a quo efusi lunc: actamen huiulmodi effulionis ab omnibus
punetis ad aliud quodlibet expolitionem haud perperam insticuero ad aper-
tiorem euidenciam veritatis, quae in hac Magnecica nona doctrina primum
locum rener. Ac primo loco spectandos propono radios qui à quolibet Ma.
onerici puncto ad Polos conspirane, ve habet prima Egura, in qua B borealis
est Facies, A australis, d C D AquaTOT. DucantuT ergo d punctis R, C, S, A
T, Z radii ad Polum borealem B. Tli omnes ita feruntur ad B, ve omnium
facies B communis, sic Borealis: neque enim nisi borealis eorum facies B
esle porest, cum ips borcali Polo ad.
haereac, et ad eum obuertatur; alteram
vero oppolicam, quae ad Polum A
australem convercitur, australem esse
necesse ect. Er vero si per vuum ali
quod eorum punctorum, VE per Z.
omnium instas, ducatur Axis LI le-
cundarius, e Sccundarius AE GuatOF
F. F; paret radium Z. B ad luum AXem
LI vergere, ee ad cum propius acce
dere, quam iadium Z F A quatoris;
quiradiantium punctorum hemispha-
ita duo Bolealem e aultralem diltinonie; atque adeo ciuldem eadii Z B ta
ciem B eodem spectare, quo spectat Facies L Axis L I: est ergo radiuS Z B
a puncto Z verlus B cocus borealis, totus vero australis a B verlus Z modo
luperius explicato. Par est ratio reliquorum radiorum BR, BC dc. Vt Pa-
cet E per lingula puncta R, C, S _c. AXCS, S AEquatores secundarii duce
TeNtuE. Idem in Polo A australi heree, si ad cum radii ab eildem punctis du
CeTeNEUT. DucatuI, omnium instar, cadius Z A. Eius Facies A australis est;
ad Austrum enim spectat, Licur Axis B A Facies A, auc facies I Axis secunda
rii LI.

## Folio 87 — 1759050695:0103
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000103.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 75 lines, status machine
acentem
a
adum
acerie
ume
urio
dc
cim
docae
ediee
cestiuo
dectim
qui
10 D
Corn 
ecal
cunalo
2
ca
a
ilam P
ernctis R
et
calis
p eo
Aeteo
vecu
L BC d
es lecu
ap. III. LMagnetico acendi modo.
7
rii L L: altera aurem facies L borealis est, eo quod versus eandem plagam
ObvertiTuE, ad quam obversa est facies B Axis B A primarii, auc Facies L Aris
Sccundarii L I. Peruelim autem ve hic obiter oblerues, quam apte haeC Con-
Conentiis, qua luperius radiatione puncti cuiuluis magnetici eradira lune.
Producito enim vlera Z cam radium BZ veque ad9, quam radium A L
vlque ad P. Cernis ve communis Facies Z radiorum BZ, PZ converla ad
Austrum I, vel A; dustralis sIC: Facies vero Z radiorum AZ, OZ ad b0-
ream B, vel I Spectans sic borealis: Ouod cum de radiis quibuscumque lele
in Z Secantibus dici debeac, patet punctum Z in orbem ita radiare, ve Om-
nesradii, qui vlera Aquatorem secundarium F F vertus B aut L borcales Po.
los effunduntur, faciem Z habeane australem: qui vero radii intra sEguato-
FeM F F verlus australes POlOS A, vel I emictumrur ex eodem puncto Z, h2-
beane Faciem Z borealem: quae omnia lesibus magneticis quae rolune Fa-
cies dissimiles tantum convenire, lune accommodacisima.
Asumamus iam punctum C A: quatOriS CD, ad quod rndique COnCuT-
tanc radii cam supra, quam intra AE. quatorem
C D, quales (nE R C, SC, TC XC. Radii
omnes lupra sguatorem effusi Faciem C ha-
bent australem: haec enim Austrum, licet obsi-
que spectat, ad quam plasam hi radii inclinan.
tur; Facies vero oppoliexR, de S Borealessunt,
ad borealem siquidem plasam siue ad Polum B
BOTCUM OBVCFFIHEUE. AC Contra Facies cadem
C communis radiorum TC, VC, qui intra
Aquatorem C D a punctis T, V dcc. cgredium-
EuE borealis es, boream siguidem Facies co-
rum C quamquam oblique spectat; altera vero
Facies T, V corundem est austtalis, ve pore Polum australem A vecumque pe-
cens. Porrofacies C. Aqualoris C. D cum neque ad Boream neque ad au-
ArUM CONVIEKtatuE; nequ Orealis esse potest, neque australis; se d inter
Denique, aliud punctun  ad quod radii a coro Magnetico effusi con-
TendanE, RAEVAMUS InEeI A qLatOLeM C D, d
Polum B. Per punctum C duCaLLL AGuatOF
CF, d Aris Secundarius CI: d ad illud a
puncto R lupra AEquatorem secundarium C F
ANTUIMPEO CMIEFatUE FadiUS R G7, _ InFra CUIN
dem AEquatorem radii duCanEL FG, V C.
Eorum radiorum Facies C non eadem eric om
nium. Nam Facies O radii R O, qui d puncto R
supra AEquatorem C F altumpro ducitur ad
punctum C est australis, sicur de radiorui quo-
cumcumque; qui, relur radius RC, Supra cun-
dem
reram que plagam anceps, sicur ex Facies D oppolta

## Folio 88 — 1759050695:0104
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000104.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 79 lines, status machine
ecundum autorem, omnes racii quos punctum
auquot, velut G emittit versus Boriam seu sursum
suat voreales, quos versum Austrum
ad qvi ergi sit
N
ic
ideorsum
Magnetoloeia L. ib. I.
cet oblique, inclinanEuE, Lace C obuerrunc verlus Polum I, ve patet,
cum Aquatorem C. F neucram in parcem borealem vel australem inclinatum
secent in C, de obculum angulum R O I cum
in AXC CIconsticuanc: FaCICS AUFCM R OpPO.
Sita proprer eandem rationem borcalis cric;
obuertitur enim verlus boream cum ab A-
GuatOre CF verlus BOreaM RCCedaL. AE COn-
era, radiorum TC, V G Facies C non porest
non esse borealis: hi siguidem radii ab eodem
AEEGLatOrE C F neutram in partem inclinato
recedunt, e cum Axc secundario C I. produ-
eto ad boream continene angulum obtulum,
hoc est, directius boream quam AGHAEOF CI F
spectant: donec ad ipsum Axem secundarium D T. C, qui directe boream pe-
cit deveniatur: vnde etiam fic, ve radii, qui minus ab eo Axc YO secedunts
eique lune coniuctiores directius boream spectent: Oppolita vero eorum
radiorum facies, VeT, I, V, eo rectius ad austrum convertitur, quo Facies C
rectius boream peric: non enim porest una Polum unum alio liru spectare,
quam alcera alterum. Cernis etiam in hoc calu, quod in primo obseruatum
est, observarique potuir in secundo. Nimirum, quomodo Magnerici pun-
ctum C in orbem radier seruatâ facierum dissimilium distinctione, de quomo-
do in puncto C radiante dissimiles illa facies sibi mutuo relpondeane, d
viiancur secundum Magnericas leges.
t NELM.
gentem
inam
Austrates.
quos in so
Borplet
essicer
et nuni
ise
u ess
 dil
pleru
ad
nissi
impatant
ula
aulisi
d
utes
postituendam
ur
eept
eint lxt
cum
au
adu
recii
liase
dem CF sEquatorem duci possunt: hi enim omnes a Borea in Austrum, li
cest
a
modum, maxima, qua potur, perspieuitate propositum; quem mihi per meam te
nuitatem licuit excogitare; cum obsernarem tor ac tam eraues difficultates ra-
tionem illam pari, qua Mlaenetica asseruntur per oppositos duos Polos effusa vir-
enre suos omnes effectus moliri es assequi; ut vix solui posse videantur. Farum
aliquot non leues proposni, caeteris non paucis, quae occurrebant, breuitatis causa
praetermissis; cum illae satis granis esse ponderis viderentur, et Oui eas ex aquo
perpenderet, institurum hocce meum non omnino improbaret; nec dum jamen il
Ind omnino probare Onemquam velim: nisi hunc acendi modum es experimen-
tis omnibus (quorum proh quantus est numerus: gnanta varietas: obscuritas
guanta.) plané es aperre satisfacere: es difficultares sive à me superius propo-
sias; sive alias occurrentes, quas ille per Polos effusionis modus vuléo admissus
patitur, perspicue, es cerro soluere, prius demonstranero. Ouod deinceps, Dinino
bené favente Numine, enitar praestare: hoc enim absoluto, mihi cum demum vi-
debor conseentus ad incundissimae huins magneticae Philosophie non medioere
emolumentum, noui huins de Maeneticis Pbliosophandi medi abseluram confir-
mationem,
Fabes hactenis, Lectos candidissime, nonum Maenetica virturis acendi

## Folio 89 — 1759050695:0105
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000105.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
e
den
m
oa
se
e
Lactiomu
ed
e
en
nil
105P
ccide
a br
21Ou
ie
dum 81
Casteta.
ame supe
aet 2
nod deinqs
eet
p
decerea L LdLcetobtbo csbicoo idolobi
mationem, opposirique abroeationem. Ouare iuxra Capitis huins secundi se-
riem esto
3C
SSLR
L 1O
Manetier emmstibet prae caereris erus placis vireute praestant Poli: reliqua vero
eindem parres, quo L dus sunt propiores, eo sunt remorioribus validiores.
Aquati n omni caret acendi facultate.
DRaecipuum, aue porius rnicum algumentum; quod Cabcum ad Polarern
Lillam Magnericorum radiorum etusionem excogitandam, de Auchores
orauissimos ad eam amplectendam adduxic; aliud non est quam obuium ex-
Perimentum; quo constat Magnetem aliud magnericum, ve Verlorium, acrius
per Polos asitare, validiulque imbuere magnetica virture pra caeteris eius
Plagis. Quod quidem, nisi difticulcares, quas modus hic invetrit obstarene;
admieti Facile posser. Verum CUMI CAM HON FCTAHE, quX ex CO POlicO Conte-
quuntur ablurda superius commemorata: Vide, quam apca planaque maioris
huius Polorum virturis racio (quae est Prima Alertionis huius ParS) Petatus
ex ea, quam expolui radiorum ex quolibet puncto ad quodliber, eAutione.
Ecce, in allaris proxime fguris, in quarum prima radii BR, BC, BS _CC.
a quolibet Magnetis puncto, live in circumterentia, siue in ipla malla polito,
re Z, educantur radii ad P’olum B
borealem, e ad illum conspirene om-
nes nullo excepto (nullum enim pun-
ctum altignare est in Magnete, d quo
duci non possie radius ad Polum B) ne-
que verotantum, quod quidem necel-
Carium est, ad Polum B cadii a quouis
Magnetis puncto ducuntur: (cd criaria
ita ducuneur, re omnium Facies Com-
munis B sic borealis. In eo igirur pun-
eto maximam, quam Maones ettunde-
re pocest virturem, inelle necelle cA,
cum radios omnes ciuldem Facier c Maones conterat: Led prarerea allero
eam esse maiorem, quam in alia gelauis Magneris plaga: licer enim Maones
torus ad aliud quoduis punctum Ladlios etiam coridem, hoc est, omnes dirigat;
virtus camen borealis licus in nullo elucet magis quam in PoloB. Ouid ica :
Ecce. In figura certia Assertionis celtix proxime anrecedentis ad punctum C
conspirant eriam omnes radii ab ominibus Magnetis punctis: Sed quia A: qua-
cor C. F in duo Segmenta C AF, C B F Magnerem diuidic: quorum legmen-
torum inferius C A F radios, q carem faciem praeferune, ad C emirrit, ve
vaulo ante num. 7. declaratum est; luperius aurem Segmentum CB F ad illus
idem punctum C radios dirigit, guacem australem versus C converlam ha-
BCME:

## Folio 90 — 1759050695:0106
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000106.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magncrosta Ct0 1.
bent: ideo virrus borealis puncti Cn hoc est, ad boream dirigens, remissior
eric in C, quateB X quidem eriplici de caula. Primo, quia pauciores
radii faciei borealis ad G collimane, quam ad
Polum B: ad Polum enim B deteruntur radii
Faciei borealis ab omnibus torius Magnetis pu
ctis; ad punctum aurem C hisolum qui d Seg.
mento inferiore ad illud eftunduntur. Secun
do, quia radii à suveriore legmento G BF emil
Ei ad punctum C, ad illud deferune Faciem au-
Aralem, oppolicam scilicet Faciei borealiradio.
rum a legento CA F emissorum: quo AIC VE
horum borealis vigor recundatur ab illorum (
tu contrario in oppolitum nicente. AC POluS B
nullam patitur licus radiorum contrarietatem,
omnes enim radis borealem faelem ad B praeferune. Terrio denique, quia ra
dii ad Polum B delati recelus proorediuntur secundum Axis B A longicudi-
nem a Nacira decerimucam, quam radij, qui d Legmento G A F ad G desti-
nantur; hi enim, ve pacel, sohige lunc obliquiores: quantum aurem radiorum
obliquitas iplam virturem eorum labefactee declararum cA Cupra Assert. 3. M. 5.
Ecceigitur, r ex cripliere caula borealis virtus Poli borealis maior semper
erit boreali mlcure cuium s et alcerius puncti Magnerici.
Ouod autem parres Magielici, quo propiores Polo borcali B fuerine, ed
Cinc act bolealicer asendum validiores, Paret. Nam eriplex ad id probandum
confert allata caula: Duo enim punctum C ad Polum propius accesserie, co
maius cuadic legmentum C A F borealem Faciem ad G deferens; eo aurem
minus leomencum OBF; cuius radii Faciem australem ad idem punctum 
dirigum, minuloue propterea prioribus illis radiis borealibus ofciunE. De-
nique, ed radii lunc rectiores à legmento C AF eftusi, quo propius ad Polum
B acceserit punctum C; contra aurem, radii segmenei C BF eo erunt obli-
quiores, adeoque minus ralidi ad infringendum radios oppolicos (egmen.
si G AF. Patet ergo Pars secunda huius AlertioniS.
Ad cerriam Propolicionis partem, quod actinet; ex proxima Parte secunda
facile pocest incelligi. Radii siguidem in A8. 2.
APertionis 3. ex toro magnere ad punctum C
eftusi iea se habene ve dimidia pars borealem
faciem deferat ad. C, segmentum nimirum in-
ferius C AD; altera vero pars, Leemeneum
C BD deterat australem: ac proinde lele ex-
tinsuent tx dux vircures opposici licus conve-
niences in eodem squacoris puncto C, nec
alcera alceri praevalebie, atque adeo neucra in
Occurrens Magnericum omni virture carens,
 in ferreum obelum, aget: 2get aurem si vir
FuTe

## Folio 91 — 1759050695:0107
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000107.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
itea
10l
eoe
e
1
FOrmi CUHI AIECTUEEA MCuTC duorum seGMenEOrUM C BD, C BAD, ci faue
bic, eique adiunsetur; eaque ratione imiabitur ad agendum lermentum situs
contormis, sicque agens in obelum non tantum ejus rirturem tuebitur, led
etiam augebie, altero lermento licus contrarii necquidquam obnicence; cum
intirmius cunc sit. Ouod si obelus puncto C. appolicus omni rirturo careats
dubicari pocest, An verumque legmentum rirturem luam obelo communicee
ita ve duas rirtures sicus oppositi sulcipiae: Censec Zucchius P art. 5. sect. 5. A-
Serr. 4. obelum veramque virturem in eo casu excipere. Cui vix assentior:
neurrius certe se prodit rlus effectus. Deinde cum constet duas Oppoltas vir
tuces in eodem subiecto diu permanere non posse, cum inter le perpetuo lu-
ctencur non line reriulque damno, ac demum inceritu: quidni in prima etiam
virturis infusione sibi oblictane: Ouidquid porro hac de re, quae hic non 29i
TatUIT, SentiatuE; non obstac quin rerisna IE APertiO POsita: In PolO B Ceili-
cet magnericam virturem elucere masis, quam in reliquis Magnetis partibus.
Item quo pars C à Polo remorior est, eo minore rirtuce rnius faciei pollere.
Denique in AEquatore C proprer aequalem ad rerumque Polum ractiorum nu-
cum Ce le neuerius litus virtutem prodere.
COROLL ARIM
Cap. III. De Macico acendi modo.
ture norlareal. Llaius nne hicus pracassiens in appolito obelo in litu con-
Flinse habetur ita posse Magheem secari, re postlectionem maiore rireure
faciei rnius pollere rideatur. Seca Magnerem, in Ag. r. P28. 90. BD A C pl. 2-
HO Per Aquatorem secundarium C F in duo leomenta C AF, G B F: Segmen-
cum GBF, quod nullam vircurem praeseterre ance dinisionem videbatur prxe
valenee alcerius segmenti O A F virture, post divisionem, virturem proder (iane,
si eius puncto C obelus Ferreus adhibeatur: Segmentum vero O A F virturem
maiorem ex ea fectione consecurum esse videbitur. Dlam per sectionem amo-
tum est legmentum CB F, quod alcerius segmenei vieruti obnirebatur, eam
que recundebat: _ vero experientia constat obelum puncto G appositum
crectius ad segmentum C A F incumbere post divisionem, quod maioris io-
boris argumentum est euidentissimum: nullam tamen ex ea diuisione rircuris
accestionem ad Segmentum C A F Factam esse censendum est; sed ablacum
tancum esse conacum legmenei C BF, quod in contrarium licum nicebatur.
Ouod SiMaones per A quatorem primarium C D in duo hemisphaeria aqua-
lia diuideretur; patet eriam veriulque partis punctum C, quod ance dinisio
nem omni facultare destiturum videbatur, facta dinisione non mediocrem vim
praeleterre, aultralem quidem hemilphaerium superius C BD, borealem auter
inferilts ILD.
SCH OL IV M
Tibis opinors memoriâ non excidere MCIM BC PaHCa MCBIHI
ala escit aelleluoL Clteta Mlala La aclotula Laciotla ClllioietaDo
Ponebam

## Folio 92 — 1759050695:0108
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000108.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Maenetologia
Ponebam Assert. L. M. l.  L. d altcubi deinceps. Arsuebam, quod contra
Gllar Lesseserae Guascemes eaCla principium, unde nalcuntur, effundi lolitae, in
Orbem vndique emictantur, de sphaeram actiuitatis componane; haec magne-
tica qualicas duos tantum radios effundere alsereretur, rnum ad borcalem Po-
Ium, ad Australem, alterum. Arguebam icem, quod radii huiulmodi a linou
lis punctis Magnetis ad Polum ettuli non recta rlera iplum procurrere dice.
rentur, contra perpetuam Nlacurae legem, led Frangerentur, ex reflecterentur
cam inera, guam extra Magnetem vndique, nulla vel angulorum incidentia, de
refexionis, vel plani, in quo rerlari debent, habita ratione; quae summa ha-
betur in qualibet reflexione e refractione. Ouxrebam unde Polis ea Facultas
refectendi radios potius obueniat, quam reliquis eiuldem naturae d rirturis
Magneticis punctis; quibus anre quam ad Polum peruenerine, intra Magne-
Tem OCCuErUnE. Ouaeri etiamnum porest, quomodo per duos rettexos radios
rnum a borcali Polo, alcerum ab Australi emissos ad quodlibet Magnerici
punctum experientix latistieri postic; qua constat Magnetici plagam esse ad
agendum eo ralidiorem, quo ad Polum propius accedit: hoc enim maius
vel minus vircutis incrementum in quonis puncto elucens prore magis, vel
minus à Polo recedit; non aliâ lane racione praestari debet dici, quam qua in
Polo iplo praectari dicitur, hoc est, per radiorum concurlum ciuldem situIS:
ac nullus in aliis punctis catuitur radiorum concurlus quam duorum a Polis
efulorum, gnorum rnus alterum rerundie, nOn IULAE, repoce situs opposi.
Ilas, e alins disficultares non leviores invehrit ille radiorum ad Polos con-
curlus, et post eorum tractionem in lolis factam ad agendum excursus: guas
tantas esle cernis, re nullam admirrant Colutionem; illam que proinde pola-
rem vircutis magneriex effusionem liadeant esle ommino rejiciendam. Vide
nunc quam cautius ea omnia incommoda deniter expolitus hic noster ope.
randi modus. In eo punctum quodlibet magneticum in orbem virtutis radios
more aliorum Asentium vndique effundere alteritur; eos recta, qua caepe
runc ria, seruata nacurae lese ad extremum vque actinitatis (phaerxe propagari
docetur: Octenditur singulas Magneris plagas a Polis magis, vel minus di-
Aances maiori vel minori rirtute pollere; Polum autem prae caeteris locis ma
rimâ ex eodem Principio, nempe ex radiorum ad singula loca a lingulis pun-
etis emissorum concurtus. IIlud aurem discrimen, quod inter rarias plagas
Mlagnetis in agendo reveritur, non ex radiorum pauciorum concurtu oritur;
sed ex diverso eorum litu quem obleruat maior, vel minor eorum pars ad
idem punctum appellens. Adde iam nullum excosicari polle modum, quo
experimentis aptius, re hac Allertione paret, pacebicque ex lequencibus, latis
heri queac: ita ve nullâ rlceriori probatione opus esse rideatur, qua de pola-
ris illa tractemis admilsa rirturis magneticae effulio condemnetur; et alius hic
Magnericorum asendi modus ctabiliatur.. Sed ad maiorem ejus contirmatio-
nem, ec cuidenciam non leviora de lunt arsumentr, quae latère PCnOn expe
diF: EA) PTOVF OCCHIKenE, adduCam.

## Folio 93 — 1759050695:0109
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 82 lines, status machine
aoueo
dile
haechmagm
celleae
ea
Iele
elleros
Dec D
el
e
eo
2d P0
ciel
nc noltee
i
rela
c
DnC
Corm
modum,
quemiu
9
Uc; C
15 CorMIEm
ia
Occalem P
rodi a liner
curere diie
neidemie, 
i
intca
de
situr
exculus:
proinder
Cu quace
eceris locist
a Ci
LEAON ed
LddCaL
ap. III. De Magnelico acendi modo.
LSSF R T IO
Si Maenericum per Anacorem primarium vel secundarium sive parallelum
secetur: Unus quidem vitns que partis Polus perseverat; alter vero est Axis
exiremum alterum. Ouod si per Axem, aut plano Axi parallelo dinidatur:
DROBACEE PEIOT LIHCICIOMIS PalS. SIE ergOMagneS, cuiuS Axis B A duCatuE
per naturalem ejus longicudinem, duo lque Polos Bborcalem, de Austra
lem connectat. Si Magnes diuidatur, rel per sEquatorem C D, vel per A qua-
toris parallelum F F plano, quod Axem secet in G dico segmenei F BF P0-
lum B, idem post divisionem permane-
re; alterum vero ei oppolitum esse pun-
ctum C in quo Axis à plano secante di-
uiditur. Similiter legmenei alterius F AF
Polus A Australis idem, qui prius, futu
rus est; oppolicus aurem borealis, erit Ca
Nam si ex quibuslibet punctis D FhI, _cC.
radii ducantur ad punctum C, hi omnes
directius ad boream spectant; quam ex
eildem punctis radii ducti ad aliud
quodlibet punctum F. paralleli: ac pro-
inde iuxca demonstrata Num. 5. Assert. 3.
validiores lunc, quam ducti ad punctum
E; Pralitas sute d Hice a0 Axe aequales duci pollune, cum cocum legmen-
cum F. A P in duas parres aequales ee similes ab Axe dirimatur: quod nulli
continsir Axi secundario, re F. I, ve Patec. Ouod cum ica sic, punctum G F2-
cionem habebic Poli segmenti P AF; cum ex eo ducti radii ad 6, Fortiores
Temper fucuri sine, quam ducti ad F. Fodem modo otendetur punctum. 
Polum esse segmenti F B F. Nec aliter punctum A Polum else oltendetu
leomenti E AF, _ B legmenci F B F. Minis enim obliqui erunc virtutis r2
dii à quonis puncto legmenci F A F ad punctum A ducti; de radii à legmen
E0E BF ad punctum B emisi, quam diucti ad quodlibet aliud punCcum PEX.
ces A d B acque aded ex cirata Assert. 3. num. 5. validius agent. Adde iam in-
cer cos omnes radios medium esse Axem tam G A, quam CB: quid ad Polos
illos detiniendum amplius delideretur : cuidens icaque est prior AMertionis
AMIUS PaFS..
Pars autem secunda probatur. Sit Nagnes, cuius Axis sic B A, Poli auceri
B, ex A: qui secetur per Axem AB, auc cerre peu aliam aliquam lineam R S
Axi parallelam. Clarum est verumque segmentum RCS, R D S luO AXC,
uilque Polis non carere: omnis liquidem Magnes, auc eius minima pars (di-
vilio enim Magnerem substantialicer nullatenus porest. Corrumpere) luosPO-
105.
veriusque partis eterque polus nouus enascetur.

## Folio 94 — 1759050695:0110
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000110.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
Magnetolocia
Lib. I
los luumque ARem sib rendicat: illud quidem certum, ee cuidens est; led
tanto incertius, e obscurius quo. loco eam Poli, quam Axis verlentur, defr-
nire; de qua difficultare alias inferius disseretur: ne que vero de hac definitio-
ne in posita Assertione mentio habetur, sed sacuitur tancum Fact a divisione
veramque parcem, Axem, Pololque nancilei luos a coriuS AXe B A. Polilque
diverlos, de quo dubitare non licet: Sicur nec dubitandum est, quin AXis SIE
in veroque legmento Axi B A eorius Maoneris parallelus: cuiuluis enim parri-
culae d coro Magnere auuisae longicudo nacuralis secundum quam Axis duci-
cur, eiuldem sicus est cum cotius longitudine a Natura, live Generante consti
cuta: qualis Foret, exempli oratiâs in minore leomento linea VZ, in maiore
autem linca YZ. Nec aliud in sphaerico Magnere definiri porest. AF Si Ma-
ones fuerit in cubicam Aguram, aue fiouram Parallelepipedi eformatus, vrgl
terum Schema refere, facta Magneris torius dimisione per lineam RS AXi BA
Parallelam, parris veriulque R CS, RDS AXeM V Z, & Y Z detinire licebit
veraque parte divisa bitariam secundum lineam V Z, Xx Y Z: crunt eniim hx
lineae partis veriulque Axes, Pololque definient, atque in huiusmodi RlagneTE
non lecus, quam in prima parte Propolitionis cam Axes, quam P’oli recte de
Terminati POLCTUNE.
C. 1L. l Al.
lone detniantur, nulla radiorum, qui ance divitionem a lingulis corius Ma-
onetis punctis effundebancur, Facta per dinisionem mutatione, ve nulla admit.
ei debet in Agente necellario. Nam in (phaerico Magnece B. D AC (ve de
Colo calu ad priorem partem Asertionis pertinente loguar) cadii ab omnibus
Magnetis punctis ante omnem divisionem aeque collimabant ad punctum C,
aeque post factam divisionem: omnes enim radii ad omnia puncta ex omnibus
Maoneris punctis emictuntur iuxca Alsertionem z. Neque tamen tunc punctu
C in Poli munus alserebane, sed punctum B, in quod maior radiorum rirtus
conterebatur, eo qud d ed conterret Magnes cocus riiturem, non autem in C;
quia
La luo tlos saraprec eo camo Pacc MasHelis sactit al

## Folio 95 — 1759050695:0111
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 61 lines, status machine
recen
medet
ntalla di
AeD
c
Genecane
Corest. AC
ettormatum
detue
L. CrC
rodiH
Peam
e
a
cadio
NONS
fuia segmentum E B P virturem ad C non tantum conterret, sed etiam con-
ferrec oppolitam, quae alcerius legmenti
E AF vircuci ad C delacae ofticeret. AC
facta diuisione, ee legmento F. B Famo-
eo, nulli puncto cotius segmentiF AF
maioi rircus, quam puncto e Contertur
2 radiis d legmento P A F eAusIS, VE
ostenlum est; quo tic ve C nunc Poli
munere fungatur cam ersa legmentum
E AF, quam erga legmentum F BP, ve
declaratum est, quamquam iidem radii,
eadem que Facultas tam ance diuitionems.
quam post illam ad G destineeur.
Verum. Oui duos tancum radios à
quolibet Magneris puncto, re lemitci rolunc, unum ad borealem Polum B,
alterum ad australem A, ∞ nullum aut 2d 6, auc 2d aliud quoduis eotius N12-
onetis punctum; dicant qui hac, re punctum C Facta divisione Polus cuadat
eam legmenti F AF, quam F B P: Aliud relponsi proterri nequit, neque vero
aliud ab ipsis protertur; nisi quia Facta divisione Magneris in duo illa legmen.
TAEAF, EBF, radius EIB, qui a puncto HI ad Polum B ance divisionem
Ferebatur; nunc relicto rramite ad B deducente, alium capestat, qui ad G de-
aucat; aut certe, quia radius prior II B cuanelcit, d interimitur per diuilio-
nem, de alius de nouo excitatur, qui ad C contendat: sed neurrum admir-
tunc Physicae Principia, quae recane Agens necellarium ad huiulmodi liberas
mutationes ferri, inbeneque ve Idem, manens Idem, idem semper Facere
Cenleatur.
Ouod, ve clarius adhuc absurdum illud ex ea doctrina consequens innore-
(cac; Scito, quod si amorum legmentum P. B F Cuum in locum pristinum resti-
EUatUT, _ apFe cum legMeNEO F A F componatur, re anibo contigua tantum
SinC; tunc Polum B in incesrum resticui, Polique munere erga totum ex duo-
bus legmentis licet tantum contiguis compolicum non minus fungi, quam (I
continiia Forenc. Ouid ergo cune tc radio HC: an peric: an superctes per-
MAMCE: AM FranSIE in radium EIB. Cum ergo e amorio legmentIE BF, _
eius resticurio repeti subinde postic ad Agentis extrinseci arbirrium; an radius.
HIB rories ad eiusdem Agentis arbitrium desultabir in radium HIG: FIaeC III.
dicras d ad libitum excogitata ab (que vilo in rerum natura exemplo; de fun-
damento haud quaquam admictent, aut admictere possune Polaris Magnerico-
rum radiorum efusionis APertores. Consile Assertionem 2. num. 8. vbi eadem
expolui, led hic neceslario revoci debuere, re clarius innotelceret quâm non
perperam saturus (ut d me nouus hic Magneticorum asendi modus; quo ca
omnia incommoda denitantur, plancque latistic omnibus experimentis. Sd
enim quaeras (vehuic etiam experienciae Catistrat) quomodo accedente leg.
mento E B F ad sesmentum F. A P, unde ab sractum fuerac; restiruatur corius
compolirii
ap. III. De atico acendi modo.

## Folio 96 — 1759050695:0112
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000112.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
Magnetologia
Lib.
conteolici Polus B: id contingie nulla FaHIOTHI MMHC IdC MHCpTa LaITILaHO
ne; d nacuralis quo feruntur curtu, LadiOruM CX VErO
rum propagatione, ac quasi insitione. Nam radii a segmento L ILL CHMIH al
vincta ncula plani E G F secantis, vIceriuS VerLUS BCNLAMCICMEL PELMKCIUIE
circumiectum, quodcumque illud fuerit, X concurrune ad punctum quod-
cumque es ces. Ted gu concurrunt ad quodlibet Axis vlera C producti
punctum, ralidiores lunt; quia rectius ad boream, ad quam plagam Axis re
Eta contendie, diriguntur; minus autem ralidi, qui ad alia, quam axis puncta
COnCUIrUnE; quippe qui obliguius bOreaM (pCCFanE: FORTIOTeS ItaGue TUNETA-
dii in Axis puncto B concurrentes, quam in alio eiuldem medii ad candem
distantiam polico. Idem dicendum est de Pegmento F B P, Cuos scilicer efun-
dic cadios per medium quodcumque, sive Fuerit alcerum Magnericum Segmen.
E E A F, sive affulus aex, _ validiores lune qui in AXC G A conveniunt.
Tam, cum luum in locum reponitur legmentum F. B F iuxta sicum debitum ra.
tione alterius sementi E A F: radii verim (que Legmenti coniungentur, de quali
Sibi inSeTeNEuE mUTuO, ecli eantum sine concigua illa legmenta; crit que corius
Maonetis ex duobus legmentis compoliti Polus borealis B, auseralis verd A.
quales ante sectionem exticerant. Idem contingic propter eandem rationem,
Cum lCCatII MlagneS Per AXem B B, aut per lineam R S Axi paralletam in al.
cera fg. Si enim parces divila, quarum veraque luos sibi vendicat Polos, ru-
susrniantur, ita re contigux line; communi contentu P’olos luos pristinosB,
legmento emisso
 A nonolce, n secus quam ante dinisionem; Tuo lgue mutuo consetem
post divitionem uam aee. Leu uoato Lacronm copia, maiorque facul.
lineam Le dal Palaltelatis ial Magneris diuilio, necellarium omnino esse, VE
LBuS
radios ad cos Polos concendentes; non quod radii ad Polos veriulque parris
delari vilo modo mulen, d d ilo naturali curtu, quo ad l’olosteruntur tat
aF Y e L. Thde hi a Poli munere decidunt, etsi permaneant immurat, es
demque rilcuue ponteae. ded gula matr eucelaccas n prs POsis B
dE A; penes quam c CBMCMCO. DIL POIIOM pe LAC a PCL

## Folio 97 — 1759050695:0113
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 68 lines, status machine
Ial
deno enisse
A
vetum quo
Gum ReS
Au
la
lciliceret
elcum
A conveni
e
1e
coie
pacel
dicet
luos pr
e
mta co
e
olosten
10
nP0
a in
ista
Cap. III. De Maenetico ae ouot
Polus communis restitratur, ve parces diuilae sine apprime concigue; sin lecus.
handquaquam sequetur illa Polorum prictinorum resticurio; sed inter duas
partes distidium, quo sese auerLabUnEur _E in OpPOHEaS FacieS rireS COnCeE-
tent: qui effectus iuxta modum agendi a me stacurum, inferius aperrissime
EXPOHCtUE. At in priore calu cum MaoneS SCCatuE per ParaHlelUM P F A aU2
coris: haud adeo necellarium est, ve legmentum F B Fita admoveatur ad al-
TerUM sEGENEUM E A F, ve Polus communis restiruatur; led potest medium
quodpiam incercedere heterogeneum, ee nihilominus iidem Poli B, d A, ve-
luc Magnerici rnius constitui: vircus enim veriusque leomenti secundum de-
bitum litum propagatur, _ simul vnitur, ac roboratur. eju (que vis in quoli-
bec Aris puncto prae caeteris alibi in plano secante altignatis le prodie, in quo
consistic ratio Poli.
Fx his porro collige, quam apre respondeat ctabilitus agendi modus rariis
Magneticorum effectibus. _e quam facile experientiis latistiat, simulque quam
grauia incureat incommoda polaris illa eAusio: d quibus neuriquam potir le
epedireo
LddL leL2C
S Magnes homogenens, tersus que minime fuerit se d aliua elus pars pronoite.
aut debiscat: Versoria, sive obeli breniores ferrei opposici ab AXe
Magnetis derorguentur, es in alterutram parrem
adducuntur.
SH Miones, cuius Axis tiEB A, X Polus borealis B, Australis A; procuberet
Paurem scopulus quidam C, ad quem varii obeli accedane, ve D, L, F. ObC-
lus D ab co scopaC a linea Ari BA parallela detOEquetE, de ad C adduci-
EUL, SICVE _ ObeluS F. OBelUS AUTeM F, quia colli-
culum C medium Spectae, non decorguetur, led
Axi A C parallelus Stacuitur, repore qui verimque
aequali vi afticitur, et allicitur. Experimeneum hoc
recili Assert. 2. num. 7. X ex eo Aroumentum perii
non leue aduerlus rirtutis Magneticae per Polos ef
Fusionem. Neque enim, aiebam, per eam ratio reddi
Docest, cur verloria ad tuberculum illud deAectane
relicta naturali ad Polos directione: cd quod radii d
cuberculo ad Polos primum eransimisti, deinde à Po-
lis ad Verlorium retusi vim illam maiorem, qua ad
et d directione rertus Polos abducitur, Verlorio nequeane in-
fundere: infundune enim secundum rectas lineas, qua immediare a Polis 2d
iplum deducuntur, eoque mocud ad Polos non ad locum C dirigerent.
Perperam igitur asseritur illa penis radiorum Maonericorum eranmisios
cum ea policâ effectus tam is caula assignari nequeat. Par est ratio, 
locus
illud allicie
1

## Folio 98 — 1759050695:0114
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000114.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Magnetolocia Lib. I.
locus C lacuna dehilcens, aur aliqua alia Maoneris labes esse Lupponaeur: do-
cet enim idem experimentum Veclorium accedens ad lacunam huiulmodi d
recto curli verlus Polos deflectere, sed in parrem lacunx oppolitam. VE, in
Verlorio C licer obleruare, cuius cuspis EI cum ad Polum B recta ferri debe
ret, decorquetur in oppolicam lacunx plagam. Furius quoque effectiis ratio
nulla atterri porele, (t per Polos virtus Magnerica per Fractos radios rndique
eEtundatur.
Oblerua iam quam plaHa _E APCFEA HOTIII CXDCFIIEHEOTUI PaTIO PCFaTUE
ex Rabilica in omnem partem a lingulis punctis efcusione rirruris. Verloria
D, ∞ F omilsa directione verlus Polum B ad tuberculum C divertunt: quia
ex ea plasa oriundi radii, plures ad Verloria illa ConCUrrUNE, quam ex care-
ris Verlorio circumiectis Magnetis plagis. Ouid ergo micum, li eo deAectat
Verlorium relicta ad Polum B rect lemica: Similicer, Si locus C lacuna sup-
Donatur: circa illam Versorium C collocatum cuspidem ad Polum B dirigi
Tolicam in oppolitam lacuna plagam diverrie: co quod mitlis ex tacua eAtu-
(IS FadiIS PAES OPPOSCa FI Fortius in Veclorium agie, illudque ralidius allicit.
Ouid clarius ad hunc effectum explicandum afterri porest: Ilabes Croo re-
ram effectus in APertione provosiri caulam iuxta politum à me Magnetico
rum asendi modum: simulque cernis quam graues, quibous lubincet polaris
madiorum ettulios disticultates cuadat.
c
MLacnetis virtus exrra Mlaenetem ita effunditur; ut ficuram efformet Ma
fieurae persimilem.
Ocene experimenta, ve Cupta Aserc. 2. num. 6. reculi, hanc APPertionem
veristimam esse. Neque vero hic Fgo tam Latago id Contirmare, quan
rationem aperire quomodo illa peia actinicatis cum Agente similicudo ge-
neretur, iuxta Cacucum a ine Magnecicam vircucem eAundendi modumm. C unr
EFOEMATI; guxe sic Agentis MagmeLtioura limilis: mihi nunc incumberevi
non leniter hactenus iam ostenem,auque lum deinceps octenturus.
Magnecem icaque allumamus le scais alicuius fsurx cerminis circumseri
BlagneS BD A C SparicuS (ToMaM non exprimo re nitil compendii
contutionis plurimum allatua) CaS AXIS SIEB A, AE GIIaTOF CD. DUCaN
sux pes cenerum O diances b leussque P. F porrectae vsque ad exrimas Sptae
enim cicato loco rituris Magneticae per Polos eftusionem hoc eriam nomine
reiiciendam demonstrauerimr: quod iuxta eam nulla porir sphaera actiuitaris
detur id operis, ve tanto magis eluceleat, non ab sque graui cerroque funda
menco me in eam iuisse sententiam re a quolibet Magnerici cuiuluis puncto
radios effundi ad aliud quodlibet eiuldem Magnetici punctum existimem, rt
prum, Sphaerica in primis omnium regularistimae: quod enim in regulari figura
Racutum fuerit, in irre oulari perinde sacurum merico censeri debet. Sit ergo

## Folio 99 — 1759050695:0115
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000115.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
in cme
dulitur
vont. d
lntecua
enection
os udi
amiopa
quimeret
led dette
2
1
be
deeo
me M
Eomu 
pare allenio
oc cuuu
sptrera alu
ac incunon
cercoou
cuulus
in cristi
AcalurS.
minis citeut
in regulat
debet 
itit comprin
OtC
derrims s
atLl. De Magneito innou.
na aelchlalto OTas, det suas Ccalss Pioaceaneu cam A2IS B R, quam Acuacot
C.D. Tuc bimns ca la Producta, ee per cenerum O actae non pollune
non esse aequales quod patet.
fundie riaesesle aeatet. M docelespeltentta, qua conttac Maonetem
Sphaericum, Sphaericam signere Sphaeram activicatis: _ licet ad asendum for.
tissimus censeri debeat Aris OB, A:quator aurem OC, debilissimus; non
ideo tamen ille prae isto radium effundir ad maiorem distantiam: illa siquidem
vitture Asentis per Polum B, _ ex minore Agentis per AE quatorem C; led
ex oppolica virture duorum hemisphaeriorum re luprâ dictum est, de ex obli-
quicare radiorum ettulorum peri debet; quorum illi rectistime secundum à
Nlacura consticutam lonsicudinem propasantur, hi vero obliquithime: Cate-
rum, in radiorum effusione lex seruatur univertalis propagationis tam Magne-
ticis, quam reliquis agentibus phylicis conveniens, re idem punctum Agens
uniformicer rndique radios aequales ad definitam a Nacura distantiam proro-
sec: cur enim ab eo rnivertali agendi modo excipiarur rireus Magnetica
Ouare si in agendo discrimen aliquod intercedit; iique radij qui AGITaTONI
proxiores lune debiliores obseruentur, quam qui ad Axem masis accedum:
id non ad debiliorem radios propasandi rirturem acceptum reterri debet, led
ad oppolitum conacum legmentorum, de ad radiorum maiorem vel minorem
obliquicatem, praesertim cum id luadeat experieneia: qua constat radios A-
quacori altines ad distancium non minorem Verloria ciere, quam Axiproxi-
MOSo
Nam Magnes non lecus quam reliqua corpora homogenea vireutem et-
Axis maior ris; minor vero, aut pocius nulla ris Aquacoris, non ex maiore

## Folio 100 — 1759050695:0116
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000116.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
Mlagnesolocia Lib. 
100
metri linc aquales, ucus a asus languan agentibus colalibus ciultam di
rectum, eandem distanciam attingent; d quidem maximam, quam attingere
mos,etto hi acrius, d validius ea concicene. Cum ergo omnes Maoneris dia-
tiones Pocene cu eud i omnium lincarum inera Sphaericum Mar
onetem ductarum sinc maximx. Ouare l Magnes Sphaericus per Polas diame
eroS ageret, constat cuidenter cum figuram actiuicaris Sphaerae sibi similems
hoc est, Sphaericam compoliturum: AF quia non diamerri Solae, led alix om-
nes linea intra Sphaericum Magnerem ductae diametris minores, non secus
quam ipla diameiri vircucem sibi in directum exera Magnerem profundunt;
dubitari mexico porest an virtus ab huiulmodi lineis ettula turbatura siE Spha-
tam a diametris iam constitutam, rlterius rirtutem prorogando vlera terminos
illius Spherae. Verum ostendo virturem ab huinsmodi lineis quibulcumque
emissam exera Magnerem non tantum non excedere terminos Spherae a dia-
metris constiturx, camque turbare posse, ve alia quam Spharic a figura indu
CatuT; Ccd ne artingere eos quidem aliquando polle: ducatur enim linea quae-
libet PS per centrum O non transiens; ea quidem virtutem extra Magnetem
protundet verimque in directum versus Y, d versus Z: Sed cum minor sIE,
quam diameter quaelibet, ve quam diameter IO L; eius virtutis eXETa M2
onetem excurlus d puncto P, vel. S brevior reique eric, quam sic excurus C B
vel D L virtutis eAisae a diamerro C D: virtus enim effula proportionem
Agentis Leruar. Sed linea, qua intercipitur inter P, e punctum Y, in quo li-
nea S P producta secat Sphaeram actinicaris a diamerris stacuram Cemper ma-
ior est, quam linea C I. Frg0 vircus a linea 5 P etfula extra Magnerem pur
ctum Y

## Folio 101 — 1759050695:0117
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000117.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
ligpeiis e
ousciuline
qum aut
duttors
creotut
urbriera l
Do rlica cet
is 9u1
eos Spheces
ace
cam
AaG
era MlaeM.
Ed cum minoi
Liscuris extre I
n sic excurlisl
la proponion
ccum Y, in qu
nuam sempet 
Hignetem
el
te, Bo
Soles led dle
d. 122. C 2ododdor tbioi
atum Y nunquam actinget. Probatur lineam P Y maiorem esse linea C I. Pet
P ducacur radius O O. Ouia igicur in radio O sumitur punctum P extra
CCNErUM O circuli COY: X per P ducitur linea P V, CrIE per PropOS. Z.
lib. 3. Fuclidis linea P O minor, quam linca PV. Similiter, linea S Z
quam SR propter eandem rationem minor erit. Cum igitur linea P S ad mi-
norem distanciam vircurem efundat extra Magnerem, quam diametet C D;
e diameter C D eam effundat per sparium CL, vel. DL, Ciure P (, autSR;
nequaquam virtus ettula a linea PS peruenior ad punctum Y, auE Z; Per quae
puncta agitur vlcimus virturis a diametris ectula terminus: ac proinde termi-
nus ille nullo modo curt abieuF a rirtute superueniente ab vlla linea inera Ma-
onetem ducta; led circularis permanebit, aut, si manis, Sphaericus. Vnde cui
denter patet Magnetis Sphaerici actiuitatis Sphaeram esse etiam Sphaericam, e
Mlagneci limilem.
Ex iis iam intueri licet rarionem cur virtus Magnetica in similem Aguram
FOT
ip si Magneti exera Magnerem eftundatur, si ponatur quodlibet Magneris pun-
ctum del alct see e punctum radios emittere juxta eraditum effulionis.
modum. Mes a Mdre Sphaerico dictum est, idem t Guoneca
irregulari Magnete dici debec. Sed cum Magneticae actiuitaris Sphaera deter-
inatio massi lic momenes, nec adeo lic Obula, hoc idem lubet exponcie ie-
Stilineo altumpro Magnere ve cubico, vel altera parre longiore.
Sit itaque Maones cubicus, vel alcera patce  o, cinus soeanat
S Sellio pei medi sa   HCC C. Lol
_BFCHd

## Folio 102 — 1759050695:0118
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000118.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
Maenetolocia Lib.
autem ea seclo lectangulum S P, cuius Axis sE B A, A quatOF C D: protun
O
eN; et pet hat plunta cunantur lurea Ari parallelx, ac tandem abloluirus
dac aurem Axis virturem rlque ad C, _ II; _ per C, _ HI ducantur linea p2.
Fallelae lareribus Magneris occurrence diametro S T productae in punctis R.
sioura rectangula R V similis rectangulo Magnerico ST. Ouo POlIcO, (i
AXis B A actiuicatem profundat vique ad G, e FI, re profundere luppolui-
mus, dico rectanoplum R V. Sphaeram esse actiuitatis Magnetis S T: quod
facile exponi porest iuxca virturis effutionem à me cabilicam, duc antur enim
Maonetis ciamerri quae cumque MI N per CenErum O, qua ProductX OCCUI
EaNEII F,  F lateribus rectanguli RV. Ouia igitur ve le habet O B ad BC;
ita est OS ad SR; _ vt OS ad S R, ita est OM ad M C, X ita criam OC
ad C I: ita etiam crunt Ancecedentium dupla AB ad B 7, _ Y S ad SR, de
NYMI ad MIF, _ DC ad C I: FC permurando, ve lingulae diamerri se habene
incer se; iea se habebune inter se BCi, ME, SR, aC. Ouare cum ita sic vis
actiua diameerorum ad distantiam rircuris protulae extra Magnerem BO, ME,
SR, SEC. (quia enim ratione diamerrorum longitudo se habet, cadem se ha-
bere debet spacium, ad quod lingula virtutem extra Magnetem porrigunE),
omnes vim protulam cerminabune ad lineas R C, R I: ac proinde Spharam
ctiuicaris componene in figuram R V, Similem Rourae SI Maonetis; CruIe
que lacera truins figura R V actiuseatis cerminus extimus, de vlimus spatii, ad
quod vinus Magneris exrendi porest, icare nulla alia Agens Magneris linea
rim

## Folio 103 — 1759050695:0119
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000119.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
1d
d. Lnetico agenat modo.
vim exrendat vlera humc cerminum, quod abs re non fueric paireis Gcometri
ce demonstrare.
Constat in primis quamcumque lineam Axi B A parallelam vim effundere
ad idem spatium, ad quod eam eftundic Aris B A: Paris enim Cune virturis,
cum par sic earum lonsicudo: atcinger ergo illius estula virtus latus R C Figu.
ex actiiicaris, nec vlcerius prouehetur, ve Rouram curbet actiuitatis à diame
eris consticuram: quod idem propter eandem rationem continger in lineis
Aquarori parallelis, carum enim etfusa exera Magnerem vis attinger quidem
terminum actiuieatis R I, sed illum non excedet, sicue illum non excedie A-
quator D C, cui omnes illa linea parallela, sunt aequales. Eodem modo cun
dem cerminum Sphaerae actiuitatis praecise actinger vis estula à qualibet linca,
quae latera rectanguli oppolita quocumque in siru lecabie: quales sune linea
OOP, YX: eadem liquidem Cst proportio lincae VOO ad AXCM A B, _
lineae OOK virturis etulae, ad efusam virturem B GS IpSUIS AXIS; SICUE CFIaHE
eadem est linea Z Y ad YZ, quae eA Agnatoris D C ad C I: quare in HOC
veroque calu virtus ettula linearum P OO, ec X Y pertinget, & non excedet
terminum actiuicatis R G, R I. AC. (i duceretur in Magnete linea obliqua BB
LL: qua lacera Magnetis oppolira non lecarer; se d lecaret duo Rectangu.
lis ST lacera concurrentia: vis linex illius ectula cerminum actinicatis non at-
FInGCTEE. Si enim ducatur diamerer MI NI parallela ei lineae BB LL, eric t
iulmodi diameter maior quam linea BB L L. Patet, nam (I F F producere.
tur vlera P donec productam lineam BB LL (ccaret: cum demum linea B B
vque ad illam sectionem aequalis Foret diametio MI NI. Frgo ipsaBB L L
minor est eadem diametro MINI: quo sc ve illa ad minorem distantium vim
eFundat, quam MINI. Hlaec aurem vim eftundie à puncto MI vsque adF, et d
vuncto N vsque ad F: TUINE AUTEM M E _ BB, HH aequales, _ L L SS ma-
ior est quam NVF (sune enim parallela MF _ BB HEI, de secant parallelaS,
adeoque parallelogrammum constimue) Ergo vis ettula à linea BB LL ad
punctum HIII non pertinget. Ouia vero eadem linea BB LL aequalem vim
_ ad aequalem distantiam effundie ex altera parte ex puncto L L verlus SS:
esaUTeM LL SS maior ostensa quam BB HIFI; multo minus vis efusa a
linea BB LL pertinger vique ad 55. Ouare cum nullae linea Magnetis
oram extimam Rourx rectangulae R V actiuitatis d diametris Maonetis consti-
cutam excedant; sed eam cancum aliae actingant, aliae ab ea deficiane; constat
fisuram actinicatis Magneris similem esse Rourae Magnetis iphus, ve alsertum
est. Ouod cum in Magnere circulari, de rectansulo id neceslario semper COn
ringat, re demonstratum est: idem contingere in omnibus aliis hguris irreou.
laribus concludi debct.
Vnde patet quam facile concipi possie, si ab omnibus Magnetis punctis ad
omnia eius puncta radii emictancur, figuram actinicatis Magneris constirui B-
milem Rourae ipsius: qualem esse probane experimenta. AC S quis POLICA
Magnericx virturis eusione per Polos, limiles illas tiguras Magnetis, d
eius Sphaerae actiuiraris deCtATArE CONCTUT: mirum, Es eius COnatS ieritus
PlaBE

## Folio 104 — 1759050695:0120
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000120.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
104
Marctoz i Lib. I.
plane nOn LE, de inanis, ve supra citaro loso declaratum est.
Flic porro imnat oblermare hanc hourx Sphaera actiuitatis, _ tigurae iplius
Magnecis Agentis limilicudinem hic expolcam dx demonstratam, non ita M2-
oneticis esse propriam; quin reliquis Agentibus, quae rirturem effundere na-
ta lune, aptissime conneniat. Et vero ve Cupea moniiis non alicer Magneticam
quam quaelibet alia Oualicas Aseneis phylici effundi censenda est.
A SS E R TIO VTII
Ferrens obelus breuror, our recendo par sit Mlagnetis facultas, variis Manetus
plagis apposins varias ad Magnetem inclinationes obsernat; quas
determinant varia ejusdem Maenetis seementa.
Nlione eler caetera lixperimentum illud: quod superins Asserr. 2. num. 9.
asdia Dus conlae terceum quempiam obclum breciorem Mlaoret api
Plicatum non eodem rbi-
que modo ad illum compo-
ni: Sed ve rariis eius plagis
obelum appolueris, rarias
obtinere ad Mlaonetem in
clinationes, re loci proxi.
ne cirati referE SCheMA.
Flanc inclinationum eam
mulciplicem varietatemnon
Poterant non referre Magne.
ticae vircuris per Polos effu-
TIOnIS AICTEOTeS, quam ad
binos radios, qui a binis po.
IIS effusi ad punctum vniun-
tur, cui immediace obelus
adhibetur; hros siguidem ra-
dios omnem Magnetis Fa-
cultarem, ee aCtIOneM Cen
Cene administrare. Sed hanc
radiorum duorum ab verO-
que Polo emissorum admi-
nistrationem non paucisnec
lerIbUS aEGUMeNEIS VIIUEE-
Cam mihi videor disturbasse,
hoc praelerrim nomine:
quod ab illis modo assera
tur cadius a Polo propin-
quiore emilsus obelum, vt
altero

## Folio 105 — 1759050695:0121
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000121.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
metune
alcec Hy
am M
na, qui
15 A(9L. L
ouemd
non eo
et
ceten
no
en
At
duot
cm
s
eon
1
vpt
a aCtIOI
deo
alrero Forctor, LCGCLC, nCOMSMM obelO L HI (en hic cirari loci schema)
qui ad Plagam Aquatori C D altinem, Magneri apponitur: in eo liguidem
calu radius B L S a Polo B boreali ( qui vicinior est puncto L, quam alter
Polus A ausralis) emissus sibi propius adiungic obelum LFI, cuinque proin-
de regitfortius, quam alcer radius ALR: modo vero contra obelus CF
puncto C Polo B viciniori appolicus regi dicitur debilius a radio BO R (qui
Fortior esse deberet, quam radius B L, qui prius obelum L FI regebat) Forrius
vero d radio A CI; cum obelum C F sibi propius adiungar: Fortius aurem,
inquiune, quia radius AC vicinior est Axi A B (qui radius Fortissimus est)
quam radius BGK, qui maiori angulo ab Axe B A rccedit, _ magis ab eo
diuaricatur, quam radius A C. AC, inquam Fg0, Nonne etiam radius BL S
maiori angulo recedic ab AxC B A, d magis ab eo divaricatur, quam cadius
ALR: Cur ergo obelum LHI radius hic AL R Forrius non resic, e sibi
non magis accommodac quam radius BL. S: ob hanc, alialque loco cirato al-
lacas rationes huiusmodi per Potos effusio admicrenda nullatenis est.
Ouanam igicur raria huius obelorum inclinationis ad Magnetem admit
cenda est ratio: non alia certe, quam ea; quae hac Assertione à me proponi-
tur iuxca sacuram vnivertalem, hoc est, a puncto quolibet Magneris ad quod.
libet, radiorum propasationem: nimirum actio segmentorum Magneris in
obelum; quae, ve raria lunt seomenta, varia quoad sicum ea cAt, _ varie diri-
sic obelos. Ouod hic mihi incumbic octendendum.
In primis ergo sacuatur obelus IS ad Magnetis Sphaerici à me altumi Coli
ei squatorem CD, ita ve medium cius
punctum D Magnerem cangat. Hlarebie
obelus Axi B A Parallelus, X in eo CICu FF-
micer Magneti adhaerebie, ve experiencia
docet. Ouanam porro est huius paralleli
ad Axem licus caula: quaenam trmioris il.
lius adhaelionis? Ecce. Per obeli extre.
mum I ducico E quatoris D C Parallelum
TL: PeF AlECTUI VeTO CXFrEMIIM S, PaVaI-
lelum alcerum S T. Constat iuxta Caturam
rnivertalem live omnimodam à quolibee
puneto ad punctum quodlibet virturis ta-
diorum effutionem tocum quidem Magne-
dic, qui in concursu I Faciem hud australem, repore qui a borcaliplasa ad
australem
ap. III. De Maenetico arendi modo.
rem effundere radios tam ad exrremum Lobeli, quam ad alteruim extremum S.
Constar item ex dictis omnes radios legrhenri L. A I concurrentes ad l, ed
quod sinc omnes parallelo L I  quatoris inferiores, faciem communem in
concursu I deterre borealem; procedunt enim a plagâ Poli d australis ver-
lus B borealem Polum. Ouare illud obeli extremum l faciem ex eo segmen
Eo L AI concipiet australem, dissimilem scilicet faciei boreali axpellentiur
radiorum. Seomentum aurem L BI ad idem obeli extremum L radios efun-

## Folio 106 — 1759050695:0122
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000122.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetoreto L
australem per sant: de nisi per alierum legmentum L A P opxolrum Harer, Fa
ciem extremo I eiuldem obeli, borealeim
infundetent. Verum quia fortius agie ma-
ius alterum segmentum L A L: ideo extre
mum Iobeli faciem eancum australem rue.
cur, dimilsa boreali a legmento L BL de
lata. Pari ommino ratione legmentum
TBS, obeli extremo S Faciem australem
extribet, repote a plasa borcali ad austia
lemradiis contendentibus; quo AC VE, ex
cremum illud S ab eo segmento Faciem
concipiat borealem, dissimilem (cilicet, (1
bique extribitae oppolitam iuxta leges Ma
oneticas. AC huic obsistit segmetum T AS,
enius radii ab austro A ad boream concendunt, obelique Faciem S ex oppoli-
EO Occurrencem Facie donarene australi. Sed quia maius est segmentum P BS
quam seomentum T AS: ideo extremum S Faciem tancuns concipie borca-
lem a Teomento TBS praeleterente australem verlus S, de borealem reique
oppolicam cribuence iuxta Magnericas leses. Cum igitur omnes radii legmen
ei L AI extremum I obeli, a radii omnes seomenti Y B S segmento L A I
aequalis alterum eiuldem obeli extremum S pari rirture licct. sicus distimilis
alticiane, de ad se alliciane; de similiter, aequalia legmenta L BI, T AS radios
ad eadem extrema L, et S prioribus cadiis aequali rirtuce obluctantes conte-
TaNE: non miru (I ObClS aNCCpS NEquC in BOLEam, nEque in AUISELUM PEO.
pendeat; led in aequilibrio, ex Ari B A parallelus cohibeatur. Neque etiam
mirum videri deber, si Frmius Mtaoneti adiaceat, quam si alio guonis in loco.
et insistat: cum a duobus seomentis L A T, T B S tremisphaerio maioribus in
Colitu Contineatur; ad quod non parum etiam contert maior veriulque ex-
eremi B _ S ad Magnetem acceltus; quam vila alia in plaga, in qua vnum
obeli extremum longiis à Magnete abscedit: constat autem Sphaeram actiui.
caris Magnetis ed esse debiliorem, quo longius expanditur.
Ougd si ab quatore D medium obeli vel minimum in alterutram par-
cem vertus Polum borealem B, due A australem promoneris: haudquaquam
aliquando obelus adiacebit Magneri; led vnum eius extremum ei quidem ad.
haerebit, alterum alsurget, e ab eo resiliee, totaque obeli longitudo ei insi
Aec eo rectius, quo ad Polum propius accesserie, donec tandem in Polo po.
situs Magneci insistat perpendiculariter. Ve Si ponatur obelus IS in aliquo
puncto Lincer Polum borealem B, dc Aquatorem D; Magneti insistet obelus
oblique. Nec ratio est oblcura, si Vnivertalis accendatur effutro radiorum a
quoliber puncto Magnetis ad punctum quodlibet. Ducatur enim per pun-
ctum I Aquatoris parallelus J. L Magnecem in duo Ceomenta IBL, IAL il
equalia dirimens. Ouia igitur radii omnes d Seemento I A L ad punctum Y
emissi, et plures lune, et longiores, de minis ab Axe secedentes, sive directio
rey

## Folio 107 — 1759050695:0123
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000123.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 74 lines, status machine
olcum
obell. bon
torim
al. IoC
MunolD
nove legpa
lctem
vorciliu
15i
srano
aat
l
a
et
le
at
3C
obluctu
et
CaII. Negu
ie
n alleruta
15:
tolio
eciint
ne enim pe
1B1
l ad pu
l
res verlus Polum B (quae LunE tres caulx maioris magneticae Faculcatis superius
b tihido ettt
qua unc radii ad idem punctum l emissi à leg-
mento minore IBL, qui vinturem litus
oppolici deferunt (pergune enim om-
nes, re patet, a borea in austrum) ideo
segmentum I A L. obelum IS Forrius
diriset, quam legmentum IBL, quod
tamen pro modulo obluctatur, de verd
etiam vicumque obelum detorquer d
sitcu, quem ipsi alereret legmentum
TA L. S Tolum absque consortio leg-
menti IB L pgeret, vt Coroll. Asserrio-
nis 4. annocatum cAt.
Exhoc patet: cur obelus IS eo re-
ctius Magneti insictat; quo ad Polum
propius accedie. Fit liquidem Legmen-
cum I AL semper maius, ac proinde
ralidius per accessum maiorem ad Po-
lum B: Leoencum aurem oppolicum IB L minus, minorisque virturis ad ob-
nitendum maion lesmento; quod proinde ad suum nurum liberius diriget
obelum. In Polo rtS politus obelus stat ad Magnerem perpendicularis:
quia FOtuS Magnes radios omnes ad Polum contert absque vilo in opposi-
cum nitente legmento. Ilabes igitur veram rationem, certamque caulam in-
Sienis illius experientia, qua constat obelum breuiorem diuersis Magneris
punctis appolitum varias nancilci ad Magnecem inclinationes: quae d duobue
Maonecis legmentis determinantur ortis per Magnetis sectionem à plano se
cante factam; quod per punctum, cui applicatur obelus, ducitur ad Axem
perpendiculare. live sEquatori parallelum. Ouod oltendendum haec AIICF
eio proponebat.
107
aP. III. De Magnetico acendi modo.
C HDL LV M1.
Conter iam amabo, rationem iuxed rnivertalem omnium punctorum Ma
onel ad omnia paeueonem experimenti propoliti hac asserrione alla
tam, cum ratione experimenti ciuldem, quam ex Polari effulione deducune
eius Auchores Contule difficultates, d incommoda, Aserr. 2. num. 9, Obleruata,
quae in hac experientia declaranda incurrit polaris eftusio: cum perpende
quam facile ab iis se expediat effusio rnivertalis; _ quam planam, et apCr-
tam exhibeat rationem mirabilis huius propoliti effectus: vix dubiro; quin
polarem illam eftusionem, et(i nulla alia PatIO LC PCTMOVCFCE (quOE AuFeMe
aliae, e quam oraues lune hactenus allatae 1) ss reiecturus, cogne maiori su-
dio amplexurus effusionem radiorum magnericorum ruivertalem iam lats
multis expolicam, de contirmatam: Sed qua eam nihilominis ea fere omnia.
qua

## Folio 108 — 1759050695:0124
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000124.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetoloria Lib. I.
qua ACBS dicenda OcCurtem apere adhuc exponene, Firmiuleue con-
realem Raturi rim Magneticam eo situ concipiunE, ve extremum ad Maone-
cem accedens austrase lir, hoc est, nacum ad austrum spectare, rbi libera ei da-
ea fuerit sele componendi Faculeas. Nam segmenium I A L radios ad L ita
congerit, re eorum facies I communis
borealis lic: ergo ex Magnericis lesibus
nonnisi faciem dissimilem, hoc es, au-
sralem, Magneticis, (re obelis, d ver-
Toriis,) ad laccedentibus impertiri pos.
Cunc. Ouod experientia ContIERE: nam
Verloria iis plagis aftricta, ad austrum
convertunt exrremum, quod aftrictum
est, hoc est, ad plagam orbis oppolitam
ei, ad quam Facies BMagnetis cenverri
Coler: lequitur enim Verloriorum, de
obelorum intula virtus curlum radio-
rum, quibus relpondene: at radiorum
eltra I exera Magnetem à legmento
IA L etulorum facies ad Fconverla,
australis est, repote faciei radiorum co-
rundem ab eodem segmento intra Nagnerem persencium ad Idistimilis, et
oppolica: illos siquidem racios rlera Lestulos Vertorium puncto l appressum
comitatur, de Per iplius longicudinem eodem litu, ac per medium inane, pro-
crediuncur vleerius, eique rim infundune eodem, quo ipliradii constant, sirII.
Ouxe obseruatio, si recte concipiatur, saepius iuvabit ad magneticorum Facies
distinguendas.
Id porro minus accendisse videntur polaris magneticae virtuis effusionis
Rudiosi: in quos egi Aserr. 2. n. 5. Hli enim, cum experientia didicillene Ver-
Torium, live obelum YS in nostro Schemare, boreali Magneris hemisphaerio
DBC aftrictum, australem in affricto extremo I faciem consequi: voluere
nihilominus radiorum omnium in Polo B boreali Fractorum faciem B esse
borealem: Oppolicam vero esse australem. Ouod repugnar innato Magneri-
corum asendi modo, re arguebam cirato loco. Si enim radii BI Facies B b0-
realis est, e proinde facies l australis: Facies L obeli IS ex OppOsILO OCCUT
rens australi faciei radii BI vim infundentis, australis etiam else non potest;
dissimilis enim facies dissimilem sibi adiungie, _ Creat in NtagHCTCO OCCur-
renre, per cuius longicudinem transfunditur, eamoue luo seruato litu radius
afficie. Vnde hoc etiam ex capice merito condemnabam huiulmodi per P’olos.
omnem in partem radiorum tractorum ettusionem: Nunc rero, ubi vniuer-
salem asendi modum non lenibus fundamentis Ctabilivi, hoc curius, liberiul-
que eandem censeo condemnanda.
Secundo,
AirveNE. H HaC inteMI ge  a Ldlus loci, animum aduerre. Primo.
Obeli omnes quanis in plaga Magnetis inter AEquatorem D ee Polum B b0-

## Folio 109 — 1759050695:0125
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000125.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
emules
duene. H
ee
2
l
et
e
Lgnet
Cv
Lno
Cap. TII. De Magnerico acendi modo.
Secundo, constat quam ob caulam in duo Flemilphaeria Naones quilibet
medio sEguatore dirimatur. Cur icem ed ralidius le praebeat hoc verumque
hemilphxcium, quo ad Polum propius acceditur, ralidissimum que ad Polum
euadat. In duo quidem hemilphaeria Magnetem quemlibet diuidi necesse eAt
in ea eius regione, in qua par verimque rirtus, borealis, de australis simul
committitur, quod in omni magnece non potest non contingere: cum enim
Maones quilibet ab uno Polo verlus alteru in duo sermenta oppolicx virruris
diuidi possic per plana ad Axem reCtA COFUIQUE LEGIEHEORIII AIECTUM LANEO
aurCatUE, quamo alterum minuitur donec iltud deticiat, illud vero torum ma-
onete capiar; tieri non porest, quin alicubi lesmeneorum duorum vietus verim
que sic aequalis. Ouod autem ea proportione MNaones ralidius agac, qu’a 2d P0-
lum propius acceditur; cuiceneer constat: Segmentorum enim rnum (emper
Ac maius per accessum ad Polum, alterum vero obnicens AE semPeE mInUS:
roboratur erso magis, ac magis virtus donec ad Polum perveniatur: Vbis
quam maximam pocest, Maones rirturem exerit. Hlinc ergo habetur ratio à
priori Hypotheleos Octala c. L. PrOPOLIIX, quae tunc lola nirebatur experientiâ
Tertio, constat non esse omnino rero consonum communem illum sen-
Cum, quo vulso censetur, e alleritur Magnes magnetica occurrentia ita diri-
oeie, ve ad Polos convertatur eorum alterum extremum. Obelus enim IS
Cchemaris superioris nequaquam polosB, aut A spectat, quali ab tis diriga-
tuC, ee alliciatur. Onomodo a Polis allicitur, cum eos averletur: Onomodo
CirCA Aguatorem, d longius à Polo B politus Polum B petit: de postmodum
quo magis ad eundem Polum accedit, cum directius eum petere deberet ve
Fortius allicientem; eundem eo magis averlatur, imo ad Polum A oppostum
contendie: Ve cum ad iplum Polum B peruenie, e ad eum rectus insictere
videtur; non tam cundem, quam oppolicum A perere censeri debeac. Diri-
sicur ergo obelus IS non ad Polum borealem B, non ad australem A, cum
modo ad humc, modo ad illum ferri rideatur; Ced dirigitur ad leomentum
IA L, auc porius ad Axem vircuris illius, cum aliqua tamen decortione ab op-
Polito legmento TBL obluctante ed Fortius, quo maius fuerie, X alterum IA L
minus: in Polo vero B idem obelus, et si rectus ei insistat, non ad illum, ne
que ad oppolutum Anisi per accidens dirigitur; sed ad EOTuM MLaGHCTeM, AUE
eius virturis Axem B A radiis omnibus ad B aequalirer rndique conspiranci-
bus. Ouae quam apre ad viivertalem lacurum efulx rirturis modum asPeran.
cur, cuilibet rem mature perpendenti aperte patet.
Ouarro, de illud constar euidenter, Magneticam scilicer virturem non alio
Cicu exera Magnerem ferri, quam quo inera Magnetis ipsius malsam disponi-
tur: nec alirer aduentantia Magnerica componere, quam Magnerem ipsum
ad Vniver (i cardines componat. Contule Asserrionem 7. in qua declarata est
ratio, qua se virtus exrra Magnerem ettundic, de Sphaeram actiuitatis compo-
nic. Prorosantur scilicet radii extra Magnerem eodem recto curlu, quem in-
era Magnecem iplum inierant ab (que omni fractione in ip(o a Magnete exiuI
tam in Polo, quam in squatore, aliisque plagis incermediis. Conspirant ex
Ommibus.
09

## Folio 110 — 1759050695:0126
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000126.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
taboto
omnibus Nlagnetis punctis ad Polum borealem B virturis radii inera Magne.
cem iplumque ita componune, ve Polus, liie Facies B spectet Sextenerionem.
licut dx radiorum lingulorum Facies ad B appulla spectat Sepcentrionem; et
( iidem radii produeantur rlera Magnecem irrefracti, recto que curtu, semper
eorum Facies exterior, de a Magnece auerla ad Seprentrionem spectabie non
lecus quam intra Magnetem in prooreslu corundem radiorum eadem Facies
spectabat ad Sepcenerionem, licet oblique, magis minulre pro loco in Ma-
onere radiancium punctorum; una exceptâ Axis facie, quae non oblique, led
recta borcam respicit. Ecce aurem, re obclus Polo B appositus (idem de ren
liguis punctis Cenciri debec) rircurem secundum illam cadiorum progressio.
nem perlineam rectam concipiat; in eum incurrit Axis A B, iplumque lubit,
ee riiture secundum iplius licum imbuie: hac de re dubicari non porest. Ita
vero imbuit re facies S obeli boream semper pecar, re cam perit Axis Facies B;
ciuldem vero obeli facies B, qua respicic rerlus Potum A australem, eodem
modo dustrum semper spectar, ve Austrum spectar Axis Facies A, omnilque
alia eiuldem Axis Facies a Polo B pergendo verlus Polum A. Annon igime
eodem curlus codemque seruaro Facierum sicu virtus maenerica vlera Maone-
cem prooreditur, quo inera Magnecem progrediebatur: Neque alia estration
cum obelus, VE IS, aliis Magneris plagis inter B, dx AE guatorem D applicatur.
Nlam in obelo I5 virtus exera Hagnecem ettula eodem cursu proslic, quo
intra Magnecem protundebatur: obeli siguidem Facies exterior S verlus b0-
ream, licet oblique, respicie; quemadmodum radii omnes d eoro legmento
IA L ad punctum Pestusi, e praecipue eorum primarius inter caeteros medius,
_ FOrrisTIIUS, BOPCaM (BCCTAHE: SDCCFANE aUtem AuCrUM, Si a puncto Y Rat
regrestus inera Mnonerem: Facies enim omnium illorum cadiorum pergendo
a puncco T verlus Magnerem relxiciune Austrum, Cure Polum A, licet oblique.
non lecus quam obeli facies I Austrum respicie.
Nec mihii latis constat rario, cur Cabeus lib. 3. cap. 2F. alserat Axis virturem
vera Polum B, eodem, quo inera Magnerem sicu, procedere; non eodem in
placis incer Polum B,  Aquatorem D inceriectis. Aic eningomneseadii qui
Tune inera Magnerem inter B, X D, iplumque Magnetem dirigune, ve Polus B
boream spectet; feruntur ad B, d eodem, quo B spectane, Boream scilicer. AF
radii in Sphaera actiuicatis contrario modo se habent: quod constat, inquit, si
Verlorium in Sphaera actiuicatis constiratur (constituo Ego in ca Sphaera
Verlorium IS, nec ad rem incerest quod illud ad Magnerem admoneam, ab
eo lemoneat ille) in ea enim Sphaera polito verlorio IS, Facies S, quae amoto
Mlagnece Boream relpicie, sicur boream respiciune radii inera Magnetem ad
Polum Bborealem conspirantes; in Austrum converritur: e contia, tacies l
quae vertorio à Magnete libero Austrum pecic, li incra Sphaeram Magneris ver-
Torium Catuatur, Boream spectar: qua Verlorii compolitio à radiis extra Ma-
netem effusis profecta arcuit aliam necellario ee radiorum directionem in-
era Maonerem, aliam extra Magnerem, ec in eius Sphaera actiuicaris. Ilac ille
verum cum difticultas hrec oriatur ex illa radiorum per Polos effusione, quam
TAI

## Folio 111 — 1759050695:0127
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000127.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 72 lines, status machine
1y inct
depicuim
prenrionen
a
u
ru
luss
rectui
dem
locon
a
lesA, en
L Aen
1
2
e
ec
occum lcte
co
 d
a concra, tcie
radiiseru
directionem
livicari
si0
a
50
EaM ILEIS Oramibulque Fatiomibus Periciendam probaui, non arduum crie
eius Colurionem assignare. Concedo radios omnes intra Maonecem conspi-
tare ad Polum B, X eo quidem sicu, re facies eorum ad B, borealis sIC. C on
cedo etiam Verlorium IS Cui iuris, ec ab omni Magnere liberum Faciem L ad
austrum, de Faciem S ad boream convertere, polito quod Verlorii Facies I ad
hraeseric hemisphaerio boreali Magnetis DBC, de ex eius contactu virturem
haulerie: Fertur enim Verlorii extremum in plagam orhis oppolicam ei, ad
quam converritur Magnetis hemisphaerium a quo excremum illud riirutem
hausIr. At Cabeo non perinde concedo Verlorii exrremum 1, quod perle in
Austrum exrra sphaeram actinitatis Magnerica converticur, policum intra eam
Sphaeram ad Polum Magnetis B borealem converri. Petet illud quidem ex-
tremum Phemilphaerii borealis plagam aliquam, repore à quo virturem haulic:
ac ipsum Polum B borealem non vetet, esto ad cum annuère aliquando vi-
deRTUE, VE SI RALIATUE VeTIOTILM PEOPC AGLAEOTemM, VE R S, quadanteniis ad
Polum B ConertitE: Sed prope ipsum Polum B, rE SI TS verlorium quod
dam foret, taudquaquam ad Polum B dirigitur, Led porius ad oppositum A.
adeo re in iplomet Axc politum Vertorium BS, exriemum B ad Polum qui-
dem B borealem dirigat, non qua borealis Polus est; led, ve nuper dissere-
bam, quia vircus corius Magnetis eo Fertur; ita ve Facies obuerla exeremo Ver-
Porii, sine obeli occurrentis sit borealis; cui illud extremum repore australes
e dissimile recte conoruie more maonetico. Er vere ab eo boreali Polo B ab-
Rinere, illumque averlari deberet Verlorii extremum, (cum sic australe) si vel
minimum à Mlagnere eiusque Polo recederer, ed quod tunc incurrerer in F2-
ciem australem, Sibigue similem, s iuxta Cabeum à Polo B boreali effunde-
rentur radii, quorum Facies auerlas siue exterior meridionalis FOret, ve Assert. 2.
n. 5. ratiocinabar contra huiusmodi per Polos magnericae virturis eftutionem.
Ouare, si lua reline sibi Calua Principia polaris effusionis ANerrOreS; mullare.
nus alserere debene Verloriorum in sphaera actiuieatis Magneris posicorum Fa-
ciem australem petere, de spectare Polum borealem, sive Veroria prope L-
quatorem RatUaNEUE, Sie prope Polum B, auc etiam in ip(0 AXC A B viEca B
producto: neque vero poruir Cabeus ex eo, quod Verloriorum facies austra-
lis dirigatur ad Polum borealem Magnetis (si tamen ed dirigeretur, alio enim
contendere proxime ostendi) colligere alicer se habere vieturem magneticam
intra Magnecem, aliam que directionem obleruare; quam obleruet viitIs ex.
era Magnerem ectuta in Ephaera actiuitatis.
Ouinco. Fsinc etiam doctissimo Zucchio constabic, quam facile mihi li-
ceat juxta consticutum hunc nouum Magneticorum agendi modum devirare
prodisiolam inquiebat ve reculi Asserr. 2. num. 3. nouicarem illam, quam sibi
ipse obiiciebat,  merito, consequi ex illa virtutis Magneticae per Polos effi
hone cum in Philolophiam, cum maxime in magneticam Dilciplinam. Ouod
Ccilicet virtus aliqua homogenea productiua similis, licet lic in toro homoge-
neo non tamen illam producat in subiecto capaci immectiate sccundum par-
o Guibus la smincasate accedic; sed Concurrente toro per duo oppolta
sionabilias
2p. III. De Magnetico acendi modo.

## Folio 112 — 1759050695:0128
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000128.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
otat 2b. 1.
signabilia, hoc est, per Polos. Ex quod Mlagnericum illos virtutis radios a
Polis ettulos contra directionem vircutis, qua ipsum Magneticum pollet, reci
Piats _ cransuehat ad Passum in modum puri medii, e quali nulla in CO PIX
elset rirtus, quae contra oppolicam d Polis inera Magnericum ettulam in dire.
ctione contraria pugnaret, contra quam in omni alio duarum virtutum sicus
oppositi concursu contingere oblertietur. Flas, inquam difficultates Pane ora-
villimas, e insolubiles ex illa per Polos endiorum effulione natas non patitur
Rabilitus Vniuerlalis radiorum effusionis modus. Fcce Verlorium, Ciue obe-
lus IS vircurem haurie immediate a puncto L COnCUPentC EOLO MagHeTC, ve
vera exisic Philolophia: verumque enim legmentum I A L, IB L agic in obc-
lum L5, illumque dirigit, e debitam cribuit, quam obleruat, ad Maenetem
inclinationem: licet enim praeualeat legmentum maius I A L, e ad le dire-
Etius obelum componat, quam minus LB L, hoc tamen directionem illam in-
Aectir, e obliquiorem etticie, quam foret si solum legmentum I A L agCret,
rE patet, (i Maones Secetur in LL, de abscindatur segmentum LB L; runc enim
rectius insictic obelus ad legmentum I A L. Eodem modo totuS Magnes alti-
cir cundem obelum, cumque virture imbuie; lICeE pExseteraE tantum virt.
tem, quam infudie legmencum maius I A L: minorem enim virturem haurie
obelus ex contactu corius Magneris ad I, _ maiori ad cam concipiendam
cemporis mora eget, quam si amoro legmento IB L legmentum maius Y A Y
Colum agCret. Vnde constat vecumque legmentum rnicum, hoc est, corum
Magnecem in obelum IS agere, dum in Iconractus Ac, de verumque legmen-
cum vires luas exerere. Nihil ergo noui haber in agendo Agens magneri-
cum, quod relignis Agentibus phylicis non conneniat, si cabilitus rnivertalis
aendi modus admicLatuE, nec nonitas rila in Philolophiam induCituE: qua-
lem inducir illa Magnerica virruris per Polos ettulio: quae vel hoc solo nomi-
ne reiicienda Forer. Sed nec vila in magnericam Philo loptiam nonitas indu-
Cecur: nulli enim radii a POliS CHFIdeNEUE PeT MTagMCTICI IACTAMI FANGNaM PeF
purum medium, de qui sicus sint oppositi situi, quem obseruant radii Magne-
licum iplum peruadentes, illud que dirigentes: re nouicas, quam meriro prodi-
oiolam vocat laudatus Author, inducitur a polari illa radiorum effusione. Sed
e alia non minus prodigiola nouitas euitatur admilsa rniverlali eAfusione,
quae ex polari consequitur. Nimirum, ve duo tantum radii à Polis ettusi in
Passum concurrane, cum in reliquis omnibus Rsentibus physicis qualitatem
efundere soliris à torali Agence undequaque destinentur cadii in Palsum, ve
Ccilicet tota vis Agentis in illud conspiret, maiorque in eo effectus lequatui;
qualem Natura semper intendic. Nec dicas, quod a polaris effusionis AIPer-
coribus dici consueuit, duos scilicer illos radios a Polis ettulos in Palsum co-
tam Agentis vircurem deterre, illudque afficere: Neque enim tantam duo illi
radii deferune, quantam torum Agens in Polos deferr, quandoquidem P’oli
eam sic exceptam dispersane emissis quaquauersum radiis.
Actamen nonobstantibus tam grauibus incommodis ex ea polari efusione
consequentibus eam cum reliquis amplexus est vir doctissimus, qui iuxta Pla-
Clt

## Folio 113 — 1759050695:0129
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000129.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
li
i
e
sione
cica Philolopca, qua opec Caltet, Magnericos effectus enucleate expo
luit Parte 5. noua de Mtachinis Philosophia, ob experimenta, inquit, quae hune
per Polos Magnericorum asendi modum perluadent: caque proxonit Sect. 3.
Asserr. I. quae gravia omnino esse necesse est, cum apud iplum maioris fuère
Ponderis, quam ab lurda illa, e incommoda, qua sententia illa in Philolophiam
inuehie.
Primum experimentum, quod aftert, est huiulmodi. Videmus, inquie, fer
reum obelum breuiorem, cui regendo par sic Mtagnes, Magneti applicatum.
quo propius versus Polum accedie; ed ralidius regi, e promprius magneri-
cam rirturem concipere, et quidem op-
Politi sicus virturi quae Magneti innata
est; ve, obelus IS validius regieuE, e
Promprius virturem concipic, quam obc.
IuS RS, _ obelus TS Polo B vicinior
quam IS remorior: quod argUenEUM
est certissimum obelum rirturem haurire
ab eodem Polo B. Ouia vero obelus IS
ita vircurem concipie, re Facies eius I
Austrum semper pecicura (IC, cum tamen
Magnetis Facies, hiuc Polus B Boream
Pecac: constat obelum virtutem scus Op-
politi concipere rirtuti, qua ad Polum a
toto Magnere effundieur. Ergo Constar
rirturem Mnoneris esse Situs diuer(r à Sicu
rirtutis ab obelo concepta; hiac camen
concepta elt per radium à Polo B emillum per Mallam Magnetis inter B, de L
interCeptaM. Ergo radius ille rransuectus à P’olo B ad obeli extremum L, COn
erarii siciis est cum virture, quae est in leomento BI Magnetis: quo HE ve per
Seomentum illud exansuchratur eadius BL tanquam per purum medium, alioqui
obsisteretur illi a VirEuCe NIaOnCtI inNatA quX ad POIum B BOTCAIeM FeREUE.
Relpondeo primo. Eriam si validius, _ prOmPEIIS AACIAEUE NIPEUTC Ma-
gerica obelus L5, quo propiis ad Polum B accedit: CX CO LAMeN NON argUI
obelum risturem concipere cum dependentia a PoloB, nec per radium (0-
lum a Polo B ad obelum IS cranstulum: Concipie obelus IS virturem a Teo-
mento IAL; quod quia co maius est, et maiore vi poller, quo propius ad
polum B accedic obelus; non mirum ( validius, de promprius atticiatur vir-
cure Magnetica, quo propius ad Polum accedit. Flinc igitur praeciditur de-
pendentia illa virtutis obeli IS à Polo B, unde praterea praeciditur radius ille
a PoloB ad obelum IS cranluectus per Magnetis mallam tanquam per purum
medium: qui virturem ad obelum deterat: guin etiam ex eo radius ille per
purum medium, quod tamen actu Magneticum est, traiectus renici debet;
qued nouicas in Philosophiam Magneticam prorlus inaudita, et a lolitas et à
latura Magnericis insita agendi Facultate aliena induceretur: rbicumque
AGCHS
Cap. III. De Magnetico acendi modo.

## Folio 114 — 1759050695:0130
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000130.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnerooi L1D.1.
AoetS, c Lu Capans e pocum praesto lunc, perperam assereretur nul
lam poni acor Commalu Asserrio 2. num. 3. rbi iam reiecta est haec
nonitaS.
Respondeo secundo hanc rirturis ab obelo IS conceptae dependentiam a
Polo riciniore B admitri omnino non posse. Fa enim dependentia alicer sta-
cui non potest, quam mediante radio; qui a Polo B refexus ad punctum Iper
Mlagnecem ducicui, per quem Colum Mlagnes agic in obclum IS, ve supponie
illa Polaris effusio: qua etiam supponitur idem radius B I habere Faciem B
borealem, Faciem autem I exteriorem ex oppolicam habere australem. Obc-
tus igieur IS, cuius Facies I excipit ab eo radio rirtutem, Faciem I non nili b0.
realem iuxta leges Magnericas habere porest, repore oppolitam australi fa-
ciei I radii illius a Polo B ad punctum Pemissi, X obelum peruadentis. Frg0
obelus IS ad morum liber, quale Forer Verlorium Faciem linsico nutu ad b0-
ream Vniversi plagam convertere debec: Ac contrarium aperta docet expe-
rientia: qua constat Vertorium cuinis puncto borcalis hemisphaerii D B C
affrictum Faciem afFeictam CemPET In AISFLUM CONVERtCrC. OuO AroumeNtO
iam superius rus Cum Assert. 2. num. 5. ad reiiciendam potarem illam effulio-
tiem. Vude paret allacum Experimentum illud canti elle non debuisse ponde-
ris apud polaris efusionis Allertores, re illi posthaberene tam grauia incom
modas qux ex ea efusione proticisci in hanc magneticam Disciplinam, led et
in cocam Philolophiam superius ostendi iuxta ca, quae sibi ipsi objiciebat lau
datus AuchoOr.
Aliud Experimentum proponit idem ad polarem luadendam effusionem,
Sed d praecedenti vix differc. Videmus, inquic, obelum I5, si eius medium ad
Aquatorem D apponatur, adiacere fr-
mius Magneri, eoque loci Magnerem
Obclum gramiorem regere Contrn cius gra-
vicacem, quam si in aliis Magnetis plagis
constirueretur: quod non aliunde prosi-
cilcitur, quam quia duo obeli extrema l,
_ S cohibentur, de distenduntur à duobus
radiis; qui à duobus Polis B de A ad duo
illa exrrema l, eS duci debent concipi:
quod in aliis plagis Maonetis non contin-
sic, in quibus riicus cancim radiirs a Po
lorum altero ducitur ad rnum obeli exrre-
mum, ve illud Magneti allisce: quo HCVE
lacum el,  Placcaes espesenio, cui istud est persimile, LatisAerOt. Fir-
mius quidem obelus IS Magneti adhaeret ad s quatorem D eius medio ap-
Posico, non quod duo radii BI, e AS duo eius exrrema derineane, led duo
Magnetis seomenta L AL, ec S B F; illud quidem extremum L, istud vero ex-
Tremu d
obelus in illis plagis remissius de cheacur, quam in AquatOre.
Responsum aliud non exioit Experimentum hoc, quam quod proxime al

## Folio 115 — 1759050695:0131
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000131.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
ap. III. DeMagnetico acendi modo
IrEIUM S, VEsIa exPCal eu; led praecipue adhaeret eo locitrmius obc.
lus Maoneti: quia ad Magnerem propius accedit tota ejus longitudo; cer-
cum aucem est Sphaeram actiuitatis eo esse porentiorem, quo ab Agente minus
recedie, cum semper decrelcat virtus eftula rniformiter, difformiter. AC in
aliislocis obelus à Magnere longius distar, dum alcerum eius exeremum Curri-
situr, ee d Magnere abscedit. Carerum, hic habet etiam locum, quod paulo
ance obseruabam. Nimirum, radium B L obelum ita afficere debere iuxta sup-
Politam rirturis a Polo B effusionem, ve eius extremum L borcale sir, boream-
que PCtAE, _ extremum S sic australe. Ouod experientiae Fallum probane: (1
enim mora paulo diuturniore obelus IS situm illum occupee, ve vietute im
bui possic; extremum Inunquam nisi Auctrum, extremum Snunquam nisi b0-
ream perere experieris. Ouod a Seomentis IAL, SB T acceptum referri
tancum porest, sicur in alio quouis calu continsir accedente obeli exrremo I
ad quoduis punctum Mlagnetis inter borealem Polum B, e Aquatorem D.
Ex quibus eaneum abest ve colligatur virturem à Polo B eftundi in obelum
VIS; re porius aliunde proticilci probetur, a leomentis scilicet IA L, X
S B T iuxca rnivertalem hactenus eam muleis contirmatum effusionis modum
a quolibet ad quodliber Magnetis punctum.
Tertium profertur experimentum ab eodem laudato Authore ad Cabilien-
dam volarem rircuris ettutionem. Nimirum, Si à Masnere Fructum sccundum
Axem relcindatur: Fructum huiulmodi c regione loci, inde auullum est, Ma-
oneti provolicum. si ad mocum sic expedicum, nequaquam locum, quem prius
occupabat, repetit; led in oppolcum licum convertitur (nili eidem luo priori
loco apre congruAE, e Magneri contiguum sIc) quod ex Polari effusione Reri
censent eius Altertores; Ced ablque fundamento, ve luo loco ottendam dum
hanc, alialque experiencias exponam iuxta sacucam rniversalem rircuris ettu-
TEOHCIM.
id ea
IX.
Duem sicum quo det Mam punctum obelo ferreo, sive Versorio sibi acha
renti es concieno rribuit: undem, aut prope eundem tribuit punctum simi
er positum Sphaerae actinitatis Maenetica.
P TF Piones Sphaericus a Me vsurpari Colicus, auc rectanoularis cuius P’Ot
Eibi (IIIICMM E L. DuCatur intra eam circulus centrO O propior; quem
radius OL quicum que secer in L, Magnerem vero lecet in I: erunt duo pun-
eta T_ L in Tuis orbibus similiter Polita. Puncto TMagneris applicerur obe-
lus, line Verlorium I5, puncto aurem L. Verlorium L R. Elis posris, alseri
cur Verlorium LR eandem inclinationem, siue eundem situm ad orbem illum
occupare, live cundem angulum cum radio OL continere; quem (ITum OC-
cupat ad Magnerem ipsum obelus IS, Xe quem angulum consticuie cum ra
dioc
L. Z TUnEB, X A, AriS BA, AUaTOF C D. Maones hic Spliaram protundie

## Folio 116 — 1759050695:0132
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000132.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
Magnetologia Lib. l.
ve ad A quatorem perpendicularis stacuitur; ita Verlorium in Z (in quo puy-
eto Aquator productus orbem actiuicatis secac) ad A quatorem Paricer Aer
perpendiculate. Sure AXi B A Parallelum. Ouod quis non miretur, et Para-
dio O I. Ouod s obelus ad A: quatorem D applicetur, vbi Axi parallelus, si-
dorum non rulgare censeac. Cu del Maesecem quam proxime pollune.
Verloria haec non concendant, nec ca ad le Magnes provocare, vel allicere
videatur praeter communem omnium opinionem. Vude GilbertIs, qui vt
muleos alios effectus Magnericos in maximum huius Philo(ophix emolumen.
tum, ita ex insignem hunc primus obseruavie, sibi de eius inventione pra Cx
ceris a Pe inieis experimentis merito graculatur. Ouem imnat hac de re disse
rentem audire. Sic ergo tatur lib, 5. cap. 17. vbi agic de Verlorii verricalis de
clinatione, sne inclinatione ad Florisonrem.
Fluius autem, inquie, Declinationis Magneticorum ad Terram, e Terrellam
sine ad Maonerem dum vario es mulciplici arrificio diu, multumque assequi la-
boranerimus, nonam, es admirabilem (supra omnium virtutum Maenetica-
rum miracula.) Ecce, quo sic apud iplum pretio experimentum hoc; Orbium
ipsorum scientiam bonis auspiciis invenimus. Fa namque est globorum magneri
corum facultas, et fusa si, es extra corpus ipsum in orbes extensa, forma vtra
materia corporeae limites elata. In qua Physiologia mens diligentius versata, mo-
tionum renolutionumque cansas inveniet definitas. Terrella potestates eadem sunt
etiam in orbe potestatis toro, es orbes in se in quanis distantia à corpore Terrellae
Suos habent pro diametri ratione, es peripheriae quantitate vireutum terminos,
sino

## Folio 117 — 1759050695:0133
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. III. De Maenetico acendi mocu
sive puncta, in quibus convertuntur Magnetica corpora: nec eandem Terrella par-
tem, sine punctum, in quonis ab eadem internallo (nisi in orbinm. e Terrella
Axe fuerint) respiciunt: Sed semper in illa orbium suorum puncta tendunt quae
similibus arcubus a communi eorum Axe distant. Ilac ille. Oui deinceps pau
eis omissis, quae huc non pertinent, mentem luam clarius explicat appolito
Cchemate, a quo meum nonnihil discrepat, ve nonnihil apertius hXC FOFA sCS
PropOneretur. Hloc isitur lensu ad meum Diagramma accommodato pergie
SiIBCTES. In omnibus orbibus tam Magneris B D A C, quam ettuss Verlo-
rium in AgLatOrO D, _ Z ad Florilontis recti, sine Sphaerae rectae planum
COMPONITIE, VE retest Verlorium PF, _ GFI: in Axe rbique centrum respi-
cic, de cum ipso Axc congruit: in mediis vero interuallis Verlorium IS Ma-
oneti appolitum, Si produci concipiatur recta cendic ad R; at VexCorium L R
non ad idem Magnetis punctum R, Ced ad O dirigitur: _ qualis eit PFOPOF
eio arcus D Iad arcum LR Magnetis, cadem est arelisZ L ad arcum LO in
quouis orbe ettulo; itare cales line omnes convertiones in orbibus ad orbium
cerminos; quales sunt in Magnetis superticie ad eius Cupertciei terminos. EF
re eiuldem Authoris rerbis, qua obleruari velim, concludam, aic, Ouod si in
remotioribus orbibus parum aliquando deliquerit (delinquere haud dubie ibi
de ExPCrFUS FUICFAC) id propter ignaniam lapidis aut propter vires languidiores
ob maiorem distantiam orbium à Magnete contingit. Ac d re quaesiero, Gilber-
ce, si in orbibus remorioribus ab hac regula deficiat Verlorii directio itave
iactarum Verlorium cundem lemper situm, _ directionem rCPCTaL. An TU
defectum illum ignauix Lapidis, aut distancia orbis iucto maiori asignatTS
es: haudquaquam. Alia quaedam huius directionis aberrantis caula subest
inferius exponenda: ve videas hic interim me in APertione merito dixisse
eundem, aut prope eundem sicum Persorio tribui in puncto similiter posito in or-
bibus actinicatis, qui tribnitur a puncto Maeneris, quod orbium puncto respon-
det: quod hic annocalse (ufHciat.
Elabes mirabilis huins Experimenti Mlagnetici expositionem: Sed ante
quam eius contemplationem rlcerius promoueamus, iuvat rationem eradere,
qua curo possit obleruari. Ecce cam, si quam eradunt Oilbertus e Rircherus
minus tibi Patistaciat. In plano quopiam sive ligneo, (IIIC XTCO CenETOO Cir-
culum primo describe praecise aequalem circulo maximo Sphaerici Magnetis:
deleribe scilicet circulum BD AC, qui in schemate nostro Magnetem referre
consuenie: tum alios maiores, VE OLZ; qui tamen actiuitatis Magnetica
Sphaetam nOn excedant. Duc item in eodem plano à cenero O radios aliquot,
vE OTL, qui circulos delcripeos interlecent in B L, dec. Ad haec circulum
BD A C exleinde, ve hac Foramen in illo plano. Magneti excipiendo aptums
_ vero in illud incrudatur Magnes, itare eiuis Poli in plano sLaFILANEIE, auE ex
rene nonnihil lupra illud, reluri scilicet Verlorium; quod aliqua alticudine ca-
rere non porest, ve sic ad motum expeditum. Ilabes parata, quae ad hoc expe-
rimentum lumendum alumpro sphaerico Magnete lunc necellaria. AF SI sphXe
ricus praesto non sic Magnes, rix quidem curd inibis experienciam nila in Agu
TaM

## Folio 118 — 1759050695:0134
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000134.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
ram FEBUlATeM AE CFOEMatUS, ve cubicam aut alterâ parre lonoiorem: vE Ha-
Lil
Magneioloeia
lum SFC: cum in puncco eluris Cuipident apponas (oportebit autemre
pea lune. obseruabis proportionaliter: Sed interim veamur Spharico, alt RC-
IS, C angulum oblerues, quem cum radio COnSHICIC ODICLMCS ICMICCL aLISII
eavoulat. Si ioiu in Laco L aut panci Masec apportu oocu
moueri possir Verlorium, nonnihil esse sublime, et Aylo praeacuro suctineri
quod tux committo industrix) cernes Verlorium L R angulum cum radio L P
producto conscicuere fere aequalem (fere, inquam, ve supra memini) angu-
IoSIL; neque vero dirigetur Verlorium ad Magnerem; Led li eius longitu
do L R produci conciperetur, pergeret ad punctum 9 extia Magnerem, de
abscinderet ex luo orbe arcum L. O prope similem arcui I R, quem ex PuO
circulo abscindic obelus LS. Acque hoc ipsum licebie obleruare in omnibus
radiis O T L inicio ductis. Cernes porro c regione Poli B tam obelum B I,
quam Verlorium V X, recta Polum Petere. At in aequatore, tam obeluS F. F,
quam Vertorium C FI Sicum obseruabie Axi AB parallelum.
Acque ita habet hoc experimentum cum a Oilberto primum initum, tum d
Kirchero contirmarum veroque Colertissimo Artifice. Restat, quod maioris
momenei est, perpendendum quomodo illud stabilicae à me Magneticorum
asendi tacultati ex toro Magnere ad quodlibet punctum ettula apprime fa.
veat, ex polarem viruis effusionem labefacter: dum lingulorum, quae in eo
obleruanda Occurrunt, rationem apertam ex stacurâ illa rniverlali eftulio-
BC

## Folio 119 — 1759050695:0135
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000135.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Cap. III. De Magnetico acendi modo.
NC DCcITAM ExPOHO, quam ne aecigere quidem polaris eAfusionis ANer
TOLCS.
Ec primo quidem in eo calu, in quo Verlorium Z V. in iplo virtutis AXC
AB producto statintur, dubium non est; quin cum ip(O AXC COnDrUAE NON
Secus quam obelus B T Polo B Hagnetis actixus: ettula enim in Vertorium
a eoro Magnere virtus aequaliter ondequaque illud afficit; ac proinde in me-
dio ipso Axe eius longicudinem cohibet, licur in iplo Axe cohibetur obelus
BT propter eandem rationem.
Nec muleo maior difficuleas occurrie in altero calu, in quo Verlorium GFI
in AquatOre C D producto collocatur medium. Fotus siguidem Magnes ri
asic ae quali cam in cuspidem C quam in furculam II, cum verobique paria rc.
Periantur omnia, eadem scilicet est distantia à Magnete veriulque puncti C
_HI; eadem radiorum obliguicas; aequalis segmentorum tam allicientium
quam repellentium Facultas: quare in aequilibrio debet eo loci constitui Ver-
Corium in Splaera activitatis, sicut obelus F FMagnerem tansens in aequili-
brio constituitur. Id rnum, quod in obelo locum non habet, cum Maoneti
incumbat, eiulque motus non sic omnino liber in orbem, circa Verlorium
quaeri posset: cur scilicet, cum circa cenerum Z ad mocum se liberum, alte-
PUETUm exEremUM C vel II ad NIAGMCTEM RON COMHCTEAE: VE iuXta Mnoneri-
corum morem sele alliciendi ad illum quam proxime porest, Feratur. Verum
eam convertionem inire non porest Verlorium cum propter rationem proxi
me allatam, pari scilicet rirture verimque asente rerumque extremum aftici-
FIE, d adducitur; aded re Si Verlorium à centro Z, in quo derinetur d̀ Aylo
iplum lustinente, solueretur; ad Magnerem quidem accederet per A: quato-
rem CD productum led sicu semper parallelo ex ad AE quatorem recto: tum
etiam quia vircus A quatoris licer ettula, ve alias explicatum est, proptee lum-
iam ab Axe remotionem, e obliquicatem omni prorsus caret Facultare (1
cum vel borealem, vel australem cribuendi: cur ergo sibi accommodet Ver-
Lorii extremum boreale, vel australe:
Expeditis duobus proxime expositis calibus, in quibus constar Verloria (i-
ue prope Magnetem, live ab eo lonse cacuantur, cundem licum sibi vendica-
re. Perpendendum nunc est, quem sicum occupatura sint in locis intermediis
InteE Axem, _ Aquatorem; d an cundem obleruent liue longius, Cuie Pro-
Pius à Mlagnece abtuerine; ex un experientiis consonet is licus, quem illis alse-
sic univertalis Habilita radiorum etfusio, ve consonare octensa est, cum ad M-
onerem immediate apponuneur; li enim dicta eftulio non lecus insphaera acti-
uitaris, quam in iplo Magnetis contactu experientiis latistacere ostenta est,
eildem Fatistacere comperiatur: nae immerico eam post ror contirmationes in
dubium deinceps quilquam sClOCeE.
Adhibebo hic duplicis fsurx Magnetem nempe Sphaericum, ee rectanou-
larc maioris cuidentix sratiâ. Sic itaque Magnes BD A C cuius AXis CABA,
A: quatoF C, D. In eo duco radium OIL non lonse ab A: Quatore CD; qui
Masuerem secer in h ex orbem quempiam actiuiraris in L. Puncto L Magre.

## Folio 120 — 1759050695:0136
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000136.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
Marnetolocia Lib.
eis appono obelum LS BreniOrem, vE eum regendO pAF SIE VIrHIS MaeIICIIS.
puinto durem L. admoueo verlorii L R cuspidem L. Ouo sicu censes se ha-
Bicura obelum YS, d Vertorium L K, quae in punctis Td L Similicer poliris in
Cuis orbibus coilocantur: an parallelo, an alio: Alerui ego in Propoltionis
cextu ea collocari in situ non parallelo, nec ommino Cimili; Ced recunque dis-
Timili iuxta cicatam Gilberti obseruationem, cum ric similem illum sicum de-
linguere, ubi lonoius a centro Versorium Ratueris ad oras prope exrimas
Sphaera actinitaris. Ouod quare ita contingat ostendo. A puncto L linens
duco L P, L V Maonetem tangentes (in Magnete rectangulari ad eius anou-
loshae linea duCUnEuE) duco irem lineam L O ad Axem B A perpendicuta-
Tem; quae Magnetem dinidat in duo segmenta T AO, maius, T BO minIs.
Cerrum icaque est iuxta rniversalem nostrum effusionis modum, eorum M-
onetem vircutis radios conferre ad punctum L; quorum vcimi Cune linex
TANGeNtCS LP, LV; reliqui rero inter iplas RuUnE. Rursuis certum etiam est
radios segmenti maioris TA O ita contendere ad Verlorii exCremUM L, ve
iph conterone Facultarem lese converrendi ad Austrum; habenc enim ip(i F-
ciem ad L borealem, cum ab Austro in boream concendane; nec nili Faciem
sux oppositam, e dissimilem Verlorii exrremo L cribuere polTunt. AF ses-
mentum minus T P O contra, radios ad L conterr, qui ad ipsum L Faciem ha-
bent aultalem: a boreali enim plaga ad australem feruntur, Vexloriique ex-
rremo L vim ad Boream spectandi tribuerent, nisi segmentum aius F AO
obstaret, at que adeo praeualeret. Similiter Magnes torus vim contert ad pun-
ctum Tec obeli IS exrremo T Faciem eribuit australem, eo quod facies maio-
ris seomenti TAR, quod minori IBR praeualet, SE borealis; minoris vero
IB R sic australis. Ouia vero segmenta Y AG, I A R, quorum illud faciem
ustralem Verlorii exrremo L conterr, iltud vero extremo I Obeli, semper
GLIE

## Folio 121 — 1759050695:0137
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000137.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. TII. DMaenetico acendi mono.
Eunc inaequatia, neox dicam, maiulque semper fucurum est legmentum
T AO Tegmento IA R: ∞ conra, legmentu T BO maiori segmentoT A
obnicens, emper minus est legmento LB R quod minori lesmento L A R ob-
Sistic: Cequitur ex hoc duplici capite Magnecem rircurem maiorem ad austrum
Spectandi Verlorii extremo L rribuere, quamr obelo IS tribuat. Ouate V er-
Eorium L R directius ad austrum contendie, quam ad candeim plagam Feratur
obelus, hoc est, Verlorium I K magis lurrigicur, d abscedic à luo orbe;
quam obelus abscedat d luo.
Ouod autem Segmentum T A O maius semper Futurum sIE LCGEHEO TAR,
Patet. Nam Fadius OL. Cempes Secabit orbem actinicaris vlera L, in quo Ma-
sues lecatur. Vnde sequitur parallelam T O Fucuram lemper luperiorem,
quam lineam TR, illamque abscissuram semper maius Magnetis segmentum,
quam ictam; atque aded ralidius: imo ee ed semper maius, quo longius à Ma=
onete lumetur punctum L. in radio O IL.
Abereat isitur Verlorium L R d situ obeli IS, de quidem apertius prope
Oras Sphaerae actiniratis, re expertus est Gilberrus: quamquam defectum hunc
ignauiae lapidis, auc maiori à Magnere distantix velit, sed perperam, adscribi:
haec enim ignauia, aue maior distantia causa quidem cardioris actionis esse
Potest, Ced non aberrationis a debito situ; quem tandem stacum de tixum al-
Sequetur Vertorium, si debito cum Cudio administretur experientia. Non
tamen mirum, Si Gilbertum erli Polertissimum fugerie sirus dilcrepantia prope
Magnerem; ibidem enim segmenta T AO, d IAR SICuF X OpPOLILA FB 
LBR aequalia Fere sune; praesertim si radius OTL, in quo verloria IS, L K
Catuuntur, propius ad Aquatorem accesserie.
Duoad hunc ergo calum, in quo radium OIL non longe ab sguatore
Cumplimus, in quo Verlorium sacui debet: constat quam apte racio à cabili-
ea rniverlali effusione petica respondeat experientiae;  quam aperta cuadat
eiuldem experientix causa, ve etiam ex eas experientia ipla accuratius, de ta-
cilius insticui posTIE.
Nunc calum alterum contemplemur, in quo radius OL ad Magnetis
Axem OB propius accedit. Constructio, ve in praecedenri instieuatur: adti-
beatur scilicet Vertorium, liue obelus IS ad Masneris punctum L, et in orbe
actinitaris Racuatur ad punctum L Verlorium alterum L K: ducantur criam
a puncto L linea Magnetem cangences L. P. L. V Cin Magnere rectangulari
ducendae erum hae linex ad angulos P ex V, quae iplum Magnerem ample-
Ctantur) ducacur denique à puncto Y Maenetis Sphxrici linea PR ad Axem
perpendicularis. Flis polutis. Certum est Magnetem torum radios profunde.
re ad L. exrremum Verlorii L R, eique vim tribuere converrendi faciem L ad
austrum, borealis enim est radiorum communis Facies L, cum ipsi ab ausro
in boream pergant. Concurrent etiam eiuldem rorius Magnetis radii ad puir
ctum I, ita tamen ve radii maioris segmenti I A R obelo vim rribuane Faciem I
versus austrum dirisendi, minoris aurem legmenti IB R radii vecumque ob-
Eittene, ec obeli Faciem. L nomnihil detorquebune à sicu auctrali, quem maius
SEGMEHCILML

## Folio 122 — 1759050695:0138
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000138.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
Magnetologia Lib. I.
Termentum per se lolum ipsi assignaret. Tra vero inflectetur obelus IS, vt vix
sensu, ex experientia percipi possit aberratio vlla a sicu parallelo Verlorii LR;
cd quod seomentum IBR cum exiguum sic, tum eius cadii valde oblique ad
punctum I dirigancur, nulliu sque proinde pene rircuris ad dirigendum. Ouare
in hoc calu obelus I5, e Verlorium LR situm incer le parallelum sensiis resti-
matione Ceruare censebuntur: acque ita arcus similes, E Verloria, vel linex
ipls in directum poliex produci concipiantur, ex luis circulis abscindere vi-
debuntur. Ouod tantopere mirabatur Gilbertus, nec immeriro suspiciune
quicumque eftectum hunc concemplantur, et obseruane orbes iplos actiuica-
iis Magnericae non lecus, quam l Forene materiari Magnetes, in occurrentia
Verloria, aut alia Magnerica agere, eaque afficere, dt in eodem sieu ad se Com-
vonere, in quo Maones ipse, dum immediace illi adhaerene, ipla componic, de
dirisic; quodque admirationem auget, dum Verloria in inani de libero me-
dio, nulloque obice impedita cernuntur ad Magnerem, vel ad eius Polos prae
caeceris ejus plasis virture insiones rectâ de brenissimâ ria non converri ee di-
rigi, sed alio deflectere: quod in hac materia Paradorum est non vulgare,
vulso enim cenletur Magnes quam proxime porest ad se magnerica huiulmo
di adducere, e vnire.
Obleruari demum porest hoc in secundo calu, Et Magnes Fuerie rectanou-
laris, ex linea OL sE eius diameter, aue supra diametrum cadat, obelum L5,
_ Verlorium L H Cicum incer le hrabere omnino parallelum ex similem: nam
linea a puncto I ad Axem B A ducta perpendicularis, alia non est quam iplum
Maoneris lacus, quo nullum abscinditur lesmentum, quod maiori legmento.
obelum IS regenti obluctetur, _ iplum obelum vllo modo detorgueat; Con-
erd quam contingat in Magnere Sphaerico, in quo lemper linea IR ad AXem
B A perpendicularis Legmeneum aliquod LB R alteri legmento maiori obsi-
Aens abscindirur: ita re radii omnes corius Magneris rectangularis cam ad
obelum

## Folio 123 — 1759050695:0139
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000139.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
vonit, d
come.
Cap. III. De Senetico acendi modo
obelum qua VEHIOTIII LA deterantur, licet ad Verlorium longius distans
debiliores perveniant; led ea debilitas cardicatem quidem ad licum debitum
assequendum invehere pocest, ad sicum mutandum rim conferre non porest:
remissistima enim quae que vis radiorum ad sicum à natura praeltitutum, ae que
ac incensissima contendit; nec, dum illum obtinuerir, conquiescit.
Obleruari praererea ex dictis potest tam in priori, quam posteriori calu obe-
lum 15, e Verlorium L R eundem pene sicum obcinere, led ex caula diversil-
Cima. Nlam in priore calu id concingit, quod radius OIL ab Rquatore C D
non lonse distans lineas TR, L TO ad Axem perpendiculares; de Legmen
ta ex Maonere abscindentes constituat viciniores; unde hac, ve legmenta fere
aequalia ex Magnere abscindant, quae que ri fere aequali obelum IS, d Verto-
rium LK ad sicum debicum consticuane fere cundem. In calu aurem posteriori
sicus ille fere similis oriacur ex e0, quod nullum ex Magnere Legmentum ab-
Scindar linea L O ad Axem perpendicularis; exiguum autem, ve IBR, ab -
Scindat linea I R ad eundem Axem recta: cuius effectus contra alterum les-
mentum PAR, vix senlu percipi posit. Aeque ita circa mediam plagam in-
ter B d D situs dissimilieudo maior obseruari potest: unde eo loci, iis quae in
hoc experimento obseruauit Gilbertus, Patistieri queat; nimirum, Verloria ad
oram extimam Sphaera actiuiratis polira, a situ, quem obleruane, (i Magneri
propius accedane, nonnihil deficere: quod vix, ve ostendiscam prope Aqua-
torem, quam prope Arem percipi porest.
Caulam isitus huius cam obscuri quam insignis experimenti habes, ni Fal-
lor latis apertam iuxta politam Assertionem: quam aliunde rix deduci gueat;
quam ex illa, quam tractenus sabiliui, vircuris Magnetica effutione rnivertali
ex quolibet puncto Magneris ad quodlibet punctum: ex quo non mediocri-
ter eadem contirmatur. Onam vero illa radiorum eiusdem rircuris per Polos
estusio ad eandem caulam aperiendam sic inepea Frustra pluribus hic prose-
quar: ea abunde sufficiune, quae tum Assertione 3. num. 9. cum Assert. 6. tum
Asserc. 8. deducta sune circa rarias obeli brenioris ad Maonetis varias plagas
immediare appositi inclinationes; quas imitatur _ lequitur obelorum com
volitio in quonis actinitaris orbe, ve hic ostensum est. Si enim duorum radio-
rum a Polis emissorum concursus ad obelum Magneti adhaerentem luo in situ
eam mulciplici componendum ineprus ceuidenter ostensus est; multo poriori
iure ineptus fucurus est idem radiorum duorum concurtus ad obelum com-
ponendum in orbe actinicatis Magnericae: praeserrim cum obeli in actiuitatis
orbe sicus nonnihil discrepare a situ obeli Magneri adhaerentis ostenlus sic de
experientia d Gilberto initâs ec à me allatâ ratione.
i M
eapolui allacam Alerrionem alluma eatS HSa, de spia
od eclati ct. Macliatalcltuit cetcum qula derotilclait Dollet.
Arcamen non minus ea irregulari, quam regulari corvenit: cum veriulque fi-
DuTa

## Folio 124 — 1759050695:0140
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000140.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Magnetolocia Lib. I.
ourx Maones Sphaeram actiuitatis sibi similem effundat, in qua Vexloria con
sticui poltine. Ouam quam vero polito irregulari Magnere Experimenta egrius
insticui possine, non tamen nulla polsune insticui. Nunquid Magnes cuiul.
cunque hsurx obelum cuiuis ejus placae appolicum debito non donat litu:
quidni donec suo in orbe rireuris consticurum: Vis cuo cum irregulari Ma-
rnete, (Ouotus enim quilque est, cui regularis Magnes, vel ob eius indomi-
tam duriciem, vel ob Artificis Colertis penuriam, praesto sic:) experimenta
inire iuxta modum luperius explicatum: Admove Verlorium minulculum
vel pexide inclulum, vel ea liberum de Aylo; qui stare per le postic in plano
Tloriloncali rectus, inequitans ad Magnerem in plano Florilontali depolitum:
tum per lineam cectam sensim Verloriumamone: Ccrues Verlorium ad si
neam illam rectam sicum cundem obleruare, de cum ea angulum vecumque
aqualem constituere. Non me latet cauriones aliquoc cum in collocatione
Maonetis, tum in ducenda linea illa recta adhibendas esse ei, qui accuratiores
oblernationes roluerit obtinere: Sed id est ejus industria commitendum: (uF.
Aicir enim ad positam APertionem Stabiliendam, si in fgura irregularis Ma-
onetibus aliquid ei simile, quantum pacitur irresularitas, semper obleruetur,
quod in resularibus a nonnullis obleruari contigie. Caererum, lcito ex his non
pauca deduci posse, qux in sequentibus lummo vlui fucura nobis lunE: ea ta
men hic, cum ad hoc Capur non pertineane, praeteriri necelse est.
es e et
es 
es
et
e5 d
rec is e its it 
q
e
qu
de
hhtt
De tia Lelluris Fachlt
desro2a X POSVY CapC PExCedeni Maencricorum aeendi modum ab iis
 non parum alienum; quos praecipui maenericae Philosophia culiores ira-
L. diderunt. Catetique deinceps einsdem Disciplina studiosi communi con-
sensu auhiserunt, e prduerunt. Aniure; vel remere, es ab sque fundamento
ab his redesset ann umcit Lector Sequissime, definire. Il abes rationes
praecipuas, quarum non leni momento adductus sum, vi cum Cilberri, tum C abei
sententiam reyciendam censerem. Flabes es fundamenta, Principiague; quibus
hic nouus acendi modus meus nicitur es stabilitur. Flabes experimenta, es effe-
ctus non paucos, quibus nihil ad ejus confirmationem aprius, nihil ad opposita
methodi ruinam vehementius afferri porest. La mature e per orium expende.
Onamgnam vero haec ita sint, videriquo possit, quod erat instirmi praecipuum ad
exirum bactenus perductum; ve aperireur scilicet,  stabiliretur nouus ille
Magnericorum acendi modus: Aicamen mulea adhuc ad absolurum opus deside-
rari meriio censebuntur: nisi accedat non paucorum; eorumque insienium ac iu
condissimorum, qua supersunt, experimentorum per eundem modum expositio, e
Bb

## Folio 125 — 1759050695:0141
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000141.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
1r4
CoM
MI
BnE
d. 2V. Db ot Lbrtarib.
ad ipsum applicario: quae alioqui saris obscura occurrit non raro; quod eum i
dubium aliquod vocare forsian posset: Ouare ea prosequistarurum est. Effectuum
aurem omnium Maeneircorum ille pra caereris elucere censeri debet; qui in ipso
eoro terrestri elobo obsernarur. Beanit nos Cilberius. summoque beneficio Philo-
Sophiam aternum devinxii, qui nullis vel visiliis, vel impensos pepercit in Ma-
eneticis Experimentis sumendis: quibus tandem non medioeri Nacuralis Disci-
plina emolumenio abdicissimum hoc Nacura mysterium primus est assecutus, Cate-
risque, qui deinceps in Magnericis excolendis foruerunt, praeluxit. Flanc ereo
Maeneticam vim, quae in Fellure primario, caererisque cius gralia residet, pri-
mum ita conabor exponere, caeteraque, quae eam comitantur, it a persequi, vI, qua
ad fas fuerit, suscepio muneri defuisse non videar. Fist enim eadem non pauca
apud alios celebres Auchores obnia habeantur; ab iis eamen recolendis abstinere
non debui: tum quia in iis noui aliquid obsernandum fere semper exhibeat nouus
a me stacurus Maenericorum acendi modus; cum et Lectoris commodo consultum
sic melius; qui dum hic quaedam praesto haberet; quaedam alia eodem spectantia
non sine fastidio alsunde petere inberetur.
1t2 la
Terrestris Clobus Magnerica virture non caret.
DPerimenEis PI, _ a Posteriori APertionis huiis vericas est stabL
Llelida, quam cenum racione à Priori apeius licebit contirmare. Primo
igicur, ve quen u proeblitum est cuidenter ostendatur, non aliud magis ob-
uium, nocumque, ac tamiliare aroumentum afterre pollum, quam quod cuili-
Dec extribet ferrea illa acicula qua palsum Hlorilontalia Sciocherica Hlorologia
diriountur ad Floras lucente Sole indicandas. Ecces ve ad libellam constirura.
est, quo libere, e ad nuum sele agere queat; quomodo cuspidem ad Boream,
furcinulam linre cornua ad Austrum (ita duo ejus exerema distinouere, de de-
nominare iuat breuicatis, d claritatis grariâ) convertat, de dirigat; nec ante
ab omni tuuc illuc iactiratione quielcat; quam ad lineam meridianam (lalua
tamen, quxe non raro contingie, a linea meridiana in orrum vel occasum de-
elinatione quadam, de qua pluribus agendum eric inferiiis) sele ejus longicudo
compoluerit. Neque huius cantum generis Vexlorium Florilontale, led de
Verricale, cuius etiam constructionem inirio cradidi, poltumus concemplari.
Hoc enim non tantium Boream, d Austrum, ve Horilontale, quaeritat: lod
etiam certum quendum sicum ad Hlorilontem inclinatum; quem eandem post:
aliquor sursum deorlum que librationes asseguitur, _ in quo omni cessante
libratione, Aixum haeret; d quem, (i ab eo decurbetur, nunquam non repetit.
Acque aC Menoris verticalis inclinationem in rariis locorum laricudinibus.
vartam ella celtatur iam elita,. de rulsaris experientia. Supex tis nunc ratio
Verlorium Horisolnn Liste Ilo intiltens, de ad morum horisoncalem.
quar
cinemuI.

## Folio 126 — 1759050695:0142
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000142.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
abtoieta
quamcumque in partem expedicum; ante quam vilo Magnetis consortio true
retur, ∞ ex eo rim vilam Magneticam concepisset: quocumque in licu, quem
ars, rel calus Cacuisser, conquielcebat; nec lineam potius meridianam, quam
Aquinoctialem in ortum, et occalum porrectam, aut aliam quamlibet appe-
cebat ad quiecem; nec vllam certam, d qua discesserat, nisi calu repecebat:
culpidem etiam, sicuc de turculam ad quamcum que Mundi plasam, liue bo.
cealem, liue australem, proreFors Ferebat, aequali, politoque motu converte.
bat. Ouod idem in Verlorio verticali obleruare est: si enim aequa libratione
Fueric donatum, quamcumque inclinationem ad Florilontem ei assionaveris;
cam, re Catica docet, admictet, tuebicurque, nili vis aliqua externa nouam
quamlibet ei contulexit.
Admone iam ad Magnetem hoc verumque Verlorium; eius que cuspidem
ad australem Polum; ad borealem, furcinulam (sc enim culpis Boream, Fur-
cinula Austrum pecicura est, re alias rradirum est) Magnerica virture instrue:
hraud quaquam deinceps litus quilibet, re ante, Verlorio quietem conciliabic.
Sed Florilontalis Verlorii culvis non aliam Mundi plagam quam borealem;
nec aliam quam australem furcinula petet. Cuspis vero Verricalis Verlorii ita
Boream petec, re etiam intra Elorilontem ad certum gradum pro loci laritu.
dine deprimatur, Furcinila supra cundem evetratur. Vnde ergo tam lubita
Verloriorum Pele componendi noua rario profecta est: Non aliunde lane,
quam ex illa eorum cum Magnere consuecudine. Ouid enim aliud palsa sune
Vecloria, cui haec muratio accepta referri queac: Flaulerunt scilicet vim Ma-
Smeticam, ex deinceps le gerure Magnetice, nec non cum alio quonis Magne.
tico conveniunt secundum Facies dissimiles, secundum similes disident. Cum
itaque huinlmodi Vertoria amOTo, d quo virtuTem COnCePeruNE, Magnete,
alioque omni Magnetico, suigue iuris facta ad certum, firum, dc determina-
tum licum se Componane: necellarium omnino ek, ve alterum aliquod Na-
sneticum praesto lic, prae iplis forriori virture pollens, cui le accommodene
re eis quiere frui liceat in sicir cum illo congenientibus. Si enim nullum aliud
Pralens adesset Magneticum, quod in haec Verloria ageret: omnis sicuS perin-
de, ve ante quam viccutem concepillene, eis forec indifferens, nec ad hunc po-
eius quam alium obtinendum moru locali, qui nunquam nisi ad commodum
aliquod consequendum, vel vieandum damnum initur, Ferrenrur. Ac nulli
Magnetico, ve hilce Verloriis excicis, vel commodum accedere, vel damnum
interri porest nisi ab alio aliquo Magnerico, dum Faciem vel convenientem,
vel. concrariam exhibet: reliqua enim omnia non magnerica COrpOTa Vt pur2
media se habent, qua vircuti à Magnetico ettula innoxium praebent re-
ticulum.
Ouodnam igitur Masnericum illud est intra cuius Sphaeram actiuitatis Ver.
Foria capiuntur, quodque ea afficit, e commonet, ve ad cerrum cum illo si-
cum obcinendum sele agicene: Nullum certo aliud excogitari, vel fingi po-
cest praerer tocum iplum terrestrem globum: totum, inquam, globum. Neque
enim pars eius aliqua, quocumque in loco statuatur, determinatum illum V er-
Coriorum

## Folio 127 — 1759050695:0143
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000143.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Sax.
V. A et Terrarahodica.
Coriorum u comclenat aped elt. Nam Magnerica illa Telluris plaga, cur
oblequuntur Verloria, ad Polum ipsum cerrestrem lita Foree, vel alium aliquem
locum a Polo dissitum occuparet. Sed neutrum dici potest. Finxere sibi non-
nulli, qui in mirabilis huius effectis caula afferenda haerebant, Polares qual
dam Magneticas rupes, vel insulas; ad quas Verloria rectâ collimarene. Id, ve
a nonnullis alterrum; ita a muleis, cum nihil aptius occurreret, creditum est:
Led cenui lane cum fundamento. Accendere debuerant, quod experientia com-
muni constabat, Verloria nimirum virture imbuta in omnibus cerrestris Clobi
climatibus sie Polo proximis; sure ab eodem remotissimis aequali lemper vi-
sore asi, eadem relocitare ad debitum sibi situm concendere, eadem constan-
tia cueri. Ouod ica coningere non porest quin illud, quod ea Verloria diri-
sic, e agitat Magneticum Agens, eadem rbique virture polleat: ita ve eius
actiuitas non validior propes remore non remistior existar: quod dicinon po-
celt. Omnium siquidem Agencium, qua qualitates effundere nata lunt, Sphae-
ra actinicatis rniformicer difformiter propagatur sensimque remittitur aC tan-
dem euanescie; at ipso in exitu ab Agente longe est ralidistima: actiuitas au-
cemmentura est effectus in subiecto capaci producti. Cum igitur Verloria, ve
dictum est, vbique terrarum vi aequali commoneantur: 2d aliud Magnericum,
quam ad loca illa vel in iplo Polo, vel alibi constituta (par enim est ratio) re-
Ferri debet cas quae vbique obleruatur, Verloriorum directio, de agitatio. Tale
autem Magneticum illud esse necesse est, ve eodem modo vbique praelens (Ic:
Neque enim rnum idemque Verlorium quouis in loco commoneri eodem
modo porest; quin etiam quonis in locopar causa reperiatur. Ouodnam au-
reim Praeter Tellurem Agens huiulmodi astignetur: quod rbique praesto sIE.
Omitto ad Polares illas Magnericas caures concuriendas verticale Verlorium
aroumencum praebere non leue. Tantum enim abest, ve ad eas dirigatur, quin
potius ab eis auertitur, dum infra Florilontem cuspidem deprimit. Alind etiam
non minuis srave FTorilontale Vexlorium extribet, dum tam multiplex obser-
natur ejus a linea meridiana modo in ortum modo in occalum declinario, qu’a
illud plane carere necesse foret, si qua polaris Ferrestris slobi plasa illud di-
rigeret: vel etiam non polaris; par enim est ratio: quae cum que enim ctatuatur
orbis plaga maonerica; Verloriorum declinationes, quas obleruamus, ad eam
reterri nullo modo postunt.
Verum, in caelesti Fortasse olobo terminus assignari porest, ad quem Ver-
Coria dirigantur? In caelesti non Faelicius, quam in cerrestri cerminus ille queri
Dosse videtur. Si quod enim in calo punctum huic muneri Natura destinal-
Tec; iplum haud dubie Polum cum rnicus in calo frus, et immobilis perle-
veret, prae caeceris caeli plagis ad hoc munus elesilset: quo ducti fundamento
Alii nonmilli, quibus nihil occurrebat in Fellure, quod huic Verloriorum di
rectionis experimento notissimo satistaceret, censuerunt Verloria ab ix (0Pol0
effula virture versus illum converti. Ac videane e ipsi quam longe absIE ve
calestem Polum Verloria petane: cum cum porius toto conatu auexteneur.
verricale siquidem Versorium ab eo culpidem cd magis averrit, quo propius

## Folio 128 — 1759050695:0144
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000144.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetolozia LL.
ad cum accedit; adeo ve in iplo cerrestri Polo consticurum in plagam oppoli-
tam, cuspidem, qua ad Boream spectare conlueuie, convertac. Deinde, cum
sixum sE illud punctum polare; unde tanta Ves lorii Florilontalis declinatio
nis varietas nalceretur: eam ab Agente Mlagnetico oriri necelle cAt, d quo
regitur, ex in debiro sicu constirmitur. Ouod si calette polare punctum ad di-
rectionem Masnericorum adeo est ineprum, multo magis ad id minus futu-
rum est inepeum quodlibet aliud caelette punctum: quod Aliqui Alii obser-
etata Vecloriorum declinatione, quam retento Polo dirigente tueri non po-
ceranE praefecerunt huic muneri. Verum, cum quodlibet aliud caeleste pun-
Ctum praeter Polum spatio viginci quatuor horarum incesram convertionem
abloluat: eandem etiam Verlorii culpis eidem puncto aftixa intra temporis
ciuldem spatium emetiretur; atque ita a diurno, nocturnOque mOrU nUN
quam cellaret; Ouod quoridiana experientia Fallum esse docet. Ouare cum
neque in caelesti, neque in terrestri Clobo plagam vllam sic altionare, id quam
Magnericorum directio spectare gueat: Sitgue prxeteren, re paulo ance octen-
Tum est, Vecloriis rbique cerrarum semper praesens aliguod Magnericum quod
Pari virture in ea lemper agac: concludendum reltat, ve coca Pellus Magne-
tica censeatur; Cirque Principium, ex quo huiulmodi Vexloriorum directio-
nes proticilcantu.
Secundo. Tlanc eandem Fulluris Magneticam Facultatem alio licet Expe-
rimento probare, quod iplis pene oculis rem intuendam subiiciat. F.s aucem
tiuiulmodi. Ilabero, si liceac, Sphaericum Magnetem (quamquam alia Maone-
eisfigura non ommino inepea lic) huic appone rariis in eijs plagis breuiorem
ferreum obelum pro Magneris Facultate, ve cum (cilicet ad nucu possit ad va-
rios licus componere non oblictenre eius grauitate. Fum Ccilicer medium ap-
eone primo ad AEguatorem C D, tum
in punctis R, L, P. CC. VIque ad iplum
Polum B. Cernes hunc obelum in A-
quatore Magneri adiacere, ferique
Axi B A Parallelum: ac in Polo B statC
perpendicularem; in intermediis lo-
Cis K, B F rarie inclinari magis vel mi
nus, provc propius, vel remotius d Po-
l0 B aberie, licut iam superius cap. 3.
Aserr. 8. ciulque Schol. explicatum est.
Hloc idem ita etiam intueri licebie,
vralertim si Magnetis Agura fuerie ir-
regularis. Iniice Magnerem in Scobem
Ferream, induet ille hirluriem plulquam
crinaceam villis ex oranulis ferreis (ibi
adhaerentibus compolitam. Cernes igi-
rur villos huiulmodi prope quarorem Magneri incumbere; ve vero ab A:-
quatore recedicur verlus Polum, ita magis, ac magis lurrigi, donec ad Polum
Perveniatur:

## Folio 129 — 1759050695:0145
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000145.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Cap. IV. De vi Terra Mlagnetica.
Dereniatur: in quo perpenauualiter Magneci insiltune. Sciro itaque aliquid
plane simile in cerrestri globo obseruari.
Ecce enim frequentibus, certilque experientiis a peritissimis hac in AErC
viris rbique cerrarum captis constar Verlorium rerticale pro variis locorum
lacicudinibus rariam ad Florilontem inclinationem nancilei, eandem FaMEM
in eodem Parallelo obleruare. In A. quatore itaque live in Sphaera recta Ver-
Torium adiacet Florilonti, sicumque occupat Axi Vniuerh parallelum. Ve vero
ab AE quatore receditur, Verlorium ad Florilontem inclinatur semper inagis:
donectandem in Polo, re ex prooressu inclinationum colligere licet (neque
enim cd rique hactenus pacuit accellus, re ibidem experimentum vlurparetur)
Florilonti insistar perpendiculariter. Fr ne quid ad hanc Analosiam obeli Fer - 1. 3
rei ad Magnetem appoliti, e verticalis Verlorii ad cerrestrem Globum insi-
Aentis delideraretur: ob sergatur, si in Maonere Sphaerico, e in cerrestri Glo-
Do puncta similiter polit desionentur; obleruatur, inguam, in huiulmodi
punctis obelum ad Magnecem, ee Verlorium ad cerrestrem Clobum cundem
inclinationis angulum constitmere. Ouid plura: Ecce. Sicut obeli longitudo
in plano meridiano Magnetis, hoc elt, in plano per eius Polos, e punctum,
cui adhaeret obclus, ducto sele componit; ita Verlorium verticale semper in
circulo Meridiano Telluris iacet. Ouae cum ita habeane: cui in Mentem ve-
niac dubicare an limili ricture regantur obelus circa Magnetem, de verricale
Verlorium circa Tellurem non secus itaque Pellus, quam magnes virtute pol-
Det Magnetica.
Fertio. Fandem Magnericam virturem cerrestri Clobo alserie mulciplex.
ex co gracius fucurum experimentum, quo Facilius quiliber per se illud porest
inire. Expolui cap. 3. superiori quemadmodum Vexloria Magneticam virtutem
a Magnete concipiant s eorum exrremum alterum non tancum eius Polis (li-
cet hinon paulo maiorem infundendi sine apriora) Ced etiam cuilibet rnius
hemilphaerii puncto affricaretur, auc per aliquam cemporis moram adharerei.
Ouam quidem rirturem concipiendi apta eodem modo est rirga ferrea paulo
maior, si Magneris paulo eriam maioris contactu Fruatur. Ouid Si Ferrea pau-
Io longiora, ve bacilli ferrei, quibus fenestra occludi (olene, COrum extreme
altero cum Tellure per debitum temporis spatium cohaerente Mlagnericam
hauriane virrurem eiuldem plane rarionis, et per effectus plane limiles mani-
Feltam, ac li Magneris alicuius sibi proportionati commercio vla Fuillent: An
Fellurem Magnerica vieture pollere Arsumentum deliderari porerir cuiden
rius: Ecce isitur qua id constet experientia. Nullibi non occurrunE virga
Ferrea, qua vel ad Florilontem perpendiculares diucurniore cemporis spatio,
spatio scilicet aliquot annorum secerine; rel in plano meridiano nulla eriam
earum sicus sure erecti, siue obliqui ad Florilontem habica ratione diu perdu-
TarinE. Hlabes obuias crates Ferroas, quibus Fenestra palsim obleraneur, bacit-
lis etecto cataee Constances. Ilabes X ferream Supellectilem ioni
componendo toncuus acthiberi, quae ad Hlorilontem perpendicularis ve pluris
muntepee. Elubes etiam alias terreus virsas ad A dificia necellarS, qua

## Folio 130 — 1759050695:0146
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000146.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
a
in dicto situi diu persticerune. Sciro itaque virgas omnes huiulmodi non ob
lcuram prodere a se conceptam Magneticam Facultarem. Si enim virgam,
quae ad Florilontem recta, vel in plano Meridiano diu Reteric, mediam lulpen.
das, ve ad morum sit expedita; non ante quietura est, quam illud lui extre.
mum, quod Felluri imminebat versus Boream compoluerie in hoc nostro fle
milphaerio boreali (nam in altero terrestris Clobi Hlemilphaerio Australi con-
trarium haud dubie contingeret) quod ve non calus sed virture insitâ Eeriagno
Ccas: rbi virga quicuerie in eo situ, ab eo illam quories libuerit, deturba: ex-
perieris eam sicum eundem suum pristinum lemper repecituram: idemque ex
perturus es, li eandem rirgam naiiculae, aur alserculo impolicam, ne peltum
eac, agua eranquillae commictas. Quemadmodum isitur Verlorium, quod
auce Magnetis accellum ragum erat, et verlus quamlibet orbis partem linedi-
Ccrimine quielcere Lolebat, Post Magnecis contactum culpidem ad boream (
ea Magneris Polum australem contigorie) convertit, et in eo liu conquielcit;
et ex eo Magnetica risture non carere, ee Magneti adhaesisse deprchendimus:
ita etiam colligere debemus rirgam illam ferream virture Pollere Magnotica,
quam ab aliquo Magnetico per eius contactum haulerit. Ouod igitur aliud,
quam Terra, Magneticum excogicari potelt, a quo ea virtus in virgam illam
Ferream profecta (ic: Fc vero d Perra profectam elle, cuidenter hoc iplo expe
rimento connincitur. Nam
Illud virgx extremum, re dixi, quod Telluri obuertebatur, Boream Perits
hoc est, plagam illam, cui adhae lic, reluri in Verloriis contingit; qua Magneti
cuipiam adhaelerune: illud enim Veclorii extremum, quod hiemisphaeriorum
alceri Magnetis siue boreali, liure australi accestit; illud idem semper appecits
ex cum eo amice coniunsitur: Sic etiam bacilli ferrei extremum; quod lolum
diu spectauie; ad illius Coli, siue loci Femisphaerium accurrit, eique adhaeret:
quod cuidens est argumentum ab eo virtucem Magneticam concepisse. FVc
autem dilcrimen obserua, quod inter Verlorium a Magnete excitum, dt exci-
tam a Fellure rirgam Ferream intercedit. Nam illud Verlorii extremum, quod
ad Magnetis hemilphaerium accessit boreale, hoc est, ad boream comtertina-
cum; Austrum sempes pecic, ve ex tradiris Capite praecedenti constat, _ à B0
rea auerritur; nec mirum: Magnetis enim Facies, quae Magnete ad motum li-
bero ad Boream Felluris concendie, australis est: ve scilicet ad dissimilem ac
commodetur: quare si ad faciem illam australem Magneris Vexlorii extremum
accedat; extremum illud facie donatur boreali: quae proinde à Facie Telluris
boreali auerti debet, e australem appetere. AF vero virgx extremum, quod
Telluris boreali nostro Flemilphaerio diutius adhaelic, _ ex rali situ virtutem
hrausie Maoneticam; eam ita hausie, ve sit australe, si Cui iuris Foret, nec rim d
Tellure pelliciente paceretur: debet erso borealem Telluris Faciem dissumilem
petere, vel borealis Telluris Facies illud debet aduocare, si Magnetica cATel
dus: quae omnia cum Magnecicis Principiis tam apte conveniine: Potest vel
ex eo colligi globum cerrestrem Magnetica vierure praeditum esse.
Anc. quam hinc ad alia ad virgulas illas ferrens perrinentia non iniucunda
eranleamuS

## Folio 131 — 1759050695:0147
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000147.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Cap. IV. Devi Ferra Magnerica.
eranleamus, s Moorasse quaerat. Onomodo colligi polit virgam fer-
ream, si media suspendatur, ad boream inclinari asente porius viiture Tellu-
ris, quam rirsx pondere non recte in duas equales parres discributo: Oui
enim aequilibrium parcium ponderis ctacui porest: ad libellam quidem rirga
Cuspendi porest, e aequitibrium Ceruare: Led partem alteram altera graviorem
esse necesse est, re Scilicet maiore illa gravitare compensetur nutus ille Ma-
sneticus, quo facies altera rirsae ad Perram deortum Ferrur. Iluius rei speci
men clarissimum habetur in Verforiis Hloriloncalibus. Ilaec enim ante quam ad
Magnerem accedane,  excirentur, ad aequilibrium adducuntur; tum magne-
te excitantur, conceptaque vircure non iam aequilibrium seruant luis Axtis im
Polita, led inclinantur versus Boream: qua inclinatione AE, ve non lacis liber
EIE COTUM OTUIS, aC PrOPEerea ex ea Parte deradendum quidpiain (IE, ve ae qui-
librium restieuacur. AC ve ex virea inclinacione collioatur Felluris Mnoneti-
Ca virtus, quae huius est inclinationis caulas eam oportuisset ad aequilibrium
ance muleos annos, qui ad Magnericam concipiendam vim necellarii lunE.
consticutam ese. Ouare perperam ea virgae Ferrex sulpensio adhibetur ad pro-
bandam Felluris Maonericam Faculcacem. Verum, quamquam haec merito
obliciantur: inanis tamen non est haec inriguorum bacillorum ad insticurum
sulpensio: ad illud enim Paris est illa eorum ad Polos conversio, dt ad planum
circuli Meridiani compolitio; a qua nunquam aberrane, sive luspendantur non
Ita praecise c medio ponderis, sive aquis Committantur: Perpetuus siguidem
ille litus, cum a Natura eorum non definiatur, ab Agenre extrinleco defin
necesse eAt; quod aliud praecer Tellurem altignari non porest. Deinde etiam
illa sulpensio ica instiemi porest, ve nouum sic Mlagnericae rircuris in Ferra la-
ceneis non leue Aroumentum, equidem certe mirum, e iucundum. Ouod
nam illud: PccC. Magneticam virgam ita luspende, re eius longicudo in Pla-
no verricali primario sacuatur, hoc est, ve sic ad lineam meridianam perpen-
dicularis, de ejus extremum vnum Orientem recta specter, alterum Occiden-
cem, eoque in sicu illam ad aequitibrium comtitue: quo obtento lcito ie pon-
dus eius corum naturale nulla Mlaoneticae rirtucis habica ratione in duas equa
les parres in puncto sulpensionis, quod mirere, divitille. Vnde hoc: Ex iis
capice praecedemi disseruimus. Octenlum nimirum est Masuericum nullum in
sguatore, eth eius vircus non minus quam parrium careracum effundatur,
omni camen dirisendi Facultare carere proxeer summam cadiorum effulorum
verlus Polos obliquitatem: Ouare in eo sru virgae sravicas lui omnino est
iuris, nec rilo modo a Terrx rireute rellicatur, nec ab aequilibrio insie por
deris impeditur. Fo igitur in tali sicu constituro, h rirsae longicudinem sen-
Sim ConierEaS, non sine volupeare intueberis aequilibrium curbari, sensimque
magis, ac magis deorlum vergere; quo propius ad Meridiani Planum cam ad.
duxeris, in quo maximam inclinationem, quam exigit loci lacicudo, obcine
bic: quo nullum manifestius est Arsumentum non lolum virsam huiusmodi
Maonetica rirture esse imbucam, quae non nisi à Fellure ei infundi poruit; (ed
etiam a Ntagnerica eiuldem Telluris rircuce eo modo regis et COmpOMI: IFIVE
hoc duplici nomine cerrestris Globi Magnetica Facultas comprobet.
Duod

## Folio 132 — 1759050695:0148
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000148.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Magnetolozia
Ouod si necdum ribi experimentum hoc lusticiat ad Magneticam virgaum
hruiulmodi Faculcarem perspiciendam: alia non delune, quibus idem non mi
nus clare intueri liceat.
Virgam illam ferream, quam diurius ad Hloriloncem Aecisse perpendicula-
rem supponimus, in situ ad Hlorilontem recto constitue. Sive illud eius ex-
cremum, quod in diucurna illa mora lolum spectabat, nunc etiam Polum (quod
claricatis gratia suppono) spectet liue calum. Tum ei sic crectae Verlorium
Florilontale adinove; ita quidem primo re inferiori eius extremo, quod lo-
lum spectabat, et quod nunc ctiam spectare luppono, admoucas. Cernes
Veclorii furcinulam ad Austrum converri Colitam contento curtu ad illud ex-
tremum bacilli accurrere, eique adhaerere, parique contentione cuspidem ab
co nuertis seleque lubducere. Ouod si Verlorium per eiuldem bacilli sic crecti
lonsicudinem senlim deducas: cernes non sine admiratione furcinulam a b2
cillo senlim in alcerueram parcem declinare, tanco que cuspidem ad illum an-
nuere, donec ad bacilli medium perueneris; rbi Verlorium anceps tam fuI
cinulam quam cuspidem ae qualicer a ferro auerret, illudque ad angulos rectos
decultabic, pari nimirum nilis co loci verumque Verlorii exrremum d virsarc.
cedere, pari ad eam accedere conatur; pari scilicet veraque virgae pais virture
asic in Verlorium. Perse demum Verlorium Cursum promouere: vix d pun
cto illo medio recesseris, cum Verlorii culpidem ad Ferrum annuere incuebe
ris, Censimijue ad illud ed rectius converti, quo lonsius a medio vertus extre-
mum luperius recelserie Verlorium, donec tandem peruenerie ad extremum
illud superius; rbi Versorii cuspis bacillum recta petet. Fx quo experimento
aperte constat ferreum hunc bacillum Magnetica virture non carere: neque
enim alicer Verlorium aseretur; si bacillus ille, Magnes Foret. Vnde vlcerius
colligitur Tellurem Magneticam esse: cum ex ea solum bacillus virtutem il
lam haurire poruerit.
Porro, non linc caula dixi, rE hOC ExPCTIIENEI CA FaTIONC LLIMALIE, vIE
sam Ferream ad Hlorilontem perpendicularicer insistere debere; non quod
alius quilibet sicus ad ejus vircurem Magnecicam detesendam non (ic idoncus:
decegetur enim licet bacillus in Floriloncali plano deponatur, aur alium quem
libet sicum occupet: Led quia Hlorilontale verlorium, co quod Cylo nitatur
ad Floriloncem perpendiculari, nec postu nili Hlorilontaliter sele, libere agere;
exisic hunc ad Hlorilontem virgx licum perpendicularem.
Ouod si in Hlorilontali plano virsa illa Ferrea deponatur, eique accedat
idem Horilontale Verlorium: duplex obleruandus est Verlorii ad illam situs.
Vel enim Verlorium per virgae longicudinem de duci potest superpolitum, vel
ad eius latus appolitum: qui duplex Verlorii situs convertiones ejus valde di-
verlas ad virgam ferream invehrie, veralque tamen ad id quod propositum est,
ad Masnericam Ccilicet virgae facultarem collisendum apprime idoneas. Si
virex luperponatur Verlorium, eique incumbat, caldem plane ad eam Ver
Porii convertiones heri experieris: culpis nempe Verlorii ad virgxe exrremum
allud, quod in mora diucurna calum spectabat, quancum ei per stylum cui in.
Sistie
Lib. 1.

## Folio 133 — 1759050695:0149
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000149.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. Devi Terra Magnetica.
sistic. ex per captulam, qua cohibetur, licueric; inclinabitur d attigetur col
eius lonsicudine virsae longicudini cohaerente:at i per virgam deducatur V er-
Torium: eadem cuspis d media rirga in alterutrum latus detorquebitur, eoque
masis, quo lonsius ab extremo Verlorium recelserit; ita ve in rirgae medio
cam ad rectos angulos decusset Verlorium: Post medium vero incipict Furcu
la ad virgam senlim annuère doncc ad extremum alcerum deducto Verlorio,
cidem exeremo turcula altigatur, ve ad alterum culpis aftigebatur: qui omnes
Verlorii licus licibus relpondene, quos obseruabat idem Verlorium ad virsam
perpendiculariter erectam. AC vero, (i ad virex lacus apponatur Verlorium
e per eam ab extremo ad extremum deducatur, litus obseruabic eius longi
cudo a prioribus non parum diversos, licet, re dicetur, ex eadem caula pro-
fectos. Nam culpis, rerbi gratia senlim re ab extremo recedet, d virga auer-
tecur, donec ad medium peruenerit; quo loci Verlorium Catuetur virga Pa
rallelum, ac deinceps vque ad alterum extremum converget ad virgam Fur-
cinila, donec cidem excremo, quoad licebir, aftisatur. Ouo experimento
probari non porest cuidentius virex illius Faculcas Magnerica. Si enim ea vir-
sa reuera Foret Magnes lapis, coldem situs ad illum ob seruaret. Onare cum
virea illa ita le magnetice ersa Verlorium gerar; nec pocueric virturem illam
ab alio, quam a Fellure concipere, constar euidenter Tellurem magnetica
virture nOn CarCIC.
Hloc iplum, eodem modo probari posset adhibiro verricali Verlorio: eol-
dem enim sicus ad virgam ob leruat hoc Colum ob serutato dilerimine, quod qui
Situs Florilontali Verlorio conneniunt sance virea, cadem incente conveniant
Veclorio vencicali; d contra, qui conveniune Verlorio Horiloncali, dum vir-
sa iacet, iidem, dum ea erisitur, corveniane verticali: eodem enim modo
veriusque mocus praepedirur ab Axiculo iplIS adHXIENTC, CITCA GULEIM aGUNEUE
vnum Hloriloncalicer, alcerum verticalicer.
FTic porro praecercunda non est Ouxestio: ex cuius Colurione non parim lu-
cis ad hoc experimentum illustrandum, nec parum roboris ad Magneticam
Terrae vircurem firmius stabiliendam accelturum est. Ouari itaque potest,
cur sance bacillo ferreo in eodem litu, in quo diurius persticic, ex maoneticam
vircutem hausic; si ad superius ejus extremum admoueacur Verlorium Flori-
Pontale (huius enim casus eantum sicur e bacilli ad Hloriloncem recti men-
tionem Faciam, cum par sic reliquorum omnium ratio) cuspis eius, hoc est,
ejus extremum quod Boream petere loler, ad extremum illud ConuertatuI, e
ab eo auertatur furcinula: AF Si VerCorium deorlum Feratur; quid est, cur ca.
dem culpis in latus decliner, e a ferro Magnerico praeter morem le lubdu-
cat, nec Verlorii longicudo planum meridianum eiuldem bacilli, quod per
eius longirudinem ducitur, occuper; ve occupare deberet iuxta superius ob-
Ceruata:
Ad hanc Ourectionem non ardua admodum est respontio. Clarum liqui
dem primo est culxidem Verlorii ad Superius bacilli exrremum sect a Ferri de-
bere. Ouid enim obstac. Florilonsalicer camen ferrur, eo quod à Aylo, cui
insictie,

## Folio 134 — 1759050695:0150
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000150.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Paen
Enlistie, de a pexide, qua continetur, impediatur Verlorium atium AEUM OCCU
pare, alium haud dubie occupaturum, (i liberum foret, nempe directum ad ba-
cilli longicudinem, re constat ex Assertione 9. cap. 3. _ vero ita sele componie
Verlorium verticale: cademque est ratio, cur idem Forilontale Verlorium ad
planum bacilli Meridianum, sve ad eius longitudinem se le non accommodet
quemadmodum ad eam se accommodat Vextorium verticale: non enim (iCur
iltud, ica illud ad hunc sicum occupandum liberum est. Jam vero cum Verlo-
rium a summo rirgae Ferrex deorlum nonnihis deprellum est: cur cuspis in la
tus dettectie: Ouia scilicet iam agune in Verlorium dux bacilli partes supe-
rior, X inferior: quas inaquales nunc quidem volo, hanc maiorem, illam mi
HOTEM. MaioL ergo virex pars inferior fortius in Verlorium agic de ve fer
Ctabilicus cap. 3. Masneticorum asendi modus, cuspidem ad se, quam prope
porest, adducie; a, quam longiltime potest, lummouet Furcinulam, repore le
cum faciei Cimilis adeoque sibi aduersantem: ad quam fugam paratissima etiam
est, imo propenla ipla Furcinula (Magnericum liquidem est Verlorium) tan
eoque culpis rnionis cum parce illa inferiore cupida. Neque tamen culpis
Tummum pareis illius inferioris recta perere potest, eo quod pars eiusdem ba-
cilli Cuperior, et (i quancirace, viribu (que minor agie: nihilominus pro Faculcate
in Verlorium; ne que patitur cuspidem sicuis contrarii sibi adiungi, re adiungi
sibi poltulat pars inferior: d vero, si rbi applicatur Verlorium, bacillus seca
retur, ad parcem inferiorem eadem cuspis recta ferretur, e a parte luperiore
Ce Subduceret. Hluc renoca qux de obelorum Maoneri apposicorum sicu de
Clarata sune Capice praecedenti, par enim est horum ratio. Onia vero Verlo.
rium distinetur impedimento extrinseco; nec potest sicum allequi, quem dua
illa bacilli parces ci tribuerene; cogitur enim Florilontalem obseruare inera
pexidem Hlorilontalem cohibitum: quo crupcurus est eandem tam bacilli,
quam Verlorii conatus: ccce miram Naturae Colertiam quae, cum d (copo
primum incento consequendo prohibetur, ab omni tamen actione non absti-
hec indionata, sed ad efectum, qua pTOXIE PET IIPEdIMIENELM OCCUEICNS
licet, semper contendic. Florilontalis Colum motus Vertorio liber est; nec
alium, quam Florilontalem sicum consequi, e obseritare potest: ad hunc eioo
quam maxime commodum obtinendum ncetur horum duorum Magnerico-
rum virtus; de in eoTloriontali sicu Versorium constiuetur maxime aptO,
Teruata etiam virturis proportione; quae a bacilli paLLE veraque CONFeKTI.
Ouare Verlorii cuspis deslecter quidem a summo parris inferioris maioris, quae
eam Tola alticeret; ita camen dellectet, prort exigit parris superioris minoris,
qua eandem cuspidem auerlatur, COnatuS: qui quandiu minox erit, repote à
minore bacilli Agence parre profectus; minus cuspidem detorquebic à litu ab
altera parre inferiore maiore deturito: quando aequalis cuaserie, tunc etiam,
ve in medio bacillo contingie, Verlorium aequalirer cum altera parte inferiore
2get; e ad aequilibrium, verimque a virtuce pari ab veraque aequali parte
concurrence, illud consticuer: at si candem superior virsxe pars maior, quam
inferior exticerir; eodem modo culpidem longius expellet, de furcinulam pro.
diu

## Folio 135 — 1759050695:0151
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000151.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
pius aduocabic, dum incelm interior pars luis parribus Fungetur. Ouate to-
eus bacillus semper asic in Verlorium proporcionalicer ad licum illi cribuen-
dum in plano Floriloncali debirum. Paret ergo quare Verlorium à bacillo
nuINC MaZIS, nuC mIuS deTOrqueaTUE PIOVE ad rariaS baCIIII PAEeS apPONI
cur. Duod cum Verlorio Florisontali eodem modo obtingac; li ad Magne-
tem crectum ica ve eius Poli Z enich, e Nadir Spectene, apponatur Vexlorium:
non leue est argumencum bacillum illum ferreum ex diucurna illa mora vie.
curem Ntagneticam concepisse: quam cum nonnili d̀ Pellure potuerit conci
pere: constat Tellurem eadem rieture Magneric a non carere. Nec alia turura
es raciocinatio, si bacillus idem in plano Eloriloncali deponatur, ad cuius la.
tus accedat Nerlorium, licet ejus sicus ad bacillum lonse diuertus else vider
cur, quam hic expolitus: eadem enim est veriusque caula cotumque discrimen
in co verlatur; quod erectus modo suc, modo lupinus incens, quo in poste-
tiore sicu Floriloncali, Verlorium illi admovetur secundum eiuldem bacilli
Planum Mecidianum per Polos, qui eius extrema occupane, ductum: vnde AE,
ve culpis ad superiorem bacilli partem versat, sed semper obliquius, quo ad
medium propius Verlorium accelleric, adeo re in iplo medio pacalletum (IE ip(E
bacillo. Ouod idem Verlorio contingic, si ad Magnetem accedat; cuius Polis
Cine Axis in plano Floriloncali Raruantur: semper enim Veclorium Llorilon-
eale, in plano Meridiano Magneris Satuetur, illudque ad licum debitum com
Ponet Magnes, quem ei Magnetis per Parallelum s quatoris diuisi parces tri-
buere solene. Vnde eadem illa rircus Magnerica rirgae ferreae probatur, de ex
eo ipla Telluris Facultas.
Ouarto. Fcli quae hactenus allata lunc Argumenta ad terrestris Olobi pro-
bandam Maoneticam rirtucem, ejus sine momenti; re nihil cuidentius ad id
octendendum deliderari queat: Ouia tamen non ea Colum, quae necellari.
Cunt; Ced etiam qua scitu, ee obleruatione digna OCCUTFUNE, (OCCurrUNE LI.
tem hac in materia quam plurima) sulcepri oneris est prolequi, ee secundum.
Stacutum Magneticorum asendi modum exponere; re quanto cum fundamen
costacurum sic, pateat apertius: alia aliquot experimenta non iniucunda ad
idem illustrandum superlune, qua non apriori loco adduci poltune. Ouo in
genere istud non est in postremis numerandum. AE des quadraras oftenderis
non raro: quarum facies vna recta, ab(que omni declinatione Austrum spe-
etet, live in primario circulo verticali sacuatur; ac proinde duo hinc inde l2-
ceras rnum ad Orientem, ad Occidencem alcerum directe vergat: hae omnes
facies luis non carent Fenestris: quae Ferreis racillis tam rectis ad Hlorisontem
quam cranluersis Forilonti parallelis obleraneur. Ouis hac in Arte Magnerica
udis non mireeur omnes huiulmodi bacillos rectos, luve in Meridionalibus,
liue in Orientalibus, auc Occidentalibus Fenestris policos Magnericam Con-
cepisse rim calis licus, re exrremum eorum superius Verlorii culxidem alliciat,
repellat furcinulam, quam ad se convertir extremum inferius fugata culpide,
r proxime declaratum est, e transuerlorum bacillorum eos, qui in fenestris
Meridionalibus, aur borcalibus diu perstirerune ab Orienre in Oecidenrem
porrectâ
Cap. IV. De vi Terra Magnetica.

## Folio 136 — 1759050695:0152
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000152.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
daeneto
Porrectâ eorum longicudine Florisonti parallela nullum virturis conceprae ac-
ounentum extribere: Sed verumque extremum tam cuspidem, quam furcinu-
lam Vexloriorum ad se convertere, neurram auerlari: Cuis, inguam, non mi
retur bacillos hmiusmodi eransversos eadem materia, simili guancicate, de Rou-
ra, constantes, eodem loco, per eandem temporis moram ua cum crectis
commoratos, rno Polum sicu diverso ab illis dilcrepances non candem tamen
vim cum illis esse consecuros: Ac mirum magis, si hi cum aliis similiter EranI
versis bacillis conferantur: qui in Fenestris tam Orientalibus, quam Occiden-
talibus a meridie in Sepcentrionem procensi commorati lunt. Namhi virtr
rem haulerune diuturnitare temporis Magnericam. Admone Vertorium vir-
tutis hujus periclicandae Politum instrumentum: Cernes extremum, quod ad
Austrum spectabat, Verlorii Furcinulam accedentem ferre non posse, de a le
statim exigere; cuspidem aduocare, et amice excipere: at COntra, alterum ex-
tremum ad boream conversum cuspidem abiget adducta Furcinula. Vnde Fan-
ea inter hos omnes cransuersos bacillos diuersicas nalcieur: Non aliunde lané
quam ex diuerso eorum sicu ad diuertas Vniuersi plagas: dum eorum alteri in
plano Meridiano, alreri in verticali primario, quod Meridianum perpendicu-
lariter secar, sedem Axerunt diuturniorem: illi enim in situ ad concipiendam
vircutem Maonericam apto haelerune; non icem isti. Ostenlum liquidem est
cap. praecedenti Maonerem vim ad directionem nullam habere circa A quatO-
rem at Aquatoris Parallelos proprer oblignitarem radiorum efusoriIm, quae
in his locis maxima CA, CHM RCUEFI POIOTI OBHCFEANEUE CONETA quam RaF in
Meridianis planis, in quibus radii verumque perune directissime: Ec licer in
A.quatoris parallelis virgae ferreae virturem aliquam postine concipere cum
Eccundum cos (phaerâ terrestri Cect a legmenta line inaequalia, maiu lque mino-
ri obluctanti praevaleat: quia tamen mains verique extremo virex Florilonti
Parallelae virture cividem sitlis imperritur; ea, nec diutius perseuerare potest, cu
in seiplam pugnet; nec poreit. Ope Verlorii admori manifecta fieri, cum virex
extremum verumque candem Verlorii Faciem aut alliciat, aue repellat; ad eo ve
IUITC CeNLEREIE OMNI VIIEULC CarCrC. Ouod si virsa in plano verricali pOlIEa, nOn
in litu ad Florilontem parallelo, led recumqi obliquo cacueretur clenato altero
eius extremo, virtutem quidem aliquam haurirer co etiam maiorem, quo re.
ctius erigeretur rirsa, ec ad licum Hlorilonti perpendicularem propius acce-
deret: Ca tamen tam exigua Foret, ut se prodere per experientias vix poltics
nili proxime sicum perpendicularem virsa occuparer. Ouod idem proptet
candemrationem contingie, cum bacillus in plano Hlorilontali deposirus a-
cuitur itas ve ejus lonoicudo ortum, de occasum recta non petat, led ad lineam
Mexidianam oblique versac, in qua sicur in perpendiculari virtus intundi apta
es maxima, ve expositum est: Fx quibus licet colligere, quid de quonis ba-
eilli obliquo situ indicandum sic.
Exea porro inertia bacilli in Ilorisontali plano ab ortu in occalum iacentis,
non minus aperte colligitur Magnetica Telluris virtus, quam ex actiuitate ba-
cillorum ad Horiloncem perpendicularium. Cum enim ipse Magnes Vexloriis,
Si

## Folio 137 — 1759050695:0153
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000153.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
NOL
entis,
reba
Oriis,
Cap. IV. Devi Ferra Maenerica
live obelis, qui in eius sEquatore vi detinentur per aliquam temporis mo-
ram, nullam rim infundat, Sicur etiam continoit in Aquatoris parallelis: Co-
demquemodo Tellus vim nullam tribuat bacillis, qui in A quatore, vel A. qua-
coris parallelis in plano Hlorilontali iacent ad ortum, et occalum porrect a
longitudine: quid euidentius constare porest, quam cerrestrem etiam globum,
etsi Magnes ipse non sic, velut lapis; non tamen Magnerica carere virtute:
quam in eo licu non communicat, in quo nec eam communicat ipse Magnes.
Omincoo. Verlanda est adhuc ferrea virga. Ilustrior est alia quaedam expe-
rientia, quam ad Insticurum ea virga nobis praebet, quam ve praeteriri postit:
eam lane quilpiam in Magneticis parum verlatus nonnii Magicis adlcribat.
Bacillum allumito, quem nulla Fatum Magnetica virtute esse constet (consta-
bic aucem si eius alterurri extrema acum nauticam admoueas, cuius cuspidem
aeque ac turculam ab eo vellicari, e allici intuearis) huius bacilliad FTorilon-
tem perpendicularirer crecti extremo superiori acum nautieam proxius appo-
nC: extremum illud acus cuspidem ad Boream spectare Lolitam ad se adducet,
e adiunget; furculam repellet. Inverte bacillum, itare illud idem extremum
bacilli inuersi quod Tursum ance spectabat, deorsum iam spectet, ee acui im-
mineat: cernes eunc idem exeremum, quod culpidem prius excipiebat amice.
tac Colum Factâ bacilli invertione iplam d se avertere, Furculae vero locietatem
appetere, camque sibi rnire. Ouxnam isitur tam oppolici effectiis caula tam
Cubito exorra: bacilli solum invertio de nouo aduenit. Sed haec invertio,
nunquid pocest aliquid noux vircuris bacillo comparare; reteremque ab eo
depellere: Ita lane. Nam cum bacillus porentia Magneticum corpus sIc, Ca-
Pax lcilicet rirturis Magneticae, qua carere lupponimus, à Perra subito
atticitur vierure Maonetica secundum sicum, secundum quem effundicur.
icare ab imo bacilli ad Cummum excurrat: tunc isicur bacilli Facies inferior
borealis, erat, Cuperior proinde Australis: non isicur mirum si luverior bacilli
Facies Verlorii cuspidem, qua Boream perere nata est, alliciebat, fugabat fur-
cinulam. Ac iam Facta bacilli inversione, excipie bacillus Telluris virtutem
eodem modo, quo prius eftulam, sed marerialiter ipse idem nO manet. Nam
Facies eius, qua calum spectabae, nunc spectat Colum: codemque modo d
Tellure afficitur, quo altera eius facies priusafficiebatur: ita aurem afficieba-
tur re Facies inferior borealis Foret, e Fuccinulami allicerer; superior aurem Fa-
cies, australis erar cuspidem alliciendi nata. Nunc post invertionem, similiter
facies inferior borealis est, d luperior australis. Ouare pars haec inferior Fur-
cinulam allicie, e cuspidem fugat; superior vero cuspidem aduocat, eiicit
Furcinulam: atque ita bacilli macerialiter eadem facies cuspidem Verlorii alli-
cit, dum substat Verlorio; eandem abigit, dum Facta invertione luperstat.
Duod ita non contingeret, si bacillus diurius setisser rectus, rirtulque à T el-
lure ettula radices esisset frmiores; quocumque enim in situ sive crecto, siue
obliquo eadem eius facies cuspidem allicie, altera furcinulam. Vnde manite-
Atius adhuc Magnerica illa Felluris facultas hoc experimento sele prodir: cum
nonnili huic vni cam subica per vices cam crebras visturis muratio astignari
QHeat

## Folio 138 — 1759050695:0154
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000154.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
agnetoloqe
LIb. I.
queat. Flic porro rnum occurrie obseruatione dignistimum. Foce allatâ pro-
xime experientia constat: Si ad bacilli ferrei ad Florisontem recti superiorem
Partem Verlorium admoneatur; eius cuspidem quae amoro bacillo ad Septen-
Erionemm ri Terra Mlaonetica COneKteretuE, in Austrum decorgueri posse vi
Maonetica, quam bacillus, qui omni virture carere supponieur, à Tellure mu-
tuatus est totam. Ilius enim bacilli extremo superiori ita cuspis adhaerer, ve in
orbem circumductam bacillum quocuque libere sequatur: Furcula vero in
Rustrum converri Colita, cademagente Felluris vi; si ad eiusdem bacilli par-
tem inferiorem accedat, eodem modo agitur omnem in partem, etiam oppo.
sicam borealem; (i co bacillus moneatur. Oui ergo heri porest, ve baciilus
ille Ferreus mulla nisi a Fellure tauctâ vircure imbucus Verlorii furculam ab
Austro in Boream deducat renirente licet Telluris Facultare; qua Verlorium
dum sui iuris esse sinitur, agitatur; cuique tam expedire Polebat priiis oblequi.
Nunquid Ferrum rirture pollet quam cerrestris globus, maiore: At Ferrum
nulla nisi precario ab eo accepea virture agic, quam minorem non sne Funda.
mento dixeris porius quam maiorem: rix enim Agens rllum Passo cribuieto.
tam, qua pollet, qualitatem: An ferrea illa riesa, quia materia constat, quam
Perras purgatiore, Colidiore, partiumque arctiore viione, rehementior eua
dic eius in Verlorium agendi facultas, quam qua in illud agic ipla Perra: Id
quidem ex eo luadeatur; quod quaelibet virtus agens quamquam non inten
lior, quo collectior extiterie, eo ad agendum fortior esle soleat: re in canden-
ce, de ionico ferro licet experiri, quod acriorem quam ienis ipse vrendi facul-
catem habere videatur. Videatur etiam ferrum alio ferro perfectius vim ma-
iorem ex eodem Magnete concipere. An etiam illud ex eo continsic; quod
FCTTUMI CIMI FCTTO CX CA, GUIR IIECE FCTTCA InEeTCCdIE, CIMIdCM MaLUFA COMMUI
nione vniatur faciliius, ex arctius copuletur: nec ea ratio qnibuldam inanis
vila est, nec sinc experimento; quod in aliis rebus phylicis obleruari porest,
et in iplomet quidem Ferro. Ouid enim aiiine, aliud CALHR AHeTAFUF: CUF Ma-
ones ferro investicus, _ armatus ferrum lonse grauius sibi adiungat, de lu-
(pendac; quam (I InCrmIS FOTCE: Reque enim armatUTa vim aUGCF MagnetIS;
Led ferri cum ferro maior quam cum Magnece affinitas eAt, de necelsitudo. Ve-
rum de hoc alias Fulis est dilserendum: Incerim Famen ex eO COnCedATUE
Verlorium ad Ferream virgam d Fellure excitam porius quam ad Tellurem
iplam adhaerere, eique rniei iuxta sicum virexe conformem. Verum randem
quid mirum est, si virga Ferrea Verlorium ad omnem morum expedicissimum
a litu, in quo d̀ Tellure componitur, derorqueat, de in luum accommodet;
cum experientia constet ferrum cemie a validistimo Magnere avellere, libique
rnire obelos ferreos. Cuius quidem experrentixe ratio, quam Cabeus aftert.
cuidentem, ad hunc, quem perpendimus, effectum apprime convenit. Nam.
ideo Ferrum, et( alias nunquam Mlaonece excitum, obelum Mnoneri adhe-
rentem ab eo soluic, sibique annectit: quia Magnes ferrum illud vireure im
buic, et Maonericum efICIE; Ced cuius Spliaera actiniratis angusta est, nec Ma-
onetis rires porelt ausere: at Magnes rircurem lonsius propasat, ee terri iam
excit.

## Folio 139 — 1759050695:0155
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000155.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
a
De ri Terrae Maenetica.
excici rites auset non ilen rates enm ei contulic vim, quam conferende
capax crat magness de tertun Capas lcespiendi) sed extensiue, hoc cst, ad
Ferrum iam Meoneticum consticutum, vel iam tum primum ab eodem Mnone.
ce, vel aliunde iam alias a quonis Mlaonete (perinde enim est) rires luas ince-
oras, cum non longe ablit, defert: adco, vte in ferro rires maiores reperiantur.
quam in ipso Magnete: Ferrum siguidem luis sibi insitis poller, de 2d cas ac-
cedunt de nouo vires a Magnete eAfulae in situ debito, e cum ferri viribus ad
congendum apta. Ouando ergo ambae illae ferri virtures simul CualeTInE FOr-
ciores Solis Magnetis riribus (neque enim Ferri actiuitas ad Magnerem pertin-
sic) cunc ferrum obelos Magneri adhaerentes ab eodem Magnere abripiet, Si-
bique adiunset. Sed de hoc effectu lonse plura dicentur lib. 2. Cap. 3. Assert. 6.
Eric interim hoc iplum in casu nostro jam licet intueri. Bacillus FCrFeuS, ve
primum ad Florilontem rectus Rerie, cuasit Magneticus, suilque runc insiris
riribus poilet. Accedune postmodum regetae Pelluris vires: nam proximum
Felluri est Ferrum, et praecerea amplissima est cerrestris actiuitatis Sphaera:
adeo re ad breuissimam ferri dictanciam nullum palla fuerit decrementum.
FTINC AE, VE In FerEO SIE maior FaCUIEaS, quam in Tellure ipSa: _E VE FCrrUM
Verlorii culpidem, aue furcinulam pro vario sicu extremorum cius alliciar, vel
repellat, prove superius annoratum est.
Caeterum ad hanc ferream virgam rireure delticutam ea omnia referri pol-
Sune, quae de bacillis Ferreis tradica sune, qui per diucurnam moram in litu ad
Florilontem recto Magneticam virturem consecuri lunt: Xx vero verorumque
Par est racio: illud rnum discrimen incercedie, quod bacilli; qui omni virtute
adhuc carene, in siu crecto breuius morantur, quam ve intula à Pellure vir-
tus Maenetica radices agac Armioress diuriu lque perleuerare polTu: quo etiam
sic, Ve eadem experimenta paulo ceorius in his, quam in illis, qui diu sicum il-
sum occuparune, obseruari poltine. Verum de iis aliguid adhuc dicendum cries
cum ratio inquiretur; cur ad ferrum quodlibet Verloria omilsâ lua consueta
directione adhaereanE.
Sexco. Aliud superest ex ferreis bacillis deductum Arsumentum ad ean-
dem probandam Terreseris globi Maonericam Facultarem nec inane, nec in-
ucuidum; quod omitri non debet. Ferream virgam, ve rehementi ionis vi
excanduerie, in linea Meridiana in plano Hlorilontali delignata depone; ita ve
alterum eius exrremum Boream spectet, alterum spectet Austrum: vel certe
ad Hlorilontem rectam Ccarue; camque hoc in alterurro situ candiu morari
permitce, donec omni depolico calore ad frious sibi connaturale sele restitue-
rit. Experieris tunc illud ejus virex extremum quod in linea Meridiina BO-
ream spectabat, vel quod Telluri imminebat (h virga ad Plorilontem perpeir
dicularis frigus repetieric) ad Boream non segniter lele connertere, alterum
vero ad Meridiem, Si media luspendaum, quo hac ad motum expedica: infula
Ccilicer est Maonerica quaedam virtus interim, dum in cali situ refrigelceret
Experieris etiam illud idem extremum ad Boream, vel ad Tellurem spe-
ctans, dum rirsa retrigelceret, acis nauricae turculam in Austrum versi Coli
Lat.

## Folio 140 — 1759050695:0156
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000156.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetolozia LI
tam 2d sele allicere, auerrere a se cuspidem; quam allicier, repulsà furcula, af
cerum priori oppolicum eiuldem rirga extremum. Ouod si secundo virgam
lubeat iom commitrere, re candelcat; licumque extremorum permutet, dum
vel in linea Mecidiana, vel in sicu ad Florilontem recto retrigelcit: obseruabis
viream illam priore virture, quam in refriseratione praecedenti conceperat,
penicus extincta, nouam concepisse situs plane opposici: ita ve verumque vir
SX extremum, quam Verlorii Faciem appetebat, nunc auerletur, eamque alli-
ciac, quam prius expellebat: adeo ve eadem eiuldem rirga extrema materia-
licer quidem eadem permancane, Formalicer vero sine oppolica. Nam quod
Cuspidem ad se ad ducebat, nunc eam abiicit; et quod extremum candem re-
Pellebat, eam ad se nunc aduocat, ve eodem, quo prius, facto periculo com-
Peries eogne modo conceptam ab eadem rirsa magneticam rixtutem quoties
libuerie, in oppolitam commutare licebir. Vnde ergo vis illa Magnerica in
ferceum bacillum tam repente immilla est: Vnde tories permurata: omnibus
perpensis rix occurret aliud praeter cerrestrem globum, cui effectus huiulmodi
acceptus reterri possit. Amove d candefacto illo bacillo, quidquid in sulpi-
cionem vocari queac, ne Maonerice in illum agac; nihil ages nilI Pellurem
iplam Archimedaea quadam machina a (uO amOnCaS SIEI.
Hloc idem contiematur opera non grauiore. Cande Factam virsaM HON CrC-
Ctam, non in liner Meridiana depolitam Frious repetere Cinico, led in liner ab
ortu in occalum in plano Floriloncali ad lineam Neridianam perpendiculari
ter ducta. Octendene inica superius experimenta virgam illam iullas in eo situ
Magnericas vires concepisse post frigus resticutum. Mediam iliam suspende:
ductuabic rndique aequaliter, nec vilo nucu ad cercum situm porius quam ad
alium se Ferri demonstrabie, in quoliber, quem Fors dederie, parata conguie-
Ecere. Admone Verlorii cuspidem, admone Furculam veriliber eius extremo,
nec ad accelsum invuitabic, nec ad fugam compellet. Nulla dileriminis huius
inter duos sicus quos virga dum retriselcie, occupat, alia est ratio; quam quae
Cuperius allata est: cur bacillus crectus, vel in linea Meridiana depolitus diu
OTatuS virtutem Magneticam concipie; nullam concipie, (i. per idem, aue
loneius tempus ab orru in occalum prorensus moretur. Obliguiores scilicee
sunt eadii ad bacillum à Fellure emissi quam ve aliqua vierure eum imbuere
Dosme: dut porissime, quia radii verumque bacilli ita constituri extremum eo-
dem modo afticiune, vimque eiuldem liciis infundune: quae in baeiilo perdir.
rare diu non porest ob luctam nillis unquam condirionibus componendamms
qua Migneticorum Facies limiles inter le pugnane: P’atet porro ex hoc expe.
rimento, in quo retrigelcens ferrum nullam vim à Fellure concipit, non mi-
nus euidenter constare eam Magnerica vi pollere; quam cum in alio situ apto
concipit. Nam cum in Magnere iplo laxide ea sicus varieras ad vim ferreis
obelis infundendam discrimen exhibear simile: argumento id est non ob-
Scuro Follurem vieture cum Magnere, simili convenire.
Seprimo, ac vlcimo. Aliud ad terrestris globi Magnericam facultatem Ata-
biliendam Argumenrum à Magnerica. Philolophix culcoribus plurimi semper
factum.

## Folio 141 — 1759050695:0157
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000157.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. De vi Terra Magnerica.
factum hic omieri non debet. Illud pecitur ex acus nauricae d linea Meridiana
alias in ortum, alias in occalum declinatione, e quidem raria in rariis locis.
Ostensum quidem est hac Asserr. num. L. acum nauticam vertus orbis cardines
rcumque lemper collimare idque non aliunde proficisei posse, quam ex J’el-
luris dirisente Maonerica rirture. Tam vero hanc ab iildem cardinibus, Ture à
linca Meridiana, gua in plano Florisontali ad eos ferrue, aberrationem tam
anomalam nonnisi ab eadem Fellure nalci posse ostendi debet. Ft vero si ipla
Veclorii directio rerlus Polos rbique terrarum obleruata alio reterri non po-
test, quam ad Telluris Magnecicam rim: quo rationabilius, quam ad eandem
vim referatur eiuldem directionis modus: Ouorcumque enim corpus finoa-
TuC, quod hanc in Veriorium aberrationem inducat; illud Magneticum esse
necelle est, cum Magnetice agat in Magnecicum: ac nullum huiulmodi vel in
caelecti, vel in lublunari mundo assignari porest praeter iplam Tellurem, ve
nullum porest alsignari aliud, quod iplius directionis rersus Polos principium
SC. Imo multo minus ob tam variam, quae obseruatur variis in locis declina-
tionem nullâ certa lese determinatam. Multo minus caelestis Polus declina-
tionis huius, quam directionis caula else porest; omnem enim declinationem
colleret, de in eum Cemper et ubique Verloria collimarent. Nec muleo maiori
iure aue Vrla minor, dut Zodiaci Polus, aut alia quae libet caelectis plagaCerta,
de decerminata asferatur eiuldem a Polo aberrationis caula, ve a Ouibuldam.
nondum quocidianis obseruationibus cdoctis alterta est. TunC eni CeKtaM
etiam, _ decerminatam aliquam normam ctabilire licerct: qua lua quibulque
locis declinatio FerFa, marique, coroque Vniverso defniretur: ac nullam ea-
lem legem obseruationes admictune, cum nihil irregularius his declinationibus
queat obleruari. Neque frmiori Fundamento nixam sententiam illi amplexi
Cunt: qui in iplo cerrestri globo frum quendam locum, ve borealem quan-
dam Tnsulam, aut Maoneticas qualdam cupes Anxerune: quo rndique terra-
rum spectarene Verloria non sine aliqua à Polo Ferrae (à quo loca hac dissi-
ea esse rolune) aberratione. Id enim moliori inre negatur, quam alleritur;
cum nulli tractenus fde digno resti occurrerine loca huiulmodii Adde nulli
loco cantam rim Maoneticam inesse posse, re ad locaroro oibe disfita pertin-
gere possic. Adde Verloria aequali rbique rirture agitari live non longe, Ciue
remmoristime ab huiulmodi locis distanEIAS CONETa: QUaM FCFAE AGCMEILIM NATI-
talium Sphaera actiuicaris rniformi difformique propasaione expanta. Adde,
re de Calestibus Locis proximo dicebatui; declinariones Verloriorum ad nul-
lam certam legem pro lingulis peculiaribus Locis reduci polle, ve lane redu-
CCTCHEUE, Si ad fixum aliquem terminum Verloria ContenderenE: quae laltem
in eo Meridiano, Qui per ea loca ducitur, omni declinatione carerent; quod
nunquam est. Obleruacum, sed porius contrarium: in eodem siguidem Meri-
diano quocumque, nunquam exedem obseruantur Declinaciones, CUML EAIEM
in eo roro millae esse deberent. Non addo in duobus haud admodum distan.
libus Locis re Roma, Loreti, ex Ncapoli contingit, ve retert Kircherus, e ex
eo reteram interius, duas in oppolicum obseruari Ner loriorum dectinationes,
QUIaFUI.

## Folio 142 — 1759050695:0158
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000158.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
quarum vna sie in orrum, altera in occalum. Oua, et alia luadenenullas Ver.
Coriorum declinationes a linea Meridiana vllam certam legem obleruare; ac
proinde à nullo ruo certo, de Aixo cermino proticilci. Proticilcuntur igitr
declinationes illae quidem a cerrestri globo, ve cirato loco probatum est; led
variae pro varietate locorum. Cum enim Terra cam mulciplici constet par-
tium haererogenearum mulcicudine, ve rupium, montium, marium, ip(IUIS
etiam Coli: non porest Veclorium nisi varié huc, illuc dirigi pro varia ad illud
axpellente rirtute Magnetica. Perxende quae superius cap 3. Assert. 1. num. 7.
cum assert. 6. dicta lunt de Magnere heterogeneo; quomodo ad varios lItuS
obelos componat proprer lacunas, vel tubercula, quibus constat; nec mira
beris cam rarias in cerrettri slobo Verloriorum declinationes obleruari pro-
Pcer caulas limiles, quae in eo occurrune: ex quibus, e non tantum ex ipsa
Vecloriorum verlus Polos directione, colliges cerrestrem globum Magnerica
rireute non carere. Verum de huiulmodi declinatione iterum occurret disse-
rendi locus: haec nunc lacis, ve ex ea etium ostenderetur Terra inesse Magne
cicam Facultatem: quae tam apertam extribeat acuis nauticae declinationum
caulam; in cuius investigatione tor ingeniorum Lumina ante agnitam Fellu.
ris Magneticam vim caligauerune, d allucinata lune; necnon post candem
vim etiam agnicam vix caulam eandem artiserune; dum non immediace à
Perrae parcibus hecerogeneis radios Magnetica virturis in Magnerica Verlo-
ria volune effundi; sed ad Polos, primum deferri censene, ex quibus deinde
vndique (parhasane in occurrentia Magnetica: sic enim omnes radii confun.
duneur, nec distinsui pollune ab aliis illi, qui a Terra partibus vel extantibus,
vel dehilcencibus nalcaneur, re ex poltine Verloriorum declinationes tam va-
rix eorum actione conciraris re superius disputacum est, de rurlus inferius agi.
tandum exit.
Flactenus Magneticam Terrestris globi faculearem pluribus Forcalse, quam
Postularet necesitas, prolecutus lum: eius enim ponderis lune rationes, qui
bus eam ei inesse demonstraui, ve rel vnica ad hanc probationem sulticere vi
deatur. Verum non tam quid necessitas, quam quid exigeree materia cum
amcenitate coniuncta dignitas ob seruare necesse Fuit: cuius li ratio habeatuE;
etiam haec parciora, quam par Foret, videantur. Sed quae dicenda luperlunenec
pauciora, nec minus iucunda (nihil enim nihamcenum, et luspiciendum Ma-
onetica concinent) huic defectui cumulare latistactura lune; veluti de Oux-
ltioni, quae huius loci maxime esse videtur. An Scilicer totus Terrestris glo-
bus ita ic Magnetica rirture praedirus; re omnes eius partes, quae aded à P’er
ra discrepare videntur, re seneris cam diuersi rupes, ve omnis generis minera,
ve Terrae iplae eam variis qualitatibus constantes, eadem Facultate praestent.
Ac huie quaectioni alio loco aprius latistiet. Ouare ad alia progrediamur ad
honc Telluris magneticam facultarem spectantir.
Marnetoloria Lib

## Folio 143 — 1759050695:0159
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000159.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
2]
VB
Cerrae Mo
181.
i l L
Soli Terrestri elobo Maenerica vireus ita convenit vt sit ejus  als pr-
prietas ex ejus dem forma emaluns: reliquis autem omnibus Masneticis
Eias comdent, quod eorum temperamentum ad tempera
mentum Felluris accedat.
YEx dubicee Masneticam lacultarem, ve connaturalem proprietatem Pet-
restri globo connenire Ouisquis perpenderie Terram elementum elle;
cui proinde a primo eius ortu ed omnia conveniane; quae ad eius ablolucam
constiturionem Receaa II, Xx ad cum, cui summus Opifex illam destina-
bac finem: qui cum alius non sit, quam commoda Flominum generis habi-
cacio; quam perturbatum iri posse sequebatur, nisi in eodem sieu ad Vniver(
cardines fxa, de immoca permaneret ad corporum caelestium insuxus ei ne-
cellarios commode excipiendos; oportuit continuo re Faculeate muniretur,
cuius praesidio eunde (IMIM ECTCTuT, d ConSerUaTeE: nec (uFCieBAE, ve nul-
lum Agens in rerum natura reperiretur tanti roboris, quod sicum illum con-
Hellere pollet: id enim ets concedatur; concedi camen non pocelt adco par-
eam esse Nacuram, ve non omnia Encibus creatis cribuat, qua ad COrUM CON-
Seruationem, dx perfectionem necessaria sunc, aut laltem ea per se consequendi
Faculcatem: neque enim abloluta, de in le perfecta dicipollene, s ab alienis,
ee extrinsecis dependeret ipsis conveniens naturalis habitudo. Ouare NTatura
Principiis non latis apre Philolophari mihi videntur illi, qui Tellurem nullo
alio praesidio sicum, quem occupat, cueri alserune, quam quod cum a prima
eius erearione conditor Capientissimus talem Racueric: Talem certe Ratuic lo-
lum (dubium non est) qui ad finem, cuius oratia eam e nihilo excitabat, FOret
OppOruisimuS: nec dubium etiam, quin reliqua corius Vniver(I COrDOca Ita
inter le compoluerie, re neque de loco, neque de sicus neque de ordine, inter
Se Contenderene, e dimicarene; led absolurissimi corius huius Vniversi reluri
membra communi consentu quiere fruerentur placidissima. Neque vero mi-
niis cerrum est singulis suppeditata esse instrumenta, quibus de ad bene esse
primum constituantur, et deinde ad operandum, si res FerAE, aPEE COmPaTCN-
tI: Sic enim, quemadmodum experimur, Auchor Nacurae causis omnibus le
cundis, quarum concurlum exisie, consultum voluic eriam minimis, potiori
que iure maximis, a quarum numero non est, quod eximamus ipla Elementar
quali ipsis sufticiat ab eorum ortu a conditoreimmediate fuisse bene constiur
ta. Ouare cum Perreltris globus ad tinem proxter quem conditus est, sicum
hunc, quem de facto occupat, postuler: censendum est datum ei fuisse Instru-
mentum, sive Facultatem, qua in eo cohibeatur, ec a quo, s ris vila ei infer-
retur, in cundem ve sibi debitum restituatur: est autem per accidens, si nul-
lum detur Agens extrinlecum, quod ei vim inferre queac; cuius nulla rario
haberi debet; si secundum sc d intrinlece Terrestris globus suis numeris om-
nibus

## Folio 144 — 1759050695:0160
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000160.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Maenetol
vibus absolueus ese concedatur, ve concedi par est, ripore a Deo Opt. Ma
condicus, cuius pertecta lune opera. Ouamquam quis neget, quin Pellus pol-
sic concuti ex quadamtenis d licu debico emoveri rum grauioribus Perrae mo-
cibus, tum Maris aectibus e tempestatibus: ve propterea tacultare cgeat; quae
eunc agac, camque luo in naturali situ cohibeat. Ec vero si Terrestri olobo
necellaria fuie qualicas, qua in loco ad cundem finem, ad commodam scilicet
Flominum habicationem, commodo sele tuCretuE, _ ad cum reperendum, si
ab eo connelleretur, quamquam in rerum Nacura nullum detur AgenS, quod
canti Sic FobOris, ve id praestare possit, ime difficilius quam li decurbandus (
tuS Foret, cum idem globus CIrCA CeHETUM COnVeREI sIE paratilIUS: CuF ei-
dem data non elser etiam Faculeas, ad eundem situm X tuendum, _ repeten-
dum: Fic non refero, quae multa ex Principiis Philolophicis disseric C abeus,
ve ostendat quam conveniens fuerie dari in Ferum nacuTa FaLCI MOEI, qua-
lem exercet Magnetica Facultas, circularem scilicet secundum quid. Sicur
enim inquic, datur motus rectus deorlum, Turlumque simpliciter, de secun-
dum quid, daturque ad cum incundum Facultas necessaria talis grauitaS, de
leuitas: deturque mocus circularis simpliciter corporibus caelestibus conve.
niens: dari etiam oportuit motum secundum quid circularem: qui scilicet via
circulari ad trum terminum contenderet. Verum, cum caelectium corporum
motus simpliciter circularis non lic ab intrinleco, nec ab vlla innata Faculta.
t qualis est in Elementis grauitas, e leuitas: rix latis consequenter colligi
videtur motus ille secundum quid circularis, qui ex innata Telluri rirtlite pro-
fcilcatur, ex calorum inotu simplicirer circulari. Ouidquid porro de ea ra-
riocinatione cenleatur: ad positani Assertionem contirmandam praetex hacte-
nus adducta demum OuXrO. Cum notum, certumque sic ex quocidianis Ex-
Perimentis Magneticam virtutem rniuerlo cerreltri Globo inelle; An porest
ita inesse, quin a propria eius Forma connaturalirer emaner: Dubium quidem
aliquod non line Fundamento oriretur; Ei quibuldam tantum Felluris Plagis
eam virturem inesse obleruaretur: dici siquidem posset Plagis illis cam Con
venire ob lingularem aliquam Locorum illorum disposicionem, quae nulquam
alibi reperiretur: verum cum omnibus aeque conienire deprehendatur: vix
est dubitandi locus an ea FacuIras ex ip(a FCrTX PrOPFIA NaLUTA CMAHCE.
on minus certa videtur etiam altera APertionis pars: nimirum Magneri
cis reliquis Magneticam vim eacenis inesse; quatenis eorum temperamen-
cum ad temperamentum rexrestre accedie. Ouid enim tam cerreum quam la
FereS: Ferrum etiam FerrX affine esC CON(ENE OMHCS, VE argUmenEO LInE quae
Teniu percipiuntur eius qualicates, ve Liccitas, Frigidicas, rubigo quae in terram
illud tam Facile Coluit: adde ferri renarum rbigue Copiam FaNtaM; quas sCi-
licet Terra Facile generat, vepore a natura sua parum alienas, luoque altines
Temperamento. Accamen ferro non est innata Magnerica vis; nec ex cius FOF
ina emanat; cum ea per le illud carear, de aliunde eam precario utetuIF ab
alio Magnerico, ve Tellure, lapideque Magnere, de ea facile spolietur dum
iene incandescir lalua tamen ejus formâ; a qua si nasceretur vis illa Magne-
TiCas

## Folio 145 — 1759050695:0161
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000161.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. Devi Perra Maenetica.
rica, lalua etiam ipla Foret inter iplos rehementiores ignes: Facile icem ex
cinguitur, dum rarie ad oppolitos Polos Magnetis adhaeret, de contrarii licuis
vircurem concipie: quod nequaquam concingeret, si ip si inmata Foret, e ex
eius principiis per lc emanans.
Mlaior de Magnete est dubicandi ratio san ca; qua pollet, Maonetica vis ab
eius oriatur forma substantiali: Rrmius enim haeree, _ perduraE, ve ipSI CON-
nacuralis esse videatur. Actamen nec Magneti ea vis innalci dicenda est. C On-
stat enim (i diucius in licu Perrx contrario Magnes quielcat, eius virtutem (
non extingui, at lalcem remitti nulla tamen Facta Magnetis mutatione substan-
tiali. Constat icem ab (que huiulmodi mutatione vim eius auE EOtam, aUIE ex
Parte perise, li rehementius incalelcatinec cam ab eo recuperari vna cum na-
turali temperie: ac eam, (i ip si innata FOreE, aut tucretuI, aut sepeteret deper-
dicam; non secus quam aqua trigiditatem, ve à contrario asente calore libera
eA. Adde rupes iplas Magneticas aperriores, ex temporum iniuriis expolitas
marcelcere, quae in radicibus ralidissimae lunr. Acque in his quidem Magnes
cum ferro: ae in quibuldam aliis magnum inter rerumque dilcrimen interce-
dic. ECCC
Maones, si quando cum virture contingat spoliari vel morâ diuturniore in
litu vircuci cerrestris globi contrario, vel calore rehementiori; rircutis iacti-
tam haudguaquam reparandi aprus est per accelsum alterius Magnetis ctiam
robustissimi; aut E, qua relticuatur, ad Magnetem illum accedere debet secun-
dum faciem sibi contormem: neque enim Magnetis cuiulquam rirtus Magne
tis alcerius vircurem obleruata est in licum oppolicum immutare. AC Ferri auE
deperdica aur labetactata Faculcas, leui opera in inceorum restitui porest ad-
moco de nouo Magnere vel lecundum Faciem contormem, et amicam; quo
in calu Facilius, moraque breviore damnum relarcietur: vel secundum Faciem
similem, d inimicam; cunc aurem, li qua in terro superctes erat antiqua vis,
venicus interibit, d in eius locum oppolica intundetur non line temporis (pa-
tio lonsiore ad excinguendam penicus priorem virturem, de alceram concrarii
litus excitandam: nec vila est in ferro tam ralida, camque radicata Facultas;
quam quilibet Magnes in oppolito lun accedens tandem non expuonet, et
nouam non ineroducat: trmior liquidem est Magneris rietus, nec a viin fer-
rum interenda cellat; quod in Magnerem ricistim non agie, re lele TueatuI;
nec vires, damnumque reparat: cum ad veriulque sius rirrurem recipiendam
sic inditterens, et ad reramque aque dispoluum, lonse lecus quam Magneti
conveniat. Es de aliud Magnerem inter ex ferrum in asendo dilcrimen. PTam
Maones etli roboris exioui terro cuilibet proportionato, e in aptam houcam.
longiorem scilicet quam latiorens eformaro vim contere Magnetican, (I de-
bica mora vel breniore, vel diuurniore pro Magnetisrobore ei adtereac:
eaque virtus amoro Magnere in huiulmodi Ferro diuriuis perseuerat, vt ex eF.
fectibus Masneticis constat. Ac Ferrum quodcumque, etli validistime exci-
tum alceri ferro virture plane vacuo vim per accelsum quamuis diucurnum
non conterrs qua ab (cedene Ferro Magnetico perduret. Patendum tamen ex-
perientia

## Folio 146 — 1759050695:0162
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000162.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
18
PerienEZ, rationeque Suadence Ferrum non excinim affici ab excito. Cerni-
musenim Verlorium, Ferrum lcilicet excitum, a quolibernon exciro ferro ac-
cedente inera Sphaeram vircutis Verlorii (neque enim Sphaerula lua actiuitatis
caret Verlorium, cale est Magneticorum ingenium, ve de lubiectum quod in
colune, alticiant, de Sphaeram vircutis mexistentis protundane) agiretur, eiul.
que ductum quocumque lequatur ilsa Facta consueta lua directione à Tellu-
re profecta: quod contingere nequaquam porest, nili aliqua Magnetica virtu.
te Polleat cunc ferrum accedens; quam aliunde haurire non poruie nili ab
iplomet Veclorio: neque enim ad experimencum hoc exigitur, re ferrum il.
lud ad Florilontem perpendiculariter vel lupra, vel intra Vexlorium accedat, ve
muper disserebamus, ve a Fellure rirturem hauriac licus oppoliti: Ced hic (uF
Ficie ve quocunque situ admoneatur, (ime is fuerie Florilonti perpendicularis,
sine parallelus; quo in calu nullam nisi ab iplo Verlorio rircurem proticilci
necesse est in illud non excimmm ferrum. In eo tamen cunc inesse oportet ali
quam: neque enim Verlorium ad alterum FerruI, (I OINI VIITUTE CATEKCE, PO-
eius quam ad virgulam ligneam Ferretur, eique adhaereret: ideo siquidem Ma
ometicum ad Magnecicum moru locali Fertur, eique adhaeret, ve rirturem, qua
Praeditum est, cum alterius Magnerici vireure conformiter polita coniungat,
camque melius cueatur, dc perticiat: haec est enim Pola X rnica Magnetico
rum ad innicem concursis, e adhaesionis caula. Ferrum itaque non excitum
ab exciri Verlorii estula vireute atticitur, eamque concipit, et fouec, similem.
que eftundendi aptum Hc; Led adeo lenem, e Auxam; re camdiu lolum duret,
quamdiu inera Verlorii Sphaeram actiuicatis derinetur, eigue praesens est: ac si
ab ea absistat; continuo ve absistie, ica omni virture desticuimr. Verum Si idem
Ferrum non exeicum ad Magnerem accederet, eiusque consortio per moram
aliguam trui ei liceret, non tantum quamdiu praelens est Maenes Magneticam
vircurem aliquam hauriret. Peleque Magnetice gereret Magnetem ad motum
liberum, ve natantem, vel suspensum omnem in partem deducendo; sed etiam
eandem vircurem retineret (prxelertim si Foret Magneti proporrionatum) M2-
onete recedente, contra quam hieret si ad aliud ferrum excicum, ve ad Verlo-
rium accessiet. Videtur itaque ferrum ets ralide excicum in ferrum aliud ica
virturem immierere, ve illam in eo firmius, e altius, quemadmodum Mlagnes,
non radicet: ita ve Ferrum ad quamliber virrurem excipiendam ee dimitten-
dam, auc in oppolitam commutandam paracissimam habeat pasiuam Poten-
tiam, de quali inditterentem: de contrâ Magnes actiua praester Facultate, ca
reac paltiiâ ad alienam vim admitrendam. Neque vero ex eo discrimine, quod
ad subieeta tantum pertinet, colligi debet Magneris virtutem à ferri viirure
Specie discrepare; cum iidem ex veraque producantur effectus, tum in luis
quae intormant, subiectis; quae eodem modo ad Viiversi cardines dirigunes
cum in alienis Magnerica virturis capacibus corporibus; qua eodem modo
ab veroque efficiuntur, a Magnere quidem permanenter, a Ferro verd exciro
cranseunter, _, ve dictum est, quandiu iplum alteri non excito Perro praelens
adest.
Deque

## Folio 147 — 1759050695:0163
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000163.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Cap. IV. De Et Ccroanetica.
Neone vero adeo mianda viden debet illa in Nlagnere, Terroque actiua, de
paltura porentiae differentia. Magnes corpus mixtum est à primo luo ortu ita
a natura cemperatum iuxta Telluris ipsius habicudine, ve Magnetic à Facultace
debica ipsius temperamento nunquam caruerie: quis enim immanes _ Xter-
nas illas Magneticas cupes, vim Magnericam aliunde hausisse libi perluadeat,
esto à Tellure Foueri, eadicarire intimius queat ? AF Ferrum ex vem, quam
aliqua vi constare manitectum est, per arrem fula, ex per excoctionem a faeci-
bus quam plucimis emuncta, ex purgatâ coaluie, contulis ejus parriculis om-
nibus: quae in rena sicum incer se aprum obseruabane, adeo ve port excoctio-
nem de fusionem nullo amplius incex se siu de ordine componantur, omni-
que ri Magnetica priuentur: ve in ferro ex Magnete iplo conslato enidentius
apparet, quod nullam magis, quam aliud quodlibet ferrum praesefert Maone-
cicam rirtutem: X quod luadet experiencia, qua constat Mlagnere contulo, de
in cenrem putuerem redacto si in crbulum charraceum, vel calamum pului-
Eculus inculcetur, nullam eum obleruare directionem ob contusionem scilicet
particularum carum Magneticarum: quam ob eandem contutionis caulam Fer-
rum vi maonetica destitui censendum est, donec accedat Magnes, qui illud
aCticiat eiulque particulis secundum eundem sicum vim, de animam intundat,
ad quam excipiendam paratissimae lune verouis liu inspiretur, de ob eam ad
sicum verum que capacitarem ad vim in oppolitum, si vis interatur, commu-
candam.
Cerrum igitur ex dictis, ac Erum esto Magnericam virturem Telluri inna-
eam esse _ ex eius propria Forma emanantem: caereris vero Magneticis Cor-
poribus mixtis extenis convenire, qguacenus eorum remperamentum Telluris
remperamento est affine; licet ratione subiecti diversi, cui inhaerer, diverstas
quaedam, gux in Magneres ex Ferro obleruatur, conlequatur.
 id id a ee
Finis remocus, es extrinscens Maenetica facultatis Terrestri globo infusa est,
et ipse Terrestris elobus per eam ad situm Flumano generi ejus Incola com-
medum.  opporunum componatur. Finis vero ejusdem facultatis proximul
ex intrinsecus est; emsdem elobi axem cum torins Vniversi Axe constimatr
es cohibeat.
ZCHAHSS HEC KMICE Cacanaa ProDoniruE ditheultas: 2d cuius elucid2-
LNtionem nonnullus in superioribus iam parefactus est adicus. Ostensum
Siquidem est Fellurem Magnerica praediram esse Facultate: quIa CUI CK HaTU
ea lua ad situm tora referatur, non dubium iam quin ad ejus sicum stabilien-
dum ip si cributa fueric ab Auchore Naturae, qui tini, cuius gratia condebatur.
commodissime inseruiret. Cum ergo supremus Rerum Opisex non cerresrem
tancum globum; led calestes etiam Sphaeras, caeceraque omnia in Ilumani ge-
neris commodum, ee obsequium protusâ sua boniratis muniticentiâ produ.
XerISS

## Folio 148 — 1759050695:0164
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000164.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetolocia Lib.
XexIC: quis dubicet quin eius fucurae ledis de commorationis rationem pre ex-
ceris habuerie, canque de praesidiis omnibus necellariis munierit, d condu-
centibus cumularie commodis et ornamentis: ad qux cum non minis spectet
Situs, quam locus commodus; re huic consuluit, ita illi non defuie. Perrestris
slobi loco in eius incola gratiam impense consulcum est; dum in torius Vni-
verlis quod illi famulatur, consticurus est centro: Ouis enim ei aptior ad R.
nem ab Vniversi conditore pexesticurum porerat altignari: Debuie scilicet Fer-
restris illa Hlominum sedes eo loci sabiliri, ve creata caetera cum xtherea, tum
aechere luperiora, ac calestia commode possene ei lua praestare osticia; quod
non alicer melius porest obtineri, quam si in eorum medio RaFUIerCEUI. Sic
enim aquali vniformique ratione à circumiectis quaquauerlum corporibus
aliis debita excipie obsequias quibus Foueri posie, ac invari ad Flolpiris sui in-
Columiratem: quae haudquaquam cuta, ac lalua Foret; li a medio Tellus abel
Cec. Sine enim fixa, et immobilis extra centrum haereret, lure per medium ina-
nes re comminiscuntur Aliquis vagaretur: eam ralde inxqualirer a caelestibus
altici necesse FOrCL; ex qua inxquali remperie non tancum in iis, quae Perra
rlibus humanis necessaria suppeditat, sed in iplo etiam Hlumano genere rasti
EaS MalCerCtu. Debuic ergo Perrestris Sphaera medium, Ciure cenerum Vniversi
occupare ad commodam ejus Ineolarum commorationem, acque hunc in f-
nem; qui extrinsecus est, d remotus, adeoque Operantis, cributa est Terre-
Ari glOBO TTAMIERS Cx CIIS CIAHANS FeMPCTaMeNEO: CUIUS finiS PEOXImUIS, de
INEPIN(CCHS FOTCE, VE Ferresrem ipsum olobum in medio Vniversi cohibeat,
cumque ad illud repecendum constiruat expedicum, si qua ris aliquando ei in-
FCTrCTUE, aut inferri elset possibile ab Agence extrinleco.
Verum ad eundem exrrinlecum, e remotum Anem, ad GuC FCFTeNIS OF=
bis conditus est, ad cutam scilicet de commodam generis humani sedem non
locus cantum in Vnivers CenErO fIxuS _ immobilIS Crat neceNaTIIS; Sed CON-
Sans ctiam ac perpeturs eius quidam certus ad caetera Vniver (I COrpOrA suEUS,
_ habicus. Hloc enim (I PelluS CaFeLCE, Conertique circa centrum libere pos
Cet, quo nihil facilius; quot paceret incommodis: quot periculis ejus Incole
Subiicerentur: Faciamus Terram a Polo boreali, zonaque Frigida in ZOHXFOF-
ridae radii (que solaribus ambusta locum concedere, et hanc ricissim in illius
suum commigrare: quid aliud ex ca comiolutione consecucurum elser, nili
horrida veriulque huius Climatis vasticas: Planeae Frioidiore (olo nalei solirae
qui possent arido de aestuanti afuelcere: qui Fonerentur, contra Colaribus ea-
diis gaudentes in hyperboreas transtata brumas: Ouam varix eoco orbe Tet
rarum vario Colo, ca loque delectantur, alienoque contabescuME; quarum om
nium interimus ex huiulmodi Telluris circa centrum conversionibus conseque
FeTuT. Nec minor ex eis impenderet Animantibus clades. Flomines ips ad
variam temperiem cerreltrium climacum nati, Factique quid aliud, quam exi-
tium acerbissimum inCurEereHE: Faceo dierum, totim (que anni rempestaLUM
ordinem, carerorumque calestium incuruum in Ferrestrem globum officia
Percurbatum iri, ex eilque dispendii plus quam commodi profecturum, adeo-
q1

## Folio 149 — 1759050695:0165
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000165.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Cap. IV
Devi Terra Maenetica.
que hunc omnem, quem lulpicimus, torius Vniversi ornatum pericurums
Duam vero Tellus facilis, et expedira foret, nili aliqua aliâ praeter grauita-
tem faculeate in eodem situ cohiberetur, ad huiulmodi CIrCA CeNErUm COnIer
Gones tantorum fontes incommodorum; collioe ex eo, quod unico tancum
cenrro, hoc est, punctulo tota nitatur: quod ad aequilibrium absoluristimum;
cum non arte, qua semper aliqua ex parte deticit, sed ex natura lua compo-
natur; quod proinde rel minimâ vi inffecti porest. Cernis re torx nostrates
aequilibrio, quam fas fuerie, perfectissimo donacae, vel minimâ vi ad morum
Concitentur: actamen non puncto, ve Terra; led Axi incumbune; qui fulci-
mentum premit; e morum non porest non retardare: quem etiam quaedam
cum Aris, tum fulcimenti occurtans alperitas, e scabrities (neque enim vila
atre tam absolucum lauorem pollune contrahere; quin alperi quidpiam, Ct(
Cenlum fugiac, iis supertic) cohibet: nihilominis rix oyrandi tinem Faciune
concepto lemel impetu. Ouis itaque neget terrestrem SphaeTAI PCErA mOtI,
Maris aectu, vel procellarum vi in aliquam eius placam incumbenco impellis
de in orrum agi circa centrum, nisi aliqua facultare in situ debito cohibeatur,
veluc in eodem loco opc granitatis distinetur: eoque modo tam grauia ca-
veantur incommoda; quae in eius Incolam Hlumanum genus imminerent.
Decuic igitur lupremum Rerum condicorem, ve Terrestrem olobum Flomi
num ledem fucurum a caneis incommodis rendicaret, apcum ruum aliguen
sicum fixum de immobilem ei altignare vna cum Instrumento, de Facultate, qua
cundem illum sicum cueri posset, ac repetere per le, si quando ab eo deturba-
retur, ve commodam Flumano generi semper praectaree commorationem.
Cum Porro licus corporis cujuluis diuerlam quandam partium eius in
loco positionem dicac; Facultas ad sicum obtinendum comparata non debuie
eodem modo, e aequalicer omnes cerrestris slobi parces afficere e id calem
Stum omnes similiter convertere, e agitare, quemadmodum grauieas ad lo-
cum debitum occupandum omnes eodem modo afficie, de inclinat, de equali-
Tet per torum corpus fula est: si enim eodem modo innata ad Sicum Facultas le
haberet; neutiquam frus, et immobilis huinimodi facultatis opc obtineretue
Partium licus, cum omnes pari conatus parique iure ad eum a(pirareHE, VE Om-
nes Telluris partes insita grauitate ad centrum concendunt. Caeterum, fIxuS
ille Sphaerae cerrestris ad Sphaeram caeleltem sius consticui non potuit aptiors
quam si ad tuius txas e immobiles partes ad Polos scilicer, de Vniuersi AXem
alligaretur, ita ve Telluris Facies alcera sive Hlemisphaerium ad Borealem caeli
Polum obuerteretur, altera spectaret ad Australem, eiulque Aris cum AxO Vni-
HCT(I AxC COndrueret, totaque haec Mundi eotius machina membris eius om-
nibus e loco, ex litus ee ordine inter le apte convenientibus recte constitura,
e illustrius condicoris laudes celebraret, e Flumano generi inseruiret impen-
Fiuis. Cum ergo ad Terrestris Sphaerae sicuis illius cum ratione corius Vnivert
tum ratione llominum commodae commorationis, tam aptis tamque necella-
rii immobilicarem, de constanciam obtinendam ex conseruandam institura (IC.
Magnetica Felluris rixtus; patet quam non perperam alorrum Ci prima Pro-
positionis

## Folio 150 — 1759050695:0166
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000166.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
laeododz ba
Li
positionis huius parte tunem eiuldem riccuris rlrimum, ee remotum alium non
elle qnam ve pararetur, et sabiliretur ledes commoda; quam Hlominum ge-
nus incoleret, eaque rutissime FOVCFeTUIT.
Oucerendum nunc ekt, re exigit secunda APertionis pars, quis lic rirtutis
terrestri globo inlicae finis proximus de immediatus, quo obtento conquielcat,
nec ad alium terminum conlequendum cundem globum rrgeac, de impellat.
Cui Onastioni Toluenda traud adeo obuias et Facilis est ratio. Disticultas ori
tin ex eo, quod Magneticam vircurem corpus cui insider, tunc cantum quiere
Frui, Exumque licum seruare experiamur permictere; cum ea ad alcerius Ma
onetici occurreneis rirturem ettulam est in licu debito accommodata, hoc est,
cum distimiles veriulque facies sibi ex oppolito obuertuntur, d incurrune: (IC
cernimus Verlorium tandiu agicari donec ad virturis a Terra eAulae confor-
inem litum Pese compoluerie; quem vbi asecucum est ab omni noru abstinee,
cumque licum re sibi apcum, de commodum Fovet, ee ruetur. Sic alia quae
cumque duo Magnetica, si ad motum libera fuerine, ab eo non cellant; do-
nec ambobus verimque annicencibus virtutes à se ettulas in licum verique gra-
tum, d contormem adduxerint, in quo conquielcant. Cum igitur Tellus Ma.
ometica vi praedica lic, de quidem ita praedita; ve 2d eam Faculras lIXC prae ca
ceris Magneticis maxime pertincat: 2d quam virturem aliam alcerius Mnone
cici Tellas concendie, ve se ei accommodet, e quiere ad Hlumani generis
commorationem commodam tam necessaria FEUAEIE: An in. Terrestri ipla
mole aliud illud Magnericum lacere quis fortalse alseruerie: An inter sidera
fortalse sedem fixie: Ouidquid eandem excogiretur, illud quidem primo cer
cum est, ∞ apud omnes indubicatum: non alium in tinem toti rerrestri slobo
HInonericam rirrurem, quae tora cst ad licum insticura, infulam esse; quam ve
cum in debiro situ constituat. Ouis enim alius eRe porest virturis huius effe
aus: Neque vero eam Erustrd à Nacura, qux à superttuis abhorrees Telluri in.
ditam fuiste existimandum est.
Nencem meam, faceor, non mediocrires corsit haec difticulcas: neque enim
pocerat omnino acquielcere eorum senrentiis: qui prae exreris vberiiis. e Cru-
diciusMnonetica cractarune, reluri Gilberrus, Cabeus, Grandamicus, Kirche.
rus, ex postremo non postremus Zucchius; neque demum quo iis dimissis sele
converteret, initio latis allucebat: nihil eandem perpensis omnibus vericari
masis conlomun occurrie, quam quod propolicum hic ek, nimirum, Mlagne-
ticam Facultatem Telluri cum in finem proximum ex immediacum concelsant
esses reeius Aris cum Vniuersi Are aptecur, de congruat, & Axem hunc esse
terminum, ad quem Masnetica Perrae Faculcas localiter moriua contendie; ve
scum Ferra consequatur debrcum dt aptum ad reliqua Vniuersi corpora, se
denque praestet humano generi commodum: ad quem vlcimum ee remotum
finem cum Tellus ipla, cum reliqua ei insermientia corpora conditâ lunt. Oux
sententia, quam non inani nicatur fundamento, relque toca pro caulae merito
airetur, _ decernatur: laudatorum Auhorum proxonenda primuim dt ex
cucienda Placica veniun; cum contirmanda haec noua luper hac re adducta
tenrentia.
Prinss

## Folio 151 — 1759050695:0167
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000167.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ap. IV. Odi Terra Mahira
Primus quidem Gilbertus alolute, paucilque asserit lib. 3. cap. F. Tellurem.
Ei a ralidiore quoptam Agente ab co litu quem nunc occupat deturbaretuis
itave eius plaga Sepcentrionalem Polum Spectans verlus Ortum ConertereruI,
oppolica rero versus occalum, Cuo iuri permissam sirapce ri Maonetica licum
pristinum repetituram. Asertionis huius luxe rationem (quod eius moris est
repoce experimentis potius, quam eorum rationibus afterendis alsueti) nul-
lain profere; quam lane rei momentum exigere videbatur. Ec vero cur pristi-
num sicum alio abstracta Tellus repetat. An motus localis ab vllo Agente
Physico initur aliquando nisi ad commodum aliquod consequendum, aut
enicandum incommodum: Ouid Terram reget, vel allicit, cum ex se indiste-
tens ad omnem licum plane sic, ad sicum priorem relicto nouo per vim allerto
sicu reperendum: Vrsee, inquiet Gilbertus, vis Magnetica, qua ad rum de
terminata litum, alium omnem auerlatur, de refusic. AC, inguam FgO, Cur
unum porius decerminatum sicum, quam alium quemlibet Tellus ri AgeHtC
Magnetica appecac, nili sinsulare quidpiam Magneticam rim excitet ad mo-
cum quo illud acquirat, si commodum sic; vel ab eo se expediats (i (IE inCOM
modum: ac nihil altionatur huiusmodi exerinsece adueniens, quod vel dam-
num Maenetica vircuti minetur, vel emolumentum polliceatur. Magnetica
virtus Telluri innata, eandem eodem modo afticie, iildem que radiis effunditur
sive ad Boream, sive ad ortum spectet vinuis Polus, nec ab vllo sibi eimet ini-
mico, velamico delectatur; si neucrum praesto sic, quod in cam agac. Facia-
uS Creata omnia praeter Fellurem rirtuce Fceram de medio colli, de interire:
nunquid dacum quemlibet situm tunc obseruatura non est: Sed live pCreant
reliqua omnia, sive sublictane; si nihil in Tellurem conterant, rim que ejus nul-
lacenis attingant; illa eodem modo in veroque calu se habet, nec ad morum
Parata eA; cum ad quietem, qua iam Fruitur, motus omnis feratur; nec B0-
ream magis, quam ortum appetat, nisi quaedam aliunde accedat vis eam agens
aut determinans. Cilbertus igitur verum quidem acrisit effectum, verum
enim est Perrestrem globum, si a Borea in ortum, vel occalum eius Axis abdu
ceretur, in Boream iterum eandem faciem converturum; Sed caula, qua haec
convertio absoluitur, ne meminic quidem: ea eamen est, quae inquirieur. Vi
deamus an caeteri aliquam afferane, quae admitri debeat.
Cabeus, cui assentitur Grandamicus, caulam affert lib. 1. cap. 18. ec quidem d
priori, a fine scilicet, cur Fellus opc virturis Magneticae in eo situ, quem oc-
cupat, selc cneatuT; de ad cum, (i quando curbaretur, Pe le restiruendi compos
Hat. Cuius ratiocinationem, quo macurius, ee accurarius deinceps perpenda-
cur, non aliis, quam iphus verbis proxonendam duxi.
Rationem, inquie, a priori inquirere tentemus, cur Terra vim Maenericam
possideat ut verricitatem in se primum habeat, atque adéo aliis quoque commu-
nicare possit. Fa mihi vidermr convenientissima. Onia Terra cum circumqua-
que ceelo ambiatur, es cirea eam perpetuo moneatur diurna volutatione Astro-
rum aemen, ab ipso caelo, es Astris circulariter se circumagentibus, undequaque
aequaliter quasi in e geum instuentias, virtutesque assipias necesse est. Duare quod
Rectat

## Folio 152 — 1759050695:0168
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000168.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
edaldebib
Rectat ad naturam universalem ipsius Terra, in qua ab V niversalibus caeli in-
fuentiis dependet necessario, eam aequaliter un dequaque affici dicendum erit: at-
que ex hoc tanquam ex propria causa, fit ut circa Axem sit veluti coaementata
es concrustata, excurrant que vena illae à Polo ad Polum. Cum igitur iam sit sie
disposita Terra a Caeli instuentiis circa Axem, es quasi per ordinem ad Axem
es Polos composita, seu conementata: haec ejus natura etiam exieere videtur, vt
in eodem situ consernetur, si debet se commode habere: alioqui si commoneretur,
ee recederet à siu, in quo nunc est, es una pars caelo propinquior fieret; illam
dum Caelum rotatur; vehementiori actione caelum afficeret; pars vero quae subdi-
ia est minus afficeretur: quare non ita commode se haberet: ad quod incommo-
dum vitandum erauitarem habet, qua detinetur in medio, ne aliqua vi, aut im
petu ad unam caeli partem magis accedat, quam ad aliam. Jam vero similiter
si moneretur ita, ut contorqueret se supra centrum, vt pars illa, quae nune subest
Polo ad Sguinoctium accederet; tunc diverso modo afficeretur. Vt ieitur sem-
per perseveret eodem modo, es non rora alteretur, es perturbetur à dispositione
quam nunc habet, debet habere vim se conseruandi in illo siu, quem hactenus ha-
buit: ee hanc dico esse qualirarem Maoneticam. Ft sient data est T erra grani-
tas ad impediendum motum fluctuationis; ita dara est vis Magnetica ad impe-
diendum morum illius rocationis. Ouod igitur Cilberrus solum pronuntiat ier-
ram, si a vera sua in mundo posirura declinaret, atque ejus Poli in Orientem so-
lem, aut Occidentem distraherentur, rursum ad Septentrionem, (5 Austrum re-
versuram, hic, ut arbitror, prebatur. Debet enim Terra habere vim ne natura
deficiat in necessariis, consernandi se ix situ, quem habet, ut non perturbetur cae-
lorum rocatione, es nen immutentur tempestares, contivnendi se ne rotetur: es hane
assirmo esse Magnericam vim, quam in Ferra centendimus probare. IlaeC lai
datus Auchor: quae ad insticurum perpendi debent.
Racio ergo illa a Priori, propter quam eximius hic Magneticx Philolophie
cultor censet Perreltri globo insicam esse vim Magnecicam, est re ejus virtu-
eis opc tanquam instrumento litum obrincat; in quo commode le habeat ad
caelestes intluentias recipiendum, sedemque parandam Flominum habicacioni
conducentem. Audio, dc quidem lubens alsentior hunc reuera tinem elle, ad
quem collimat Magnetica Felluris rirtus; acque adeo hanc rationem viituris
illius esse a Priori repore a caula finali pecitam. Sed a Cabeo id minime do-
ceor, quod ab eo doceri maxime relim. Ouomodo Scilicer Magnetica Periae
virtus, qua medium est _ Instrumentum ad illius finis consecutionem necel
Carium, ad cum Feratur: Ouis eius virtutis, quae morrix est, terminus sIE Cer-
eis dx immediatus, ad quem motus ab ea initus contendat: An calesces illae
inAuencia hoc termini munere fungi pollune, quem. virtus Ntagnetica appetat,
∞ d quo ad motum exciretur: haud quaquam: variae enim lune, rariisque ob-
noxia mutationibus pro variis Actrorum infuentium moribus, ec locis ad qua
deteruntur. Ouid Terra Ferec, s ad varios Planecarumm, Solis praelertim, 2c
Luna intlurus eius Magnetica rirtus commoueretur, iilque vel excipiendis,
vel declinandis eam Componeret. An eundem semper sicum, re experimum
OCCUPATCT.
t.

## Folio 153 — 1759050695:0169
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000169.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. De vi Terra Mdenetica.
in Austrumm. Boreamque cennn ccemacoe Codem lempore racillaiet.
PTullacenus tu Lenus MaGete3 cu Micure illa ipsi inlitâ ad vIlos ca-
leltium corporum influrus, nec ei poslint elle rerminus ad quem assequen-
dum instituta sie Ferrae Facultas Magnetica; esto eoldem concedi debeat esse
finem rlrimum X remorum, cuius gratia Telluri sic indica huiulmodi moriia
ad licum Faculcas. Adhuc igitur ex Cabeo quaeri debet quis ille SIE FerMINUIS
ad quem proxime e immediare institura est Mnonerica terrae rirtus, in cuius
elecurione conguieleac: haec enim huiulmodi termini allecurio dicendus erie
finis proximus, e immediatus illius cerrestris Faculcatis, cuius necesITaS ex
eo tine a Priori probetur. Pari iure ex Eodem quaratur (quando eius men-
cionem ipse Fecit, de Analogiam Magnetica vircuris Telluri innatae cum inna-
ta eidem grauieate adduxic) quinam sic terminusille ad quem per se proxime
de immediate Feratur cerrae innata grauicas ?, is enim grauicaris tinis proximus
dicendus erie, cum eo adepto conguielcat eius conatus, cumque tueri latasaE
aduerlus omnem ab exrrinseco Agentem vim illatam. Hlic aurem terminus
gravitatis, eiu (que finis intrinsecus, de immediatus aliud non est quam Vninerti
centrum, ad quod omne corpus, cui grauitas inelt, concendic, ee in quo con
quiescie: quod non obstat quin loci illius commoditas, qu’a Corpus oraue co
loci consticutum Frnitur, dicacur etiam granitatis Anis, led remotus, de extrin-
secus, ee a Supremo Rerum conditore intentus: itare ad Telluris commodam
ctationem, eiulque Incolarum Flominum opportunam commorationem ipsi
indita dici debeat grauitas, ex ad hunc tinem institura. Similiter Magnerica
rircus eidem Telluri insita dici deber ad cundem finem, ad Felluris scilicet,
camque incolentium llominum commoditatem; ad quam non minus necesla-
rius est aptus eius situs, cui obtinendo Magnetica rirtus inseruic; quam aptus
locus, qui per grauicarem Ctabilitur. Aeque ita recte quidem C abeus ex com-
moditare tanquam Ane remoto, quae ex situ debiro in Ferram, eiulque Inco-
las nalcitur, collesit datam Telluri fuisse rircurem quandam (cum in necella-
riis Nacura nunquam desit) cuius ope licum illum commodum sibi asseretet,
eE TuCLetI: qua vircus alia non est, quam Magnetica; quam ad licum COrpO-
rum Maonecicorum intex le ferri experimur, camque Perrae inelle constat.
Verum, cum vis Magnerica Agens sic neceTarium nec penes eam sic commo-
dicacem illam sirus vel nosse, vel appetere; non porest ea commoditas, finis
elle Magnetiex virturis nisi exrrinlecus, ee remotus; qui conlequatur ex sne
intrinleco, e immediato, ad quem obtinendum, de conteruandum fertur illa
Facultas. Acque hic est rerminus, ad cuius consecutionem tanquam ad finemm
proximum, ee intrinlecum ordinatur Magnerica Felluris virtus, ee in quem
collimat omnis eius conatus est actio; licur Telluris grauitas ad Vniverlicen
trum pecendum, eique adhaerendum iplam inclinat immediate; idemque cen-
arum cerminus est, ad quem assequendum per se a Nacura insticuta est Fan-
quam ad finem proximum moriua illa granitaris Facultas: Fx huius vero fnis
contecurione lequitur deinceps commodus ille Lerrestris slobi in vniverlo
lOcuS
OCCUPATEE: Nunguid non quoridiaMA COTUM COHMCFSIONC CITCUMAZCTCtII; d

## Folio 154 — 1759050695:0170
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000170.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
locus ad excipienda cum lublunarium, cum caelestium corporum ob sequia ad
suavem Hlominum degentiam necellaria: qui finis est remocus à Supremo
Rerum Condicore pexlticrus. Ouare Sicue granitatis Felluri inlira natura
nobis non innotelcir ex eo, quod dicatur institura ad ejus commodum inter
Caecera mundana corpora obtinendum locum, cum terminus ille (it ipliexerin.
secus, e li ea omnia perirent, non minus tamen Perrae graniras munere (uo
Fungeretur, camque ad centrum Vniverh occupandum compellerer: ita etiatm
ejuldem Terrx Magnerica rirtus nobis aperta non Ac ex eo, quod conster eius
Ope Terrectrem globum ad licum inter eadem Vniuersi corpora commodum
occupare; non enim minus sicum illum obcineret, quamnis ipla omnia inte-
rirent; vel ex his commodum nullum in iplum cerrestrem globum protcilce.
retur: Ced ad eius Mlagnericae Facultatis nacuram pernolcendam, nolle ODor.
cet quis sic terminus ille, ad quem eius conatus Fertur, e adt cuius conlecu
tionem, e possestionem euendam tanquam ad proximum eius finem a Natu-
ra insticura est: quod d Cabeo praetermiltum, nobis inquirendum incumbic;
idque praectare lacasimus. Sed ne actum agamus, videndum nunc est, quid
super hac re a Rirchero, d Zucchio Scriptoribus eximiis Cabeo posteriori
bus, quibus etiam ab eo Auchore minus Catisfactum est, Racutum LIE.
Kircherus isitur a Cabeo primus, qui Mogneticam Philolophiam excolen
dam luscepit, quod de gnavirer praesticie in Opere de Magnece, Doctrina, re-
rumque rarietate perelesanti, ac peramceno ve terminum illum proximum, de
immediatum, quem qualicum imus, ad quem obtinendum data est terrestri
olobo Magnetica morrix facultas, definiret: mentem aduertie ad eum, quem
duo Maonetica ad morum libera, obseruane, agendi modum: ea enim nonnis
in quodam rno inter le liu compolita unquam quiescune; cundem que repe-
cune, quories ab eo decurbari ea contingic. Vule igitur Tellurem, quam Ma-
onetica facultate praeditam esse iam constaret, ab alio Magnetico attici, et
vellici ad sicum conformem verique; acque ita Ferram Maenerica actam vir-
ture ad sicu illum Magnerice contendere: ItaVE TerMINUIS MaGnCHCR FCTTC.
Ari globo insitae virturis, sic aptus ille cum alio Magnetico quodam (ITUS,
cumque in finem datam ei fuisse eanquam instrumentum necellarium, quo il-
lum consequeretur, Magnericam facultarem. Cui quidem sencencixe maxime
Favet illa Telluris in omnem partem circa centrum expedica convertio, qu’a le
ad aliud quodlibet Magnericum accommodet. Ouodnam porro sic alcerum il.
lud Magneticum, ab iplo eius Auchore praestat nos doceri. In haec itaque ver-
ba disserit lib. 1. Proposit. 1.
Tellus instrumentum, seu robur quoddum, quo veluri basi, ac fundamento
suam stabiliret mobilitatem iure quodam postulare videbatur: quod quidem nos
nibil aliud dicimus; quam vim qnandam Magneticam ab intrinseca Telluris
forma promanantem. Fac enim unicâ se ad Polos Mundi nen secus ac reliqua
corpora Magnerica ad Telluris Polos, conformat. Verum autem in Polis Mundi
vis quaedam similiter Maenerica sita sit, qua terreni Poli afficiantur, nolim hoc
loco disputare: quod si quis diceret, nihil absurdi assereret: cum ea ratione se ad
Caelnm

## Folio 155 — 1759050695:0171
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000171.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. Devi Terrae Magnelica.
caelum Tellus, qua ratione Mlaenes ad Tellurem habere non absimile videatur:
Sed de hoc alibi fusius: sufficiat nonc Terram in Polos mundi insira sibi vi, cen
in bonum Focius, ab diro nobis Natura consilio diriei. Ilac cicato quidem loco
Kircherus: quibus COnTOManE, caque COntIEanE, e apertius exponune, quae
ibidem inferius adiungie, cumque locum esse reor (neque enim atius miti oc-
curric) in quo fusius proxime allata se expolicurum pollicetur. Sic igitur
trabet.
Suppono, inquit, Fellurem primario in caelestes Polos veluti quietis suae ter-
minos innato quodam e intrinseco appetitu naturaliter ferri. Jam vero cum nul-
lares insito appetitu in aliud feratur nisi in eo, in quod fertur, aliquid sit, quod
eam bene afficiat, es cuius bono foneatur: certe Tellus in Polos Mundi neuri-
quam ferretur, nisi vis quedam forrix, es benefactrix terrae, Polis ipsis inesset, si-
ve jam ista vis sit Maenetica, (ine analocum quidpiam virtuti Maneticae: iux
ta huins enim polarem diffusionem Terram polariter disponi necesse est: nist enim
hanc vim in Polis ipsis statueremus; non esset ratio, cur Poli Terrae hanc partem
caeli pocins, quain aliam aspicerent. Freo necessario in Polis caeli vis quaedam ex-
trinseca dari debet Telluris dispositina. Flaec Kircherus, quibus prior illa eius
recitata sencentia apertius exponieur. Hlabetur aurem ex hoc veroque loco
qua ratione Auchor eximius Terrae concilier immobilem illum licum, in quo
eius Poli caelestibus Polis directe semper obiicianeur. F.s Scilicer in Cceli Don
lis rictus quadam Magnerica, aut alia quaedam Faculeas virturi Magnericae ana-
10ga liue similis; quae ab iplis effula ad Ferram rque pertingat, eiulque Po-
l0s, qui alioqui quamlibet caeli plagam spectare paraci Forene, ad se adducat
de COnertaL: eoque modo in debiro fixo situ roram eius molem constituat:
non secus, inquir, ac ridemus Mnonetis alicnius porentioris Polos, alterius
debilioris Magnetis Polos corripere, libique rnire; atque adeo torum eius
corpus in tirmo, ac determinato sicu cohibere. Ouod ergo prius afferuerut
Terram cundem Litum seniper obleruare abdito nobis Tatura consilio: expo-
Cuic deinde, cum illud abditum Nacurae consilium in eo sicum esse docer; ve in
Polis calectibus Natura rim Maguericam constituerie, qua Terrae Facultati
MlagneTICK OCCUIrEnS Perram resat, ip laque Ferra nucuproprio sele accom-
modet ad Polos calestes iuxta conformem virtutis sua sicum ad eorum virtu-
eis lrum; eF scilicer rerrestris haec facultas Maonetica a caelesti illa virture Fo-
veatuT; a qua extingueretur, Si in alio non conformi licu renacius perlisteret,
quod a Nacura alienum est; quae luis commodis semper Audet, e consulit;
t ab incommodis impendentibus leniper sibi cauet, ee aucicitui: ad quod
verum que praestandum Instrumenta necellaria pronidit.
Hlabemus igitur iuxia huius Authoris sententiam certum de Arum termi-
num, ad quem Magnetica Terrae rictus nutu suo contendit, e ad cuius pEo-
Eccutionem tanquam ad finem proximum ex intrinsecum ea ipsi inSIE2 GIF Na-
onetica faculeas quem nullum nobis definierat Cabeus. Vult Scilicet Kirche.
tus terminum, ad quem Telluri insita Facultas Magnerica contendie, alium
non esse quam Polum calestem: qui cum similem Magnecicam riitutem et
Fundoe

## Folio 156 — 1759050695:0172
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000172.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
laon
Fundat ad Terram vique, eamque pari rirture praeditam affciae, commoue.
tur ipla ve more Magnetico ad appellentem caelectem illam vim sele accom-
nodet, Cuolque Polos illius Polis obuertat, atque adeo Axem cum Axe illius
virturis componat; quod eo facilius praestat, quo paratior est ad omnem cir
ca centrum motum ob ab Coluristimam x quilibrationem, cuius punctum fr-
mitudinis aliud non est, quam ipsum Vniver(I CeHEEUM. AEque hinc nalCitIE
fixus ille, a inconculsus cerresris globi licus, ac deinceps commoda generis
Flumani ledes, quae Fnis est remOTUS a Supremo OpiHICC InFeHEUS.
Ilac quidem Facta suppositione, quod Poli caelestes Magnetic à virture non
Careant, camque ad Perram rque protundant; ratio habetur clegans e ina
nifesta, cur Terrestris globus licur fxo _ immobili Fruatur, qui ad omnia cor-
Porum mundanorum ersa ipsum otticia excipiendum luc aprissimus. APIOna-
tur etiam cerminus cerrus, ex detinitus, ad quem ex se, a natura lua COn
cendic insia Terra rirtus, ∞ cuius consequendi, tuendique sraria eanquam f-
nis proximus d intrinsecus, ris illa sic Perrae actribura. Verum Kirchero pri-
num incumbebat illam probare suppositionem; e ostendere calestes Polos.
vi praectare Magnetica, _ quidem tanti roboris, re ad Perram rlque perueni-
rec, eamque ita afficerer, ve cantam eius molem contorquere pollet. Prihil ea-
men ablurdi, nihil ab (que vilo Fundamento. ex remere altertum est: id enim
ita habere possibile est; polito autem possibili, ablurdi nihil consequitur.
Ouia tamen res aliter le habere porest, Pocest scilicet fixus ille Telluris sicus
ad commodam Hlominum commorationem tam necellarius obtineri ablque.
omni a Polis mundi in Terram effula rirture Magnetica, re deinceps octentu
rus Cum: non debuit a Kirchero praeceriri probacio, qua constaret caelestes.
Polos Magnetica esula virturc pollere; quae ad TCrTaM PFOBASAFCTF, Cam
que alticeret, atque ad licum illi virturi contormem capelendum PIOLOCaTCL:
ne quo iure id oratis ab eo alterrum est, eodem à Ouopiam nesari polter. AF-
que haec est prima racio, quae hanc laudari Auchoris sencentiam in dubium
vocat. Secunda vero eandem reiiciendam suadet cuidentius. Fst autem
ciulmodi.
Ouis libi perluadeat virtutem illam Magneticam a Polis caelestibus etulam,
qux Fellurem alticiendi capax lic; iplam Colam atticere, cain lolam concitare,
Tolam allicere: Nonne de caetera nostracia Masnerica, Cimili, imo validiore
quam Ferra ipla, virrute praestantia a coelesti illa a Polis effula vireure altci
POlTunE: Cur acus naurica, genulque omne Verloriorum vlpiam CerTaTII
nullam aliam directionem extribuemme aliquando, quam quae a Magnerica
Felluris vi prosicilci porest: Si enim calectis illa virtus cerram atticie, quia
Mlarnericum corpus ek, nunquid Maonerica non lune Vexlorin: Neque vero
Felluris Facultas vi adeo renaci ea sibi asserie, ve a lira directione deslectere Fa-
cile non paciatur. Consule experimenta, quae superius allata sune: quibus con
stat, quam Facile Tellus Verloria sibi addicta dimietat, rircurique etiam leuis-
simae committat regenda : Ferrum omni victure carens Cola tantum Telluris. VI
precatia atclarum, imo Versorii tancum, re marsabam, radiolis alperlum, ipsum-
MeC

## Folio 157 — 1759050695:0173
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000173.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
1D
aCcom
ap. IV. De vi Terra Maenetica
met Verlorium ad le milsa facta Fellure (adeo cenuis est eius FaculEaS) Con
vertit: quid erro obstat, quo minus Magnetica Polorum calectium Facultas,
qua Perram concra vim omnem ireuentem in Cuo sicu inconcusso cueri po-
eest (canti ea cs roboris). illud idem Verlorium aliguo eandem modo conci-
reE, ec a Felluris directione subdueat: Ouare cum nullus virtucis huiulmodi
a Polis caelestibus emissae effectus sic aliquando oblervats, nullo PatIS FUTO
cum fundamento aseri pocest Mnoneticam rircurem calestibus illis Polisinel
CC; CII ACCCPFIS FCFCTAEUE AEIUS _ ConStanS FerTesEris olobi LIEUS. NeC verO
maiori cum verisimilicudine dici porest: quod idem Author Cubinnuere vi-
detur; Facultarem aliquam Polis caelectibus insitam esse; quae sic rirturi Ma-
snetica analoga, hoc est, diver(ae a. Magnerica nobIS NOTA VIEEULCNatuTX: nuI-
lum enim rircutis huinscemodi aroumentum obseruatur. Deinde. Cum NIa-
snecico more in Terram agere dicatur, eamque allicere, VE viEtUITCM, qua PEX.
dica elt, ad aptum cum ceelesti Polorum rieture litum componat, non lecusi
quam duo Magnerica nostratia ad sicum libi mutuo commodum conveniunt:
cur dicatur caelestis illa virtus Maonericae nobis notxe rireutis tantum analo-
sa e non potius homologa, _ eiuldem plane rarionis: Certo itaque vel ob
hanc solam racionem colligitur virturem hanc calectium Polorum subtilius,
quam Colidius exeogiratam esse. Verum, non alixe praeter hanc rationes de
lunc, quibus eadem Polorum Facultas reniciatur: Quas proleguOr.
Terria erso ratio, qua virturem Magneticam Polorum caelestium admieri
non debere probetur, est huiusmodi. Ouaero ab Authore pererudico cuius-
nam cali Polos hac virture Magnetic a praedicos esse velic: Caeline errantium
Cyderum, an inerrancium, lue Armamenci: Ac neque errantium (yderum ca-
lum aliquod, nequo frmamentum Polos habere poltit Magneticos, ad quos
Terrae Poli sele accommodent. Non lane errantium caelum: quodnam enim.
eorum (plures enim Cunc) illud sibi munus rendicat: An Lunae, an Solis, an:
aliud: quodcunque randem sic, illud Fuerar definiendum: Cum PlaVCFa SIn-
ouli Polos divertos habeant, de ad eorum rnum aliquem dirigi necesse Lt. Pel-
lurem, cum ejus Poli, sicut _ Axis, eodem semper dirigantur. Deinde quâm
longe abline Planetarum omnium Axes, ve cum Axe terrestri convenianE.
Ouid. quod illi mutationem patiantur aliquam, iste nullam: Ouod si errancia
haec Eyderas ve quocidiana hoc laeculo initx obseruationes Fateri coonne, ne-
mogue rnus non admictie, in inani e liguido AiThere (UaS DCTADUNE CONVeT
Tiones; quid constancis, fixaegne virtatis (Eram enim, et immobilem eam et-
Se necesse est) in Duida illa rota regione reperire cst, quo Tellus in eodem situ.
Cohibeatur? Heque vero mulco maiori iure inerrantium syderum calum, live
Firmamentum huic muneri Tellurem in eodem Pieu cuendi apeius est. Vrenim.
omictam, quod quibuldam placet, fixa lydera, non secus quam errantia, in.
Auido verlari; quod ab inmobili Magnerica vircure aliemum est, re proximé
est animaduelum: movetur eriam iplum trmamentum moru sibi proprio li-
oet tardissimo luper Axem Pololque ab Axe Polhsque Mundi diver(oS; nulla-
que pars eius fixa lgualem dari OpOttereE) sixo Vniuer(i Axi respondens ha-
Ver

## Folio 158 — 1759050695:0174
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000174.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Maenetoloeia
beri porest: cui tribuatur Terra Polorum ad Polos calestes perpetua illa d
ab ommni mutatione immunis directio. Ob quas alialque rationes vilum est
Zucchio, qui fixum illum cerreni Aris cum Axe Vniuersi nexum d caelesti
quopiam Magnetico pendere censuit, necellarium esse ad hoc munus prae-
Canctum aliud aliquod caleste corpus praeter Planetarium lydereumque cae
Jum: de quo mox futurus est Termo. Interim allatis cationibus constat eni-
denter fixum Ferra licum calesti Magneticae virturi, qua Terram atticiat,
tribui nullo modo posse contra quam alterat RiCheruS. Ob quas eriam ratio-
nes limilis de Magnerico calo Zucchii senrentia labetactari viderur. Verum
alia quaedam lux sentenciae fundamenta affert Vir doctistimus, quae dignistima
lune, quae perpendantur, id que exigit posica Asertionis probatio absoluta, cui
incumbo.
Zucchius igitur, cum obleruaret terminum, ad quem Maonerica Perrae fa-
cuitas contendie, a Cabeo nullaremis fuisse astignatum: a Kirchero vero affi.
onatum quidem fuisse; rerum talem, qui impugnari, d reiici merito posset
ob rationes proxime allatas: aliam rationem ciuldem constimendi rermini ex.
cogitauit, & expoluie parr. S. nona de Machinis Philosophia Sect 9. Assert. L~
Vule isicur omni Dilciplinarum genere rir exculuissimus, non lecus quam Kir-
cherus. Terrestris globi, Maonerica agenre eius vis Axem, Pololque ad Vni-
versi AXem, X Polos adduci ab alia simili e caelo prostuenre Facultate, qua ad
ealem litum sibi conformem componeretur, e in eo conleruaretur. Sed huius
e Calo ad Ferram eftulae viecutis Principium lonse aliud, quam Kircherus,
constituit. Neque enim ei Patis fuic definire virturem Terram dirigenteme
calo propasari; nili etiam stacueret (quod Kircherus omisic) quodnam fo-
tec calum illud, rnde nalceretur illa vis: quam efundendi ineprum cum Cer-
neret tam Crdereum, quam planctarium calum ob allatas rationes; coelum
aliud nouum, ae singulare sibi censuir constiruendum Crmamento superius (ne-
que enim intra firmamentum calum aliquod Colidum, e immorum consticui
tuto porest, quale iltud esse necese CA) quod Foret Magnerica rirture praedi-
cum tanti rigoris; ve ad cerrestrem globum perveniret, cumque in debito litu
componeret ad reliqua, qua ipsi inseruiune, mundana corpora; ita scilicet,
ve eius Axis cum Axerniuersi congruat. Cen set porro laudatus idem Author
calum illud Magneticorum esse luoremum, cuius illud siE munus, ve Tellu
rem tanquam subiectum, de Principium passiuum afticiat, de regat, non secus
quam Maones Ferrum ex le omni rirture Magnerica dectiturum alticie, ee im-
buie, re Fellus deinceps haustâ Magnericà virture Magnetice le gerat, d ad
Ellud supremum Magneticum Pele accommodet; quxe alioqui foret ad omnem
situm indifterens. Aeque haec est praecipua, aue rnica ratio, cur caelum illud
Mlagneticum necellario fuerit satuendum: cum nihil aliud in EOt2 RCruM.
complexione occurraE: quo Terrestris globus in situ cum sibi, tum Flumano
generi commodo sacuatur. Arque hic est Doctissimi riri Census de Axo Tellu-
FiS SItus quem Occupat.
e vero, quod Kirchero superius obiiciebam; quod scilicet nullus extet,
21

## Folio 159 — 1759050695:0175
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000175.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ap. IV. DevilraMaanica.
aut le prodat in his MertOIDS etectus Maonericus Maonerici illius caeli
cidem obstet ponic: expessentan Prorete, quae, re iple quidem centet, cale
tem illam m aperd aescaes cumulli possic alteri caula actribui. Expe-
TICHEIAM POTLO LLLALLLCICHH LTCCEOL, Mmmo locO, ita FeFCEE. In nulla recione etiam
vicinioribus Polo aenoscitur virtute radi Maenetici ab illo diffusi ferrum ullum
etiam suspensum diverci per suum centrum granitatis à linea perpendiculari per
plumbum filo suspensum proxime desienatâ, secundum quam grave de se inclinat
deorsum. Freo sienum est Terram neque Maenetibus debilibus aquiparari.
Hlac politâ experientia in hanc sententiam raciocinatur. Cum Magnetici d
Terrae polo diffusi radii ad quamcunque distanciam d Verloria alliciane, et
ferreis bacillis in sicu ad Floriloncem perpendiculari diucurnius morancibus
virturem Magneticam imprimane eodem vbique cerrarum vigore, nec rlla ob-
lernetur differentia in hisce praestandis effectibus, quae ex vlla differentia di-
stantia vel propinquicatis Polorum, inde nalcitur rirtus, Conseguatur: COn-
sequatur autem maxima in nostratibus Magnetibus, si distanciam ferreorum
mutari contingat: signum est Magneticam Ferrae vim esse longe maximam;
cum nulla ejus mutatio sequatur ex distantix mutatione. Sed heri non porest
ve sic maxima ad hos efectus, minima ad Ferrum Culpensum decurbandum a
perpendiculari litu, in quo illud detinet eius granitas: Quin aliquod Occurrae
impedimentum in hoc secundo casu, aliquod scilicet Magneticum (neque
enim Magnetico nisi Magnericum porelt ofticere) quod concraria polucione,
Terrae virtuti obiiciatur, eam que recundat. Cum ergo rbique cerrarum, re al
lata experientia docer, impedimentum illud Mlaonericum obleruetur: Faten
dum estnon aliunde proticilci, quam ab aliquo corpore Magnerico ex iis, ex
quibus componitur orbis univertus. Ouod ergo eorum aliud quam Magneri-
cum caelum afseratur: cum alia corpora calestia rirture Magnetica pollere.
non posse octensum sic. Ilaec est experientia, haec ex ea deducta ratiocinatio.
riri in arcanis Philosophiae exentiendis Colerrissimi. Ad qua tum Experien
tiam, cum ex ea deductam catiocinationem, non delune, quae opponi postint.
Ad experienciam allatam quod acriner, ea quidem non porest non admictis:
certum est virgulam ferream, etiam Magnetice excitam, si per alterutrum ex-
cremum silo, aut vilo suspendatur, a perpendiculo non recedere, rectaque li-
nea directionis ad centrum Vniuersi concendere, leque, Tuumque vinculum in
ea COmPOnerC. AC, inguit Zucchius, Felluris vi, quae validissima probata est,
rircula illa à perpendiculo detorqueri deberet. Ergo alia aliqua ris Magneri-
ca aliunde axpellens impedimento est, quo minus d Pellure decorqueatur eius
conatum compelcendo: quae aliena vis non aliunde quam a caelo proticisci
potest, cum rbique rerrarum constet hoc experimentum. Admisso experi-
mento non admitto eius caulam ad Magneticum calum aliquod pertinere.
Primo, quia E quae a caelesti Maonerico rirtus aduentans in hoc calu pro
politi experimenei le prodie: cur in aliis innumeris calibus latet, in quibus eo-
dem, imo multo Faciliori modo sese extribere posset: rnum instar omnium
adduco. Tellus Masnerica Cua vircure Verricale versorium rbique terrarum
dirigie

## Folio 160 — 1759050695:0176
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000176.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
22
Bete
dirioie ad varias inclinationes pro varia climarum Lacirudine, nec vllumta
ctenus obseruata est impedimentum pati vel à caelo, vel alio quouis Magneri
COCOrpOre. Ouae isitur maior rario est, cur in luspenla rirgula Ferrea virtus
illa caelestis lele exhribeat, quam in huiulmodi Verlorio verticali; praelertim
cum ad mocumm quemlibet expedicius sic Verlorium aequilibracum, quam vir-
sula, qua per lui extremum suspenla deortum tora lua srauitare nicente fer-
tur: Alia igicur quam caeli Magnetici virtus, altignanda est caula, cur d per-
Pendiculo non abducacur virgula illa a Telluris Magnetica virture Ouaenam
Porro: eius grauitas: cui luperanda par non est Magnetica Perrae Facultas.
AChaec, inquies. Terrae Facultas superat Verlorii rerricalis grauitarem etiam
virgula Culpenla grauicare maiorem: concedo. Scd longe dilpar est ratio.
Verlorium enim verricale luis antulis, cardinibulre tocum niritur, eilque su-
Sentatur toca cius srauicas imo sicum quemlibet propter aequilibrium obtine.
se pocest: icare cum a Perra ad certum licum dirigitur Vexlorium, nullum eius
pondus obster convertioni, ad quam sufticir quaedam dererminatiua tantum
Poreneia quamuis debilistuma, qualem esse constat Pelluris Facultatem. AC vero
Tuspenla ferrea rirgula non ad omnem lcum aeque parata est; sed ad rnicum,
ad sicum Ccilicot perpendicularem addicta est; à quo non sine vi deturbaripo.
Test, quemque repecitura est Tuapee orauirare, quae in eam cora incumbir mullo
nicens tulcimento. Ad grauicatem isieur referri debet licus ille perpendicula-
lis ad cenerum Vniuersi, quem ferrea quanis rirgula obleruat; acque eadem
crauicas, non caelectis vila virtus, impedic quominus à Telluris Facultate in-
clinetur, sicut ab ea inclinatur verticale Verlorium, cum d grauitatisnutu libe
ratur per aequilibrationem ope ansularum conciliatam.
Secundo. Si ris aliqua à caelo Magnetico ettula in ferream virgulam su
Epenlam asic, d impedic ne Telluris vircus eam ad nutum luum in obliquo
quodam licus quemadmodum verticale Verlorium, componat: at Paltem non
ica impedic, renullus ex ea Perrae virture, d conatu effectus lequatur; neque
ve aliquam inclinationem obliguam obtineat virgula a perpendiculo diier-
Cam: etli enim granitas eam ad perpendiculum adduCiE, VIPEUS FAMEH FCFEX à
perpendiculo eandem aUOCAEE CONATUIT: ex quo conatu aliqua laltem a per-
pendiculo dilcestio sequi debet; at nullam sequi constat, de lolam graviratem,
quali Tola ageret, virgulam ad perpendiculum adducere. Deinde cum Telluris
Facultas rariis in Climaribus Verlorium verticale ad diversos sicus constitnt
magis, vel minus ad perpendiculum accedentes; dubium non est, quin euu
dem conatum in virgulam suspensam exerat, re eam adducat ad eoldem situs,
niE Saret per impedimentum aliquod siue ex crauitarO, svC ex Contraria vir
cue illa caelesti oppositum. AE haec virtus caelestis cum rigore lemper aequali
202c, cur sicus illos omnes diverla inclinationis, ad quos cerrestris virtus eam
virgulam componere nicitur, in perpendicularem adducit: Sic enim necesse est
ve remissius interdum, interdum vehementius agat pro diverla locorum lari-
cndine, veita remperet conatum luum, aduersus virruris terrestris conatum,
cui obsistere dicirur Facultas illa Caelectis, re ad sicum pracise pespendiculer
rem,

## Folio 161 — 1759050695:0177
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000177.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. Derteraaata.
rem, felteam am rsusam impenlam componat: quod vix quilquam (ibi
verluodeat. Grauitas est ipsius virgulae, quam nullibi terrarum superare porest
cenuissima Telluri insita vis Maenetien qua eandem virgulam, eiulque vincu-
Tum quo suspenditur, ad lineam illam perpendicularem componit.
Tertio opponitur contra hanc experientiam, ratiocinium huiulmodi. Cum
caeli illius Magnerici illud rnum munus esse dicatur, ve Terrestrem globum
Tuo in situ Commodo Componat, _ FucatuE; imo rirture Maonerica, cundem
atticiat: necesse est, ve duplex haec virtus calestis, de cerrestris secundum con-
Formem sicum conveniat. Ergo ferrum, re virgula illa suspensa, intex verum-
que hoc Agens Magnericum, incerceptum virturem ab veroque emissam in
sieu conformi excipit, et in eo Armius Cabilitur: sicur cum inter duosnostra-
tes Magnetes licu conformi oppolitos interponitur Ferrum; tantum ab est, ve
ab eorum altero auertatur: quin porius ab veroque allicieur, d verique, ceste
experientia, frmius adharee, d Magnerice excitacur rehementius, quam si uni-
cus eantum Magnes ipsi admoneretur. Ouod cum ita sic, admieti non porest
rim a caelo Magnetico propasatam, e virgulae sulpensae attulam concrariam
elle virtuci a Tellure in eandem virram intulae; neque illa dici pores licum
curbare, quem haec eidem rirgulae dederic: Ouare si virgiilae sulpenlae situs
emper obleruetur ad Hlorilontem perpendicularis, Contra quam exigeret MIa-
snetica Felluris virtus; qua eam in obliquo aliquo sicu ad Forilontem com-
Poneret, vecomponit Verloria verricalia: id caelo cuipiam Magnetico acce
etum reterri non debet; led gravicari ipsius virgula ita luspenla.
Non me fusit quid relponli ad hoc sim accepturus ab iis, qui virturis Ma-
onericae radios per Colos Magneticorum Polos eftundi censent. Aiunt enim
vim Magnericam a Polis effulam sicus esse oppoliti rirruri Magnetico innatae
exiam intra ipsius Magnerici mallam, ve alias explicatum est, Ouare calum
Maoneticum Perram quidem componit iuxta sicum conformem virturi Perra
ipsi immanenti: Sed ip h immanenti: Sed illa ipla rireus d caelo protula cerram.
que afticiens, e in debito situ componens sicus est oppositi virtuti a TCTEX
Polis ettulae per quam Perra asic in occurrentia Magnetica, ve in virgulam
ferream e filo pendentem: aeque ita rirtus illa a calo Magnerico ad Perram
appellens _x Terram agens concraria est virtuti d Terrae Polis esfulx, eique
proinde oblistie, dum in virgulam illam noie, impedirque ne eam in situ au
Hloriloncem obliquo componat, ex eandem ad perpendicularem (icum 2ddu-
CIF. Verum COntFa. Satis multis ex euidentibus aroumentis pridem seieci il
lam Magnericae rircuris per Polos efusiOneM: GUOEIII VHLII INFeF CRFCTA NON
leue deductum est ex contrarietate illa duplicis ricturis, quxe ex ea effusione
per Polos consequitur, quarum rna est ipsi Magnetico innata; et ad cius Po-
los a lingulis eius punctis fertur; altera vel porius, re aiune, eadem in Polis
fracta in omnem partem etiam inera iplum Magneticum effundieur secundum
licum priori vircuri oppolitum. Pieri enimnon porest, arguebam, ve duae vir-
cures Magnerica similis Faciei concurrant illae la, ex ab (que omni inter le luctas
_ ve rna alcerius subiectum peruadat tanquam per purum medium. Plura co
loco

## Folio 162 — 1759050695:0178
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000178.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetoloeia
loco allata non repeco, locum adi. Deinde. Nonne caelum illud Magueri-
cum ita asic in Magneticum terrestrem slobum, cum que sibi accommodat;
quemadmodum duo nostrates Magnetes, quorum vius fixus sic, alter sic ad
motum liber, qui ad alterius sicum contormem nutu luo Feratur ? AC Magnes
Magnerem non asic, d componit nili mectiante ettula virtute ex veroque can
quam inATUMenEO: quae veriusque etula viitus luum quaerie cum altera sibi
commodum de contormem. Idque omnibus probatur experientiis, quae inter
duo quaenis Magnerica instirui pollune, nec rilus apparer effectus immanentis
illius virtucis ad Magnericorum Polos a lingulis eorum punctis emilla: idem
que pastim polaris eftulionis Asereores admictune, e quidem merito, ec ne-
cellario; vix enim vilus effectus Masneticus aliter explicaris ciul que ratio red-
di porest. Similicer isitur calum Magneticum Terrestrem slobum agic, de
componit mediance viriusque ettula rirture; quae ad sirum libi commodum
accurrit, ee principium, unde Auit; commonet, e adducir. Nec vila inter
hanc veramque rirturem, alteram à Tellure, à caelo Magnetico alteram sibi
Occurrentes oppoltio sicus porest obleruari: quo AE, ve neurra alteram impe-
diac ad virgulam illam ferream sulpculam dirisendam; Led veraque ad can
dem eius directionem Concurrat. Ouare si nulla alia rario afteratur ad cielum
Mlagnericum Caruendum, quam haec experientia, qua constat virgulam ter-
ream sulpenlam licum ad Florilontem rectum lemper rbique terrarum obser-
nare, Fundamenro minus tirmo Cacui videatur; dicendum que sic eius rirgula
licum perpendicularem ad Florilontem, sire recta ad centrum Vniverli COn.
cendentem non aliunde proficisci, quam ab ciuldem rirgula grauitate maiore
quam ve à virtute à Tellure eAula superari postie, e in sicum obliquum adin-
Car litus, ad quem Vesloria verricalia ab eadem Tellure Magnetice in can
agente consticuuntus, decorqueri. Atque haec tere sunt, quibus ea experiencia
ad calum illud Magnericum Cacuendum momenti demonstretur esse non la
EIS SFaUIIS.
Expedicis, qua ad experientiam pertinent, facilis cuadic ad doctissimi Viri
ratiocinationem responlio. Colligebat ille vim Felluris Magneticam esse in-
censissimam (tanta enim incensione egebat, re ostenderet eam rim impediri
ab aliquo Agente extrinseco, re caelo Magnetico,  minus rirgulae sulpenlae (i-
cum debitum cribueret) ex eo quod eadem ris rbique cerrarum oblervetur:
quod inquie contingere non porest, nili sic incentillima Telluris virtuIs; quae
cum à Polo Terrae tanquam a Fonce protundatur, eoque remiltior cuadat, quo
longius a Polo prouchitur: necesse est eam validissimam elle, ex ad immenla
propasari spacia re (cilicet ejus decremencum sic insensibile, eth spatium am-
elislimum, (quale est à Polo ad aequatorem interceptum) emenla tuerit.
Sed contra Fgo altero cam esse debilissimam, id que ex dictis patet aperris-
sime, ostensum siquidem est minulculum quodlibet ferrum quamuis omni vir-
ruce Magnetica desticurum, Si Verlorio admoneatur, (quod à Pellure lolâ di.
rigitur) illud abrivere, de secum, quocumque feratur, capriuum deducore nulla
alia vi Magnecica (vim enim aliquam huiusmodi ferro necesse est inesse ad
hunc

## Folio 163 — 1759050695:0179
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000179.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
hunc eftectum, alioqui ligni frusculum auc laxillus idem praestaret) quam ab
iplomet Verlorio luam actiuicatis Sphaerulam effundente, hausca. Ouam vero
tennem eam esse oportet: ea tamen Felluris virtus renvior est, cum haec ab
illa luperetur, verloriumque dimittat, quod ab ea prius dirigebarur. Deinde,
qui dici porest Terrae rirtus intensistima, cum Terra dicarur nulla alià virture
Dollere, quam ca, qua a calo Magnetico in cam intula est, quae supponieur
etiam perexioua post emensa cantae amplicudinis sparia: Omieto risum iri
omnino nouum tam immensum exleste corpus Ratuere, cui nullum aliud in
Vrinerso munus alTionetuF, quam re Terrestrem globum in Tuo Cieu comvo-
nat, X FIICatuT. Praetereo eidem terrestri globo inter carera Vniuersum com-
Ponentia corpora non minimi momenti, cuius quippe cracia condira CunE,
cuique obsequium praectare debeane; parcius d Nacura Consulcum fuisse, quam
reliquis quibulque ordinis lonoe inferioris Entibus crcatis; queis tam ad bene
elle, quam ad operandum qualicates, de Instrumenta tam eftuse prouidic: Si ei
Facultatem denegaller sicum commodum ipsi tam necessarium per le conse-
quendi, ac conseruandi. Ouid quod eidem ad locum commodum occupan-
aII INSEELIIMCNEUM, RCtPC GrALIEALeM, COnCCNIENatUTA: an ad Sicum debi-
cum, qui non minus quam aptus locus ips necesParius CA, FaCULEAFEM NON COn-
culerie: Sed cum d Corpore eam dissiro emendicare COTATUT. Id pOrrO eAt,
quod rix cuiquam luaderi queac. Sublaco igitur e rerum Natura proprer has,
alialque Fortasse non minoris ponderis rationes calo Magnetico: quod equi-
dem certe ad licum cerrestris globi constituendum prae cateris excogitatis mo.
dis aprissimum ridebatur: merito censeatur iam lemi-plene probata AIerciO
Dropolita. Nunc igitur luperest, ve eam directe, de attirmatiue colligamus.
AlTercum itaque est posteriori Prapolitionis parre finem proximum, de im-
mediarum, ad quem Terrestri olobo infula est Maonerica virtus, alium non
elle; quam ve Axem eiuldem globi ad torius Vniversi Arem adducat, cun
demgue cum HOC VHIHCTH AXC COHRTCNECM EICAEME, dE CONLCFHCE: ILAVEMa-
opeticae rircutis inotricis Telturi insulae cerminus, ad quem contendic eius om
nis conatus, X ad quem Perram mover sit ipse Vniuersi Axis: quo adepto ter-
ino, quiete donatur Tellus, eaque Fruitur. Id icaque primo probari ri detur
efficaciter ex eo, quod nullus alius vireutis illius cerminus esse queac, ve osten
Cum eAt. Neque enim ad sicum illum, quem TelluS OccupAE, Fanquam COM-
modum, ex ad Generis humani commorationem necellarium, ut velle vide-
eur Cabeus, immediate FeTEUE: Cum CxCUM AE, ex neceNTaTIU A∞CHS, SE VE 2d
cognitionem omnem, ita ad omnem appecicum ineptum. Neque, ve SenSIE
Kirchetus, ad eundem sicum concendie, ve sese accommodet ad virturem s-
milem a Polis caelestibus effusam: cum calorum nullum altonari pOTIE, à
quo sxa, e eodem semper modo e ab eadem parte similis illa virruS PTOP2-
nri poss, cum calorum omnium polares partes murationi sine obnoxia, cui
non Tubincet Telluris sicus perpetnus, e immobilis. Neque AaLUI debeF M2-
sneticum aliquod caelum id hoc solum munus destinacum, ve virture Maene
rica Ferram afticiai sicque aftecta per se accurrat, re sicum conformem conse-
QuAEIE,
Dap. IV. Devi Terra Maenetica

## Folio 164 — 1759050695:0180
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000180.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
tol
guatur, ve Luechius alteruit. Ouis ergo alius praeter hos excogirari terminus
Dotest, ad quem acquirendum instituta sic Magnetica Telluris Facultas: nullus
certe alius porest occurrere, quam iple torius Vniuerli Axis: quem solum in
coto niverso obseruare est fixum de immobilem, nec minus quam centrum
iplum inconcussum: qualem cilicet exisie rario termini, ad quem naturalis
quicunque motus Fertui.
Probatur secundo ex Analogia ablolutissima, quam Magnerica Terra Fa-
cultas, cum eiuldem grauicare obleruat. Octendi iam ab iplo initio, quamnon
minus necellaria Forer aliqua Terra facultas ad cius litum commodum alle-
quendum, ad commodam Flominum ledem, ad Vniversi denique omnibus
numeris absoluram consticutionem; quam facultas ad locum in Vniverlo.
aptum ad coldem tines occupandum. Perrestris globus, cuius commodisin.
Ceruiune reliqua omnia Vniverlum componentia Corpora, cumque Propterca
pespetuis conversionibus lustrane luis; locum debuit inrer ea occupare; qui
ad eorum oblequia excipienda Forer cum maxime aptus, cum txuIS, _ immo
bilis, ne loci mutatione eludereneur, ee euaderene inania. Loco igitur alligari
non pocuic aptiori, ee ab omni mucabilicate masis immuni, quam ei; qui de
inter ipla medius, ee tixus Foret: qui alius esse non porest, quam iplum Vni
necl centrum. Ad hunc igitur pecendum ex cuendum locum cerrectui sphaeia
data est a Nacura grauicas ex ip sius emanans Forma; quo relur instrumento il.
lum semper appeteret et in quo luis cumulata commodis, praelidiilque mu-
nita conquielceret. Elis tamen neque ablolute, neque line omni curbationis
Periculo ei liceret trui, nisi ad loci immobilitarem accederet etiam perma-
nens X constans in eo loco eiuldem Sphaerae licus constiturio, Ve paFet, _ vt
Cupra iam declaratum est. Hic porro sicus txus ex permanens alicer ctabiliri
non potuic, quam ad Vniuersi Axem; quis non secus quam centrum, nulli est
obnoxius mutarioni, ec circa quem, licur circa centrum, luas corpora caelectia
Perasunt conversiones. Cum isitur ad ordinem ex pulchricudinem, ac perte.
ctionem Vninesli; cum ad commodam generis Llumati commoracionem;
cum ad excipienda caelestium corporum oblequia necellaria non minus con-
Ferat Terrestri globo, nec minus necellarius sic eius litus fixus de immobilis;
quam fixus, ex immobilis locus: neque mimis imotus (IE ArIS, quam cen
trum Vniversi, ee circa verumque luas conversiones perasane corpora caele.
Cia: aliaque omnia Cue in veroque pasia: cui in mentem reniae dubitare, quin
Nacura, quae Telluri Facultatem, nempe gravicatem inferuir, qua Vniversi
centrum eanquam sibi debitum, de definitum locum peceret, le leque in eo tue-
retur; eidem Telluri parem faculcatem, vim scilicet Magneticam, conculerie;
qua ciuldem. Telluris Magnetica Arem ad Axem Vniversi per se, e absque
omni aliunde pecita determinatione; led ex suomet insenio, de immediate
BAHGUAM ad TCTMIHUI L RNAEULA PTAHHITUIML COMPONAE, vrpote quae ad eius
termini consecutionem, tanquam ad finem proximum, de immediacum insti-
tuca est; quemadmodum gravitas instirura est ad grauis Telluris CenEruIM
cum cenero eiul dem Vnivetli componendum ablque ompi alio aliunde periro
auxilios

## Folio 165 — 1759050695:0181
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000181.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
lermn
ap. IV. N et 10
Maenetica.
auxilio, aut aclactone. E reso licut Telluri minus bCM COMMAIC a
Nacura Foret; li ei ab ea concesta non esset Faculcas ad debitum sibi locum live
centrum Vniuerhi consequendum, meriroque censeretur à lua agendi rarione
recessille, iuxta quam caulas secundas praelidiis omnibus ad luam perfectio-
nem, tinemque assequendum necellariis munire lolet: quidni etiam eidem
Telluri defuisse cenleretur; si eidem denesasser Facultatem, quae ad debitum
illi sicum tanquam ad terminum, tinemque proximum, et immediatum ferre-
cur omni posthabita aliunde expectanda ope, et decerminatione necellaria:
Terminus icaque ad quem proximé contendic, de ad quem consequendum
morrix Magnerica Terrae rircus institura est velut ad tinem incrinsecum, de
immediacum alius non est; quam ipse Axis; nec aliud externum Magnericum
est adcilcendum, a quo determinetur illa virtus, et ad cuius conformem situm
acCurrat; sed ipla per se primo ad illum Vuivert Axem Perram, cui inest,
apte componit; quod cum demum absolute d perfecte assecuta est; cum P er.
rae Aris, in quo ca rirtus maxime riget, cum Vniuersi Axe coalelcie, Perrx-
que Poli Polis eiuldem Vniuersi directe respondent; quamuis e Polis illis cae-
lestibus corius Vniversi vis nulla in Polos cerrestres effundatur; qua iplos aH
ciac, ec conciret ad eam Mundi plagam incuendum: Se d iplamet Perra virtu
re lua inlita, quae secundum eam longitudinem nacuralem a Rerum Auctore
ad finem a se praesticutum definica fuic, in cum situm sese componir; dum ea.
eius virtus eiuldem Arem ad Vniuersi Axem adhibet, ve APerrio polita aftir-
aT. Ad cuius contirmationem, maioremque expositionem conducent nons
mediocricer ea, qua hoc Scholio complexus lumr.
mo conveniae Magnetica Facultas ex eius forma Cubstanciali emanans; eat
enim cxebat ad tinem a Summo Rerum conditore detinicum: ad quem alte-
quendum munifica, luauique pronidentia, et gubernatione causis omnibus le-
cundis ab Fo ita consultum est; re Facultate non carerene ipsis innata, e non
aliunde incerto, de line aliqua connexione quaelita; qua tum ad bene esse,
cum ad opcrari reilis Foret, aut necellaria. Ouare nullam dari terram censeo
siue Cenlibus nostris expolicam, sine in cerrestris globi incimis recestibus la-
tentem, quae Magnetica virture careat, eaque possir spoliari: quamquam infi-
cias non iero; quin variam, de valde inae qualem rariarum parcialium terrarum
Sele extribeat Faculcas haec, adeo ve omni effectu carere videatur: Sed quid mi-
rum: Cum enim virtus haec cerrectris sit perrennis ex le, de multis alioqui
Cordibus hererogeneis perpetua Elementorum pugnâ permisceri potu, quod
in extima praelertim, e expolita superticie contingere necesse eAt, hebelcit ita
distracta haec virtus distracto, cui inest, Cubiecto: quod l vintumtoret, ea
Celé exhiberet; nihilo tamen minus penitus non perit, quandiu perdurat P er-
a Torma substantialis eius Fons, de Oriso perpetua. Reliqua aurem Wixta ma-
setica
dC L LM.
Primo constat Terram Magnericorum omnium primum elle, de cui pri-

## Folio 166 — 1759050695:0182
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000182.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
onetica ita haC VIrTUIEC PEaestanE PEOVE ad TCFIX remperamentum aecedun:
quo HE, ve ea possint spoliari praestante eorum substantiali Formâ: quae eam
quidem aliunde intulam admictie, sed ad eam producendam, vel reparandam;
aut tuendam, si impetatur, inepta est; ve Magneri ipsi contingere Polet; cuius
vires Aaccelcune, cum in licu alieno a cerrae licu diutius derinetur; nec tamem
re ex omnibus ejus reliquis qualitatibus Caluis colligitur, vlla ejus contioirmu-
tario substantialis, re superius rariocinabar. Ferrum vero ad dimittendam, aue
permutandam aque ac ad secipiendam pararum semper est ab (que omni in-
trinsece facta mutatione. Nec reterr quod cerrea huiulmodi Mixca incensio
rem Coleane, quam cellus, oRtentare virturem: id enim non arguie ex eorum
Forma haric nalei virtutem; se a puriora e defaecatiora, densiora etiam elle, et
rniciora; quae ad vigorem maiorem conferunt.
Secnndo. Obleruatione dionissima Cune, quae lubiicio. Ac in primis dicae
Aliquis. Cum Vniuersi Axis nihil plane sic, sed quaedam tantum linea imaci-
MatIONC EenUS ConCepta more Machematico, non phylico, quo in genere haec
EOTA reS VerLaTUE; qu feri potest verotum terrestrem globum determiner ad
Sui consecutionem, ex CD FOTO CONAII FCratE virtus eius Magnerica Fanquam
ad proximum, et inerinlecum eius propensionis finem: necellarium isitur est
aliuid aliquod Agens phylicum, quod Perram eo adducat, ibique cotribeat: ad
quod non aliud excorirerur aptius, quam corpus aliquod Maoneticum Ar-.
inius, de validius; quod eam ad morum paracissimam conciret, de in situ de-
bico componat, dum faciem contormem allicit, de contrariam auertie; nOn
lecus quam Nagnes fixus, d immobilis alterum Magnecem pendulum conci-
eac ex in liu sibi confortni componir. Et vero, inquier Idem, quem alium in
Finem rirtus Magnerica Ferrestri globo insira existimanda est, quam ve alteri
cuipiam Magnetico relpondeat, a quo regatur, cuique obsequatur: Neque
enim Telluris Sphaera virEIC CSEE MagnCTICA, QUa CxETa ip LaM PTOPASCTIF, VE
propagari experimur; cuius illud siE munus, ve Felluris Axis ad Vniuexi AXem
adducatur. Nunquid non susticiebat ad hoc virtus ipsi penicus immanens ab(-
que omni foras effusione: Porerat siquidem Fellus huiulmodi immanente in-
Atrumenco Ferri ad Axem Vniversi; quemadmodum innata graitate, quae ex-
era iplam non efunditur, ad centrum Vninersi concendir, de in eo derinetur:
a CuperAuis absinet Natura, Sicut parca non est in necellariis: abstinere ergo
debuit ab illa inurili rirturis effutione, si minus ab aliqua virture ipsi abstineo-
dum fuie, ve Telluris Axis ad Axem Vniverh lele adiungerer, d omnes eius
PartCS ad CUINdCI AXCM HILCTENEE, ve omnes ad centium rniuerLL NIEUINEIE
ope granitatis.
Non carene haec difficuleate, nec leui in speciem Fundamento: Led qua ex
Babilicis hactemis, s recte perpendantur, Colutionem habene laris expedicam.
Obiicitur primo Axem Vniuerh imaoinariam eancum esse lineam, et ad conci.
eandum Terrestrem flobum ineptam. Ouaero Fgo, Num Vniuersi Centrum
quidpiam sic, quam Axis, magis reale, de physicum: Ad Cenerum tamen tam
Tellus, quam gravia caetera innata gravicate contendune, illudque occupate
COMAMEUI.

## Folio 167 — 1759050695:0183
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000183.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
ecedun
que ea
pacandu
ec cam
qua ex
e
1aB
DeviTerra aor
conantur. Imo quia a CM MMCd illa, quam Directionis rocamus, quam cer
reltris globi radius qusea stuisibilis mente caucum fctus; quem tamen
grave quodlibet pendulum reciprocis tot vibrationibus assequi nicitur donec
in eo guiscat, quemque, Si Poludm, incer labendum gravicatis eius cenerum
capelcic, nec ab eo vlxiam recedse aonec ad rniuersi cenrrum, Si per alia im
redimenta liceat, peruenerit: Fodem ergo modo Tellurem Magnetica inna-
et Facultate ad eiuldem Vniverh Axem ferri, luumque arem cum eodem AXC
componere conari censeto tamet li nihil phylicum in eo ruiuersi Axe repe.
riatur; quod eam alliciat, aut decerminer ad cum occupandum, aut lele in eo
endum, e conseruandum. Mocrix est Magnetica Facultas licut de grauitas
de veraque ad terminum assequendum insticuta ab (que omni aliâ aliunde peti
ia concitatione, aut determinatione; led ipla per se corpus, cui inest, tan-
quam instrumentum, vna ad locum, altera ad licum debitum, de praesticutum
defere, huiusque ipsi asserit cabilem, ac cutam possectionem.
Illud vero quod secundo loco obiiciebatur Magnetica rirturis effulionem
nullius esse rous, ac minime nececlariam ad hoc, ve Pellusmagnericum Axem
Cuum cum Vniuexs Axe componac; cum id ipla absque omni virturis lux Ma-
onetica effutione assequi postic: unde necellario sequi videtur ad alium ali-
quem inerinlecum finem cerrestri globo tributam esse magneticam Facultatems
quam ve eius Axis cum Mundi Axc componatur, re alserui: ne alioqui dica
cur Nacura vircurem ipsi inseruisse, cuius aut nullus sic effectus, auF Compen-
diolius produci queat: quod verumque ab ea lonse est alienum. FlOc, in-
quam, argumentum, quod Telluri insicae vircuris Magnerica munus eam ad
Axem Mundi componendi impetie, paratam haber Tolurionem ex iis, quae de
eiuldem virtutis propasatione superius ctatura lune, si ad hunc lingularem ca-
Cum ad cerrestrem Magnericum globum perrinentem axplicentur. Ouod ve
apertIus exponatuI.
Repetendum memoria primo est Magneticum quodlibet naturali quadam
Ponsicudine constare, secundum quam regetiorem lese prodic eius virus, et
lecundum quam a Ferra rirtute in Meridianorum plano rerlus Polos dirioi-
EUII. Reuocandum praeterea est in mentem lonoicudinem illam naturalem AxC
praelertim Magnetici cuiuluis decerminari, nec non eundem Axem consticui
radiis ettulae virturis a quoliber eiuldem Magnetici puncto, dum rectiores ad
cum adiunguneur omnes huiulmodi virtutis radii; qui prae obliquioribus sem
per, re ostentum est, rirture pollene praestantiore, ita ve per lolam virturis ef
futionem Axis Magnericus constimmatur. Vnde AC, vt Tellus, guam Maoneri
cum corpus esse iam constat, Axe Magnetico non carears cseatque necelsario,
veis constiruatur, radiorum rirturis a quoliber puncto eAusione quaquauer-
Cum proxaeata Ceruaro corunde radiorum situ, ve explicatum est superius, vbi
deradiorum eorum efusione in SphXTaM agCBAEUT. LaM VETO CUI CUILA FETUM
omniu cerrenarum conseruatio, ec commoda viventium, lumani praelertim ge.
meris, cuius causa cora haec Aruebatur orbis rniuersi mactrina, ledes e com-
moratio exiseret sixum ex immobilem Telluris situm; ve LciliCereaM COrpOTA
caelestia
aD. 

## Folio 168 — 1759050695:0184
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000184.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
exlestia suis quaeque ctatis convertionibus eodem modo afficerent. O susri-
ciendam _ arernum celebrandam supremi artificis. Sapientiam. Terre.
nus ille Magnetica rndique Conpirante virrue Consticuts Axis ad Arem
iplum Vuiueri fixum e immobilem eadem agente rirture compolitus ests d
in eadem cum iplo connexione indissolubili cohibetur. Necellaria itaque est
illa a quolibet Magnecici cerrestris globi Magneticae virtutis radiorum in or-
bem effusio; re nacuralis ad licum pertinens, de cuilibet Magnerico propria
Racuatur lonsicudo, cuius vis tanquam in primo d praecipuo Analogato elu
cet in iplo virturis Axe, qui non aliunde quam ex iplo effusionis superius car
bilico vero modo comticineur: X quia ad motum localem incundum institr
ta est, (neque enim sine moru locali corpori, cui inest reluti cerresri globo,
licum debicum eribuere porest) alius esse non potest terminus, ad quem Con
cendat, X in quo conquielcat, quam ipse Vniversi Axis; qui Polus trus et im-
motus, X ad qualcumque calestium corporum conversiones eodem modo le
semper habet. Arque ex his cuidenter patets quam necellarium FICTIE, CONEII
id quod obiiciebatur, re Magnetica cerrestris globi rirtus ad sicum oedinata
in orbem a lingulis eius punctis effunderetur ea ratione, quam supra consti-
imus: ica scilicer re Magnericum quodliber punctum Sphaeram actiuicaris
protundar rndique quidem aequalis amplicudinis, se d inaequalis ad situm Ca-
tuendum roboris provt maior vel minor est radiorum obliguitas ad medium
illum eadium, qui ad Rcum recta dirigitur, coriulque rircuris Sphaerae Axis est,
nacuralemque _ innatam consticuit Magnerici lonoicudinem: hoc siquidem
a linculis punctis effusionis seruato modo constituitur cotius Magnetici cor
poris rircutis axis omnium radiorum validissimus; cuius exrrema duo, sive
Poti prae cxereris Magnerici plagis maiorem extibene ad effectus Mlagneticos
Faculeatem, ve suo loco superiiis declaratum est. Ouxe de Magnetica virtutis d
Singulis punctis in orbem rudique esfusione eradita doctrina ve eximie con
frmatur ex iis, qua hoc loco de terrestris Magnerici globi facultate disputata,
ex sabilica lunc; ica grauicer concuritur Colemnis illa virtutis Magnericae per
Tolos Polos eftuho: cuius atertores, alii ideo nec eslariam esse volunt ve caele-
se aliud aliquod Magneticum Fellurem concitare possit; quod euidenter re-
iectum: alii nullâ alterius Magnetici factâ suppolitione eo Tolum nomine
eam a Magnetica Fellure productam dicunt (eaque est C abei sentencia) vt
eius ope licum sibi commodum inguirat ex alsequatur iuxta rei cuiusque insi-
cam ad bonum lui propentionem. Vetum Magnerica Facultas, eiulque praeler.
tim effulio; aut inepea est ad huius finis consecutionem; aue terminus ad
quem Ferri nata fir, fuerat a ltignandus, ex quidem non alius quam qui a nobis
Racutus est, Axis nimirum eocius Vniversi, ex cuius cum terrestris slobi Axe
compoliione e congruentia nalcitur illud eiuldem globi commodum. Sed
cum 2. Cabeo caererilque polaris illius effusionis APerroribus dicatur Maone.
rica victus a singulis Telluris punctis radios ad Polum eius vecumque dirigere,
ac cum in Polis radios huiulmodi refringi rndique tum exrra, cum inera iplam
Felluris molem, ec quidem in licu oppolico ad licum radiorum, qui a Cingulis
punctis

## Folio 169 — 1759050695:0185
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000185.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
logneriee
imie Co
t
et 1
det
AAI.
dupdet.  o Ferho anetica.
punctis ad Polos primum destinati fuerant: metiro quaeratur (polico quod
Axis Mundi assignetur ab illis cerminus Magnecicae cerrestris virturis) verius
vircuris terminus sic Mundi Axis: An illius, qua inera iplam Perrae Sphae
eam ad Polos dirigitur: An certe illius, qua à Polis iuxta licum priori oppo.
Situm reRexa emanat: alterurram enim, cum sic ejus effusio situs opposici ad
eum terminum consequendum alteri Fucuram elle impedimento necesse est.
Nec obest quod rna eadem que dicatur virtus illa, quae a Felluris punctis sin-
oulis ad Polos directa FertuE, e quae a Polis fracta in orbem spargitur; illa
enim Facierum, siculre oppolicio, in qua vis cota Argumenti huius liea est,
non eluditui.
Tertio. Obleruandum renic ex huius cermini consticutione, ad quem Na-
onetica cerrestris globi innata virtus contendie, e cuius consequendi gratia
intrinlece, de immediace cributa ipsi est a Supremo rerum Opitice; ve scilicet
eius elobi Axis ad VniverA Axem RaEuatuIE, _ Cohibeatur, siusque cidem
slobo concilietur Arus _ permanens ad Mundi cardines, qui rebus subluna-
ribus, ac cerrestribus, Flumano praelertim generi commodus Sc, (qui est Panri
Opificis finis propolitus e intentus, sive extrinlecus de vlcimus) ex tuius.
inquam, termini constimtione nalci quidem Telluris ad Polos trum de in-
concullum sicum; ex eo camen nullo modo seguitur trum e inconcultum
Fore eiuldem Telluris licum ad ortum d occalum; adeo ve s quapiam vi
aljurde illata converteretur globus cerrestris circa Vniverh Axem, haud aegre
ipsc per se oblequeretr; led Polus occurtans aex moriui obniteretE: nec insi-
ta vila virture, E quando cum emoneri contingerer, ad pristinum sicum lele
relticuerer; longe secus quam heret, si a Borea in Austrum impetus aliquis ei-
dem globo inferrerur: tum enim agente Magnerica rirture, rbi imperus ille
Conquiesceret, Aris illius ad Mundi AXem sCvOCaTetuE: hoc enim est Nlaone-
rica virturis unuS; ad quod, id unum spectat, ve Telluris Axem cum AXC
Vniver(i Cohibeat; quod absoluitur, quacunque contingat cisca Axem ab oreu
in occalum, vel contra ab occalu in ortum Terra conversio. Onemadimo-
dum gravitatis cerrestri globo insicae inunus est, re eius centrum gravieatis
cum Vuiuers centro contineat, ee cueatur: quo cum fungi postic, quacumque
circa centrum facta agitarione, nullarenus ei obsistie: adeo ve cum VnriverA
bonum exigeret, ve Tellus ab omni a Borea in Austrum, vel contra, conver-
Sone Foret immunis; alia virtus, Magnetica scilicet, praeter grauitarem cidem
Telluri inseri a Nacura debuie, qua huiulmodi mocibus AuArO-BOrCIS OCCUIE-
rerets _ ab illis TeTTaM CCTCtUL. Neque vero idem Vniversi, PeTIX pExser
eim commodum pari iure exigebar, re eadem Terra facies ad boream, et ad
Austrum spectarent; _ eadem ad Orientem, a Occidentem. EMumerata (UINE
superius quor, quantaque consequerentur incommoda ex terrestris globi ex
Borea in Austrum vel ex Austro in Boream aliqua conversione, ve climatum.
corumque remperamenti, ac tempestatum perturbatio, ex qua Viventium
quorumnis crearetur supremum exitium: quod ipsisnullum interretur ex ciul.
dera

## Folio 170 — 1759050695:0186
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000186.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
dem globi cerrestris ab ortu in occalum, vel ab occalu in ortum iactatione:
quid enim aliud ex ca, quam Dierum, Noctiumque aliqua inaqualicas porest
proticilei; quae eildem nec noua, nec inlolens est, cum eam perpetuo non lo-
tum Solis, aur Lunx, led cacerorum etiam Planecarum obliquus proprius mo-
cus inducar: Ouare nulla ad hanc Felluris impediendam convertionem, si qua
vis externa eam aliquando adduceret, virtus ip (i parata ridetur à Nacura a non
necellariis abstinencissima. Facultas cerre Magnerica Terrestri olobo insica ad
hranc ips quierem conciliandam inepra esse videtur: cum totus eius COnatUS
exeratur ad licum vertus Boream, de Austrum Felluri asserendum, eam que ip(t
naturalem longitudinem tribuac, iuxta quam profunditur vis toca Magnerica
in quauisterrestris elobi sine ad ortum, sive ad occalum constitura plaga. DC-
inde, cum nulla sic Orienealis, aur Occidentalis in Sphaera cerrectri Axa, de de-
cerminata pars; se d locus quilibet Oriencalis, quilibet Occidentalis pro raria
ejus lonsitudine, ee respectiua politione denominari queac: nullus icem in
Cielestibus, aur in Vniverso cerminus fixus, de immobilis Oriencalis, siue Oc.
cidentalis (rnicus enim Mundi Axis datur terminus huiulmodi) astignari pol-
Sc ad quem collimet aliqua cerrestris Facultas: nontancum vircus Telluris Ma-
onctica, sednec vila alia duri posse videtur; quae hanc Perrae praectet ad ortum
ec occalum immobilitatem. Ouare E terresris globus non minus ad ortum de
occalum, quam ad Septentrionem e Meridiem, aut alio quonis modo nII-
quam agicerur, re nunquam agitari fere orthodoxa sencentia non cam Diplo-
macibus Ponciticus quam Caeris paginis nixa; ex quibus iuxta vererum, San
ctorumque Parrum sensum condita ex lancita (unt ea Diplomata: Oua AII.
qui luimet sensus cenaciores ad hanc de Terrae motu soluendam quaestionem,
quae rationibus, aiune, non Dixlomatibus Colui debet, inepea non line teme-
ritate allerunt. Si, inquam, terrestris globus ab omni motu, de agitacione (II
immunis, ve immunis admicri debet: ea eius immobilitas aliunde quam à Ma-
Ghetica Facultate, qua praedicum elle constat, aut alia qualitate, (qua nulla PIX
dicus est hactenus obleruatus) repetenda est. Vnde porro: Id investigare meis
qui Magnetica tantum hic expendo, non est pensi, aue loci: alius Forlican
aptior illud detiniendi OCCUFECE.
Ouarro. Ex eadem proxima Assertione oblemare est Tellurem Magneti.
corum caererorum omnium primum esse, in cuius gracium Magnetica Facultas
a Nacura insticura est; reliquis vero catemis convenire, quod eis conveniae
terreum cemperamentum, quo eandem virtutem ab ea suscipiendi capacia red.
duneur accommodate ad eius sicum, secundum quem imbuuntur temporis diu-
curnitate necestaria, e d quo si decurbentur, ee oppolitum diutilis OCCUpeME;
oppuenatur eorum virtus Magnetica a perpetcuo Pelluris conatu donec peni-
cus protigetur e exringuatur, nouaque deinceps licus conformis intundatur:
a qua ri ne iplae quidem rupes Magneticae lunt immunes; ve patet, liex eis ex-
cili Magneres in aduerlo Felluris sicu diurius derineantur: expellitur siquidem
ab ea eorum virtus, ve experientia docet, nec dubium quin alia debiti sicus ab
eadem sensim deinceps intundatur: nullum enim Agens phylicum passi FOF-
MAMS

## Folio 171 — 1759050695:0187
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000187.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
e
ap. IV. DC D LCa LrLaCMr
eam dCTMIC, HIh S alam cun prore incompossibilem introdueat: qui est
omnis actionis nacuralis incentus finis, non autem absolute oppolirae Forma
destructio. Flinc praererea sequitur, ve Magnerica omnia, nisi aliena vi prohi-
beantur, violento que in situ oppolito compelcantur, ad Terra Facultarem et-
Fulam, luam adiunoane, ex accommodene, ee pro modulo auseant, non lecus
quam lucernulx lumen. Solis meridiani splendorem quoquo modo auvere di-
Citur: qualitares enim huiulmodi sune generis incentionalis, quae medio tan-
QUaM VCHICUIO FANEUI VENEUE, nec in eo radicantur, praelentiaque egent
AgenEIS PerpemIE: atque ica Magnerica omnia ad motum, qui ad situm sibi
aptum assequendum necessarius est, libera de non impedica rna cum Magne
ico primo cerreseri globo rnicum Magnericum cocale ConstitunE; quod Con-
Spirancibus eius partibus omnibus Axem luum Maoneticum cum Axe VniuersI
componune: Vnde nalcitur illa, quam cernimus, rarietas inclinationis, quam
variis in Terra Climatibus de Parallelis Magnetica singularia obseritant, ve
Tuam cum cexrestri Maonericam rim apte accommodene, quemadmodum obeli
ferrei circa Maenetem Sphaericum rarios occupane sicus ad varias eius plasas
axposici, omnes tamen aptos ad Magnetis ettulam virturem. Ouod si terrestris
Sphaera aut deficeret, aut loco excederer lonsius: non dubium quin singulare
aliquod suerstes Nnonericum virturis lux Axem ad Mundi Arem adhiberet
velur ad vircuris sua cerminum connacuralem, non lecus quam Tellus, Ma-
ometica cum sic, ad cundem Nundi Axem, Axem vircuris accommodat: est
enim eam TerrX, quam reliquorum Magnericorum virtus ejuldem speciei
cum sic ad eundem terminum insticica.
Oninco. Obseruandum est ex dictis colligi cerrestrem globum non minus
In SIEU quICTUTU; qui eI, QUEM HUNC OCCUPAE, FOLCE OpPOSItIS, quam nuNC
quielcat: icave (i Polus eius borealis connerreretur ad Australem Caeli Polum,
de vicistim Austcalis in Borealem, in CO (IEUI PErMANeFCE, nec vi Sua Maoneri-
Ca situm priorem in quo nunC AaE, LEPCtCrCL. Ratio es, quianec sinis vicimus
de inerinlecus, qui est Vinencium commoda ledes ex conservatio, resticucio-
nem illam in sicum pristinum exigeret, nec finis immediarus MaonetiCE FaCUI-
catis, Axis nempe Felluris cum Axe Mundi coharencia, de compolicio. Ad
ilam quidem opportunam Viveneium commorationem quod attince, patet
cam permutato Felluris ad Polos oppolitos sicu iildem ruram commodis:
eadem sguidem Forer climacum omnium ad calum et caelectium corporum
induxus ee habitudo. Vaganeur Planeta, qui cerrestri slobo propiores TunE,
cumque prae caereris sideribus attcere cernuntur, tam vlera, quam ciera AE qu2
eorem aequali spatio, parique obliquitare alpectus Flemilphaerium verurique
tam Australe, quam Boreale suis statis temporibus, reuolutionibusque lustrant.
Ouid erro ex ea Flemilphaeriorum munia permutatione porest incommodi
tanti proticilci, ve ad illud enitandum oporruerie vim. aue Mlaohericam, a
aliam quampiam Felturi infundi; cuius ope eius alter Polus Polo Borcali, Au
Arali alcer addiceretur, nec nisi ad eum conversus sare posset: nullam certé
Felluris

## Folio 172 — 1759050695:0188
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000188.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
2c C CoC: ac MasMetica cerrestri slobo inlia lacultatis cerm
vus est iple Tolus irlundi Axis, ve declaratum elt, qui nec ad alliciendum, nec
ad repellendum vim vilam obrince, sed ad verumque Ferrae Polum eodem
modo se habet, non lecus quam le habear ad grauia cenrium Vniuersi, sile
grauium; ad qua concicanda, de deorlum pertrahenda omni Facultate caret:
sed ipla per se grauia corpora insica grauitate ad illud feruncur, tanquam ad pu-
rum cerminum quocumque in Vniverhi loco constitura sinc, nec vIla FCTrX Pars
Cinc ad Oriencem. Ture Occidentem sira aliter ad medium illud contendic;
nec per iplum Aac, quo minus terrestris slobus possi circa idem omnem in
senlum agitari ex convolui: est liquidem purus terminus ad quem grauitas
corporas quibus inest, aequendum inclinat. Similiter Mundanus Axis indif.
Ferens est ex se ad Magnericum Terrae Axem sibi adiunsendum, neque ad hanc
rnionem prouocat, aue quidquam confert: Led rerminus rantum est ad quem
motrix cerrae facultas Masnetica contendit, eoque quomodocumque conspi
rantibus rndique eius radiis, ec in Axe ralidissime collectis alsecuro Tellurem
quiere donac, veramuis caeli plagam live borealem. live australem specter
verumnis, re occurreric, d re ris externa determinauerit, eius Ilemisphaeriumi
Cuoque munere, ad quod virtus illa instituta est ex terrae insita, ersa eam ab
Colure pertuncta est; cum eiuldem Terrae Magneticum Arem ad Axem addu-
xic Vniuersi; qui est quali virturis illius centrum nullâ habit â ratione terre-
Arium plasarum borealium, aue Australium, sicur nulla habetur Orientalium
de Occidentalium; non line magno tamen dilcrimine; quia Orientales de Oc.
cidencales nulla vis nullâ Caltem Magnetica, ve nuper dictum est, ad cos caeli
terminos fxos decerminantur, nec carum teriae partium conversio ciica Arem
Magneticae eius virturi violenta est, sed indifterens: At convertio partium
cerra borealium in Australes, aut contra, quia sine convulsione Magneticiter
restris Axis ab Axe Vniuersi; cui ille natura lua alligaeur, ab solui non porest;
non posset non esse ipsi violenta, nec posser huic convertioni non oblictere
MaonCtICA FEFrA virtS. Ouare Ei vi aliqua à situ luo ita convelleretur, re eius
Aris a Borea in Austrum abstraheretur gradibus aliquot, gradibus nonaginta
Paucioribus, hoc est, ita ve ad Aquinoctialem non perueniret: cum sibi per-
missa Tellus ad licum pristinum Cele reuocarer. Ouod CI ITa CONEOTGUETETIE, VE
axis eiusq ue Polus boreus Aquatorem transilirei, sicur ex Australis: tunc sui
iuris compos Terra vi lua Magnerica duce haud quaquam ad Cirum sediret
pristinum, ita ve Polus eius boreus ad boreum cali polum diriseretur, ee AU
Aralis ad Australem; Led Polus reerque ad sibi viciniorem protimis conten-
deret, boreus scilicet ad Australem, ex Australis ad boreum converlo in op-
Dolicum Telluris Axe. Nacura enim per vias brevissimas ad terminos cConten-
dic luos: cum ergo in eo calu Terrae Aris ad Arem Vniversi, qui eius cerminus
est, per vim e xcernam deductus proxius accesserir in siu oppolico ei, quem
peius obrinebat; non mirum s iam connaturalicer absoluat conversionem
quam vique ad Aquacorem per rim paslus tuerat, se le que ad Vniversi Arem

## Folio 173 — 1759050695:0189
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000189.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
et
1
DnaBIMCd
crecm
conm
(0 in op
TermIS
pecicitet
pocecti
oblictere
rE eiuS
sibi per.
cunc lui
rediret
1
1,d1
TioneM
L+6
eit 2. r3 ir. BSt
ex ea patie plou opolicu, quae vicinior ese, Promoucat omni pollhabico dlt
locum, unde discellerar regrellu; cum is non nisiper riam lonsiorem, quae à
Nlacura nunquam inicur, absolui queat; accessus vero ad eundem vniuextr
Axem, ad quem re ad cerminum virtus rerrae Magnerica Fertur, breuior pareat.
Elac aurem cerrestrium Polorum suppolica conversione, Magnerica nostratia
re Vecloria, re Magnetes ad motum liberi eodem modo converterenturluum-
que prictinum comitarentur rerrestrem Polum. Nec mirum, cum à Cola Pel-
luris virture agantur, ∞ in siu convenienti cum ipla componancur nullâ ha-
bicâ caelestium Polorum ratione, a quibus nullarenus afticiuntur: qua de ic
icerum asserr. 7. extrema dicetuI.
addctC
Versoriorum, aliorine quorumuis Magnericorum nostratium Axis à vels
Mundi meridid circulis declinat ob hecerogeneam, es inaqualem
totins terrestris globi compasem.
Oquam obselacum est Verloria, live acus nauticas ita dirigi, ve ad lI-
neam quidem Meridianam recumque lele Componerene, Lard tamen
cam praecise occuparent; led ab ea aberrarene in rno quidem loco d Septen-
trione in orcum, dc d Heridie in occalum; in alio conerd à Sepcenerione in
occalum, ex d Meridie in orcum: cursis, hac in aberratione nullam seruari
certam legem, nullam Locorum Longicudinis, nullam Lacicudinis rationem
haberi: mirum t quam auxie omnem in parrem mentem corlerine Naturae AF-
canorum scrurarores, ve huius tam anomala directionis caulam alseguereNTUE:
mirum. quam varias in allucinationes incurrerine, dum nihil in C aelectibus,
nihil in sublunaribus non rimantur; re tam mulciplicis, sibique cam parum
constantis effectus Fontem aperirent: Led tanco in id impenso studio aliud ni-
hil effectum est, nili ve cenebrae cenebris denlioribus cumularentur. COm-
mentorum huiulmodi mentionem, corumdem que condemnationem Capitis
hruius APertione prima acculi, quam consule. Ac vero postquam recentiori-
bus in huius mirabilis Nacurae effectus cognicionem incumbencibus lux
Paulo maior attulsic: hos siguidem ex Antiquiorum allucinationes, ac
Pralerrim certiores, crebriorelque huius declinationis obleruationes,
aonica praelertim Telluris Magnerica Facultas plenius cdocuerunt; tum de-
mum aliquid circa hanc declinationem a vero minus alienum ettati lunc. II0-
rum primus videtur esse Cilbertus, qui maximo Magneticae Philolophia,
ac pene supremo cum commodo Magneticam cerreltris globi Facultatem re-
nacus est. Ouem proxime secutus est Cabcus. Senserunt Ambo rariam Ma-
sneticorum variis in Regionibus declinationem à Meridianis, a Perra diri
sene proticilci: nec eos in hoc tetellic iplorum sentencia: in eo Fetellic (de,
fectu haud dubie necellariarum obleruarionum, quas dies ex eo prodidir)
quod sibi perluaterine ica rasiari declinaciones huiusmodi; Vt CerTA quan

## Folio 174 — 1759050695:0190
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000190.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
dam auomenti, decrementique rationem obseruarent, prore magis, vel minis
a quibusdam Felturis amplioribus spatiis receditur; quorum rim praestare ob
eorum molem maiorem necesse FOFEF. VE, Si in medio Occano eo loci At.
cueretur Verlorium; in quo hinc inde ad orrum d occalum aequaliter abes-
sent aequalia Terrarum spacia; illud nec in ortum, nec in occalum à linea
Meridiana declinarer; led recta ad Boream, ee Austrum colliaret: Ter
ra quippe verimque pari virture Verlorium ad le alliceret, d velur in aequi
librio cohiberet: ve in Insulis Aloribus contingere cernitur: a quibus aequa
liree ablune Africa ad Orcum; ad Occasum, Atricx aequalis America. Ouod
E, inquiune, relictis Aloribus verlus Atricam adnauigetur; tunc verlus eam
ad Ortum acus naucica cuspis Boream spectare Colica à linea Meridiana de
Aectet, in occalum autem oppolita turcinula, masilque, ac magis augebi-
tur declinatio huiulmodi donec vel AFrica attingatur, vel aliud aliquod Eu
ropx lictus, in quo maxima Futura est declinatio. Ouod (I POrIO PerGATuIEVer-
Tus priencem, Tenum remitretur illa declinario ob illam Peria ParteM, quae
ad occalum relinquitur: quae X ipla Verlorium allicere conabitur, illam-
que minuet maximam declinationem; qua ad oras obseruatur, eoque
maius euadet decrementum, quo vlcerius ad Orientem pergetur, donce
aliquo perveniarur, obi nulla fucura est declinatio; ed scilicet loci, in quo
paria ad orcum de occaluum verimque expanduntur Terrarum spatia: quae
Paribus verimque viribus Verlorium agene, de irerum ad aeguilibrium com
POneNE. Acque haec est eatio variae declinationis Magnericorum variis in RC
sionibus, quam afterunt laudaci duo Auchores, speciola illa quidem, de
non inani collecta ratiocinio; cum Felluris rircuri Soliilla declinatio acce
pea reterri cora debeat, eique non sola in Aloribus intulis facta obseruatio;
sed alia aliquot aliis in locis inica ei Adem conciliare videantur.
Verim huic ingeniose composiex declinationis detinitioni, ac regulae ad
verlantur non pauea recentius pluribus in locis facta obleruationes: quibus
constat hanc declinacionum lesem nullatemis obseruari; et concedatu,
(t concedi, ∞x lupponi necelle cA) Tellus declinaciomum rariarum princi
Dium elle, e oriso, ve oriso est iplius directionis. Onamquam enim ne-
randum non sic ampliores cerrarum moies amplioribus marium spariis am
bientibus circumseripeas vireure (ua Mlaonecica ad le aduertere, ex a Meri-
diana linea abducere acus nauricas, aliaGHC CXFCTA NIAGNCLICA COEPOTA; VE
in Atrica contingere manifesta docer experientia: qua constat soluentibus
ex Furopa nauisiis e ad Capur bona spei cendentibus Verloriorum cuspi-
des d Septentrione in orruni, hoc est, verlus Atriex cerraS deRlectere do-
nec ad capue, quod de las Aenillas vocant, accedatur, vbi Mecidiano pla-
no AErica in duas partes aequales, re videtur, Orientalem ex Occidentalem
dispertita parique momento virture Magnetica asente in eodem Meridiano
Verloria ab(que omni dectinatione COMPONUnEUE. AE Cum PTOmOtO naui-
sacionis curlu relesuntur Africae ad Occalum polirae littora: tum ad eam de-
rorquenu a Seprenrione in occalum rersus Atricam Verloriorum culpides:
e

## Folio 175 — 1759050695:0191
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000191.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 87 lines, status machine
retraeo
lociM
alices abel
Ir at
lec. H
CIM act
ous aq
sectus ca
ridiaade.
liguera
creaulere
CM, qua
CDE, Ialu
u, eoque
IC, ao
c,
Datia: qu
tium con
aoiisinde
midem. _
atio acte
oblermiio
ereoulea
C5: qud
onceduu,
um prini
enim MC
(paciis an
de d Hei
orpora; 1
coluencitus
cun colp
rectere do
dinno pl
idencalen
Neridiune
LOEO MuI
eam de
culpides.
qu
velnin
Cap. IV. Devi Terrae Maenetica.
quo nullum Argumentum afferri porest cuidentius amplistimo Atricanae ter-
eae promontorio acus nauricas dirigi d agicari. Licee igitur, inguam, ne-
sandum non sic Perras ampliores maiori pollere virture, de ad se Magneri-
ca detorquere; id tamen ica perpenuum ac txum non est, re concrarium non
contingat, illaque Gilberri, Cabeique non racillet Arsumentatio: obser-
vationes enim plerisque in Locis ab Arcificibus pericissimis accurare institu-
ex rniverlalem illam Legem Racui non patiuntur. Ilas porro obseruationes
quam plurimas labore, curaque non mediocri collegit, ac reculic optime de
Dilciplina Magnetica meritus Kircherus noster in luo de Arre Magnerica.
rerum rarietate e amcenitate refercissimo opere. Ilas autem omnes huc re-
Ferre ve necellarium, ita nec propolitum est. Certiores de in Furopa vel ab
iplo habitas non caro, vel ab Aliis ad eundem crantmissas subiiciam: ex qui-
bus deinceps inter se collatis planior nobis hac tam anomalarum Declinatio-
num variis in Locis contingere Colitarum cognitio tam densis hactenis obru
ea tenebris. Omictam autem ve minime necellariam Nominum appellacio-
nem eorum, qui obseruationes lingulas insticuerunt, quos hnosse cordi est,
apud eundem Authorem memoratos reperturus cs. Adiiciam PorroLocorum
Lacicudinibus Congicudines a Ferro Canariarum Intula iuxta Recenciorum ac
curaciores Obseruationes inchontas; quo iner se omnitariam conterri pol
sinc Facilius quae cumque Magnericorum a Meridianis declinationes
Loca obteruationum
AuemO
Arelatum
Aqua SextIX
AEEHA NOnS
Alepum in Siria
Alexandria AOyPEI
Ancuerpia
Amsterodamum
Bononia
Conimbrica
Colonia
Constantinopolis
Cantam Sinarum
Dola Seguanorus
Ditia
FbOra LMMLaIA
EBREDVNVM
Lacicudo
Lonsicudo eo
rumdem.
Locorum
Oeclinario
etbrii
LOFCAI

## Folio 186 — 1759050695:0192
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000192.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
186
Manerrozia LiD. l.
Loca Obleruntionum) Declitario JLaciendo Loco. Lonoicudo co-
Florentia
Ferraria
Fulda
Friburgum Brils Oix
Gandauum
Crecium
Genua
60a
Elerbipolis
Hleydelberoa
Ingolstadium
Lugdunum
Lorecum
Libunum
Londinum
Louanium
Lerda
Madricum
Mons Pessulanus
Nacsilia
Mediolanum
NIaNEUa
Moguncia
Mellana
NTelira
Monacterium
Mlacaum Sinarum
Neapolis
OEpontum
Olomutium
Darisii
Parma
PanOEmUS
Paula
Padeborna
Tum.
M C
30
50
C
30
43
44
50
48
MI
40
10
58
46
(+
34
29
eltot.
Scpe
c. In O
EudeM.
1
e

## Folio 187 — 1759050695:0193
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000193.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
sup. IV
Devi Terra Macnetica.
Loca Obleualib
Lo cu
Oeclinacio Ver-(Laticudo LOc0.
Corii
FIIMI.
umdem
LtaSa
Roma
ROtomasu
Spracula
Turnonur
Treuiris
Venetia
Veluntio
Vlysipo
Vienna Austriae
Villa Franca ad
Vilna in Lichuanis
Ex hac igitur Pabella colligere Facile est, Si rariorum Locorum Maoneri
eas ab eorum Meridianis declinationes cum aliocum Locorum declinationi
bus contuleris; quam nulla cum certa lege hax augeantur, minuanturre ab Oc-
cidentali Oceano versus Orientem per amplas totius FUFOPX, A(IRGUC FCTEAS
Facto proorestu. Ecce Rocomaoi, vbi Grandamicis huinsmodi declinationem
accuratisime obleruauie, declinat a linea Meridiana acus nautica a Sepcentrio-
ne in Orrum, vel ab Austro in occasum Gracibus 2. Min. 30. Ac vero Lugdu-
ni, cuius Fonoicudo Rocomagenlem luperat Grad. 3. Mlin. 30. (illa enim est Gra-
duum 26. haec autem GT2duum 22. MIIn. 30.) acus eadem d Meridiana declinae
a Borca icem in Ortum Grad. 4. NIin. 30. Ve Kiccherus obleruauit e iple accu
ratissime. Oui idem non minori diligentia obseruatam hanc declinarionem
esse eradic Velontione paris Fere cum Lugdunensi Lonsicudinis, Craduum 5.
cui consonat d nobis ipsis obseruata Dola paucis à Velontione dissixe leucis:
haec liquidem cs Oraduum 5. Min. 25. F.X quibus declinationum obseruationi
bus aperre constat nullatenus eas crelcere ad maiores Perrarum partes appo-
litas, vel ad minores decrelcere, (apiulque plane oppolicum euenire. VECCCC
in allato Exemplo. Rocomasenli Colo ad Oceanum liro appolica lune verlus
Oriencem amplissima cerrarum (pacia; verlus Occidenrem autem nulla, led
A QuOF tantum: quo Reri deberer, re acuis nauticae declinario illic maioi,
quam Lusduni Foret duplicem ob caulam; scilicet, cum quia a Lugdunen si
aoro verlus Orientem tanta non excurrunt terrae spatia, adeoque rantam nOn
habent rim Verloria derorquendi, quantam d Roromasensi Colo inchoata,
cum etiam quia Lugduno adincet ad occalum non exiouum rerrae spatium,
quod

## Folio 188 — 1759050695:0194
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000194.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
quod vi non caret Mtagnetica: qua Verloria ad occalum allicianeur, et ab
Oriente recumque auocentur, ad eoque minuatur eorum verlus Orientem
aberratio a Linea Meridiana. At Contrarium cernere est; nam maior est acis
declinario Lusduni, quam Rochomasi; nec Lugduni tantum, (ed Dola e Ve.
luntione, quae Loca cidem prope lublune Meridiano, in quo situm est Lugdu-
num: vbi ad Cradus s. attinsie eadem declinario. Imo _E Ferrarix, Genuae,
Venetiisque; quorum Locorum Longirudo etiam Lusdunenlem gradibus
aliquor, luperat, eadem obleruatur Ciraduum 5. declinacio: quamuis (quod
euidentissime probat nullum certum Ceruari de CliIaLIONUIM AUDMENEUI CX Va-
riis Locorum Conricudinibus profectum) in Locis intermediis ve Massilia,
Fbreduni. Diniae tam a Lusdunensi, quam à Venetiana haec declinatio defi-
ciat, cum Gradus 2. Xx Min. 30. vix excedat. Ouid, si perpendamus declina-
tionem Verlorii a peritissimo Artifice Kirchero Loreri obseriatam: Ca enim
cancum abest, ve ad riceriores Perra plagas Orientales Feratur, quin potius
verlus Occidentales Cradibus 4. auertatur. An igicur ampliora Perrarum (pa
cia, qualia lunc in eo loco Orientalia, Vertorium ad se ConVertunE: Dicat
Ouis Forralse mirum non esse, li L oreti acus d Seprentrione in occasu deRectat,
cum ab eo loco non lonse absic adriaricum mare ad Orientem politum, quod
acum alliciendi Facultare caret, ad Occidentem vero non exiona cerra portio
expandatur, qua Verlorium Forrius afficiatur, et eo vertus declinet. Verum,
nunquid non par, auc etiam maior Foret Veneciis racio ciuldem declinationis
in Occidentem: Actamen eo Loci obternatur declinatio Gradibus non minus.
quinque verlus Oriencem constare. Aliunde igitur quam a Mari AdriaticO re
Decenda cA haec declinationis diuertitas, quae Loreti, Venetiilque contingit.
Plura possent alia similia congeri Argumenta: quibus rericiatur illa Gilberri,
Cabeique eatio variorum Locorum declinationes acus nautica explicandi:
quae petitur ex Solis Terrarum circumiacentium spatiis: Sed ca cuilibet prom
Ptum est colligere vel ex lupra polita declinationum Pabetla, vel ex propria
Tuo in Loco obsermatione, re ea pluribus prolequi minime necellarium siF.
Cum igitur tanta haec Magneticarum declinationum nulla certalese coha-
rens varietas nec a Locorum Lacicudinc, vel Longicudine, nec a Perrarum,
mariumre adiacentium angustis, aut amplis spatiis prohcilci posic: Certum-
que alioquin sic non nili a terrestri Magnetico globo eam ortum habere, ve
supra declaratum est: quodnam censebimus declinationum huiulmodi in eo-
e
dem globo latere Principium: Obleruarat Chbente; de quidem, quod sciam;
primus, Tellurem, quae propter ariditarem, et innatam frigiditatem Colutionis
nisi Armioribus quibusdam repagulis contineretur, maxime ellet obnoxia, ru-
pibus, e scopulis ita esse a Naturx AuthOre COnGMCHEatam: Ve earum rupium
e scopulorum rariae, mulciplice (que quali contignationes versus Polos diri
sancus secundum Axem, ve lapiiis (interdum enim situs quilpiam alius ob-
Ternatur) in praerupeis secundum Meridianum rupibus, ex verlus ortum d oc.
calum conversis videre est. Fx quo idem Auchor aliguod colleoir Argumen-
cum Magneriex rerrestri globo insicx Faculentis, cuius ope situm aptm OcCU
Paret:

## Folio 189 — 1759050695:0195
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000195.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
c
e
Parce: e reto u lupuustere pespecua versus Polos directio ad id luaden-
dum pondere omnino non caret: cur enim ea rupium vertus Polos directio
pocius quam alia quaelibet aut verlus orrum, vel occalum, aut versus aliam
quomcunque partem ab (que discrimine Catura forer à Supremo Rerum Opi-
Fice; cum omnis ablque discrimine aeque apea sic ad illam Felluris solubilica-
tem impediendam: Verum cum in rupibus nullum Magnecicae virturis recti-
sium obleruare lic: non mihi latis liquer quomodo ex ca compaginatione
colligatur rerrestrem globum Magnetica Facultare pollere; quae verlus ejul-
dem globi Polos aut iuxta Vniuerli Axem protundatur: venon linc fundamen.
eoasleruerim Fellurem ea fere de caula ita fuisse coagmentatam, ve eius soli-
ditas secundum Axem, quem Magnetica agente vircute velur licum maxime
aptum eadem Fellus occupare debebar, hrmius Rabiliretur. Ouod si vix quid-
quam contert haec terreleris globi coangmentatio ad eius astruendam Maone-
ricam Facultatem; muleo cerreminus collatura est ad Magnericorum declina-
cionem inducendam, nisi praeres eam aliud quidpiam addatur: re d Kirchero
addicum videtur.
Flic itaque Author non rudis Nacura arcanorum scrutator lib. 1. part. 2. vbi
de Telluris magnetilmo disserie, e lib. 2. part. 5. Magnericarum declinatio-
num caulam investigans refert illam Terrae compagem rupibus, et scopulis
intertextam verlus Polos dirigi a se ipso in pluribus, quaS CHUMeTAE, FULOPE
resionibus obleruatam fuille: monetque, (quod a vero alienum non esse ob-
Eeruari Porest) praecipuorum torius globi cerrestris montium longitudinem ita
extendi; re verlus Polostum australem, tum borealem dirigatur; _ ex ea na
Tcantur plures montium quasi rami, aut appendices; vel porius quasi e spina
vertebrae; ve rocus cerrestris olobus hac, inquic, velut ollaturà firmius quidem
Tibi constet: Sed hinc praeterca AC, ve variarum cerrestrium partium sIC versus
Polos procenlarum virtus Magnetica iplam eoram Perram in co sicu, ve illi
apeissimo facilius frmiulque componat. Onia vero (haec est eiuldem AUEhO-
iis tam mulciplices Magneticorum a Meridiano declinationes explicandi ra-
eio) cerrestres, huinsmodi scopulis cum extantibus, tum subterraneis, de laten-
eibus distinctae moles raro versus Polos recta porriguntur; sed in Orientem
alia, alia in Occidentem a meridiano plano defectunt: carum proinde vireu-
eis Magnetica Axis raro collimat ad Polos, led in alteruram partem absce-
dic: e quia Magnetici cuiuluis aris, Polire prae caereris eius plagis vigore
ad agendum praestane: non mirum, inquic idem, li Verloria, aliaque Magne
eica ad mocum libera a recta versus Polos directione alio abstrahantur; plus,
minus, Orientem verlus, verlus Occidentem, Peore Fert maior, viciniorque
cerrea moles. Id Exemplo illustrat non inepto huiusmodi. Sparsantur in pla-
no quopiam Hloriloncali prove Forsferet, nulloque Seriato Certo Siru plura
Maonetis Frustula: cum nauticam pexidem non lonse dissitam, ve Maone-
cum Sphaera virturis ad Verlorium vlque pertingat, rarias in partes deluper
deducito: Cernes, nec sine voluptate, acus nauticae cuspidem modo in hanc,
modo in illam partem sele componere, prore exigene sinsulas ad qua accedies
Maenecis
aD.
De vi Terra Waenetica

## Folio 190 — 1759050695:0196
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000196.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Maenetole
Maonecis lubiecta Fragmenta. Simile quidpiam contingere censeto; dum
nautica pexis varias in Orbis regiones defertur; vel certe, cum eadem sit om-
nium catio, Verloria raria toro in Orbe lita, licet Polos recumque perane, de
ad Resionum Cinoularum Neridianam lineam accedane; ab ea camen nonni.
hil, nih raro, aberrent modo propius, modo lonsius, ve exigunt Magneticae
cerrestres moles riciniores: qua cum nullo seruato ordine, vel situ, inter le
vbique disperlae sine, nullam etiam certam policionem Verloria, quae ab eis
CIenEUE, ObSerUanE; Led rarie a Polis, linerque Meridiana declinant. Flaec est
laudari Auchoris de Magnericorum Declinationibus sententia, omnium illa
quidem hactenis excogitatari probabilissima; imo, Si Principia, quibus nicitur,
spectentur, re equidem Ego censeo, verissima: nihil enim verius, quam ex ra
riis cerrarum molibus declinationes huiulmodi prokicisci: id que ipsum est.
quod haec APertio, quam verlamuS, enuntiat. Verum, si modus accendatu,
quo ealdem declinationes absolui putac; na longistime ab innicem dilsenei
uS: nec porro latere quemquam porest ex Ctabilicis hactenis, fundamentum;
quo ad alirer sentiendum inductus sum. Consulatur cum secunda, cum lexta
APertio Capiris 3. rbi ex Verloriorum declinatione, de qua tc agitur, ArOII
mentum non lene collegi ad Aacuendam Telluris Magnericam Facultacem;
cum etiam cabiliendum eiuldem Facultatis verum agendi modum: quae enim
ed loci expolita lune ad huins Asertionis declarationem, de probationem ap-
Prime conduCunt.
Concedo icaque Kirchero, imo cum iplo contendo Magneticorum declina-
eiones à Meridiano non aliunde ortum nancilci, quam ex rariis molibus ter-
renis vel adiacentibus, vel substratis: quas varii cupium, scopulorum que tra-
ctus verlus Polos, ve plurimum procurrentes distinounE. AE nonirem conce.
dos quod autumat moles huiulmodi has invehere declinationes, eo quod ipla
singulae lingulos sibi proprios Polos, lingulolque Axes sibi rendicent; qui ab
Vniversi communibus Polis, communique Axe aliquo modo aur in Orientem,
aut in Occidentem deflectune, prove iplas moles dirigune varii ipsas Coercen.
tes (copuli, qui raro Polos rectâ petunt. Ouomodo enim cerrestris globus
Magnerica rirture pollere dici porest, quae ad eius Polos feracur vndique, de
cuius ope in apco, debitoque stu constituatur; si insigniores iltae eius partes
vim quaque luam, quae in Axe, Polisque maxime viget, ad rnicum eius po.
tum, Axemque non conterant: Cui luo vel lingularum, vel torius Telluris
commodo tributa Foret a Nacura vireus lingulis illis partibus, quae sicus Foret
diversi, nec toto conatu ad vnicam totius huius globi constiruendam faculta
tem conpiraret? Non nego quin lingula tocum cerrestrem globum compo-
mentes huiulmodi partes, sive moles quacumque figura circumseripta, quo-
cunque licu compolica luos qua que lingulares polos, A xelque habeane: imc
ex eo solo, quem catui, Magnerica vircuris agendi modo per effusionem d
lingulis Magnerici punctis ad eius omnia puncta, id ita habere colligitur, ve
Tuo loco annocatum est d me: conera quam Aeri poltir, si per polos cantum
virrus effundacur. Sed neso moles illas terreas P’olos. Axelque habere luos
SusulaS,

## Folio 191 — 1759050695:0197
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000197.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
De vi Terra Maenetica.
conspirent. Ouo enim iure terrestris globus Magnetica simplici rirtute prae-
ctare diciposset, de Axe simplici, duplicique tantum polo constare, s insignio.
res ejus parces singulae (uos Polos, uolque proprios Axes Sibi vendicarent ab(-
que ordine ad rnicum communem Axem, duo lque ejus Polos constiruendum,
aut etiam duo oppolica hemisphaeria boreale, de Ausrale plano distincta A qui-
noctiali, re cum constare argumento tam mulciplici superius ostensum est: FF
vero in his, cum cuilibet Magnetico ranquam ex Magneticae virtutis natura
manantia conveniane, par est terrestris globi cum caereris corporibus Magne-
ricis ratio. Sicu ergo Magnes quilibet lapis duobus saudet Polis, colque
connectente Axe medio; licet partes linguia, in quas distingui iplum conci-
pere pollumus, luis Polis, Cuisque Axibus praeditae sint, ve declaratum est, cum
de Mlagnerica agendi ratione dilsereretur: qui Maonetis Polus duplex, Arilque
unicus constiemitur per vircuris ex eius partibus quibulque ettulae concurlum:
ita in cerrestri Maonerico globo Palos, Axemque censendum est constitmi sin-
gulis eius quibuluis partibus Magneticam virtutem certa sicus ratione serrIata
effundentibus; certas inquam, sicus ratione seruata eadem a terreis illis moli-
bus omnibus iuxta lonsicudinem, quam supra Mnonericae rircuris naturale
vocanimus prove a lonsicudine Maonerici quanticatiua, arce, vel Porte consti-
cuta distinguitur: cujus distinctionis rationem non habuisse hoc loco ridetur
Kircherus, licet eius alibi meminerit. HIic enim, ve Magneticarum decliua
tionum caulam definiat, ait moles illas terreas, scopulorum carceribus inter-
Ceptas, eti versus polos vergere rideantur, de secundum Vniuerh Axem diri-
Si; non tamen ita praecise componi, quin laepius in altemutram parrem sive
Orientalem, Ciue Occidentalem deRectant: quo fc, ve carum molium Poli
quos in duobus carumdem extremis oppoltis fixos supponie) Vniversi Po-
lis non ommino respondeant, neque AXis Cum AXC in eode SIEU COMPOHAEIE.
Cum ergo ex polis earum cerrestrium parcium singularum lingulis ettula virtus
(haec est torius ratiocinationis à laudato Authore institurae collectio; Verso-
ria aliaque ad mocum libera Masnetica afticiat, e conciret; quid mirum, (2
ea a recta in Polos Terrestres ria alio detorqueat, e eorum declinationem d
Meridiano eam variam, quam experimur, inducar: Hlabes Principium, ex quo
declinationes Magneticas oriri censet Kirchetus, nempe Pelluris parces insi-
gniores rupibus, e scopulis interceptas: habes e modum, quo caedem si-
enantur, nempe per ettulam a lingularum earum partium divertis polis rietu
cem. Verum omnia haec vix, ac ne rix quidem Foo admilero.
Admitto, imo polica APertione contendo declinationum Magneticarum
caulam in rariis Terrarum motibus verlus Polos terrestres recumque compo-
sitis licam elle, nec aliunde peri posse. Sed modum plane reiicio, quo ex gi-
oni alseruneur. Ac in primis probacum est suo loco cuidentius, quam ve ire
dubium reuocari queat, omnem illam Magneticorum agendi rationem, quxe
per ettulam vndique à Polis vircurem absoluirur, etti vulso admiltam, de ab
Auchoribus hac in Magnetica disciplina periris approbatam, nec admistis nec
axprobasi
Singulas, qui ad rnicum Axem torius Terrae, eiulque polos constimendum non

## Folio 192 — 1759050695:0198
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000198.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
1.
axprobari polle sine veritatis, ciuldem que rorius Disciplinx dispendio, de rui-
n2a. Ouare cum illam Magnecicae virturis per Polos ettusionem supponat Kir-
Cheriratiocinatio, qua reitus ad exponendam Magneticorum declinationem:
vereorne non latis firmo veatur fundamento, ve iam vel ex hoc ruo capite
eius sencentix merito deneserur assentus. Secundo. Supponit idem Author
Ares Masneticos cerrearum illarum molium ctatui iuxta carum longicudinem
quanciratiuam, ex materialem, adeo que lonsirudinem, liue lincam lecundum
quam Magneciea earum vierus propasatur, hoc est. lonsicudinem Magneri-
cam nacuralem, cuius sicum in quouis Magnetico decerminat eius AXIS, can
dem esse cum illa maceriali lonoicudine. AF Suppositio huiusmodi care nul-
lacenus potest. Nam primo quaero quodnam habeatur eius Fundamentum:
Cum enim in quamcunque tisuram finsatur Magneticum siue longiorem, liue
contractiorem, nullo modo sirus longicudinis formalis, sive Magnetica ettu.
Sionis mutetur, ad materialis lonsicudinis murationem: sratis asseritur earum
cerrarum Polos extrema materialis lonsirudinis occupare, Axemque Magneri
cum carum sive lonsicudinem formalem eandem esle cum materiali, nili aliqua
Altertionis huinlmodi afferatur ratio, aut ab experientia, aut aliunde pecitane
gratis negetur, quod ita gratis allerrum est. Deinde vero eandem luppositio.
nem, lic licet impusnare. Varius es cerrearum illarum molium situs ad terre.
Aris slobi Axem, e licet omnes ad iplum recumque accommodentur lecun-
dum lonsicudinem, abscedune tamen; et vero abscedere necesle est, ve luum
cueacur robur Kircheri argumentatio; abscedunt aurem diuersimodé, prove
cas coërcent adiacentes (copuli. Sedcum constet terrestrem globum Magne-
tica vircure praedicum esse, ee rbique Magnetice in Magnetica agere: cum et
ad cum tinem a Platura sic indita virtus Magnerica, ve licum commodum asse-
quacur, ee cueatur, dici non potest eius globi partes insigniores, quibus c048
CnEatuE, virture Magnerica constare, quae non lu in omnibus ciuldem plané
Sicus, quaeque ad sicum illum Telluri commodum obtinendum ex quanis eius
plasa non conspiret. Neque porro ea vircuris partium huiulmodi terrestrium
vel minima aberratio insticuta dici porest à Natura, a qua nihil Frustrâ lulcipi
Colet, nisi ob cerrum ex determinacum tinem: quilnam aurem ille est. Ouid
ex ea commodi consequitur: Ouid auertitur incommodi: Ad haec. Cum
constet Magnetica incer se perpetuo agere, donec ad licum libi convenientem
Sele compoluerine, e Magneticum rnicum, cuius idem sic Aris, iidemque Polis
conarine; aut certe, E quid illam litus ciuldem composirionem impediat, eo.
rum vircus, aue omnium, aut debiliorum extinguatur: dici nequit rerrenas il-
las moles situ non convenire, de rirturem effundere in le mutuo, quae in rni
cam Forriorem non conlelcat.
Occurrir Kircherus, quem ve Colertistumum non lacebar haec obiecta diffi.
culcas, aicque haudquaquam existimandum esse Axem magneticae virturis ter
restri globo innatae esse Machematicam indinisibilem lineam; sed, cum in ge-
nere phylico verlemur, censeri debere amplicudine quadam constare, cuius
Feiminosnon ex cedanr partiales cerrenarum molium versus Polos cireum ciied
directarum

## Folio 193 — 1759050695:0199
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000199.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
ailV
De
Terrae tratarib.
directarum AXes adeoque rnicum coralem Axem constimane Magneticx vir
curis à coto terresti globo ettula. Ouare inter has eiuldem slobi partes insi
sniores opcime convenie, nec vila incer eas viget ob varii litus virturem dil-
Censio, e pugnas licer in minoribus Magneticis, Vt Verloriis, ad quae nOn per-
tinsie omnium illarum cerrestrium molium maiorum Facultas, Led rnius tan
tum alicuius vicinioris, non parua interdum oblerUCtUE à CONMUINI CALUI AXC
aberratio, dum ad illius partis Axem partialem le le accommodant minora hu-
iulmodi Magnetica.
Verum, Ouaero primo quibus cerminis detiniatur illa Axis cerrestris ampli-
tudo: Neque enim paucis gradibus cam incerdum patere necesse est; cum
lonsiores illos terrarum partiales cractus scopulis interceptos longe alio quam
ad Telluris Dolos dirioi videamus, imo non rare ab his prorlus declinare in
ortum vel occalum: cum etiam Verloria, qua ad eorum tulam rirturem lele
componune, lonsius, re 16. aut 20. aut etiam 50. Oradibus, ve in FreroDauis
COnFINSCTE FCTEUT, a Meridiano deReCtanE: quod, nisi dininando, LOcis PaY
ticularibus adseribi non porest. Deinde, Fcto in re verlemur Phylica, an ni-
hilominus medio caret ille, quacunque lacicudine constare dicatur, Ferrena
virtutis Magneticae Axis: quod medium concipiacur indiuisibile, et verermi
nus vndique circumiecta ciusdem rirturis: nullatenus. Nec pociori iure negari
Porest medio carere cermino, quam rerminis extremis. Nunquid iple terre-
Aris olobus, phylicusnon est: quis cum centro carere asserat, nisi etiam exti-
ma Spharica superticie carere relit alterere: Crauicas qualitas est phylica;
an Propterca cenerum, ad quod srauia tanquam ad Fermin FCrUNEIE, non
est indinisibile: Phylica lune corpora cxlestia, phylicus est diurnus eorum
TOTUS: an POliS CaFEC: an Axe, qui omnium motarum parcium cermini (InE, e
ab (que omni motu quiescere concipiantur: Fales censeto Polos Magneri-
cosi talem Axem. Ouod si in iis Magneticam virtutem prae careris corporis
Magnetici parcibus praestare dicatur, ve Colicus fert loquendi modus; id ica di-
ctum puca, ve Poli sint Magnetica virtucis termini, ad quos eius radii rndi-
que contendune, non lecus quam Felluris omnes gravitatis radii ad VniverI
CCHEMIIL HITIMEuT. Perperam igitur amplicudine constare dici videtur Poloss
Axemque terrestris Magnericae virturis; cum omnis illius vircutis line cermi-
ni, nec vlla sic cerrestris globi Magnericaparticula, quae ad huiulmodi termi-
nos radios virturis non CmIETaE. ACcedit denique quod spatium illud cerre-
Rre, quo Poli illi Physici patere dicuntur, non porest non dici esse etiam Ma-
ometicum: ergo de iplum Polis carere nequir: Polus ergo Poli dabitur in in-
tinitum, e Polus in Polo astignabieur. AE posterior hic Polus Poli cur torius
corporis iplus Magnerici Polus non dicatur: Nihil ergo roboris ex AroU
mentis contra allatum a Kirchero Maoneticas doclinationes exponendi, cuen-
dique modum obiectis decedic ex eo, quod phylica sit Magnetica virrus: ne-
que enim Cx eo lequitur eius Axem, Polosque amplitudine aliqua constare, ve.
ostensum est, in quam colligantur omnes partiales molium omnium FCFrCA=
rum Axes, et Poli; re rnus coralis Aris duo que cotales Poli sorius elobi cer-
sectrio

## Folio 194 — 1759050695:0200
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000200.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
FesETIS CONSTIELANEE; a quibus dirigantur Dlaonerica, seruata quadam decli-
natione; quam inducune partiales Poli, alii aliam pro varietare situs molium
cerrenarum iuxta expolitionem Magnericarum declinationum a Kirchero pro-
Politam.
Ouid porro eam mulris opus ve citati Authoris circa Magnericorum decli-
nationes mens aperiatur, ex impugnetur: cum co tandem Feratur; ve cum re-
liguis sentiat, re nulli PERTeF COS qui d POlIS PeTFR reFPInOUNEUY, et in om-
nem partem sparguneur radii agane in Magnerica occuerentia, re Verloria, at-
que adeo ea a Meridiano auertant, e in ortum, vel occalum detorqueant:
quod Argumentis manifestissimis C ap. 3. Assert. 2. reiectum est: quorum illud,
quod num. 7, habetur ad hunc locum spectans, non in postremis numerandum
est. Rationem Ccilicet declinacionum Magnericarum adeo anomalarum per
huiusmodi per Polos rirturis effutionem nullo modo reddi posse. Oui enim
hac, inguiebam, re vircuris radii ab inaequalibus cerrestris Sphaera parcibus;
quarum alixe maiori mole terrea maiorique virture praestane; alia anouctiore,
alix denique scopulis, rupibusque hecerogeneis nulla Maoneric a Faculeate prae-
diris constane; ad Polos primum deferantur per ipsum Perrx corpus absque
omni alia agendi vi in externa occurrentia Magnerica, sed in ipsamtantum
Tellurem, ve eam in sicu debito componant: cum vero ad Polos appulsI, et
collecti iidem vircutis radii transantur, et in omnem vndique partem disper-
samur cam extra iplam Telluris mallam, quam regredientes per candem; ii
demque tunc radii ita fracti, ita vndique dispersi vi polleant in aliena agendi
Sed vi (quod huius quaectionis caput est) vi inquam, ita affectâ, _ tempera-
ca: ve in agendo inaequalitatem illam obleruent virium; quam ipla, vnde pri-
no ad Polos emissi lune, Principia obleruane inter le: itare fracti in Polis ra
dij circa moles Terrae maiores, ralidiorelque vi praestene retiementiore, dt ad
easmoles Versoria adducane; ac circa minores Verloria eadem debiliis affi-
ciane ibique a Forcioribus radiis alio detorqueri facile patiantur. Verumenim-
vero si omnes radii tam a maioribus, quam a minoribus Telluris parcibus
emissi ad Polos nulla vi in aliena Magnetica interim agune, nec sese vllo mon
do exerume extra huiulmodi parres donec ad Polum pervenerine; cum verd in
eo Fracti quaquaverlum omnes tam intra, quam extra disperguntur: omnes in
hac Sphaera actiuitaris contundi, e permilceri necesse est, nec vllam amplius,
vbi a Polo evalerune, seruari distinctionem inter eos: qui d cerrea mole maio-
re, e fortiore ad Polum emissi lune, ex cos, qui a minore d debiliore lunt pro-
Fecti: tam enim qui a maiore, quam qui a minore huiulmodi mole OriunEuIE;
a Polotanquam d centro prodcune in orbem iuxta horum Authorum alsertio-
nem, e suppolitionem. Pociamus enim rnicam esse Perrae molem ex placa
quapiam cerrestris slobi Magneticam esse, radio lque vircutis ad Polum eftun-
dere: nunquid Polus fractos in oibem vndique eftulurus non est, Ciue ea mo-
les ampla fuerir e validior; sve angucta, ee debilior: certum. AE(i duae, vel
plures exciterint cerrex Moles hinc inde in cerrestri slobo disperlae nunquid
non eodem modo, ac si lolae ligillarim Forene, radios tam directos ad Polum,
quam
Magnetologia

## Folio 195 — 1759050695:0201
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000201.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. De vi Terra Mlarnetica.
euam in lolo llactos I Onssen Paltem emittene: Neque enim eadis ab una
Profectimole, cum nulla sic rirtutis Magneticae oppolitio, otticient radiis ex
alia mole oriundis. Ouod si tanta est radiorum omnium a Polo prodeuneium
mucua consertio, re nullum eorum sic altignare radium, quin ad omnes Tel
luris diverles moles pertincat: qua ratione rnica quaedam moles Vertoria d
Meiidiano ad se adducere porius, quam alia qualibet dici potest: Ec vero nul.
lam apud quemquam eorum Auchorum reperire est mentionem connexionis.
quam interesle necesse est inter hunc declinationis efectum, ae caulam quam
alterune esse vircurem inae qualem ab inaqualibus rerrae molibus in Verloria
allaplam: nec latis iplis esse debuit alserere molibus illis acceptam reterri de
bere Magneticorum declinationem; nih etiam per eos constet, qua ratione
radiis per Polostransmissis, iuxta eorum Placica, eam praectari contingat.
Ouod si cuipiam in mentem veniret (non renic hactenus) huic à me obiecta
difficultati occurri posse immutatâ nonnihil rircuris Maonerica a Polis eftu-
Sione: ita scilicet ve radii a lingulis Magnetici punctis ad Polum emissi à Polo
eadem via regrederentur, qua progressi lune absque omni aliorlum diverricu
lo: Fateor tunc quidem ita reltexos huiulmodi cadios ad principium, unde
primo exierune, Vecloria ad se adducere posse, ec a Meridiano cursu decorque-
rC: acque ita moles cerrarum inaequales in ea agere inaequaliter, maiorelque
Praeualere minoribus, repore debilioribus Cortiores, nec rllam tunc radiorum
permixtionem, contulionemre contingere; qua prius, re raciocinabar, Aebat:
ve nulla maiorum minorumque cerrearum molium in agendo distinctio pol-
Cet obleruari, nec ratio reddi cur ad maiores moles terra potius, quam ad mi-
nores Verloria annuerent. Sed dum per ita conceptam Magnerica virturis
propasationem provosita difficuleari occurreretur, in alias non minores labi
concingeret: quarum non minima Foret; quod perhuiulmodi effusionem qua
Foras vura Magnericos Polos non prodirce, nulla actiuitatis Magneticae Sphae.
ra cerra contra experientiam manifestam constirueretur: nec circa Maoneci-
cos polos extra Magneticum ralidiorasendi facultas obleruaretur; cum nulli
a polis foras propasarentur radii, auc si qui per mallam Masnetici à polo op.
polico protusi ad spacium alteri polo circumiectum peruenirent: hi nonnili
rari, e minime collecti, adeoque non maxima, led exigux virturis Forene
contra quam terat experientia rulgo probata. Quare induci nullatenus po
rest huiulmodi radiorum in sciplos a Polis reflexorum eAtusio: etto per eam
recumque polit Magnericorum declinatio explicari.
Aliquid Cingulare suo more aftere Zucchius, quo seruata radiorum Magne.
cicorum per Polos effutione (hanc enim e iple tuetur) rationem explicet
qua maiores Terrae moles Verloria ad le diuerrere, et a Meridiano declinare
Cosant. Non Fum scilicer tusir illa radiorum omnium à Polo in omnem pas-
cem estulorum contulio: qua omnis praescinditur Magneticarum declinatio-
num ratio illu re contendi, quae ad maiores terrae moles refertur. Aic igicur
cadios a Polo retractos, de omnem in partem disperlos incurrere i iplas cer-
rae moles inaequales; quae Masnericae cum sinc, wec Poliss nec Are careape
(uIS

## Folio 196 — 1759050695:0202
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000202.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Ldoiber et
siis, (quos secundum materialem dx quenticatiuam longirudinem constimi
rulc) iplos a cerrestris torius globi polis appellentes à recto curlu Franoune
verlus uos iplarum Polos, e una cum ipsis ad eoldem Verloria abducune a
Meridiano plano, quod alioqui occuparent, d ad Terrae Polos rectâ Ferren-
tur. Verum hic maiorum terrae partium asendi modus, quali luis lingulae Po-
lis constarene, ad quos rircutis radios puncta singula emietane, qui in iildem
Deculiaribus polis retrinsanrur, ex Verloria a corius Telluris Polis divertant,
iam superius reiectus est, cum Kircheri lententia expendebatur. Quocumque
enim modo Magnecicorum rirtus estundi lupponacur liue per lingulos radios
ab omnibus punctis emilsos ad Polos, rbi frangantur, d in orbem rndique
dispergantur, line per radios a lingulis punctis ad omnia Magnerici puncta
protulos, ve F8o quidem altero, nec ab (que frmistimo, ve luo loco patuic,
Fundamento concendo: dubicari neutiquam porest quin maiores Felluris par-
ces omnes ad Masneticam Telluris corius vieturem constiruendam concur.
tanE, e retur unicum totale Magnericum Agens se habeant. Multo minus
dici posse ridetur, quod hic Zucchius addic, radios (cilicet a Polo Felluris Fra-
etos, d in omnem parrem etiam inera iplam Perrae Coliditatem disperlos re-
Fractionem quandam pari in maioribus illis Terrae parcibus: cum nati tunc
sinc coram iplam Tellurem rect a ee absque Fractione permeandi; a, ve fert
rulgaris illa sententias ea sit Magnericorum agendi à Nacura Cacura lex. Ouid
ergo caula in terreis illis molibus occurreret, ve a naturali luo recto curlu ia-
dii declinarene: Si quid lane Forer, aliud esse non porest, quam quaedam in
ipsis molibus intraerens vircus Magnerica, nullam enim qualitatem, qua altere.
cur, vircus Magnerica; praecer Magnericam agnolcitur. Duplici ergo Magneri
Ca rirtute diver sae rationis constaret quaelibet cerrea moles; unâ quidem, quae
ad Polum primo ferretur, unde Fracta ad iplam molem rediret; altera, quae il
tam redeuntem Franserer, _ a recto curtu eius radios decorqueret non alia
Pane de caula, quam quia diverlus Foret veriulque situs: quod dici non poresti
nullum enim Magnericum duplici contraria rircure ab (que pugna, de alteru
erius, dut veriulque inceritu constare possibile est. Ouare nec ea quidem Ma-
gnericarum declinationum a Zucchio acute excogitata ratio admieri etiam
Potest.
Flacteniis modum reieci, quo eximii ex de magnetica Philolophia optime
meriri Auchores, quas experimur varias Magneticorum a Meridiano plano
declinationes censent abloli: ex eo tamen nondum habeEUL POMEX huIuS AI
Certionis mex absoluta probatio: nec habebieur donee rationem aperieto,
quo iplas contingere necesse est iuxta ctabilitum a me agendi modum Maone-
rieorum: acque hoc demum est munus, quo nunc pertinoi debeo; quod a
gredior, nec, re spero, multis illud ad optatum exicum promonendi opus erit:
cum non pauca hactenus allata line, quae ad id non mediocriter conducusic.
APero isicur cum laudatis Auchoribus non aliunde perer ciam esse dicta-
rum declinationum causam, quam ex variarum: ~iVibuS EorIS Felluris slobus
constars molium cerrae inaqualicate de policione: nec in primis admodum la
b010

## Folio 197 — 1759050695:0203
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000203.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
com
os 1
Cap. IV. De otFirta Machma.
boro liue uut ceta ores. Coplilis rariis incerceptae verlus Polum por-
rigantur longiuis, quod ipsi Audiose octendere conati lunc; sive in Oreum, aue
occalum longicudine mulcum, parumre detorqueant. Fateor quidem à Natu
ra, quae luis commodis nunquam non consulit, ita cerrestri slobo esse consul-
cum: ve maiorum eius cerrearum partium longitudo materialis, de quantita
eiua Caepius Versus Polos componeretur; quia cum Magnetica ipsis indita siE
rirtus ad cum tinem, ve tocus ex ipsis contacus terrectris globus aptum, de vi-
ventibus praelertim commodum licum obtineret: praestabat, ve earum longi-
cudo materialis formalem rerlus orbis cardines comitaretur: haec enim ve col-
lectior, ita Forrior, ex ad Tellurem licui aptistimo asserendam cfACaCIOK FUTITA
CTAF. Actamen ea lonsicudinis materialis molium cerrestrium verlus Polos
compolicionon, ve longicudinis formalis secundum quam Magnetica virtus
propasatur, directio necellaria PrOrsuIS CTaL. OUarC CFLL NON TATO PAILeS CCrER
maiores ab ortu in occalum fultuis, quam à Sexrentrione in Meridiem PTOCUF
tanC: Carum tamen Magnetica Facultas semper verlus borealem, Australem-
que plagam effunditur, eC Vna CUM FelIGIALIUIM CEFFR PAPEIUM ViVEure ViEETem
totalem corius globi cerrestris directricem consticuie. IlIS CIFCA CATLI FCTIA
molium maiorum sicum cam materialem, quam Formalem obleruaris incticu-
cum proleguaur.
Alsero isitur cum Kirchero Magneticas, quas experimur, tam varias variis
in resionibus declinationes a planis Meridianis, (iue ad Polos directione non
aliunde acceptas reterri debere, quam ad ampliores magneticas Terrae moles
Ecopulis, ex longius expansis rupibus omni rireute Magnetica carentibus ab
invicem abruptas. Id, inquam, cum Kirchero, Aliisque, si qui eiusdem sunE
Cententia, assero, eilque hac in parte assentiendum contendo. AE vero CI de
modo ngatur, quo huiulmodi cerrex moles eas declinationes invehune, ab co
lonse dissentio, ve dissentiendum luadent euidenter Argumenta proxime alla-
ca; modumque amplector, quem in agendo Magneticam virtutem obleruare
Probauitum Cap. 3. cum alibi sapius, re sese obculit occalio: ita (cilicet VE Cx
quolibet Masnecici cuiustibet puncto, non rnus tancum rirturis radius ad Po-
lum eftundatur, ve vulgo habetur; sed ad quodlibet aliud eiuldem Magnetici
punctum eadii emiceantur; nec tantum ad iplius corporis Magnetici punctum
quodlibet. Ced etiam ad quodliber Sphaera actiuitatis extra Nagneticum ex-
Panla, re latis Fuse luo loco declaratum est. Dui modus, ethinullum aliud ad
eius consticutionem argumentum occurreret, tirmissime Peabiliretur, vel ex iis
Solis, de quibus asimus, declinationibus: cum nultus alius, ve ostensum est
tractenus, iis latistaciat. Fece vero quam planam dE apCLFa CarUMI eAFIONCI
nobis praestet ille à me constituus. Cum enim ampliores lint terrae moles ad
vam Verlorii parrem, ex quarum punctis singulis ad iplum Vertorium ap-
vellane vircutis radii; ad alteram rero parrem sene, vel maria, vel vireuris ina
nes rupes ampliores, de longius amoucane rerrestres alias moles Magneticas,
ita ve carum rircuris radii, vel non pertingant ad Verlorium; vel pertinsanera
riores, e debiliores, re fulior postulat activicatis Sphaera: quid mirum, (I Ver-
lorium

## Folio 198 — 1759050695:0204
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000204.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetol
Cerium a vicinioribus illis Terrae molibus ralidiis, quam ab aliis remoriori-
bus affectum ad illas annuat, ab ictis auCTEAtE: AEque haec est illa Magneri-
carum declinationum ratio: in cuius investigatione cor incalsum deludarune
ingenia: qua tamen nihil planius cuadic expolito, e rite percepeo efusionis
modo, quem obleruat Magnetica virtus: cuiulmodi expoliionem, cum tam
multis, re materia dignitas, ex nouiras exigebane, superius sim prolecutus;
pluribus hic afferendis superfedendum reor, et ab illis reperendis abstinen-
dum: quin porius ea Tu consule, e perpende, nec omitte, quae C ap. 3. Assert. 2.
 6. habentur, rnde non parum lucis hic accelturum est.
Flic tantum obserua eandem plane rationem Fore, cum quaeda OCCUTTNE
Caula LOcorum particulares: VE Forent Maonetica cauces, ad quas relicto
Meridiano plano diverrune Verloria: carum scilicer virtus radios effundie in
Verloria, caque varie agitat, _ deFOrGUEE; VE COntinGCTC MaraE FOrneriuS nO-
ster in Fydrographia quibulda in Oceani plagis, in quibus directione tam in-
certa Ductuat acus nautica, re cam tunc vertisine laborare, d ebrierate elle ca-
peam dicticare Coleant Naucleri; eo quod ebriorum inmorem huc illue vacil
lec, ac postmodum, ve ab illis locis enavigatum est, sese ad Certum SITum FI-
Siis componat. Ouxe racillatio non aliunde oriri censenda est, quam ex sup-
Politis, _ larentibus Magnericis scopulis, quibus nauigia imminene: qua
dum rariam ad rarios politionem inter nanisandum occupane, varia etiam
declinatione acum nauricam componume. Memoria repece experimentum,
quod ex Kirchero nuper reculi: quomodo scilicet Magnericis Fructulis spar-
sm disseminatis in plano Floriloncali, si Verlorium super ea deferatur, sicum
Tubinde mutat, prore nunc ad hoc, nunc ad illud accedit. Fn ergo ve illa acis
nauticae racillatio illis in Locis contingac. Negue camen velim Ceneias M.
omecicas illas rupes ica in maris fundo sparlas esse; ve nulla, quemadmodum
in fructulis Magneris supponitur, racio litus habeacur: carum enim omnium
Formalis Magnetica longicudo, quae lecundum carumdem Axem composica
est, versus cardines borealem de australem exrenditur, e lecundum cotalem
corius globi cerrestris rirturem excurrie vertus Polos, eique est accommoda
ta: Iin lecus; pertinax, e absque omni inceruallo agens contrarii situs Pelluri
innaca virtus haud diu rupium illarum vim illa lam PaECLCTUE, Ve Cupra, cum de
primo Magnetico ageretur, declaratum est. Ouare dicta illa acus nauricae (u
bitanea vacillatio adscribenda est morui vario nanigii, quod modo ad Orien-
calem, modo ad Occidentalem rupium illarum parrem deferrur, variaque sub.
inde directione Verlorium nauticum componitr. Ouod idem experiri lice.
ret si plurium Magnetis fructulorum sicus idem Catueretur, de Vexlorium lu
pra eadem incerto motu discurerer.
Dixerim etiam, et(I PCTEA nIILA OMNI VIEEUEE CAFCAE MTAGICTICA, CLM eX Fer
eae Forma ortum habeat: tamen rarias cerras varia pollere virture. Perrx si-
quidem alia aliis sune Cordibus hecerogeneis plus, minulve permixtae: quo FE
vt carum virtus ad agendum sic Forrior, aut debilior, de inxqualiter Magneri
ea ad morum libera alliciane, et a media secundum Meridianum directione de
rorqueaE.

## Folio 199 — 1759050695:0205
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000205.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IY)
De vi Terra Magnetica
corqueant. Dixerim praeterea ad rarias huiulmodi declinationes inducendas
non parum conterre policionem amplarum illarum cerrae partium respectiue
ad Verlorium, aur alia guauis Magnetica: Si enim carum medium ad boream.
vel Austrum Verlorio praecise relpondeat, non dubium quin earum maior vis
Verlorii directionem verlus polos multum iuvet, ac tirmius Mtabiliat: ac l1 2d
latus alceruerum Verlorii consticuantur illa cerearum moles; non dubium
etiam, quin illud rarie afticiant prove rarium ad idem licum occupabune: lc
regione ipsius ira Citae line sive ex Parre Oriencali, lue Occidentali; ve PaIs ea-
rum, qua a Verlorio ad Boream porrigitur sic aequalis parti ad Auctrum pro
pasatae; vix vilam paciecur declinationem Verlorium: runc enim qua vi paIs
borealis ad se adducet Verlorii cuspidem, eadem adduc et eius turcinulam pars
australis, ita re Verforii longicudo quali in aequilibrio consticuatur aequali eius
extremis adductis ri, eadem Fere ratione, qua Verloria in Aquatore ad libel-
lam consticuuntur, de neurram in partem propendent, siue intra Florilontem
inclinantur; cd quod duo Telluris hemisphaeria boreale, e australe, illud cu-
spidem, iltud Furculam pari conatu ad le Prouocene: ve mirari delinaS, (i in-
cerdum amplum cerra spatium ad orcum vel occalum Verlorio adiacens nul-
lam eius declinationem à linea meridiana inducar; non secus (alia tamen de
caula) quam cerrae moles ad boream vel aultrum tora polira nullam inducie
declinarionem, cum Verlorium eiusmedio relpondet, quod illud concira
recta dirigic. Ouod si pars alcerurra cerrena molis ad latus 1r. - -y POlEX
maior fuerie ad boream, vel austrum: TunC ad eam = L VIE TOLTIOREM AnHuCE
vel culpis, vel furcimula e a Meridiano gpr 1: -uVIF.
Ouod Si demii quaeratuT. C ampliores illa Terrae moles, qua à dire.
ctione meridiana Verlorium adducune, paucis admodum Cradibus, re pluri-
mum abducant, non aurm secta ee perpendiculariter ad le COnUENTAHE: C uI
etiam, re docent exxerimenta, ex meminerunt cum Gilbertus, cum caeteri hu-
ius disciplina Cultores, minores verlus Aquatorem declinationes obseruen.
cur, vertus autem Polum semper eod maiores quo propius ad iplum acceditur:
Ad primum relpondetur non iplas solum cerrae moles ampliores in Verloria
agere; sic enim non dubium quin ea ad se recta de perpendiculariter Coner-
terene, quid namque obstaret: Sed tocus etiam iple terrestris globus in Ver-
Poria vim eftundit, de dirisic verlus Polos, de Meridiano applicat: Verum di-
rectionem illam curbat, et abrumpit vircus particularis ex maiori cerra PartC
aliqua Telluris occurrens, quae coram quidem Terrae virturem superare non
Potest, ex ab eius actione Verlorium rendicare; conatum tamen luum exerie;
nec omnino trustra: illud siquidem à sicu Meridianae linex auerrit, et ad se ad-
dueic oblique pro ratione virtcuris ex huiulmodi mole eftula. Nec obstat Pex-
ra maior facultas, quo minus aliquis declinationis sequatur effectus ex Perra
partibus, qua vicinarum Magnetica rirture carentium confortio in agendo
delticuuntur, vel cum aliquae, ve rupes Magnerica, et ab hecerogeneis purio
reSTerrX, vieture Praeltant incensiore; qua aerius atticiuntur Verloria, quam
vi Telluris corius minus incensd: quae tamen remiltior Felluris virtIS nOn Pa-

## Folio 200 — 1759050695:0206
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000206.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Magnetologia Lib. 1.
ritus a sua directione omnino abripi, dt in latus ad rupes de terras huiulmodi
vegeriores Verloria comverti; lium enim de haec ipla debilior virtus cona-
rum exerie, e parres tetur, praelertim cum tam rupium carum Magnetica-
rum puriorunique cerrarum rietus cum eorius globi cerrestris virture litu con-
veniae, ee vnicum totale AGCNS CX VETaqUe FaCUIEATE CONSIELIAFUE; aMMUIEFa-
men Verlorii rictiis ad regetiorem parcem velut ad eam; qua validius aftici
FuI, _ qua innari, e conteruari melius possit, ve Fert Magneticorum omnium
ingenium. Neque vero alia est Declinationis ratio ex huiusmodi parriculari
bus Cdusis orta; quam qua oricur ex amplioribus cerrenis molibus ad alcerm-
eruim Verloriorum lacus adiacentibus, ve ex dictis cuidenter pater. AEque icL
priori quaectioni videtur Factum latis.
Ouid porro ad secundam propolitam quaestionem re (pondendum sic, un-
bigni lane negorii est, de accuratius perpendendi. Ouxeritur cur maiores Ver-
Porii declinariones contingant in Locis propius ad Polum accedenribus, sive
quorum maior est Laticudo, quam in Locis ab sEguatore cerrestri minus dis.
licis, minorileue Lacicudinis? Id quidem tanquam certum lupponit primus
Gilbertus lib 4. cap. 10. Onem leginitur C abeus lib. 3. cap. 12. Neurer camen ob-
Peruariones vllas aftere, quibus id ita de Facto habere constee, re afterri ae qu um
2
 ante quam reerque, posterior praesertim, tam multis caulam huius ete-
C
certe psi B Cxtaret erito dubitetur, inguirerent, ac detinirent. Kircherus
nationes; cum oppolIum non rau c. = obseruare; de nominatim Exemplum
alteet Norccapi Pinmarchix Lacitudinis manimae, ubi tamen acus nauticae à
Meridiano declinacio rix Gradum rrum excedac. cum in plurimis A quatori
finicimis Locis ad plures Cradus se extendat. Ouod cum ita sic, paucis cumu-
Pate huic quaeltioni latissieri porest, si cum ip lo dicatur causam effectiis perpe.
ram quaeri, qui nulquam existat. Verumtamen ne nullum proniis respontum
decur huic quaectioni: eam adhibita cautione in hunc modum lubet propone-
re. Suppolito quod omnia in minori de in maiori lacicudine paria (inE: cadem
Scilicet sic cerix moles in veraque laticudine Versorium a Meridiano adducens,
eadem distantia, limilisque positio, nec vila in veroque loco caula particularis
OCCUETAE, AuE OCCurTaL cadem, qua Verlorium rna cum illa cerrae mole afficiar:
An tunc verobique eadem tutura est Verlorii declinatio: An maior in maiori,
quam in minori laticudine: Maiorem cerre fucuram in maiori laticudine di-
Cendum videtur. Racio huins ina qualitatis peri debet ex Maoneticae virturis
eftusionis modo cap. 3. Aabilico: quo seruato ostensum est, ex experientia com-
probatum prope Magnetici Aquatorem, hoc est, in minori laticudine Verso-
rium arctius Magnetico sele apprimere, Ermiulque directionem teri, quam
in maiori lacicudine, sive maiori ad Polum accessu.. In priori siquidem calu
duo Magnerici per parallelum dinisi opposica legmenta etsi sine inaequalia, et
inaequaliter Verlorium ConcirenE, eantum tamen virturis dilcrimen non est,
Juin minus segmencum rim latis magnam exetat, ve secundum Axem suum di-
pigae
duim
i

## Folio 201 — 1759050695:0207
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000207.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
ap. IV. Devi Terra Magnetca.
risal rerlorii lonsaen Camque coerceat, de in directione verlus propio
rem Machlerici Lo ars rathre eueatur aduersus aduenticiam molis alicuius
cerreux amplioris rim. uc retoMaselle Plasls Polo ricinioribus exiguum
eH, renuilque vircuris minus illint sesmentum, re penes maius legmentum, ei
que acthaerentem cerrae molem sil tersorii tora directio; ve mirum non sic s
longius a recto verlus Polum cursu tunc auertatur, Verlorii longitudo. Con-
sule quae de ferrei breuioris obeli Sphaerico Magneti insistentis ad iplum Ma-
snetem compositione non paucis declarata lune. Nec plura adiicienda viden
tur ad quaectionem soluendam, quae ad calum perrinet, qui nulquam exictie,
ee supeectione cancum nititut.
Flaties hactenis Magnericorum tam directionis verlus Polos cerrestres,
quam ab ca directione mulciplicis declinationis latis tuse, latisque, ve opinor,
aperte expedicum negorium hac in amcenistima Disciplina non in postremis
habendum: habes quam planum cuadat, et manifectum ex Ctabilito vero, Fr-
moque Magnetica virturis effutionis fundamenro: ita re à quolibet puncto
Hlagnerici ad quodlibet eius punctum virturis radii emietantur: quam autem
oblcurum, d inexplicabile per radios ad Polum transtulos, indéque in orbem
disperlos per refractionem, aut reflexionem; ve vel hoc Colo nomine (quoc
dutem adducta lunc alia ) hic effusionis modus reiiciendus, ille amplectendus
omnino videacur. Ilabes denique propositae Aserrioni, qua declinationum
caulam amplioribus cerra molibus adscribendam esse dixi, cumulate Factum
ese latis, quod praestare incumbebat.
5S
Onam cerrum est Masneticorum declinationem a Meridiano in eodem L.0C0
mutationem pati: tam est incertum onde ea proficiscatur.
Nlosens plane est, de inaudum hoc Naturae arcanum: quod niII a virIS PC-
ritiae, de diuturnae exercitationis laude claris obleruatum, relatumque FOret,
vix fidem apud quemquam obcineret, re nullam apud nonnullos obtinet: led
immeriro. Ouis enim Gilberto, qui hanc nobis de Magnericis Philolophiam
Euis experimentis, vigiliisque pene rotam peperit in obseruando accuratior:
Cassendo in scrurandis Nacurx operibus lagacior: Kirchero experimenta vn-
dique colligendi, annorandi, examinandi Rudiosior: CxterOS OmittO, guorum
omnium cestimoniis constat nihil cerrius esse; quam quibusdam lalcem in Lon
cis, in quibus ab eis habicae sunt obseruationes, mutatas esse post aliguor an-
norum lpatium Magnericorum declinationes, calque cualille minores. Accipe
ex Kirchiero lib. 2. Part. 5. cap. 6. Obseruncionum narrationem, quam ex rariis ad
Ce datis Vireruin doccitsimorum Mersenni. Crandamici Calsendi Epistolis
collegic. Retere Cassendus Aquis Sextiis scribens (quo anno non nocauie
Kircherus) obseruariones cum a les tum ab crudicistimis Machematicis Anglis
Burrulio, Goncero, Cillebrando insticutas, ealdem que idem Calendus aliquor
Pos

## Folio 202 — 1759050695:0208
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000208.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
atdbiodet
Lib.
post annis repetue in luis illis Animaduersionibus in Librum decimum F aer-
Eij vbi illi incidic mentio de propriecatibus MagnCrIS nuM. FI. PRIUIS (HaETaE
CaTendus) qui acus nauricae declinationem a linea Meridiana obseruauie, Bur
rulius fuic: qui eam Lymhulii non longe a Londino anno 1580. reperic esse d
Sepcentrione in ortum Oraduum 1r. MIIn. 16. Ouam candem aut eodem, auE
non multo posteriore tempore, quantum coricere licet, Gilbertus observauie
Condini, re ipse retert lib. 4. cap. 7. Ouam oblernationem horum duorum Au-
thorum, Gilberti praelerrim, qui in id opuseorus incumbebat, in dubium roca-
re HetaS Cs. AC VerO COnterISiIS POSteriOT annO 1622. Comperie spatio anno-
rum 42. qui incercelsere, non paulo minorem euasilse, camque non excedere
Gradus 5. Min. 56. SCc. 30. de cuius item accurata obseruatione dubitare vetat
eius, et Borrusii, Gilberrique obsernacionum non medioere illud diserimen:
quod haud dubie illum ad opcrationes luas ex laepius icerandas, e Audioliis
examinandaS MOMVCTIE, aHECGUIa FanEaM, e non maiorem à se obserUatAM
declinationem longe aliam, quam laudati Artifices eximii cradidissene, pro-
nunciaret: _ vero eius diligentiam vel ex eo colligere licet, quod non tantum
declinationis Gradus, Ced e Minura, e secunda etiam definierit. Gontero luc-
celit Gillebrandus annis ab co elaps(IS F2. gui anno 1634. ObTeruauie huiulmo-
di declinationem Graduum tantum elle q. Minuc. 3. Sec. 30. de cuius icem Au-
dio, de lolertia rix quilquam dubitet: cum iam inde statueret de suspicienda
hac declinationis mutatione cerca, ex indubitata Geometras opusculo de ea
edico admonere: quod antequam praestarer, obseruationes luas ad maturum,
e accuratum Examen, Veres exisebat, vocauerit.
Ex his Condinensibus accuratis observationibus Gassendo ingesta est cupi-
do luas ipsius obseruationes rariis Locis temporibulque habitas recolendi,
videndique num etiam aliquid huiulmodi mutationis patereneur à le oblerua-
ex declinaciones. Compererat ille quidem sibi minime constare, de aequales
esse a se variis temporibus obseruatas declinationes, calque minores tempo-
ris decurtu à se obseruari. Verum, cum ne minima quidem tam inauditx mu-
cationis mentio ab vilo eo rique temporis facta fuisset: eam in mentem vene
Tat; ve luae iplus culpae, minulque accurate initis à se observationibus adseri-
beret illud, quidquid erat diversicatis, declinationum a se inVenEaruI. MOX
vero, ve accepic alios quoldam, de quidem peritissimos Artitices paulo ante
memoratos, eadem difficultate percelli; colque non aliter se ab ea expedire
Potuille, quam si alignam mutatione pati admitterent Maonericas declinrio-
nes; Tum demum ex ipse depolicâ luis obseruationibus minus xqua suspicio.
ne, in eam concessie sententiam, re aperte alsetat aliquam in Locis etiam, in
quibus obseruationes instirme, deprehendi declinationum Magneticarum v2-
ciationem. Harrat itaque hic oblernacor non leonis cicaco loco Animaduer-
sionum in Laerrium, cicataque ad Kircherum Epistola, declinationem Verlorii
a vero Seprentrione in ortum anno 1620. Aguis- Sexriis exticille Graduum plus
quam lex: Octennio vero post, hoc est, anno 1618. Graduum minus quam
juinque, exdetis rero annis duobus supra viginci, anno (cilicee 1640.
duos

## Folio 203 — 1759050695:0209
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000209.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. De vi Terra Magnetica.
duos Ciractus ra cacccere. 3 Postrema haec declinatio Graduum
duorum a primâ Craduum lex, Cradibus quatuor. Ouxe discrepantia haud-
quaquam Cassendi exercicatissimi allucinationi, aur oscitantiae eribui potest;
Ced ipsiulmet declinationis mutationi. Narrat praeterea idem GaIP. cadem ad
Kircherum Epistola, cum primum obseruationis Anolica admonicus fuie, se
stacim in mentem reuocasse obleruatam à se Pariliis declinationem lonse mi-
norem, quam Auchores praescriplissene: Meminisse le quoque ait eandem de-
clinacionem Dinix, Massilia d Aquis-Sextiis nunquam posterioribus annis ed
Pocuille pertingere, quo prioribus peruenisse norat. Aliquid non ablimile re
Fert cicaco loco Kircherus obseruatum cum Romae, tum alibi, declinationem
Scilicet Vertorii à linea Meridiana non secus quam Londini et Aquis. Sextiis
aliquot annorum spacio non paucorum Graduum decrementum paliam elle.
Ouancum rero illud sit non definit idem Auchor, non aliâ, opinor, de causa
quam quia a Maioribus varix craditae lune huiulmodi declinationes ciuldem
Loci; ve ex quibus nunc nostix recentiores, e accuratae perpendi debeant.
non liceat colligeie.
An porro Alibi rbique Terrarum exdem iildem remporibus declinationis
huius mutationes contingant: necdum quidquam cerri licet ctatuere ob pe-
nuriam antiguiorum ex accurariorum obseruationum: quane laborene Poste-
ri; partes lunt in Locis, Academiilque celebrioribus degencium Machelcos
culcorum declinationes huiulmodi, qua lummâ Fas eric dilisencia obseruatas,
in Rei licexaria, Colmosraphia in primis, emolumencum monumentis com-
endrie, quibus Posteri rei possine, ec, quod nobis intesrum non eAt, quae
cumque ad hioc tam inandicum, cam certum tamen, Phaenomenum (pectant,
detinire. Ac in primis colligene, An aliquibus cancum in Locis parricularibus.
an vero in cerrestri coro globo obleruentur iildem cemporibus illa declinatio
nm mutationes: cum an eadem crelcane, vel minuantur: deinde qua pro
porcione pio aliquo temporis spario incrementum illud, vel decrementum
ablolui continsat. Tum, An declinatio, quam nos in ortum, liue in occalum
fieri experimur, in eandem lemper plagam feratur. Denique, An maioresimi
norelre mutationes in Locis maioris, minorilre Lacicudinis obleruentur. IIaec
de alia, quorum cognitione Nos carere necesse est, Posteri Faeliciores ll eis
minime detuerimus) collecturi (unc ad maiorem supremi opificis commenda
tionem, cuius Mirabilium eam inextrauctus est chelaurus.
Ex dictis cuidenter constare censeo quod priore Propolitionis huius parte
atertum est: nimirum Magnericorum declinationes, si minus rbique, in Locis
(altem nonnullis, quorum mentio facta est, alicui obnoxias esse mucationi. Ne-
fas enim existimo nominis tam celebris Auchorum celtimoniis, e vero etiam
experimentis fidem denegare: quam haud dubie contirmabune Posterorum
obleruationes. Neque enim cam inaudicum, tamque insionem Magneticum
effectum, cuius iam lunc admonitis line lingulari aliquo examine, et Cudio ab
eis praetermissum iri censere par est: praeserrim cum eis praecto iam sinE nOn
paucx obleruationes, quas ex Kirchero in allaco superius Indice recentui; de
quarum

## Folio 204 — 1759050695:0210
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000210.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
aia Lib.
quarum certicudine rix dubitare licet, cum ab eodem accuratistimo Auchore
earum quam plurima sine institurae; alixe vero a Viris pericis, nec in obleruan
do rudibus Arcilicibus pecitxe. Oux cum in celebrioribus Furopae Locis line
trabitae; nec lateat prope rerum, tempus, quo fuerune initae: editum siqui-
dem est laudati Auchoris opus de Arce Magnecica anno 265T. quo haud multo
ancerius, quas collesit ipse obseruationes, institutas tuisse supponi porest: lan
etli alixe non suppetant, non mediocriter promota est ea, cuius paulo anteme.
mini, racio; qua Posteris cocum hoc declinationum mutationis arcanum in-
nocelcat.
Ad posteriorem vero politae APertionis parcem quod attinet: qua scilicet
ex caula proticilcatur haec declinationum cemporis decurtu Facta mutatio:
Nemo mihi non assentiatur ancipitis, et ineluctabilis esle inveltigationis opus.
Verumenimvero ad quod effectus huius Principium cuidens recurras: An ad
iplum Vertorium: An ad cerrestrem: An ad caelestem iplum orbem: nihil
enim praecer haec scrucandum Porest excositari, unde ea nalcatur declinatio.
num mucatio. Ad Veclorium quidem ea minime pertinet: quaecumque enim
adhibeantur Verloria, si modo ad mocum tuerint expedica, eandem omnia
nancilcuntur directionem. Pac ea Maonetibus divertis affricta fuisse, adhibe
Furopaeos, adhibe ACaticos; Magnetes sint recenciiis, sine ante annos centum
Magnere excita; vim haulerine à Polis Magnetis, haulerint ab aliis eius plagis;
ex terro vndecumque alsumpto Fabretiant; expeditius, cardiu (que mOUCANEUE:
eadem omnia directione, eodem ad lineam Meridiana SIEI COPONUINEII,
eodemque modo se habent ad orbis cardines: quorum omnium constans, ac
pervetuus cacus argumentum est non inane, si quam admittat, (re admittere
Octenlum est) mucationem directionis Magnerica virtus Verloriorum, eam
non ab ipsis emanare, sed aliunde induci. Deinde, cum ipla Maonetica vis, ve
probatum est superius, non ex propria terri Forma actiue in iplo producatu;
Led eantum ad eam recipiendam, receptam que tuendam habeat pastiuam apri-
cudinem; neque unquam haec eadem ris immucetur in aliam sicus oppolicis
nisi per conlortium d accessum ad Mtagnericum aliquod ipsi in siu contrario
OCCUEreHS: nOn eA, cur cum fimdamenco dicatur Verlorii virtus variam variis
temporibus directionem, sive declinacionis mutationem ab iplo Verlorii fer-
roagente pari: sed illud, quidquid est murationis, aliunde quam ab iplo ferro
proticilci: d calo igitur, aut à Tellure: nullatenus.
Ad calum quidem hic mutata declinationis effectus vix a quoquam rete-
ratuT. Cum enim, ve ostensum pridem est, Magneticorum directio, aut vII2
alia concitatio ad calum reterri nequeat, cd quod Magnetica omni facultate,
quae ad Terram rique pertingat, carere constet: mulco minus mutationem ali
quam in corumdem Magnericorum situm inducet. Magnetica siquidem non-
nisi a Magneticis cieri nata TunE: nec vla ii caelectibus muTatIO, SI Guta aUF
Fingacur, aur vere alteratur, nisi Magnerica sic; Magnerica nostraria mutatione
aliqua porest afacere. Neque rero dici pocest ipse Viiverh Aris, qui terminus
est, ad quem tam Fellus, quam caetera Magnetica Feruneue, ve constat ex Su-
perioribus,
d

## Folio 205 — 1759050695:0211
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000211.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
verioribus, Mam Passus mutationem: Neque enim aut depressior, aut clatio
aliquando est ab Astronomis obseruatus: a gnibus eanquam per le norum sup
Ponitur Locorum Lacicudines, live Poli eleuationes nulli aliquando fuisse mu
cationi obnoxias. Neque etiam idem Axis dici potest verlus ortum, aut occa
Tum concessisse. Constat siquidem lineas Nleridianas in planis Florisoncali
bus pridem delincatas, etiam hodie ductis, apre respondere: constat icem anti.
quiora Sciocherica Horologia cuiulcum que generis non minis praecise, quam
etiamnum eodem modo exarata horas delionare: quod nentiquam continse-
ret ( Mundi Axis (sine quo Hlorologia deleribi nequeune) cunidem licum non
Temper obtinuisset.
Restat igitur, re penes cerrestrem globum lareat huius declinationum mu-
carionis caula: ea vero quaenam siE, ille solus nouie hactenus, qui eum condi-
dit. Neque enim in Fellure mutationes tantas est obleruare, ve ad cas hae de-
clinationum mutationes merito referri pONinE. PerPCTaM RCCUETAS ad BOFCL
les illas Magnericas rupes, aue insulas, quas sibi nonnulli finxere Magnerico-
rum directrices; in quibus aliqua rursis fingatur mutario, quae hanc inducae
declinationum rariationem: Oblolerx ex lune fabulae, ee pridem superius ex-
Plola. Nec maiori cum fundamento Alii asseruere Telluris aliquas inlignio-
res partes in aliqua cerrestris globi plaga, vel cerrae moribus emotas, vel mari-
nis aectibus deletas; vnde Magnericus rerra corius Aris, quo Magnericorum
sicus Sacnicur, a pristina sede decurbatus suc: quis tantorum motuum meminit
aliquando: Deinde, an aliO ETANSPOTEAtA SUInE: an magnetiCa vi PEOPEerCa
Tunt priuatae, recerrestrem mutarum Axem alseri queac: Alii (ne quid omit.
tatur, quod humana mens excogitare possic) volune ipla terrae vilcera, _ Fun-
damenta ignibus subcerraneis depasci, qui ve in vuam magis, quam in alias
parres Cauiume; ita vim eius Magnericam vel penitus abolene, vel obcundune:
ve mirum non sIC, (I deficiente ex ea parre Mlaonerica actione, aliarum par-
tium superstire virture Verlorium alio, quam prius abducatur. Sed haec gratis
commentata videntur, quibus quippe quid heri possic potius, quam quid fats
exPONat. Ouare his, aliilque similibus missis figmentis, incerim dum certae
Magnecicarum declinationum mutationis plures apertiore (que circunstantia
Polthac innoceleant; consuleius fucurum reor, E ab effectis tam insoliti caula
tam occulca detinienda abstincamus, e in Cola eius admiratione, Toliusque
Creatoris porentix, ac in orbe Terrarum ludentis Sapientix commendatione
conquiescamus.
Cap. IV. Devi Terra Maenerica.
53l L1O. AV. I.
Lbrisonrem inclinationem: di quancam obseruet in data qualib et Ldt
ne, aut arduum, aut impossibile est definire.
Vercicale Versorium in variis Locorum laciendinibus variam observat insra
Cap. 4. Asserc. r. num. 2. variis experienciis declaraca est fusissime, racione sque
carumdem
Rima pars huius Assertionis cum Cap. 3. Asserr. 8. eiulque Scholio, tum

## Folio 206 — 1759050695:0212
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000212.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Maenetologia L.
carumdem experientiarum, ve Locus exigebat, apertissime exposicx: qus pa
bis suppedicauir catutus Magneticae rirtutis agendi modus; quod nullatenus
Praestare poterat illa per Polos solos eftusio, ve ibidem altertum, de probatum
CA. Las ne hic actum agam, non repeto, Tucontule.
Secunda itaque Cola pars Asertionis reltat declaranda, e probanda. Dixi
arduum ac perdisticile, quin etiam impossibile, (humana scilicet menti) plane
esse calculum inclinationum Racuere; quas verricale Verlorium in qualibet
data Loci lacicudine, sive Poli eleuatione obleruat. Tcare, quemadmodum
Vertorii Hlorilontalis declinationes à plano Meridiano in qualibet Locorum
Lacicudine X Longicudine nonnili obteruationibus in Locis lingulis assumpris
innorescere polsunt, vel ad vilum calculum certum adduci; ita etiam calcu-
lum omnem eludune Verlorii verticalis intra planum Hlorilontale inclinacio.
nes; nec nili obsermationibus polsune in lingulari quoliber Loco initis defi.
tiris re pacebit ex lequentibus.
Primo isicur Ouidam Inclinationes huiusmodi determinandi modum
ineune mechanicum: qui sic habet. Paretur Magnes, qui homogeneus tocuS
Ec, nullisque Cordibus non Magneticis permixtus; quique in Sphaeram perte-
ete Sphaericam (ic efformatus: _ in eo A quator describatur, Poli noteneur,
Mecidianus rnus lalcem aliquis per Polos ductus delincetur; cuius Ouadrans
ab Aquatore ad Polum luos in Gradus 90. distribuatur ad Lingulas Lacicudi-
nes indicandum. Flis paratis, Ferreus breior obelus, cuius grauitatem regen
do par sic Maonetis Facultas, lingulis gradibus dinisi Mecidiani adhibeatur, ac
obleruetur quantus sic angulus; quem obeli lonsicudo concinet cum linea
globum cangente in puncto, cui obelus adhaeret: hic enim angulus est anou-
lus inclinationis, quem verticale Verlorium obleruar cum Hlorilonce sensibili
in Laticudine Cimili. Acque ita haberi pocerunt omnium Lacicudinum varia
Inclinationes. Fgresium omnino, led in speciem, verboque renus est hoc ac-
cificium. Velim Fgo ex eo, quilquis illud ita proxonie, certior heri, an illud
aliquando executioni mandarir seruatis omnibus delignatis conditionibus:
Nactus, (cilicet, est Magnerem ab omni labe, ab omni Corde aliena immunem
_ perfecte homogeneum: eius duriciem in figuram edomuic perfecte Spha-
ricam: Mihi cerre non occurric hactemis, qui le tam Fcelicem glorietur, ve ta-
lem nactus fuerie Magnerem, ne ipse quidem Cilbertus; qui nullis nec impen-
Sis, nec curis, vel laboribus pepercie; ve de Magnetes compararet absoluros,
ex fiouris ad rotum quibulcumque donarer. Verum demus praesto esse Ma-
onerem huiulmodi, ex ex eo angulos inclinationum ad lingulos Latitudinis
Oradus rire definitos; nunquid tamen verticalis Vexlorii inclinationes, quas
ad quamlibet Locorum Lacirudinem obsernat, innorelcere censendum est:
taudquaquam. Terrestris liquidem corus globus, non ve perfectistimus ille
Magnes supponitur, homogeneus est; ve quod in Magnere fuerir obleruatum,
ei convemire queac.
Secundo. Ouod si hac rudis de mechanica omilsa ratione aliam ex Acte, et
quae disciplinam magis sapine, ex Geometrix Princixiis pericam ad raxias tu
inmodi
ille

## Folio 207 — 1759050695:0213
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000213.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
ui
Locomr
ncd
delinnio
odu
225 C0
am pette
Roccn
e
a
eatVE, a
um le
elo
nde d
conibus:
ne
ce Spte
AuB, M H
Cimper
osoluron
elle D.
um ette
musille
acum
Aete, e
ias
ulmode
up. 1. Devi Terra Maemin
20
Julmodi Maoes cemmeas e Coempau. Ia Ca lolum pioxime
commemorata difficuleas ex Felluris irregulari coagmentatione orta; led alix
non leviores occursurx lunt: quas perpendere operxprerium Fueric. Fcli enim
Scopus minime attingatur, aliquid tamen Fortasse detegetur, quod ad eum ac-
cedat; aur cerre constabit euidentius quo in loco tota hac quaestio verteturs
adeoque propolitae huius Asertionis Fundamentum.
Fso ioicur terrestris globus C BD A, cuius A quatOF sit C D, _ B PoluS
Borcalis, A australis, Axis B A, Tlocus obseruationis, cuius latitudo est arcus
DI; I5 verticale Verlorium, CII Florilon sensibilis globumtangens in L.
FIEIII
Anoulus S FHI sie ei ad verticem equalis anoulus C Y V sc anoulus inclina
tionis Verlorii intra Florisontem CFI, VE paret, si per cenerum Verlorii duci
concipiatur linea F F Florisonti C FI parallela. Velic ergo Onis Geomerra an
oulum STFI, quem Verlorii lonsicudo IS cum Hlorisonte LHI continct Oco-
metrice etesales ad cemte Oucacus per punctum I A quatoris parallelus
PL ChO L rO   c ustria communibus tancum lectioni-
bus Sphaerae, loco eius Colidorum lesmentorum; quorum delineatio lineas
mulcplicaret, d contunderet) Lus Peultis primo quidem constat experientia
ceste lupectus uo D expolica angusu SIHI, Ciure OIV semper acurum Fo-
re, eoque acuriorem quo allumprum punctum I ad A quatorem D proxius
accesserie; _ ed maiorem, quo Polo B Vicinius; in quo rectus cuadies
Verloriumque SI perpendiculare est ad lineam in B globum tangentem, et
Axi B A in directum sacitur. Sccmo constac idem Verforium LS suum in

## Folio 208 — 1759050695:0214
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000214.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
0d
Magnetolosia Lib.
h componi a coro quidem globo BD A C, sed diversa ratiOHC CONCHI
rentibus duobus ejus legmentis IA L, IB L. Nam segmentum eorum IA L.
vircuris cddios ad Verlorii exrremum L ita congerie, re omnium communis ta-
danc: alcetum vero zesenu o L laulos illdem ad punctum ldetere, led
cies Iborealis lic, cum omnes licet oblique, verlus Polum B borealem conren-
quorum communis facies L se australis; oblique enim versus Polum ausra
Tem A FerUNEuT. Ouo HE re Verlorium I S a directione, quam ei lesmentum
maius IA L, Gi Colum Foret relcisso altero segmento minore YB L impertiret,
nonnihil desectat, re experientia constat cuique obui2. Si enim obelum Fer-
reum breniorem Magneti applices, cum in litu componet, à quo nonnihil de-
curbabicur per accellum alcerius Magnetis licer debilissimi; si eius proposita
Facies sir licus oppolui ad alterum Magnetem ralidiorem: Vterque enim Ma-
ones vires exericluas, quae effectum consequuntur luum pro earum lingula-
rum modulo. Fa enim est harum qualitatum incentionalium, et a perpetua
Agentis praesentia dependentium natura; ve nullum agnolcane conrrarium, le-
leque in eodem lubiecto ab(que luctamine patiantur, neque sibi ofACianE mU
cuo: ita cernimus species visibiles albi, niorique obiecti ab lque omni derri-
mento ab invicem allaco idem Medium occupare, de illaelas ad Porentiam
peruchi.
Tertio manifestum etiam est verumque legmentum, S alcerum ab altero
seiunctum spectetur, dirigere Verlorium IS, eiusque sicum Ctabilire secundum
quemdam radium medium incer reliquos, qui eum obsidene, de aequaliter vn
digue

## Folio 209 — 1759050695:0215
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000215.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Con
Eap
De et litanetnda.
digne COrrOBOTanE, Fortissimum; de cui in directum satuieur Verlorium lS
VEh leomentum I A L abscisso alcero IBL spectetur. Verlorium IS punctor
appolicum crigicur ad certum quendam angulum, re exigic omnium radiorum
ex lingulis torius segmenti punctis ad Pemilsorum, e concurrentium Forrissi-
mus, qui sic torius illius segmenei Facultaris Axis, d neruus (Facultatis, inquam,
non quantitatis, neque enim idem est veriulque Axis, re paulopostostenturus
Cum) cui in directum Currigatur Vertorium liue obelus, eumque recta velut
medulla penetret. Idem alteri segmento IB L. Scorlim lumpro convenire
CuppOnC.
Elis praenoratis. Ouisguis Geomerra angulum STFI aut CIV inclinatio-
nis Verlorii, Cure depressionis infra Floriloncem investigare aggreluruS est;
debet primo Axem illum rirtucis, qui in veroque lesmento seorlim Cumpto
Verlorium IS componeret, definire: deber secundo binos angulos, quos
idem Vertorium cum Hlorilonte in veroque legmento leorlim lumpro consti-
EIIE, INFeT SC CONFerEC; vE notum AaE, qua quantitare angulus, quem Verso-
rium IS in legmento IA L maiore facit cum Hlorilonte, mutetur per accel-
Cum alcerius segmenti PBL minoris. Ad primi Ouxliti determinatione, hoc est,
ad Axem illum vircuris medium, cui in directum ponitur Verlorium, invenien-
dum vix par erit vlla Geometriae Faculeas. Ecce enim segmencm I A L ab altero
TBL discretum Peorsum contemplemur. Ouis Foret eius Axis, qui Verlorium
TS Sibi in directum componeret: IS cerre radius (Si Tolius quanciratis lermenti
illius habeatur ratio) id praesticurus censebitur; qui diameter crit rorius soli-
dicatis legmenti per punctum l rransiens, qui scilicet per I, de Per centrum to.
eius Colidicaris seomenti agCtuT. AC cerrum quidem est centrum illud Colidi-
tatis reperiri in recta linea Y A, Per quam plana quaelibet ducta segmencum in
duas partes aequales, re per le latis patet, dispelcunt; nec ad hoc octendendum
haerebit Geomerria: Nec masis etiam haerebic, ve ostendatur radius ille à pun-
Ato IPer centrum lesmenti ductus iacere in plano P AL: hoc enim planum
Per rectam T A ducitur, cocumque lermentum in duas aequales partes diui.
dic; e cum per centrum in rectae T A quouis loco licum ducatur; in eo ia-
Cere necesle estrectam per punctum I, dt per illud segmenti centrum ductam.
Ac vero quodnam punctum rectae T A occupat centrum illud segmenti: Ilanc
quaestionem Coluendi artem nullam, sicuc nullam circuli recrasonilmum ex-
hibendi praebet Gcometria: illud enim centrum si definiree, detinita continuo
Foret circuli Ouadratura, aur, quod paris est disticulcatis, Sptaerae cuDaTUTA.
Ouod quo Fundamento à me alleratur, nemo non nouie, qui nouerit in quo
versecur circulum Guadrandi, vel Sphaeram cubandi difticultas: quae (uperata
plane Foret, si vel circularis segmenti, vel Sphaerici centrum posser obtineri;
de quo Fusior hic insticuta disputatio ab Insticuto lonse Foret aliena, Viden:
iam quanxe difticulearis opus aggrediatur quilquis radium detinire COnAcuI,
qui per I ductus Verlorium IS sibi in directum constimme, re nocus tac angu-
us inclinationis STFL, aut OIV.
Dicer Ouilpiam. Cum cocum hoc nesocium in praxi, de mechanica ope.
ratione,

## Folio 210 — 1759050695:0216
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000216.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ratione, non in Geometrica contemplatione verletur: perperam hic exigitur
ablolutus circuli Fetragonilmus: Sufticie enim ve radius ille radiorum torius
Ceomenti IA L ad eius punctum P conspirantium Fortissimus, qui sibi in dire-
ctum componit Verlorium 15, prope verum detiniacur. Ouid enim tanei le-
cuturum est incommodi; i rno aut alcero auc etiam pluribus Minutis in alce-
rutram partem a vero aberrare luxponatur Verlorium IS: cum ne vnius aut
alcerius quidem Gradis habeacur ratio, cum in ionocis cerrestris slobi plagis
obseruanda est quonis artiticio eleuatio Poli: ad quam obtinendam vix alia
occurrat ratio expedicior, quam haec Verloriorum certa quouis in Climate
inclinatio; ex qua colligi possie Loci Laticudo, Cune Poli elevatio. Ad hanc
vero circum circa detiniendam quavis in Lacitudine Verlorii inclinationem
Facem praelatura est Geomerria micantissimam. Ve hoc in nostro casus in quo
diameter segmenti I AL, quae per punctum I dacae ID laticudinis cranleat,
inquiritur (e2 enim est radiorum cocius legmenei Forristimus cum quo Verlo-
rium IS congruic) eam hoc modo exhibebit Geometria. Dividatur Pesmen-
cum I A L in duas partes, quam proxime licebie, aequales per planum Paralleli
Aquatoris, eiulque communis Sectio cum circuloY A L, qui meridianus est
per locum P obleruationis transiens, sic recta linea P O Tam AquatOri C D,
quam paraslelo alceri LL parallela. Ilaec secar rectam P A in centro V torius
Teomenti. Jam ex puncto I ducatur per V recta IZ: ca est quaelita illa diame.
cet, cui in directum se le componie Verlorium LS, repore radio Magnetica
vircuris ad punctum I ettulae validistimo. Hloc radio IZ ita detinito, notuS Aet
anoulus CIV. Nam in Friangulo FIV rectangulo nota lune duo latera T I,
TV circa angulum rectum T. Ergo notus het angulus TI V: notus est au
cemanculus TIO, quem cum tangente I C Facit recta I L: hic enim per
Prop. 32. lib. 3. Elem. aequalis est angulo in alterno segmenco I A L nOtO, Cum
illud abscindat recta LL politione nOta. ErgO nOtUS CrictOTuS angulUS V IC
ex duobus angulis TIV, FFO contlatus. Oui cA quaelicus angulus Inclina-
tionis, quam obseruat Vertorium LS ad Hlorilontem HIG. Ouxe catiocinatio,
cum in lingulis torius Ouadraneis B I D gradibus insticui possic: habebitue
prope rerum quanca sic in lingulis Verlorii rerricalis Inclinatio, ex qua dein-
de collisi poteric Loci Lacicudo, in quo sic Inclinationis obseratio.
Admitto hanc eoram Gcomerricam speculationem, nec eam tanquam om-
nino inuilem ad Lacicudines Locorum ex Inclinationibus Verlorii colligen-
das, et  operae sic Patis arduae, plane reiicio: cenleo tamen rix quidquam certi
ex tam ancipiti opere eliciendum, quo Locorum Lacicudines latis certae col-
ligantur. Neque enim Culticit legmenei Sphaerici IA C hemisphaerio maioris
diametrum IZ. per locum P obleruationis ductam detinire, quali per eam (0-
lam Verlorium IS dirigatur; ad eam enim directionem suas etiam vires con-
fert alterum hemilphaerio minus legmentum IB L, eoque maiores, quo maius
illud exticeric: qua cum ex lingulis eiuldem legmenti punctis per radios ad L
conspirantes Ferantur omnes in situ oppolito radiorum ex singulis legmenei
maioris I A L. punctis ad idem I effulorum: carum Axis, siue diameter les-
MEHES
Magnetoloeia Lib. Y

## Folio 211 — 1759050695:0217
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000217.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
colbe
paM
CMLC
camte
es con
id
GAI
er le8
ap. lV. De vi Terra Magnetica.
menc per I cransiens vim diametri IZ in Vexta LS ca PrOcMeMCe
vecumque, ve superius memini, decorquebir. Detinitis igieur, d Ctabilitis
re superius monui. Nimirum, quanco angulo instectatur Verlorium LS à les
veriusque legmenti diametris per P transcuncibus, qua videantur (quamquam,
re mox dicam, id a vero alienum (ic) Axes esse, d merui virtutis ettula se
mentorum: vicerius inquirendum superest, quod secundo loco inquiri debe-
enro minore LB L, d licu quem illi legmentum maius I AL allerere natum
est: Ouod cerro definire non leuis fucurum est ditticultatis: quae ex iis, que
subdo, clarius apparebic.
Ecce itaque quod pra cateris omnem Geometricam opcrationem ad defr.
niendas Verricalis Verlorii IS in lingulis Lacicudinum Gradibus inclinationes
disturbac, ec ancipirem reddic. Volo cam maioris segmenti Sphaerici L A L
diamerrum luve vircutis Axem IV Z, quam minoris Geomerrica eatione defi-
nicum elle. Admicto praecerea non lacere qua proporrione Verloris angulus d
maiore legmento leorim Cumpro Racutus immuretur ab alcero minore (e-
mento IB L in concrarium sium enitente, ambiguum tamen ex alio C apite Fo-
re pronuncio Verlorii LS Inclinationem. Ouamuis enim inventa rite sIE m2-
ioris legmenti loliditatis diamerer IZ.; haudquaquam eamen invencus dici
Porest eiuldem legmenci rirturis Axis, qui Verlorium IS in luo situ compo-
nic. Fluius ratio manifecta est ex Magnerico agendi modo cap. 3. Cabiliro: in
quo, si perpendatur (ve perpendi debec) virturis radiorum ettulorum lICuS.
magnum obleruatur eorum in asendo roboris discrimen. Quo eni radius.
quilibee

## Folio 212 — 1759050695:0218
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000218.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
Magnetoloeia Lib. I.
quiCLedem, Cue nacuralem Magneticae virturis longieudinem propuls le
quic eigue eA magis accommodacus; co maior est ejus in agendo FacMILdst
ee dellararum eAt. Ouod cum ita sit, licet habeatur diameter YZ Spharici
Peomenti LA L, idque bitariam dividatur plano per IZ dueto ad ee
IAL recto: millacenus tamen virtus eiusdem sesene uum cuodi dici
deber ab eodem plano, neque linea IZ alleri ciuldem vircuris Aris, nisi verius-
que partis radii linguli sine respectiue singulis aequales, dt aequalirer obligui:
veluri concingies si idem legmentum diuidatur plano ad circulum I A L recto
per rectam T A, Cinc Axem corius Sphaerae ducto: in hoc enim rnico calu om
nes veriusque partis radii singuli sune singulis respectiue aequales, e aequaliter
obliqui. Ac vero si diuilio institmatur per diamerrum LZ eiuldem Pegmemti:
e inaequales este constat veriulque partis radios, et inae qualirer obliguos. Inx
quales quidem, longiores enim sune radii parris IL PZ, quam parris IO Z,
E singuli cum singulis comparentur: inaequaliter aurem lunc obliqui ad longi
iudinem vircuris naturalem, cuius Axis est T A. Nlam radii parris IO Z a lin-
gulis eius punctis ad punctum P emissi propius ad sicum F A accedune, de Fa-
ciem ad Polum B rectius obuercune; quam radii partis alterius IL PZ ad
idem punctum Lcontendentes, re per le ex ipla constat Schematis delignacio-
ne. Cum ergo constet tadios rircutis tromogenea incra iplum Agens cd esse
ralidiores quo longiores esse conrigerit; plures liquidem partes coagune, vim-
que lnam conterune cum longior est vireuris radius, ve alias declaratum est
Cap. 3. Assert. 3. 4. 8s 5. dum de figura Sxhaerae actiniracis simili, Agentis Agurae
AGCTCTIE:
B3ll

## Folio 213 — 1759050695:0219
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000219.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. lV. Devi Terra Madneina.
ACretII: ex CO SeGHeEeTUE partem YZ P L Fortiores eadios ad punctum
congerere, quam ad idem punctum P ettundat pars altera IOZ eiuldem leg-
enti. Ouare ets quanticatis lesmenei cotius dehnica Fuerit diamerer IZ; haec
tamen diameter virturis, qua Vertorium IS regitur, dici non potest; dicique
debet huiulmodi rircuris diamerrum inveniri rltra Leomenti quanticaris diamo
Erum IZ versus rectam IL. Rursus. Cum etiam constet radios parris IO Z
rectius Polum spectare, quam radios alcerius partis IL P Z, sive illosprae ictis
ad vireutis estusae longicudinem naturalem, quam detinic Axis T A, Cele prO
pius accommodare: quo autem propius aemulancur radii naturalem longitu
dinem, eo etiam ralidiores censeri debeane; sequeretur ex hoc capite partem
TOZ Termenei, ralidius ad lagere, quam partem alceram IL P Z: quo HE,
ve corius leomenti virturis Axis cirra diamerrum IZ. quancicaris cadat, nec
idem cum ipsa SIE. Ecce iam quantae sic difficuleatis radium illum medium
venes quem est Verlorium IS dirigendi Facultas, certo detinire. Ex uno siqui
dem capire Aris ille vircuris supra LZ, ex alio, intra, constimi debet. Ouid
Tu iam de Aris huiulmodi loco decernas: An supra quancicatiuam legmenti
diamerrum IZ, an infra eandem illum constituas: Oua arte virturis excelsums
quo pars IL P Z propres maiorem radiorum lonsitudinem luperat partem
altera LO Z, venaturus es: Oua rursus industria excessum es detiniturus,
quo pars haec IOZ ob directiores ad Polum radios parrem alteram IL P Z
excedie: Oua catera hunc verimque reciprocum virturis excelsum ad aequi
librium componas, ve virtutis Axem, adeoque Verlorii IS ad datam Lacieu-
dinem Inclinationem exhribeas? Cernis, opinor, nullis ratiocinarionibus Gco
metricis Verloriorum verticalium tam experitas inclinationes obtineri posse:
nec mirum; raro enim res phylicas, ve multis lolene variecatibus implicaris se-
vero Geomerrix iuri sublicere licet.
Eis ditticulcatibus alia, quam superius atrigi, accedie non lenior ex hete-
rogenea terrestris slobi compase perica. Onemadmodum enim Verlorii Ho-
rilontalis à linea Meridiana tam varia, d nulla cercâ lege progredientes per
Sinculos Longicudinum oradus Declinationes oriuntur, ve octensum ct, Cx
diversis dicti globi partibus: ita ex similibus ejusdem partibus heterogeneis
oriri necesse est varias per lingulos Lacirudinum gradus Inclinationes Verlorii
verticalis a linea Florilontalis sine ab Aguilibrio. Fluic enim Vertorio subster
nuntur alias quidem partes verdTerrea, qua Magnetica virtuce praestane, de
ad se Verlorium cient, e ab A quilibrio abducunt alterum eius extremum;
quod scilicer hoc in hemisphaerio Seprentrionem spectare Coler: alias Sublune
Paxei (copuli, qui teriltius in Verlorium agune eiusque xquilibratae graviratt
illud regendum committunt. Ouare cum sparum prove lors culic, auc porius
occultum condicoris consilium, parres huiulmodi virture Magnerica destiturae
OcCurranE: Verlorium inae qualicer deorlum allici necesse est. Nec video cui
a Ouibuldam constantiores asferantur Inclinationes Versoriorum, quam Det
clinationes; eo quod, inguiunt, viciniores sune Verloriis verticalibus substra-
ex terrestris slobi parres, quam Verloriis Horisonralibus adiacenres, adeoque
il

## Folio 214 — 1759050695:0220
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000220.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 120 lines, status machine
2I
Magnetoloeia Lib. l.
illae Ermius; quam istae Vexloria adducunt. Verum primo quidem dubicarime-
riro potest, an cum Verlorio verticali immediate lubiacent Saxei OnteS, Fer-
ta, cui incumbune horum montium fundamenta Verlorio sic ricinior, Forciul-
que Magnerice in illud agac; quam terrea aliqua moles ad latus lita Verlorii
Hloriloncalis. Deinde. Neminem lacet Tellurem non minus ab Austro ad Po-
lum rque Borealem, quam ab ortu verlus occalum molibus terreis Magneti-
cis, impedimentorum aliorum non Magneticorum discrimine incerrupris
congmentatam esse: cur erso eadem de caula non dicatur verticale Verlorium
anomalas pati Inclinationes, ob quam Verlorium Florilontale declinationes
anomalas pati alferitur?
Tocisitur, ac tantis rice perpensis ditticulcatibus non line craui Fundamen-
eo alteruisse videar Cupra mentis humana facultatem esse, cerri quidpiam sa-
euere circa Magnericorum infra Hlorilontem Inclinationes, calque adeo non
nisi variis obsernationibus in Locis singulis, insticuris, non secus quam Decli-
naciones, innorelcere polle. Ne tamen omnis earum cognitio hic praeterea-
eur: re suxra variarum Declinationum Indicem ex Kirchero reculi; ita hic ex
eodem rarias Inclinationes extribeo.
Laci Incli.
cudo natio
C G MI
2
4 10
24
8 16
1
1020
II 21
12 24
13 26
14 28
15 29
26 32
17 34 +
18 35 57
Laci. Incli.) Laci. Incli.) Laci. Ineli ) Laci Incli-
cudo natio.
C G M
19 37 0
20 38 12
21 39 49
22 4126
23 43
24 44 9
25 45 4
26 4650
27 48
28 495C
29 51 19
3052 31
37 53
32 54.
3356
34 57 2
35 58 39
36 59 3
cudo natio
CC MI
37 6053
38 629
39 63 17
40 64 10
41 65 11
42 66 18
43 67 21
44 68 14
45 696
46 70 4
47 7050
48 71 32
49 72 55
50 73 28
S1 74 19
52 75 19
5376 20
34.764
tudo natio
CG MI
55 77 17
56 7750
57 78 13
5879 23
5979 57
6080 34
61 8056
6281 12
6382 28
64 82 52
6583 20
6683c
67 83 19
6884 4c
69 84 3
7085 30
71855)
72 866
cudo natio
C6 M
73 86 20
7486 4d
25 87
7687
8
7887
7987
8088 42
81 88 sC
82 88
8388
84 88
85 89
34
8689 4C
8789
3889
898
Fluius Inclinationum Tabella CalCUlUM FCXIHIE KITCHeTIS LUXTA quamdaM L
Gilberro
S

## Folio 215 — 1759050695:0221
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000221.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
ap. IY
D
V Terra LLoroc
Cilberto excogitatam Lspocem qua MOE NOn c e
motuum hucto. quas coucanes toe que tonas conune Altiono-
mi; revaila, qua Boeca Lonena Capem, ce ad Celcum aliquem,
quond tas est, calculum reducane: re mirum plane sic eo vsque humanae men-
tis aciem progreltam fuisse, re mocus tam mulciplices de implicatos, quos
certa lese à Nacurx Auchore praescripta peragi dubicandum non eAt, arte
complexus lic ficticia tam appolice, ve aut iplam Creatoris artem, Gue Natu-
rae opus explicando assequatur, aur prove alsequi videatur. An aurem haec FIy-
Pochelis Gilbertina Magnetica Inclinationis, eius sc generis rix dum est inte-
orum aeltimare; cum paucae admodum suppetant obseruationes tactenus in
variae Lacicudinis Locis habica, quibus a posteriori, Factâ inductione contir-
MCtuT. Constat illu quidem, ve in proxima Pabella videre est, iuxta eam
Elrpochelim maiores esse Inclinationes in minoribus Lacicudinibus, huc in
Locis A: quarori propioribus, ca(que sensim eodem seruato rnius Cradis in-
tervallo decrelcere, quo magis ad Polum acceditur: quod racioni consenta-
neum videtur. Nam Sphaerica cerrestris globi legmenta ab A: quatore versuS
P’olum ductis per lingulos Cradus Parallelorum planis distinctas minori lem-
per dilcrimine incer se differunt; unde simile Inclinationum, qux ex legmen-
torum vi nascuntur, ve in superioribus ostensum est, discrimen lequi necelte
eAt. Constat etiam, ve obleruar Crandamicus, Inclinationes obelorum in lin-
sulis Lacicudinibus Sphaerici Magnetis prove pares esse Inclinationibus verri-
calis Verlorii, quas illa extibet a Gilberto Cacuta Flypochelis. Addam et eiul-
dem contirmationem ex Rircheri relatione pericam. Refert ergo Lib. 2. P art. 5.
Prop. 5. Liceras ex India ctatas, quibus narratur acus verticalis Inclinationes d
Porcu Viysixonensi ad Aiquinoctialem vlque, a Gilberrinis minime abhorre-
re; abhorrere non parum vlera AE quinoctialem. Ouam quam itaque exiis ali-
quis decur dictam Fypochelim axprobandi locus; in dubium tamen merito
rocari debet non cantum ob poltrema proxime recitata Indicae Fpistolae ver-
ba; (ect ob rationem allatam luperius ex heterogenea cerrestris slobi compa-
sc Pecitam: quam demum iuvar contirmare experimento in quod apud Rir-
cherum hic primum calu incurri. Retert ille Lib. 2. P art. 5. Prop. 2. certissimis
Sc invenille experimentis Roma, cuius Lacicudo est Coraduum 41. Min. 56.
acum aeguilibratam intra Floriloncem descendere Gradibus 65. Min. 50. AlPe-
rit aurem, quem citat, C abcus Lib. 2. C ap. 22. non incertioribus haud dubie do-
ctus experimentis eandem aequilibratam acum Ferrariae, Locilque adiacenti
bus ad Lacicudinem Grad. 45. intra Floriloncem inclinari Cradibus 62. Oux
duo experimenta celeberrimis in Locis a duobus obseruatoribus omni exce.
prione maioribus inita cuidenter ostendum magnerieas Inclinationes anoma-
liam parinec lacutam ex Cilberti methodo legem lemper obleruare, nec lem
per maiores esse in maiori Laricudine. Ecce enim iuxta eam RomXe MisiOF el
le deberet rerticalis Verlorii delcensus intra Florilontem, quam Ferrariae; ile
lius enim Loci Lacirudo Craduum 4r. Min. 56. minor est Ferrariensi L atirudi.
quam rariae calenest ones Lceno d Lerefeoran corntesn

## Folio 216 — 1759050695:0222
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000222.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Maenetolosia Lib.
ne Craduum 45. Cradibus 3. H_IH. 4. Ac concrarium plane docent adetla l
periemiae: Geaouoa ehalsoem Komanam Crraduum 65. Mlii. 50. Fer-
rarienlem Craduum 62. Superare Gradibus 3. Min. 50. Ouxe irregularitas Incli-
nacionum non alde prohellet potete, quam inda nalciu irregularitas De-
clinationum: nempe a cerreis aliquo hecerogeneo incerriiptis molibus; quo
Ac, re Verloria alicubis quam alibi ralidius afficiantur, e auidius alticianeur. Nec
dubium est quin aliis in Locis, (i in iis rire obeaneur observationes, aliquid si-
ile sc animaduerrendum. P.X quibus positxe Alertionis veriFAS COnAEMALIE,
_ colligitur calculum Inclinationum ex Fypocheli Gilbertina putatum, non-
nilihomosene a Tellure polica, rquequaque verum ele polle.
5
Ouod sui extremum tam verricale, quam Plorisontale V’ersorium ad Boream
dirigit Australe est; quod ad Austrum, Boreale.
Ac Aletce du Lromnis ambionitatem quandam tollendam, qua neso-
C erium aliquod Lectoribus crearetur, porius affertur; quam ad vilam Col-
vendam difficulcatem. Pert communis loquendi modus iam inde ex eo vlur-
Patus, quo Magnerica ad orbis cardines borealem, de australem sele compo-
nere innoruie; reeorum illa facies dicatur borealis, qua boream; illa austra-
lis, qua Austrum spectare natas est. Ouo enimnotiori discrimine ambae illae
facies distingui porerane, quam Cumprâ d terminis illis duobus oppositis, ad
quos linoulae comerti lolerene, appellatione: AE postquam obleruatum re-
centius fuic terrestri globo insitam esse Magnericam facultatem, e aque Verto-
ria, aliague Hagnetica ad sicum illum Austro boreum componi: obleruatum
icem duorum concurrentium Magnericorum, qualia forene Fellus de Verlo-
rium quodlibee, Facies esse dissimiles, sive ad oppolitas mundi plasas borea-
lem de australem dirisi debere, re coharescere possine: cum demum ambigi
caepie rectene dicatur illud Verlorii extremum, quod boream peries boreale;
quod Austrum, Australe; Si ex rei natura debeat, re par est, imponi denomi-
natio. Nemo liquidem dubitet, quin illa cerrestris globi plasa, quae ad Vni-
vers Polum Seprentrionalem nuru suo converta haerer, borealis dici debeat;
australis vero, quae ad Meridionalem consticuitur: cum enim sic ille globusto-
eius Vniuerhi membrum non intimae nocae; aequum cAt, ve ex licu, quem ad A.
Xos orbis cardines obleruar, sirus denominationem Sibi vendicer. AF S Fellu
tis Plaga Polum borealem spectans, borealis recte dicitur, ex australis; quae
auscralem Polum respicit: haud dubium, quin reliquorum Magneticorum Fa-
cies, qua ad cundem cum Perra Polum borealem conertuntur, eique adhae
rent; australes dici debeane; conera vero boreales, quae ad AUStruM FETUNEUE:
quia scilicet Facies distimiles cantum avexe sune simul coire, similibus le semper
auerlantibus, seleque mutuo fusantibus. Ilac itaque spectaca, quae inter Pel
duris de reliquorum Magneticorum d Tellure ad axcum cum ipla licum com-
Policorum

## Folio 217 — 1759050695:0223
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000223.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
2s
aF
Duod contirmatur. Nam li accenantir varii licus, quos verticale Verso.
rium in omnibus Locorum Latitu-
dinibus ab AEquatore ad Polos vlque
obsernat: illud quidem in minoribus
Laticudinibus ita intra Florilonrem
cernetur inclinari, re exeremum infe-
rius verlus Sepcentrionem in borenli
hemisphaerio componat. Ac inmaio-
ribus Lacicudinibus, d prope Polumr
illud idem inferius extremum haud
quaquam vertus Seprenerionem, sed
versus Austrum spectare obleruaeur,
et quidem in iplo Polo directissime
(contule Schema Asserrionis 8. Ca-
pitis 3.) EFZO l ex convertione interioris illius faciei ad Cardines Vniuersi
Pecenda Foret eius distinctio et appellatio: eadem illa inferior Facies aliquan-
doborcalis, scilicet versus A quatorem; aliquando Australis, vepropePolum,
dicenta Foret; quod est absurdum. Ouod idem altumpro Hloriloncali Verlo-
rio sequeretur. Fcsi enim Vertorium hoc eandem Faciem ad boream, candem
ad Austrum semper convertac; id tamen proprer impedimentum eius con-
Aructionis, e per accidens contingic: inniticur enim Aylo perpendiculari, qui
Veclorii longicudinem inclinari non patirur: accedic, quod, ve ad aequilibrium
Raruatur, orauius Ac illud ejus brachium, quod ad Austrum concendic, et qui-
dem ed srauius, quo ad Polum propius accedic: ve scilicet grauicas illa maior
Ferri aequipolleat maiori Verlorii deorsum conatui in maioribus Lacicudini-
buS. Cum ergo ejus, quod per accidens continsie, nulla debeat haberi catio,
dum de imponenda iuxta rerum proprietates denominatione asitur, led eius
Eaneum quod NTatuTA COnaEUX, eique per le convenic; non minori iure Facies
illa Vexlorii Hloriloncalis, quae ad Sexcentrionem lemper respicie, Australis di
cidebet, quam inferior Verlorii verticalis Facies, licet haec Austrum specter
aliquando, illa ab eo aspectu extrinsecis prohibeatur: Veraque enim à borcali
Terrae Facie dirisicur, eiuldem que licis Faculeare atticirur. Ouxe omnia ad qua.
libet Magnecica pertinent; quae ad motum sune libera, de d Terrae Facultate
ad sicum componuntur Austro. boreum.
Fluius Aroumenti expositionem paulo alicer instiemir Grandamicus extremo
Cap. 1. Masnecicum quodlibet ad mocum liberum, qualia lunc veriusque gene.
ris Versorias nonnis vi a Terrae Magnerica rirture ripote ralidiore, illata, &
contra insitam a natura proxentionem Polum illum in Boream Converrere, qui
per se in Austrum FerrCtIE; illum in Austrum sacuere, qui Ccrapre virture RO-
reamspectaret: itare, inguit, si sui imris foret Vexlorium, verbi gratii, verricale
nubo
Devi Terra Maenerica.
Poltorum facies incercedie, dissimilicudine; australis dici debet illa horum
Facies, quae ad Sextenrionem convertitur, e cum Telluris facie boreali con-
iungitur; borealis autem, quae cum austicali ciuldem Felluris Facie cohaeret.

## Folio 218 — 1759050695:0224
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000224.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
noota L. 1D. L.
nulla impecitum Perrae, vel lonsius amorx, vel annihitatae Facultate luomet
Sciplum nutu ita componeret; ve extremum illud, quod Terrâ alliciente in
Boream convertie, in Austrum deflecterer; e contra, quod vertus Austrum
Feria nunc cohibet, Boream Foret peticurum. Ouod cum ita (Ic (concludie
idem) e per accidens Terra agenre Verlorii Facies altera Seprenerioni, alcera
obuereatur Austro; ab huiulmodi violento situ perenda non est extremorum
Verlorii denominatio quoad licum; ita re illud boreale dicatur, quod in BO-
ream ferri cernimus; ec quod in Austrum, Australe nominetur: Le d plane op-
volitum debeat colligi, cum oppolitum per le à Natura magneticae Verlorio
inlica vircuris incendatur. Ratio autem pocior illius, quod per le, quam eius
quod per accidens convenit, in propria nomina imponendo haberi debeat.
Fgo quidem hanc VerTorii, aliusque cuiuluis Magnetici extremorum facie.
tumre denominacionem, ve maxime propriam admicco: nec dittireor cam ex
propriis pocius, de incrinlecis; quam ex alienis, et quae exrrinlecus contin-
senter adueniunt, esse Pecendam. At vero quod aleritur Verloriis (idem ecto
de religuis Magnetis indicium) ob Magneticam ipsis insicam Facultarem con-
venire; veamoto primo Magnetico, quod rnicum esse cerrestrem globum
alias cacuimus, unam eorum faciem ad Boream, ad Austrum alteram ica per le
converti, ve oppolitam omnino auerlentur, nec in ca conquielcere rllo modo
Poltine: admictere mihi incegrum non est: quipee qui euidenter ostenderim.
cum de intrinleco moriux Mnonetica FaCuIEaTIS EerINO RGCTCTUF C ap. 4. A(-
Cert. 3. in Scholio. Tellurem iplam ad Axem Vniuersi tanquam ad cerminum.
Axem quidem luum ica vi lua Magnetica deferre, de componere, ve cum illo
congruat: attamen Polos luos lingulos Polis caelestibus singulis non ica 2d-
dicere; re permutari nullo modo nili violento postint. Porest (cilicet Perrae
Polus, qui borealis nunc ekt, de borealem caelestem Polum spectat, converso
cirea cemtrum per nim extrinlccam cerrestri globo, eiulque axe ab Arc Vni-
verhi abstracto, in locum Poli australis, et hic paricer in locum Poli borealis
concedere: qui per rim alienam permutatione ablolucâ, cerrestrique Axe ad
Axem Vniuerli icerum restiruro, non minori quiere, quam prius, FruetuE Pet-
lus; ejus quippe aris Magneticus Axem Vniuersi, qui eius est cerminus, est al-
Scentus; ciuldemque Axis terrestris extrema duo, liue Poli per le, insicoque
nutu in hoc permutato locomouoque ad Polos calectes licu non minus, quam
Prius, conquielcent. Imo, re cicato loco memini, in ca Telluris convertione
eiusque aris ab Axe Vniversi abductione, rim quidem ipla parietur, coroque
conatu vis eius Magnetica renitetur, donec Axis vel minimum A: quatorem
sic praeceroressus: tunc aurem libi relicta Pellus neutiquam ad priorem licum
regreltura est; led ri cunc agente Magnetica, quae cerminum viciniorem iuXta
Natura leges appetie, vlcerius est perrectura, ex convertionem per le ab lolu-
CUITA, VE Axem cum Axe Vniuersi icerum componat in situ licet opvolito: t0-
tius scilicet Telluris Magnetica localirer moriua rircus ad Vniversi AXem tan-
quam ad mocus terminum contendie, non secus quam ciuldem Felluris loca-
licer mociua grauicas ad eiuldem Vniversi centrum velur ad cerminum, in quo
conquieleat,

## Folio 219 — 1759050695:0225
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000225.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
d
Devi Terra Magnetica
conquicteat Co: Omnis liquidem localis imocus, ve citato loco ratioci
nabar, fluetis causds de utlel morae commodum, quo terminum assecura trua
cui excicccu.
Ouod si ea est torius cerrestris globi Magnerici caula; non disparem caete-
rorum Magneticorum rationem fucuram esse cenlere debemus: eiuldem enim
speciei est horum, atque Telluris magnetica virtus. Ouare (I TelluS, qua Ca
teris omnibus Magneticis ab omni alio impedimento liberis imperat, caque
ad licum sibi contormem apte componit, destrueretur, aur longius amovere.
tur: ea Cele ad Vniverli Axem tanquam ad cerminum eodem modo accommo.
darene, luumque Magnericum Axem ad Axem Vniuersi adiungerent quidems
haud ica tamen, ve rnum Axis illius sui extremum sire Polum ad Polum cae-
lestem boreum; ad Austrinum, alcerum ita addicerent; re vi aliqua externa
locum mutuo permutare non possene, licut de cerrestri globo proxime dictum
CAt, nec in eo permuraro siu lua insica Magnetic a Facultare perinde conquie-
Ccere, ac haerere. Sin contra, Ouis concendat Magneticicuiuluis Polum vuum
ad boream, alcerum ad Austrum insitâ facultate perere eoque, si ab eo situ de
curbetur, rbi liber fuerie, Pele denuo per le restituturum; atque adcd ex ca fa-
culeace velie, re voluie laudatus Auchor, cuiuluis Maonerici Polum rnum, b0-
realem; alterum, australem ec natura lua esse, ex denominari: contendam F. g0
nec ab (que fundamento aliquod ab eo astignari debere discriminis huius inter
binos Polos Principium sive extrinlecum, live incrinlecum: extrinlecum qui
dem quod Magnecici Polum alcerum moveat d alliciat, alcerum abigac, a li-
onari nullum porest, ve. cirato loco ostensum ett; neque enim vel culum, vel
caeli pars eo munere fungi porest; led neque Vniverti Axis, quem iple termi
num motiux Maeneticae Faculcaris consticui, purus enim cerminus elt, nec vila
voller Masnerica afticiendi virture non lecus quam grauium terminus, cen-
rrum vniuerti, Crauia nec atticit, nec allicir. Neque vero etiam Principium
illud Magneticis incrinlecum esse potest, quali ipla per le ab sque omni alia de-
cerminatione ideo sui Faciem alceram ad Septencrionem, alteram ad Meridiem
dirigane, quod ex eo licu commodum aliquod sine adeptura: hic enim agendi
modus Agentibus necellariis omnique cognitione, qu’a moucantur, destitutis
minime convenie: quo Argumento contra Cabcum rrebar, qui nullam de ipse
aliam caulam alsignat sicuis, quem Tellus obseruae, quam finem illum remorum,
de extrinlecum; quod ipli, iplamque incolentibus rivencibus sicus ille sic apris
Simus. Contile cicaram Aserr. 3. C ap. 4.
Tuxta haec ita reculta, et de nouo declarata ad propolitam Ourectionem re
spondetur. Ac primo, aio primum Magneticum, Pellurem, Polorum luorum
alterum carenus tantum habere Borealem, de alterum, Australem: quarenus
ille Polo caelesti Borcali, iste Australi obuerritur; adeoque hanc non cantum
eius Polis, sed etiam duobus ipsis hemilphaeriis plano aquinoctiali distinctis
denominationem extrinsece Competere, ex litu scilicet, quemiplanunc occu-
par ad calestes illos orbis torius fxos cardines, dum Axemluum Magnetica
ni cum Axe Vniversirnitum cuetur. Aio secundo nostratibus, quae cerimus.
Mtagneticis

## Folio 220 — 1759050695:0226
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000226.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnoridera
Moneticis exrrinlecam similem denominationem connenire ex eodem, quem
eorum ab omni impedimento liberorum Poli ob sermant ad coelestes Polos (-
tus du etiam ad iplos terresres Polos Polis caelestibus respondentes, Aio rer-
rio praeter hanc iildem nostratibus Masneticis ex eorum ad orbis cardines po-
sitione petitam denominationem, aliam convenire; quam eorum incriuteca
Principia suppeditane, ac proinde maxime propriam, quae superius expolita,
ex Racura iam fuit: ita Ccilicee, ve illa Magnetici Facies, quae ad Felturis Faciem
Borealem accurrie, eique adhaeret, Australis semper dicatur; Cire interdum B0
ream spectee, ve in minoribus Locorum Lacicudinibus continoir: live AU
crum, ve in Lacicudinibus maioribus, Poloque ricimoribus plagis: ea enim
tuiulmodi Magnetici Facies, qua Telluris Sepcentrionali faciei rnitur, ipsi de-
Det esse dissimilis; adco que dissimile nomen Cortiri, dicique Australis : Oppo-
Cta vero eiuldem Magnetici altera Facies, Borealis reique vocabitur, et (I AU-
Arum spectet in Climatibus Aquacori vicinioribus. Idem Fore centeto, M AU.
Arali Telluris hemisphaerio Magnecicum applicaretur.
Ex his porro constat quam non medioere discrimen intersic inter halce
duas faciebus, sive Polis Magneticorum ab Authoribus variis cribui solitas
appellationes; quas d Lectoribus, ne Fallantur, caure obseruari necesse est.
Constat praecerea quam haec posterior ex dissimilibus, ex amicis cerrestris olo-
bi, _ Maonericorum caecerorum Faciebus petita sic praeferenda priori illi; guae
ex (olo rel ad orbis cardines aspectu, vel ex Felluris, qui nunc Aac, siru delu-
mitur: Cum hanc Cola mutat a Locorum Laticudine mutari contingat. Constat
igitur quam non line Fundamento polica AsPertione dicatur Verloriorum, auE
Mlagneticorum quorum libet illud extremum, quod boream spectat, Australe;
quod Austrum, Boreale: non quod extremum illud ex lemeciplo, nutuque
(uO, dc Fellure destructa, aut amorâ, Copirare eius vireure Maonerica austrum
Petat; istud vero Boream: Ced quod verumque a Felluris Facultate attulum
ad eam sua se insica vi accommodet obiectâ Facie dissimili dt amica. Ouam-
quam vero ita res habeat: nihilominus quia in his orbis plagis quae minoris
Cune Lacicudinis, quam re verricale Verlorium inferiorem sui faciem ad Au-
srum vilo modo detorgueat, re contingie in sub polaribus Resionibus, qua-
rum Incolis, (i qui Cune, non scribimus: conluetum loquendi modum obser-
nare par est; qui ex sensis iudicio petitur: ve illud Verlorii exrremum, quod
Boream spectat, appellemus Boreale, quod Austrum, Australe.
Verum porro extremum, ( Tellus abelser, aur ab ea abesset Marnetica vir-
cus, Verlorium ad Seprenerionem, aue Meridiem connerreret; dt boreale fo-
rec, aut Australe. Verumms patet ex superioribus. Verlorii tamen, auF Cu
iuluis alius Magnerici Axis ad Axem Vniuersi sele componereragente Maone-
eica virture, viamque capesseret ad eum situm occupandum brenisimam. Ou2-
re si quo iam modo rnum extremum annueret ad Boream; de alterum, 2d.
Rustrum: verumque pari nilu vix reliquum absolueret, ve Axis cum orbis
Axc coalelceret.
Duaras denique, si terrestris globus converreretur ira ve eius Polus borca-
1

## Folio 221 — 1759050695:0227
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000227.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
00
uferet L
lis in Australis locum, et hic veissim in locum illius commigraret: in eo sIt
Tellus quidem, re ostensum ete, Congulelceret, repore sibi insicae virturis Mla-
onecica terminum assecuta, il ab omni aliunde appellente virtute, qua per-
curbetur immunis: An igicut cune Verloria perinde converrerentur, corum-
que extrema litum cum sitil Commucarene: Ouidni commutarent: cum d Tel
luris virture Cola dirigantur, quae per hanc convertionem nullam palsa fuissee
luae effusionis mutatiostem, ex qua in Verloria, aliare Magnetica quae cumque
pollec rllamucalio fote
L 1 d Lo L
l
Terrestri Clobo immodulicarem circa Axem non asserit Masneticas
qua pollet, facultas.
AC APerrione huc adducenda superledendum fuisse plane cenferem;
L cum ea, quam proponic; quaestio e luperius iam sic definita, et ex dictis
deinceps Colui Facile posic: nili occurrisser perelegans opusculum a R. P. Ia-
cobo Cirandamico e Societare nostra conseriprum, quod hoc insionicur Ticu-
l0 Nona demonstratio immobilitatis Terra petira ex Virtute Magnetica. Cui
re cumulare Vir erudicissimus Catisfaciar, Argumenta affert ex cerris de amae-
nillimis a se primum obseruatis experimentis deducta: quorum contempla-
tione li mea haec exercitatiuncula careret, deFectu non leui non carere merito
centeretur.
Hloc itaque Argumentum laudatus Auchor primo loco proxonie: quod
dcinceps coca fere lucubrarione verlat.
Nullum corpus habens vireutem Masneticam mouetur cirea Polos. Terrai
habet virtutem Magneticam. Freo non movetur circa Polos. Minorem probat
Cap. X. X2. Maior vero, inquit, constat ex eo quod proprius effectus virturis
Maenetica sit quies corporis in quo existit, prohibendo ne id moueatur circa Po-
los, aut sedando motum eins, si qu’a vi extrinseca inseratur, vt nobili experien-
sia demonstratur C ap. 3.
En isitur cibi illud nobile lane experimentum ex primi etiam eius Authoris
mence exposirum; quam iplerum cap. 3. num. 3. cum cap. 4. Sect. I. nm. 2. cum
etiam cap. 5. sect. 2. num. 20. e sequentibus aperit. Duas experimentum illud
instimendi rationes proxonic. Prior sic habet. Hlabeatur Magnes, A liceat.
perfecte Sphaericus (haec enim Magneris figura Fucura est apristima, quamuis
alia qualiber non sic onnino inepta) qui ermbulae aquis innacanti imponaeur
eo seu; ve eius Axis ad Florilontis planum, quod ipla per se aqua luperticies
exhibet, perpendicularirer insistat: Polusque ad Meridiem spectare Colicus lo-
cum luperiorem, inferiorem Polus alter occupet, qui ad Seprentrionem natus
est converri. Vbi porro crniba hoc Nauca duce post iactirationes aliquoe
quierem fuerit assecura; oblerua ad quas vasis aquam continentis partes dire-
ec relpondeane aliquae, quas notaveris, suve navisii, live Magnetis ipsius par
Fes:

## Folio 222 — 1759050695:0228
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000228.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ces: lciroque ad ealdem lele relticuturas parres lingulas, quoties ab eo quieto
situ eas decurbaueris; si modo Magnetis Axem in eodem loco continueris:
continebis aurem si ligneum bacillum ferrea acu instructum in summis valis
Oris deponas; quae acus Magnece fuerit excita iuxta Faciem amicam, _ con-
venientem Polo Magneris superiori; qui cum Australis supponatur, borealem
esse necesse est acis illius culpidem, hoc est, in Boream orbis plagam spectare
natam, cum ad morum libera est: Sic nimirum vel nataneis iplius Maopetis
Polo luperiori, qui Australis ek, vel alterius cuiuluis Magnetis P’olo pariter
Auctrali attricta: huic enim acui immota adhaerebie Magnetis natantis Polus
ille Australis superior; acque ita in eodem loco Valis continebieur, ve porsine
ingula valis immoti parces notari, quibus lingulae Magnetis partes selpon
dene tam in prima obseruatione, quam in cateris deinceps postermbulae agi-
cationem, quoties libuerie, illatam. Ilac igitur anchora nanigio Maonete on
Ito eodem loci aflixo non sine admiratione, parique voluptare contemplabe.
ris Maonetis, crmbaeque plagas omnes post quamlibet commorionem lele ea
cellante ad ealdem valis parres, acque adeo ad caldem Vniuersi plagas, resti-
FUIEIIEAS.
Altera ratio, inguie Auchiors Facilior, cutiorque huius experimenti ineunt
ita absoluitur. Para silum Ferreum eres, aur quatuor digitos longum; rectum
hordenceo calamo vbigue crassum: Id que melioris nocx Magnetis Polis in
bue Maonetica rirture, rnum eius extremum Polo Septentrionali, quod iuxta
AHnOTatA AIIerE. praecedenti ad Sepcentrionem proinde FCTeEUES alcerum, CI lu-
bec, (neque enim necellarium id est) Polo Meridionali, qui scilicermeridiem
spectare Polet; re de illud extremum meridiem spectandi compos trat. Dein-
des Hlum hoc ferreum per oui cestam mediam, sine aliam maceriam aquà la
norem eraiice, de conlere; icare exeremum Meridionale nonnihil extet lupra
ermbulam illam: Onam aqua quielceni commitres: tunc virgula illa ferrea
inata granitate, ex ea parce quae Septentrionem spectat, ob maiorem lonoi
cudinem deorsum feretur, d Florilontem, sive aqueam superticiem lecabie
Perpendicularicer, non secus quam paulo ante Axis Magnetis eidem Forilonei
crat perpendicularis. Fandem porro agua immertam ad crmbulam vique,
riroulam eodem artiticio eidem loco altiges, quo Magnetis Axem afigi de
bere dictum est, opc scilicer alterius acus situ convenienti e amico ad fupe.
rius viegula extremum, quod Rustiale e, magnerice excitae, quae illi extremo
immineat, de adtiaerelcat. Tunc erso rbi ab omni moru quienerie pendens
illa virgula; accurate oblerua quibus rasis aquam continentis punctiscespon-
deane puncta aliquoc eiuldem rirgulae, aue puncta potius crmba, cui illa in
Terta est: quod Facilius, certiulque Fucurum est ob eymbae amplicudinem, qua
Elum Ferreum Fere caret. Ouod Si praerer crmbulam rolam chartaceam radiis
aliquor distinctam eidem virgulae inserueris: certius adhuc ejus ope puncta
punctis quibulcum que ciuldem rola respondentia in summâ vasis orà licebie
delienare. Elis itaque in rale delignatis punctis virgulam quielcentem agita
crsumque ad quierem se le componere permitriro: experturus es eadem iola
puncta
amabdibsta LO.

## Folio 223 — 1759050695:0229
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000229.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. Devi Terra Maenetica.
puncta eildem rans pustcus tespondere; quibus ante in prima obleruatione
respondebat: nec alicer rnquam eveniet, quories eius correspondentix peri-
culum Facere lubebie. Itca re caedem rirgae huius partes ad Orientem, cadem
2d Occidentem, eadem ad Septentrionem d. Meridiem, aut alias qualuis or-
bis plagas Cerper spectent, non secus quam in natance Magnete contingere
Harratum est. Ex insigni hac experientia, qui eam primus obseruanie AuthOr
Ec Demonstrationem immobilicaris Perrae Conticir cap. 3. num. 4. VIrtuS Ma-
gnetica in Magnete, e ferrea rirgula quietem efficie in omnibus ejus parti-
Dus. Sed Terra virtuto Magnerica praedita est. Ergo virtus Magnerica in om
nes cerrae partes quierem inducie, tam eas, guxe ortum d occalum spectant;
quam illas, qua ad Seprentrionem ee Mleridiem COMICTENEUE.
Contirmatur primo. Nam globus Magneticusi Ferreaque acus luo illo in
licu cum Ferra quam apprime conveniune. Ferra Poli nullam, quae hactenus
obseruata Fuerie, loci mucationem lune passi. An non etiam Magnetis Poli,
eiulque Axis Horisontis AXenROCCUPanS; et cum eo coalelcens nullam p22
tiuntur mutationem: Ouod E vi illata reliquae eius partes in orbem detor
gueaneur; immotus tamen perstat crectus AXIS.
Contirmatur secundo. Facile, inquies d validum argumentum diucere licee
a mocu d quiere Magnetis lapidis, aut Ferri Magnerica virture imbuti, ad mo-
cum dx quierem riverst cerrae globi, qua(i a PaETC ad EOLHIn PEOPEeE Cone-
Mientiam rirturis Magneticae, quae in veroque residet, de est in veroque prin.
cipium corumdem effectuum, ve docene experientix non paucae Telluri, reli-
quilque Magnecicis communes. Ouamobrem (concludie AuchOr, ex quiece
illa corali, e omnimodâ globi Maonerici, ex acus ferreae seguitur cocalis quo
que, de omnimoda quies terrae, de convellicur omnis eius MOEIIS, guamCum
que in partem heri dicaturs
Contirmatur certio solutione obiectionis, quae aduerlus hanc terrae immo
Bilitacem a se Cacutam proponi non line fundamento praesentiebat laudatus
Author. Obiicier aic, quilpiam non sine aliqua specie probabilicatis slobum
Magneticum in eo litu parces omnes fixas de immotas habere quidem ex
contormitate quam habet cum rerrâs cuius se lieni d disposicioni accommodat
ratione Maonecica rirturis, qua cerra adtiaeret: Ped hoc non impedire quomi-
IS ille ipse globUS CIIM EOTA TerTA SimuL CirculaTIECE MONCatE mOT annuO,
diurno; alio quocunque, qui six cerra proprius, et quo smul omnia cerrestria
moneantur, tion obltantibus propriis iplorum moribus, qui ei communi non
adverlantur. Ve hanc dissicultarem Coluae Auctior, suxponendum aic ranquar
certislimum quierem illam propriam Magneris non tieri nils a propria virture
ee qualicate Magnetiea in iplo Magnetere in proprio lubiecto existente; mon
tus enim Nagnetici, inguie, alirer non Rune, ve constac ex mocibus illis vEro
citroque reciprocis; qui non aliunde ortum habemt, quam ex eo; quod M2-
onericorum Forma ex nacurali propensione ea ad proprium locum movet non
sine aliquo impetu, quo eadem rtera iustos limites provelluntur, donec vis na-
curalis obnicens impecum luperet; quo tracto quies moru illo, qui propres
Caer

## Folio 224 — 1759050695:0230
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000230.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetologia
Cam elt, obtineatur. Ex hac aurem (concludic) magneticorum qualitare;
quae cerrae cum iplis communis est, ex eiuldem speciei, parem quierem in
cam proticilei necelle est. Ouod si quis incter, de dicat: Si terra magnetem
ad sicum convenientem non atrraheret, omnis licus omnibus eius parribus
Praerer Polos esset indifterens, nec earum vllae Axae de sabiles obseruarentur.
Ergo cum nihil sic, quod terram alliciac, et ad cerrum ficum cogat; parces eius
nulla praeter Polos certum situm, Pacumque immutabilem requirene. Instan-
cialixc nimium probare ipsi vila est. Pari liquidem iure dici posset Polos ma-
onetis non lecus quam reliquas partes non hiabere morum de quietem verlus
Sepiencrionem auc meridiem nisi cerra eos actraheret: et quia nihul est, quod
terram actrahar, Polos eius non requirere licum immobilem ad illas mundi
plasas. Ouare, inquic, sicut ex magnetica virture magnetis, quae Polos eius
sacuic immobiles, recte intertur terrae immobilicas respectu Polorum;ita recté
infertur respectu aliarum partium: praelertim cum, re dictum est, motus de
quies magnetica hane a peculiari rirture tam in terra, quam in magnere, is
existente; quae in veioque quierem FACIAEOMHI MOTUI LCPUISHaNLCM.
Acque ea lunt Argumenta, quae laudacus Auchor cap. 3. Colligit ex lingulari
illo a se primum obleruato experimento, quibus inconculsam Perrae immobi.
licarem ostendat Cola, quae ipsi inexistie, Magnetic a Facultare Rabiliri. Incon-
cullam lane cerrae immobilicarem, eam pralerrim, qua motus eius tam diur-
nus, quam annums tollicur, admierere debet. Ouilquis rectius, turiusque sen-
eire Audet. Ouibus aurem mediis tirma haec in omnem sensum quies Pelluri
concilierur, non cam Facilis est negocii detinire. Manifeltum quidem illud est,
eam in centro Vniuersi cohiberi innata gravitate: nec multo minus cuidens
esteandem insita Magnetica virture ab omni moru prohiberi à Septentrione
in Austrum, Cive ab Austio in Seprentrionem. Cum enim motus ille in terse
Arem slobum mucationes invecturus esset Flumano generi eius Incolae maxi-
me sraves de noxias: decuir Summi Condicoris Prouidentiam eas amoliri (u
blaco omni motus illius ab Vuiuers cardine ad cardinem periculo, dt quidem,
ve pridem disserebam, non ab extrinleco, sed indita cerrestri globo Facultate,
qua situm illum commodum de necellarium tueretur, cundemque sepeteret, (1
quando ri illaca commoueretur: quemadmodum eidem slobo ad commo.
dum in Vniverlo locum occupandum indita est srauicas, qua centrum VnI
versi vetir, ex conseruat. Flarum tamen duarum faculcatum praesidio munita
Tellusnecdum ab omni mocus periculo rura videtur: Neque enim per graui-
catem, cuius cerminus eAt orbis cenerum; neque per Magneticam Facultatem,
cuius cerminus est ve ostendi Assert. 3. eiuldem orbis Axis, impeditur Telluris
motus ab ortu in occalum, aut ab occalu in ortum; neque vero ad eum impe-
diendum Telluri eribui à Nacura necesse tuic lingularem Facultatem; cum ex
eo mocu dilpendium in eam nullum conlequacur, ve alias annotatum eMt. Per.
ratamen aeternum stac, eique ab omni moru quies concedi debet. Vnde ergo
ei conciliatur: Id nunc nec inquiro, nec detinio. Alero tantum hanc immo-
bilicarem ab oru in occalum, rel contra, cerram non habere ope Masnerica
CIIre

## Folio 225 — 1759050695:0231
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000231.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
(Ux vIrEcIS. Id eit LCMes PTODACMI CeMMeri debet ex eo, quod octendi vnt
cum ec velum Lacucalis lutus mollua Terminum, alium non esse quam Vni
verli Axem: ex quo nulla ratione creatur terrae quies ab ortu in occalum circa
Axem cum Vniuersi, cum luum. Contrarium eamen collioi ridetur ex allatis
paulo ance experimentis, a peritissimo, e exercitatissimo Viro obleruatis,
omnilque Felluris mocus Cola eius magnetic à Facultare cohriberi: Ouod an ve.
rum (C, nunc mihi incumbie expendendumm.
FIAC IEaGHC CTAE AEgUmeMEatIO. Si Auitantis NIaoneris ANIS CUm AXe FIO.
rilontis apte COmpONatuE, id est, ad Florilontem perpendicularis RacuatuI.
ita ve Polus meridionalis (qui scilicet meridiem spectare (olet) Curlum 2d Z c.
Iith; borealis aurem deorsum ad NTadir ObIerEANEUE: 2dItatUS, quories libue-
rit, Mlagnes eadem lua omnia puncta ad ealdem Mundi partes semper recti-
Euec, cogur lim adepto conquielcet. Ergo etiam Perra, quae magnetica cst,
quantumcunque agitata non tantum Polos luos Polis Vnivers obuertet, et
Axem cum Axe componer; sed eriam partes luas omnes ad parres Mundi eal
dem Temper prxecise reducet, eoque in sicu quiescet, non alia lane quierem
hanc Fouente virture, quam ipsi ad hunc tinem insitâ qualitate magnetica.
In hac Felluris CIIIM NIAGHCTC COMPATATIONCNON BALEAOCCIETUNE PenSITan
da, quibus paritas omnis, ex qua Pola corum pendet Argumenti robui, praescin-
dicur. Primo enim in dubium nemo rocat, quin Magnes, caereraque omnia
Maonerica, si ad morum libera FuerinE, d IAGHCFICA FCFEX ViEEUTe regANTI,
 in litum contormem componantur, in quo ipsi adhaereane, ee conquielcant.
Magnerem, ve ad mocum sic expedicus de liber, hydrarorrio commiete: inna-
cabit magnes, re pore humido illo leuior; seseque ad terram, quae perstat, ita
Componet; ve veriusque virtus exigir. Inclinabitur scilicer Magnetis Axis
qui vircuris nerurs est, ex prae caereris parribus robore praestat) infra Florison-
tem ad cerrum quemdam oradum; ad quem pensile Vertorium in Loci latitu-
dine deprimi solet de Polum borealem deorlum; australem lursum statuet, ip.
sumque Axem in plano verticalis illius statuet, qui per eiuldem Loci declina-
tionem, quam in eo Magnericorum lonoirudo occupare Lolet; ducitur. Oux
omnis conformatio Magneris non aliimde peritur, Iplo etiam Grandamico re
Cc, quam exmagnetica Perrae virtute; qua omnia magnetica corpora lecun-
dum litum convenientem allicie ex dirigie, cadem, inquie, prorlus rarione, qu’a
Fortior aliquis Magnes imbecilliorem regir ee allicie, de ad suum situm de di-
spolitionem coformat. Ergo etiam Magnes in nostro calu, in quo eius Axisiper-
pendicularis est ad Horilontem, eoque in Beir Cohibetr (IameE GPAIIEaLC; qua
Auctuanci nauiculae incumbie; d cerrae magnetica virture atticitur, prouocatur,
_ ad situm convenientem, quantum per Magnetis grauitarem licer, quae Axem
in situ perpendiculari per vim contince, adducitur, aur, ve adduCat, COnatuIS
exeritur. Nec dici porest, quod Hagnes nauiculx impolitus ab omni FCErX
maenetico atflatu, imperioque eximatur, re lui iuris omnino absoluri ipse sic
Peleque ad Polius sux vieturis insirx nutum componat: neque enim minus in
aquis, Felluris Facultari subincer; quam alio quoris in loco, esque rel impe.
dic
Cap. IV. Devi Terra Maenetica.

## Folio 226 — 1759050695:0232
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000232.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
et Lddeotb
dirus quantum licer, obtemperae, suamque rircucem sicu convenienei extir
bec, ve eam Foueat, ac melius cueatur, d augeat; ve Magneticorum natura fert.
Neque vero Maones per se Polum ad arbirrium ab sque cerrena Faculearis con-
Tuecudine e amiciria lele movere, et ad sicum componere nulla terIX sirus
habica ratione colligitur ex eo; quod ve ad quierem le Componar X OpratO
Situ Fruatur, non paucis rlero citroque reciprocis ribrationibus sele agitet, ve
Supra contirmatione certia contrarix sencentia dicebatue: quali vero non pol
sine hae morus reciprocationes oriri ex impetu, quo Mlaonecis virCUS FCTEI,
ad terra virturem, ex ve licum convenientem cum illa consequatur: eodein
iure dicere Ouis posset erita illa Verloria Horilontalia Sciorhericorum Floro-
logiorum lele per le, luoque ingenio ab (que terrae directione agitare _ COm
Ponere, eo quod mulcis se componane ribrationibus: quod Nemo dixerit.
Exhis, quibus nihil cuidencius hac in Disciplina proponi porest patet Ma-
onetem in aqua Auicantem, eius Axe ad Hloriloncem perpendicularicer ere.
Eto, Poloque Sepcentrionali deorsium, Tursum anstrali, CacuTO; a T elluris vir-
cure cieris e provocari ad licum convenientem assequendum, lux etiam ipsius
vireutis opc, qua ad cundem obtinendum invatur; coque adepro sicu quielcie
veriulque rirture ad cam quierem tuendam non minus quam ad acquirendam
annicente; hoc Colo discrimine, quod ad terram, qua commoneri non porect,
Pele Magnes ad morum liber quantum licet, accommodet. Ouod S Auctuans
ille Magnes quietem consequi nequeat nili in convenienti virturis suxe situ ad
cerra rircuris licum, de ad hunc alliciatur, d moveatur: cernis ab huius M2-
snetis quiere, eiulque quielcentis partibus ad certas Mundi partes altixis AI-
oumencum peti non polse, quo probetur Perra immobilitas, eiu lque partium
ad certas Mundi partes detixarum quies, Magnes eo in sicu immobili à teria
coercetur, ad quem ipse etiam nucu suo, _L virENEC iN LIEA FCLEIE, dE FerrX ad-
haeret. Ouod ergo aliud Magneticum corpus creatis in rebus reperire est,
quod in licu immobili cerram limiliter componat, re ipla Magnerem compo-
nere cernitur: Id enim, re alicuius ponderis sic Argumentum hoc, necessa-
rium eRt.
Ex his igitur plana cuadic relponsio ad Argumentum illud. Virtus Nagne-
eica in Masnere quierem parit in omnibus eius partibus. Ergo eadem virtus
omnibus Ferrxe partibus quierem et sirum immotum quoque cribuic. ORen
sum siquidem est magnam inter Magnetem de rerram disparitatem intercede-
re. Maonetis parces singulae licum Cortiuntur sixum ad certas Vniver( partes,
eo quod Magneris rirtus eum, cum ad motum siE expeditus, componic cum
cerra immobili secundum sicum virturis ab veroque ettula converrientem. FaC
Maonetem extra Sphaeram ceirex actiuitatis politum; aut, si mauis, Fac terram
omni virture Magnetica destirui: cum accende, quem licum magnes obserua-
FuTIS CAeL, quore motu sele acturus, quali se daturus quieti: Similiaque nunc
Felluri convenire existima.
Ouod si Magneris Axis erectus ad Florilontem perpendicularirer, immotus
R ee immotas praettae omnes eius partes, ve habetur Contirmatione prima:
NOF

## Folio 227 — 1759050695:0233
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000233.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Ot
BOp tameH Ex eo Comiei porest Telluris partes circ a Arem immotum immu
eas esse debere. Immocus est Magnetis Axis. Ouid mirum: in eo situ ab AF-
titice consticurus est, dt ab co oravitare lua praepedience lele expedire non po-
test: caeterum insita vi Magnecica sicum alium capesseret magnes; iplum AF-
senco riuo commitre; cernes re lonse aliter quam ad Ilorilontem perpendi-
culariter erectum sele Aris compolicurus sIC, _ in allumpro sicu persticurs.
Imo etiam eundem Magnetis ermbxe impolici Axem in plano Hloriloncali de-
Pone. IS cunc rnico rancum in litu Hlorilontali, non lecus quam anre in ver-
ticalis quielcet; cumque repetet, si ab eo decurbari contingat: nec alius Futu-
rus est ille sicus in Forisonte iacentis Axis quam in sectione communi plani
Hlorilontalis cum verticali plano, quod per declinationem Magneticam cu-
iulque Loci ducitur, quam sectionem Verlorium HTorilontale semper Occupac.
Ouod Si in hoc eodem verricali plano declinationis ermbae impoliti Magneris
Axis quocumque in loco catuatur; in eodem plano semper quielcct, e ad il-
lud, Si ri detorqueatur, sua sponte lele reducer, Magnetilque partes lingula
licum cundem ad caldem undi Partes Cemper repetent, ac cuebuntur, non
secus ac si Aris ad Florilontem perpendicularis Foret: ve videas huiulmodi (1-
cum rectum magnetici Axis nihil exhibere tam Cingulare e infolitum; quod
quilibet eius sicus in verticali declinationis Loci praestare non Coleat: ec vero
cum Axis Magnetis rectus ad Horilontem Caruitur, cum in eodem verticali
Plano declinationis magnetica verlari constat; oc cupat enim communem ver-
cicalium omnium sectionem, ac proinde in omnium planis reperitur. Magna
isitur disparicas est incer immocum Magneris Cymbae imposui Axem Ilori
Conti perpendicularem, de Perrae Axem: ille in eo litu vi detineeur; hic liber
est e naturalis, seque nutu luo componit nullo extrinseco agente vim inte-
rente. Deinde, cum Magneris Axis non rancum rectus ad Horiloncem, led
etiam quonis modo obliguus immocum licum in verticali declinationis Ma-
sueticae cuiuluis loci obtineat, ee reliquas Magneris plagas ad ealdem orbis
Partes lempes tueatur: Patet inde duci non polse Terrae immobilitatis Arou
mentum, quin pocius Aris cerrectris alicuius mutationis.
Ad contirmationem lecundam quod actinet, iam pluribus relponum eAt.
Nulla enim paricas est Magnerem inter ac Terram; vt ex ea paritare cerrestris
globi frma quies colligi poltuc: si enim Magnes Auctuans quiescic, quiere trui
tur, quia eius vircus quancum licer ad Perrae rircurem in situ convenienti re-
Sponde, ee ab ca coercetur; non aurem quia luo e nucu, nulla vircutis terrex
prouocantis e actrahentis habitâ ratione, regat d componat; contra quam
cerrae, quae libera est ab omni Fortiore Magnetico, conuemiat.
Tertia contrimationi Argumenti ciuldem, quo Terrae quies omni modo
inconcussa stabiliri videbatur ex quiere particulari Masnetis, cuius Axis ad
Tloriloncem rectus Foret iuxta allacum experimentum, abunde iam Factum eAt
latis. Supponit enim contirmatio haec Magnerem sui esse iuris abloluti, ve (c
ad nutum componat in licu sibi commodo: quod a vero aliemum esse oAten-
sum cA; cerrae enim patec, de ad eius estulx pircuis curlum se quoticum poretl.
accommodtato
Ab et Eeira dndoto

## Folio 228 — 1759050695:0234
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000234.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Maenetoloe
accommodat, aliam omnino politionem peciturus, nisi obstaret appellens ter-
ex Faculeas quae sibi cum Cubiicie, et in ordinem redioic.
Neque vero meliori Fundamento nicitur ibidem proposita instantia. Sup-
ponic enim Axem lalrem Magnetis, eiusque Polos ab incrinseco in situ illo
perpendiculari, Cele frmiter ltabilire: Vnde paricer sequatur cerrae Polos, et
Axem immobiliter se in litu luo continere. Octenlum enim est Magnetis nOn
tancum parres, sed X Polos iplos mutationi locali clse obnoxios, leque ad vir-
tuTem a Terra risceribuS ettulam Componere in debIEO CIEH: OuOd FCKIX CON-
venire non porest, cui nullum Magneticum aliud ralidius imperat, sed ipla in
Sita virture Magnetica Axem Cuum, adeoque Polos, siie AXis ambO eXFTeMA,
ad immotum Vniversi Axem; quem terminum Magnericae virturis localicer
mociux Baenimus luperius, adducie, e componit: ad quem cundem Vniuersi
Axem eodem modo Arem Cuum adducerent quaecumque Magnetica nostra-
tias C amora Fellus eis locum darec, perinde ac quaelibee orania nocracia, in-
GITa GranICaEC CIuIdeM VNIICTHICCNEFUM FANGLAI FETMIMUIM PCFCFENE, EE OcCU-
Parent destructo cerrestri 5lobo. Lonse isitur dispar est ratio Terrae, de Care-
rorum Magneticorum: haec enim (i quemdam licum cercum de fixum obler-
vane, cumque, ( decurbetur, Siapre vi repetune; id praestane Felluris riieure
eorum similem vircurem iuxta Facies convenientes provocance de allicience.
AE Tellus ipla primum Magneticum per se, nulloque alio provocance, situm
sixum Axis, Polorumque Tuorum tuetur. Ec quieleit adepto Axe Viiver(i mo-
tiua sux Facultaris Maonericae termino: qui idem magnericorum omnium
terminus quidem est, de ad eum consequendum nITUINEUE, Sed ObStaFEeEIa ViE-
TUS FOTEIOL OCCUETeNS, CUI SC ACCOMMOdATE COBIIHEUE.
Denique. Nihil hac in Magnetica dilciplina curius, nihil apud omnes ma-
nifestius, quam Maonericum quodcunque ad morum liberum ad sicum lele
componere, quem appulla Telluris vireus exigit. Ouare Si Magnes, quonis in
Siu Aris eius sive perpendiculari, sive obliquo ad FIOrilOnEeM RAEHAEUE, Par -
res luas lingulas ad lingulas Mundi plagas convertir, de Armiter aftigit, de 2d
ca5, si aliunde illatâ vi huiusmodi partium cum pareibus connexio diriatuE,
rbi motus liber ei COnCCLIS FuCrIE, FeRIEIE: Id PFXSAE, VE FCIIX, quae moveri
non potest, obtemperet, _ ad eius litum conformem se componat. Ouare NIa-
ones, gnemcunque situm occupet eius AXis, partes suas ad cerras Mundi pl-
sas altigit per accidens, de non per le, ex ealdem alio converturus eAt, prove
ipse aliter _ alITEN COMPONCTV. DuO sc ve ex nulta Magnetis partium cum
Partibus Mundi necessicudine, quxe per accidens contingit, soluique subinde
Pocest; colligere liceat cerrestris globi partes varias ad rarias Vniversi placas
per Ce X inlitâ virture convertis _ eo in situ quali in termino, ac GueM NaEL
Fa CUa FCTUNEUT, Conquiescere: eaque ratione Fellarem esse omnem in partem
imm obilem tam in Sepcentrionem de Meridiem, quam in ortum de occaliim
aut in alias qualuis Vniver( plaeas ex innaca libi Nlagnecien Facultate.
Plura ad hanc Magnecis, cutus Axis rectus est ad Florilontem, immobilita-
tem convellendam, de quod ex ea peritur Arsumentum, quo cerrestris slobi
MOFUIS
1

## Folio 229 — 1759050695:0235
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000235.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
eCon
Cate
Ladil 1. a et Lettaa Laotlba
notus omnis cirea Axem retellitur, dissoluendum porient afterri: Ced haec
plulquam abunde sufficiune. Illa itaque Propolicio. Omne corpus habens virru-
tem Magnericam non monetur circa Axem, aut Polos, vix Ctare potest, eoque
Frmiuis Pabilitur haec alcera ipsi oppolita. Terrestri elobo immobilitarem circa
Axem, aut Polos nen conciliat Masnerica ipsi innata faculias. Ouam probare
TulCeperaI.
C E O L IY ML.
uxdam non est hic dissimulatione obregenda difficulcas, quae in insioni
illo allato experimento obseruari porest, e in totam consequenter deriuari
proxime definitam dissertationem. Experimento illo constat Magnerem Sphae-
ricum ita aquae quiescenti commissum, ve Axis eius sit ad Florilontem rectuS,
Polusque ad boream verri Colitus su inferior, superior autem ei oppositus au-
Aralis; caldem sui parces ad easdem Mundi plasas convertere, nec ab eis vn-
quam aberrare quorielcunque post eius concitationem quierem fuerie conse-
CuTuS. Id lane mirum cuilibet acutius rem pexpendenti videbitur eamque For-
calse in sencentiam adducetur, quam proxime reieci: parres scilicet lingulas
Magneris, partibus lingulis in Mundo insica proventione aftigi, e in eotan-
cum sicu tanquam in allecuro termino conquielcere posse; unde postea colsi-
satur similis partium terrae quies tam a borea in austrum, aUIE CONETd; quam
ab ortu in occalum, sive circa Arem: quod Magnericae rircuri negauimus.
Nam, inguies, si Sphaerici Magneris homogenei puncta omnia vim parem ef.
Fundune ad Polos, ve parem et in omnibus aequalicer se habentem ea efunde-
re lacendum est (paria siquidem supponuntur omnia, unde parem effectum
lequi necesse est) qui fieri porest, ve cerrae virtus Magnerica cadem, eodem-
que in loco, in pastas Magneris partes eodem liu, eadem distantia dispolicas.
non in omnes eadem patione agat: Sed qualdam ad Boream, qualdam ad Au-
Arum, alias ad orcum, ad occalum alias convertar, nec alio in siru quielcere
Patiacur: Ced si agicetur Auicaneis Magnetis nauigiolum, parres lingulas pristi
nis locis Magnetem concorquendo remictat: nunquid non perperam a Na-
eura initur ille morus re parres ad loca qualque lua restituat; cum quaelibet,
Prore Forsculerie, locum, qui ricinior ipsi est, eodem iure, imo ob illam vi-
cinitarem poriore, possit occupare: Ouid ergo pars rna expellitur, ve alia
remotior in eius locum adducatur: Aliquam omnino id arguie inter has par-
res interele diversitarem; qua Rac, ve ria ab eadem terrae virture ab codem
lOcO amnouCatIE, X altera ad cundem enocerur. FTis repono.
Admicrendum lane est aliquod inter Magneris partes discrimen, unde na
Icatur haec effectus diversiras: neque enim in Ferra, aut eiuS Magnetica FacuI.
rate obseruari porest vila mutatio. In Maghete igitur caula haec inquirenda est.
Obleruandum itaque est Tellurem Magnecica qualibet ita dirigere, ve eorum
longicudinem vel in circuli Meridiano plano componac: quando scilicer par
est eiusverim que vircus; rel quando est inaequalis, candem lonsicudinem co-
hibeae

## Folio 230 — 1759050695:0236
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000236.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Maenetolocia Lib. I.
hibeat in plano circuli rerticalis a Meridiano declinantis, ve cum de declina-
tione agebatur, declaratum est. Radius scilicet Magnetica cerrestris virtutis,
qui iuxta assert 6. Forcissimus est radiorum omnium a terra legmento ad Ma-
gneticum ettulorum in eo plano sive Meridiano, live rerticali declinante ver-
latur; ac proinde ad illud idem planum ad ducir e dirigir occurrens aliud Ma-
neticum, si ad mocum liberum sic: X si in omnem partem liberum fuerie,
quale est pensile Verlorium, non eantum illud in id planum adducie; led criam
ad certum quemdam eleuationis sradum supra Florilontem, vel intra eundem
depressionis componie: Si vero Marnericum ad omnem morum minus (IC ex-
redicum; illud salcem suomet in plano radius ille collocat, ve in Verlorio Flo-
ilontali videre est. Jam vero si Magnes perfecte Sphaericus, perfecte homo
geneus ica ermbulae Auicanti imponatur, re cius Axis rireutis non rectus, sed
quomodocunque obliguus ad Florilontem Catuatur, aur criam in iplo depo-
natur: radius ille Fortiltimus segmenti cerrei in Magnerem asentis, eius AXem
Cuo in plano constimer; aeque adeo iplemet Magnecis Axis virturis luo nutu in
eodem sele componet, repore in quo Forrius viget rirtus à Tellure eAula ad
Magnetem iplum, e eius radium omnium Fortistimum, liue AXxem PIOUOCAS,
X alliciens; qui luum etiam ob commodum eo catim accurret, converlaque
nanicula post aliquoc vibrationes in eo plano conquielcet. Ouod li ca quies
illius perturbetur, semper ad cundem sirum Pele relticuer: quis cuu obliguus
Ec ex luppolitione Magnetis Axis, terrae que propior ex vna quam ex altera
Parte; ralidius ex illa quam ex ilta alticietur axis Magnetis, eoque semper
Feretur, e ab eo loco reliquas Magnetis parces debiliores amonebic, cumque
sibi semper rendicabit. Ouod si Maznes minime tueric aut homogeneus, aut
verfecte Spharicus, at que 2deo non aequalicer vndique fundatur eius virtus:
et eius Aris ad Florilontem rectus Catuatur; proprer illam tamen fulae virtu-
eis inaequalitatem sequetur, re eius partes ad ealdem cerrae partes aftisantur
Semper, e ad caldem redeane post quallibet Magneris agicationes. Racio cla-
ta est. Nam partes Magneris validiores sele ad radium a sCGIeNEO FeKX ef-
tulum, qui Forcissimus est, accommodabune, e ad eum accurrents ipsique ad-
haerebunt, ve Fert Magneticae vircuris ingenium. Acque ita reliquae etiam par-
res Magnetis ad eundem licum necellario semper redibunE.
Ac iam Faciamus Magnerem esse de pertecte homogeneum, de perfecté
Sphaericum; nec non eius vircuris Axem ad Florilontem perpendiculariter in-
sistere. Tunc Fateor Magnetem parres luas ad Mundi plasas qualcunque ob-
vertere ab(que dilcrimine; et si agiretur, ealdem partes ad cundem locum
(nili Forre cali) icerum non redituras. Ile siguidem terrae sermenti radius,
qui Maenerem allicit, ad omnes eius partes, ex hae omnes ad iplum equalirer
Le habent: quare ve languelcet Magnetis mots; quastibet admittet partes
ejus cerrei legmenti radius, eique ricissim partes quae libet adharelCenE PrOVE
ipsi occurren, ve luperius concludebatur. Ouare in eo calu; in quo tas om:
nes condiciones obleruari conrigerit: allero insigni illi experimento locum
ao dari. Ac quando eas obseruari continger: non humana, sed Angclici
industria

## Folio 231 — 1759050695:0237
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000237.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. Devi Terra Maenetica.
industrIX negOTIU IIEIa CH. Cui aliquando Maones ram homogeneus dc
currie, ve omnibus careret alienis Cordibus: Cui tam absolute Sphaericus, ve
nullum incer eius partes discrimen obseruare fuerie: Denigue, quod maximi
est momenti. Ouis tam Colers d industrius Arcifex, qui Magnetis illius Axem
rirtutis ad Florilontem Catuac rectissimum: id enim maxime necessarium est,
ve partium omnium illius habicudo ad Telluris virtucem (it aequalis, VF ~ qua-
liter altrei parres omnes dici queane. Ouxe tor impedimenta, quae praecaueri
omnia non pollune, locum praebene experimentum illud rurpandi: Cemper
enim decrit Magnes aur homogeneus, aut perfecte Sphaericus, Cure ellipricus,
(hic enim eodem modo se haber, quo Spharicus) aut certe eius AXis virtu
eis minus perpendicularicer insistet Ilorilonci: in quibus omnibus calibus Au-
ctuantis in nauicuta Magnetis partes ad caldlem Mundi plagas lemper dirigen-
EUE a FeEra FaculEaTe, vE FerE dictum experimentum.
Dices illud idem experimentum insticui porest, ve inicio eradicum est, ope
ceretis, pauloque longioris riigulae Ferrexe Magnere excitae, quae cono non
lonse ab extremo eius australi instruatur, re aqua quielcenti commilla mergi
tota non possie, led perpendicularis ad aquae superticiem, sivc ad Florilontem
AacLIatUT. IlaeC ergo virgula, re ex primo eius obloruatore reculi, rbi ab omni
motu quicuerit, certas lui partes ad certas Munidi plagas converric; quas lI
ope Coni, sive orbiculi chartacei virgulae inserti diligentet annocaueris ad
imrori aquam continentis valis oras; cernes ad cundemi litum Cemper cal-
dem redituras, (aic Author) post eius commorionem quamlibet adeptâ quie-
EC. AC in huius virgula vtu; eorum omnium, qua in Magrete occurrebanE
impedimenta, nulla negorium Facessunt. Fcce virgula illa homogenea, de ab
omnibus alienis Cordibus emuncta est; Deinde eius figrrâ dari non porest
aptior, repore eiusdem crassiriei in cylindri modum. Denique eius Axis (e-
metiplum in sicu ad Floriloncem perpendiculari constituie, longiore eiis parre
deorlum ob maiorem oraricarem in linea directionis immersa. CUP ergO HU-
ius virgulae parces linsula ad eundem luum licum semper redeune, cum par-
tium omnium eadem lic satio, secus quam in Magrete Sphaerico contingac:
Cnr (ciliceEterra virtus in singulas aeque dispolitas non eodem modo agic;
easque in siru, quem Fors tulerie, lanorescente moeu non listic: quae cadem
quaectio circa Sphaericum Magnerem paulo ante propoluta est: led ea latis
aperte soluea habetur obleruaris illis impedimentis, ex quibus parrium dissi.
milieudo nalcitur, acque adeo dissimilis cerrea vircuris in eas agendi inodus.
Ac nulla in hoc calu impedimenta occurrunt, inquies, veproxime declaratum
est. Froo viroula haec per se lui cerras partes ad certas orbis plagas dirigit ex
insita ipsi MagnetICA vIEEuITC.
Re(pondeo. Frli virgula haec humido innatans multo sic quam Maones, ad
morum aptior, ee secundum luas omnes plagas magis rniformis; adeoque ex
ea; quam ex Magnece, cerrius peripo argumentum Maonerica quaelibee ex
insita vireure luas certas Facies ad Boream, certas ad Austrum certas alias ad
ortum, alias ad occalum componere: ynde deinccps collisarur fxa. Telluris
imO

## Folio 232 — 1759050695:0238
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000238.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetologia
immobilitas: allero tamen eam rix rnquam eanta parrium secundum omnia
uniformitare e aequalirate constare polle; vead Colam iplius vim Magnericam
reterri posit tixa e Rata illa parrium eius ad partes Vniversi directio e com
Policio: Sed, lieut de Magnere paulo anre disserebam, quaedam lemper pla-
sarum huius virgulae disparicas luberic: ex qua, licet minima extiterie, lequa
tur perpetua illa post quotuis agitationes partium eius ad parres Orbis con-
verlio; quam praestet Telluris rirtus in virsulam agens (in eam quis dicat
non asere:) e plasam illam ad planum verricale declinationis Mlagnericae
adducens; quae Facilius ed adduci prae cxeteris est parata. Vna aurem aliqud
plasa ad Planum illud verticale declinationis, livre (li nulla fuerit in Locoob
Seruationis declinatio) ad Meridianum adductâ e compolita, reliquas omnes
2d Orbis rarias parres componi necelse ett.
Verum iam quaeres quaenam ese postir, de unde nalci varia illa Facierum vir.
sulae dispar habitudos ve Pelluris vircus vnam potius quam aliam convertac ad
verticale declinationis planum: Ecce. Primo Agura navigioli, cui inseritur
virgula, si non vndique sc rniformis, et ex una parre Facilius, quam ex aliis
Converti queat: non dubium, quin Terrae vircus ad Planum verticale declina-
tionis, in quo maxime viget, eam adducat. Deinde, echnauigiolum sic vndi
que ruitorme, quale Forer Sphaericum, aur Fllipricum; nili opre inseraur vir-
sula, de ad aequales ansulos; in virgulae parres aget Felluris virtus effectu di-
verlo proprer sicum partium illarum diverlum. Fertio, Ei virgula Mlagneri ad
vieturem concipiendam debica arre non fueric aftricta: Terrae virtus in omnes
ejus parces eodem rnitormi modo non aget. Obleruauir Kircherus, de ab
aliis etiam obsernatum refert Lib. 2. ParF. S. Cap. 5. Onast. 2. Si Verloriumnon
ad cuspidem praecise, led ad lacus Magneti affricetur, eius longicudinem verx
declinationis linex minime respondere. Ouid ita: Ona Scilicet concepea vii-
cus ex lacerali contactls puncto non rectâ per lonsitudinem, et l latirudo Ver-
Porii sic exigua serpir; Ced oblique, Fortiulque est punctum laceralis contactus,
Elludque Ferrae ristus appellens sibi propius accommodat, aur iplum etam
Verlorii lacus ad eam virturem per le Facilius accurrit. Fodem ergo modo, si
reretis illins virgulae latus (ve heri a(Tolet) ad concipiendam virtutem Magne
ti adhibeatur: lacus illue aftrictum ve validiore rirture, guam aliae plaex, af
fectum ad Terrae vim facilius accurret, et ad eam semper se Convertet, atque
adco ad Planum verricale declinationis, vei Perra virtusmaxime viget, lem-
verstatuecur, ubi post quamlibet agirationem, quietem fuerit adepeum: unde
het, ve reliquae etiam eiuldem virgula facies ad alias Orbis partes haereane
conerlae, non ex insica vi iplarum ad tales partes; led quia Facies rna ad di
ctum verricale planum fixum ex immobile immobilicer ipla converla reliquas
omnes ad varias Orbis partes dirigie. Nisi igitur horum omnium impedimen.
eorum habearur ratio, quibus riica virgulae facies ad situm sibi debitum Axa
statuitur, reliqua autem consequenter, X per accidens situm fixum ad alias Or-
bis plagasnancilcuntur: experimentum hoc Colertissimo cuique Obseruatori
imponere Facile poller: dum omnes Magnericorum parces singulas singulis
Vniverse

## Folio 233 — 1759050695:0239
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000239.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
3C1
c0
Omne
Cdp. IV. D vi Ferra Mlacanica.
rniuersi Palous H lua de a quo iure respondere sibi perluaderet; ac deinceps
colliseret hoc idem Perrestri Clobo ex innata illi Mlagnetica Facultate conne-
nire, adeoque ei omnimodam quietem ex eo Colo conciliari: quamquam in-
teF Tellurem X Caetera Magnetica aliam disparitarem intercedere iam osten-
Cum est superius, qua omnis praescindicur argumentandi ratio ex Magnetico
quonis lingulari ad cerrestrem Magnecicum Clobum: omne liquidem MagnC.
ricum a cerrestri globo alticitur; hic autem Globus omni alio caret Mtagneri-
Co, a quo aftici queat.
Ie Porro impedimenea illas quibus virgulam superiorem alserui prohribe.
ri, quominus in quolibet ad orbis parces situ quielcac; inania, et gratis allaca
videantur: Sicque praeterea experimentum hoc non in postremis reponendum:
iutat illud alia ratione inire, quae dictis impedimentis non sc obnoxia. FIInC
enim allatxe ad obiectionem relponsionis veritas clarius elucelcer, e contirma-
Bitur. Sic hanc experientiam agorellus Cum. Virgulam, ve luperius, paratam
ea cautione ad Magnerem adhibui, re eius praecise culpis, non aurem latus
Magnetem tangeret iuxta obleruationem ex Kirchero superius allatam. P. aim
cum inserui in lenistimum orbiculum chartaccum aliquoc distinctum cadiis,
quem ad medium vque virgula promoni. Deinde alteram virgulam, sive
acum lutoriam vi Magnetica imbui, quam et inserui ligneo orbiculo, qui vi
treorali erlindrico operculi loco Foret. Denique rirgulae illud exrremum,
quod (ipsa per medium suspens2) Meridiem spectare natum est, acus lucorix
boreali extremo, amicum scilicet amico appolui; cui ctatim adhaesiE, cocaque
virgula sublimis suspen(a cs, sed contactu cum acus cuspide tam exiguo, ve vi
Tum Fugeret; camque ad morum expedica, re minimà asitatione commotavix
quierem tandem consecutura videretur. Immisi tunc machinulam SiC paLaTaM
in cylindricum ras riereum, icare ligneus orbis valis oris incumberet, illudque
occluderet ad arcendam scilicet omnem aeris commotionem. Vasc igitur in
Florilonce depolico, omnique ledato virgulae moru, accurate obseruaui cui
Valis puncto responderet rnus aliquis charracei orbiculi rirgula inlerti radius.
Tum commoro rale ex in eodem praecise locorepolco, ac quierem ad epca
riroulaendi, cui rasis puncto radius priiis designatus sese accommodatet:
reperique hoc ralis punctum longe aliid ab eo esle, quam prius illud deligna-
tum. Vas icerum tunc commonis coramque operationem repecij, eodem cuen-
tu. Nunguam enim radius ille assumptus ad pristina puncta quieuie; led in
aliis Cemper divertis sele compoluie. Dec mihi laris Fuic bIs aHE cer eandem
opcrationem inire; iniui (aepius: quin etiam diururniore morâ virgulam quie-
Te Frui concessi, re randem experirer an per otium viroule facies ealdem vals
partes, adeoque caldem orbis plagas repeterene; se d Frustra, Siriim enim, quem
post agicationem, ve Fors culerat, adeptae erane; cundem iplas tueri e conser-
itare animaduerri post quodlibet temporis spatium: Atque ita se habuic haec
obleruatio: dum illud virgulae exrremum; quod Boreani spectare natum est,
deorlum RatueretUE, Terraeque immineret altero Neridionali Cursum pOlITO, et
acui suspendenci adhaerente. Ac experimencum idem inire iluie cana virgulae
Guan

## Folio 234 — 1759050695:0240
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000240.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
aiota L1D. l.
quam acus suspendentis inverlo situ: ica scilicet re virgulae extremum borea
le Tursum spectaret, Meridionale aurem deortum: Similirer etiam acus sulpen-
dens licum mutaret inverso orbiculo, liue valis operculo per cuius centrum
ipla traiiciebatur mediâ eius parte verimque extante: Adhaesit cunc eriam vii-
sula extremum acus extremo, facies scilicet dissimilis dissimili d amicae. Ouo
litu compolico virgulam laepius agicaui, oriumque post quamlibet agitatio-
nem guielcendi concestinocatis interim punctis tam orbiculi chartacei virgu
la interti, quam vasis vicrei post quamlibet commorionem sibi relpondenci
bus. Contisit autem, non lecus quam in praecedente operatione, ve nunquam
eadem orbiculi puncta eildem ralis punctis adeptâ quicte relponderent; ac
proinde neque exdem virgulae Facies ad caldem Mundi plasas obuerterentur.
Ouia scilicet Perrx virrus virgulae Facies omnes rndique aequalirer dispolcas,
aequalicer afficit, non quidem alliciendo, ve in praecedence experimento, sed
auertendo; cum licum praeposterum occupet virgula, e Faciem inimicae Tet
luris Faciei obuertat: neque tamen virgula à situ perpendiculari detorquetur.
eius scilicet grauitas maior est, quam ve a renui Perra virture superari postic:
decorqueretur haud dubie si oblique Forilontem Peteret, de alioquin ad mo-
tum libera Foret, et ad planum verricale declinationis magneticae Loci obser-
nationis lonsicudo eius adduceretur: sicut ad idem adducitur eadem longitu
do ad Ilorilontem obliqua in praecedente luperiori obseruatione, situ tamen
(quod animaduertione dignum est) contrario: nam in priore casu virgula
tlorilontem lecaret verlus Boream ad angulum acurum; in polteriore autem,
in quo licus virgulae praepolterus lupponitur, verlus Austrum: quia in hoc
Felluris virtus in virgula proximum extremum agit illud expellendo re inimi-
cum; in illo aurem re anicum alliciendo. Ouia vero, cum virgula in reroque
Calu sicum occupat Ilorilonti perpendicularem, in verricali illo declinationis
magnetica Plano verlatur, nec cAt cur ea sine per actractrionem, sule Pei ex-
Pullionem alio decorqueatur à terrae Facultate appellente, obnicitur enim vis
sulae grauitas terrea virture superior: qua nullo modo obstat, quo minus ea
dem rirgula oblique ad Floriloncem consticuta, si modo ad motum in orbem
libera fuerit, adducatur ad verticale planum declinationis Magneticae, liue 2d
Boream, sure ad Auctrum Florilonti ad angulum obliquum immineat, ve di
ctum est.
Ex praecedentibus obseruationibus liquido constat, quam diverlos exitus
Forciatur idem experimentum diverla ratione incticurum: vnde postea conclu-
siones ex conlequentix deducuntur ralde diverlae, auc etiam oppolitxe. Obser-
nauit Orandamicus virgulam (de qua hactenus facta est hic mencio) suo mo-
do paratam, ex aquae innacanrem, suam quandam plagam ad Meridianum,
aliasque ad alias orbis parres converrere, de affigere: neque vero obseruatoris
Colerrissimi industrix Fas est diffidere. Ilanc eandem virgulam alio meo modo,
qua licuit, diligentia, paracam, ex cutiori racione Maoneri afFictam, neCMION
ad morum exvediciore e liberiore per lulventionem in pacato eraquilloque
medio factam, adhibui. Nec unquam licuie rilas virgulae illius parres parribus
XH

## Folio 235 — 1759050695:0241
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000241.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
nelu
Oblet
dMO.
10
Cap. lV.  Fotanelica
vilis Vincetsi Ia aeas a ComeCrataS Obseruare; ve aliquando, nisi calu, le
mel aut iterum libi relponderene. Vnde ex hoc capice (omilsâ illa incer Tellu-
rem, d Catera Magnerica disparitare maximâ Cuperius obseruata: quod Ma-
onetica quaecunque à Pellure afficiantur, d dirigantur; ipla vero omni aliâ,
cuius subiacent directioni careac) colligi neutiguam posse videtur Terram ab
omni motu liberam esse, X immunem; quieteque frui perpetua; _ inCon-
culsa, re habet provolica Alertio: de qua hactenus latis.
et 1dL. L2 L L
Non pocest aut Maenens, aut vireula vi Magnetica imbuta beneficio verus e
insnis Loci meridianus temns, veraque linea Meridiana, sive orbis
curdines Borealis es Anstralis innocescere.
X eo quod iuata experimentum ad inicium proximae Alsertionis exposi
Acum rideretur Ldoes in nanicula crecto ad Ilorilontem perpendiculari-
FEF AXC AuCEatS, aue Huctuans Cimilicer rirgula Maonere excica; singulas lui
partes ad certas Orbis parres constanter convertere d attigere: lequi videba-
cur certas Magnetis parres in Meridiano cuiuluis Resionis consticiri. Ouare
delionato lemel tam in Mnoneris luperticie, quam in rirgulae orbiculo circulo
Meridiano in rna aliqua rerione; in alio quonis loco eius verus Meridianus
ab (que vila declinatione haberi posse colligebatur. Meridianus scilicet ille
Magnetis, aut rirgula ad Loci cuiusuis Meridianum Pele componere censeba-
TUT. Ouod quamquam vel ex hoc in dubium meriro rocari porest, quod ra
eius sic Locorum ortus e occalus pro varia eorum Lonsicudine; neC CCrTUIS
vilus cerminus Racuatur, ad quem moriua rirtus Magnetica collimet praeter
Physicae cuiusuis qualitatis agendi modum: multo tamen masis id dubium el-
Ec constat, ex iis quae Asertione praecedenti, ejusque Scholio consticura lunc.
Duod octendo X policam Alerrionem probo.
Declaratum est Asserrione superiori quories Magnes in Crmba ad morum
liber luas lingulas partes ad singulas Mundi plagas constanter obiicit, dt illata
vi ab eo licu decurbatas ad eundem illum situm reducie: id non aliunde pro-
fcisci, quam ex Terrae magnerica virture Magnerem alliciens secundum vir-
curis eadium Forrissimum, ex cerrestris globi segmento emillum, quod Magne-
cem componic, dum ipse etiam Magnes Axem vircuris sua ad eadium illum
Cuopre etiam nutu accommodat: ita ve in eodem plano duo illi radii compo-
nancur, se leque contingane, ve alias declaratum est, cum de situ obeli ferrei
ad Magnerem apposici ageretur: cuius obeli loco substicui concipi debet Ma
snetis Axis ad cerrestrem globum applicatus: id que semper ita cuenire neces
Cc est, hue Maonetis Axis sic in crmba ad Florilontem rectus, siuc quonis ora
du obliguus (Axem aurem intellige virturis, non molis Magneris: non enim
idem sune duo illi Axes; nisi fuerit Magnes perfecte _ sphaericus,  homo-
Geneus) Eth rero radius ille sesmenti cerrectris Axem Masneris ad debicam
inclina
Z.

## Folio 236 — 1759050695:0242
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000242.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
inclinationem nequeat adducere, reluti Magnes obelum breniorem adducies
auc reluri cerresere legmentum Verlorium resticale adducere Tolet: quia scili.
cet nanicula Magnetem rehens infecti deorlum intra aquam non porest:
eundem tamen Magnetis Axem nauicula in errum acta ad idem planum in
quo iple iacet adducet. Ouia vero planum illud est planum verticale Magne-
cicx declinationis, quam patitur Locus obseruationis: hinc Hc, Ve, (i AXis Ma-
snetis ad Forilontem fueric obliquus, Telluris virtus cum adducat ad illud
verticale planum declinans, cundeinque in co lictat necnon dirigat ad ea orbis
plagam, versus quam expandicur idem planum declinans. Ouod Ei Magneris
vircutis Axis ad Hlorilontem absolute rectus lupponatur (quod vix unquam
ars consequetum) cum in plano verricali declinacionis Masnericae constitutus
Sic (occupat enim Axem Florilontis, sive communem sectionem omniu ver
ricalium, ac proinde in omnium plano existii, adeoque in plano verticali de
clinationis Magnericae) virtus cerrestris illum nullo modo commotura est: lcd
fixus haerebic, quancunque tandem orbis plagam spectene Magneris Facies;
ita ve, si nanicula in orbem contorqueatur circa Florilontis Axem, qui est iple
etiam Masnetis Axis; tam naviculae, quam Magnetis iphus Facies scdato mo-
tu quamlibet orbis plagam ab (que discrimine intuicura line, ve calus culerit:
nec una aliqua versus Boream porius, quam ad ortum, aut aliam orbis plagam
spectabic, nec ad vllam certam de determinatam post quastibet agitationes
certo le reltimuer. Ouare in hoc calune in eodem quidem loco Magnes aptus
est lineam Meridianam ostendere, mulco minus id praectabic, si in exFCFAS sC-
siones deportetur. Ouod idem de virgula ferrea vel innatante ad perpendi-
culum, vel ad perpendiculum (uspensa, qualem in Scholio praecedente descri-
Pli dicendum eAt: neuriquam enim vel Boream, vel orcum, aut aliam quamuis
orbis plagam exhibitura est huiusmodi virgula, aur ei insertus orbiculus tam
in eodem quam in diuersis Locis.
Ouod si Magnetis vieturis Axis ad Floriloncem minime rectus lupponatur:
conoluetur nanicula Magnere onusta donec obliguus ille Axis in plano verti.
calideclinationis Magneticae Loci obseruationis constirIatur: tUNC vero M2-
gnetis plasa aliqua huic plano declinanti respondebir; alia respondebie circu-
l0 Meridiano, alia ortum, alia spectabic occalum, alix aliD COHVIEKTENEUI;
cumque litum post quamlibet naniculae agicationem repecene ex Telluris, Ma-
onetilque simul condicto. Ouare in eo calu notata semel illa Maonetis placa,
qua Meridiano relpondet: haud dubic pocerit in eodem loco obseruationis
quolibet rempore Linca meridiana Magneris ope innorelcere, eodemque iure
verus OrtuS, et Occalus dum Maones in nanicula perstiterit in eodem de litu,
ec loco. ACE muretur Magnetis licuS, itare eius Axis ad Hlorilontem magis
vel minus inclinetur: aut ( seruata eadem inclinatione circa Axem immotum
convertatur Magnes: omnes simul Magnetis plaga orbis partes à prioribus
diverlas spectabune: Tolius enim habenda est Axis racio: qui eum mitu. luo,
cum Tellure asente fixus ex immobilis in plano verticali declinante statuituI;
reliquae autem Masneris parces Axem quidem comirantus ica ve Magnetis he-
misphaerium
Magnetoloeia.

## Folio 237 — 1759050695:0243
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000243.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
ap. I
De vi Terra Magnerica.
Mphaecium alcerum Boream, alterum Austrum perac; nullum aurem aut vila
Magneris pars ad ortum pociuis quam ad occalum in (Ito nutu Feratur; postic-
que torus Magnes circa Axem immotum quomodocunque converti, ec in da-
to quocunque licu quielcere, in quo Axis quieti le dare porest: ve contingere
cernimus in quolibet Hloriloncali Verlorio; quod, aut in Meridiano quiescit,
cum nulla est Loci declinatio Magnerica; aut, si qua eAt declinario, in plano
quiesciererticali declinationis a Telluris rirtute determinato.
Oux cum ita habenne, constar si Maoneris Axis ad Florilontem sic obliquus;
Posse in eo Masnete ermbulae impolico circulum Meridianum delignari, cu-
US OpC rerUS Septenerio, verulque Auster innocelcat in eodem iplo loco ob-
Seruationis. AC Ein alium locum maioris, auxminoris declinationis Maoneri-
cae deferatur Magnes in eadem nauicula immotus e fxus: nequaquam in eo
loco Meridianus Magneti antea inultus Meridiano respondebic. Nam Ma-
oneris Axis in eo loco ad planum verticale declinans sele adducet, _ compo-
nec: ac Meridianus prioris loci in Magnete delignatus nequaquam in hoc po-
Seriore loco, in quo supponitur diversa declinatio, verum exhibebit Meridia
nuM, VE Patet.
Ouod si Axis rireuris Magneris (de hoc enim rirturis Are Polum, non de
Axc iplius corporis Magnetici hic habetur Termo) ad Hlorilontem perpendicu
laris CaFU SUPPONatUE: cunc ne in vno quidem loco haberi poterit verus ciul
dem Loci meridianus, ve paret ex obseruatis superius. Si enim Magnete onu
Ita nanicula commoneatur; nonnisi calu Magnetis plaxx ledato motu ad cal-
dem orbis partes spectabunt, ad quas, plagas illas prius spectare contigerat:
cd quod Magnericus Axis ita crectus catuacur in plano rerticali declinante;
Quodrnum quidquid celiquis Magnetis parcibus accidat, virtus Pelluris Ma-
onerem atticiens allequis contendit in hoc calu in quo obstat nauicula, quo
minus Axem Magnetis in plano rerricali declinante constitum ad inclina-
tionem debitam Loco obleruationis adducat. Patet ergo in hoc calu multo
minis haberi in diuersis Locis recum eorum Locorum meridianum OpC MIa-
oneris. Dux omnia locum habent in virgula Ferrea ad Florilontem perpendi-
cularis siue ea humido committatur, Cuve caurius, quieto in aëre suspendatur ea
racione, quam superius expolui. Si enim rircuris eius Axis vllo modo, eth mi-
nimum, ab Axe Hlorilontis, in quo verricalia omnia plana se intersecant, re-
cedar: licet ipla per grauitarem non recedat a perpendiculo, sive Florilontis
AxC: tunc in eodem quidem obseruationis loco linea meridiana eius rirgula,
Suique orbiculi opc poreric designari: at aliis in Locis diversa declinationis
nullatenis linea illa desionabitur, ve declaratum est. Ouod si vircuris Axis vir-
sulae occupet Axem Hlorilontis: ne rno quidem in loco proprer allatas circa
Mlagnerem rariones linea illa meridiana obtineri poterit: cum in co calu nul
lum cerrum sicum ad orbis plas as post asicationem reperac, FX quibus omni
bus paret allara APerrionis veritas.

## Folio 238 — 1759050695:0244
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000244.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Magnetolozia
ib. TV
VARIIS A AONETICORVM
d
effectibns.
RO praecedenti ea mihi videor, guantum opus
, prolecurus: qua ad pernolcendam admirandae
arcuris Maonerica nacuram necellaria crane. IIIud
a Principium Cabilire conarus lum: vnde
Carca scitur cam variorum effectuum copia, mo-
M LCMCet quem in agendo obseruane Magnerica,
quovelam illam, qualus ad t maceria secrecani pene dixeris,
Faculeatem quaquaverlum in orbem effundune: quem lonse alium
ab eo ostendi; qui tractemis fuic vel a primis Dilciplinae huius
amaenissima Parentibus expolitus, vel a caeteris deinceps eiuldem
culcoribus admistus, e approbacus. Quod ne auc nonicacis Ctudio,
aue asimi lenieate a me comtmillum censererur: racionibus, et cer-
cissimis experimentis fuic agendum eo copiolius; quo pauciora, aut
verius nulla, mihi aliunde praesto crant a quoquam paraca praesidia:
quibus mea haec inaudica lenrentia miteretUr. Expolui icaque pluri-
bus hanc a me recentius obseruatam Maonericae Faculcaris a puncto
quoliber Magnerici cuiuluis ad quodlibet ciuldem punetum ettula
rationem: e ex eius Cacuris quam Facile Mnoncrica Phaenomena
omnia euaderent aperta, e cuidentia demonstrani: nec vero criam
obleruare praetermili, quam ad eorum cognitionem assequendam
inepta Foret illa effutionis ratio; quae omnes virturis Magneticx ra-
dios ad Magnecici Polos anre vule deferri, quam vilum obeant Ma-
onecicum munus; sedrunc cancum agen diFacultare porianeur, cum
1
F

## Folio 239 — 1759050695:0245
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000245.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. I. De Accessit es recessu Magneticorum. 239
in ipsis Polis Fracti, resexire omnem in partem disperguntur. DuX
duo praecipua coeius huius a me suscepexe de Maonericis exercicario-
nis Capica; etli variis passim, prove occalio culic, aroumeneis COnAr-
mari contigerie; nullum camen occurrere poruie aue Colidius, aux il-
lustrius; quam quod ex ip lopericum est orbe terrestri: est enim ipse
Magneticorum omnium primarium Magneticum corpus; cui eun-
dem obtinem, ob quem condicum est, Magncrica virtus insica elt;
quadam vero Mixta ve eius cemperie, ica eadem Faculcate gaudent.
Noniritur mirum si paulo prolixius e accurarius vim illam cerre-
Arem iuxca illud a me Racucum Principium sum prolecutus, ve rei
mericum _ dignicas exisebat. Quo vlque promorâ laris ex senren-
tia Favence Numine inica hac dispuratione: cacamen ab optato exi-
tu lonsius adhue abesse censenda est; cum non pauci vel ab Aliis,
vel etiam a nobis ob leruaci effectus Maonerici supersine iuxta Rabi-
licum Magnerica effulionis modum exponendi: quorum plurimos;
eolque illustriores, Polare illud virturis effluuium cenebris porius
obruic, quam vilam in lucem educar. Posicaque, ve quoad tasfuerie
Sulcepto muneri cumulare latistaciam, in aliquor digectos C apica hoc
altero Libro complector.
q e
q
ec et
a a
 25 ee 15. de ee ee de
s
ide
qu
e
de
ets et
h
De Maeheaoum accessu, recessuque inter se muino.
 dd L 1
Ide Maoneticorum localismolus, guotio, det ad se accedere, del ad nacem
recedere Ternuntur; proprius est Maoneciba iesis insitae
facultatis effectus.
F R R V M a Magnete rapi, libique cenaciter rnire mulla non est admi -
lata acas: nulla cam intesum acna Cccum Collan on cbni
mendame: nullas cui quanta rerum eacese esso tuhana laboret,
Illud Placura mysterium aroumento non fuerit. Ouid, Si antiguiores illi NTacu-
EX SCrutatores non tantum ad Magnetem Ferrum adhaerelcere; sed idem ab
eorepullam pari, e excuri obleruallent, re polterioribus licuit oblerunte;
quo menris Aupore non haelle allout. loa a at tePSta.
sdetd

## Folio 240 — 1759050695:0246
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000246.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
LoOO
ibus, re alia quam plurima Nacurx atcana, ita hoc prae caeteris celebre ip
apcrtam lucem erenebris tam diuturnis eruere concelsum cst) Fcce, ex dictis
Libro superiore nec lemel repecicis iam constar cius esse ingenis Magneticam
vircurem; re corpus, in quo insederie, nicatur primario ad certum quendam
Crum fxum _ determinatum luo in loco fIXO, dE inteF Cxtera VniverS coriuS
corpora determinato componat. Ita terrestrem globum in Orbis cenero per
grauitatem consticutum eo situ componit, ve eius virturis Axis cum Vniuersi
AXC COnOELIAE, X CBalelCaL YE C ap. 4. Aserr. 3. Ocensum est. Ad quem cundem
sicum non lecus quodtibet aliud MagnetiCU COrpUS COMPOHCIEE; SI aMOEE
Tellure ad centrum srauium constitueretur, re ibidem declaratur. Vnde iam
constat de atione Magneticae rircuris esse, re sir localiter moriua; nec minis
iph inerinlecam esse ad motum apticudinem, quam grauirari vel leuicati: quae
qualitates à Nacura institucxe lunE, Ve COrpOra quibus inhaerene, ad locum de
ferant connaturalem ex debirum: neque erim minus, ve situs debitus et Con.
nacuralis obrineatur, necellarius est morus localis, quam re connaturalis ob
tincatur locus; cum eam d licu ad situm, quam a loco ad locum spatium ali-
quod decurrendum intercedere necesse Ac.
Ad haec ve in leuium, grauiumque corporum mocu ad debicum locum op-
Politio reperitur; cum grauia ad centrum, ad circumterentiam leuia innatà (i-
Di propriaque Facultate Ferantur: ita in motu corpornm Magnericorum ad si-
cum debicum oppositionem d contrarietatem obseruare est ex innata ipsis
Magnetica Facultate oriundam: dilcrimen tamen inter has ad morum nataS ta-
culcares incerest lonse maximum. Nam motus ad locum duo lunt distincta
e oppolita Principias granitas ex lenitas; quarum illa deortum vertus centrum;
haec lurlum rerlus circumterentiam corpora, quibus iolune, deferune via d
Natura vsurpari olita, id est, recta, repore brenissimâ. Ad quod necessaria
non fuic, re alias declaratum est, vlla extra ipla corpora grauin leuiaque Sphae-
ra actinicaris protula; eo quod fxus, definitulque sit veriulque illius opposiri
nocus ab ca recaque Facultate iniri cerminus, nempe Vnicerh cenerum, eiul-
que circumterentia: licet enim haec, non perinde re illud, sic indiuilibilis, led
amplissina; ad aliquod camen eius fixum unicum punctum fertur leuium leui-
caris cenrum; quod punctum delionac radius sive linea directionis a CCMEIO
Vniuersi per cenerum lenitatis corporis leuis eraiecta, ex ad circumferenriam
vque porrecta. Ac vero Magnericorum quorumlibet rircus, unica et simplex
est qualicas: quae dum secundum lonsicudinem Magneticam à Nacura in quo-
libet Magnerico dererminatam fula est (quam longirudinem naturalem Ma-
snecici, ve ab eiusdem longicudine arciticiali distinguitur, appellare Colemus)
Illud suo in situ ita constituie, ve una ejus facies plagam vnam specter, opposi-
ra aurem spectet oppositam. Ec in primario quidem Magnerico, cuius gratid
Masnetica reliqua Simili virture donata lune, quod est ip se terrectris globus,
naturalis illa lonoicudo ica se haber; re eius Axis Arem ipsum Vniverh oceu-
Det, Tellurilque Polum alcerum ad Sepeenerionem, ad Meridiem convertar al-
cerruim; nec minus quietura fuisset Perta, eth contrario sicu staeuri fuissene Poli

## Folio 241 — 1759050695:0247
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000247.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
CapI. De Accessit C lessit Magnelicorum. 24L
a Supremo rerum Opitce cum ad cum tancum sinem ipsi sic insita virtus Ma-
gnetica, ve eius Axis cum eotius orbis Axe componatur re exisie commoda
Viventium habitacio, reluti Libro superiore C ap. 4. Asert. 3. explicatum es,
rbi praecerea docetur idem plane Magnerico cuilibet corpori convenire, si
cam cerrestri globo, quam alio quonis ralidioris rircuris Magnecico corpore
amoto lux iplius liberae directioni commicteretur. E. C enim Vnivers Axis ter-
minus ad quem Magnetica Lelluris ex alius cumluis Magnetici corporis non
impediri virtus luo fertur nucu, non secus quam Telluris eiuldem, aut grauis
cuiuluis corporis grauicatis terminus est iplum Vuiversi centrum. Vnde cica-
to loco collegi (repaucis recolam, quae ad hunc locum maxime conduCunE)
quam fuerit Magneticae vircutis necellaria in orbem rndique efulio, cum quia
eius ad quem fertur virtus illa cerminus, qui Mundi est Axis, exrenlus est,
iplumque debet attingere: quod teri non potest, nisi ipla etiam rirtus exten-
Ca lic, de lonse alicer se habeac, quam grauitas, cuius terminus, orbis scilicet
centrum, extensione caret; nec profusione, VE aCTIHSaTUI, eGCT: cum quia ve
Telluris, de cuiuluis alius Magnetici magneticus Axis, qui cum Mundi AXC
convenire e conlelcere debet, componatur: cum is aliud nihil sic, quam linca
illa longicudinis nacuralis corporis Magnetici, in qua prae caeteris eiuldem na-
curalis longicudinis lincis vis elucer Magnetica, quique rnieus in ruoquoque
Magnetico reperitur: componi nullacenus porest nilr radiorum virturis de
plurium ec rectiorum ex omnibus Magnetici punctis ettulorum concurtu, ea
ratione, quae C. ap. 3. Libri superioris cradica est. Oux magneticae virturisradio-
rum effulio Telluri in primis necessaria fuic ob tor tantalque, quibus constat,
hecerogeneas, et Magnetica rirturis expertes moles: per quas radios ab aliis
ciuldem parcibus Magneticis etfulos profundi ac praeteruchi necesse est; ve
unica corius globi cerrestris rirtus Magnetica contletur, qua luo in licu firmus
ee inconcussus stabiliatur.
PIxter haec, quae ad Asertionis policae probationem necellaria lunE. PEX.
cer, inquam, Magnecicorum ad motum localem Facultatem: Praeter Magneri-
Cae virturis eAuuium extra Magnetica protulum: Praetes eiuldem rircuris ra-
diorum secundum facies dissimiles sibi occurrencium consensum, de sccundum
similes oppolitionem d concrarietatem; quorum tractationem Libro supe-
riore eradicam proxime denuo perstrinri: illud vleimo supponendum est Prin-
cipium in phylcis a Nemine non admilsum. Nimirum, Rebus quibulcunque
nacuralibus insicum a Nacura esse studium vehementissimum non se cancum
ua lque omnes lacultares conseruandi, ec ab omni contrariorum illatâ vi tuen-
di; led etiam pari conatu tam Cc, quam sua omnia promouendi, ac perticien-
di: quod in vilissimis quibusque Entibus elucee tam euidenter, re inductione
nulla ad id demonstrandum opus (ic. Et verotalem esse decebat erga Res Om
nes prouidissima Nacurae muniticentiam, et administrationem.
Elis politis. Vcaccelsus, recelsusque Magnericorum mucui, de quo memi-
nic Alerrio polica, caula demonstretur; haec passim adhiberi solet raciocina-
eio. Ouid mirum, inquiune, si Magpericum ad Magnecicum alcerum pari
verimque

## Folio 242 — 1759050695:0248
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000248.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
statoaL
rerimque grellu accurrat, cum distimiles e amica corum facies in debira di
Cancia sibi exhibentur ex adueiso: Cuam scilicet virturem verumque pro ii
nata Sibi propensione conseruare ac perticere pro virili ConatuL: quod non
aliâ ratione melius porest obtinere, quam (i veriulque rirtus simul vniatur, de
conlelcat; sic enim Fortior cuadic _x ad agendum, et contra aduerlae virturis
impetum ralidius obsistendum. Ouid icem mirum, sI sele averleneur duo Ma-
onetica; quando facies eorum similes, d inimicae sibi mutuo. ObuertUnEuE in-
Eea veriulque actiuicaris fines: impendens nimirum ex eo conlortio exirium
Horre(cunt pro insita à Nacura cuique rei lele incolumem ruendi cura: quod
VE aveKEaNE, Si recedendi Facultas non desit, fugam capessune: nulla liguidem
alia sibi consulendi via praesto est. Aeque haec est plurimorum, ne dicam om-
nium accelsus, recessulque Maoneticorum demonstrandi ratio, plana illa qui-
dem; sed si acrentius perpendatur, mijime absoluta, et eiulmodi ve non om-
mino Latisfaciat, nisi quid ei addatur alud.
Nam primo non ex propriis, maoneticilque, re oporret, Principiis ratio haec
pecicuir: Sed ex communibus, qua cateris Entibus omnibus aequé ac Maone
ricis conieniune. Ouid enim in universa rerum complexione reperire est,
quod luis commodis impense non consulat: quod contrariis non obsistac:
quod sele mendis consemandique Facultate a Nacura, qux in necessariis cum
ad esse, cum ad operari nulquam decst, desticutum sic: Deinde (I ea FOrCFCAU
Ea ob quam Maenerica vel ad se moru locali accurrere, vel à se abscedere cer-
nimus: cur eodem modo cxtera ciuldem natuix communione praedita, ve
Eese meliiis tuCrentuE, ve maiorem suo in genere perfectionem allequerentur,
ve ad agendum rehementiora euaderene, motu locali non coirent, _ vniren-
EUE: aut parirer motu locali non declinarene abi iis, a quibus damnum aliquod
pati obnoxia Forene: Cur calidum ad calidum motu locali non contendit:
Cur a Frigido sibi infesto sele non subducit. Idem de caereris omnibus dicito,
Inter qua qualitatum rel convenientias vel contrarietas intercedit: quae non
motu locali suae consulune incolumitari, aut perfectioni; Led lua cuitibet in
nata Faculcare relue instrumento a Placura concesso ad le, fuaque consergan-
dum, e a contrarioruregrectionibus mendum vruntur prove cuiulque rei FerE
proprius de Cingularis agendi modus. Vnde constat illud rebus omnibus com-
mune sele cuendis perticiendique Principium Colum perperam dici caulam esse
mocus localis; quo vel ad se accedune mutuo, vel ab invicem recedune Ma.
onetica prove eorum Facies dissimiles ex amica, vel limiles d inimicae sibi ob-
MerantuT. Atque adeo restat motiis illius exponenda ratio. GUAM CCCC LAN
dem ex dictis euidenter petitam.
Cum cuiliber corpori nacurali ingenicum sIE iIlud COrUNE VOTUM; VE quX
ad les luaque conseruandum, _ prOmOVCndUM CONAUCHHE, EOTO CONAEI PrO-
sequatur; parique nisu, quae sibi aduertaneur, auertat: corpori, cui Magnetica
inest virtus, ingenium huiusmodi nequaquam deesse censendum est. Sed cor-
pus magneticum, quatenus cale, maius non porest allequi commodum, quam
 in debito consticuacur siru vel in eoro Vniverso, velur cerrestris globus lolusi

## Folio 243 — 1759050695:0249
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000249.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
M
vel cum alio occurrente Magnetico corpore: nultum maius pati incommo
dum, quam si ab eo sibi conducente ltu, vel in Vniverlo, vel cum alio Ma-
gnetico in lirum oppolitum detorqueatur. Ergo corpus quodlibet Magneri-
cum, quatenus Magnericum est, ve hunc peruerlum de contrarium sibi licum
avexlatur, de retusit; ita illum conducentem prolequieur _ OCCuParC COnA-
cur. Ouacenuis, inquam corpus est Magneticum, hoc est, facultate illa praedi-
cum; quae ad sicum corpori, cui inest, commodum comparandum; et ab co-
dem auertendum incommodum ec noxium ordinata est, _x principium est pro-
ximum ∞x velut instrumentum, cuius est munus ve morum ineat localem ne-
cellarium tam ad situs convenientis allecutionem, quam a praepostero cualio-
nem: quo munere lola fungitur Magnerica virtus, repore ad hoc tantum
insticua.
Ex histamen nondum Catis aperte patet moriis illius ratio, quo Pagneri
cum ad Magnericum alterum situ convenienti extribicum accedie; vel ab co-
dem recedit. cum peruertus est eius sIcuS: quod tamen exigie AIerrio prOVO-
Sua. Ouis enim non immerito dixerit rim Magneticam erga Magnericum, cui
innata est, luo munere abunde functam Fore; si illud cum alio Mlagnetico ita
componat, d dirigae: ve veriusque Facies dissimiles e amicae sibi ex aduerlo
relpondeant; caererum rirturis illius non esse, ve ambo in situ convenienti
compolica ad muruum accellum de riionem prouocet, ee compellat. Verum
Mlagnetica virtus nisi etiam ad accessum de rnionem Magnerica duo ad duce
ret, led ea tantum in sieu convenienti licet spatio aliquo distantia componeret
ab(que omni ad consorcium immediatum eadem promonendi Conatu (quae
dam enim aliena impedimenta accessum intribenE nOn FaTO) na ea oficio sibi
a. Nacura praesticuro decsset. Cum, enim ea virtus (x Magneticorum corpOruM
a Nacura insticurum Instrumencum, cuius ope licum inter se rice compotirum
assequantur, cumque in finem sit localicer moriua; de vero dum corpora illa,
quibus intraeret, in debito litu constituie, id praestare nequeat; quin eadem ad
le invicem provius admoiieat d adducat: cur, si aliunde nihil obstet, ad mI-
cuum rique contactum ea non promoneat: Deinde cum ea Facultas ideo sE
ad sicum mociua corporum Magneticorum, re lele melius tueatur, ac perticia-
cur impensius; idque assequatur eo magis, quo propius ad se accedunt Htagne-
tica: heri non porest (aut in hoc ruo scilicet Natura, quae ad perfectistimum
absoluissimumque exirum lua (olet opera promouere, ab Instiruro deticeret)
quin ea lemel commota ad terminum v(que persant, qui est vnio, d contactus
eorum immediacus, in quo vis illa moriua conquielcat. Denique. Cum Na-
onctica duo, si corum facies similes, de inimicas sele ex aduerlo spectare Con-
ringat incra actiuitatis tines, se mutuo quam longistime AFCCAMEdOMCC VETUM
que, si eis moruis liberi Facultas concedatur, ex alterius Sphaera excesserir: quid
ni etiam, E eorumdem facies dissimiles d convenientes sibi obuerlae fuerint,
ad se quam proxime accedane, donec ad contactum mutuum pervenerine:
Par siquidem es conrariorum. Ceruata tancum conrrarieratis lege, agendi
ratio.
Cap. I. De Accesu C Recessa Magneticorum. 2 43
lGte

## Folio 244 — 1759050695:0250
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000250.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Maginibaza
Atque ex his patet, cui Princspo proprio, e ex Magnetica Mcuers Maluca
deducto aecepeus eletem o ie mashecor de le dccenus, a
ab innicem secellus iuxta sentenciam polutx AllertoIs: Qul alcitusimo op
Dolicus eiuldem caulae effectus prae caeteris in magnerica Philolophia sulvi-
ciendus uni illi omnibus physicis Entibus communi Principio praeter sciendi
methodum, quxe ex propriis ratiocinari ibet, adscribi Colebat: quo constat
Enci cuilibet phrlico, etiam magnerico, illud esse insitum ingenium, ve luis
commodis e perfectioni Audene; fuaeque incolumitati noxia declinando con.
Culat. Frsi enim illud sic primum asendi princixium; Colum camen ad hunc
Magnericorum accelsus recessusque motum incundum non sufficie, nih acce
dat proximum e proprium a Nacura ad MOEUM inSICUEUM INSFUI CHEUM 3
quod aliud non est, quam vis Maonerica; quae ad situm MaoneticOruM CON-
ducenrem catuendum, qui line moru locali, motulque localis in termino
quiere cacui non porest, tora comparata est. Arque ea est anima, qua agun-
cur Maonetica: hae Atomi, hamatae, anlatae, rncinara, Furcatae, cochleatae, et
fulae, retulae, cuntes, remeantes, choreas agentes, Ouid plura: Actae, inCPta,
pueriles, Commiatae: quas ad hos Maoneticorum rarios motus explicandose
Democriri Epicurique commeneis excitare, nouilque cumulare LaTagUHE Re-
centiorum quorumdam retera a Cummis quibusque viris admilla, contirmaca
que Factidiencium ingenia: cum quibus, quancum ad Magnerica spectat, actum.
est iam Libro superiore cap. 2. Quod contule.
ASSF
In Maenetieis duplex non inest facultas; quarum unâ in siu convenienti secun-
dum facies dissimiles inter se componantur, es diricantur: altera ad
se mutuo alliciantur; es accedant: sed una, eadenque
verumque praestat.
Praecedentis Asertions expositione aperta est huius veriras. Nagneti-
aCum enim ad Magnericum non libera quacunque, led certâ quadam ria ((i.
modo urluris ad motum aul retumque, aut alcerurrum (T) accedic: ea scili-
cet per quam ralidiores radii profunduntur, de Mlagneticum appellunt: qua-
Les Lunr uc ipA rirturis AXCS, auE AXi afEIniOreS ex plaga POlari CFUHPenTCSS
ad hos enim duo Magnerica si paris fuerine vircuris, liberque sic eorum mo-
cus, Ve si cymbulis imponancur; sese prius componnne d dirignne, quam mu
cuum accessum capessane; auF certe inter accurrendum ad eorum radiorum
cursum sensim deflectune: quem rbi simt assecuta, relocius ad le rectiulque
contendunt, donec ad mutuum contactum pervenerint. Ouod si eorum Ma-
oneticorum alterum alcero riribus si Cuperius, aue si a moru cohibeatur; ad
hoc plagam sui regeriorem diriget debilius, et ad accelsum le accinget eodem
eruato per viam situ. Foca erso illa rnius Magnetici Faciei ad alcerius faciem.
compolicio et directio, quae si perturbetur, perpetuo endem restitvieur; non
aliunde

## Folio 245 — 1759050695:0251
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000251.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
MM
Cap. 1. De Lssit Cs Recessit Nlagneticorum
aliunde proficilcitur, quam ex earum facierum sive plasarum radiis Fortiori
bus, quibus ad se muruo aguneur, Masnerica, seleque invicem alliciunt rehe
mencius; icare ea sic mutux accractionis Magneticorum tantum modus; ad
quempraeter illam vim, qua ad se Magnetica accurrune, alia non est necetia
ria dirigens FaculEas.
Flinc collige illam acus nauticae ad extibitum Magnerem fixam concentio-
nem siue directionem; aliud nihil esse praeter veram, led aliena vi impedicams
attractionem: distinetur enim Verlorium ne ad Magnecem accedat propius;
accedit tamen, quantum licees conversa ad Magnetem longicudine, liuc AXC
_ ad cundem obuerto Polo, qui virtutis ledes est validissimae. Fadem porro
est ratio Verloriorum vbique cerrarum Vniuersi cardines borealem, de austra
Jem spectantium: Componune (cilicet Axem, Pololgue, in quibus COFIMI MIa-
opetica vis magis elucet, ad Axem vircuris a Magnerico cerrestri legmento et
ulae, re suo loco explicatum est, ad cum, quancum licet, accedune; dum ipA
adnonene, de obuertum, quam proxime polsune, alterutram sini faciem, cu-
Epidem scilicet aut furcinulam; Cuamque lonsitudinem in plano Meridiano,
sine re plurimum, in verticali aliquo declinante collocant, prore exisit appel
lens virtus Terra magnerica. Nec dicas Verloria luo Poluta Axe, quo cohi-
beri Polene, ad Ferreas Magnerica vi praestances virgulas ad Tellurem magne
ticam magnetice non accedere, hoc est, prort earum magnerica Facultas exi-
reret, secundum quendam obliquum licum; sed semper, etiam si lenissimae (Int
linea perpendiculari, ee ad cenerum grauium directa ad iplum ferri gravicatis
quidem manifesto, ac virtutis Magnetica nullo edito argumento. Respondeo
enim tantam non esse Telluris magneticam Facultarem, ve poltuc ferrearum hu-
iumodi rirgularum orauitarem superare; carum que laplum a linea directionis
recta ad cenrrum rniner( Contendente detorguere: GCHIE CCENIImUS a MagMCTC
detorqueri labentes obelos Ferreos, quos a directionis illa grauium linea ad le
divereie, et allicie: ralidior seilicer est cuiuluis vel debilissimi Magnetis FacuI-
tas, prae Telluris Facultate; quam ad immenlam quidem actiuiratis Sphaeram
protundi dubium non est, repore a canta molis estulam Magnetico: led re-
nuissimam esse oportuit, ne tor humanis e terro petitis rlibus necellariis ofr
Ceret: adde, non nisi valde exionam esse polle; cum tor lcarear hecerogencis
Cordibus non Magneticis ad extimam prx sertim superticiem cerrestris slobus.
 55L LIC
Mlaenetici a Magnetico ob praposterum sirum recessus, non minus quam MLa
enericorum ob sium connenientem accessus; est Masneticae
facultaris opus.
Sclcetes u alaetemt. cum Magneticum a Magnecico, cums li
lis Facies ex aduerso objicitur, se subducie; ideo se subducere, ve Faciem
adeat oppolitam dissimilem, _t amicam a qua cuocatur. Verum id perpeiam
2(FCrZ

## Folio 246 — 1759050695:0252
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000252.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Magnetolociae Lib. I
alseri constat: neque enim Magnetica (sicur de reliqua Entia physica) ad sibi
noxia e incommoda auorrendum minus bene a Nacura Cune insticura; quam
ad commodas e conducentia proleguendum; ne dicam ad illud porius, quam
ad istud esse propena: graviora liquidem ese Colene incommoda, quam com
moda gratiora; Fenstraque ilta quaerantur, nili illa prius auCrEaNEUE. Cum ex
50Mnonetica Facultas ad mocum verumque tam accelsus, quam recelsus sit
aeque Comparata: quid caula dicatur lubelie, cur Magnericum sIEUm Eantum
contormem, faciemque dissimilem ex amicum alterius Magnerici prolequa-
ene; Similem vero ex inimicam non avexletur: Ec vero Oui dici porest, dum
Maonerici Facies alcerius faciem similem repellic; vel cum ambo a le mutuo
abcunt longius; ea motum illum inire, re oppolicas dissimiles, dt amicas Fa-
cies ad sc adovere COneNEuT; cum, si ambo coertantur, ve ambo morum
pari conatu incune, Facies rursus similes e inimicas ad le converlura sinE.
Duod si eorum Magneticorum alterum a moru prohibeatur, alcerum nihilo-
minus movetur, e abscedie, donec extra alcerius quielcentis actiuitarem ex.
celserie; ac tum moueri desinie: non ergo hunc in finem moneri recedendo.
Caeperat, ve sui faciem dissimilem ad alterius faciem dissimilem Conerreret, de
converlam admoueret; Ce d re ab eAlunio virturis situ inimico appellentis sele
Criperet. Non minor itaque est Magnericorum propensio ad recelsum ab in-
nicem, cum eorum inimicas Facies sibi exaduerlo obuerti continsie; quam ul:
mucuum accellum, cum dissimiles, et amicae inera actiuitatis fines sele intuen-
EuT: nec minus est a nacura intentus à situ praepostero Magneticorum recetus,
quam corumdem uEuUS acceHuS; sI aprum d convenientem licum OC-
Cupent.
i i La l
L2
Duo Maenetica; quorum aut. veriusque, aut onius Sphaerae actinitatis alcerum
non attineit; sed ipsa tancum actinitates in se incurrunt: ad accessum,
recessum que pronoca sist prod cdrum facies dissimiles
similésque sibi obyciuntur.
Thil n Latu d scate, caereril que phylicis qualitatibus minimé
Lcommuise Caagnecica faculeares. Cui luadeatur Agens aliquod,
quod neque per le immediace, neque mediance virture Passum actinoie, ipsun
atticere posse: An actionem in distans dari posse admiltura est aliquando la-
nior Philolophia: En tamen aliquid hac Propolitione adductum: quod pri-
ma Fronce id contingere polse astirmare videatur. Duo Magnetica exPONaN.
tur eospatio inter se dissica; ve hinc ex inde eorum Facultares veronis CIEu,
aquo iniguore eftulae in se incurrane; ad opposiri tamen Magnerici substan-
tiam ob breuiOrem (UAMT SpHRTRI PCTIeNIEO NON PONTINE: 2BITaNMIE, SI ad
motum expeditum comparata fuerine, ambo Masneticas ve docet experimen-
rum: cuius incundi haud asdua est ratio, quam lic asgredière. Duo habeto.
Magnete

## Folio 247 — 1759050695:0253
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000253.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
erum
Hopere excita Verloria: quibus ve ad rem commodius vearis, ea ab omni py.
xidis, qua concludi Colent, impedimento Coluta expone, eaque in plano Hlo-
rilontali ruum ad alterum sensim admoue, donec sese mutuo primum vellica-
se obserues, et cuspidem rius ad boream spectare (olicam ad le alterius Fur-
cinulam Austrum incueri natam PrOvOCaEE CernaS, camque hinc inde quali li-
bi annexam deducere. Comperies cunc cuidenter spacium incex rnius Verlo
rii cuspidem, Furcinulamque alcerius interiectum longius este; quam ve ad il-
lud eocum profundatme viecus tam cuspidis, quam Furcinulae. Ouod ve aper-
tius tibi conster, in locum Verlorii alcerurrius ferream virguiam, aut aliud
Verlorium omni Magnecica rirture desticutum substitue: Ob seruaturus es ad
illius virgula, live Verlorii morum haud quaquam Vertorium illud prius Ma.
onete excitum commoueri: quod argumento est apertistimo eius virturem ad
virgulam illam non pervenire: E enim eam attingeret, et afCeFeE, Ca COM
moca X ipsum Verlorium simuil Commoneretur. Ouin etiam obleruacuruS es
virgulam illam ferream, siue Verlorium virture carens ad Verlorium excitum.
re illud rellicare incipiar, accedere oporrere lonse propius, quam accessillet
antea alterum Verlorium excicum. Ouod cum ita lic, dubitandi non eA locus
virtutes duorum Vecloriorum Magnere excitorum; dum ea Pele muruo prius
agitarene, ad ipla Verloria non peruenisse; led iplas tancum virturis Sphaeras
in se impegisse, de aliquas earum partes extimas commissas fuisse, eoque vir
tatis ex aduerto occurrentis consorcio consequi iplorum maonericorum Ver-
Coriorum compolitos ad innicem motus; qui tam ad accellum facierum dissi-
milium Xx amicarum, cuspidis scilicet rnius Verlorii, d alterius Furcinulae:
quam ad recessum cuspidis a culpide, de Furcinula a Furcinula, Faciei nimirum
Similis a Simili, Pertinerent. An non igieur vero verius est in Mnonericis P~
radoxum illud. Dari posse Agens, quod Paltum neque per le immediare, ne.
que mediance virture, aut instrumento atringat, illudque tamen afficiat:
Hloc idem alio licet obseruare experimento Familiari, quod sic habet. Acui
nautica virgulam ferream admone, quam ri omni MAGHCTICA CATCRC CCKTO
BOTIS. FEnC, dum admones, vllam a Fellure concipere (ulpicio (uBIIE: ic2 2d -
moue, ve nec acui perpendiculariter insistat, nec eidem LupPONaEUL, nec vero
etiam in Forilontali linea Meridiana iaceat (hos enim sicus Ci virga illa Occu-
pec, vim aliquam a Tellure haurire certum est, ve Libro superiore cap: 4. dum
magnetica Terra rirtus probaretur, demonstratum fuic) iaceat erso in linea
quinoctiali ad Meridianam rect a, aut alia non longe ab Equinoctiali dissi.
ca: viroula illa sic ad Verlorium admota propius eius cuspidem, aue furcimr
lam ad se aduocabit, et libi comitem quocunque in orbem feratur; adinnget
ob rircuris quidpiam, quam ex Verlorio virgula illa concipic (neque enim
Verlorium ferrum illud quocunque sequeretur nisi actu Maonericum aliquo
modo Foret, quod eale non cualit in eo calu nisi d Verlorio infusa aliqua vir-
cuce, re alias declaratum eA) Sed illa virgule a Verlorio concepta vietus non
nisi renuissima, de Sphaerx breuissima esle porest, quae ad Vexlorii ipsiuS COF-
pus non pertinsat, sed ad eius rantum virrucis ctluuium. Inde constat, ve
Magnetioum
Cap. I. De Accessu eS Recessio Magnericorum. 247

## Folio 248 — 1759050695:0254
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000254.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Laenetolosia.
Mnonericum in Magneticum agac, illudque conciree; necesse non esse, rt il
lud vel suppolico, vel virture atringat: artingere tamen quoquomodo FKatum
illud inbet, quo nullum certius, Agens in distans Poltum agere nullo modo
Polle. Ouo isitur tandem modo in provolitis, aliisque similibus calibus Ma.
neticum Magneticum aliud arcingere dicendum eric ? FCCC.
Virtus magnetica à Magnetico eula Magnetici alcerius rirturi estilae me-
aio in spacio occurrere supponitur. F.K ergo eo in spacio medio aliquid veriul-
que Masnecici verique commune: quo eanquam instrumento sele actingune
duo illa Hnonetica, nec dici porest rnum in alterum agere absolure distans
concra proxime allatum Axioma; cum per vircurem ab co veroque eAfu-
Cam verumque connectatur, seleque mediante eftula illa virture continvere
dici queane. Exponendum isicur tantum superest qu’a ratione Magneticum
vium, cuius Faculcas alterius Faculearem, non iplummet, accingie, illud
cieat, e alticiat; ita ve ad se propius alticianer, vel lonoius alCrEapt
prove reimque aduentantes virtuces tuerin inter se commodis rel incommodi
AtIS.
Oblemandum icaque est Cinsulare in agendo magneticum Ingenium. NVu-
lum est Magneticum, quod rirturem per sibi attine medium non profundat;
Led quae ita in eo recipiatur, ve ne momento quidem in eo conseruetur remo-
to eam efundenre Magnetico, à cuius praesentia perperuoque insluxu depen-
dec non lecis qnam in medio perspicuo lumen a Lucido, et coloris species
ab objecto dependent colorato. Dantur tamen media quaedam, qua erga vim
Mnonericam pure media, eiusque rehicula non lunt; quale est Ferrum poren-
tia tancum Magnericum, quod actu Masneticum creac attula ad ipsum vis Ma-
onetica d Masnerico quopiam per medium propasata. Ouale etiam est me
dium quod alicuius Magnerici cflunium iam occupauie: neque enim per ef-
Auium illud alcera ab alio Magnetico emilsa Facultas quali per purum me-
dium non magneticum pergie vlcerius eo, quo caeperar, curtu: led si ambae ex
aduerso prodeunces virtutes siu contormi et amico sibi occurrant, coale-
Scune dux illae virtures, de le se muruo roborane, ac longius reraque profundi-
cur; quam si Cola veraque per purum medium nec actu, nec porentia Maone-
ticum (pargeretur. Conera vero si situ praepostero in se incurrane. Piltitur verius-
que curlus, nec ricerius pergendi sibi mutuo praebent Faculcarem, quin etiam
in se luctantur toro conatu ad exitium; a quo ve eas eripianc ipla Magnetica
Tuarum Faculcatum euendarum Rudiosisima ex condicto verimque pro ca, qua
vollene, motus incundi copia a Nlacura Concelsa abscedune; Sibique Fu∞a COn-
Tulune, quae sola illis suppetir supremam perniciem cuitandi ratio: neque enim
uni earum Faculcarum in alteram sele induere per huius aduerlum licum licet;
neque verique in seiplam regredi per reflexionem copia fc propter eandem
caulam: radius siguidem restexus aduerlo item Pieu liue Facie simili de infestâ
in radium directum incurreret, seleque iplam tam vnius, quam alterius Magne.
eiei rirtus conticerei contra insitam à Natura cuique rei lese tuendi propen.
Sionem. Vnde sve, li verique Magnetico recessus incerdicaturs (verique, in-
quams

## Folio 149 — 1759050695:0255
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000255.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
de
Dn
Cap. l. L C5 Recessit Marneticorum. 14)
quam, si enim alcerueri fuga pateat, verique lalua lunt omnia) penitus conta-
belcat breni cemporis spatio veriusque Facultas, aur lalcem debilior; (1 Forte
inaquales vircures illas esse contigerit.
Cum ioitur Nlagnerica illo cum reliquis Enribus sibi communi voco (ua
euendi, perticiendique, ac eorum dispendia auerrendi nON CAFEAHE: eaGue PrX
standi eanquam instrumentum comparata sic a Nacura (aliis rebus alia ad id
apta concessa sune praesidia) moriua ad sicum Facultas, qui sine moru locali ob-
cineri non porest: constet aucem, cum duorum Maoneticorum Facultaces in-
ter se tancum concurrune, nec ipla attingune Magnetica ex quibus emanane;
sele mutuo impense iivare ac perticere, (I debitO (IEU COMPONaNEuE; CONETA
vero si praeposterus fuerit carum litus, ex eo non medioere damnum pari,
adeoque exicium: manifesta enadic ratio cur in propoliro calu accedant ad le,
vel recedane Magnerica duo prore fuerit conveniens, vel concrarius eulae
vircuris licus: accedume enim propius, ve melius Foucantur ac perticiantur co-
rum ambae Faculeares; recedune, ne damnum exedem pAFIANEUE: 2d quos mo-
cus locales paratissimum est Instrumentum vis Magnecica ad debicum litum
occupandum naca, quae ip(IS in(Ica eA.
Obserua porro huic Magneticae Facultaris agendi modo, de quo hic agitur,
alium non absimilem, nec minus (uspiciendum respondere, de quo Lib. praece-
dente Cap. 3. Asert. 9. actum est. Vbi declaratum est juxta certas a Gilberto Xt
Kirchero iniras obseruationes Sphaeram activicatis exera Magneticum ettulam
non alicer agere in occurrentia alia Magnetica, re in obelos ferreos, live acus
nauricas; quam iplamet, si contingerentur, Magnetica; quali iplae Sphaer
maceriati dx Colidi Forene Maoneres: illas siguidem nauricas acus, obelotve
non ad Magnerem eius Sphaera componie, sed ad seiplam quali primum ip la.
Foret agendi Principium. Eodem modo in hoc nostro calu, in quo rnius Ma-
onerici Facultas alierum Magneticum non actingie, sed iplae tantum viEtuTCS
verimque ConcurrunE; ita se gerune ad invicem, quali Principia non Instru-
menta forent Magnerica actionis, e motus. Sed haec lunc non insolita Ma-
sneticorum admiranda mysteria.
mnclnnaceci
l
et
e
u
qu
u
q
Mhrksh
ee. _. . y
Se rariis uc oeoibus.
TPZTC FS iniri possunt Magnerici corporis dinistones, ex qui-
vari consequuntur esfoccis. Mua laei sit pia caletis insans:
ad quas reliquae, vr inter illasma tenddit possunt. Fatum memine-
requidem Aliqui magneticae Lhasopista cultores: Sed delibatae potius quam ex-
hausta videntus non leros  ds  ssea. C Dero eas ab
Bn. 18

## Folio 250 — 1759050695:0256
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000256.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
S
Mhaenetoloria Lib. TI.
illis exhauriri poruisse opinor inxra illam, quam amplectuntur, e quam din ian
impuono. Maenerica vireutis per solos Maenetis Polos effusionem: ex qua subtili
licet artificio excogitata renebras porius quam lucem in hanc totam Disciplinam
induxere, t vel ex iis constabit (jam aurem sapius ex aliis hactenus constitit)
quas aeeredior, Maenetis divisionibus. Duas duplicis esse generis praecipui pro-
xime monui. Altera enim est dinisio, quae plano absoluitur ad Maeneris Axem
recto: quale est planum tam A quatoris, quam A quatoris Parallelorum: alte-
raperficitur secante plano, quod per Maenetis Axem, aut Axi par allelam li-
neam ducitur. Apriore auspicemur.
A SSF R TIO 1
Si Mlaenes plano per Agnatorem, aut quemlibet segnatoris Parallolum duclo
Secetur: auo ex illa Sectione genita seementa nutu suo ad concursum feruntur,
e oniri appetunt secundum facies ex Sectione resultantes: sne earum facie-
rum puncta punctis eisdem respondeant, quibus ante divisionem respondebant,
sine aliis.
StoMagnes C BD A: cuius Polus borcalis, hoc cst, ad boream libero
Magnete ad morum lolitus convertis sic B; Australis vero oppositus sIc A:
qui Poli craiecto AXCB A connectuntur, qui ad planum Aquacoris C D re.
etus est: quo quidem Aquatoris plano Magnerem secari nunc volumus in
A. x omnium eius Parallelorum, cum horum par sircum ipso quatore quond
omnia ratio.
St tu allo per huiusmodi Sectionemfacta segmenta CBD, C AD ali-
quo ab inuicem abstrahancur spatio, quod eorum actiuicaris Spharam non ex
eclat

## Folio 251 — 1759050695:0257
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000257.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
ETHIIH
1s
C. ap. II. Deaagoone Magnci.
cedat; corumque alterum, ve C B. D, ad motum nuta luo incundum compa
retur, ve (i sulpendatur, vel humido innatare inbeatur e regione alterius, cuius
facies per Sectionem facta ei obuertatur: illud ad hOc aCCUTTCE, vel CONCUT-
rent ambo, si ambo sine ad motum expedita, planaque rnius Facies C MD ad
planam alterius faciem C SD obuertam componet, simulque amba illae Fa-
cies conarebune, nec sine ri aliqua a se incicem avelli patientur. FTuius vero
Ceomentorum mutui concursus, de rnionis ratio elt Facierum C M D, _ C SD
dissimilicudo, et amicicia; illa siguidem anstralis est, haec rero borealis; cd
quod illa eodem spectet, quo Polus australis A: haec vero, quo B borealis.
Constat autem ex Capire praecedenti, Magnericorum Facies illas ex natura
Maonetica ipsis insiea virturis ad se accurrere, leque muruo complecti inter
quas intercedie situs dissimilieudo: Cum eo sicu dissimili unicxe melius se ha-
Beane; iptaque Magnerica Cele curius conseruene, leramque Facultatem perti-
ciane: ad quam commodam quierem consequendam data ipsis est velue In-
Rrumentum vis Mlaonerica ad sicum, adeoque ad motum localem, sine quo
Titus obtineri non porest, d Natura comparata. Ob quam eandem rarionem
non tantum Facies CMID, CSD se ex aduerlo spectantes Pele alliciune, ee
excipiunc amice: Sed ipsi etiam Poli B d A, sibi adhxrelcere nati lunc, de M1
alter alceri exhibeatur, commode lume eo in sicu permanturi.
Nec rero quidquam de murua Facierum CMD, CSD necesicudine de-
erahetur; licet eadem puncta eildem punctis non respondeane, quibus ante
diuisionem respondebant, e vniebantur, re fert lecunda APertionis paIS. PO-
terit scilicet legmentum C BD contorqueri, ita ve plaga eius C plaex D lcg
menti alcerius C A D admoneatur: ei liquidem sponce non minus adhaerebit.
quam prius adhaesisset plagae C. Ouod aperte cestatur exverientia. Nec ob-
Ccura est ratio. Vircus liquidem Magnerica rnicam tantum naturalem longi-
cudinem secundum quam propasatur in quoliber Magnerico corpore à Na
cura conlecuta est itare a Sirutantum uno in oppositum Feratur in quoliberMa
setico; Ouod a Nacura consultissime cacurum fuie. Cum enim Magnetica
vircus cerrestri slobo (cuius Tolius graria Faculeas illa in rerum natura viget:
camque reliqua Magnetica corpora carenus conlecura lune, quatenus FerIX
cemperiem aemulantur) in cum eancum tinem insica Cic, ve cius Axis ad Axem
vniverhi adiungeretur, eoque in Polo situ velur commodissimo conquielceret:
unica tantum eouit Magnerica lonsitudine, qua ad Axem Vniuerli Aruns et
immobilem, tixus ex immobilis ipse Componeretur. Ouo Ac, ve plures non
debuerint concedi virturis Magnerica longicudines nacurales; quibus proin-
de Plures litus non line perturbatione Pellus occupare poruisset. Reliqua igi
tur Magnerica corpora, quorum faculcas eiuldem est cum Perrae Facultate ia
tionis; unica eancum nacurali longitudine Magnetic a Pollent, secundum quam
incer se apre se componunc, e licum assequuntur sibi cum caeceris commodum
ad Fouendam, ac perticiendam Facultatem, qua pradira lunc. Cum ergo, ve nd
rem nostram veniam, Magnerica rircus segmenti C BD Cua lemper excurraE
lonsirudine ad longicudinem naturalem alterius sesmenri C A D convenien-

## Folio 252 — 1759050695:0258
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000258.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
Magnetoloeia Lib. I
re, Gnomodocumque Facies CM D, CS D COmPOMANE. PalCC LalO, qualn
Conmat experimencum, imo racio ipus expermemt. Cn leomentum C BD
ad niocum liberum Faciem C M D ad aICCCS ICSMLMIC A DLACEMCSO
corvoiac abesa tio palcium rer pancotam ane vel pe LCCLIBIM HOI
VerIES.
relpondencium dilcrimine. Connl etse ruse palcto ecco lala
Elic modum iterum non reiicio, quo duo haec Magnetis segmenta C BD,
C AD ad sc accedere rolune: qui per Colos Magneticorum PolosMagneti
cam virturem autumane propasari. Nami praeter quam quod Magnetica f-
sam, vel accellum mucuum inire ex eo rancum rolune, quod sicum sibi com
modum, in quo quielcane, dt se, luaque Faciliiis EUICAnEUL AC perHCIANE PrO iin
nato cuique rei sibi consulendi ingenio: Ouod Principium rebus omnibus
commune est; adeoque res omnes localiter moneri, non secus quam Magne-
ricas ad ua sibi comparanda commoda, ex co probari polset; quod Foret ab-
Surdum: aliud censura non minus dignum supponune ve Lib. 1. C ap. 3. Assert. 2.
Num. B. demonstraui. Nimirum. Ad quastiber Magnerici dinitiones, quibus
aut ambos Polos, aut lalrem alcetum mutari necesse est, ve ibidem declaratur,
ee hoc in Schemate patet; in quo duo quidem sesmentorum Poli B de A im
mori permanene le d duo de nouo enalcuntur ad M ec S: radios virrutis omil-
(opriori curtu, quo ad Polos soncendebane; nouum inire ad novos pastium
polos creandum. Ouod in eo calu praelerrim videtur absurdum: in quo par-
res, veluri duo legmenta C B D, C A D, Tubinde ad libicum vel coniunguntur
vel minimum a le muruo abstrahuneur. Ouories enim ita legmenta HEC CON-
Ennxeris, v eorum facies CM D, CSD conlelcant, rories ambo P’oli M e S
cuanelcune radiis omnibus ad Polos B de A delultantibus. Onories aurem li-
bueric eadem sesmenta per aliquod spatium leparare; tories radii veriulque
seomenti
lo
M
A
e
d

## Folio 253 — 1759050695:0259
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000259.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
101
nibus
eoi
ene
t. 2
atuI.
Cap. d l. De dinisione Maenetis.
Segmenti ad eorum polos M ec S seducuntur rero, de per se, nec vlla aliâ mu-
catione innectâ praecer inductam, aut solutam per motum localem contignita-
rem; quo nulla pocest in Magneticis signi incrinseca mutatio, unde tam lubica
radiorum cursis directio noua conseguatur. Ar Elle nouus radiorum curlus ad
Colum Ageneis exrrinseci arbitrium inicus ab (que omni mutatione Magnerici
incrinseca, ab Agentibus necellariis longe est alienus. Ouare A duo legmenta
CBD, C A D secundum facieS dissimiles CM D, CS D ad le verimque ac-
CUITEUNE,  SiUL rIUNEUE; non propeer radios e polis MI dS dissimilibus se
AIICIS CFIIPeNECS dCCurruNE, d rniuntur: Led proprer radios ab omnibus
Teomenti veriulque punctis per omnia veriusque Faciei CM D, C SD puncta
ettulos; qui cursu feruntur oppolito, ec amico.
COR OEL A RI V MI.
Ex Ca CILALIM MLSHCAS PeF A quatorem, aut A quatoris Parallelum quem
libet divili partium compolitione mutua: gua nullam exigit plagx cum plaga
coniunctionem, sed cuilibet puncto faciei CM D, cum quouis puncto faciei
CSD, recte convenic: nec luspensum seomentum C BD, de ad mocum libe-
rum sirum pristinum, au alium determinacum cum altero segmento C AD,
cui imminet, obleruat: aperre colligere licer Magnericam Facultarem nullate-
nus natam esse Magnerica ad alias plagas, quam ad polares dirigere: guare
extra eius omne munus est illa ad Orientem, vel Occidentem convertere. Ne-
que enim si alias Magnericorum partes ad alios quoldam licus componendi
ellec insticura; tam foret inditterens legmencum illud suspentum ad alterius
segmenti rnionem contrahendam quouis in liu prore lors culeric: led eadem
puncta vnius ad eadem puncta alterius, quocies suspentum Magnetem agicari
contingerer, lele restituerent: ve heri Coler cum Magnes alteri Mlagneci, cuius
Aris in Hlorilonce iacet, Cuspentus imminet: hic enim cerras lui plagas ad ia-
cenris Polos semper attioir; easque, si commoucarur, ad illos semper restiruie.
ASSER FIO
22
Si Maenes plano per Axem ducto secetur; es seementorum alterume alteri recta
imminens suspenant oduersis sibi ex Sectione natis faciebus: situm
mutabit scementum suspensum, e in opposirum
Convertetum
i cextrerrmne in prisita; sum ? nulla mioalterutrins
CCe: POnatur Magnes C BD A, cuius Poli sinE B de A, e eosconnectens
AxIs sIc B A; PeL eem ducto secante plano diuidatur Magnes in duo sco-
Llita AC B, d DB: quorum alcerutrum, ve AC B, ab altero abstractum
Ita iulpendatur, re _ electa immineac, ex Facies ex diuisione nata sibi obuer-
cancut, ac denique sPacio incer le distene ambo illa seomenca, quod eorum acti
uicatis sphaeram non exceda, re scilicer in se muruo agere quennt. Fcce, quod
perire

## Folio 254 — 1759050695:0260
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000260.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
Magnetolo L1V. L
meriio Suspicias MIaonetiCA FaCUIALIS LLCAIMI. LAIKUMI aDCH, vepars illa
AC B Culpenla, d ad mocum incimau quem vis mpCTaBICMaSMeliCa, CX
Pedica lele in ea politione du palcen alteram componat, quam ance divilio-
nem occupabat, cuique cam sfalclta ipta nexu perpecuo ab ip (o vsque Magne
RD( CblgM DNC
10Cl
Suovl
dori
re condiro addirerat: quin pocius toco conatu luum illum naturalem situm
averletur, e in oppolicum feratur. Ita ve lermenti BC A penduli facies B
borealis, quaeque ance dinisionem cum boreali irem Facie B alterius legmenei
BD A camdiu coaluerat, convertatur, se leque adiungat ad australem faciem A
eiuldem legmenti BD A; _ vicissim Facies illius A atIalIS A LIIIUS LaCteMI
B borealem se conferat; nec ante quielcar pendulum illud se ZmCHICLMI GUaI
positionem illam assequutum Fuerit. Ouod adhuc mirabere magis, (I Perpen-
das illud acus nauricae exrremum nutu suo semper ferri ad illam Maoneris pl2.
sam, cui lemel per tantillam temporis moram adhaerere concelsum fuerie: 2t
vero illud legmenti Magnetici extremum ab ea alcerius segmenti plasa FOtO
conatu auerti, cui ab iplo Magnere genito intime cohaelerat. Cuius dilcrimi-
nis racio exponetur inferius nunc interim exponi debec, unde tam repentinum
nalcatur incer Magnetis diuisi duas illas legmentorum plagas distidium, quae
tam diuturnâ necesrudine vlae tuerane: Nulla cerre alia de nono facta est mu-
cacio, quam per dinilionem; parciumque aliguam ab invicem separationem:
quae cum sic mera contimiatis cancum negatio; nulla per eam canta inuetri
Potest in illas Magnetis parces mutatio; ve ad carum vlque substantiam Per-
tingat, ve alicer quam prius se Magnetice serere debeat.
Manitestum est, ex cuique obuium convertionis illius experimentum propo-
stum, qua Magnetis per Axem diuisi. partes secundum sium dissident: nec,
quali de eo effectu dubitaretur, proposica est haec APertio; sed poriis re caula
inde naleitur; et racio, quam in eo producendo obleruar NVacura exponan-
EUIL 3

## Folio 255 — 1759050695:0261
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000261.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
ueile
, et
diuilo.
Blione.
Quatit
c: de
(010
ini-
num
Gua
tmu
ReMI.
teste
Per
sium
acies B
menii
jem A
Faciem
Spl2.
6p0.
ACC
Cap. II. De divisione Maenetis.
MI: id enim demum est; quod, ve in caereris, ica in hac magnetica Dilciplin2
est in primis perlequendum, repore quod rerum per caulas cognitionem, re
ramque pariat Philo(ophiam.
Dubium apud quemquam nullatenus esse porest: quin ratio, cur Magnetis
per Axem diuili pars sulpenla, e aliquo spatio ab altera Cuppolica parce lubli-
mis Convertatur in licum ei oppolicum; quem; dum adhue rnica eltet, occu-
Pabat; peri debeat ex co Principio, quo nullum est in Magnericis aut certius
aut eritius: Duorum Scilicet Magnericorum non vi aliena; led ex ingenio, nu-
cuque suo concnerentium facies, dissimiles semper esse: elle rero similes, si
mucuum conspectum MI concurlum auerlentuT. Nec minus certum est secun
dd; quin natarum ex ea Magnetis per Axem divilione parrium Facies illae (1-
miles fINE: Guae ance Magnetis dinisionem eodem spectabane, hoc est, ad b0-
ream vel austrum concierrebantur: ex his enim duabus plagis Colum Limilicudo
e dissimilicudo Facierum Magneticarum penditur J. non aurem ex Ortu vel Oc-
calus ad quas parces nulla est Mnonericae virturis habicudo. Ouod autem par-
ces tam post, quam ance dinisionem eodem spectene, Facili constat experiencia.
Si enim leparatim sulpendantur, lingularum Facies eodem COnVCrEUntuE; quo
cum vnica erane, obuercebantur. Tertio denique manifestum est Maoneris di-
nili partes ab invicem auullas, d seiunctas perpendi perinde debere, ac li nulla
virquam locieras inter eas intercessiller, leque habere, ve cora quaedam Magne-
cica: luis enim sinsulae saudene Polis, Tuo Axe, luo squatore, etlumo deni-
que vircuris suo: quid aliud ad Mlagnetis absoluri consticurionem delideretur.
Eiis suppolicis arduum minime Foret caulam aperire eius, quod hic proposi.
cum est, experimenti. Verum ve quoad Fas Fuerit, cnadat aperta res obTerI-
tione tam digna; paucis quaedam ex iis recolenda lune, qua de duobus Mta-
onccicis concurrentibus Lib. r. C ap. 3. Consticuta lunc.
Relumpro isitur PaFacta Lffet. S. a a et lo Axio

## Folio 256 — 1759050695:0262
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000262.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
Manetolo
est BR quem medium lecae per cenerum Magneris ductus . GuaL LV.
Contemplare obelum I5 ad s quatorem D appolitum co sicu; ve Facies eius I
sir australis, borcalis autem luc S (li obelus huiulmodi anee acceltum ad M
onetem vi caseret Magnetica, eam ex hoc contactu conciperet, eo (ItuI) dc me-
dium eius punctum D AEquatori hdtaercat. Constac itaque exiis, quae ibidem
demonitrata lune, obelum LS Armiter eo in siru Magneti incubare, nec sine ri
aliqua ab eo abstrahi posse: ex s seruata eadem ad Equatorem politione, a
Magnete spatio aliquo abscedar, icare cum non cangat, pristino tamen loco
Cuo imminear; cundem illum sicum Cuum aslequi, si ab eo deturbetur, conabi.
tur: semperque extremum l australe, quod scilicet obelo ad motum expedito
de d Magnece lonsius amoto Austrum peceret, verlus borealem Magnetis Po-
lAm B COMUCFECtUT: alterum rero S boreale polum spectabit A Maoneris AV-
sralem: quorum rario cicaco loco allata est iuren veram radiorum Maoneti-
corum ettusionem; quam extibitura nunguam est eorum per Polos ettusio.
Facies (cilicee Taustralis obeli allicitur a Magneris Legmento L A L; cuius vir-
curis Facies vique ad I estborealis, adeoque cum Facie I australi iplius obeli
auide componitur. Similicer, obeli Facies S Septenerionalis concurric amicé
cum australi facie leomenti SB F, dissimilis scilicet cum dissimili: est enim
cotius huius legmenti S B T virtus ad exrremum S obeli protulas australis;
cum eius curlus ad austrum feratur. Oux omnia clariiis adhuc paterent, (1.
plana foret ad Aquatorem Magnetis Facies; ve cilicet ipt rocus, quà lonous
est, incumberet obelus: quemadmodum seemenca de quibusagimus, plana
conttane superticie sccundum quam congruere pollune, sibioue trmius co.
trerere.
Elis omnibus posiris, de recte iuxta Magneticas leges constituis haud ob-
Scura Furura est ratio effectus primâ Fronce obscurissimi, de quo agimus. Nam
cum

## Folio 257 — 1759050695:0263
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000263.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
me
Cleri
One, d
en loco
Rulio.
15 vir-
bobeli
Camice
C etHII
AstCalo)
entt, (1.
longus
conabi.
Pedico
ei5 PO.
i5 AU.
oneti-
udt ob.
a2. Lb corddrsiorio Ldadenedis.
cumMastes per naemtecatut  altas Partes. alto hrune abloluri Magnetes;
quorum reerque luis polis, luoque Axe, ac reliquo omni MagnericO APPATATU
instructus est. Deinde, amborum leomentorum dua illa facies, luve poli, (1-
miles lunt; quae in inreoro et infecto Magnere sibi crant affines: nec enim ex
Magneris lectione nascirur vlla sicus vircuris effulae mutatio. Sunt ergo duo
rum leomentorum Poli illi similes, adeoque inimici; qui in Magnetis plagis,
qua ance dinilionem erant actines, consticuri lune, creanturque non delultan-
tibus virrucis radiis, qui ance diuisionem Magnetis ad eius Ferebantur P’olos,
Factaque divitione omilso illo priori curlu, nouum ineant ad alios partium ex
Sectione factarum gionendos; quali vero vis illa Magnerica, cuius à Natura
determinata est agendi ratio, ab Agente extrinleco nulla inductâ murarione
substanciali ad ejus arbitrium huc ex illuc ab(que mora possic derivari, re iam
non lemeladuerlus illam polarem eftusionem ratiocinari me contigie: Sed qui
Ratuuntur in Cingulis illis parcibus, dum a se invicem seiunguntur, et radios
amplius non excipiune, quis dum rnita crane, ab alcera in alceram vicissim ef
Fundebantur: colque tantum immuratos rerinene, qui ante Magneris diinisio-
nem ad sinsulas perrinebane: quo Ec ve ris Nagnerica in media singularum
Plaga nunc eluceat d Polos, Axemque per nacuralem Magnetis lonsitudinem
extenlum consticua, dum radii ciuldem rirturis rectius vndique ad ea punctu
quam ad alia concurrunt ab (que omni Duxiis lui mutatione, quem in toto le-
quebantur: in cuius medio concurrontibus verimque partium radiis Ratueba-
cur cum Polus, tum Axis corius Magnetis; post dinisionem vero ademptâ M
snetis parte, eiulque parte vircuris, maxima partium Cingularum vis in caru
medio verlatur, adeoque Poli denominationem ex munera eidem puncto me-
dio confere, eth nulla de nouo contigerit radiorum a singulis punctis ad om-
nia ex lingula ettulorum mucatio. VE Lib. L. C ap. 3. Fulus declaratum est, L.0.
cum contule. Sed nunc ad rem nostram.
Cum itaque sesmenti BC A venduli, de ad motum comparati non tancui
.C

## Folio 258 — 1759050695:0264
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000264.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Maonet
borealis polus (qui inter B d Aquarorem C caderer) sed ipla eriam cora bon
realis plaga circa polum adiacens ciuldem lituis sic cum Polo borcali, eique
adiacenti plasa alterius segmenti BD A, eadem que ratio sic australis Polis
eique adiacentis plasae amborum eorumdem Termentorum: nec unquam pol
tic incer plasas similes duorum AInonericorum recté convenire, led a conspe-
etu mucuo lemper abhorreant tanquam verique inteltistimo: quid mirum si
coco conatu ab eo le lubducat hoc verumque Legmentum, auc lalcem alterum;
cui se lubducendi per suspensionem facta est copia, fuamjue borealem pla-
sam B ad australem alterius plagam A. Facta convertione adducat: suum sci-
licet Magnetica, VE res Cater, dispendium pro ririli auertume, sibique consu
lunc; nec ad id pro cuiusque nacura denegatum est rccessarium Iustrumen-
cum: Aliis Alia concessa lune instrumenta; Magneticis, quatenus Magnetica
Sune, praesto est Magnerica Facultas: quae ad sicum per morum localem obri
nendum (neque enim licus aliter quam per morum localem porest obtineri)
comparata est a Nacura; ac proinde quoties commodum vel incommodum
corporis, cui illa inest, morum exigie; ca est, quae ipsum init accedendo vel re-
cedendo, re supra explicatum est, rbi cuidenter demonstraui praeter illud com-
mune rebus omnibus insitum se, luaque tuendi, perhiciendique, ac damna eui-
tandi sudium, Magneticis inesse vim velur instrumentum ad morum localem
MataM. Patet ergo rario experimenti polica Alsertione provolici: cur scilicet
Magnecis per Axem secti Legmenta à licu descilcant priore, quem anre Sectio.
nem ab orru rque luo occupauerant; et in oppolitum ferantur, in quo dein-
ceps conquielcane. Verum quaedam adhuc contemplanda lune; unde maior
adhuc lux huic tam paradoxo experimento accedat.
T. Onis quaerat. C ur Cespensum illud Cegmencum B C A borealem Facié B ad
alterius faciem australem A ita componat, re huic illam ex aduerta Fronte non
obuertat; re situs, per illam legmenti convertione obtinendus exigere ridetur.
Respondeo. Ex duplici capire illam segmenti BC A ad Segmentum B D A intc-
eram ∞ abloluram conversionem, ita ve Facies B borealis australi faciei A ex
aduerso directe opponatur, impediri. Primo quidem ex legmenti B C A pen-
duli gravicare. Nam cum legmentum illud B C A alteri BD A in FTorilonce
depolco directe imminere supponatur, planis duobus per Sectionem genitis,
qua non possune non esse praecise aequalia, apre sibi mutuo respondentibus:
non licet ei per luammet ipsius orauieatem vinculum, quo sulpenditur, à linea
directionis ad Florilontem perpendiculari abducere, e versus A Faciem incen-
eis seomenti BD A infectere; ve abduci, inRlectique oporteret; nili tam vali
da Foret (quod rix aliquando contingat) Maonetica eorum seomencorum vir-
rus, re crauicatem Culpensi legmenti, qua deortum recta Fertur, luperaret, sibi-
que oblequi iuberet. Secundo impeditur illa conversio ab iplamet Magneri-
ca veriulque legmenti virture. Dum enim Facies B borealis segmenti B C A
ad taciem A australem alcerius legmenti BD A acCCdere CONaEUT: non mino-
re vi lacasic oppolitam illius legmenti B C A Faciem A, ad Se cnocare facies B
Borcalis legmenti B D A suxposici: Ouare lermentum BC A aequalicer verim
que a seemento subiecto B D A adductum, Cua amibo extrema ad huius ex-
tremR
o

## Folio 259 — 1759050695:0265
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000265.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
ex scilicet
le
trur
1
am obii
obrineni
emodum
dovelre
lud com.
mnaeui.
plocalem.
dectio
10 dein-
i
ap. II. De dimpoa alsuctatis.
erema juxca debicum licum componit. Ouod si pendulum legmentum vi ca-
reret Maonerica ad exrremum A australe, nec alliceretur a Facie B borcali ia-
centis legmemi B D A: cum demum ab lolueretur inceora conversio lermenti
BC A. _ eius facies B borealis aduersa fionte spectaret australem Faciem A
legmenti BD A; duo que ipla segmenta sibi in directum componerentur, nisi
obstaret oravitas penduli leomenti. Ouod si frmitudinis punctum, cui adhae-
sec vinculum Ceomentum lulpendens, a medio ad alcerutram faciem B vel A
depolici seomenti BD A accederet; tum etiam penduli lermenei inceora con-
vertio absolueretur, ejulque facies distimili alterius Faciei ex aduerlo directe
ObiiceretUr.
Secundo. Obiiciet Alius. Ratio cur Magnetis per Arem dinisi Legmentumo
alterum ad motum expeditum, ve si c resione alcerius luspendatur; à sieus
quem ante sectionem obleruabat, in oppolitum convertatur; haec fuic allata.
Ouia Scilicet illi conducie hic sicus cum altero lermento ad curius Fovendam,
_ perficiendam Facultarem, qua pollet; quia vero vis Magnetica ad situm
convenientem corporis cui inest, aterendum a nacura insticura est, quod non
Potest line motu locali praectare: ideo etiam ad mocum localem comparatam
CNC OpOTELLIE MANC VIPEHECM, QLIO VEaTE ad Nagnerici COMMOdUM. AE Vero
hisce duobus Termeneis ex Maonetis lectione per Axem genitis non cantum
nihil commodi accedit ex eorum priore sicu in oppolitum commutato, sed
incommodi quam plurimum. Aliam isitur huius permutati situs caulam esse
necesse est, quam luis commodis consulendi horum legmentorum innatam
provensionem. Probacur Allumprum. Fc CC. Si duo Magnetis per Axem di-
uisi Ceomentas situ copulentur priori opposito, icare rnins borealis polus cum
australi alterius polo copuletur: haerebune illa quidem simul, nec Pele mucuo
abactura Cune, nec eriam sine aliqua ri illata lune ab iimucem abscessura: AC
vero omni (Si sermenta fuerine aequalia) agendi faculeate destitui comperien
tT: Quod Si inaequalia exricerint; Forcioris quidem aliquid virturis ad agen-
dum superstes eric: longe tamen minus, quam ( alterius conlortio careret. Si
enim ferrum ad rim Magneticam concipiendam alioqui aptum ad legmento
rum eo siru oppolico rnicorum communem coniunctionem more Colito ac
cedat, corumque contactu per orium trui liceat aur nullam, aut exiguam vir-
tutem ex eo accessir hausturum est, quam ex alterurro segmento hausissee ma-
Ximam: Deinde nec Ferrum eminus allicier Magnericum huiulmodi comvos.
cum, nec sibi admocum allioabie, aur Culpender. Ad haec Riica coniuncta li-
Ependantur illa segmenta, re libere moneri, dirigique Posine; nec boream
spectabune, nec austrum, sed aliam, prore Fors culerie, orbis placam, Contra
quami; II aB MIIICLM LCCetentuE, evenirer. Flaene igicur sune insignia illa
contoda, ob quoruim comcectionem suspensum seomentum ad alterius (I
cum oppolicum e cepee cc. Ouod Si eadem Legmenta apre simul
comtictantur iuxta pustinum eorum sicum, in eo conquielcant placide nec le
excuciant; inte eda asendum conferant: actiuiratis Sphaeram ampliorem
EAPHICEHE: FertCa du LSius spatium concitene; maiora alliciane: vircure aAti-
Ciant

## Folio 260 — 1759050695:0266
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000266.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetoloq
Lib.
ciant insismori: quod si luspendantur, vel humido commietantur; ad orbis
cardines le dirigune. Duid plura: omnia praestane Magnetica munera; ad
quae, (i oppolito situ coniunsereneur, inepra Forent. Vnde nemo non colligati
quando legmentum luspensum ad alterum situ opposiro se componit, ex alio
aliquo Principio conversionem eius prokcisci, quam ve melius le luaque com-
moda eueacur, ac perticiar: cum plane contrarium ex ea licus permutatione
consequatur.
Respondeo. Ad harum dithculcatum non lane lenium Colutionem obler-
uandum esse discrimen non mediocre quod intercedir inter legmentOrum
Maenetis per Axem dinili rnionem lecundum pristinum eorum licum, quem
in eoco inlecto obseruabane: e eorundem riionem secundum permutatum
licum. Obseruandum item segmenta illa, si Factâ Magnetis divisione cidem
loco, quem ante divilionem occupabane, apre reponantur eodem etiam ser-
matOLicu: non secus tocum rnicum Magnericum conAlare, et si Contigna Fan
cum linc; quam conslarent ante sectionem, quando continua crane, comunique
cermino copulabantur: iidem enim lunctam continui, insectique Maonetis;
quam ex contionis iildem partibus Consaticum POlI, EUM AXIS, CUM AEGUAFOL.
Duo igitur illa legmenta loco, sicuique luo pristino resticura, haud aegre luam
illam conciguicarem, ve obiiciebatur, patiuntur: Ced neque eius Colutionem,
mutuamve ab invicem separationem patiuntur aegre: cum nulla vis, ve ipla
etiam docer experiencia, adhibenda (IE, vE (CiMnGANEUT. Ratio est quia duo
illa ica contigua leomenta lunt vnius tocius Agentis Magnetis partes; quae ad
agendum, rnamque coralem actionem rires conterune, in le vero mutuo nul-
lacenus agune, aur libi quidquam commodi aferune, vel dammi. No secus quam
dux ferri candentis contigua partes in se nullo modo agune, aut vilam altera.
ab altera perfectionem hauriunt: Sed simul congune, Agen(que rehementius
componue. Non itaque mirum est si dux illae Magnetis partes Megnerica,
qua pollene, localiter natur à lua morrice facultare minime vrantur ad viio-
nem ciuldem sicus conlequendam: cum ex rnione huiulmodis sicur de ex le-
Paratione nihil damni inferatur, nihil accedat commodi: ob quem solum R-
nem motus ille inisi debet, ne quid Frustra contra Incticucum. Nacura moliri
dICaELIE.
Ac vero longe alia est causa eorumdem legmentorum sive permutato reci-
Proce Facierum sicu sibi immediare coniuneta e vnita perpendanFur, Sive aUIF
verumque, aut alterurrum ad motum sir liberum, ve verique conducens scuS
alseratur: Oui alius esse non porest, quam li Facies dissimiles sibi ex aduerlo
OCCUETANE: _ a SC aHCrtaNtUE Similes. NTa quod maiIS dAHUM inCUErere
duo Magnerica possune; quam lua amborum Facultatis exitium: quod maius
commodum consequi, quam eiuldem Facultatis non Colum cutamen, sed etiam
incrementum: certum autem est reste experiencia; cationum que, quarum iaM
non semel facta est mentio, probatione; Si duorum Maoneticorim, ve duo-
rum sermentorum Maonetis per Axem diuisi, Facies similes sibi ex aduerto
OccurEane; eorum facultates. Magnericas in se mutuo luctari adeo pertinaci

## Folio 261 — 1759050695:0267
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000267.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Solet
Cap. II. De dinistone Heris.
Ter, ve puscan e MBIs alie Laciane, quam seiplas confecerint. Diri au
cem, quod nocarum relim, li facies similes ex aduerso libi occurrant nulla fa
eta distinctione sive sciplae Facies illa Magnericorum immediace Contingnne;
sive lpatio aliquo, quod Sphaeram actiuitatis non excedat, inter se distene: ve
calum illum excipiam, cuius paulo anre facta est mentio, quando scilicet se
contingune Magnerica secundum lonsicudinem, Facielque similes ex eadem
Parre Cacuuntur, liure eandem plagam à tronce spectane: in quo sicu alterui sele
minime aversari duo Magnerica, nullamque rim a se inuicem pari; led rnicum
rotale Asens conttare virelque communi consensu in eundem effectum con
terre perinde ac li duo huiulmodi lesmenta, non conrigua tantum, led vere
continua Ferent, ex rnicum ex nomine ex re Magneticum constituerent: quod
certum est nullis incestinis partium luarum odiis diverari: male alioqui Na-
cura Magnericis Encibus consuluisset praeter ratum, ac tixum morem Cuum.
quo rebus omnibus omnia ad earum incolumitatem praesidia, de ad pertectio
nem sibi debitam assequendam adiumenta luficere consueuie; tancum abest.
ve iis inserat vila ad earum perniciem de exirium Principia. FIOC ergO exCCPEO
calu cerrum eAt, re dixiscoties Mlagnericas duas Facultares libi esse infestas, mu-
cuoque luam moliri cladem, quocies similes earum facies quouis modo con-
currere acciderie; etiam eunc, cum ita ex eadem parre concurrune, e in can-
dem plagam spectant, (i modo medium aliquod spatium inter duo Magnerica
incercedat. Debenc ergo Magnerica duo, re tam graue damnum ex Facierum
Cimilium confortio libi impendens auertane, conforrium huiulmodi cuitare
ad le adductis Faciebus distimilibus. Nec vero ex alcero capite, ad commo.
dum scilicet non mediocre consequendum, remissius quam ex praecedenti ad
dilpendium amoliendum, Magnerica duo permoveri debene, ad hanc tacie-
rum luarum dissimilium composicionem obtinendam. Si enim ex Facierum (i
milium commnercio in verumque Magnericum canta, ve dictum est, Faculca,
tis iactura proticileatur: ex dissimilium locietate tanto maius emolumentum
accedat necesse cA. Contrariorum enim (quorum in genere numerari debent
Magneticorum Facies, live sicus distimiles d oppolici) concrarii lunc effectus.
Ouare li Facies similes sibi mutuo ofticiune, sibi mutuo proficiene distimiles.
Fc vero, li duo segmentas de quibus hic asimus, spatio aliquo ab invicem dit.
Cira Cacuantus, ica ve eorum Facies distimiles sive à tronce oppolieae, siue eo-
dem converlae concurrant; constat verumque virium augmentum ex huins-
modi concurlu haurire. Ac cunc dici non porest duo illa lesmenca, cum à se
distare supponantur, vnicum conttare ex eo ralidius Magnericum; quod veriul
que faculcates simul rniantur; sed colligi debet verumque alcerum ab altero
iiuari ac pertici. Ouod idem euidentiis adhuc ex eo incueri licet, quod si duo-
rum Magnericorum alterurum alcero viribus superius esse concigeric, huic vi-
res imperriatur maiores: quae non tancum quamdiu sibi lune proxima, vi
seanc; led eriam, s lonsius à Ce receslerint, perdurent incolumes. Cum ciso
duo Magnetis per axem diuisi lesmenta, nili ita componantur, cum aliquod
spacium inter ea medium intercedie, ve facies eorum distimiles sibi sinc actines,
daMIMIIm

## Folio 262 — 1759050695:0268
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000268.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
aenet
damnum subeundi periculum InCUrFANE: CONTTA reTO ex CO TeruatO FaCICTIIL
SIEII CTOIUIENEUM CONSEGNAnEUE: nec ipsis a Natura deic Facultas localiter
oriua ad cum situm obtinendum: nulla alia quaerenda est causas cur haec duo
legmenta omisso priori illo suo situs quem ante Sectionem occupabant, ad op-
POGIEIM COHVEKFANEUE: neC COnVertantuE tantum, led etiam ad le accedant
doncc mutuo fruantur contactu, et in eo velut in otus termino conquie-
Ecane; Nec alia irem caula subest, cur eadem segmenta, quando eorum facies
similes sibi objiciuntur, a se inuicem recedane; Si Pele converrendi, Facielque
dissimiles, et amicas coniungendi impedimentum aliquod extrinsecum oc-
CurraE: recedunt enim, ve damnum evitent, quod ex ea facierum similium de
inimicarum Societate verique impendet.
Nec vero, re obiiciebatur, quidquam incommodi subiturd Tunc Mlaonerica
illa duo Termenta, (i Facies dissimiles simul commitrantur, quod conari de-
beanc enitare. Nam si rnicx illae facies distimiles duorum sermentorum Vet-
Coria ad se non Convertune; si virgulas ferreas non alliciune; si eo modo con-
iuncta Ceomenta ad orbis cardines borealem ex australem naturalem luam
Maoneticam lonsicudinem non componune, sed ad Oriencem et Occidencem
dirisune; si acus nauticas communi eorum contactui adhibitas nulla vi Ma-
onecica afticiune: Si, inquam, haec, d alia plura dispendia ex Magnetis per
Axem dinisi legmentorum rnione secundum facies dissimiles, sicure ei oppo-
SIco, quem ante divisionem obsCFHaBANE, CHCNIEC CCTHAMUS: NON Famen PTO-
peerea lesmenta huiulmodi rnionem illam facierum dissimitium auerlari de-
benE. Neque enim ea legMenEA Singula, QuLa PEOXIIE CMLIMCTATA CUIHE, InCUE
runt incommoda; Sed quod ex illis componitur corpus: quod rnicum qui-
dem habita ratione molis videtur esse corpus ex duabus partibus COnAaLIM;
Sed E Mnonetica virtus spectetur, duplex est distinctum MagneticUm, ita vE
vnum macerialiter tantum, duplex Formalicer existat. Ex vero nunquid les-
mentum hoc verumque siris Polis, luo Axe oaudet; vireusque rnius cursu fun-
dicur alcerius rirtuti oppolico: guod nulli Maonetico connenire porest: Oua-
re cum haec duo segmenta (IEIIM (IUM pFIOTeM perUTAre debere ANTCTUINEUT,
ve damnum auertane, ee commodum aliquod assequantur: illud a Lemeripsis
Singula auertere; hoc icem singula sibimet assequi incellioi debene, non autem
EOti ex ea veraque parte composito praestare: illud enim compositum non
rnum, sed duplex est Magnericum lua verumque distincta virture secundum
sIEuS oppositos effusa praedicum, quae diversos paric effectus: ve mirum non
SiE, Si hoc aequinoce tantum ex materialicer rnum, Ferrum communi veriusque
partis cermino admotum non alliciae, nec acus nauticas ad se converrat, de di-
rigat: quam enim faculcatem pars rna conatur humodi ferro inlerere, ar
cere eodem conacu nicieur altera; quo sic Ve neutra poriatur. Nec mirum
etiam propeer eandem rationem videri deber, si idem compoticum Magneti-
cum ita suspentum aux humido commissum, ve reriulque partis Axes SacLan-
tur Florisontiparalleli, vim nullam et proxensionem praeleferat Axes ad orbis
Polos dirigendi, aur in lines Meridiana componendi: luctamur scilicet dux

## Folio 263 — 1759050695:0269
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000269.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
aride
um Vec.
odocon
dent
d. Ll. De divisione Maenetis.
illae oppolici licus virtures. a Telluris Faculcare impetiexe, dumque vIa det s
prentrionem contendie, altera ad Meridiem, neurra rotis poritur; mediu-
que licum ad ortum d occalum iure ex ae quo bipartito Axes dirigunt. Arque
ex his proposirae objectioni cumulate Factum Pacis viderur, simulgue trmis-
me Babilitum Termenta Maoneris per Axem dinisi, Ei lui iuris, liberique mo-
eus esse concedatur, nulla alia de causa converri in licum ei oppolitum, quem
ante divisionem occupabant; quam re pro insica illis Magnetica Facultare na-
cura lua ad sicum, adeoque localiter motiua damnum declinene, quod seruata
Priori illa lua politione incurrerene; e emolumentum non mediocre alsequan.
tur ex ejuldem policionis permutatione, cum ejus ope lua incolumitati, per-
fectionique impenssus consulant.
COROLL A R I V t
Fx dictis obleruare licet, dilcrimen maximum inter duo lesmenta, quae
hiunc ex Magneris divilione per squatorem, de duo legmenta ex divisione
eiuldem per Axem oriunda. IIla enim ad pristinum (LUm (IEUm EOEO COnaTU
FCTLHEUE: haec COnEra ab co a Natura dato (E LubduCUnE; in CO LRCN VET2-
que conveniune, quod eo sele componendi modo compendia prolequantur,
qua ipsis ex facierum dissimilium rnione obveniune; dE damna aUeKtanE, quae
ex Faciebus limilibus simuL COMISSIS INFCFFCNEUE.
COROLL akIet
Fix dictis rursus Catisfacere licer Ouactioni, qua peri porest; Out HaL, ve
Magneis per Axem dinisi parres S Simul suo loco sicuriqne restirManEUE, iEa VE
se mucuo immediate contingane, eam rnionem facile admitrane, nec lele ex
cutiane; quin etiam non lecus se habeant nunc tantum contigua, quam ante
diuisionem, quando non contisua tantum, led continua etiam forent. AE Si
medium quodlibet inter eas partes incercipiatur, cum demum Pele auersentur
earum extrema, quae prius cranernita, e in licum oppolitum secundum Facies
dissimiles (Ei eis motus liber Concedatur) ese Componant: Relpondeoiux-
ta eas qua superius hac de re obiter delibata lune, aioque disparis truius effe-
ctus caulam aliam non esse, quam partium immediatam illam contiguitatem,
e oluta contignitare carundem partium medio aliquo inceriecto separario-
nem. Cum enim parres illae Magnetis divisi luo loco restitumneur, agune perin-
des aC S COntInUX FOreHE, Omninque PUnCTA VIEEUEIS FadiOS, VE PTIUS CMIETUIE,
nec inse muruo agunc, sed limul congune ad toralem effectum producendum:
non lecus quam omnia Lucidi corporis puncta congune ee lumen unicum in
medio perspicuo producunt co incenlius, quo pluca fuerint Lucidi ad hanc
productionem concurrentia puncta (A qui consule, dum hic puncta agere, et
radios emitti rem exponendi rantum gratiâ dico) nec maiorem duo huiulmo-
di ita compolita segmenta rnionem e necessicudinem inter se obseruant;
quam

## Folio 264 — 1759050695:0270
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000270.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Maonetolocia
L 1b
quâm agenria reliqua phrica: a quibus si pars aliqua separctur; non obni-
EuNEur, Ced rlero hanc a se MHEIO SCIUHETIONEI PaFIUNEUE. AC vero Si vel mini-
mo spatio duo huiulmodi segmenta Magnetica a se innicem abstratrantur;
cunc, quali nulla unquam inter ea necessicudo intercessillee: tantum abest ve
ad se accedere, rursulque rniri appetant; re porius sele auertentur, ec expel-
lanelonsiis; auc, si ad morum liberum sint Comparata, LICuM PermUTarC nITaN
TUT. Ratio eAt, quin dux ita (patio aliquo lemorx partes asune in le ve duo di-
verla Magnerica, nec amplius ve rnicum cotale Agens vires ad cundem ese.
cum producendum conterune re prius, dum Forent aur Continuae, aut, contioua,
nullacue crat partis in parrem ettula virtus, quae iplam impeteret, vel conci
carer live alliciendo, Ciure expellendo; led qua adiunseretur eius virtuti, vnam
que ambae validiorem conslarent: quemadmodum reliquorum Agentium acti-
ux virtuces coniunsuntur, eoque ralidius Agens constiruune, quo plures a
pluribus partibus ConcurrunE: quo hc ve Agens mole maius careris paribus
Forrius agat, d in ampliorem actiuicacis Sphaeram rim eftundat. AE vero cum
Masnetis pars rna ab altera removetur; veraque pars altera alteram impetie
virtuce per medium inceriectum propasata, propasaca inguam, estulaque, sed
nullatenus propasante, d ettundente, quae que lc tons vircuris rlcerius per
sentis, cui comirem se adiungat alrerius parris virtus, ve simul amba conganE,
e ad rehementius agendum ConCurraNE. Ouia vero in calu propolito, in quo
duo Magnetis per Axem diuisi legmenta seruaro eodem litu sciungi suppo-
nuntur e regione, virtures ab veroque altero in alterum ettulae fronce in le
impingune limili ec inimicâ; proinde in le irruune de pugnane, iplaque leg
IENFA aUE ab INVICCM AFCCNEUE, AUE CONEOEGUeHEE; ve facies dissimiles e
anicae in mucuum conspectum adducantur; virtu lque rnius in alcerius virtu
cem nacurali veriusque cursu seruaro inseratur cum veriulque commodo; cu
ius cumulatius assequendi gratia ad acceltum sele mutuo prouocane aonec
mutuo complexu truantur, e arctius colareane, ve line vi ab invicem ne-
queane auelli: duo FameN EunC, ethi frmius rnica, sune distincta Magnetica,
ve luperius expolui, contrâ quam contingat, si eadem legmenca sibi applica-
rentur, de rnireneur seruaro litu sicut ex loco, quem ante lectionem occupa-
banc: tunc enim ex his duobus segmentis rnicum constatur Magneticum luo
Axe, luoque veroque Poloinstructum; nec vllo nexu lese complectuntur con-
tiouae illae duxe partes, licur nec vilo odio à se dissidene, quamdiu carum non
Coluitur contiguicas: quod si vel minimo inceriecto spatio soluatur, continuo
re duo diuerla Magnerica more Magnetico le gerune, leléque auerlaneur, (i-
tumque oppolicum sibi adscilcere conantur; quo adepro sibi renaciter adhae-
relcutie, non alio quam ristutis radiorum sibi amice implexorum nexu.. FrgO,
ut hanc cocam ratiocinationem colligam, tota ratio cur duo Magnetis per
Axem diuis legmenta contigua seruato luo priore naturali situ sele non excu-
Fiane, excutiant aurem Poluta contiguitare non aliunde accepra reterenda est,
quam eorum lesmentorum seiunctioni, qu’à fic ve vireus ex veroque per me
dium inceriectum effula, e in se siu simili ee infecto incurrens sele non patia
F

## Folio 265 — 1759050695:0271
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000271.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 70 lines, status machine
obni
lum a
plucis
5P
retcten
nit
qu
LCI
s
Congau
O, IH Guo
i luppo.
ce inse
que les.
miles e
15 viru
d0; CU.
C donec
CemHC.
suecicas
polica.
CCup2.
um luo
UTCOH
um non
concimio
aneuI, si.
ter adhae
Ul. E180,
pecis per
JOn exCU.
enda esto
per Me.
on pacia
HII
duodt
lem ette.
el coni
IE, Iam.
Cap. II. Dedivisione Magnetis.
tur, Sed luctetur, nicaturque sicum oppolirum facierum dissimilium ve ami
cum ee commodum sibi conciliare: quod si nullum interesset medium, pet
quod verimque rirtus effunderetur; tunc veriusque legmenti virtus congeree
et velut rnica rniulque Maonerici ad cundem effectum concurreret. Vnde
Praterea Patet racio discriminis, quod inter legmentorum rnionem iuxta prio-
sem luum naturalem licum, e rnionem secundum licum permutatum inteice-
dic: sic enim priore modo rniuntur ve unum content Magnericum, de rires
ad congendum conterane, nec quo minus seiungantur, oblictunt: at posterio-
re modo secundum permutatum sicum vnita, duo lunt Magnetica diuerla;
quorum unum in alterum ricistim agic, illudque allicie, e qua allicieri, ca
dem sibi adiunsic firmius, nec abripi à se patitur, eo quod mucuo rnum ab 2l-
FCTO FOUCatI, ac Perticiatur, viré(que concipit maiores: quod legmentis illis
non competit, quae sicum obleruane inter se, quem ante dinisionem ab Ortir
nacta Fuerant. Atque hae sune dilcriminis rationes, quo inter le dilcrepane Ma-
onetis per Axem diuisr Legmenca; li vel sirus locoque pristino, vel in oppos
cum permucato contigua euadant.
A SSE R T1O
III
Si Spheriens aut Flipticus Maenes (cur has Mlagnetis ficuras supponam, con-
stabit inferius) plano secetur per lineam Axi parallellam ducto: facta duo
segmenta, sive suo in loco situque contigua perstent; sive ab innicem ad aliquod
sarium seiuneantur: non eodem modo se habent, quo se habere duo segmenta
ostensa sunt Assertione proxima cum per Axem sectio fit, Ouod si Magnes cy-
lindri, aut prismatis fieuram induerit: sive per Axem, sive per lineam Axi
parallelam sectio instituatur; eodem modo se habitura sunt inter se duo facta
seementa.
265
Thaec, de qua hic loquor, Segmentorum magneticbum ama
comenientisque expOnatuE: sit Magnes  LC
Tacio

## Folio 266 — 1759050695:0272
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000272.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Laebbiota abiclo
vero parallela ducacur linea quaecunque lS, per quam Masheslccec I au
inaequalia seomenta IBC AS I maius, ID S minus. Concipiatur autem idem
Magnes Cecari duobus planis IL. X S F per L_ S ductis; qua sint ad Axem
recta, live A quatori CD Parallela. Elis ita supposiris.
cum incer le leruato cum licu, cum loco, quem ante Sectionem de cum ellent
concinua occupabant. An ita consticuca duo haec seomenta permantura lune
immota: An nexu aliquo sibi adhaesura; icare vi aliqua opus sic, ve ab iniicem
avellantur: Dicoimmota omnino permantura haec legmenta ita luo in loco
compolita: quo in capite cum lesmentis per Arem factis conveniune, de qui
dem propter eandem rationem Alert. proximâ allacam. Ouia scilicer duo illa
Legmenta contigua perinde Ce habene, ac si continua forene, vnumque conslane
Magnericum, cuius hac duo legmenta sibi immediata congune, virelque ad
eandem actionem conferune, non aurem in le utuo agune; cum nulla per
medium, quod nullum esse supponitur, virtus ettula SIE: qua aur ad adhaesio-
nem, aut ad recessum prouoceneur: cuius rnicatis Agentis ruius ex duobus il
lis leomentis contlati aroumentum ad duci nequie cuidentius, quam quia amo-
roalcero, alcerius vires diminutionem pati constat. Acque in hoc, ve dixi, ca.
ratio) cuius Axis SiEB A, Polus borealis B, A australiS, AE quIaTOTC D. Ari
Vemo linc duo tacta lednea malus, de lmmnusconcioua can-
dem estratio legmentorum sive per Axem, siue per lineam Ari parallelam figt
Magneris dinilio. Ouod aurem quaritur An eadem legmenta ita inrer le com-
milla nexu aliquo adstringantur, qui Facilem impediat leparationem, ee quan-
dam pariar relistentiam: Respondeo nexum aliquem inter ea seomenta plane
Tubesse; atque in hoc difterre à legmenris ex Magneris divisione per AXem gC
nitis. Ac cum inter haec ex divitione per Axem genita legmenta nullus, ve
ostensum estIAPPCTE. Praecedente, nexus intercedat: Cur aliquem inter leg-
menta ex Magnetis diuisione per lineam Axi parallelam genica dicamus inter-
Cedere:
s

## Folio 267 — 1759050695:0273
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000273.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
liouae
28
AEsC
cecduoi
aeconte
d
Quia aMe
1
adteram hiue
cerlecm.
M e Gud
dent
ATeMB
cel
Cap. II. De divisione Maenetis.
cedered FcCe. Is nexis d Cohaerentia inducitur a duobus leomentis TBL,
S A T; quae cnanelcun, cum sectio per Axem instituieur. Onomodo autem
inducatur accipe. Segmenei LB L Facies I Sirus est opposiri ad Faciem 1 leg-
menci IDS: virtmis enim radii a legmento IB L ad punctum I protusi, quo-
rum vlrimus est L I, Feruntur a plao2 borcali B (borealis namque SuppOnitUE
Polus B vurpaco hactemis more) verlus astralem, verlus scilicet australem
Polum A, Faciemque anceriorem versus I converlam praeferune australem.
Concra vero radii rirturis a Cermento TDS ad idem punctum L ettusi taciem
Praterunc borealem cum ab australi plas2 vertus BOrCAM PTOCUETANE. Ouod
cum ita LiF: X facies dux I_ I segmentorum IBL, IDS ad punctum ICon
currentes sint dissimiles, e amicx: nunquam autem ex legibus Magneticis
ratis e Axis Facies dissimiles duorum Magneticorm Sibi OCCUTEAnE, quin le
alliciane, X vnicxe adhaere(CAHE: PateE euidenEeT, CUE SegmenEu YD S SOlutE
continuitace, Colaque seruata contiguitate Magnetico alteri leemento maiori
TCS adtalurum sic, Bexuque quodam illud complexurum, ratione duOr
Ceomentorum IBL, TA T. Onem nexum nequaguam PolUTITA CM paES MI2-
oneris inter haec duo segmenta intercepta: haec enim pars lineis rectis IL, I5.
ST, X arcU L T circumscripea, cui applicatum est segmencum IDS: ee
quam cangir; neque auerlatur, ne que allicir illud segmentum IDS: led am-
bo limul, quali rnicum Foret continuum Magneticum, congunt, de vires ad
eandem actionem conterunt, nec rnum asic in alterum; sed (iCuF CatCTa
agentia pliysica, quae per ettulam qualitatem tanquam per Instrumentum a8c
ee nata lunes simul operantur, d effectum actingum. Flabes itaque dilerimen.
quod inter legmenta ex sectione Magneris per Axem oriunda, e legmenta
per sectionem per lineam Axi parallelam genita intercedic. Ila enim haerene
quidem simul quamdiu contigua lune, sed non adhaerent; eo quod nulla sic
Maspetis pars, qua colligentur: haec autem de haerent propter interiectam Ma-
onetis partem LL TS qua indifferens est ad seomentum FDS; de simul adha-
LEMEPrOPter duo seOmentaIBL, S A P: quorum Facies I_ S aequo situ ad
Facies T_S legmenti YDS appellune, de vniuntur.
Sccundo. Si corundem legmeniorum (oluatur contisuitas eorumque alte-
rurum, VeI DS, ad mocum comparetur e resione alterius PCS incundum,
Ouid his Ccomentis de nouo obuenturum censeri debet: Nihil aliud, quam
quod lermentis per Axem Colura contiguitare obuenire demonstrarum elt. 4(
sert. praecedence. Nimirum, converretur primo segmeneum mobile IDS in
sicum oppolitum, Facie(que IdS Cuum innicem locum permutabunt: deinde
permutaco sicu sele alliciene, X, si licear sele rniene, ac demum cohaerebune.
nec sine vi aliqua se patientur ab invicem abstrahi. Ac contra, inguies, cum
Mlagneticorum adhaelio et amica neceslicudo omnis ex facierum nalcatur dis-
Similicudine, ex similicudino aurem inimicicia, et auersio: Si seomenti IDS
Facies australis S converto seomento adducatur ad Faciem I scomenti IBL
paricer australem; dt Facies I borealis eiuldem segmenei L DS adducatuur adt
Faciem S segmenti S A T borcalem: Nunquid non sibi obuertentur tacies si.
miles e inimicae, quae sese Fugaburse, et expellene: omnino, Fateor, ita COn-
Fingeret

## Folio 268 — 1759050695:0274
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000274.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
LdLdd odod 2
cingeret, l lola telene cno MalesmealLao2 qua  Leste
Facies S, quae aultralis elt, in locum l’erantimorau; ad quod punctum llaluus
est facies borealis d dissimilis cotius partis Magnetis, quae continetur lineis
rectis IL, IS X aICUI L C AS; quae pars lonse maior est, quam segmentum
TBL (CONFIHCE CNIMI PEXFCF LegIENEUM S A T, quod est aeguale TCGMeHLO
TBL, Magneris Fructum lineis rectis IL, IS, S T_ arcu L C T circumseri-
Pcum) adeoque vi longe maiore aget in legmentum IDS, cuius Facies S au-
stralis ad locum P concoltisse supponitur, quam in illud agat legmentum IBL.
Ouare et(i legmentum IB L expellere niracur legmentum YD S ob illius Fa-
ciem S australem (quae cum Facie I locum permutanie) quae obiicitur simili
Faciei L australi seomenti illius IB L: tamen maior conatuS partis IL C A SI
lonse maioris legmento LB L, huius legmenti conatum luperabir, sux que fa-
2C
TDS POst CIUS PERMUIEAEM SIEUM AOCTEHE. Verum quia cunc segmenti FD S
ciei boreali B Faciem S australem sermenti lDS adiunget, renitente licet pro
modulo legmento IB L. Idem de altero leomento oppolicoS A T dicendum
est; renicetur scilicer quominus Facies L lesmenei ID S borealis accedat ad Fa-
ciem uam S Pariter Borealem, eamque expellere nitetur, Ped irritO CONatI:
nam facies S australis parris SIC TS Ionge maioris ad Pe allicier Faciem Ib0-
realem lesmenti ID S. Aeque ita legmencum ID S, Ei ad morum (ic expedi
cum; sicum permutabie, nec quidquam obsistentibus duobus legmentis
IBL, SAT.
Neque tamen relim esse ribi pertuasum duo illa segmenta TBL, S A Y
omni prorsus ettectu Carere. Fcto enim certium illud seomentum IDS non
contiguum (quando enim conciouu est, Illud sibi allignne, ve hic Num. I.
Octenlum est) a se non expellanE; eFACIUNEFameN vE FardIUS (IEIM PErMUTCL,
adthaereatque remistius reliquo Magueris maiori legmenco: rerundum siqui
dcim
M
1
u

## Folio 269 — 1759050695:0275
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000275.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Cap. II. De divisione Magnetis.
dem recunquo Promoreua im aliarum illarum maiorum Mlagnetis partium:
neque dubium est, quin tirmius adhaelurum esset legmentum ID S maiori leg-
mento LCS; G duo illa oppolica legmenca abscilla amovereneur. Nec eriara
dubium est, ve alias memini, quin ferrum maiorem rim ex Magnece hausturum
esset, si eius puncto L admoveretur rescilso legmiento IB L.
Jam porro patet, cur in Propolitione distinxerim Sphaericum e Fllipricum
Hlagnerem a Magnere in Cylindri aut prismatis figuram efformato: dixerim
que, si in illo ducatur linea IS Axi B A parallela, e per eam Magnes secetuT.
nata ex ea Sectione duo legmenta IDS, LCS non in omnibus inter se conve-
nire; in quibus duo segmenta conveniune, quae ex Mtagnetis dinilione Per
Axem sionuntur: convenire autem in omnibus duo legmenta Magnetis Cy-
lindeici, aut prismarici producta ex dinisione per Axem cum duobus legmen-
eis, quae hune ex dinisione per lineam Axi parallelam. Disparicaris huius cau-
la lune duo seomenta oppolica IBL, S A I qua in Sphaerico _ EIlipEiCOMA-
shete semper occurrene; nunquam autem in Cylindrico vel prilmatico: in
quibus linea Axi parallela per quam tc Sectio, pertingit verimque, non lecus
quam Axis, ad duo plana parallela oppolita, nec rlum tieri concedit circa
volos seomentum, qualia sune in Sphaerico Legmenta lB L, S A Y.
A SS E R TTC
Si Sphericus Maones plano secetur neque per Axem neque per A. quatorem
ducto: varia ratione erea se aeent duo facta seementa provi planum
secans longins ant propius ad Sqnatorem
staturum fuerit.
APCdica duplici primaria, de quodammodo opposicâ Masnetis sectione:
Lvra Det A GAACOTEM Aiquatori(que Parallelum; alCCFA PCF AXem, aUE AXi
Parallelam lineam, live nacuralem Magnecis longicudinem: omictenda non est
omnino ea Sectio, quae plano absoluieur tam ad A: quatorem, quam ad AXem
obliquo: qua maiori non potest non constare disticultare, repoce ex duabus
illis primariis dinilionibus Compolta. APumo durem Magherem spharicum;
vE ex iis, quae in eo continoune; quid in caceris fguris imperfectioribus (quas
OniS perCuEraE:) Contingere possic, colligere liceat. Sit itaque Magnes (pVX
ricus B D AC (planis veor ad designationem figuris loco Tolidarum; quibus
_ oculi luduntur, et menti pari soler obscuritas) qui plano (Ccerur per eius
diametrum LS ad AEquatorem C D, e perinde ad Axem B A obliquam.
Concipiatur Maones planis Aquatori C D parallelis L I e ST per duo
extrema L Xx S diametri LS ductis secari. Constat omnes facti sermenri
LBI radios ex singulis eius punctis ad L concurrentes in eo puncto L Fa
ciem habere australem; a placa siquidem boreali versus australem pergune
omnes, eorumque rleimus est L I Aquatori parallelus, adeoque nec australis,
nec borealis. Constat icem radios ex singulis hemispharii L C AS punctis
2d

## Folio 270 — 1759050695:0276
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000276.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
Magnetologia Libi
ad Lac Pueu Lems  puncto faciem habere borealem; omnes
enim a Pasa auca Persee au vealem. Elinc AE, (i nulla. alia Magnetis pars
praecer legmencum LBI; d hemisphaerium L C A S ad L CONCUPrereL, in co
apee Cibi cohaererent illud SeSHIC, c ampaum iore Magnetico;
in eo siquidem puncto L. Facies borealis, Segmenti L. BI; X facies australion
hemisphaerii L C AS, distimiles scilicet, d amiCa SIbI OCCUPTUNE. Pari surE.
APEC COHATCTCNE SCGIMENEIMES A T, d hemisphaerium L BDS in puncto S:
Seomenti enim S A F Facies S borcalis est, cum omnes eius radij a plag2 au-
Srali versus borealem FCTAHEIE: COMETa verO propter candem rationem hemi-
Sphaerii L BDS Facies S, australis est: cendune enim radii omnes illius hemi.
sphaerii a borea in austrum, dum in S contendunt. Elis policis.
Obsernandum est hemilphaerium L B D. S, Praeter LegmeNCuM L BI, Cuiis
Facies L australis ostensa est: continere etiam aliud irregulare Magnericum
LIDS, rectis LI LS, e arcuID S circum(criptum. Fuius autem irregula-
ris Magnecici LID. S Facies L boream spectat: Pergunt enim omnes eius ca-
dii ab australibus plagis verlus boream. Cum erso hemilphaerii L C AS Facies
L Cc etiam borealis, nullo nexu cohaerebune hemilplixrium L. C A S, e irie.
culare Magnericum L I. D Sech le non auerlentur quamdiu se immediate cor
tingens, re supra declaracum est: ac si vel minimum ab invicem abstraHANEUIS
_ alEerUErUm, VE L. IDS ad mocum liberum COMPATCTUL, in opposicum si
rum sele converret, Faciemque luam L borealem in locum australis faciei S
ee hanc australem S in locum borealis L adducet, d alligabit. Veriim, cum
hemisphaerium L BD S praecer Magnericum irregulare L ID S complectatur
etiam leomencum L BL: cuius FaciesL apre congruit, ve ostensum est, cum
Facie L hemisphaerii L C AS: Si contingac sesmentum illud L B L maiore
vircuce possere, quam Magnericum irregulare L ID S: haud dubie corum he-
milpharium

## Folio 271 — 1759050695:0277
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000277.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Omne
C ap. II. De divisione Mlagnetis.
misphaerium L B D S ex legmento L BI, d Magnetico L IDS composirum
a convertione prohibebitur, repoce praeualente Lesmenei L B I Facultate; qu’à
Ec ve legmenti Facies L australis colxreat cum hemisphaerii L C AS boreali
Facie L. COntra vero, Si Magneticum L B D S porius lic Fobore, quam leg-
mencum Y. BI; dubium non est quin hemisphaerium L BD S pendulum con-
vertionem sic initurum, ve scilicet Faciem Cuam L, quae boreali prae australi (-
tu gaudet, avertar a simili e inimica facie borcali L hemisphaerii alcerius
LC A S, d ad cam ad ducat dissimilem e amicam faciem S oppolitam. Ouod
Si Contingat (ve rnico rantum in calu concingere nihil vetat) ve legmeneum
LBF de Magneticum irregulare L ID S aequalis lint roboris: quid aliud al-
seri porest, nili hemisphaerium L BD S in Situ ad alterum, quem Fors culerie,
quieturum.
Cum ergo quo propius accedit Magnetis diameter L. S, per quam Seeatur
MaoneS, ad AEquaTOTem C D: eo maius euadat Legmentum L B I, COgue MI
nus Maoneticum mixtum, de irregulare L IDS: constat euiienter, quod in
allata AlTertione propolicum est. Nimirum, Ouomodo duo hemilphaeria ex
lectione Magnetis sphaerici, quae per obliquam diametrum absoluitur, vario
modo in le agane, prore varios sicus obleruat ad Aiguatorem, Cuue ad Axem
illa diameter L S, per quam Mlagnes sCCatuE.
Ouod si idem sptiaericus Magnes per lineam diametro L S obliquae paralle.
lam dinidi concipiatur: non minor legmentorum in agendo, seleque ad invi-
cem componendo rarietas sccutura est: led cam ex dictis colligere licet. P.X
quibus praeterea ratio peri porerit effectuum tam diierlorumi, qui ex Magne-
eis cuiulcum que Esurx diuisione consequuneu, re constabie aperrius ex iis,
quae de Magnoticorum inter le compolirione adducentur inferius. Caecerum
hhcmencem aduertas relim ad illam Magnericae rirtutis radiorum effulionem,
quam per polos tantum vulso censetur absolui; de oblerues quam impedici
negorii Foret ex eo staturo Principio caulas explicare horum, qui ex varia Ma.
sietis dinitione nalcuntur, effectuum. Ouod Fuluis, cum per le pareat, decla-
rare non fuerit opera pretium: monuisse tamen oporcuir, quo clarius perci-
viarur, ex firmius cabiliatur ille Magnericorum asendi modus à me prideit
expolicus, ac deinces laepius contiratus; dum ex eo effectuum tam arcano.
rum, tam Facile ∞x cuidenter rationes haurianeur; ve vel ex his, quae hoc capi-
ce tractenis sunc allata, manifectum cst: quibus pauca restane annectenda.
A SS F R F IO
Si Magnes per Axem, aut lineam Axi parallellam plano secetur: duoque seemen
ta sernato siu, loco antem non sernato secundum quandam tantum partem sibi
apponantur: non solum non se auersabuntur es expellent; sed etiam cohare-
bunt, nec sine vi ab innicem abstrabentus.
ECCtUF MlagnES Per Axem: duogire segmenta BC A, C D FL ita compo
nantur, re dux quidem facies B A, C II, qua ante sectionem concinua
xK
exAME,

## Folio 272 — 1759050695:0278
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000278.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
erane, sibi obuertantur; sed loco mo.
veantur, ita ve secundum aliquam par-
tem BHI communem libi relpondeant,
seque contingant; porrectis extra con-
tactum duabus partibus BC, d FIA.
Dico Furutum, re duo illa legmentanon
Colum le non avex(enEuE, ve heri olten
Cum est supra, si sibi praecisé responde.
senc dua Facies B A, G FI; Led eriam re
nexu Magnetico cohaereant, nec linc
aliqua illata vi a se mutuo abStrahAnEUE.
Nam ductis per B _ HI lineis BI, HL
ad Axem communem perpendiculari
bus, per quas ambo illa legmenta plano
ad Axem recto lecentur: Virturis radii
ex parce C B I ad alcerius segmenti
BC A Faciem B, quae borealis est, effisi faciem eidem B obiiciune australem;
omnes enim cadii illis quorum vleimus est BI, a plaga BOrcalI CxOrEI FCTUNEUE
ad Austrum verlus B, Faciemque praeferune australem. Cum ergo parris CBI
facies B dissimilis sic Faciei B segmenti alterius B C A: Cohaerebune simul dux
illae facies B de B. Propter eandem rationem sibi mucuo cohaelura Cunt ad HI
Facies partis ATIL, ex Facies legmenti GD HI. Duo ergo legmenta BC A.
C D II ica inter se compolica debent habita racione segmentorum B GI, ee
ZI AL nexu Magnecico sibi invicem adhaerere; nili Forte haec rnio soluatur d
duabus reliquis amborum segmentorum partibus BHIL, BIII Sibi contiguis
ecundum Faciem communem BII. AC hx parces nullacenus rnionem illam
ColuenE: in Pe enim UTO nOn agUNE, Led amBX COAGUNE, vnumque CONAANE
Mlagneticum AgenS. Concipe ex duabus illis parcibus contisuis, (recilis dua-
bus religuis BCT, TT A L,) rnicum Aeri Maoneticum corpuIS: eius Aris alius
ese non porest praeter lineam BFI, re patet; si enim alius ele dicatur; is FOret
linea BEI parallelus, eo quod esse debeat linea aliqua longicudinis nacuralis
corporis illius Magnetici, quam lequicur linea B FI non minus nunc, quam
cum adhuc esset inlectus Magnes: ea siquidem longimmaO MUIngUaM MUEaEUE:
caderet igitur ille Anis linea BEI parallelus intra alcerurram partium BFI I,
BFTL: quod dicinon porest. Cum enim aequales sint illae parres quantitare,
aequales rirture, simili situ compolitae; quo fundamento carum altera Axem
corius compolici sibi rendicare prae altera dicatur: Nihil isitur est caulae, ob
quam duae illa partes BHII, BHIL sibi concigux le excuriane soluca rnione;
Ced ita Sehabene, ve se habere ostentum est lupra duo hemisphaeria ODFI,
BC A Si loco, situque seruacis sele contingerene: quo polito contiguitarem
quidem aliena vi solui sponte paterentur, at Polutionem ipla minime inirent.
Cum isitur duae PegmentOrum partes G BI, A FIL verimque excurrences reli-
quis parribus BHI L, BFLI magnerico nexu adhaereant ob facies dissimiles
CORCUE
Magnetolocia Lib. II.

## Folio 273 — 1759050695:0279
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000279.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 64 lines, status machine
ca p
pondemm
pente
dec
loco mo.
AII COn
periole
celon
lIl
M
ta
aut
ecit
Aris alius
isforet
nacuralis
quar
nucatIE:
vanrirate,
ele
N
concltentes; nec n mn uidem partibus BIIL, BFI I nacd
menca libi innicem Mastce e quidem, ve ex eadem raciocina
eione collis comnus, glio duae illae partes BGP, IIA L verimque lon
gius vlera communem contactus lineam BHI procurrerint. Cerrum enim est
maiora quanticate A gentia paris in intensione virturis in agendo lele praestare
validiora. Caeterum, et E de Segmentis tantum meminerim, quae hunt per diui-
sonem ducto per Axem lecante plano: idem camen cuenturum est, si per li-
neam Axi parallelam secetur Magnes, ee reliqua praestentur, quae exisit sup.
Politio.
Cap. II. De divisione Maenetis.
ditticultas: manifestum cuadic duo, ve fert APertionis calus, compolita leg
X dictiscum hic, cum supertus ratio colligitur mulciplicis experimenti
Lquod circa duas virgulas Ferreas non linc roluptate exercetuE, eo maiori
Fururd, quod eorum caula iam inHole(CAE. DuaS itaque virgulaS FCrFCAS, vE
duasacus lurorias ri Magnerica excicas in medium ad ducito luper Hlorilonta-
le aliqlod planum lausmum lilmo si acus illas ica adaptaveris, ve se con-
tingan torâ lua ton em quam aequalem esse OpOrtet) e Facies similes
rniantur, troc est, borealis botean apponatur, de australis australi, Cernes ica
compositas acus super plano illo Florilontali haerère simul, e quiere Frui pla-
cidissima: at (e vel minimum discrimen interriciatur, ve quoquo modo (olu2-
tur contionitas, continuo cernes d se innicem ablcedere, neque vllum deinceps
ad eam vnionem relarciendam nutum praeseferre. Secundo. Si CaLLM ACLLMI
alterurram inuertas, ue Facies ejus borealis ad alcerius Faciem australem appo-
naTuT, eoque in siu sese contingane: Coharebunt simul frmo nexu Magnerico
nec contactum loluene, sed si impellatur rna, aut adducatur; Pele comirem
Praebebit altera, nec se ab illins lacere nisi vi illatâ seiungi patietur. Nec mi-
tum, eadem enim est ratio harum acuum d Magnetis per Axem diuisi leg-
mentorum: qua non nihi permutato facierum situ copulari saudene. Terrio.
Si seruato eodem proximo siu, vnius longicudo alcerius longicudinem reci.
Proce excedat, hoc eA, Facies veriulque sibi ex aequo non relpondeant: haere.
bunc quidem simul eadem virgula. Ced remissius quam ante, quando carum
longitudines eora conveniebane. Ratio cst, quia Facies parris illius veriulque,
quae reciproce veimque excedic longitudinem viroularum, est similis Faciei a-
cerius virgulae (vlcerior enim ciuldem partis facies ponitur cidem faciei dissi
milis) Ergo quond pocest haec veraque pars adiunctam virgulam ricissim co-
natur expellere non line aliquo effectu, ex si minus altera alteram excurie; re-
missius camen eam cohibet, sibique adiungie: excutiene auteri se se muruo, si
ambo illi excelsus fuerint paulo maiores; ve (i dimidiae longicudini virgula-
rum aequales exciterint. In eo siquidem calu duo illi excessus ad disiunsendas
viroulas, validiores fucuri Cune; quam ad copulandas duxe carum parres dimi-
dix, quae sibi relpondent, Celeque Concingunr. Quarto. Eaedem virgulae ita
PolunE
OR OLE A R IV MI.

## Folio 274 — 1759050695:0280
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000280.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Magnetolocia Lib. lut
vollune inter se aptari, ve rna alteram reciproce excedat, Facielque similes ad
CANdLEI PAPECI RLREITANEUE: qui calus ille ipse est, qui APertione hac quinta
exPOSITUS est. Tunc ergo alias Facile soluetur rirgularum contactus, alias
xorius, alias frmius ambae sese complectentur, prove maior vel minor fuerie
veerque rirgularum excestus. Alii plures occurrent similes calus Rudiolo Ex-
verimentorum Obleruarori; quae prima Fronte oppolita ec sibi contraria ipsi
videbunent: Ced tam multiplicis varietatis cauixe Fum non lacebune; quem
non latuerint pauca haec, qua hic speciminis tancum gratia prolecurus lum
iuxta rerum Magnerica Faculcaris asendi modum.
e uts  s i ut dt de
e Ac
de ac Ac 
de
re
Ac
et
2sshet
C P.
De mulciplici Magneticorum inter le compolitione, va-
rulque ex ca compolicione nasci Coliris
effectibus.
A= CFDF N TY Caput hoc accedit, coharerque aprissime nec pa
d Sitnjal ex altero alieri accessurum est. Duam quam enim in eo
praecipua divisionis variae Magnetis mentio habeatur: tamen partium
etiam mutua compositionis; e ex ea consequentis multiplicis effectus pertracta
rum est arcumentum. Verum praeter illos miros effectus ad dinisi Maenetis parces
varie inter se compositas spectantes; alios non minori admiratione e obsernatio-
ne dienos par est contemplari; qui ex quibusuis ad innicem collatis. es concur-
rentibus Magneticis proficissuntur. Onia porro per quam multipiex iniri potest
eorum compositio, unde aliquid semper noui liceat obsernare: praestat ea solum
hoc capite prosequi, quae ad muiuum Mlaeneticorum concursum es coharentiam
pertinere videbuntur; iis, quae ad muruam directionem spectant, in C aput aliud
reiectis: praestat item, ut singula exponantur apertius, ea varios in articulos con-
ferre; es ut cerrius pateant, ea adhibere Magnetica, in quibus vis Maenerica
manifestius elucet; cuinsmodi sunt Magnes lapis, meliorisque note excoctum,
pureatum que ferrum: ex his enim, quid in caeteris virtutis obscurioris, et in la
reribus, venisque ferreis contingat, cum in omnibus idem acendi servetus modus,
colligetur.
et id 1 2. l 12
MLaenes armatur a munitus viribus pollet solito tonee maiorionst
Ira es in omni Magnetis, de terri concurlu corum necellicudo: led ca
in primis elucet, cum ferro Magnes, vel eocus in cacaphracti modum
Circum

## Folio 275 — 1759050695:0281
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000281.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
i
ot
et
ui
OnE, 1d.
MC Nec p.
cnim 1 et
en partium
perrracta.
etis varies
osernatio.
S COnCHI.
niri porest
ea solum
crenriam
put aliud
cutos Con
Maenerica
excoctum,
5, Dc in la
etrs modM
lo: sed e
ai modum
circum
Cap. III. S outha Magneticorum compop
cuicumdel, vel pals elus praecipua l’olus, velut callide, autclypeo obledt-
cur: quibus palsim Colet armis indui: qua ipsi pro Aetiticum industria variis
odis aptaNEUT. Sune qui duplici orbiculo ferreo verumque Magneris Polum
muniume ica fabretacto, re Masneti apte congruat. Sunt qui non incassum ci.
quam par lic, cenuiorem; re si bractea tantum Foret charcâ scriptoriâ minime
CFa(TOL virtutis radios Maoneticos parum admodum acuere e LObOTaLC: nCC
mirum, cicius enim cuasere, quam verim vllam cenue illud Fereum, cui non
nisi exiona inhaerere porest, inserat. Sed neque aptior est lamina supra modum
crassior: sensim enim vircus languelcie, e quadamtenis obtunditur, ante
quam nimiam illam crasticiem excesseric, corumdem radiorum vigor, adeoque
remissius Foras exumpir. Armetur itaque Masues castide, qua lenticula cras
Sitiem
dem orbiculo siuc clypeolo duo relut cornua (cuique Cuum) Tivre duos car
dines aequales, de parallelos apponune, ca longicudine ve Magneris maximam
Ferream apponirius incerdum teret) au MMaBMCM CMNICuNS CaMZaL, dl db C6
non plocul abicedat. Ilunc omnem Maonetis armandi modum oculis cibi
Cralliriem nonnihil excedane, icaM is obus cardinibus norma appOlIca (vE
subiicic appolicum schema. Vetm eti omittendum, quod ribi nulla porest
delincatione exprimi, nimirum ad etectus ex huiulmodi MagnerIS AEIaTULX
produes n parum Comeesirea consetur ex chalybe purissimo; nec
leui brachio, malleoque percusso e addenlato; nec non eximio lauore (plen-
descentignibus s accedat oprima ex arce temperatura;nullis porest armis hoc
elypeo melioribus Magnes accingi, re Fortiusagat, d omnem, qua pollet, vim
exerat. Oua porro crassicie constare debeac haec armatura, non alia definitur
mentura, qua quae aequa censebitur habica ratione molis, vigorilque praelertim
Magneti insici: neque enim certus praetigi porest terminus vlera quem vel citra
Ctare non liceat. IIlud quidem experientia compertum es calsidem illam.

## Folio 276 — 1759050695:0282
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000282.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetolozia Lit
Siciem rix excedat; duos tamen, quorum luperius memini, cardines illos pacr-
ld crassiores esse nihil vecar. Nunc demumi ve Seiplo fortior cuadat sic arma-
EuS Magnes concemplemuI.
Duplici ratione Magnetis armari prae inermi vices metiri licebit. Primo
quidem, Magnetis, quem manu ceneas, eam armato, quam inermi Polo ferrum
nulla (ve certius experimentum ab (oluas) Magnerica vircure imbutum admo-
uc. Comperies terri pondus lonse maius ab armato quam ab inermi lulpen-
di: vel senties ferrum idem illi longe Armius quam huic adhaerelcere, de rnici.
Ad quam rnionem cenaciorem conducet non parum si ferrum iplum non le-
cus, quam ipla Magneris galea oprimae sic nOcX, Sic puroncu, malleo (ubactu,
terlum, laevigatum: sic eriam hourae non ineptae; qualis foree s lacior ferri fa-
cies Polo magnerico applicaretur, quae crassiriem superaret: aut si longius
aequo ferrum ipsum sulpendendum adhibererur. Ouod si una luibeat anibobus
armatis polis terrum, qua parre longius est, applicare: ambobus illis armatu-
rae cardinibus extantibus (neque enim ipsis immediare polis, cum semper Ma-
oneris medium rmbilicum occupene, ferrum recta linea productum porest ad-
moveri) applicandum exic: tunc aurem ferrum multo grauius quam ante, ap-
Pendetur; nec mirum, cum reerque polus vires nunc conterat, quas alter can-
cum prius impendebat. Ratio alcera, qua virium maonericarum incrementum
ex armatura nalci Colitum licet obseruare, non alio discrimine discrepat a prio-
re: nisi quod nunc iubearis ferrum manu cractare, cui applices armatum Mla
snetem, reique lustinendum e pendulum. Experière scilicee Magnetis caside
ad ferrum admoca Magnetis pondus posthabica ad centrum grauium cenden
di insira propentione sublime ad ferrum alligari non aliis, quam cacis radio.
rum Magnericorum insertis vincuiis: quae haud quaquam illud sustinendo pa-
ria Forent, (i galea exutus Mlagnes Ferro admoveretur. Flxrebit aurem Magnes
ad Ferrum ulio Armius, si ferro ad libellam constituro duo illa armatura
Cornuas siue cardines applicentur, ve vrerque simul Polus ad cohaerentiam il-
lam amborum Magnericorum concurrere postL.
Ouod si huic verouis modo suspenso Magneri secundus apponatur, huic
secundo cerrius (E supremi vires suppetant) sibi adhaerebune omnes, e (u-
spendencur: omniumque limul pondus superabit (quod obleruatione dignum
est.) illud ferri pondus, cui sustinendo par est Cummus Frmo Ferro adhaerens
Mlagnes. Cuius ratio haud est obsctira. NTam Cum ALAONeS AEIaTUIS AEMTATO VI
Maonerica appensus adhaerec: veriusque Mnoneris Facultas ad eam connexio.
nem concuriic: cum aurem ferri malsa ad sulpensum Magnerem apponitur,
alia vircute ei non adhaeret; quam ab eodem ip so haustâ Magnete, quem Fat
sic: quam infirmiorem necesse est esse, quam virtutem, quae a Maonete Can.
quam a fonte ip lo emanarer, rirturique alterius Magnetis convenienti, e ami
COHICL OCCUTFCTCE.
Hlabes Magnerem armandi modum. Fhabes Magnericam virturem ope hu-
us armaturae perficiendi haud admodum arduam praxim ex industriam dupli-
Cem. Nunc merico quaeras rationem, cux leuis haec armatura, quae per se ommi
VirEES

## Folio 277 — 1759050695:0283
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000283.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 61 lines, status machine
dPaII.
aIMd
ferrum
admo.
Cuspen-
nonse.
actum,
ferrita
ematu
et MI
et CaII.
tum
perio
omicur
M FaII
tC Cat.
Cap. III. De vatn tat. compeo. 27
vieture destitura est; nec alia pollet, quam qua ipliprecario à Mlagnere est im-
percica, cum tanca vi de nouo cumuler: ve quadcuplo, aue decuplo maior (Fr
ex effectu aectimetur, re restimari par est) obleruetur; quam quae ipsi indita cR
a Nacura: Ouxctioni huic faciam, re spero, latis: rbi obseruationes aliquor
praemilero: quae inter experimentum hoc obcundum sele OHFerUNE. Ex iis
enim, quid de hoc mirabili virtutis armaturx ope parco incremento sentien-
dum siE, CerriUS, apertiulque constabit.
Prima carum obseruationum est. EFH Magnes armatus lonse maiori prae
Sibi inlica, Faculeate ab illa armatura invalelcac; icare corporis Magnetici pon-
dus uctinendo sic superior, quod ne vellicando quidem politâ casside par tuit
Eec: tamen (Ouis sibi, nisi experieneia probaret, perluasisset ?) non ampliori-
bus, quin etiam angustioribus, Si Gilberco C abeoque fdem praebeamus, acti-
elicacis lua Sphaeram finibus circum seribit armis instructus, quam iildem desti-
Enus. Ouod Facilis docet experientia. Verlorio in plano Ilorilontali depo-
Sico armatum Mlagnecem in eodem horilontali plano sensim promoue donec
illud primum, minimumque cominoneri, de a Cuo situ ad Mlaonerem annuere
deprehendas. Tunc vero tam Verlorio quam Magnece eundem Cuum locum
sirum occupante, lia exue Magnetem armarura: nihilo secius cieri intueberis
Verlorium ad minimam nndi Magneris agitationem. An vero contractior sie
armati quam inermis Magnetis Sphaera actiuitacis, ve citari Authores cen
Senei miti nON LICHIE ExPCLITI NEC CETFE GLEIQUAM ExPCFEULUM rCOF: cum cui
denti constet experientii ampliorem heri appolico ferro Magnetis actiui-
tatem.
Secundo. Obleruatione non minus dignum est Verlorium virturem nihilo
maiorem ex contactu armati Maonetis, guam ex concactu inermis concipere;
quod experiri licet duobus adtibicis aqualibus rerloriis: quorum rnum a-
maco, alterum inermi Magnere excicum fuerie: nam verum que (s paria fue-
FInE CaTCTA) Pari alacricate ad orbis cardines sele convertie, lineamgue occu-
pat Mecidianam; verumque ealdem ferri particulas sibi adiungit, et Sulpen-
dic: quae manifesta lune paris verigue illi Verlorio inhaerentis virturis aroumen-
ta. Hluius X proxima obseruatione allati experimenti non alia, racio ve intrt
planius exponetur, adduci posse ridetur, nisi quia Ferrea illa armaturanon nis
accepea à Magnere Faculeare agit; quam quidem illaelam ve medium aprissi.
mum de excipie, de tranlmierie; quin eriam haurie, de conseruat, sed non paulo
debiliorem, E à Magnere Poluatur. Cum ergo vircus illa incensionem inaio-
TeM AB APTAEUTA, QUa CX LC VIFEUTe CAPCE, Con(equI nequeAE; eso FoueatuEIm-
munis: non mirum, (i, ve haber prior obseruatio, aequales acringat vireuris (ua
ettulae terminos tam armatus, quam inermis idem magnes; de aequali agic,
tione Vertoria ad aegnalem distantiam polica, siue ad aCtivIFaLIS CxFrCMAS OFaS
siure propius constitura concirent ambo: eadem nempe immurara virtus avic.
Pari de caula ctiam (c, ve Verloria aequalem concipiane Magnericum vigo
rem Cure ad armatum, sive ad inermem Mlaonerem aHFICCNEUE; nec cemporis
mora brenior aut longior necellaria est ad intundendam Verloriis virrurem.
et

## Folio 278 — 1759050695:0284
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000284.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
neto
LI
hue rnuss live alter ad hoc munus adhibeatur; quamuis rni turmius quam al-
ceri, armato, quam inermi adharelcant eadem Verloria.
Tertio hac in Magnetis armatura piae caereris luspiciendum occurrie, illam
leuiltimo impedimento cuadere plane inane e ab (que effectu; nec ad Ferrum
Eulpendendum, libique rniendum plus conterre, quam si Magnes ligne a cal-
Side FegeretUT. Ouodnam illud: arenulae granum, Farinulae puluilculus, char-
cula paprracea Fructulum. Eece enim, si Ferream illam armaturam charrulà
concegas, nihilo maius ferri admori pondus lulpendet Mlagnes, nec frmiuis
Sibi adiunget, quam priiis; cum armatura omni careret: lquidem ad eam AI-
miorem cohxrentiam Coluendam, Cutticir, ve quoquo medio impediatur im-
mediacus ferri ad armaturam appultus, ve re Facilis docebit experientia, ve me
incaucum alias lepide docuisse memini. Armatum tractabam Maonerem, Fer-
rumque latis grave ipli adhaerere mirabar: quod cum calu furislet excussum,
ramenta quaedam ferrex scobis collesie tam exigua, ve lenlum fuserent: ad-
moui denio ad ferrum Magnetis cassidem ad illud icerum corripiendum, de
sulpendendum: Sed ecce illum meum Masnetem ad id praectandum momento
factum ineirem: quae subita mutatio dum mentem Cuspentam melius quam
ferrum Magnesscenet; ∞ lingula admirabundus excurio: excussi simul stupo-
ris mei caulam, paucula (cilicet terrea limaturae grana, quae armaturae adhaese.
rant: quibus amoris; ecce continuo Magneti relticuram vim terrum idem ea
dem cenacirate luctinendi. Oux dum animo, manucjue roluto; tandem in re-
ram admirationis mea caulam calu incidi, nullam que aliam esse comperi, nisi.
illa cenuissima ferrea orana, quibus prohibebatur Ferri appensi cum Magneris
armatura contactus immediatus. Oua porro derectâ Fraude, chartam, aliaque
cenuissima impedimenta adhibui: ex quibus idem semper secutus est aEmatB
ex virium defectus ad ferrum sublime lustinendum. Ex quo experimenco
aperte licet incueri, quam non inani fundamento aseruerim paulo ance ipsum
Colum Maguerem armatum vim in occurreneia Masnetiea effundere, nec eam
vilo modo ab armacura prodire; et (i tamen non contendero pertinacius can-
dem vim ab illa armacura aliquo modo non affici, de iimmutari.
Nunc porro unde tanta prae insita a Natura armato Magneri Facultas acce
dic Ferrum sibi coputandi: Non parum corhc haec Ouxestio Philolophix huius
Cultores: atque haud seio an eam ita Poluerine, ve nihil reliquum fuerie diffi-
cultatis. Voluere Ouidam Ferrum Ferrea Magneris armatura ideo rnione tam
tumâ cohaerere proprer illam, quae ferrum inter de Ferrum intercedie naturX
communio, multo maior, quam inter ferrum d Magnetem: qua tac, ve fer-
rum Mlagneci vniatur remissius, quam ferro propter quandam naturae (rmpa-
thium, e symbolilationem, Verum sympachiae haec adhalio perperam acce-
Pta retertur: ex licet alias, ubi in rariorum effectuum occultorum NacuIa
ratione reddenda mens humana caligat, hoc obuium sympachiae nomen effi-
sium ignorantiae laris curum praestare queat: illud camen nostro in nesotio
nullatenuis porest adiri. Nam cur determinata quadam ratione, non autem
secundum omnem plasam, ur exigeret sympachix aliis quibuldam in mixris
ObleTIIAEK

## Folio 279 — 1759050695:0285
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000285.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
et
obleruatae tacultas, terrum terro aanectitur? Deinde, An omnes Crmpachix
vires euanelcere dici polsune, cum Ferrum inter _ Ferream MaOnetIS APMaLU-
ram tenuissima charea, aue puluisculus interiicieur, guo HaC, VE AEMAEUS NOM
maiori, quam inermis rirture polleat, re luperiori obseruatione certia declara
cum est. Accedie, quod armatus Magnes non cantum terri maius pondus,
quam inermis libi adiungic; sed etiam Magnetem maiorem, de graviorem. AI
isitur eadem est Magnetis, quae ferti cum ferro Cympattrica virtus, quando-
quidem ex terrea eadem armmatura, Magnetis rires tam ad Magnetem alcerums
quam ad terrum lulpendendum inualelcune:
Alii omilsâ illâ crassiori, e a Philo Cophia aliena difficultatis huius per (ym-
Pathiam Colutione, censene Magnetem virium maius incremencum ex adiunct â
armatura terrea, ideo conlequi: quod Ferrum per excoctionem a Pordibus
alienis emunctum, ex purgatum fuerie: quin etiam ad incudem lubactum cua-
serit denlius, de maximâ parcium rnione concrecius; quo tac, ve virturem ma-
oneticam e excipiendi, ec exceptam transuehendi sic aprius quam iple Ma-
snes, qui partibus muleis scacet hecerogeneis, et spuriis; quibus non porest
non cabelcere vis Maonerica, dum eius radii cum carescane, tum passim a Fae-
cibus illis intercidantur. Duamuis isitur, inquiune, ferrum illud Magnetis polo
adhibitum, incenliore non poriatur, quam Magnes ipse rirtute; quippe quod
non aliâ pollear, quam ca lolas quae ipsi à Magnere indita est: rehementius
tamen asic, quam Magnes a quo asendi facultatem haulu, proprer illam den-
licatem, de maiorem radiorum rnionem, qua Ferrum prae Magnete praestats
non secus quam ferrum candens maiore vrendi vi pollet, quam accensi carbo-
nes a quibus incanduie, proprer maiorem ferei partium inionem dx densica-
tem; qua velur condicio ad maiorem effectum producendum concurtit. Pari
modo Ferrum Magnecem armans iplum ad ferri pondus libi annectendum, de
Fulpendendum magis iuvac, quam si Magnes alius adhiberetur. Ad hoc rario-
cinium contiemationem addune huiulmodi. Cumi Ferrum ex natura lita CaFeaE
actu Magnetica omni facultate, apcumque tantum sic eam à Mlagnete conci-
piendi rndecunque, de quocunque curtu aMlauerit: illa Magneti appolita fer-
rea aematura Magnecicos virturis radios excipiet, ii lque imbuetur accommo-
datissime adt eorum e Magnere efulorum Auxum, de imprectionem; cague ra-
tione ipsum Magnerem Agens primarium tora lua Facultate quae; ve dictum
est, propier maiorem terri denlitatem, ex purirarem vim asendi Magnetis ir
verabic; eiuldem Magneris actionem ica iuabit, d PFOMOUCDIE: VE NON FaN-
cum duxlo, et criplo, led pluries maius ferri pondus lic armatus Magnes, quam
inermis subtime pendulum cohibere possit.
FIaeC est OuOrUIdA, NC diCaML OMNIIM; NOMINISnON OBLCMEI SCFIPEONI
ratiocinatio: qua mirum illud virturis Magnerica ausmentum ex Ferrea Ma-
onetis armacura proticilci Colitum explicare, aC PFODaRE CONANEUE, AE VCLCOK
ne ca disticultates paciatur: gnibus occurei vix possie. Enimvero _ Ferrea Ar-
matura puritas maior quam Magneris: si illius, quam huuius parcium rnio
maior, si maior densicas Magneti arsato conciliane cancum roboris incremen
FuI
Cap TII. De varia Maenetic. compositione.

## Folio 280 — 1759050695:0286
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000286.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Marnetologia. L. N.
tum ad Ferei armacurae adhaerentis pondus suspendendum, ve quadeuplo pon
dus superet, quod Magnes inermis est lustinendo: Cur illa eadem vietus ar-
mati Magnecis Forrius Verlorium non imbuir, re luprâ lecundâ observarione
reculi, quam Maones inermis:
Dices. Fcli per armacuram cransuecta virtus Maonetica proxter subiecti
meliorem dispolicionem densicaris, puritatilqué ad asendum le praestet vehe-
mentiorem: reuexa camen intensior ipla non cnadit insira Magneti virture, a
qua nalcitur omnis, qua armatura poller, Facultas; adeoque eAt illa aut minoi,
aut ei ad lummum, requalis: ne dicatur qualicas haec Magnetica, PrXTeF CatC.
racum qualitarum à Nacusa consticurum modum, sese iplam intendere, ec ipla
per le invalescere: quod ablurdum FOreE. Ouare armatura Magnetis vim ma
Eorem Veclorio non infundic, quam ipse nudus Maones.
Sed occurro, et quaero. Nunquia etiam Verlorium iplum, Ferrum est.
Nunguid purum. Nunquid denlum: Nunquid aeque apcum eandem vim
excipiendi subiectum, acque illa MagnetIS AEIATITA  FRO ioIEUL, ve admir
cam, re admictendum est, vim Veclorio maiorem non infundi, quam ipsi ar-
IAEUIIX: Cur tamen vis haec Verloriu nOn AfICIE, VE atFICIE AEIAEUTAM ? CUr
ad agendum non concitat acrius, ve acrius armaturam concitat, cum veriulque
par caula sIE: Accedit Argumencum ex superiori certia obseruatione petirum,
quo nihil euidentius. Si Magnes ex eo maius Ferri pondus actollie, libique ad
Sunoit Armius armatus, quam inermis: quod armatura ob materix puritatem,
ob densicarem, ob maiorem radios secundum eorum naturalem curlum exci-
piendi, de ad Ferrum lustinendum crantmicrendi apticudinem, etficacius in fer-
cum asic, quam ipse Magnes, licet incensior ex armatura non cuadat ettula
virtus: quid est quod maiorem illam armaturx efficaciam recundit, auE EOTam
eocius extinguic; cum incer ferrum Cuspendendum, de armaturam Maenetis,
medium quoduis intercedie, quod Mlagneticum non est, veluri charca renuis-
lima. An non ris illa agendi maior armacurae, Mlagnerica virtus est; quam
nullum medium à transiru porest prohibere: _ vero cur eadem charta inteK
recta virtucem Maoneris cransuehie ad ferrum aecollendum eandem plane
quam Magnes inermis emirtie ad idem ferrum; ita ve aequale ferri pondus
Magnes inermis sulpendat, quod armatus; si inter armaturam, e ferrum il-
lud charta media incercedat. Illa iraque charta media cransicum praeber ractiis
a Magnece ettusis, colque illaelos peruehit ad iplum Ferrum, ee quidem aeque
incenlos:neque enim charculae renuissimae crassicies insensibilis radiorum vim,
quae quo lonsius à luo fonte propasatur, co remistior cuadie, porest minuere
Censibiliter. Vnde ergo Ac, ve renui illo chartae incer armaturam e terrum me
dio discrimine euanelcat omnis illa maior armatura Facultas, le que eodem
modo runc habeac tam inermis, quam armatus ad mouendum de actollendum
ferrum. Nec quiegnam isitur, ac plane perperam asserueris Magnetem ar-
matura instructum, ee municum ideo ferri armaturx adharentis maius pondus
sublime atrollere, quam nudum, d inermem; quod armatura Magnere iplo
purioi, ac denlior, iadiolre à Masnere eAtulos sccundum eorum nacuralem
curlum.

## Folio 281 — 1759050695:0287
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000287.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 70 lines, status machine
1a
te
e
cura
acta
Maoneris,
est; Gelii
uca intet.
etcum se
Dec ract
idem aequ
ocum vui
est minuca
ferrum Me.
Puricatet
plum erei
ciusi
aUIECOTaI
aeca cenuil.
i pondus
que codem
rollendu
gnetem d
us pondus
Cap. III. De varia Magnetic. compositione.
285
cuilun excipiendi apta vim magneticam aciiac, de etticaciorem praestet.
aciieret enim: _ etc allorem praeltaret etiam, dum charca, auc aliud quod
uis vel cenuissimunt ese cefeitur, e abrumpic immediacum ferris
curx inualelcere: eo quod terrea illa armatura rircutis magneticae à Polo ef-
tusos (hi enim de eorum Cunc numero, qui Magnetis radios a polis tantum
effundi volune) setringane, ee in spacium angultius colligane, re sic rniti
Fortius agane: non lecus quam radii solares naturali luo tramite pergentes,
ve in obuiam lentem Cherstallinam incurrune, ab ea retringuntur, de colli-
suntur, vimque cantam luminis COnGCrUNE, ve reendi consequanEuE FacuI-
tatem. Fa quidem rario maiorem Magneris armati rirtutem explicandi fun-
damento in speciem non caret; in Epeciem, inquam, nam re paulo penitius
perpena nullam ealem radiorum Magneticorum collectionem inducere po-
cest apposita Magneti armacura. Nam ( ita cogantur radii armaturam peruas
dentes; cur concti Charculam axpolicam, cum nullum radiis masnecicis im
veruium Coleat else medium, non penetrane; rein ferrum Charra conciguum
Fortiis agane: Ouxnam huic charrae, vel cuinis alii medio, ipsi etium aeri
vis inesse potelt ad Fractos per armacuram radios illos ad priorem rectum
Cuum cursum resticuendi: agunt enim, ve superius obleruaui, polico aliquo
medio incer armacuram Xx Ferrum concirandum, perinde ac si nulla appolita
elet armatura, suumque agendi modum Colicum obleruat magnes. Deinde,
nullam obleruare est, ve ex dicendis luo loco patebic; radiorum magnetico
rum ope ferri inceriecti collectionem. Cur ca contingat eo in calu lolo, cum
Ferrum Maonerem nudum immediare cangIE, _ APIAE: Cux nulla obserUATUE
huiusmodi cadiorum decortio ferro ad aliguod spacium a Maonere disco:
Duxe cum ica sinc: Necdum habetur, quae inquiritur, ratio; cur Magnes ar
matura ferrea cectus rires exhribeat prae Sibi insicis tam insignes.
In huius itaque cam miri effectus caula investigatione eo progressi Cumus;
ec quaenam ea non sit, constet laris cuidenter: quaenam vero eadem lic, doce-
ei malim, quam docere; dicam tamen, qua non ablque fundamento dicta
censeri possint. Ita est a Natura, re experimeneis paltim obuiis constat, com
Paratum Fercum; ve Htagnecicae Facultatis lic bibacissimum, dt ad eam hau-
riendam, rbi primo ejus aMlacu delinitum est, intrier auicissime, d cicatissime
ad eius accurrat scacuriginem, qua se prokilius lacurare licear: nihilque illi
Euanius, quam cum iptius Magnerici, unde rirtus emanats rberibus le le imme-
diare aftigendi copia tc. Constac liquidem experientia Facili maius ferri porr
dus non cantum ab aenraio magnete sulpendi, cum armatura imnieuiate act
tribetur, re superius declararum est; Ced etiam a nudo Magnere, si iplum nullo
incerpolito medio contingat. Fcce, Ferrum nudo Maoneti appone ponderis
maximi, cui luctine pal sic: cum medio quouis, ve charca, vel iplum Ma
onctem rel ferrum appetum involuc, re contactus immediatus prohibeatur:
i cidem plane locdeeum Magnetiicerum admoncas, eth cam cenue in
terpolicum
eE aimatuia contactum.
Censent Alii magnetis Faculcatem Ferrum admocum suspendendi ope arma-

## Folio 282 — 1759050695:0288
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000288.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
cerpolicum sic dilcrimen, cernes Magnetis vires debiliores, quain veferrum
illud in sublime possine, ve priuis, cuehere. Cercum aurem est Magnetis Facul-
catem dispendium sensibile passum non esse ex CharrIa VIIIUS InCExPOLITa Cra(-
tie: quamuis enim Faculeas illa Magnetis brenisimis finibus actinicatis sphae-
ram complecteretur, eiulque rniforme diftorme actinicatis decrementum ad-
modum prxCeps Foret; nullum tamen eam subicum esse porest: Ve per Charcae
crassitiem augeri, minuire obleruari queat: Neque minus certum est char-
tam illam inceriectam minime Maoneris effulam virtutem a cransicu prohibe.
re: cum neque charta, neque ligno, neque aere interpolito, aut alio quouis
medio corpore, siue raro, siuedenso mutationem rllam incurrane rirturis il-
lius radii; omnia enim ab (que dilcrimine media peruadic Magnerica virtus;
nec ab rilis, nihi ab aliis corporibus MagneriCIS, quX LIEU OCCUETanE ContrarIO,
dispendium pati porest. Cum itaque neque chartae, aut alius cuiuluis medii
renuistimi crassicie interpolita vIlO mOdO MUILCTUE ViETUS Magneris: GuI FE, ve
Ferrum, quod Maones nudus prius suspendebac, cum illi immediate admone.
batur, euinque concingebat; nunc idem, cum charca incerponitur, minime prae-
Aec: Amat scilicet ferrum Magneris iplius emulgere rbera; et ab iplo tauri.
re immediare Magneticam toram Facultatem, cuius est ipsum a cali Magnete
mutuandae Capax: adeoque ipse Polus contactus Magnetis, Ferrique necellarius
Sittanquam dispolitio, de condirio; ve Magnes rirture, qua maximâ porest, in
Ferrum agac, d sibi adiungat renacistime; ferrumque ipsum ad intimam illam
Locictarem incundam, ac contirmandam vires omnes, conatulque conterat:
qui contactus si medio quonis hecerogenco abrumpatur; cemictitur ille tam
Ferri, quam Magnetis mutuus conveniendi aectus rehementior, quamuis non
omnis penitus extinguatur, sed tantum retrigelcat.
Ouamquam igitur ille suppoliti contactus neceslarius omnino nOn SIE, ve
Magnes in Ferrum agac, eique ricturem inserat Maeneticam; qua animatus le
vostmodum serat Magnetice, de ambo ad rnionem conspirene secundum si.
cm verique connenientem; ad hoc enim vireutis Contactus LUHICIE: FaMeN VE
allata, aliaeque, guas inire cuigue LCCE, exPCTIeNEIR FOSTANEUT; MaoneS, Fer-
rumque contactu suppositi, quam rirturis maiori propensione gaudent, ette-
ctulque edune Magneticos, Si ita coniungantur, insigniores; csto CXFCrA, ve
paulo ance declaratum est, supponantur, de vero habeantur, paria. Ouid eroo
Lingulare ille suppoliri contactus confert; ve ex eo effectus tam lingulares
consequantur: Acque hoc demum cA, quod cset expositione: Cum ex CO CX-
reta facile colligantur. Obseruandum itaque est Magneticam Faculcatem Na-
oneti inesse ratione longe perfectiori, quam in puro, et nullateniis Magnetico
medio, FEE quod PEoFasacur Facultas illa, sux que actiuicatis Sphaeram expli-
cat. Nam in huiusmodi puro medio ca ita inest; ve a perpetuo Magnetis in
BuXu de Praesentia Foueatuir, et conseruetur; nec illud idem medium ad cam,
vel paltuuam habet apcicudinem, vel vllam actiuam inclinationem ranquam ad
pertectionem, quae sibi competat; led tancum non repuonantiam tanquam ad
cem, quae libi nec emolumento ic, nec dispendio: unde ea rel accedente, vel
recedente

## Folio 283 — 1759050695:0289
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000289.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
le
indum (1.
ramen ve
1.
V
secedente rirture, nec posseltione aCticitur; neC PTIIaTIONC CONMOVCtUE. SIL
vero Magnes eam Faculcatem ita Possidet tanquam propriam, sibique conna-
turalem Formam qua perhcitur, ex qua velur Instrumento reitur ad situm com-
modum, e sibi cum Telluris situ convenientem acquirendum de conseruan-
dum. Fcli enim, ve alias octendi, rirtus haec ab ipsâ Magnetis Formâ substan-
tiali actiue re proprietas non emanet, quae sine lubiecti destructione non de-
Arurtur, _ pereat: es eamen in Magnete Paltuura porentia ad eam recipien-
dam paratistima, quae ab ix la Magnetis Forma Auic, de Cmanat, ita VE Ca CaKCIC
nunguam posi, etli eius actu priuari continsat, cum scilicet Magnes licum
diutius obleruat cum alio fortiore, de pugnaciore Magnerico disconvenien-
tem de contrarium. Excipitur ergo à Magnete riitus haec non tanquam pere-
grina, d inditterens, licut in puro medio non Magnetico; led ve domectica
ee Familiaris, d ad commodum e ornamentum hospiris lui Mlagneris maxi-
me necellaria: quid enim Maones Magnecica rirture desticutus aliud est, quam
vile, ex rude larum: Ouore lonse aliter Magnetica qualicas Magnetem afi-
cic, quam Magneci circumtulum quoduis medium; quod e à xque Facile Carct,
ac Fruitur, nec vllam acquirie ex ea ad vilum aliud Magneticum habicudinem,
d propentionem. Ac Magneti qualitas illa intraeret permanenter, caque il
lum Principium constituic omnium effectuum Magnericorum, illum ad situm
commodum dirisic, in eoque iplum cuctur: omnes eius radii à quolibee pun-
eto effusi ad extimam vlque uperticiem feruntur, virelque punctorum om-
nium in eadem linea occurrentium colligune, e illaelas deferune dum rna
omnes congune, donec ad Magneris oras vltimas deductae Foras crumpunt
aliudque tubcunt medium. Ouod sineque actu, ne que pocencia magnericum
sic illud medium: jam cum in iplo primo in illud ingrelsus limine lonse ali.
ter le habent illi rirturis radii, quam le habuissene ance luum e Magnete exi
cum: ex quamuis cennissimum sc illud medium hecerogeneum Magnericae
vircucis incapax, quo seiunsatur à Magnere Magneticum aliud actu vel Poten
tia; non tamen cenissimum discrimen invehie in eos virturis efulae radios
non eam quia remissior sensibilicer facta sic eorum Sphaera actiuitatis (quae
enim eam breui spacio eanta virturis diminutio ex uniformi illa difformitate
Sphaerae actiuicatis heri porest, ve lensu percipi queat :) quam quia medium
illud non Magnericum radios immediare excipiens a Maonere ettulos longe
impertectius se habet, ve superius expolicum est, quam iplum, a quo emanane
Magneticum. Hlanc in rem memoria repere, quae lupra C ap. 2. declarata lunE
circa duo Magnetis per Arem aur Ari parallelam lineam dinisi Termenta.
Ouomodo (cilicet li ambo apce. ve nihil sic inter ea medium, priori loco, (1-
EuQUe TCLUATIS dEHHO COIPOMAHEUI; hLAHC VITIONEM HON KelpUAHE: IC(pUAHE
Foto conatu, li vel cennisimum quid medium intercedat; ex, (i ad motum, co-
rum Caltem alcerutrum liberum est, in sicum oppolitum se converrat. Ouod
non eantum in Magnericis; sed in aliis etiam Agentibus obleruare est non
caro: Ouamuis enim xque incensa sic actiua qualitas, qua ad asendum veun-
cur Agencia diverlas non aeque ramen incenla est omnium actionec par lequi
A M
283
Cap. III. Devaria MTagnetic. composirione.

## Folio 284 — 1759050695:0290
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000290.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
tur in eodem passo effectus non aliam ob caulam, quam quia diverlae Cunc di-
spolitiones Agentium iplorum, in quibus velur in propriis subiectis intaerene
actiua qualitates, in cuius veritatis contirmationem exemplum nuper adduxi
candemtis ferri, e carbonis accensi; in quibus aeque incensus calor, aequalem
non producit effectum, praelereim si immediacum verique lictatur pallum (vx
res, in qua verlamur, supponi postulat, re constet inter verumque paritas) non
alia hraud dubie de caula; quam quia alia eAt dispolicio ferri, alia carbonis, in
quibus calor intraeret, e a quibus ad immediate agendum relut instrumencum.
adhibetur. Ture ergo multo poriori dilcrimen obseruabitur inter iplum Ma-
gnetem, ex medium non Magneticum contiguum, li in occurrens aliquod ob.
iectum actu aut porentia Magneticum asant: cum illud medium non Magne-
ticum nullo modo agac, sed rehiculum cantum praebeat actiuae qualitari Ma
oncricae; quam Mlagnes, ve caula principalis, ad palsum distans actu vel poren
eia Magneticum emitcie.
Itaque Si Magnes in Magnerem, aur Ferrum quonis spatio distaneia virtutem
ettundat; ea concitabie Forcius quidem aut remistius pro longiori, aut bremio-
ri inceriecto spacio, cum actiuicas virturis Magneticae rniformiter difformicer
Per purum medium, nulloque modo actu vel porentia Magneticum propage
cur in modum aliarum qualicatum efularum. Nullus tamen in ca conciratio-
ne praecer modum menluramque vircuris Magnecis effectus insignis oblerua
Bicur. AC vero E Magneti alcer MInones immedinte apponatur, ica ve duo co-
rum amici Poli, sive dissimiles CoHXTCANE: AUE Si Ferrum figuTa, d quancitate
Pro Magneris Faculeate debitis eidem admoueatur, sive sic actu Magneticum,
line pocencia rancum (illud enim Magnes breuiremporis spatio Facultate Ma-
ometica imbuer, actuque Magneticum praectabir) cum demum obscruare lice
bic Magnetem cam Magnecem alium, quam ferrum sibi firmiter alligare X (u-
spendere: quod chartâ, vel alio quouis huiulmodi interiecto discrimine ne
quaquam, re iam superiius obleruatum est, idem eadem vi Magnes efficier.
Soli isicur illius dileriminis interpolitioni accepra referenda est huius effectus
disparicas. Fs Scilicet hecerogeneum illud inceriectum discrimen, purum nec.
actu, nec porencia magneticum medium adeoque longe imperfectius: quod
eamen etulam à Magnete virtutem excipic, eique rehiculum praebet ve quali
cati intentionali; qua nullo modo ab eo touetur; led continuo ac perpetuo
Magnetis agentis eger insluxu, ve in eo conseruetur ac propasetur donec ad
Pallum magneticum, si quod occurrar, perringat: quod afficir modo longe
perfectiore quam purum illud interiectum medium, perfectiua scilicet altera.
tione de immutatione; qua ad iplius Agentis accelsum pronocatur, de ad illuct
Pro admilla rircuris nacura qua ad motum nata est, ve C ap. 1. Libri huius se.
cundi declaratum est, cirato cursu contendie, ve perticiatur impensius, curius
que Conseruec, rimque ad agendum MaIOFCI CONLCGUAEIE: ad ed ve ex duo-
bus sibi muruo immediace commissis ee aptissime rnicis Magneticis, quamuis
non continua, led concioua tancum linc, rnicum fiat cocale Maonericum alte
rurro lonse sobustius, ve ex dictis Cap. 2. Pracedenci de Lesmencis diuili Ma-
Bneris

## Folio 285 — 1759050695:0291
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000291.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
e
icure
cdu
ua
1atC
efectus
: quod
neti
M.
cate MIa
ce de
ce
1
minene
eficiet.
expeTIC
lonec au
l
11
i
ap.l. ad t Letbb. 1b1bn. 265
onetis constar. Inloruneur enim, sibique mutuo connectunur virtutis radii, de
coasune, de Faculcatem foras effundunt regeciorem et ad maius spatium; nec
mirum, cum plures post hane rnionem radiorum longiorum partes agentes
conspirent. Nec obstar quod ferrum ad Magnerem appolicum non sic actu
iplo Mnoneticum; pactiua enim porentia ad radios d Magnere excipiendos
varacissima praeltar, quibus breui cemporis spatio tocum imbuitur, seleque
magnetice serit non inerter, praesertim quamdiu intimo illo cum Maonete
commercio, de immediata rnione fivendi hc ei copia. Onamuis enim lublata
illa immediata Ferri cum Mlagneternione, politoque cantum inera rirtutis Ma-
spetica Sphaeram acceltu ferrum rim concipiar Magneticam, conceptamque
ranquam proprium, libique innacam in iplum Magnecem retundat, eiulque
vires non per incensionem (ne simile in simile, aue debilius in Fortius agere
Polse dicatur) sed per extentionem noua scilicet eiuldem speciei eidem me-
dio immilsâ qualitate ad maiorem effectum corroboret, rt docet experientia
interius luo loco C ap. 3. exponenda: muleo camen ralidius idem praectiturum
et Ferrum; si omni heterogeneo e non Mlagnerico medio amoro ipl adlxe-
reat agenti Magneti, ve allata superius docet quidem experientia: qua constat
Ferrum Magneci _ firmius adhaerere, ee maius eius pondus à Magnete sublime
Culpendi, cum iplum immediace concingir, quam cum discrimen vel cenuisss
inum veluc charca intercedit. Ratio aurem, quae tric inquiritur, huius experi.
mentis ex policis iam illucelcere videtur. Accurric scilicet Ferrum, de Loto con
natu concendie ad virturis effula Principium agens, a quo perticiatur impen-
sius; nec vilo medio hecerogeneo distinetur; quod licet emilla rirturi rehi-
culo sic, nullo tamen modo in Ferrum asic; eaque virture emilsa aque CaierC,
ac pertundi paratum est velur percerina, nec lux natura debica Facultate; ac
proinde Pallum actinsir impertectius.
Ex his laris aperre constare videtur ratio allati superius experimenri: Cur
Ecilicet Magnes sibi Armius adiungat Magnericum aliud, aut grauius Cuspen-
dac, cum mutuus veriusque contactus esimmediatus ex suppoluci; quam cum
medium aliquod dilcrimen hecerogencum inter verumque intercipitur, de vie
cute tantum lele contingunt ambo illa Maonetica. Ex quaratione facile vlce-
rius colligi posse videtur vera illius mirabilis effectiis a Magnerica armatura
oriri Coliti caula, quam investigare e detinire concendimus: led prius quam
illa exponatur consequutio, obseruanda quaedam sunc; quibus ad eam planior
Paretur via.
Reieci luperius eorum sententiam; qui insignem illam Magneticae arna-
turx vim toram ex eo solum prokicilci censebane, quod terrea armatura illa ab
omni aliena Face purior foret, _ parrium luarum unione densior et compa
ctior existeret: vnde sequeretur iuxta illud eritum Axioma, quod Pirtus unita
fortior ad acendum enadat, eam ad effectum maiorem faculeate illa insioni pol-
lere. Reicci vero certissimo illo perlualus experimento: quo constat omnem
illam maiorem armaturae vim euanescere cenuilsimo quouis heterogeneo di
Scrimine incer armacuram, de admotum Ferrum incercepro. Aiebam enimnee
Mt in
immerites

## Folio 286 — 1759050695:0292
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000292.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
immerito, maiorem huiusmodi vim, li à puritare e densitate veriulque Maone
tici concurrentis tantum oriretur; haud quaquam discrimine tam tenui inter-
iecto omnino remicei, nec vilum praeter Colicum agendi rigorem tunc obser-
Uari. Nunc vero postquam e experimento. Xx experimenei ratione constare
ostendi necellarium plane esse supposiri contactum, ve insignis ille Maonericae
armatura lequatur effectus: non neso peculiares qualdam tam armaturx, quâm
admori ad eam ferri Ciue etiam Magnetis alcerius dispositiones ad hunc ette-
ctum admodum conterre. Ouare li ca ex nobilioris nota ferro constet, quale
est Chalybs: Si ionibus ab omni aliena fxce purgatior fuerie: P non leni mal-
leo, brachioque fuerit concula, re denlior cuadat: Si, ve cuadat durior, can-
dens aqua fuerir remperata: Ci, re accedentis alterius Magnerici ablolutum
contactum admirrat, eximia laenicate donetur: Si, inquam, his omnibus, vel
earum Calcem aliquoc qualicaribus instructa fuerit Masneeis armatura; nonne-
50, quin etiam concendo eam Fore ad aliud ei admotum Magneticum Sibi Ar-
mius alligandum, nec non grauius sustinendum validissimam. Nec oblcura
est maioris huius agendi facultaris rario: quo enim nobilius, quo purgatius,
quo densius, Armiulque Ferrum exrirerie: ed ad vim Magneticam concipien
dam aptius fucurum est; eo ralidiores, eo plures, eo confertiores, d riitiores
Futuri Cunt eius vircucis radii, ad eoque maiorem effectum Mlaoneticum pro-
ducturi. Nihilominus tamen nisi haec armatura memoratis omnibus doribus
comparata ad Magneris polos immediare e arctissime applicetur, colque ab-
Colure contingat; etli ommni Facultare non penitus destimmatur (concipie enim
vim, camque Fovet amoro etiam; d distanre Mlagnere ferrum quodlibet) non
mediocrirer se praebet remissiorem ee ad insigniores effectus inertiorem, ve
iam latis superque inculcatum est.
Ilis omnibus obseruaris, ex attente perpensis licebit tandem colligere vn
de nalcatur illud virium magneticarum per armaturam incrementum. Nasci
tur scilicet ex eo; quod virtus magnetica longe perfectius ferro communica-
tur per immediatum de suppolici contactum, quam si medium quoduis nOn
Maoneticum, e heterogencum intercederet: in quo licet ettula vis Maoneti-
ea recipiatur; in eo camen inest longe impertectius, nempe intencionalicer, de
eanquam in rehiculo; cui vis illa non est propria nec iir eo radiCaEUE, AIF FO-
VEtUT. Ouxe ratio cuadic aperta ex eo, quod SI vel MINIMAM CORPUS HON Ma-
gneticum incer Magnerem ex ferrum inceriectum sic, vis Magnetica remissior
fiac: ex eo item quod (i sic interiectum inter armaturam ex ferrum plane enane-
Pcat omnis illa maior armaturae Facultas, re declaratum est.
Magnes isitur in armaturam ibi immediatam, d ad vim excipiendam apris
Timam, eandem inseric validam: qua armarura ipsa faera terrum ei immedia-
cum afticie rehementissime. Ad quod non medioeriter contert cum armatu
ra, cum ferri admori puricas, denlitas, Politura, temperatura, praestantia; nec
Parum eriam imnar veriulque ad virturis a Magnere ettula radios secundum
eorum curlum excipiendos apticudo. Hlaec enim omnia, ve caereros effectus
Magnericos, ica hunc insigniorem praestane; nullaceniis tamen eins lune Prin-
cipiums
a
Maenetoloeia

## Folio 287 — 1759050695:0293
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000293.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
conttue
1i
palsum alticientis facultas iuxra hactenus insticutam a nobis ratiocinationem.
Ad cuius maiorem declarationem, e contrmationem Alia quaedam obernan-
da subiicio, re exigere videtur huius Argumenti cum oblcuricare coniuncta
dionitas. Obiicies itaque: Si ferrum Maonetis armaturae admorum ideo Ar-
mius ei adhaeret, auc maius ferri pondus quam Magneti nudo appendi porest:
quia armatura Mlagnerem tansens perfectius afticitur, de exceptos d̀ Magnere
eadios ob puritatem, densicatem que luam, quam Magneris maiorem, etli non
incensiores, efficiat tamen actimiores: ex hosita moditicatos admorum arma-
EER Ferrum excipiens rursus propter contactum de caldem dispositiones ad
agendum vehementius excitetur, e accendatur: segueretur aliud tertium fer-
rum huic secundo appolitum ei frmius adhuc adhaerere debere proprer eal-
dem dispolitiones, quam secundum primo, liue armaturae, e ita deinceps idem
eueniret, si quartum certio adhiberetur. Ac oppolicum docet experientia: qu’a
constat ferrum terrium secundo, de quartum cerrio remissius adhaerere, donec
candem omnis deficine rnius ferri ad alcerum adhesio.
Respondeo mirum non esse si Ferrum cerrium secundo minus Hrmiter copu-
letur, quam iplum secundum, armatura; ac tandem post aliquot ferrorum sibi
deinceps appolicorum adhaesiones deAciat, aC oluatuE Corum concatenatio.
Nam coca illa Ferrorum sibi deinceps adhaerentium series orrum habet, de de-
Pendet ex Magnetis iplius ectula virtute, quae in orbem propagata sensim pro
more dx natura aliarum gnalicarum effularum, etli nullum occurrar infestum
concrarium, leipsa Aaccelcit, ac candem deticit: adeo ve armatus Maones ad
ampliorem, quam inermis, distantiam virturis radioS vIX PEOMIEFAE, ve supe-
rius monui. Ouare lingula illa quidem ferramenta conlequenter sibi mutuo
adhaerentia traditam ab immediate antecedente, Magnetique viciniore Ferro
virturem sensim ex se deficientem excipiune, et ad agendum ob aptas di(Bosi-
Eiones (UaS COmpaTAME, nuIIO FaIeN mOdO INEeNdUME, AHE a HAFUITA REALIIEA rC.
missione perpecua, ac vicimo tandem defectu vendicant. Verum quidem est
Mlaonetis Sphaeram actinitatis apposito ferro longiusculo ad lonsius spatium
Prorosari, vt aperta docet experientia. Si enim ad Magnetem, qui Verlorium
ob maiorem iusto distantiam non agicabat, ferrum apponatur; ad Verlorium
Pertinset Magneris rirtus, illudque rellicabie: quod ideo contingie, quia Fer-
rum porentia Magneticum est, actuque Magneticum AC, illud subcunte Ma-
onerica Facultate à Magnere emilsa: cuius radii, etli vniformiter difformiter
langnelCanE, Foventur tamen a Ferro, dum eius radiis licet debilioribus iun-
Tuntur, _ imantur ad lonsius spatium artinsendum; eos tamen, licet paulo
lentius, tandem deficere iuxta Naturae leges necesse est. Ad proposicum ica
que difficultatem dicendum est terrum Ferro Maonetem contingenti, (iue aF-
matura admorum, rim quidem Magneris paulo lonoius prorogare, quam
per seipla Per purum medium cranluecta posser pertingere, sensum tamen de-
fcere. Ouod SI FerrUM armatuTa appolitum Magneris vires CaluaS, e inte-
oras excipiat, iilque ad adhaesionem illam tam renacem cieacur: id sic in pri
et P
8
Cap. III. De varia Maenetic. compositione.
cipium, ve supra octenlum elt. Sed est ipla Magneticae virrucis immediare

## Folio 288 — 1759050695:0294
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000294.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetolocia
mis, re octenlum eM, quod terrum immediate tangat aematuram; de quod
deinde armacura ipta proprer puritarem, densicatem, alia lque luperius memo-
racas dispositiones radios effundie conferciores in ipsum ferrum similibus
praedicum condirionibus: adde iplos ob tennem armaturae craltiriem nihil
adhuc factos remissiores; quales longiuis provecti euadune.
Obiicies secundo. Si Magneti armato maior ferri quanticas adhaereat; d
tirmius; quam nudo, Propterea quod armatura radios immediate à Magnete
exceptos pro lua maiori puricate, de densicare aptiores ad asendum tranlue-
hic in ferrum ipsi adhaerens Ceruaco eorum naturali curlu, ve hac ruum quasi
Magneticum ex Magnete; armaturâ, de adhaerence Ferro. Nunquid Ferrum
Magneci armatur a depolita admotum non est apcius ad id iplum praestandum:
excipit (cilicer immediace Magnetis radios iuxta eorum nacuralem Auxum, de
cum Magnete rnicum componit continuum Magnericum: cadem, qua arma
cura, puricate, e denlitare constat, quibus eorum radiorum virtus vehemen
tius agac: ac. cedir (quod ferro luspendendo immediare Magneti admoro Fa-
vere ridetur) quod concinuum sic ferrum illud, dt ad transfutionem radiorum
Per corum terrum proinde aptius, quam si armatura inceriiciatur, cui conci
puum cantum cst. Ergo aequale ferri pondus Magnes tam armatus quam iner
ris deberet sulpendere. Ouod cum experimeneis repuguet: alia aliqua ratio
tuius ad armaturam perrinentis effectus afterri deber, quam nacuralis radio.
rum a Magnete in arinacuram puriorem ex denliorem, de ex armatura in fer
rum contiguum transtulio.
Respondeo nihilominus huius ex armatura consequi soliti effectus ratio-
nem, aliam esse non posse, quam illam iplam, quae ad ducta est; transfusionem
Scilicet rirturis à Magnete ab (que alio medio heterogeneo in ferrum pocentia
Pastiua ad cam sccipiendam paratissimum; quod propter maiorem iplius,
quam Masnetis, puritatem ex densitatem ad actionem rehementiorem ivet,
e acuat, ve explicatum est. Ad difficultarem vero propolitam, Dico ferrum
ad Mtagnerem adhaerere debilius. de minoris quanticaris, quam ad Magnetis
armaturam eo quod primo loco armatura ip la temui constare debet crassirie;
ac proinde idem ferrum pari conatu tam ad Mlagnerem nudum, quam ad eius
armaturam adhaerebie, si nullius alius hrabeatur ratio: neque enim Sphaeca
actinicatis Magnetis à perexigua armaturae crastitie diminutionem, quxe sen-
Cum feriat, pati porest. Dico pracerca ferrum armatura frmius copularis
quam Masneti. Nam ferrum Magneris radioslonge alirer excipir immediate
a Magnece, quam eoldem recipiac immediate ab armatura. Ferrea liguidem
armatura cos lua iam puricate d denlitare pertecic, ec ad agendum rehemen-
tius comparauic: co lque ita dispolitos ex praeparatos iplum ferrum impensius
adhuc perticir proprer caldem rationes, ob quas ipla primum armatura col-
dem promoverat; ita ve ferrum immediate armaturae adhibicum radiis conci-
recuriam locundo aptius dispositis: quod si Magneti immediare applicaretur;
lemel cancum, dum iplum subeune melius ad agendum pararentur. Nihil igi-
cus ex hoc effectu collisi porest ablurdi, quo vicio aliquo haborare colligatur
allato

## Folio 289 — 1759050695:0295
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000295.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
mem
1
cuicomi
uar
cadionm
tu
POt
1
etst
lagnetis
ad eius
Sptia
quae let-
M
siquie
eti
Oferrum
callicie;
copulati.
ie
et
rehemen
allata ratio illum exponet.  ex eo non leuirer contrrmetur praler-
cim si perpendamus, quae imeio ixta experimenta Obsernanimus, nempe lI
cam armatura, quam ferrum ipsi immediate apponendum melioris fuerint no-
ca: si verumque optime ex arte purgatum, e excoctum: Pi cersum de lauiga-
cum ad perfectiorem, quae prae careris exigitur, contiguitatem: (I malleo non
lenicer ictum, e conculum ad densicatem. Hlac enim quo Rierine melius ob-
Peruata; eo futurus est insionior hic non in postremis numerandus Mlaoneti
cus effectus: maius seilicet ferri pondus luspendet armatus Magnes, Sibique
Ermius adiungee. Ouod manifectum est argumentum has ferri dispositiones,
(et liasendi principium non line, re initio ex eo probaui, quod medio quonis-
velue charta, interpolico effectus ille maior se minime prodat; led principiuri
IIlud SIE (UPPOSIEI CONFaCTIS: QuO AIE, VE Fadii LUO NON INFCrEUPEO cursu 2b 2F
matura interrum eransfundantur perfectius quam per medium hecerogeneum)
illas, inquam, Ferri dispolitiones necessarias esse, ve effectus lequatur insi
onior: iis siquidem Ferrum, cui inest virtus Magnerica, instructum vircuris
radios non intendit quidem; led mulciplicat, e colligit de ad maiorem efte-
ctum comparat iuxta experimenta, e ex iis deductum hactenus rariocinium.
Coritur iam ex dictis ejus Llo, quod initio obseruatum est, (citicet cur
Vexlorium Magneris armatura contactu poritum, quamuis ei renacius adhae-
reac, quam ipsi Mtagneti: maiorem tamen ex ea non concipiat vim maoneri-
Cam, quam ex Maonetis conractu. Id Siguidem ex eo prokcilcitur, quod fer-
rum ec eximia vieture praestans vix aliquam alteri ferto admoro, ve experi-
menea docenes Facultatem, quae perduree, imperriatur (aliquam tamen imper-
ricur quamdin praesto adest, re alias annocaui) haurie ioieur Verlorium arma-
curam Magneris tangens virturem; quae diurius Calua, e incolumis conterue.
tur, non ab ipla Ferrea armatura; led a Magnete iplo, cuius cadii armaturam
peruadune, de Verlorium actingune rltra eam posicum. Ouare Verlorium, nul-
la armaturae habita ratione, vi Mlagnetica imbisitur a Magnece iplo: vemirum
non (IC, Si quam inermis Naones Verlorio facultarem rribuie, caudem arinaTS
tribuat, non aurem resetiorem; esto renacius illud sibi adiungat ob paulo
ante allatam rationem: quod seilicer vircuris radii armaturam lubcuntes, de
mediante armatura Verlorium appellentes, verumque nancilcuntur ad viitu-
tem recipiendam paratissimum iuxta eorum naturalem cursum ab sque vila
mutatione, quam medium non Magneticum, quod rehiculi loco tantum est,
Solet afterre. Fx quo eodem Fonre oritur ve actiuitatis Sphaera eam inermis,
quam armaciMaenetis iildem terminis circum scribatur: cademenim Magne-
eis rictus armaturam praeterorelsa peroie quali ex eodem MagneticO ex Ma-
onete e armatura compolito ettula: armatura siquidem cum nOn CIE purUI
rehiculam, sed ipsa etiam Maonerica enaleric, virturem a MaOnetC aCCeptam
Caluam _c illae lam cransmierie ab sque omni illa rnitormires difformi diminu
sione
2
Cap. III. De varia Magnetic compositione.
COR OE L A R YV M

## Folio 290 — 1759050695:0296
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000296.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Marnetologi
rione actiniratis à quacumque ettirsa qualieate obseruari Colitâ: guia vero ar
maturae craltiries perexigua est habita rarione amplicudinis ad quam tota acti
uicaris Sphaera expanditur: ideo a vero me rix aberrasse opinor, cum candem
tam armari quam inermis Magnetis actiuitatis Sphaeram esse allerui. Neque
vero libi quilquam perluadere debet armatum Magnerem rietutis sphaeram
protulius explicare, quam inermem hoc ductus Fundamento, quod armacura
beneticio vires Magnetis ad Ferrum sibi Armius allisandum inralescane: vires
liquidem opc armacurae inualescune non quod augeantur, e intendantuE per
armacuram; led quia subiectum occupant, in quo propter eius puriratem, de
denlitatem virturis radii contertiores cuadune; inde de ad agendum riuacio.
res in obiectum contisuum tancum, ve in ferrum admocum immediate aema-
curx: d qua si discelleris, eodem modo le habere comperies veriulque Sphx.
ram actiuicatis. Ouam quam autem (phaera actiuitaris rix inera armaturam de
crimentum patiatur, eo quod non sic purum medium masnericae virturis; led
aptiltimum, in quo recipiatur lubiectum: nullacenus camen ex eo sequicur, (1
loco armatura ferrum cralsius Magneti adhibeatur, iphaeram actiuitatis per
corum illud ferrum illalam permeare, eo quod ferrum purum medium non
SIE, per quod Magnetica vircus transuehritur; led aptistimum, dt maxime pro-
prium illius vircuris subiectum. Nam concrarium cestatur experientia; qua
quidem constat rirtutis magnerica Sphaeram Ferro lonoiusculo ad Magnerem,
licet non immediate applicato lonsius proiosaris breuius tamen quam lic ipla
Ferri longitudo: ve dici nequeat tulam per ferrum rirturem diminutionem
nullam patis (uOS CTIa VIETILLI PEF FCTTIM CXCUEenti FerminOS, et deCrCMentA
Nacura praefixie, licetrarione diverlorum mediorum aut produei continsac, at
corripi, ve non line fundamento alserere liceat virtutem à Magnete per arma-
curam eransuectam nonnullum pari decrementum, licetrantum non sic ve sen-
lu de experiencia possie percipi tum quia renuis est illius armaturae crasticies
cum quia ferrea cum si, virturem vlcerius pergentem meliiis fovet quam pu-
cum medium non magnericum. Alia praeterea lubest ratio cur ferrum habita
ratione cum moliscum virium Magnetis, crassius iusto virturem illalam lon-
ojus non transuehrat. Ouia nimirum ferrum a Magnere excitandum, aliquam
deber obleruare ad cum proportionem, imo de aptam figuram, qualis else Po-
lerpaulo productior: neque enim crassior terri moles à Magnere exiguo licet
virturis non inerris Magneticam vircurem concipir, quae per effectus polsit
obleruari: quamquam camen nonnullam concipere, cius lalcem plasam qua
Masneti adhaesic, nesandum non est; cum nihil lic, quod eius intulioni ob-
Aec: si enim tocum ferrum virtus non peruadir, adeoque ad Magnerica officia
Sic ineptum: id nulli rircuris Magnerica impedimento, quod ferrum obiiciat,
asionari potest; led vircuris tennioris. d tenui Magnere proticilcentis imbe-
cillirari pro canca terri mole excitanda.

## Folio 291 — 1759050695:0297
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000297.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 64 lines, status machine
e
candu
1
agneten
cret
et
Det AIM
sic velen
e
uaM PI
am l0n.
aliquom
esle (o.
uolicet
us poltie
d
livit ob
aC
Cla
A1
ob
isi
ap. III. Devaria Magnet.
bdtesbetit
OROEL ARIV AC
Colligiem plalerea ex ince de hac Magnetis Ferrea armatura constitutis.
Cur duo armati Magnetes (Pamico polo polus anricus appOnatuE) longe Fr-
mius sibi innicem adharelcane, quam si armato alcer nudus applicaretur, auF
etiam cur armatus armatum ponderis lonse grauieoris sublimem suspendat,
quam inermem. Nam Magnes reerque armatus armacuram luam afticie, et
comparat ad agendum rehementius in occurrens Mlagnericum: quod Si hoc
iplum alterum Magneticum eadem ratione sic comparatum: non dubium, quin
Eele amibo arctius complectantur, quam si alcerum cantum eo adiumento vre.
RetuT. Ouo etiam HE re armatus armarum Magnetem maiorem Luspendat ca-
cerisparibus, quam inermem: reer que enim lua ex armatura ad asendum in-
valescie. Ouid ergo mirum si rnus armacus alterum limilicer armatum faci-
tius, quam inermem libi arctius adstrinsic: Hlinc etiam racio peti debet illius
experimenti, quo constat Magnerem armatum alterum pariter armatum longe
sraviorem suspendere, quam si armacura Ferrum, aut lignum loco luspensi Ma-
onetis annecteretur: Ferrum enim, multoque poriori iure lignum nullam vir-
eucem infundie in armaturam libi annexam, nec allicitur ve qualicatem suam,
cum omni CarCAE, PerHICIAE: CONETa GUaI CONEINSAE, CUI AraTUTX Magneri
praefigitur. Verum etiam est maius ferri pondus, cui appOlIa (IE ArMaTUTA, à
Magnere suspendi, quam ligni eadem armacura muniti. Nam Ferrum poten
eia Maoneticum est, actuque Hc Magneticum aliquo laltem modo à Magnere
praesente, adeoque Magnerice operacur; armaturam scilicer afticie, ee vnd
cum ca a Magnere Luspendence actrahitur, eique sele adiungerE CONaEUT mOre
Maoneticorum, re qualitatem, qua praestat, tueatur ac roboret: at lignum lon-
se abest ab eo agendi modo; nihil scilicer roboris in armacuram contert, nec
vila qualitate praedicum est, quam per accelsum ad Magnerem auctiorem Fa-
CCLC COnCtUT; ita ve rotum eius pondus lustinendi munus Magneti, de ligni
armaturae incumbat: quare leuius ligni pondus esse oportebic, quam ferri; II
verumque à Magnere sulpendi relimus.
l
e l l d at c
incrementum aperta elladit cacio efectus non iniucundi ex Maonere ferreum
puluisculum agicance producti. Res ita habet Magnerem in Ferream (cobem,
sive limacuram tocum immergiro; cum educito. Cernes iplum indumento sele
ornasse ralde pereorino: totus liquidem hirluriem quandam alio, de alio mo-
do compolitam ex ferreis granulis cohaerentibus sibi circumdederie: icare villi
circa polos hispidiores excirentur: a Polis verus Aquatorem accedendo in-
clinentur versus polos obliguius ac obliguiis, donec ad A quatorem Magneri
incumbane proni. Non aliter terreos illos pilos ad Magnerem lele compone-
 allata hic hactenus ratione explIAII HLILIMI MMASHCLLS ODC RIMAEEA

## Folio 292 — 1759050695:0298
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000298.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Tagn
re cenleas, quam breuiores obe los Ferreos, de quibus actum est pluribus suve-
rius non lemel. Sed huius horum rillorum sicus contemplatio ad hunc locum
non spectat. Ouod hic obleruandum, e perpendendum occurrie, est ille
granulorum a Magnete iplo receltus, _ unius ad alterum longam in seriem
acceltus, de adhaelio continvata; icare ex his granulis rnicum corpus in mo-
dum ductilis ferrei Ali coalelcere videacur. Granulum Scilicet quodliber (in-
oulare, quod Magneri immediare adhaesisse contigie, armaturae quoddam se-
nuS est: qua pro modulo luo armatura munere erga sibi aftine aliud c Orpu.
Cculum egresie tungicur, illuaque sibi Armiuis adiunsic, quam sibi adiungat Ma-
ones propcer casdem rationes, ob quas Magneti praefixa armatura libi trmilis
adcrinsic appolicum Ferrum, quam nudus Magnes, ob puricatem nimirum, de
denlitacem ferri, quam Magnecis, re plurimum, maiorem: qua tur, ve Ferrum
illud immediate Mlagnerem contingens; totam que Magnetis vim illaelam (ne-
que enim actinitatis Sphaera per spacium tam breue damnum rilum palla cen-
Ceri debec) Sulcipiens maiori cum effectu, licet ipla intenlior minime (IC, ea
veicur: tic enim ex corpusculo illo, sinc granulo ferreo ee Magnere rnicum
Magnecicum, radiique rireuris suo naturali cursu rrantuetuntur absque vila
mutatione; quam sinc dubio inuehreret medii cuiuluis hecerogenei d non
Mlagnecici incerpolirio. Hluic ergo primae arenula ferrea renacius quam Ma-
oneri adharebic secunda, secundae certia, de deinceps pluribus plures, ita ve re-
luc obelus terreus concinuus e Magnere Currigi, e excitari videatur. Vnde
Praterea Patet ratio, cur Magnetis luperficies variis in locis nuda, e detoula
bilis careat; quod mirum videri possie, cum eius plasae singulae sine eiuldem
cum sibi affinibus pilosis rirtutis. Sed non aliunde id continoir, quam quia
vicina quam plurima granula iam primo Magneri adslurinatas armaturae asen-
di modum obleruane: ad se scilicet cuocant, libique ad sringunt Ferrea granu-
las ex a Magnece, qui minus tirmicer, quam armatura, ea cohibet, abripiune,
cumque sparlim denudant. Ouod non eo tantum in calu contingic, in quo
Ccobs illa ferrea immediare Masneri alpergitur: verum eriam cum medium
aliquod non Magneticum, re charta, aut aerea renuis bractea interponieur. Si
enim charra (cobe huiulmodi aspergatur, eique Magnes subiiciatur: CerHCSOr2
nula illa ferrea, non lecus quam (i Magneti ipsi adhaererene, concurrere, se le que
alia aliis adiunsere, et ad glurinare, vario (que quali pedices excitare. Ouod si
Mlagnerem lub charra rlero citroque agires, varialque cius plagas chastae ob.
vertas: nulla est militaris exercitario, quam hos pusiones armatos obire cum
volupeate non cernas. Ouod cum cuiliber Magnerem eractanci obuium lit,
perperam hic pluribus describatur. Racio vero harum arenularum rnionis, dt
in lonsum compositionis eadem, imo pocior, est quae allata est earundem
unionis, cum Magneri immediare insiltune: sramula scilicet, quae primo oc.
currune, Magnetica hune; cilque alia ee alia icem magnetica ex eodem prae-
sente Magnere le adiunoume seruata Facierum dissimilium Focietate. Ouamuis
enim Magneris armatura iplum minime cangat; nituilominuS armatuIEX MUIMC-
re letto non paulo remistius) funsitur. Ouare eodem fungetur granulum
Quodliber

## Folio 293 — 1759050695:0299
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000299.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
edium
1ae 00
ce
un li
onis, d
quodlibee Maenet interpolica charta vicinius, aliaque deinceps sibi adiun-
sec pauciora, aut plura pro Magnetiis ralida, aut debili Facultare, aut maiori
de minori ab iplo Magnece distantia.
Ouid demum Futurum censes, (I IOCo chartae super qua Ferreus ille puluiscu
lus a Magnece suppolito omnem in parrem, de modum iactatur, medium Ma-
oneticum substimatue, lamina scilic. et Ferrea crassuciei renuissimae, cui eadem
inpergatur ferrea arenula Scico arenulam huinsmodi lamina Ferrex imvo-
Etam longe alirer, quam si Charrae, aue alii cuilibet non Magnetico medio
COMIEECTCTE, agitandam a SupPOSico Magnete: vim quidem eius expertur
est, Sed non eodem effectu. Plarn Ferrea illa granula sibi haud quaquam Cele
adiungenE, ve vnum quasi Hlum ducane; sed ip (i lamina Ferreae adhaerebune
Singula, nec Magneti huc illuc cerranti, nili aegre admodum, obsequentur: ia
Ctitari tamen non celtabunt sinrula ad Magnetis asicationem modo in haric,
modo in illam partem; ve scilicet facies debita e conveniens, Magnetica Fa-
ciei relpondeat: Cuam enim lengicudinem nacuralem, suam Axem, luOS pol05.
Aquatorem Cuum singula hae: C corpulcula à vicino aftlata Magnete Cortiuntur:
a MICuO camen congrelsu, et rnione abstinebune; nisi incerdum casu rnira
inopinaco impetat vis Masnetica, de eodem situ imbuat: quo interdum HE (ve
NON MIFerC) ve plura coMXLCanE, et (i caecera plane ab invicem Coluta perma-
neant. Racio porro discriminis huius, quod obseruatur, dum ferreus pului-
Sculus medio non Magnetico, Medioque magnetico commitritur, ve à suppo-
sico Magnere agitetur, aperta eAt. Nam Magnes laminam, siuc bracteam fer-
ream porentia magneticam ferrea leobe consperlam afficic tanquam sibi ap-
volicam armaturam, ac proinde ve actu Magnetica cA, eaque mediante Ma-
onetis vircus ferrea illa corpulcula actingic, ea loco luo, in quo stare contige-
rie, Frmius armatura more, iureque luo superius expolito detigit, nec alià in
alia involare paritur: venon solum pacitur, sed etiam prouocac, cum medium
ve charcas neque actu, neque porentiâ Magnericum est.
Caererum, quod de ferrea Scobe hic dictum est, idem (quod vix quis sibi
perluadeat) de masnetica dictum puta. Si enim Magnetis Frustulum in pul-
verem redigas, eoque charexe folium aspergas: admoro subtus NagnerC COn
current alia in alia pranula, X in pilos coharebune longiusculos: qui per char-
ex planum ad varium Magneris morum e compolitionem errabune, subsi-
dene, Turlum deortum sele invertene, iacebune, surrigentur, amotoque Magne
ec rursus in puluisculum soluentur, non secus quam ex ferrea scobe consati
pili; nec vilum, Ferream inter X Magneticam lcobem dilcrimen obleruare
licuir: Sed nec licuie gnauo Obseruarori Kirchero. Refert enim Lib. I. P art. 2.
Prop. 15. Veram que scobem experientia inquie, doctus ad ferrum de Mlagnerem
accurrere: tum quidpiam subdic ad Magnericum puluerem calamo inditum
Spectans, de quo mox dicetur; interim perpendenda est rario, qua Hac, re (cobs
illa Magnerica perinde ac ferrea ad admorum Magnerem granulis ad granula
adiunctis in villos ducatur. Ouod enim ferreus puluisculus in villos huiul-
modi componatur, haud adeo mirum est, carene siquidem ex se srana omnis
Omn
Cap. III. De varia Maeneric. compositione

## Folio 294 — 1759050695:0300
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000300.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Maonetolo
Lib.
omni Maonetica vi, eamque à Magnere admoco concipiune, prore ab cogd
ventance afflantur, de ita iuxta licum conveniencem alia aliis apPONUNEUT. AF
pulueris Magnerici grana lingula, cum eiuldem sinc cum coro rationis, Cuis
non carent oppositis polis d Faciebus; secundum quas vel rniri debene, vel à
se abigi. Oui ergo Hc, ve eius magnericae Scobis granula inter le, provt Fors
culerie, conveniane, de rnianeur nulla Facierum similium, ruc distimilium habi-
caratione: Relpondeo, cum cennisima lint illa Maonecici pulueris corpulcr
la vi non nili cennissima constare posse singula, qua ob contertam nullo ordi.
nemulcicudinem peniciis supeat e obcunctatur. F.A tamen Scobs illa materia
magnetica, quam Magnes admotus vitute aftundens rehementiore excitat se
cundum ipsius licum. Ouid ergo mmirum, li cunc non alicer se habere obserue-
tuT; quam (i Polum Foret ferrea in puluerem redacta materia: AEque ita, (-
cut de Scobe ferrea dictum est, granum ipsi Magneti adhaerelcens erga sibi af.
fine granum aliud armaturae munere funsitur; hoc vero erga certium idem
Praestat adeoque series illa granorum in lonsum ducitur, villo (que imitatur de
exhibec.
Hic demum; quando duplicis huius magnetici pulueris, ex Ferro, de HIa
snete parati mentionem heri concisir; nec ab armatura magnetica, de qua hic
agitur, omnino alienum est: iunae veramque hanc Scobem tubulo, veluri ca-
lamo Scriptorio, insestam contemplari. Calamum itaque primo ferreo pul.
vere repleto, eique Magnetem admouc. Adharebir calamus ille Magneri,
cumque lequetur in modum obeli solidi: quin etiam rim concipict vnum lui
extremum ad Boreami, alterum ad austrum convertendi: nec huius obscura
estrario. Illa scilicet corpuscula lelc contingeneia perinde ac si concinua fo-
renc vim concipinne magnericam, ex reluri corpus ferreum Colidum, se Nla-
GMetiCE GCTUNE AC Si ex Magnere eriro facta Scobe infarciatur calamus, An
Magneti adhaelurus est: An vim sese ad Polos Vniversi dirigendi ConcepEI
tuS. Primum admicrit Kircherus: Sccundum negare videtur. F8o, bona eius
cum venia, verumque admittendum censeo: nec decs vel experientia, vel 12-
eio: illa ipla quae superius allata est circa magnetici pulueris villos Magneci
insistentes. Ec vero li Magnes calamum accrahat, et litu debito componat,
nunguid etiam Fellus magnetica est, quae cundem calamum excirare porest
_ actrahere lecundum licum convenientem hoc est, dirigere ad Mundi Polos:
atrractio siquidem Telluris directio est Maonericorum à Polo ad Polum per
lineam Meridianam, Sicuri Magneris attractio directio est per ejus longiudi-
nem nacuralem, de propriam eius quali lineam Meridianam Polos connecten-
rem. Ouemadmodum isicur Magnes Scobe masnetica fartum calamum ad le
prolectat e secundum nacuralem luam longicudinem componere porett, co
quod omnes pulueris illius molecula nullo litis ordine consectae sibi mutuo
Ofticiune rimque omnem dirisendicubulum, quo COnFIHENEIES AMICLUME; ve
Magneti praebeatur absoluta illum componendi Facultas: ita etiam propter
eandem rationem cerrestris globus idem praestare porest: porest scilicet cun-
dem cubulum ciere, et ad convenientem lITuM COnOrquete; VE ciere, eE CON
corguère

## Folio 295 — 1759050695:0301
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000301.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
orct
u
et
con
la muer
eacirasse
obleme
il
e
vell
Milat
OnCCPUI
re
(28
rreo pul.
Mlagneri,
rnum sui
Sobscura
(C Ma.
muS, AC
Donati
Dap. III. De varia Magnetic composicione.
rorquere porest virgulam ferream omni virture magnerica actu desticutam,
dum aliguam sensim ip (i inseric spatio cemporis diucurniore, ac eandem iplam
componit, ac dirigie: quin imo breniore morâ idem praestat; quamnis mullam
virgulae huiulmodi vircurem inserat longiis duraturam; ve constac, si obelum
Ferreum, veluti acum Sucoriam, aquae quielcenti caure committas, ve luperna-
cec: is enim sensim in linea Meridiana le consticurus est, et (i omni CaFCAE Ma-
onerica ris sed ea Tolum agatur, quam Fellus in cum inseric. Nec vero hoc in
experimento mirandum est acum illam, rbi se ad lineam meridianam compo-
luic verlus boreamminime ferri, nec cranando ad boreales ralis aquam con-
tinentis oras accedere, ve accedere debere roluie non nemo, si d Fellure age-
FeTUI. Cux enim accedat, cum in canillo spatio terrestris vircutisradius paris
ad sensum sic roboris: quin etiam ferri non debet, led porius inclinari; _ per
aquae crassiciem, aut etiam eiuldem acus siccicarem humido inimicam Cese in-
clinare liceret, ve tum licer; quando globulo lubereo, aut ligneo inlerta est.
Accedic quod obelus breuior ferreus cuicunque Magnetis Sphaerici plasx ap.
Ponatur, ei adhaeret trmiter omni posthabico ad Polum acceltu: multo ergo
Poriori iure acus ferrea cerrestris Magnecici slobi puncto cuilibet adhaerebie,
nec ad Polum borealem riciniorem contender; praelertim cum ex eo accessu
nullum consequatur sux virturis sive ausmentum Cure praesidium, ob quod
rnum Magnetica ad Magnerica ferri nata lune, ve alias ostensum est.
Ouod aucem Kircherus aic loco citato cubulum magnerica inculcata Scobe
retertum tunc solum Magneri posle adharelcere; quando magnetiex illae SCo-
bis moleculae rel omnes, vel quam plurimae situ conneniune incer le debico,
facies scilicet earum dissimiles, e amicx sele coningunt. Alsentior ei quidem
in eo calu, s quando contingeret moleculas illas ita inter se componi, Ma-
sneti adhaelurum cubulum illum non lecus quam s solidum e concinuum ef.
lec Ferrum excicum, aur porius Magnes: ita vero adhaeturum, ve Cacies amica
Conerriant; at abscecurum si inimica sibi ex aduerso obiiciantur. Verum al
Tero non eo tantum in calu quando magnerica illa oranula (IEu debIEO COI-
Ponuneur, qui rix occurlius est aliquando: Sed etiam cum nullo CCrO Fa-
cierum ordine de situ concurrune, cubulum illum a Hagnere corripiendum,
e secundum eiuldem Magneris nacuralem longicudinem componendum nul-
lo Teruaro Cuis Facierum dilcrimine. Id enim rectatur experiencia: cusissratio
nem paulo ante adduxi: virtus scilicer corpulculorum eorum maonerico cum
nullâ sicus seruata ratione sese contingencium ab omnimagnetiso effectu pro
hribetur d Rupet; lunc tamen illa eadem corpuscula materia apea, et quali
Pocentia comparata ad rim excipiedam ab agence ralidius Magriete, quocun-
que situ obiiciatur: quo tic re ei semper, (non aurem tantum cum huiulmodi
granula apto situ componuneur) adhaereseat Sc obe illa infartus cubulus. Ouam
rationem placet contirmare experiencia Forre inaudicâ, vera tamen ac Facili.
Ecce ve habeat.
Magnetis Fructulum plures in parres diffringe non tam cenues quin lenticu
la auc etiam hordei grano prope sint aequales. Hlae luis non carene Polis, nOn
Aven

## Folio 296 — 1759050695:0302
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000302.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
oodbin L.IC
Are, non Aquatore, non Hlemisphaeriis distinctis. Actamen eis, quod mirere,
E Magnetis verumlibet Polum quomodocunque admoueas, caldem sibi ad
inset, e appendet et ashec apea pna Partema aatebe secuua
quali ipia in peorale mallees Polelulase caleumi foient Maoncu
lcilicet peo easca ote, icuc Porte Macea lamen Cotan masselica.
quam libi lubisie Masnetis cobultior ritus: cui obnuci non potelt illa deb
lior particularum faculeas. Idem censero, e quidem poriori iure, evenire: cum
Marnes calamo ingestam magneticam Scobem nullo situs discrimine allicie,
_adiungit. Nam Prater quam quod temere, contuloque ordine congecta illa
corpulcula sele invicem male afticiune, ee ab agendo prohibent; maior Ma-
gnecis admori faculeas, quamdiu praesto est, sibi oblequi compellit. Sed de
Aemato Magnete, deque caeteris, quorum mentio cius causâ hic facta cR, nunc
Patis. Nunc alia non pauca nec ab iis aliena, guxe de mutuo Ferri cum Magne
ee familiaristimo commercio eradita lunc, contemplanda veniunt. Neque enim
Magnes a Ferro ad agendum iunatur tunc tantum, cum in Aematurae modum
ipsi adhibetur; sed aliis non paucis rationibus, quibus duo haec Magnerica in
ter le componi pollune: quas sequentibus Propolitionibus vel omnes, vel in-
signiores complectar.
sccunda terria, ex ita deinceps reliquae, quaecunque earum plaga applicetur,
Ca quamuis sI à Magnere Coluantur, imnata frvantur pristina Facultare. F. xiou2
E
Si ferrum, quamuis omni careat magnetic a facultate; uni Mlagneris Polo admo-
neatur: alter Magnetis oppositus Polus ex ea ferri unione
robustior enadit.
Sto Magnes, cuius duo sinc opposici Poli A e B: POlogue A FerrIM A C
 apPOnatuI: ex eo fortior cuadit polus alter oppolicus B hiuc hic incimis,
aut armatus fuerie, quod ce docebit experimentum. Si enim magnetis Colius
Dolo BFerrum BD admoucas, cui lustinendo par non sic Magnes: adhibito
ad alterum polum A Ferro AC, pendulum adhaerebie polo B Ferrum BD: auE
certe, P. idem Ferrum BD magneti iam adhaerere contigerat; percipies illud
adiWICEO FeTrO A C frmiuis adhaerere. Oui effectus non aliunde quam ex ac-
cu Ferri AC proticilei porest. Ac cum Ferrum illud A C omni penitiis vir-
rute careac; qui heri porest, ve aliquam Magneri imperriatur: Ecce modum.
Ferrum A C actu quidem magnetica virture caret, led potentia ad eam
concipiendam est paratissimum; Aatimque rbi Magnetis A B contactu pori
tur; quali ore ad fontem admoro nectar illud magneticae virruris, quo nihil
illi luauins, velur animam in intima demirtie vilcera, vieaque incipie riuere
magnetica, d magneticis fungi muneribus; ∞ primum quidem erga iplum,
unde ei attlaca est anima, Magnetem A B. Nam cum Ferrum A C virrure iam
imbucum non careae sua actiuitaris Sphaerâ (ve ea nullum caret Magnericum)
riicurem

## Folio 297 — 1759050695:0303
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000303.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 72 lines, status machine
ltete;
Adi
elecund
apelectu
Lalaestett.
le
n
genire.e
O1
ea etti
um Mague
leque enim
ICa mot
8nCta .
Res, tel I.
maior I
IC. Sed de
Polo adiud.
ETTuIm AC
ic inermis,
etis lolius
adhibico
BD: auc
cipies illud
Uam Cx dC.
penitus vir
cce modum.
ieia ad eam
meactu pori
5, quo nih
neipie rivere
nerga iplum
C rircure iaM
agnerieu
vircuret
Cap. III. De varia Mazi. Compoota. 297
viecillem effundie in Magnerem A B secundum Situm
maxime verique congruum, ab eoque Fouetur, dt ab(
que noxa, aut iactura aliqua ad Ferrum BD peruehitur,
radioque luos cadiis internis ipsius Magneris inserit, ve
simul ambo coagant d quidem efficacius, non secus
quam duorum lucidorum radii OCCUTrenS OpaCUM COF-
pus maiori lumine pertundune: sunc enim de isti Ma-
oncticorum radii de genere qualitatum incentionalium.
quae ab Agentis insuxu perpetuo in esse, de conseruari
dependent, de in medio eodem impermixixe, et absque
contutione, et in rnam conlelcences perleuerant; ita
verna alceram intendere dici non possie, porsit dici
extendere, e limul ambae maiorem effectum produce.
re. Auc, si mauis, dici porest unicum Agens mole ma-
ius maiorem effectum caulare, quam minus. Veronis
modo dicatur; semper hoc in nostro calu iure dicetur
Ferrum AC caulam esse partialem Cuspentionis, e ad-
traesionis ferri BD ad Mlagnetem AB.
A SS F R TIO III
Si ferrum Maenens L adhibeatur: innabitur Polus ille ad ferrum aliud re-
morius e alliciendum, s suspendendum.
Aonetis Polo Dapplicetur Ferrum C, vlera quod Ratuatur Ferrum aliud
AD. Docer experientia Polum B iunari a Ferro C tum ad alliciendum,
cum ad suspendendum Ferrum D, d ipsi FerrO C aMIne-
Etendum. Si enim Magnes, Ferrumque D ita incer le di-
sene, re nulla, vel tam exigua vis Magneris ad Ferrum D
pertingat, re illud nullo modo concicet: concitabie, s
medium interponatur ferrum C, ica ve illud ad se cuo-
ceripsque Ferro C annectat. Prouchit scilicer Ferrum C.
Maoneis vircuris radios, qui deficiebane, vque ad Fer-
rum D, eorumque rim Fouet, ac seruat incolumem; ve
mirum nON (IE, Si cunc in Ferrum D validius agaF NLa-
ones: Imo dx ipsum ferrum C, quod virtutem ex Ma-
enete concipie, in idem Ferrum D asCE Vnd CUM M ~
snere, re in pracedenti calu evenire declaratum est.
ASSER T

## Folio 298 — 1759050695:0304
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000304.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
Magnetolocia Lib. II.
ASSER TIO IV.
Ouin etiam Mlagnes ad ferrum sibi adiungendum es suspendendum innatur ab
alio ferro; licer hoc quam illud à Masnete lonsins distet.
NY Schemate prallence terrum C oranius liC, quam re a MasHelC TIpeH
di queat: Si ferrum aliud D ica accedat ad C, ve illud non tangat (si enim
cangeret, alius insignis lequeretur effectus intorius per-
Pendendus) iiuatur Magnes ad Ferrum C suspenden
dum aut frmius sibi rniendum a Ferro D. Id quidem
docet experientia: Nec alia est eius effectus, quam (u-
Periorum allata ratio. Fuadic (cilicet Ferrum D actu Ma-
onecicum à Magnere, vimque luam eam in ferrum C,
quam in Masuerem iplum refundie sicu convenientissi.
mo, adeoque rerumque quodam virium acceAu COIrO.
bocac ad agendum.
LSSFRILC
V+ Maones et sctrgnonis noud i ipsa uessiti consortio ad aeendum vege-
rior enadit, ut proxime ostensum est: ita mulio poriori iure ferrum à
L cum terrum illua Mla vircure sulpendere queac. Vis ve sulpendat?
Eidem Ferro obiice Magne-
tem AB, eminus quidem ica
tamen ve cius actiuitas ex-
tremum C ferri appellat, et
ve polus B conformis (ic ei-
dem extremo C, sine nimi-
rum facies B, _ C, dissimi-
les, d amica. Cernes tunc
extremum illud C obelum F,
instas plumae leuissimae ad le
Ciblimem
Mlagnere innari multis modis obsernatur.
Eponatur Ferri actu Magnerici C extremo obelus F grauior quam vt

## Folio 299 — 1759050695:0305
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000305.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
 1H
a
et
ferrum
venie
InI VesE
quam ve
spendat.
ce Maene
quidem ila
dmis Ie
tiuicas ex
ppellat, et
sinc nime
C, dissimi
CeTmeS TMB
obe
Pima
sublimem aecollere, de renacius adglurinare. Ouod non aliunde prohcilcitur.
quam ex Magnetis rircure, qua ad rircutem ferri GD debito litu accedens
auxilio ipsi est, re pondus obeli F efferat; cui efferendo impar ex seiplo
CtaE.
Aliud huiulmodi iniri potest experimencum. Ferrum C D masnetice exci.
Lavilll. ad vart edad norio dempopodon. Lgu
cum Verlorio Lti extribeatur ad cam diltantiam, ad quam experieris primar
nullam Verlorio vim a Ferro C D atlari, ita ve lui iuris sic Verlorium, leleque
2d lineam luam Meridianam componat, e in ca quielcat. Magnerem A B ad
Ferrum C D admoue; ita ramen ve Magnetis quidem rirtus secundum conve-
niencem litum ad ferrum perueniat, ad Verlorium autem non acringat. Tunc
Ferrum C D mutuata a Magnece A B Facultare Verlorium afficier, ex à siru il-
10 luo contueto aduocabit ad se: quem Maonete A B recedence contimd re-
Deciturum est. Non dubium quin in hoc experimento, sicut in praecedenei ad-
Ecribendus sic hic nouus effectus Magneris de nouo aduentantis facultatis qu’a
FCrrUm C D IUUatUE.
Verum dubicari camen porest An hic effectus immediare Facultari a FerrO
C. D ettula cotus cribuendus siE, quam Magnes incensiorem praestirerit: An
aucem ipsa etiam Magnetis Facultas cundem efectum immediate via cum Fer-
si C D Faculeare atringat? Non lenis Cane dubitandi rario lubest. Nam in
veroque adducto exemplo ferrum C D a Magnetis AB actiuitare aetingi sup-
Ponitur: quidni isitur Magnes ferrum illud CD, quo ad Magnecicam Facul
cacem à Magnece concipiendam nullum palsum aptius reperiri potest, rieture
noua afticiat, camque, qua iam pollebat, reddat intenliorem: tunc aurem haec
intentior Ferri C D vircus Cola e obelum F, in priori calu; _ Verlorium F F,
in posteriori, agicabir, suo que nucui coger obremperare. F.x alio vero capite
vix potest effectus hic rrerque Magneci A B Calcem partialiter non immediate
tribui. Si enim Mlagnes amoueatur, e ferrum F a Ferro CD Colletur, e deci-
det; e Verlorium P F suo se sicui versus orbis cardines restituet. NirruIS ergo
Magnetis riruci ferri C Ornita, ex Terrum F sibi alligabat, d Verlorium F F
decorquebat. Nec dicas Magnerem non posse Vexlorium F F derorguere a luo
licu, eo quod Verlorium P F exera fnes virturis a MAgnCLC A B pFOPASAEK
verlari Cupponatur. Nam incerpositum ferrum C D exceptam a Magnete AB
vircurem de more, quem obuia contirmat experientins lonsius non mediocii
er prouchit rlera cermitios piatirae sibi d Namura Sxhalae actiuicais: forrum
Scilicer

## Folio 300 — 1759050695:0306
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000306.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
inditterens medium ad magneticam vilcutem, nec eam ve percgrinam exci-
Maenetolocia. Lit
Dic; Cea omesCa e LaaTeM Touet, Caluam que X incolumem trant-
mittit; ex, li qua penes iplum est, ei comitem adiungit. Ouare Magnes A B
alteri porest cum fundamento virturem, mediante Ferro C D, ad Verlorium
v(que PF protundere: cui se comitem praebeat vierus, si qua eAt, ferri C D.
Ouid itaque circa propolicam Ouxestionem Racuendum: Negandum in pri-
misnon videtur ferrum CD a Magnece A B virtucem concipere posle, sI Ca-
cera praecto sinc ad hoc requilica, quaedam praelertim Magnetis, Ferrijue pro-
portio: neque enim Ferrum quodlibet a quolibet Magnere virturem concipe-
ec porest, quae eodem amoro sic diurius luperstes, ve docent Experimenta:
Scilicet illud, eth omni careret Faculrate Nlagneric â, non se habet re purum, de
quamus leltum quodcunque ad cain transeunter excipiendam à Mlagnere actu
Praelence ee asente sic paratissimum; lonse certe pararius, quam alia pura me-
maiore ferri disposicione AC, ve ea virtus non eantum relur domestica curius in
men penicus cubcetur au Mastcus aceum, quoa caminus apea il ledes det
diuturniorem ejus in ea commorationem. Sed sive terrum CD in hoc VETO-
que calu ad virtutem a Magnete A B secipiendam _ diutius aMOTO MaonCTC
conteruandam apcum liC, e proportionatum, sive non: quia tamen PIXtCF
hanc proportionem requiritur ad rircucem trmius radicandam mora quaedam
Magnetis praesentis, quae hic non lupponitur: cum ctarim ferrum F Ferro CD
alligetur, vbi Magnes A B ad quandam distantiam accesserit; ee Verlorium L F
similicer Cacim vbi MaoneS AB aduencarie ad Ferrum C D CesC CONVEKEAE:
concludendum est ferrum C D virturem a Magnere A B precario eantum mu.
tuari cum ad suspendendum Ferrum P in priore calu; cum, in posteriore, ad
Verlorium P F ad se converrendum: aded ve immediare veraque virtus tam
ea quae in Ferro C D praeese suxponitur; quam ca, guae ips ex Magnete accel
sic cenleri debeat simul agere, e effectum artingere de producere, quem pro-
ducendo par NON CFAE viEtUS FerrO C D inlita: ita ve distinctae, e impermixta
ambae illae virtures congane ad maiorem effectum; non secus quam duo di
incta Lumina occurrens opacum maiore pertundune splendore, licet in vni-
cum maius incensum lumen non conlescane, Led agac virumque sigillarim. FL
VerO
dia nec actu nec potentiâ Magnerica, in quibus tranlcunter recipitur: ex qua
eo holpiretur; led etiam re longius it lubel, d aleius penerret: vnde ta-

## Folio 301 — 1759050695:0307
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000307.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
DCaetet
dp. III. De varat Maenetic. compositione.
vero, li vircus fetu accente Magnete A B incensior cuaderet: nequa
quam eo iccutem icus selt CD ad priorem cacum conrinuo redirer vir
tuce a Nagnere aucta penirus extincta, cum a nullo impetatur concrario, Fer-
rumque aliogui subiectum sr ad eam fovendam aprissimum; accedit, quod ve
Ferro cum inleratur vircus illa primum; cum ve radicetur e incendatur, re diu-
eius superstes sC, _ permaneat, temporis mora aliqua semper sit necesariar
quae tamen nulla in hoc veroque calu dari lupponitur. Constar itaque duas
Limul vircures Magneris, ferrique C D ad Ferrum F. sulpendendum in prioie
calus ex ad Verlorium P. F a suo litu deturbandum in posteriore, immediate
COnCurrere. Ou2 de re quareBatIE.
Ouod (I Ferrum C D in hoc veroque experimento tale adhibeatur, quod
nullam rnguam Magneticam rim siE expertum: nihilominus a MagNeEE AB
iuuabitur illud ad Ferrum E Cuspendendum; ictud ad Vexlorium F F ad le Con-
verrendum. Nam re accesserie Magnes A B, emillam ab eo virturem excipiet,
e salrem transeunter ea afficietur, e ex ea tanquam sibi innata ad duplicem
hunc efectum concurree, licet remistius; donec Ferrum per moram aliquam
necellariam, vircurem conceperit diutius permanturam: eunc aurem tam Ferri
quam Magnetis rircus effectum attinset immediate, ve declaratum est.
A SSF R TIO
2
Fanta ex Mlaenete in ferrum virium accessio incerdum fit: vi ferrum Maenem
tem superare videmn. Duod idem Maenerem robustiorem erea debiliorem
prestare eadem fere ex causa contineit.
Trum Cane est hoc et Mlaonetis cum Ferro lociecate extiberi Colicum ex-
ePerimentum: cu ablimile minime est aliud ex duorum inaqualis vir
curis Maonccum comortio profectum: quod etiam artingam. MagneS CA AB,
cuius Polo B, ve plaox ralidissimae adhaerebat obelus Ferreus C D sive breuior
Eine paulo lonsior relur acus lutoria: adhaerebat aurem non leviter, re vis ad
cum a Magnere avellendum adhibenda argnebat. Sed ecce obeli extremo D
a Magnere remoriori admorum est immediare ferrum alcerum D F. omnis ex-
pers magneticae vircuris; cui nihilominus etiam adlae sic obeli exeremum D:
sic enim magnericum ferrum illud D F ex aslacu ricini Magnetis, intra cuius
Sphaeram activicatis versatur. Suberahitur nonnihil a Magnete Ferrum DF, il-
lique (mirum 1) adhaeret obelus milso facto Magnere. Ouod Si loco Ferri
D F. Mlagnes vel debilissimus extremo obelo D admoneatur, ac nonnihil re-
trahatur; similiter Fere ve ferrum, secum à Magnere abripier obelum DC.
Ouanam effectis tam insolenris caula porest excogitari: Ilud quidem ve
cercum ex cuidens supponendum in primis est ferri, sive Magnetis debilioris
exrremum D obelo admorum maiori vircure praectare, quam validissimi Ma-
onetis polum B: neque enim minor auc aequalis virtus ferri D F obelum C D
e P aSes abitraheret, ferroque univet. Vnde igitur maior illa
ViETUS
3O1

## Folio 302 — 1759050695:0308
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000308.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Maenetoloeia Lib. I.
simae protecta eA: Vix ea à Magne.
te AB profecta dici porest: cum Ma-
oneris A B virturem debiliorem, ve
dixi, quam Ferri D F esse necesse sIE,
ve sibi obelum a ferro eripipatiarur.
Ac minor Magnetis A B virtus ma-
iorem in FeFTO, aUC NLAGHETE DF
excitare qui potest: accedie, quod
cum Sphaera actiniratis Magnetis
A B rniformiter difformia decre-
MenEA PatIatUI; minOr FucUTa est eF.
Fula Magneris virtus ad obeli exrre-
mum D, quod idem extremum est
ferri admoci DF; quam in puncto
Dolari B, unde primo rietus a Ma-
onere excedir. Vnde isitur icerum
maior illa virtus in puncto D COnLA.
ctus obeli D C, d ferri D F, quam
in Magnetis polo B maximae virtu
cis a Masnete prorumpentis scaturi
Sine: In huius Magnecici efectus caula investiganda meriro alserit C abeus
Cummam subesse difticultatem, Faceturque ejus investirationem prae caeceris in
hac Philolophia occurrentibus difficuleatibus (OCCULFEFC AUFEM NCC PAUCK,
nec leues, d quibus Nlaono huius disciplina emolumento sele expediuie Fali-
Citer) negorium SiBI Facessisse cuius Authoris anre quam refero, ex excurio
subeilem lane perspicacique ingenio dignam speculationem: quaedam prius
lunat obseruare: quae inter experimentum hoc exercendum OCCuTLIINE: quX
ad illius caulam Facilius investigandam, certiu que alsequendam apprime con-
ducere, adeoque necellaria esse videntE.
Obleruandum itaque primo est non tantum ferrum, sed etiam, NTagneEEM
debiliorem à validiore Magnete obelum CD licet debilius, subducere. Se-
cundo subducere ed Facilius (oblerua Paradorum insione) quo MagneS AB
ad agendum fuerit rehementior, suie id ex eius mole maioré, Ciue ex virture
regetiore nalcatur. Terrio. Magnes debilior obelum DC paulo longiorem
aegrius a Magnece AB avellic, sibique rendicat, quam breuiorem. Ouarios
eam Magnes debilior, quam ferrum D F ica debet ad obeli extremum D ad-
moveris re illud immediare cangat: quancumuis enim accedae, nisi immedia-
tus treric contactus; nequaquam obelus C D Magnetem A B dimillurus cAt,
de ad terrum sive Maonetem D F connolaturus, ve ei adhaereat. Ouinto. Si
Ferrum D F. vel cenuissimas charca obregatur, vix obelum D C a Magnere AB
abstrahet: similicer, (i Magnes D P debilior cHarra obducatur, aegrius quidem
obelum cundem DC à Magnere surripiet, Curripiet ramen; praelerrim si obe.
virtus in Ferrum D F. omnis virturis expers, vel in Magnecem facultatis renuil
I

## Folio 303 — 1759050695:0309
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000309.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 72 lines, status machine
atre
Ua
cum I
lorem, ne
necee si
AtuIS M
pipa
e
beli ente
cremum
in 
1
uc i
DDCOnA
E, Qudm
 u
s leacuri
Cabeus
Caeteris in
C paUCA,
c ex
1BC
c
nEcON.
GMeteM
re. Se
Cap. III. De varia Magnetio. compositione.
s
lus C D brenior aut paulo crastior fuerie in extremo D, cui applICaEFMa-
gnes DF, ve h Fuerit capitata acicula Ferrea, aut clauus exignus; ea sine du-
bio de causa, re maior magnetica obeli mareria Masneti D F. maiorem prae
Aer cum sibi alligandi Facultatem. Ilis policis; quae tanquam certa haberi de
bene, cum cestxe ea probene experientia, Ouaectioni propolitae latistacere ten
tandum est: declarandum scilicer rnde debiliori Magneti, Ferroque D F etls
Potentia rantum Magnerico obueniar tanta Facultas, re obelum D C a quouis
Eobustistimo Magnere A. B avellendo par sIF.
Reiicie, nec immerito, Cabcus Silberti sencentiam: qui velle videtur in-
tenliorem renera virtutem ferro D F inlicam esle, quam lic in iplo Magnere
AB: neque enim ait, ferrum D F obelum DC à Magnete A B abstrahieret;
nili Facultas Ferri D E Faculcati praestaret Magnetis AB. Verum, arguIE Ca
beus, cum cora Facultas ferri D F prokcileatur ab ip(o Nagnere AB feri non
Potest, ve ea sic maiox, quam quae Magneti insica est iuxta illud re rricistimum
ita Veristimum Principium. Nemo dat quod non habet. Deinde Ei leimel Con-
celleris intensiorem euasisse rirtutem ferri DP prae virture Magnetis AB, COn-
cedasnecesse est intensiorem diururnius eam Fore superstirem post Ferrum D F.
extra fines actinicatis Maenetis A B consticurum, adcoque etiam eunc obelum
DC sibi adglutinatum derinere: quod experientia repugnat; qua constat
obelum satim rbi FerrUm D F e Sphera activicatis Magnetis A B excelserie;
aut certe paulo lonsius ab eodem Magnere recesserie inera Sphaeram tamen
eius actinicatis, obelum D C ab eo ferro lolui, e decidere: quod nequaquam
contingeret, si incensior aliquando fuisset Facultas ferri D C quam Magneris
AB. Ouxe enim sirus oppolici magnetica virtus (ab ea enim rantum destrui
Pores incensior illa Ferri D F Faculeas) ei occurrit infesta: _ (I OCCUITCFCE:
An necessaria non est aliqua remporis mora ad eam expusnandam: AN ex-
pugnatur, nisi per noux ex oppolitae in eius locum substicutionem: Hlic enim
est asendi Magnecicorum modus experienciis restatisimus. Vnde patet per-
Peram alleri virtutem ferri DF (par est Masnetis D B ratio) ideo obelum
D C a Magnete AB abripere, eo quod ea existat Magneris illius virture in-
censior.
Sed esto, inguiet GilbertUS, VE ex C ap. 32. Fib. 2. Colligere licet, virtus ferris
auE Magnetis D P non sic proprie incensior ita scilicet ve rnica (c Ferri, aue
Magneris illius D F vireus, vndecunque hausta fuerie, validior Magnetis AB
vireure; nesari tamen nullo modo porest, (eaque est Cabei eriam sencentia)
quin plus virturis in Ferro DF reperiatur, quocunque modo id contingere di
CatuT, quam in Magnere A B. Heque enim obelus C D celicto Magnere A B
ad Ferrum D F sele adiungeret; nili in eodem ferro D P maior virtus aliquo
tandem modo Foret, quam in Magnere A B: Magnetica enim ad Magnetica
ralidiora omissis debilioribus accurrume, eilque adhaerene: Ve virturem, qua
Pollent, perticiant, _ turius conseruent. EA autem (rariocinacur Cilbertus)
plus vircutis in Ferros aue Magnere D E, quam in primo Agente Magnere AB:
guia inquic, Magnes AB primo imbuit obelum C D, de Magneticum Facit,
D3

## Folio 304 — 1759050695:0310
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000310.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetologt L1V.
cum DF. illudque proinde aficiat,
eiulque virturem, si minus intendat,
Palcem iuvec, ve lumen, lumen aliud
iuvac ad clarius corpus opacum illu-
Arandum. Sccundo idem Magnes
AB, inera cuius sphaeram Magneti-
cum D F. verlari necesse est (neque
enim obelus DC, nili ea condirio
obseruetur, adhaeret MaGHetICODF)
atticie idem Magneticum DF, sive
eius vircurem incendar, liuc ei nouam,
de distinctam virturem conterat. AC
Vero MaonetICUM D E. (Si praeserrim
Ferrum fueric) non atticit Magnerem
A B, nec vilo modo rirturem eius au-
sec: esto difticendum non (C, quin
obelum D C afticiat, ilque ita afte-
etus, X imbutus atticiat etiam Ma-
onerem AB, eiulque pro modulo vir
tutem iuvet, cum secundo et conne-
pienti situ ad cum rieturem effundat. Cum ergo plures caula (haec est ex Gil
berri mente, ejusque ratiocinatione deducta conclusio) concurrant ad adiun-
sendum obelum DC ad Magnericum D E, quam ad Nagnerem A B: Illic
CHIML EreS COnCuErUNE, nempe magnes A B afficiens Alaonericum D E, secundo
obelus imbutus C. D, cerrio rircus ipsi Magnetico D F. inserra: hic aurem, duxe
tantum concurrere polsunt: primo scilicet, d Prxcipue, iplamot Magnetis A B
virtus; secundo virtus obeli C D, quam hauric tam à Magnere A B, quam à
MlaonetiCO D E: virtus autem ipsius Magnetici D F. non vicistim Magnerem
A B iumac, ve ab eo ipla invari supponitur. Delideratur igitur caula via, cur
obclus D C Magneri A B non adhareat, adhaereac aurem Magnetico DF;
quod nimirim Magnes A B Magnericum D P atringat X atticiat, à quo nec
accingitur, nec afficitur. Cum, inquic ille, plures concurrane caulae ad adium-
gendum obelum Magnerico DE, quam Magneri AB, non mirum si obelus
illi porius, quam huic adhaerelcar.
Verum non pauca lunc, quae hanc toram Gilberti ratiocinationem non le-
viter concuriune. Primo enim, et ( concedatur plures esse caulas (quod per-
pendendum erit; quae ad obeli D C cum Magnetico DF, quam cum magne-
te A B CohatIONeM COnCUITaNE: non ex eo tamen se quitur maiorem quoquo
modo inesle rirturem in magnetico DE, quam in magnere AB; quod necel-
Pario probari debet, s probatum velis obelum C D adhaerere porius debere
cum maguerico D E, quam cum magnere AB. Ouid enim si eres illa CONCUL=
TENTCS
VE Sele MAGMCTICE GCFAE erGA MagHCtEM, auE Ferrum D E, hoc est, Cuam etun-
dac activiraris Sphaeram ex quidem litu convenienti ad alterurrum Magneri,

## Folio 305 — 1759050695:0311
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000311.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
et
O
dlo
nodulovie
a conue
et
, qu
laodetem
SII
E, lecundo
autem, dua
Onetis AB
n d
VHa, CUE
ad adiun
a quo ned
em sist
quol
aI A
et
RCONCHI
is debere
sentes cdulae au nnene ocn D Cam Mastecico D Cimul Cumpeae, minoris
fuerine Facultatis, quam duae simul; quae curidem obelum C D ad masnetem
A B Pertraherent? Secundo. Cum magnericum DF. Ferrum est, cum per le
nulla vi magnetica praedicum sic, sed ea tancum polleat; quae cum à magnere
A B, cum ab obelo C D in illud derivatur: non amplius eres, led duae tantum
caulae lune rnionis illius obeli D C. cum Ferro D F; iplum enim Ferrum D F
ad eam rnionem non concurrit ratione in SIEX LUIX VIEEHEIS, CUM OmNI CAFCAE:
Atcamen docet experientia obelum C D _ citius, e tenacius adhaerere Ma-
SnCtICODF, Si ferrum extirerie; quam s magnesForer. Vnde aperre constat
aliam aliquam caulam subesse maioris huius adhaesionis obeli D C’ad magne-
tiCUM DE, quam ad masnetem AB, quam a Gilberro allatamr. Tercio. Si, ve
d Cabeo obleruacum est, minus magneticum DF, sive illud fuerit ferrum, sive
Magnes, Facilius abripit à magnete A B obelum D F, cumque sibi adiungic.
quam si maius Foret; adeoque minore ri agac in obelum C D, quam maius:
qua ratione eres illae simul a Gilberro allatae caula, cur obelus C D magnetico
DF Porius, quam magneti AB adhxreat, Id prACaTE POTCFUHE: Ouarto de-
nigue, quod hanc Gilbertinam ratiocinarionem Fundicus convellit: oblerua-
cum elt luperiori citato loco Num. 4. ex 5. Ferrum D E nunquam ferreum obclu
CD abstrahere d magnere Forriore A B, ac sibi adolutinare, quancunis proxime
Politum, nihi illum immediace cangac; adeo ve li vel minimum discrimen in-
ter obelum C D, ex Ferrum interponatur, ve s alcerurrum live obelus CD, (1-
HC Ferrum D F Charca cenissima obuoluatur, nunquam obelus FerrOD F ad-
haerear. Ouod simagneticum DF. Fuerie magnes rel mole, vel virture exiguus,
quamquam incerdum magnâ adhibica diligentia, Caepiulque repecitâ applica-
tione, charta inceriecta obelum derincar, remisse camen admodum sibi illum
adinnoic. Ouod cum ira sir. Ouis non aduertat caulas illas adhaesionis obeli
D C ad magnericum D F. a Gilberto adductas ab hoc effectu lonse esse alie-
nas: Nunquid non exdem caulae ex veraque parre manene live charca interii
ciatur inter obelum D C, X magneticum DF, Ciure amoueatur: an chartx
inest facultas hunc duorum magneticorum nexum soluendi: aliud adhibecu-
iusuis corporis dilcrimen. Adhibe ligneum, adhibe aereum, adhibe aliud
quodcunque libuerie: experière semper ab omnibus hilce adhibiris discrimi-
nibus impediri hanc adhaesionem, nec rnquam obelum D C a magnere AB
avelli a maonetico DF, sine illud contingat esse Ferrum, liue Magnetem. C cal-
Sries Fortalse charcae illius, eo quod magneticorum Sphaeram nonnihil immur
tet, hanc in eorum operandi modum inducit mutationem: NugX. An haec
tancilla Sphaera actinicaris differentia, quae vix senlu percipiatur, cantam po-
test effectus mutationem invehere, re plane nullus conlequatur: Alia igieur
quaedam caula est ab hac, quam Gilberrus aftert, diverla: qu à hat re magne-
eicum DE. obelum D C abripint a magnete A B, cumque libi adiungac; quam
possiccum charcae Folium cenuissimum, cum aliud quodcunque medium inter-
rectum ab actione impedire, qua hanc producat eorum magneticorum debi-
liorum cohxrentiam. Ouanam porro astignanda est 3 Necdum latis liguer.
Execerum,
Cap. III. De varia Maenetio. composirion

## Folio 306 — 1759050695:0312
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000312.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Maenetoloo
Exterum. illud pro cerro statuendum est, virturem, si minus intentiorem
(quod iam lupra reiectum est) quouis tamen alio modo maiorem in Magne-
tico D E subesse oporrere, quam in ipsoMagnere AB, re obelus illi Magneri-
coporius cohaereat, quam Magneri huic, ec ab eodem abripiatur, et illi ad
LungatuT.
Cabcus rationem plane subrilem huius admirandi effectus exponendi exco-
gicanie, quam caereri deinceps facile admisere ve vericati maxime contonam:
quae sic habet. Cercum in primis est hanc cohaerentiam obeli C D cum V2-
Gnetico DE, siure illud Ferrum fuerie, live Fuerit Magnes debilior (hoc enim
nomine rerumque Coleo appellare) orrum habere ab iplo ralidiore Nagnere
AB; cum experientia constet necellarium esse, ve ad certam quandam a Ma.
onece A B distantiam CacuatuE Magneticum D F, re obelum C D sibi adiim-
sat, d d Mlagnere A B eripiac: Si enim paulo lonsius amoueatur, excidic ab co
obclus, nexulque omnis loluitur eriam si fines non omnino excedat actiuientis
eiuldem Magnetis A B. Concipiatur itaque Sphaera actiuitatis magnetis AB
uniformicer difformiter protula complecti tam obelum C D proximum, quam
magneticum D F. Rursus concipiatur Magneticum D F. Cuam etiam actiuitq.
eis Sphaerulam eftundere (neque enim sua caret iplum Sphaera: est siquidem
aut Masnes, qui etsi debilisimus, nunquam non lolet riiturem Foras ciacula-
ri, aue ferrum; quod actu magneticum cuadic, eo quod intra Sphaeram ma-
snecis AB AatIIaEUE, neque X ipsum lua CaVeF foraS radtiance actinitate) Reri
erso nihil recac Sphaeram magnetis A B, quem non inertem, sed validum sup.
ponimus, luo in visore fere adhuc integro pervenire ad magneticum D L,
praelertim cum ferreus obelus CD interiectus eam Caluam de incolumem mul.
tolonsius peruehat, quam si per purum medium non magneticum progrede.
PeEI. Fieri ergo nihil etiam vetar, quo minus appellens ad Maonericum D F,
_ cum rieture ab eodem magnerico D F. efusa, quae secundum sicum conve.
nientem propasatur, coalescens, invaleseat; non quod intendatur, led quod
ad eam accedat, de vniatur rirtus nona d distincta, quà per se pollet Magneri-
CUI DE. Ad HXC. CI CeMHS SUIPPONAEUE viEEUS a magneticOD E etula,
aut non perveniet ad magnerem A B, licer eam etiam Foueat, de lonsius per-
vehrat obelus medius C D; aue perveniet ralde cenuis, parunque invabit vir-
turem Magnecis A B; adeo ve ambae simul virtures illa, qu’a scilicet pollet sibi
insITa maenes AB, X qua auserur ettus: d magnerico D C, minoris sint robo-
ris; quam priores duae, quae concurrune ad MagnetiCI D E CXETCUM D. TuNC
ioitur obelus C D, qui ex contortio cum duobus maonericis AB d D F, actu
MnoneticuS etasiE, de magnetice se serie, Pele porius ad Maonericum DF,
quam ad magnecem A B adiunget: quia, ve Magneticorum Fert ingenium,
maior ei accedic virturis perfectio ex illa consuetudine cum MagnetICOD F,
quam cum magnete A. B. Oux omnia Magneticis legibus contormia luNEs
eilque adstipulantur experimenta. Nam quo fuerie validior magnes A B, c0
facilius ab eo abstrahitur obelus C D a magnerico D F, vE supEd annocatum
est secundo loco: cuius incredibilis Paradoxi, non alia planios ratio pocest
afterri.
L

## Folio 307 — 1759050695:0313
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000313.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
dremieuo.
conlonan
progrede
l
1
Ntaoneti.
ap De vaim aheo. compositiono. 30
aferri. Maones lgudem AB robustior longius prororar rirturem illaelam, to
camque ad magneticum D F. defert, quam cum ejus vireure coniungac. Trem
quo maonericum D F. fueric debilius, eo obelum D C (Teruatâ tamen aliqu’a
Proportione) Facilius a Magnere A B abstrahie, re annotauic Cabcus, e suprd
certio loco obleruatum eAt. Ratio elt, quia in eo calu Magnetieum D P, cum
breuioris sic activicacis, aut nullam au vix vilam virturem effundic vlque ad
Magnerem A B, qua invetur: unde facilius a se abripi paritur obelum C D.
Alia afterri polsent experimenta; quorum ratio ex hac constieuta Cabei do-
ctrina colligi facile porest, re ca nihil vero similius hac in Ouaeltione afterri
Possc videatu.
Nihilominustamen ecce contra haec ipla non lenis scrupulus, sed scopulus
ingens lese obiicie, in quo cnadendo industria, riribusque pene diffido meis.
Eadem enim, quae superius contra Gilbertum vlcimo loco allata lune, (qua
quanti line ponderis hic icerum non expono) contra traditam a C abco, et d
Cateris pallim admissam sententiam illam proxime expositam obiici polle vi-
dentur. Hlorum fundamentum iactum ek obleruatione luperiori quaria d
quinta: rbi experimento, (quo nihil certius) allato docui ferrum D F nullana
plane vim obelum C D abstrahendi à Magnere AB obtinere, nis immediate
ipsi applicetur, illudque contingat obelus C D; adeo ve si vel charra, vel alind
quod limile rennissimum medium, aut etiam solus ipse aër interiiciatur, om
nis illa obeli CD cum MagneticO D F cohaerentia Coluatur de Percat.
permaneat autem ciuldem obeli adhaesio ad Magnerem ralidiorem A B vii-
curis Fontem. Ouare ve contra Gilberti rationem superius argUeNEE
bar; ita perinde contra Cabei fundamentum licebit argumentari. Idco.
ait laudatus Auchor, aiuneque caeteri, qui hoc verlarunt experimentum.
obelus C D magnetico debiliori tam ferro quam Magneti D F adhaereto
misso Facto magnete A B: quia virtus in ea modica distancia Magnerici
DF a Magnere A B, maior est ad exrremum D magnerici D F, quam
ad polum B magneris A B, Co quod ad extremU B PERTEE VIIELTeI PO
liB, quae Talua et incolumis pervenit ad D, reperiatur etiam virtus Maone
cici DE qua ob debilicatem ricissim non peruenie ad polum B, nec illum
aHCIE, ANE FOBOTAC. AC inguam E00, eadem illa maior ad D rirtus, vel pO-
eius virtures duae, Magneris A B, _ magnetici D F non impeditur, nec rilo
modo minuitur inceriecta charra incer obelum C D _ magneticum DF: P2-
cet; tum quia insensibile est inceriectum illud charex discrimen, nec dici porest
distanciam magnerici D F a maZHCLC A B ITa aUIGCrC DE VirTUS magnetIS A B
non possit amplius, sicur prius, ad magneticum D F incegra pervenire: tum
quia si magneticum D F in ca distantia à Magnere A B contineatur, in qua
obclum CD sibi adiungere porest, d d magnere AB abstrahere; et charca in
cerobelum C D, X magneticum D F interponatur; non amplius sibi constat,
Ced soluitur mutua illa adhaesio obeli dc magnerici. Ac in eo calu dicinon po-
cest rirtus magnetis AB cd r(que Palua non pervenire, cum prius percenisse
upponatur. Ouid ergo: An charra de nouo incerpolita ettulam magnetis A B
virirem

## Folio 308 — 1759050695:0314
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000314.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetoloeta LD.
rircurem obcundic, ex a tranlieu protee: Id Nemo vel mediocrirer in Ma-
gnecicls verlatus dixerie: constat enim medium nullum, nili fuerie Magneri.
cum, dut actu ve MasueS, au Porencid De Ferrum non excitum, mutationem
vllam ihuchere in estulam magneticant tilcurem, led omne purum medium il
lalam Pelcadere. Cum isitur live intelpolitâ, sine non interpolita chasta eo-
dem modo se habeat tam virtus d Masnete AB ad Magneticam D P ettula,
quam iphiulmet Hagnerici, qu’a Cus altera concurrit ad afficiendum obeli
C D ehrremum D: cur chartâ non ulpolita extremum illud D adhaeret M2.
mum C magnetis volo B adhaeret, Hec ab eo Poluitr:
gnetico DE, cur incerpolita noltataeret, sed ciuldem obeli alterum extre-
laec est Ouaectio, Cuuse cultarem parieur non mediocrem, quae-
que ratiocinationem, qua vricur
Cabcus, ve insolici huius experimen.
ei caulam aperiac, mancam arguit:
cum eadem caula immutata efte
ctum illum non semper pariat Con-
tra ericum Axioma illud: Idem ma-
nens idem, semper facit idem. Neque
vero laudacus Auchor eam huius ef.
fectus caulam re absolutam eradi-
disset; si in mencem ipsi venisset
istud medii incer obelum CD, de
Magneticum D P interpoliti experi
mentum: quod miror ab Auchore
perspicacistimo obseruatum non
fuisse; cum incer illud sumendum
Constet obelum CD nullatenus (0l.
un ec dimiti a Magnere AB, dc ab
eo lolutum auolare ad magneticum
DE; quamdiu ab eo vel minimum
abest, ita re aliquid aeris medium
intersic; planeque necellarium lC, Ve obelus C D maonericum D P immediate
concinsat, adeo re lola alcerurrius rubiso hranc colerentiam vel impediat, vel
remoretur, iuvec autem plurimum eorum omnis Scabritiei bene cerla laeuio2-
tio. Iminediatus itaque non tancum virturis, sed eriam suppoliti horum duo-
rum Magnericorum contactus ad mucuam adhaesionem necellarius cst: nec
aliud quidpiam praecer illum, _ concurcentium Agentium Facultates delide-
rari videtur ad hunc effectum consequendum; atque aded venes haec latet
vera ex absoluta ipsius caula, quam investig amus.
Pracer igitur maiorem gnonis modo virturem Nagnetici D F, peae virtute
Maonecis AB (ea enim maior virtus, ve lupra declaratum est, omnino necet
laria est, re obelus Magnetico D E porius adhaereae, quam magneti AB) nC-
sellarius est immediatus, luve suppoluti contactus obeli C. D, ec Magnerici D F..
YeFII

## Folio 309 — 1759050695:0315
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000315.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
el
Verum, Cur necesTariuS eA: AN vE efisa à Magnere A B virtus appellens ad
mopericum DL cuadac incenliOr: nenriguam. Ila siguidem efula vIrEUS, vE
superius declararum est, neque Seiplam intendere porest, neque ab aliâ debi-
liore incendi, qualis est Magnetici D F. An ve duplex virtus, ea (cilicet, quae
a Magnere A B protciscitur, d guae d MagneticO D F emanae, ambae simul
Obeli exEreMLIm D FOrEIUIS aFRCIANE, VE MaonericOD F extremum illud le ad
iunsac dimisso Magnere AB: Nihilo magis. eque enim vr. uso charcula
cralticies inceriecta, re dictum est, e per le constat; tantam murationem na-
eum rireutum porest inducere, re ex ea tanta effectus ab iis oeniei mutario
consequatur. Cur ergo tandem ille suppositi contactus necellarius est: Pro-
Peer hanc, re mihi quidem ridetur, rationem.
Memoria repecenda lunt ea, qua superiori Asterr. L. dispucata lune circa ef
Fectum haud multum absimilem ab armato Magnere produci Colirum. AFm2-
cus Maones Ferrum ponderis lonse maioris li armaturxe immediare admouea-
tur, lulpensum derinee; quam si discrimen quodlibee, cennissimum licet, re lut
Chartae inceriiciatur intex armaturam, ex ferrum illud pensile: Neque Famen
dici potelt armaturam Maonecis vircucem incendere; vel charcae Folium incer
aematuram ex ferrum sulpendendum inceriectum virtures duas obtundere;
quarum vna a Magnere effundatur, alcera ab armatura; qua actu effecta est
magnetica ab iplo, quem armat, Magnete: cum quia neque charta, ne que aliud
non magneticum medium rieturi magnerica vel ofticere postie, vel proticere;
cum quia eiuldem charca crassicies tam renuis magneticam actiuitarem vni-
Formiter ditformiter propasatam non adeo possie immutare, re quod ferrum
ante charca incerpolicionem sublime actollebat, charti incerpolica rix com
moneat. Nunquid haec perpendenti Tibi aliquid in nostro hoc casu re in ae
natura simile iam videtus Contingere : anE VIIAa FAILA~ ac YEIECUL, CUM Ean
eam verimque paricarem, de conienientiam liceat obleruare. Hlabes igitur ad
propolicx difficultaris Colutionem, mirandique huius effectus caulx cognitio-
nem paratam viam, adicumque pacefactum. Eccc enim
Ferrum D E (de eo (olo ferro nunc loquar, de Magnere debiliore DF po-
stea locucurus, separatim proxter quandam peculiarem ditticultatem) in mo-
dum armaturxe se habet ad Magnetem AB: etsi enim haec armatura Maone
cem iplum non tangat, ec ex eo debilior cuadat, Ve hoc C. ap. 3. Asserr. 1. decla
ratum est, nihilominus non omni priuatur armatura Facultate e officio: quod
ex eO patet, quod Ferrum illud D F. a Magnete AB non lonse abesse debet,
ve obelum CD ab eo possie abripere: alticere nimirum debet Magnes AB
RANC aLHatTaM D F, ve sic affecta in obelum C D agat ralidius; altcit au-
cemeo Forcluis, quod obelus ipse CD medius virturem Magnetis pene illaelam
ad FerrII D E. deferr. HIOC Armatura genuS, in quo Ferrum suspendendum
C D medium Catuitur inter Magnerem A B _ armatuTaM D E Fundamento
nici non inani euidenter collisitur ex eo quod, quemadmodum oltensum est
Citata Asserr. r. medium quoduis inter armaturam Xx Ferrum Cuspendendum at-
maturx rim illam insignem labefactare: ita etiam in hoc calu medium quod-
libe
30
Cap. III. De varia Maenetic. compositione.

## Folio 310 — 1759050695:0316
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000316.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
di. Cum igitur in hoc veroque casu
canta in agendo obseruetur paritas,
ee contonantia: quae ratio superiori
Aserr. T. adducta est, cur terrum
orauius Masnetis armatura luspen.
dat, si ei immediate appOnATE;
quam (i ip hiMagneri inermi imme-
diace applicaretur: eadem hic aF-
ferri debet, cur terrum DE, velut
armatura, alcerum ferrum, hoc est,
obelum DC immediate Sibi admo-
cum, qui de ipse Magneti AB imme-
diate adhaerebat, ab eodem Mtagne.
ce absipiac, sibique adiunctum deti-
neat ad aliquam a Magnere distan.
ciam, ad eam (cilicet, per quam vir
tus Magnetis Calua de integra ex-
currit ope praelertim ferrei obeli in
teriecti, quo illa Fonetur, ee aiactu-
ra vendicatur. Fa Porro caula nON
eAt (ve linscra lepelus astata Pelitrmsam) Crmpathia Ferri cum Ferro, non
ferri palliua pocentia licet paracissima; ea enim viitutem conceptam fouere
quidem porest, incendere nulio modo porest ad maiorem effectum producen-
dum. non maiar utriusque concurrentis ferri densitas, de puritas; hae enim
qualicates dispoliiones quidem lunc Agencium, per le tamen ad agendum non
LUNE NaEX: Duaenam candem: Fa est duplex virtus ad cundem effectum con-
CUTTeHS: Quarum rna a magnere AB ettula Calua d incolumis, ve explicatum
est, appellit ad Ferrum DF, illudque afticit, e virture imbuie, aut aequali, aut
fere aequali quamdiu praesens est Magnes ipse AB (Si enim amoueatur, et si ali-
qua in Ferro D F virrus superstes perscueret, longe tamen remillior est ea,
quam praesente Masnere idem Ferrum prasetert) altera eA, qua a FerTO DF.
iam actu magnerico secundum licum rireuri à Magnere cAulae convenientem
Protunditur, ex cum priore illa rnitur, ec ad agendum in obelum C D COnCuF-
ric: quo fr ve abae simul Agens extenliue maius contene, quam sIC vireuIS
vnica a Magnere (olo ettula, maiorem que producant effectum, non lecus quam
maius Agens, ve maiorignis maiorem, quam minor, calorem producere (olet,
licer rrerque aequalicer sir incensus; imo multo pociori ratione hoc in noctro
calu, in quo hae duae qualitates agentes intentionalis sunt generis: nec in co-
dem subiecto permiscentur, sed distinctae in eo recipiuntur; cum perpetuo
Agentium distinctorum intuxu distincto conseruentur, quod caloribus duo-
bus convenire non porest. Vnde suidem Ac, re terrum D E; quod duabus
illis
Maenetoloeia Lib. TI.
libet inter armaturam D E, e obeli C D exrremum D interiectum omnem
huic armaturxe vim adimic obclum à Magnere AB auellendi, sibique vendican.

## Folio 311 — 1759050695:0317
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000317.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
AOMM
endie
sibi ad
I1
ce
n
1
coducen
hae enim
dum nON
IM COn
plieacum
COnCUK
ap. III. De varia Magnetic. compositione.
illis riecultous antele boe eacem e terctus aneiat, quam Magnes
AB alterum eiusdem obeli exeremum C Sibi vicinius: VerUmFamen CONFa-
Etus immediacus duplicis huius magnerici, obeli C D, d Ferri D F, necesta-
eius est, re necessarius est contactus immediatus Magnetis aematura, dt ab ea
Penduli ferri, re verobique docet experientia, propter candem, haud dubium,
rationem: cum verobique paria concurrant omnia, ve paulo ante octentum
C: Proprer illam scilicet magnetici veriulque cadiorum virtutis muruam ab(-
que omni medii cuiuluis imperfectioris, d non Magnetici incerruptione in(i.
tionem: qua sic, ve idem ab (que mutatione curlus. vircuris per verumque, quali
Per rnum idemque magneticum corpus pergat. Cextum siquidem est rirtu-
tem in Magnerico ip(o, a Cuius FOrma emaHaE, X d qua maoneticum consti-
tuicur, perfectius inharere, illud que tanquam proprium, magilque quam aliud
quodlibet accommodatum, de proportionatum lubiectum afticere, eique ad
eius commodum impensius inleruire, quam aliis, ad quae Foras effundieur, me-
diis quibustibet. Hinc ergo, ex hac, inquam, duplicis ferri conrigui (quae
contisuicas continuitati ae quiualet) simili naturas paribulque veriusque dispo.
lirionibus puricaris, ex densitatis heri assero: ve rircus, quae iphs insica est, et
recumque eanquam rnum lubiectum immanenter afticie radiis ipsus contimnis
_ nullo alieno medio incerruptis, Fortius ea Magnerica connectat. Ouod sI
Praecer hanc rrionem, d conciguicatem amborum Magneticorum, obeli scili-
CeF C D, _ Ferri D F contingac, ve hic contingere ostensum est, virrutem ter-
si D Emaiorem esse extensive (duplici, ve declaTaEM CA, CONCUTTeHEC VirEU-
EC) quam vircucem Maonetis A B: cum demum ille, quem cantopere sulpici-
MIIS, effeCtUS (CGUIMIE; VEFCEEU D F obelum C D a Magnere A B (ubduCaE,
sibique vendicet. Tocalis ergo, (ve rerbo concludam; d abloluta caulas cur
Ferrum D F. ad extremum obeli D admotum, obelum C D, cuius alterum ex-
tremum C Magnetis polum Bcangic; à Magnece abrixic, libique adiungit, est
TUI MaIOY FeFFI D E, quam Magnetis AB, virtus ex duabus, ve explicatum est,
distinctis vircutibus consara: cum radiorum virtutis obeli CD, X Ferri D F.
mutua ab sque omni medio heterogeneo insertio: 2d quam necellarius est,
contactus horum duorum MLaGnCTICOTUM CD _E DF.
Acque hactenus de Ferro a Magnere Ferrum abripiente latis. Nunc de NIa-
onete debiliore ferrum à Magnere ralidiore avellente agendum est; d quae-
dum, qua in hoc calu occurrie, Coluenda est peculiaris disticultas: quam in
hunc locum superius reieci. Constat experimento debiliorem Magnetem a
Fortiore exipere obelum non secus, quam eundem obelum cripit ei admorum
aliud ferrum. Constat etiam necellarium esse ad hunc efectum, ve ad Mlaone-
cem debiliorein maior Aet Faculcas, undecunque ea collecta sic, quam ad NI2-
gnecem fortiorem: Sin minus, nequaquam obelus Magneti debiliori adhaere-
ret Forciore dimisso ob rationem iam aliquories allatam. Ilanc aurem maio-
rem rirtutem Magneti debiliori conciliari polle eadem ratione constat, quam
ex Cabeo fere supra reculi, cur ferrum obelo admorum maiore vi praestet,
quam Magnes robustior; cui acthaerebat obelus. Verum Magneci debiliori
Conuenise

## Folio 312 — 1759050695:0318
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000318.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Maenetolozia. Lib. I.
Conuchire nine mel olelt, ve erga Magnerem Fortiorem armaturae mune-
re Funsarur, sicur fint cendi ferrum obelo applicatum. Sed quamuis con-
cedatur, MCnellinecesse et Maonetem debiliorem non le habere ve arma-
turam; noiemnicamet lture carere, neque agere censendus cAt. Agit pro
renui lua Faculeate, qua cum vigore Maonetis Forrioris coniuncta, quin imo
ab eo aucta obelum a Fortiore abstrahie, sibique alferie: Sed longe xorius e
debilius, quam si eius loco Ferrea armacura substimeretur. Elaec enim de obe.
lum longiorem, ex expedirius à Magnere corripic: qua tamen maior faculcas
quonis interiecto renuissimo discrimine (quae est ominis armaturae proprietas,
cuius ratio allaca est Asserr. I. X alibi) cuaneleit: Superstes tamen fic aliquas
ea Scilicet, qua ve Magneticum, Fruitur, iplique inserta est. Ex his cernere li.
cet, in quo verletur disparicas inter Magnerem debiliorem, de ferrum; cum
ad obelum Magneti Forriori adhaerentem admonentur, cumque ab illo abstra-
hunc. Ac tandem patet, ve concludam, mirabilis illius hrac APertione provoliri
effectus Principium, de caula.
ASS F R TIO
L2
Maenetis umus ex alterius Magneris consortio vires augeri, minuique variis
modis contineit.
N superioribus Magneris, Felqu variam inter le compositionem, rariol-
que ex ea productos Cnectus contemplari lumus. Nunc deinceps nec pau
ciores, nec miniis singulares veniunt obseruandi, quos
varius Magnetum concurlus parit: Colque rariis prose-
quor propolicis Calibus.
Primo. Sic Mlaones, cuius Axis A B, polus australis A,
borealis B: cui apponatur ferrum Culpendendum BC
tam graue, re ab eo Magnete luspendi nequeat. Si Na-
gnes alteF MS Cru convenienti adiungatur ad polum au
Aralem ferro oppolicum, hoc est, ica ve polus eius Sc-
prencrionalis S polo australi a admoneatur, dissimilis
scilicet dissimili, X amico, axelque Magnetum ambo-
rum in rectam, aur (quod Cutticic) in prope rectam li-
REAM COMPONANEUE: CernCS cunC MagnetiS A B viTCS Cx
ea locietate Magnetis MIS auctiores heri, adeoque par
res ferro BC lustinendo. Cuius ratio minime obscura
cA. Ambo enim Magnetes vires luas deterunt ad fer-
rum BC: Magnes quidem A B immediate; MagneS au-
cem M S medianre Magnete A B, qui cum sicu ad Ma-
enetem MS convenienti adiungatur, ejus virtutem ex-
cipic, e Fouee, illaelamque e incolumem cransuchic ad
Ferrum rique BC: et licet B C. Ferrum excra Sphxeram
actiui

## Folio 313 — 1759050695:0319
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000319.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 68 lines, status machine
uise
eX
c
tut
GuE DMIH
 rariol.
l
tum de
Siia
olum au
eius Se
distimillo
nambo.
rectam li.
B vires en
cogue
re obleura
nC al let
lagles a
lua
SneC p
liis prole
IITeM ex
IC de
Cap. III. De varia Magnetic. compositione.
ce Maonere incermedio AB, qui le non habet re purum medium, led re me
consequendam vircuris, quam à lolomagnere AB iam adeptum crat, perte-
Ctionem. Et rero si Sphaera acllua Magneris MS longius proucheretur, (i
locomagnetis AB ferrum nulla virture imburum nisi ab ip lomet magnetCMI S
conceptâ satueretur: mulco potiori ratione longius ad terrum vique BC
Promicretur medio polito magnete A B, qui virtutis libi innatae radios co-
dem dirioie; ita re Ferrum hilce duabus victuribus non lubiecto, sed Agente a
cuius perpecuo insuxu dependene, distinctis simul afficiacur, et affectum ad
virturis Fontem rapidius accurrat, tumiulque adhaercat. Neque vero quid.
quam dilcriminis in hoc effectu obleruabitur, sive vircus magnetis A B Ferro
B C immedinti censeatur incendi a magnerC MS, cum intentionis capax siF
Pollicque magnes A B a masnete M S aftici; live, dicatur duplicem duorum
Magnecum vircurem ad ferrum B C apperere: quod dicendum porius ridetur,
tum quia aqualis aut maior porest esse virtus maonetis AB; ac vircus nili à
maiore incendi non porest: cum quia Cubico aduenie, subitoque recectir virtus
illa maior magnecis A B ad accellum d recelsum magneris M S; ac virtus in-
EeHSIOI, VE aCqniratuT, moram exigit Agentis aliquam, aliquam icem ve lemet
acquisita deperdatur occurrence licus conrrarii virture aliqua: sed moram mul
eo diucurniorem necellariam esse dubium non est; quando, ve in nostro calu
concingie, virtus à nulla concrarii sicus virture oppugnatur. Ouibus iure lua-
decur virtutem magnetis M S ad vircutem Magnetis alterius A B precario aC.
cedere, ambolque limul Magneres rnicum maius extensiue Asens constime-
re; quod efticacius, et li virtus incenlior non lic, agac in pallum B C, ve maior
ionis maiorem calorem in palso producic, quam minor: aut certe ve duo di-
Cineta lucida lumine pertundunt copioliore opacum, quam alterutrum cerum
lucidorum. Aeque hic relut idem est colus, quem Asserr. 2. Praecedenti expo-
lui, rbi declaracum estmagnetis A B (consule citati loci Schema) polum B ad
ferrum B D acrollendum cuadere ralidiorem, si ad polum oppolitum A, aliud
Ferrum, eth omni rireure destireum, aCCCdaE: FIE enII eZ VirEUTe ip (IUS M
oetis AB magneticum, d magnetice accepta virtute vritur erga Magnerem,
AB, vnde eam hausic, ipsumque ad agitandum Ferrum BD imtac, non secus
quam magnes MS magnerem A B iuvat ad commonendum Ferrum BC.
Secundo. Magnes MS ad maenetem AB contrario litu porest accedere;
ita scilicet, ve ad Polum A australem obiiciatur polus 5. qui similicer australis
iam ese Cupponatur. Ouo polco, quid nouiferro BC cuencurum existimas?
An magnes AB illud cenacius decenturus est: an remissuis: an omnino di-
missimus? Nihil horum Mlagnerem AB praestiturum experieris: Sed codem
modo sc erga ferrum B C habiturum perinde ac si lignum, aue plumbum loco
magneris M S ad polum A appoluisses. Ouid ita? Fcce. Cummagneris M S
Polus siuppon autaus, ec similis polo A masnetis AB similiter au-
actiuicaris Magueris MIS versetur; tamen aptum ed rque rehiculum praeben-
dium masneticum, X congens, de velut rnicum ex duobus magnetem con-
Aans; Ferrum rehementius afticietur, de allicietur aertus quali ad maioren

## Folio 314 — 1759050695:0320
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000320.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetolozia Lib. l
Arali: lactabuntur in le mutuo ambae illae virtures etusae, cum inimiex sinE,
nec vircus magnetis AB VIla condicione parietur vircurem magnetis M S subi-
se iplum luum masiecem AB, re per cum quali rehiculum penerret de appel
lac vleue ad Ferrum B C, illudque afficiat, e adducac, aut abigac: FOrtIOT (-
quidemm est virtus ed de immanens magnetis A B, quam ettula ec peregrina
magnelis MS vireas; ac proinde adicum, riamque omnem ad Ferrum BC
occludet, ita VE M nuIIO modO aHICIAE, ANIE CONCIECT. NCGUe VeTO VIETUS
magneris AB rlm lam subico detrimentum ex ca puona paltura est; patie.
cur oum, li diutius eo in peruerlo sieu detineantur hi duo magnetes; neque
enim puenae (adeo perrinax est eorum odium in CO Lru detentorum) prius
finem imponene; quam vel alceruerius, vel veriulque rircus extincta Fuerit:
quod tandem aliquando non pocest non contingere: nihil enim in rerum na-
tura tam Armum, quod perpecuo impecitum candem nOn COnCUTIREUT. Ouam-
diu camen rires magneti AB suppetent, et h lonse inferiores viribus magneris
MIS, has nihilominus ab adicu in inceriora, d ad ferrum
vlque B C transicu prohibebune. NCC PEOPECTCA ex Ca
aggrestione magnetis M S vla virium magnetis AB di
vertio nalcetur; qua impediantur, quominus in Ferrum
eodem modo Feraneur, d agane; illudque, re prius, vel
alliciane, vel adiunctum detincane: ve ipla per se plana
docet experientia.
Ex hoc porro experimento, ejulque ratione cuidens
colligere licet Arsumencum: quo radiorum magneticae
virturis per polos tantum in orbem effulio non leviter
ImpLonCEUT. Cum enim huiulmodi effusio ablolui nulla-
temis POsTIE, quin alTeraEUE virtutem Magnetis internAM
iplique innatam d propriam, qu’a ipse dirigitr, COntra-
tia plane racione le haberes ac le habent rireus a polis et-
fula incra iplam Nlagneris Colidicatem (effunditur enim
vndique re illa fert opinio, nontancum extra Magnerem;
Ced etiam intra ipsius molem) ica veradii cuiusiis à polo
effus Facies rlcerior similis sic Faciei cadii innnex Maone-
ei viccuris priori illi cadio ex aduerlo occurrentis, hoc est,
Ec ipsi inimica, _ concrarii siclis: qui feri porest, ve radii
a polo efusi penetrene, et peruadane iplam Magneris
maltam: Par enrim est racio huius, illiulque hic expositi
ensis: Nunquid non verobique in se ex aduerso incurrunt magnetici radii
Faciei similis, quae altera alceri obstat, de viceriorem radiorum propagationem
Praecludie:
Nec dicas radios virturis Maoneti innatae magnerice non agere in radios
aliunde, e ab extrinseco aduentantes; sed eorum munus Tolum esse Maone-
tem cui inlunt, dirigere, eiulque polos determinare, ex quibus relur ex octio
vndique crumpune sine rellexi, sine retracti radii ram riera, quam inera Ma
gnerem

## Folio 315 — 1759050695:0321
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000321.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 77 lines, status machine
l pe
Eerrum De
in te
tuC. C
13
e 2
Pelre
CtS
ve
De
onC C
magnetu
non leulur
blolur a
IS InTCIIu
IIIT, COnII
apoliet
dicur enim
TagneteM;
luis à polo
lae Magne.
nis, hoc elt,
rest, vEradi
in Magneris
hic expoliu
pasalibum
cre in radios
ele Hagne
dluc ex octi
minera Ma
Metem
is in fer
qui à lingulesstase panelis ad Polos feruntur, inde emissi rim habent
acendi: quare ecli radii a polo remeantes inera Maoneris mallam inCuEranE
secundum facies similes in radios ad cundem polum a Magneris punctis sir
sulis contendentes: ab his camen a progrelsu non prohibentur; ad hos siqui
dem tancum spectat Magnetem ipsum secundum magneticam nacuralem lon-
sicudinem dirigere: ad asendum vero in externa magnetica obiceta, id porro
lpectat ad radios rirturis, qui a polis Foras rndique sparguntur.
Ilaec praeter quam quod lacis gratis alseri videntur (quaenam enim eorum
probatio adducitur:) ex eo sese ipsa labefactane, quod ab Auchoribus pol,-
tis radiorum effusionis alferantur poli ex scipsis nullatenus agere, nec princi
pium agendi penes iplos esse: sed acceptam ab omnibus Magnetis punctis
virtutem, eiulque radios ad se transmilsos diffundere; ita VE ML agneS, HON Ma-
onetis poli agere dici debeane: Ouod E ita est, cur non etiam radii à Maen-
eis punctis ad eius polos eftusi agere dicaneur: cum illi ipsi line, qui c polis
corelli in orbem, quamquam retracti (quae retractio eorum nacuram immuta,
re non porect, cum modus quidam tantum sIC) agunE, _ nuILaI PEXTeE EranSFu
Cam ab innatis radiis, virturem ad agendum adhibene: Sed de iis ex occalione
hic lacis: cum eam multis similibus argumentis impugnata sic hactenus illa
per polos efulio.
Fercio. Magnes Magnetem ad efectus Magneticos iunat; (I, nOn NE
Num 1. Praesticum est, Magnes ad alterum ita accedat; ve Axes veriusque in
directum, vel quali ic directum constituantur, et polus vnius polo alcerius
aniico, sive dissimili aduoneatur:
Sed Axes Cacuantur aut paralleli, auE
non paralleli vehic; corumque poli
Cimiles, de inimici lineaftines. VE(
ad Magneris A B polum B BOrCa
Jem Ferrum B C adhibeacur rranio-
ris ponderis, quam re illud Magnes
sulpendere queac: ad illud Culpen-
dendum iuvari porerie alio Magne-
re MS adhibico; qui eo sicu ad il-
lum accedat ve cius Axis M SScvel
Parallelus vel in directum illius Axi
A B; e Polus S Tic, Perinde ve polus
B. Septentrionalis. Tunc enim Fer-
rum B C sublime detinebitur a M2-
gnete AB, a quo Colopropter pon-
dus excidebat. Racio huius eAectus
difficultatem non patitur, cague ex-
Pedita tuit luperius C ap. 2. in c0 c2-
lu, in quo scisto pei Arem aur Axi
Parallelam
Cap. III. De varia Magnetic. compositione. 315
orierem, qui soli magnetice agendi faculeate pollene, qua carent vircutis radii.

## Folio 316 — 1759050695:0322
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000322.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Magnetoloeia Lib. I
ab (que vila virium iactura, quam pepererie diuilio, concignitas scilicet par-
spendendum laboret; non minum l’alcera luo loco restituta illam ad hunc
effectum robOret: ex duabus enim tea coniunctis partibus conAatur Magnes
vnicus maior, maiorique proinde ricelte pollens; imo idem restieuitur Axis,
Ouae autem ratio in hoc proxi-
me allato casu dinisi per AXem Ma-
snetis, probat eas partes Pele inui
cem iunare ad Ferrum sibi alligan-
dum d Cuspendendum: eadem duo.
bus quibulcum que MagnetibuscOn
venie; quorum similes d inter le
inimici poli propius ad se accedunt,
quam cunque tandem in partem co-
rum Axes vergane, live paralleli fue-
rinc, Ciue sibi in directum consti-
Cuaneur. Nam virtus veraque veriul
que Magnetis in Ferrum B C aget,
Forcius veique, quam (I AlECrLIA FaH-
cum illud alticeret: maius scilicet,
de mulciplicatum agens caeteris p2-
ribus vi pollet maiori, maioremque
producit in passo, alioqui capaciset.
fectum. Nec vero Colum ad Ferrum
Suspendendum maior lixec duorum
Simul Magnetum virtus Pese prodet;
verum etiam ad ferrum maguetica vi imbuendum: maiorem scilicet virturem
concepcurum est ferrum, si duobus polis similibus sibi appositis aHFricetu,
quamquam sibi infestis; quam (i viico admoveretuIr. Ouo in experimento
eiulque ratione illud sese oftert obseruatione, ex admiratione dignissimum:
Maones scilicer nihil nis rarum ec lingulare Cinis ofere culcoribus. Ecce, duo
Mtaonetes A B _ MIS, quorum duo poli B e S Smiles CUE, qui Sele TanGUNE,
aut a contactu non longe absune, collatis ex aduerto infestis viribus ad vIti
mum vque exitium decextane: aue Er Sui iuris fuerine, et ad morum expedicis
sine mora, qua licer, fugam capessune, aut selc contorquene, ne aspectum qui-
dem muruum ferentes: tanris in le exardescune odiis similes illae polorum B
_ S Facies. Actamen amicissime conveniune, sibique mmutuam praestane ope-
ram, ue ad Ferrum Cuspendendum, sue ad illud rehementiori Facultate magne-
ica aciendum. Sed haec nec noua (une, nec insolita mysteria in Magnericis
contemplationibus. Arque his quae ad mucuum Magnerum auxilium spectane,
demmon
parallelam lineam Mlagnece, pars ra alteri apre ve priiis coniungi porest:
octensum siquidem est rnicum ex partium conjunctione Magnerem restimri
cium aequinalet concinuationi. Duale li parrium altera ad ferrum aliquod lu-

## Folio 317 — 1759050695:0323
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000323.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
n
A
ETIITA TaH.
5 se
ete
Oi
capa
e
F
prodeti
IrTUTMt
cetuL
cimeno
IFercum
duorum
demonstratis; aetendamus demum, quemadmodum leui factâ mutatione
damnum sibi inferane, cum re ferrum asicene aegrius, tum re leuius illud ma-
snerice atECIAnE.
Onarto itaque duo Magneres A B _x MI S ita componeur ad invicem, ve
Polo. B boreali Magnetis AB, polus australis S alterius MIS SIE aftinis, hoc est
dissimilis dissimili, e amicus amico; exrerum Axes eorum situm observene
quemcunque libuerie Racuere, sive parallelum, siue in rectam lineam directum,
aut alium quomodocunque obliquum: recte illi quidem se habebune, seleque
mutuo ab (que omni dissidio Fonebune de cuebuneur. Sed ccce, neuret alteri
ad asendum opem praesticurus est; quin etiam futurus est impedimento COn
era quam proxime contingere dictum est, cum licum occupabane libi praepo-
Rerum, _ inimicum. Si enim polo B maoneris AB borcali Ferrum B C adha-
relcebat, ex ex eo pendulum detinebatur; aduenEante magnetis MIS PoloS
australi excider ferrum illud, deficiente Ccilicet virtute magneris AB, aNE PO-
tius Ferrum excutiente virtute magnetis MI S. Similicer, si polis illis duobus B
ec S borcali, de australi adiunctis ferream virgulam sive Verlorium aftricue-
ris, opcram ludes: nullam enim facultatem concipiet virgula illa Cx CO CON-
cactu; aut certe, si inae qualis virturis eos Mnonetes esse contigerie, concipiet
ex validiore nonnullam, lonse camen remissiorem, quam E lolius ralidioris
commercio rla fuillet. Ratio huius effectus obscura minime eAt. Magnessci
licet M S in Ferrum pendulum ab altero magnete A B conatum exerit, et vim
intcingie quam ex eo sulceperat, de qua agebatur, ve virtutis fonti A B propius
accederet, de Airmius ad suam ipsius vim perticiendam de augendam adtaere-
FeL; quae est ratio cur Magnetica ad Magnerica acCurEaHE, d limul COharCANE.
ve in superioribus non lemel declaratum est. Pari modo l virgula Ferrea ad
duos magneteS AB, MI S sicu convenienti, ve Fert suppolicio, compolicos ad-
OnCatUE; ve vim ex eis Magnericam concipiaE; S virtus eorum fuerit ina-
qualis lune propter molis, sue proprer incentionis inaequalitatem; rim qui-
deM ex FOrTIOre COnCePTUTA CA, ve est allertum, et restatur experientia; led
conceptura est minorem, quam (i Magnes alcer debilior abesset: et hi enim in-
ter iplos Maoneres optime ob licum amicum conneniat, tamen ad agendum,
de ad Ferrum admorum virture afficiendum haud ita convenie, dum veerque
vim in illud inserere conatur iuxta sicum proprium: qui cum sIE oppolius.
non porest vnis eidemque ferri accedentis extremo congruere; led alter tan-
cum vierutis forrioris non line aliqua carditace remporis, vigorisque decre-
mento ex conatu debilioris Agentis contrarii nascentibus. Flic in mentem ve
lim Eeuoces ea (aliquid enim iis persimile contingere hic obleruo) qua Lib. L.
Cap. 3. Asserr. 8. declarata sunt circa rieturem, quam Verlorium ex eodem Ma-
snete hauric inaequalem prove ad propiores vel remociores à Polo plagas ac-
cedic: ralidiorem quidem quo ad polum proxius; intirmiorem, quo ab eo
lonsius sive Aquatori propius applicatur. Ouam varietatem proficisei osten-
Cum est ex inx qualitate segmentorum Magnetis per parallelos quatoris, di-
uisi. Onam quam enim ea lesmenea inter se apte conveniane, de trmius cotix-
iCaM
Cap. III. Devaria Maar. compoprione.

## Folio 318 — 1759050695:0324
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000324.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Lanrot Lb. ll
FCANE, vepore quae virturis etfusa Facies habene dissimiles: tamen rbi de virai
ce eidem Ferri extremo inducenda agitur, cum veraque induci simul nequeac;
luctantur, rnumque alceri praeualere nititur: Led penes leomentum maius, at
que adeo ((. Magnes cum fgura, cum maceria fuerit homogeneus.) validius
Rac rictoria luamque, luique sicus Vexlorio rim inleric, sed debiliorem pro-
peer obnitencem aduersi lesmenei Faculcarem. Idem plane in nostro calu, (
attendatur, evenire obseruacur. Ouamuis enim duplex hic MagneS COnCUIAL,
quamuis duplex virtus inaequalis; vnicuS FameN PEOPEeE contiguitatem, aut
aftinicatem censeri debet, sicut de rnica virtus, cum veraque ciuldem sicspecieis
X Propter licum convenientem in le mucuo inseratur, de rnicam eodem curlu
Auencem constituae, ve in primo calu NVum. 2. explicato contingit. Vnde prae-
cerea Hc, re quemadmodum Magnes rnicus in A quatore rim nullam Verlo-
eio infundie propter duo aequalia legmenta, sive hemitphaeria sibi ex aduerso
relpondentia, quorum rerumque aequali conacu vim luam communicare niri-
Eur; ita duo Magnetes, de quibus hic agicur, s paris viecuris eos esse conri
seric, rim nullam Versorio inuchent: eric enim in eorum contactu quali A:-
quator torius huius Magnetici ex duobus Magnetibus compolici; quorum
linguli pari conacu vim Cuam interre, pari conatu, quo minus oppolica intera-
eUT, Obsistere ConTendUBE. An vero in Vertorium veraque rirtus indUCaLL, ve
induci quidam censent, co quod veriusque recipienda capax st Verlorium,
quod omni virtute carere lupponicur, nec rni pocius quam alteri fauere po-
cest; non alicer hic definio, quam alias in simili calu detinierim, nullam scili-
cer induci. Nam nullam inductam esse reltatur experimenum, quo constat
ferrum ita excicum nullum prodere rirturis ConcePEa argUmenEUM: Cum nC.
que dirigatur. more Magnericorum; neque alliciae, vel alliciatur, aut frmius
cohareat post, quam ance contactum illum. Certum praererea est, virtutem
hanc duplicem simul Ctare non posse proprer perpetuam illam inter veram-
que, luctam domelticam, ex inceltinam: ac in iplo primo infulionis momen-
eo eadem est illa decertatio, iildemque viribus inica, aut ergo in eo instanti
Pele impedire dicendae sunc, aut nunquam deinceps sibi nocere, de in eodem
subiecto perleuerare, cum par futura lic lemper alcerius aduerlus alteram 29-
srettio, parque verimque relistentia. Ouidquid porro de hac virenis duplicis
Oppolici licus infulione in Ferrum censeatur: Constat cuidenter Mlagnerem Ma.
sheti iuxta Aacuram suxpolitionem appolirum asendi impedimentum
creare.
Oninto. Magnes porest Magnetis rires ad ferrum afficiendum iuvare, iplo
Ferro inter verumque inceriecto. Pcce magnes AB per Se viribus CaTCE, guX
ad Ferrum C Sultinendum pares sine admoueatur alteri ferri extremo Maones
SM; sed ica ve si polus B borealis tueric, polus S Magnetis alterius, sic au
Stralis, hoc est, dissimiles (iIE, ec amici duo poli B ex S: vires luFcieNtE Ma-
iores Magneti A B ex accestu Magnetis SM, ica ve runc Facile sibi adiunsar, de
Cublime arrollar terrum C. Ouod ex duplici capire proticiscitur. Nam primo
quidem Magnes SM, cum secundum convenienrem sium ad magnerem A B
ObueITaTuI

## Folio 319 — 1759050695:0325
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000325.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Vale
C01
1
n
o
DmeM
Cap. III. De varia Magnetic. compositione. Si
obvertatur, virtucem ipse suam ad illius adiungie virtutem: quare non mirum
S duplex haec virtus (duplex, inquam, neque enim in rni-
cam incensiorem ambae coalescune, re superius declaratum
est) Ferrum C corripiac, quod Cola NTaonetis A B VIrEUS at
collere nequibat. Praelerrim cum ferrum C sphaeram acti
vicacis Magnetis S M longius porrigat, re supra probacum
est, adeoque regetior rehiculo terri ciuldem ad B polum
Magnetis A B, appellat. Deinde iplum etiam ferrum C,
cum ex reioque Magnete convemienter polito ri magneci
Ca afFiciatuE: maiore rrique virture praestabic, quam (1 d
Magnete cancum altero AB alticeretur: ac proinde per sc
rapidius ad Magnerem A B accurreE, eique frmius adhae-
rebie ob insicam rircurem; si modo (hoc enim supponen-
dum est) virtus magnetis AB peae rirture magnetis S M
ralidior lic. Si enim SM virtute PEX magnete A B pEX
staret, ad ipsum maonecem S M adinocum Pele Conterret.
praelertim li ita admoveretur, ve Ferrum contingeree: Imo
neque opus eA, re Magnes virture praestet, sed latis eAt, ve
maior rircus in polo S reperiatur liue ea ex iplo masnece
SMlnalcatur, live aliunde eo appulerie, ex iplo scilicet
Mlignete Fortiore AB, re proximâ Asserc. 6. declaratum
estrbi ostensum est Ferrum C non tantum a NaGNeECS M
debiliore, sed eriam a Ferro, quod nulla alia vireure quam
a Miagrete A B haucta pollee, surripitur, li tamen accedar contactus phylicus,
ve ad hunc effectum omnino necellarius, ve ibidem obleruatur: ab eo tamen
calutric, de quo agitur, differr; quod hic non (uppOnaE MaGHCLEM SM inEra
actinicarem Mlagneris A B verlari, nec ferrum C concingere, Ced tancum ad
iplum accedere.
Sexto. Magnes Magneri officie, vimque intringie; ita ve ferrum, quod su-
spendendi crat idoneus, ex eo decidac; si ad alcerum FeTLI exEremUM MagneS
admoneatur situ disconenienti _ inimico. Maones A B ex polo boreali B
Culpendic ferrum C. Admone ad alterum ferri extremum Magneris polum S
Similem, hoc est, borealem: cernes Ferrum C a magnete A B innata grauitate
rim allicientem superante excidere. Nam cum Ferrum C, ve adhaerCat M2-
eneci AB, prius ab eodem Magnere debeat virture imbui, ve ea imbutum fe-
PatUE ad A B, quam proxime porest, re candens luam virturem perticiat (haec
est enim ratio concursus, recessulque mucui Magneticorum, re lapius reperi-
cum est) cum accedat magnes S Hl visturem licus concrarii deferens, caque
Ferrum imibuere etiam conetur, quod allequi nequaquam pocest, nisi expulsa
virture contraria à Magnere A B Ferro insita, qua agente ipsi adhaerebat: vbi
ea expullas vel cerre labefactata fuerie, et (i virtus magnetis A B nullam patia.
cur iacturam; minus trmiter Ferrum adhaerebie Magneti ipsi A B: quod si PEx.
ualent eius gravicas, haec illud à Atagnere loluet, de verlus grauium cenerum
deortum

## Folio 320 — 1759050695:0326
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000326.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Maomroto L+D.L
deorlum Feret:
vetion mireris, Ei Ferrum quodcunque C non Cemmper a Ma-
onere AB soluatur. Nih enim rirtus concrarii Cius Ma-
snetis S MI X ferri grauitas simul praeualeane vircuti ma-
onetis AB, qua Ferrum afticit; ab eo non decidet, esto
ips remissius adhaereat ob virtutem magnetis S M sicus ini
mici cum ferri C grauitare limul pugnancem. II hoc au-
cem calu, in quo ferrum C magneti AB continset adhaere
re nequaquam ad polum Sinimicum magnetis SM dirige-
tur; led ab eo quoad poterit le lubducet, de quali expelle-
eur: cum enim ferrum C virture imbuatur situ convenienti
a Magnere A B; ciuldem ferri exeremum mooneci SM af-
fine, boreale fucurum est, ∞ simile polo S paricer borealis
adeoque inimico, quare non mirum li inter le dissideant,
ferrumque pendulum de ad morum expedicum ab eo polo
conatu toto deflectat.
Elinc racio patet illius experimenti, quo constar Ferream
Scobem in villos, dum grana granis adhaerelcune, eduscam
circa polum Bborealem maguetis AB ad accellum polili-
milis S alcerius magnetis SM totam inhorrelcere, de quali
aduerto spiritu diflari; nec non extrema eorum rillorum
granula plurima exculla decidere. Similis siquidem est si-
tus, adeoque inimici facies rlterior ferreorum pilorum
cum Facie S magnetis SM; cum veraque sir borealis: Pele
proinde lubducune Ferrea illa virgula annexa polo B alterius Magnetis, quae
ad morum liberae lunc: Carumque excutiuntur, ex decidunt granula quaedam
vlcima, aut etiam ip lae eotae, ad accellum magnetis SM; si maiorem esse conti-
seric eius rirturem quam magnetis AB, cui adhaerebane. Contra vero, li po-
lus S eiuldem magneris S MI accedentis Foret australis, et amicus polo B b0-
reali; cui adhaerent illi ferrei villi; colligentur ip si, d ad Se annuene; qui prius
a se ipsis deRectebane quond pocerane, ob limilem ex inimicam eorum faciem
borealem; altera enim, quae ad polum B allisata est, australis est, repote boreali
poli B oppolita d amica: colliguntur aurem, quia polus S australis de amicus
eis exhibetur, eolque magnetico more allicit, sibique adiungere COnatuI,
quemadmodum alterius magneris AB polus B eos detirier; Cuamque TUNC
reerque Magnes virturem in eorum sinsulos convenienei sicu infundie, ve mi-
EHI AON (IE, Ei ad se invicem anice COnVenIaNE.
Nec alia est ratio cum cernimus duos, aut plures obelos ferreos adhaerere
Polo B, a quo rirtutem exlugune; alcerum autem eorum lingulorum extre-
mum divaricari (lunc enim Facies illae omnes similes de inimicae) magis au-
tem disperoi, aut etiam excuri, s magneris S M accedentis Facies S hc taciei B
similis ex inimica: contra vero collioi, e ad se invicem accedere si polus S
Dolo B fueric dissimilis d amicus: cunc enim amicus etiam futurus est extre-
mis omnibus obelorum polo B aftixorum; caque extrema conciliabicinter le,
sibique

## Folio 321 — 1759050695:0327
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000327.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
dtracete
MexIC
sibique vendicabit, adeoque abripict non raro à Magnete AB, ve declatatum
CAPiacCacH Aect. 6.
suxe eadem tatio afterri debet aerius cuiusdam effectus Magnetiei, qui Sic
habet. Sit Magnes, cuius poli LINE A et
B, AXis A B: qui sectus Sic plano ad
ipsum Axem perpendiculari: ad illius
porro plani raria puncta C apPONANEUI
varii obeli CI; qui omnes ad idem pla-
num oblique insistent co (olo excepto,
qui polo B apponetur, qui Fucurus est ad
illud rectus, ve olim ostensum est, inte-
riulque ostendetur, roi de effectibus
asetur, qui ex diuerlis Magnetis Aguris
consequuneur. Jam ex aduerso Magnes
alcer admoneatur persimilis convenienti
SEu; ia Scilicet re ejus polus snilissic, de amicus polo B. Tunc obeli
puncto C aftixi à sieu obliquo C I (qui iplis competie cum ratione RGUEX Ma.
gnetis, re dictum est; cum etiam ratione vircutis, qua linguli imbuuntur, ica ve
eorum omnium extrema Y Enc Paciei similis ex inimicae, et Pele ab innicem
AUCrEANE) tunc, inquam, obeli ab obliquo illo situ C P converruntur, d colli-
guNEUI, Cx in situm cranseunt C D rectiorem ad magnerem A B, auc eriam om-
Dino rectum, SI magnetem S MI virtuts contigerir esse aequalis cum viieure
obuersi magneris AB. Cuius obelorum compolitionis cadem est, ve dice-
bam ratio: qua villi ex ferreo puluisculo contlaci, auc varii obeli polo B 2d-
haerences ad se annuere e colligi solene ad aduentum et oppositionem polis
aici alterius magneris S M. par siquidem est ratio sive ruum eorum omnium
extremu ip(i polo B affigatur, sine punctis C a polo B diversis in plano C BC
altumpris. Similiter, (i Polus S magneris S M aduentantis esset similis, d Con-
trarius polo B; obeli C I obliqui ad magnerem A B obliquiorem adhuc sirum
CapCSCTeHEs aUF CtIAM exCuTerentur à magnete A. B ab inimica illa viltuTe Ma-
gnetis SM.
Fuc etiam referendum est aliud experimeneum, quod sic habet. Magneris
AB polo B adhribetur obclus: huic alcer adiungitur, huic certius, cerrio quar-
cuS, X Sic plures deinceps pro virture Magneris; qui omnes sibi mutuo adhae-
rebunt X penduli à Magnere detinebuncur lonsius per eos protula magnerica
virture, quam ferat Magnecis actiuicas. Hluic ergo obelorum leriei admouca
tur alterius Magnetis polus S, ve in puncto C. Si polus S similis fueric polo B,
a quo suspenditur ille obelorum ordo: Fuerir Scilicet vrerque borealis, aut
reerque australis, adcoque incer se inimici: cacim rbi polus S accesserie ad ali-
quem duorum obelorum contactum C, Coluetur illo contactus, de derepenre
excutietur pars obelorum inferior C D; pars aurem superior C B ab co poloS
Pele Subducet, eiusque retugiet locierarem: est scilicet polus S inimicus Fa-
ciei C virgula B C, non secus quam polo B; lune enim Facies B magnetis AB,
t
Cap. III. De varia Magnetic. compositione.

## Folio 322 — 1759050695:0328
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000328.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
tolosia. LIb. E1.
X facies C virgulae B C similes, ve patet, ee veraque similis polo 5, ad eoque
ei inimica. Ouod si polus S dissimilis Foret po-
I0B, ve S hic Forec Borealis, e S australis: ni-
hilominus accedente polo S ad punctum C ex-
curietur pars inferior C D obelorum cohaeren
tium, pars aucem luperior BC. Pele adiunget
ad cundem polum S, nec re prius ab eo decli.
nabic, amicae liguidem lune Facies S, d Facies C
obelorum B C, re amici lune duo poli. S e B.
Ita re, quod paradoxum videatur, excidat obe-
lorum pars inferior C D, liue magnetis S M po-
Ius S sic similis e inimicus polo B, e Faciei C.
obelorum B C, sve verique dissimilis sie d
anicus: Led eiuldem effectus diuerla est caula.
Nam cum inferiores obeli C D aduentante po-
lo S inimico. poli B, sive extremi C obelorum
Cuperiorum BC; ideo excidune d Coluuneur
obeli inferiores CD; quod. polus S inimicus
Faciei, C obelorum B. C virturis à polo B per
obelos ad vlcimum vsque D propasux rehi.
culum in puncto. C abrumpat, _ impediac,
quominus pergat ad interiores obclos C D.
cum sic ciuldem poli S virtus contrarii ee ini-
mici sicus, sitque praeterea eadem rirtus polis
Fortior virture per obelos BC propagata; haec
enimnon porest non else exigua, vepote per ce
nues obelos prouecta; forris autem conerâ et
regeca virtus poli S contraria, cum à magnete
SMproximo de immediato efundatur. AC, OC-
curres, non deberent ommino pellum abisi obeli CD, Led adhaerere polo S
amico (est liquidem Facies C obelorum inferiorum C D amica poloS, vepo-
re obuerlae faciei obelorum superiorum BC concraria) dico camen parrem il.
lam inferiorem C D in eo calu vix adhaeluram amico polos; tum quiare.
nuis est illa virtus amica obelorum C D, parumque radicata, cum longius di-
stet C a polo B magneris à quo infunditur, e a cuius praelentia dependee:
quae inurilis effecta est abrupro rehiculo a polo S inimico; unde non mirum
Si ei non adhaerelcant obeli CD: cum etiam quia, ve polo S etlamico auc
non inimico adiungantur obeli C D; necellaria est aliqua tempOris MmOTA ve
magnes SM eos afficiat magnerice: quae non conceditur cum inopinato ac.
cedac; innata aurem ip sis gravitas deorlum eos vrgeat ab lque mora, et inter-
vallo. Tunc erso etiam in hoc calu in quo polus S anicus ponicurtaciei C
obclorum C. D eos à laplu rendicare non potest, libique adiungere. Onando
vero polus Samicus eAt Faciei C obetorum BC, suie polo B: cum necellario
EIInC

## Folio 323 — 1759050695:0329
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000329.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
cuc
concrd
ete
 AGOC.
em
ene
d
quiale
ap. darra Maeneti. Composio.
eine inimicus se Faciei C obclorum C D, eos cominuo, ve accedie, excurit, act
quod non parum conterenaturalis eorum granicas eoldem deorlum agens.
Constar itaque ratio, cur ad accelsum poli S ad obclorum in C cohaerentium
ordinem, pars eorum inferior C D lemper excuriatur, sure polus ille S similis
Gc, live dissimilis polo B Magnetis alterius A B, a quo suspenduneur obeli:
cur item pars eorumdem obelorum superior B C fugiat polum S, cum similis
est polo B; cum aurem est disimilis, ad cundem accedat. Oux non longe
ablune, ve accendenti pater, ab iis, quae de Scobe ferrea in villos horrelcenre
Paulo ance commemorata lune. Idem cerre veriulque effectus principium
ese apPaFCT.
A SSF R 11O VIII.
Veduo V ersoria dt Maenericâ imbuta varie ad se innicem componuntur: ita
variè sese afficiunt es dirieunt.
DLaCet Capur hoc ad ractam Magneticorum incer le compolitionem perri
nens non inucundo, spectatuque dignistimo Verloriorum experimento
concludere: cuius varii lune calus, quos perlequor.
Primo. Duo Verloria AB, MI S ita componi incer se poltunt, ve luis Aylis in
Ciltentia; et in eodem Ilorilontali plano iaceant, in quo
convertiones peragant luas; ee rnuum inera alterius Sphae-
ram actinicatis concineatur; e denique limiles e inimiea
eorum Facies, cuspides scilicer B X S, de Furcimila A _ M
Constituaneur allines, in candemque partem spectent: qua
compolicio non line industria absolui porest: ita nimitium
re alterum alteri iam quiero, et ad orbis plasas Cx vUEII
suo spectanti sensim admoucatur sicu ad illud parallelo sex-
NatO. Tunc cernes ea licum inter se parallelum seruare, de
eodem ambas culpides B a S, eodem furcinulas spectare;
illas scilicet ad Boream, ad Meridiem istas s modo centra
linea occupent ortu _ occalum spectantem. Duod sirnius,
ve B A, cuspidem B ad alterius culxidem S, Ciuc furcinulam
A ad Furcinulam M vi nonihil propulle s: cernes Verlorium
alterum, ethnon tansatur, cancundem propullari versus
eandem plagam, ica ve licum semper seruent parallelum
incer se: quid si omni amcla vi luo permittaneur ingenio; verumque qualL ex
condicto caldem plane obtere ribrationes, donec sensum ledentur, iplaque
ibo Verloria in linea mechelana conquielcane Felluris in verum que agente
visita rceorum centra el  inea consticuantur aequinoctiali, dum verius-
que longirudo ad orbist eos dirigitur. Vnde porro tam inlolitus Facierum B
ecS, iteM A _ M Lii  inimicarum contensuS, ve Cele mutuo non abi-
sanc: non aliunce lalle quam quod se(e AbISCFE MAXIMIE COHENEUI: idque
Praectarent

## Folio 324 — 1759050695:0330
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000330.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
toroza CD. L
Praectarent nisi eorum Cenra C d D sixa detinerentur a Axis luis sylis, quibus
innicuntur; qui liberam ipsis sese cantum in orbem con-
vertendi facultarem concedunt: qu’a d vei latagune; led
quo maiori conacus ed minori efectu. Nam dum cuspis S
a cuspide inimica B Cese subducere nititur, id assequi non
ralet, nisi Facies altera MI ad inimicam A caneo spatio aC.
cedat: at Furcinula MI non minore vi a Furcinula A refugit,
quam culpis S a cuspide B: quo AIE VE VerLOTIII EOTuM
S M puncto firmicudinis D decentum in aequilibrio consti-
tuatur ad alterum Verlorium BA; nec culpis S ita luis com
modis fugiendo a cuspide B consulic, veluis etiam pari Au-
dio non consular turcinula M recedendo à Furcinula A.
Ouare duo illa extrema S XM, ve aequali pollene magne-
tica rirture, ita aequaliter partico tam iure luis commodis
consulendi per fugam ab inimicis exrremis B dc A, quam
Periculo aliquod decrimentum ab iildem extremis patiendi
(aliquod enim non possune non pati, cum in se murud in-
currane inimica extremorum illorum Facultares) Cele in medio siru ad Verlo-
rium B A, qui est parallelus, continene. Idem dici debet de Verlorio B A ad
alterum S M CompaTATO.
Ex qua saciocinatione patet opus non esse ve duo illa Verloria aequalis sint
Facultacis, imo nec quantitaris (de quo inferius) quin eriam opus non est, re
verumque sua actiuicatis Sphaera alterum complectatur, aut illud artingat. Par
enim es horum omnium caluum ratio, ve manifectum est. Ouamquam autem
virtutes tantum Verloriorum se artingane, neuera vero rirtus iplum oppolicum
Verlorium impetat: idem tamen sequetur effectus; agunt enim Verloria per
vim ettulam eanquam per instrumentum, quo _ moverC PONUIME, de moveri:
VE Propcerca Cabeo minime concedendum putem Verloria duo situm hunc
Parallelum obseruantia esse posse talia, ve rnum pra alteto virtute praestet tam
insionis ve ab eo neque se aucitere, neque ad eundem accedere vllo modo co-
netur: eo quod inquie, neque dispendium sibi ab eo infirmiore imminère
timeat, qua est lola recelsus caula; neque ab eo vllum speret commodum,
quo Tolo Magnerica mutuo allici consucuere: ve enim concedatur Verlorium
a debiliori leneiiis auerri, aut ad illud accedere; quam debilius à validiore ad
receltum, duc accellum agi: tamen quoties duorum Magneticorum virtutes
Cure amico, Ture inimico sieu in se incurrune, cas pro ratione vigoris in le agc.
re necesse est vel alliciendo, vel repettendo. Er vero si duo huiulmodi Verso-
ria Facultatis valde inxqualis in Cicu parallelo iuxta hoc experimentum com
ponantur; si debilioris cuspis ad fortioris culpidem impellatur, recedet haec
Fortioris culpis non lecus quam recedat cuspis debilioris impulsa versus illaru
Fortioris cuspide; adeo ve in veroque hoc casu sicus Vexloriorum leruerurlem
per parallelus. Aliquam isitur vim robustius ab intirmiore paritur; qua ad re-
cedendum movetur, ne derimentum aliquod incurrat; rel ad acceden.
dum

## Folio 325 — 1759050695:0331
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000331.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
ece
Dap. LII. De varia aenetic compositione. 32
dum, li anteo ttu obiiciatur, ve ab eo aliquod consequatur emolu
MENEUM.
Cxterum quod inicio praecepi ad hoc incundum experimentum debere
Verloriorum alterum priulquam alcerum sensim admoucatur. lua in linea me-
ridiana conquielcere: Scito id ica a me praeceptum, ve Facilius in situ illo pa-
rallelo verloria componantur; posse camen, licer aegrius, sicum parallelum iplis
eribui nulla habita ratione directionis verloriorum ad lineam meridianam. F. L
vero Ayli Verloria lustinences bali mobili sine ambo infixi; ve postquam fue-
Eine Verloria in situ Parallelo constitura, balis in plano Hloriloncali circumagi
Possit: quocunque modo moncatur sive in ortum, suve in occalum; cundem
eamen parallelum sicum cuebuntur Verloria: ille liquidem sicus pendet ab in-
Sica iplis vireure; qua, cum Telluris facultate, à qua Pola curbari licus ille dici
posset validior sic; ipla in hoc effectu se Polam prodic, nec vila ex cerra emil
sd vi in haec Verloria induc itur mutatio: quamquam, (i Vexloria parallela cu-
Epides in boream, turcinulas in Austrum dirigane, ipla etiam Telluris vietus
in eam directionem concurrat, eamque frmius sabiliac.
Sccundo. Verloria duo B A, S M ad hoc periclicandum experimentum af-
Cumi Pollune inaequalis lonsirudinis, re superius memini. DuX
quidem ica componi nihil vetac; quin sicum Parallelum, sICue
aequalia Verloria, obseruene; ratio tamen habenda est aliqua
duplicis hinc inde a centro polici excelsus; quae hic praeter
miccenda non est. Sint itaque duo illi Vexlorii maioris B A
Cupra minus SM excesuS F B, F A. Dico ab eis minime im-
pediri sicum parallelum horum Verloriorum (i lemel illum ea
fuerine assecura: quin etiam dico excessus huiulmodi ad illum
litum tuendu opem conterre luam. Ouod quomodo contingat
iuxta veram Magneticorum pridem cabilitam ratione accipe.
Cerrum est maiore Verlorii maioris parrem F A Verlorii mi-
noris cuspidem S re inimicam expellere a se: virtus enim tam
Partis AF, quam torius minoris Verlorii S M ab extremis A
_MI ad extrema F X S Duens eiuldé est situis, ad borea scilicet
Svectat viiaque ex suppolitione, co quod duxe cuspides B X S
boream lrectare lupponantur AC Facies F parris A F eodem spectat, quo
culxis B: ergo dux Facies F ex S ciuldem Cunt sicus, nimirum borealis, ad eoque
inimici, quo sr ve sele ab invicem abigane. Proprer eandem rationem lele de-
bene expellere eodem conacu facies F Partis alcerius B F parri A F aqualis, d
Furcimila M Verlorii minoris: veraque enim australis est, licul que similis, ad eoq
Enimici. Ouod cum ica Cic, duo Verloria proprer rationem praecedenti catu
allatam habita tantum rarione partium P A, F B maioris Verlorij. Situm Paral
delum debent obleruare: neque enim potest cuspis S a facie F recedere, quin
Furcula M ad Faciem P aequali spatio accedat; quod non paritur innacum ca
rum facierum odium. Scabit ergo minus Verlorium S MI maiori Verlorio p2-
xallelum, de in aequilibrio spectaris rancum parribus A F, B F maioris Vexlorij
D

## Folio 326 — 1759050695:0332
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000332.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Maenetolocia Lib. IL.
Dico porro Mum illum parallelum ex parribus A F, B F Racutum minimécuI-
bandum Fore, neque impediendum à duabus reliquis maioris.
Verlorii partibus BF, _ AF. Nam cum virtus à cuspide B
verlus Furcinulam A Auens, Facies constiuat australes, similes
Scilicer furcinulae A: erit partis BE Facies F auAralIS; eo-
dem iure Facies F alcerius pareis F A borealis eric, Cimililque
cuspidi B boreali. Sune ergo cuspis S minoris Verlorii, de
Facies F parris AE maioris Verlorii dissimiles ex amica, le
leque alliciunt mutuo: Similicer, dissimiles crume de amicae,
le leque alliciene duae Facies F ex M, de quidem, cum sinE Ma-
onetica duobus prioribus aequalia, eodem cum ipsis conatu.
Cum ergo aequalis (ic tam parcium BF, A F expellentium
culpidem S X furcinulam Ml minoris Veclorii; quam par-
tium BE, AF ealdem Facies S _ M attrahencium conatus:
non poterie Verlorium minus S M ad maius B A non anceps
ee parallelum perstare, si lemel in eo situ ingeniose compo-
sicum Fuerie: ad quod conferet veraque tam accrahens quam expellens; tam
anicas quam inimica Verloriorum Faculcas: expellens aurem ex inimica rali.
dior emper Futura est, quam amica d actratens, ve paret; maiores liquidem
TempeF FIITuIX (unE Vertorii B A parres BF, A F expellemes, quam allicientes
BE, AF; cum illa semper excedane dimidiam eius lonsicudinem CB, vel C A;
iltae ab ea semper deticiant.
Tercio. Ouaeri porest, s duo Verloria ita constimaneur, ve Facies amicae, (V
culque distimilis eodem versane; ita scilicet ve cuspis ruius
cum alterius furcimila componatur: An sicum illum in-
ter se parallelum, ve in duplici casu praecedenti, postine
obtinere: Respondeo etsi id factu impossibile non AI, es-
Se camen admodum humana industrix difficile. Imposi.
bile, inguam, non est. Cum enim tam cuspis B _ Furci-
nula M quam cuspis S e Furcinula A Cese mucud verimque
alliciane: quid obstat quominus par (IE VErIIIGUE CONatIIS:
Ac hoc polito necesse eA re haec duo Verloria in situ pa-
rallelo COnLICEANE, CUIM PaF VErImque SIEIUS BIHOEUM exFTO.
orum B, M, _ binorum A, S; quod dubium non est
quin pro viribus tneantur; cum agentia sint necellaria, nec
vila inter ea compolicio alia intercedere possic, quam quae
ab eorum conacu definita fuerit. Ouam autem ditticile
fucurum lic, ve eo in Ctacu verimque ae quali COmPONANEII; ex
eo latis patet, quod si vel minimum maios accelsus carum
FaCIETUM Cx VIa PartC, quam ex altCTa CONTInGAE; FantUIS ContingaL ex parte
oppolita recessus, tantoque debilior ad se alliciendum cuadat harum duarum
Facierum conacus, quanto ralidior illarum, eo quod virtus eftula eo Forrior
semper sic proprer rniformicer diftormem actiuicarem, quo proxiis Paltum
AC

## Folio 327 — 1759050695:0333
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000333.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
c
compo
e
pollI.
em in.
poltine
cu el
furci
d..  no ahetic. compositioo. 32.)
ad agens accesserit. Ouare si qua Lemel inxqualicas inter binas de binas illas ta-
cies undecunque nalcaturs ae quilibriu illud, Cimlque parallelus non porest non
curbari, nec mutuum olculum pancere non possunt duo extrema, quae nonnihil
propius, quam oppolica, ad le accesserine. Ac quis aequalitatem illam ica di-
Spertiac? Nae ille, qui id assecurus fuerie, non maiori labore assequatE, ve
conus granis inverlus plano Florilontali perpendiculariter inAIstat, auE 2CUS
culpidi innixa Cet ad idem planum recta: non humana sunt haec, led Angeli-
Cx matius opera: ne quis miretur si in iis perticiendis opcram ludat.
Ouarco. Si duo longicudinis aequalis Verloria B A, S M, non in plano FTO-
rilontali, ve hactemis factum est, led in verricali ita constitantur, re X eorum
cuspides bina, binaeque Furcinula in eandem plasam vergant, de eorundem
centra C in iplo Hlorilontis AXC per Zenich e Nadir ducto, ruum aliquo (pa
tio sublimius altero, constituantur (interiectum illud spatium Schema, non
exhibee, cu inceriectum concipe) haerere non possime in siru parallelo Verlo-
ria huiulmodi in plauo quocunque rerricali: Sed sele incerdum deculTabunE;
incerdum omnino convertene, de rnius cuspis ad alcerius Furcinulam ve disti.
milem de amicam accurret de se adiunget: e alias plus, alias minus lele de-
cultando à le invicem abscedene. OuX quomodo, d CUL CONFIHSAHE exPO-
nendum eR.
Ac in primis certum est quacunque satut à Verloriorum longirudine aequali
(de hac enim mihi incerim Termo
CAt) cam cuspides B eS, quam
Furculas A ec M in lC AGCFC; CON-
rique, leum sicus sne similis Xe ini-
mici) Cele ab invicem subduceres
e expedire, ne dammum patianeur:
quod re allequantur, nihil obstat.
Cum enim, dum verumque Verlo-
TIUM CITCA CCHETUM C COHLCKEIELE;
BOn in sC InCUETanE eAula tam a
culpidibus, quam a turcinulis ini-
Mica rireuces, Ve in plano Floriton.
tali consticuris Verloriis Cuverius
contingebae; in quo cuspis a cu
spide inimica recedere non pore-
rat, quin pari sressu Furcinula ad
Furcinulam inimicam accederce:
non mirum, si Fusam ab invicem
ineahe ex condicto, e aequali conacutam cuspides, quam furcinulae; e vique
ed lele amoueant, doncc le extra sphalam ncis inimica proripuerine, d in
curo ad e Coue: Cuto sabeundi periculum roi eualerune,
cum eius rantum causa à le mutuo abscetterene, ab omni rlceriori converlio-
Late
nis circa cemrcum moei abstinenE.

## Folio 328 — 1759050695:0334
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000334.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Lactet
5I_ LtV. LL
Orcuorumque vircus, re suppe ececa debec, cum rix vila differentia caere
ris Palibus pencs asteret Gueal, i Vexlorio sphaera actiuitatis existente (i-
mili: cum enim arcus ille sic spa
tium, in quo sele simul Ferre non
Pollune dua hinc inde ettula ab
extremis B e S virtures lirus simi-
lis, ee inimici: illud aurem spatium
tam in lonsioribus, quam in paulo
breuioribus Verloriis si aequale
proptes aequalem verobique sptae.
eam actiuitaris: Patet arcum inter
duas lonsiores lemidiamerios CB,
CS incerceptum minorem esse,
quam re similis sc arcui inter duas
breuiores lemidiametros incerce
Peo, hoc est, illum pauciores ora-
dus complecti, quam in isto conti
ReaNEUI: quo Ac, ve Verloria lon-
siora minore ansulo à le iccedane
Magnerica vi sicus inimici abstra-
Eta; quam si brcviora torene, riccutis tamen aequalis: Ve nirum nOn (IE, (I
nunquam huiulmodi paulo longiora Verloria convertionem incegram ab(ol-
vanE, ve cuspides cum furcinulis copulentur, ve licus dissimilis, a amicus
Postularet.
Obleruatione porro dionum est duo huiusmodi Verloria lineam Neridin
nam nunquam occupare. Frli enim Telluris vircus ambas eorum cuspides
versus plagam Sexcentrionalem adducat; neutram tamen verlus polum recta
dirisir; libi liquidem oficiune cuspides illae inimicae, leleque à situ debito ex-
cludune; quem, (i unicum Foret Verlorium, agente Tellure Sigillatim obrine-
rent. Ouod Ei Verloriorum alterum altero robustius esse contingat: id ad li-
neam Meridianam propius acceder, quam alterum: aprius siquidem illud eAt
ad excipiendam Telluris risturem, et eius nurui obsequendum. Ouod si com-
Polito tandem post aliquor vibrationes inter se licu Vexloriahaec quierem Fue.
eint contecuca; si alterurrum luo c sicu deieceris, ex in parrem alteram impu-
leris: commonebitur e alcerum, non lecus quam lupra octensum est Versoria
in licu parallelo compolica Cuper planum Hlorilontale cirari, si eorum alterum
nonnihil agitetur.
Ouinco. Fadem leruata, quae in praecedenti calu statura est, collocatione
Verloriorum duorum B A, SM inaequalium in plano verricali: cuspides am-
bae, sicur ex ambxe furcinula ne quaquam simulstare possunt, multoque distici-
lius, quam si aequalis torer eorum lonsicudo: ablcedum enim ab invicem ex
trema
Flinc porro Fe, ve Verloria longiora minore arcus minorère angulo à le se
cedane: quam à se breuiora recederene, polico quod aequalis sic longiorum

## Folio 329 — 1759050695:0335
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000335.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
10
oria lon
e
lac
Cap. III. De Saria Magnetic. composition
crema illa B, S, X A, MI proprer sicum similem, ex inimicum, quem sine dam-
BO FCTrC nON POLunE. Ita vero abscedune, ve Verlorium maius S M à linea
meridiana (declinationis nullam hic habeo rationem) ad quam Telluris vie-
cus verumque Veclorium defigeret cuspidibus B, S in Borcam, Furcinulis A
X M in Austrum conersis, minori spatio defectat, quam minus Veclorium:
vis (cilicet Felluris magnerica illud re lonoius, ralidiusque, de ad directionem
accommodatius componit in situ sibi convenienti Armius, quam istud breuius
ex intrmies. Adde Vertorium idem brenius B A a Forciori SM ob maius dam
num. quod ex eo sibi imminet, sele lubducere contentiis. Adde, (quae est
maioris huius fugae potissima ratio) ampliorem esse actiuitatis sphaeram a ma
iore S M ettulam, quam à minore B A, exrra quam hoc, ve quiere Fruatur, lele
proripuisse necesse est. Cum aurem illa actiuitatis sphaera a maiore Verlorio
SM ettuila ips verlorio sic similis iuxta ca, quae suo loco de huiusmodi sphaera
declarara lune, adeoque terminis circum lcribatur eidem Verlorio parallelis, ve
Scilicet eius Roura Rgurae Verlorii similis Racnacur; ad idem spacium circa me
dium C porrigetur, ad quod pertinoir circa extremum S vel M, licut aequalis
est Verlorii crassities circa medium e extremum. Ouare ab ea (phera longius
expelletur minoris Verlorii B A culpis B, maiorem que angulum continebune
ad centrum C duo haec inaequalia Verloria Pele decullantia, quam li ae qualia
FOrCnE, re praecedenti calu explicatum est. Ouo fet ve Verlorium illud minus
B A Cicum non tantum perpendicularem ad maius S M postit obtinere; sed
etiam ad alteram eius partem CM oppolicam inclinatum. Quod rbi conri
serie accurret illico culpis B vertus Furcinulam M, Sicur X Furcinula A ad cu-
Spidem S. Ouid ita: Onia scilicer culpis B boream spectare Colica distimilis
ese ex amica quoad sicum, Furcinulae Mt australi: adeo ve mirum non lic; (I, ve
docent experimenta, Verlorium minus B A eorum convertatur, leque cuipis B
ad furcinulam M, d Furcinula A ad cuspidem S maioris Verlorii admoueat,
COntra quam Rac, Si Verloria cacuantur aequalia, ve luperius declaratum est.
Tunc aurem, quando scilicet culxis B ad Furcimulam M, quam proxime ei li
CebiE (derinCEUI enII IN CeNETO C Verlorium) accellerit; Verlorium verum
que lineam meridianam siue planum meridiani circuli occupabit. Nam Pet
luris Facultas debitum in sicum adducie VerCorium maius SMI ConveISa eiitS
culpide S in boream, furcinula aurem M in meridiem; nec ab eo sicu amplius
defectitur a minore Verlorio B A, quod Cuum in oblequium vendicauic; qua
re tunc ambo sicum maiori S M congruentem, qui est meridiana linca, occu
Pabunc. Nec dicas Telluris Facuicare minoris Verlorii B A situm huNC PE~
Polterum curbacum iri, nec per eam licitum Fore; ve culpis B, qua agente P ex-
ra boream Colet spectare, ad austrum vna cum FurcinuIaMI CONVETTaTUE; LICUE
nec Furcinula A. in boream dirigatur cum cuspide S. Praeualet enim Pelluris
facultati Verlorii SM facultas, qua regitur Verlorium minus, adeo tenuis est
illa Ferrae ris magnerica, re non lemel hactenis contigit obseruari. Nec vero
etiam dici porest illam Verlorii minoris B A convertionem in licum oppolcum
ei, quem per se in linea meridiam obtineree impedicum iri ab excellu, quo
verimque

## Folio 330 — 1759050695:0336
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000336.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Manooi C+V. =l.
verimque illud superatur a Verlorio maiore; cinus excelsus protula vireus (-
tum obleruat convenientem, dissimilem scilicet dx amicum cum rierure eiul-
dem Verlorii minoris: ve, si duo illi excestus FerinES F, de MI F; vireus ab
extremo S verlus E propagara faciem E praefere australem, similem Scilicet Fur-
cula M, qua austrum similicer respicit. Ergo Facies illa F australis, et cuspis B
borealis dissimiles unt, adeoq; ad se mutuo alliciendum, simulque cohaerendii
comparatae. F ode modo, dissimiles lune Facies A X F, necnon amicx; illa enim
australis est; haec vero, pergendo ab extremo Ml versis F, est borealis, et apEa
cocundi cum australi Furcula A. Ergo cuspis B minoris Verlorii distineri de-
bet a Facie E excessis S E, e Furcula A a Facie F excelsus MI F, ex impedirine
COHHICFEAEUE. Id, inquam, dici nON POTCRE, QUAIMGUAI FEIISSIOF FIIEIITA SIE ex
eo illa convertio. Rationem accipe. Facies F partis F M Verloris maioris,
cum sic borealis, illa est quae cuspidem B borealem Verlorii minoris expellit,
similis similem _ inimicam. Pariter, Facies F partis S F, cum sic australis, au-
Aralem furculam Aminoris Verlorii inimicam repulsura est. Sed veraque haec
ParSME, SF maior semper est, quam altera VEraque PaIS SF, MF ciuldem
maioris Verlorii: illae siquidem parteS MIE, S F sunc semper maiores quam
dimidium C S, vel C. M corius Verlorii SM: iltae vero S F, M F eodem dimi-
dio (inE minores. Ouare facies F. partis ME, Forrius expellet cuspidem B Ver-
Porii minoris, quam eandem alliciat amica Facies F. partis S F. Pari modo Fa-
cies F partis SF validius accebit furculam A australem d inimicam; quam
eandem adducat Facies Fborealis, d amica partis MF. Vnde lequitur Verso-
rium B A cum altero maiore SM iuxta hyporhelim compolitum lemper Fore
convertendum: de quidem eo facilius quo minus fuerit Verlorium B A; C0
quod virtus partium F. MI, S Fad longius spatium repellat Verlorium Breuius,
quam lonsius, re supra declaratum eAt; quod luadet Aeri pOsse, VE FAHEIS nON
sic excestus maioris Verlorii, ve minus totam absoluat convertionem: 2b (0l-
vec aurem, si eam ad circuli Ouacrantem promouerir propter allatam lupe-
eius rationem.
c usc eo eo esi est e
s
s
et
tet
elt et t e eid ao
a
 s
e
municatione.
Dc laq eor aad le rircucis COm
SV LL a frequencior hac in materia occurrit mentio, quam de virtutis
 illa Maenetici Mlagnerico alteri communicatione: vt ea per se, variis que
adductis axperimentis, provt occasio exigebat, satis jam nota esse videatur. Ni-
pilominus singularia quadam symptomata circa eandem obsernatione aienissima
Superesse

## Folio 331 — 1759050695:0337
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000337.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
ap. IV. De vitms comnmione
superesse videntur: ex quibus lueis plurimum toti huic Magnericae contempe
cioni accessurum est: quae hoc capite omnia, quantum fas fuerit complecti conabor.
2 1d 1 2.422
Nullum Magneticum in aliud actu vel porentia Magnericum vel proficiendo,
vel officiendo non agit.
FIus, cui ve Magneticorum primario virtus magnerica ve proprietas in
nata est, agit in Maonerem apidem: cum in eo, si contrario litu diurius
detineatur, rietutem Magnecicam extinguat, ve docet alias relata experientia:
vnde evidens delumitur ardmetum rupes ex magneticos leopulos 2b ca-
dem vircurem omnem haulisse luam, non autem eam quali ex propria Forma
emanantem obtinuisse; eolque porentia tantum aliquando Magnericos exti-
tisse: neque enim vlla cemporum diuturnicas ad eam abolendam Pufficeret in
aliquibus rupium huiulmodi aumlsis partibus sieu diucurniore non convenien-
ti policis, (i ea ab earum forma emanaret: quae quamdiu Substantialicer immu-
taca permanet eam laluam ex incolumem cueretur. Quod non leviter ex co
contirmatur, quod iners dc debilis Magnes cuadat robustior, d ad Magneticos
omnes effectus non mediocrirer expedicior; Ii Magneris alicuius regetioris
contuecudine paulo diururniore secundum LIEUM CONGTIENEEM vEatUT. Ouid
enim obstat quominus, E virture plane omni careret, e potentia magnericus
tantum foret, eandem haurirer ex confortio Magnetis ralidioris: cum eadem
sic corius vircuris inserendae, quae partis cancum ratio: Accedic ad idem lua-
dendum insignis à Gilberto vlurpata experientia, quam reFert lib. 3. Cap. 2. Ma-
onetem, inquie. in vena sua maenum vieinci librarum, obsernatis primum ejus
terminis es fienatis excidies erui curanimus: postea erutum in cymba super aqu’a
collocanimus, et libere converti posset; tunc illico facies, quae Septentrionem in mi-
vera spectabat, in Septentrionem super aquas sese converrebat, ee in illo puncto
tandem acquiescebat. Vnde ita licet ad propolitum ratiocinari. Facies illa cruri
huius Magneris, quae cum in minera, cum in aquis Septentrionem spectat; elis
ve ex dictis Lib. I. C ap. 4. Asserr. 7. Patet e hic alterir idem Author, Australis:
cum enim Magnes in aqua Auitans a Tellure Pola dirigatUF; ita more Mlaone-
cico dirioitur, ve Facies eius dissimilis a distimili Felluris Facie, a Sepcenerio-
nali (cilicer Anstralis in conlorcium aduocetur. Ergo etiam torius rupis, vnde
excilus fuie ille Maones, Facies in Septentrionem converla (quae ciuldem est
Situs cum Facie Seprentrionali Magneris in minera delitelcentis) Anstralis etiam
est. Ergo cota illa rupes non est Telluris pars incerna, aut pars globi cerrestris;
cuius vietus ipsum in sicu componit, quem occupat, ica scilicet re polus vnus
sit Seprentrionalis, alter sic australis. Patet consequentia ex iis, quae C ap. 2. de
dinisione Magnetis secundum lineam Axi parallelam, qualis est haec rupis à
Festure divisio, aeomaa lune. Converticur scilicet pars Magneris lecun
dum dictam lineam relecta, si mocus ei concedatur liber, ita ve tacies cius s-
TUI

## Folio 332 — 1759050695:0338
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000338.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Maenoro adi L.
cum capessane ei opposicum, quem in coro prius ainre divisionem occupabane.
Ec vero (i Magrericus cerrestris globus se cundum Axem aut lineam Axi paral-
lelam secaretur, _ legmentorum duorum alcerurrum moveri libere posset
non dubium quin litum permutarene eius Facies: ve Septentrionalis in austra-
dem, dx vicistum australis in Septentrionalem eransmigraret. Cum igitur ex al-
laco experimento constet nullam heri in Maonete illo e rupe excilo litus perr
mucationem, idemque sic corius cupis, qui partis excila est, sicus: dicendum
omnino est rupem illam, sive mineram magneticam a Fellure secundum debi-
tum licum rirtutem concepisse; ita ve Faciei Telluris boreali Facies australis
minera relpondent, de concia australi borealis; omne lque huiusmodi magne.
ticae rupes fuerint aliquando pocentia tantum magneticae, si non tempore, (al-
cem natura, in iilque Felluris vircus altiores egeric radicos iuxca earum lingu
larum (neque enim earum omnium par est dispolitio) condiciones proprias:
quibus fic re alix aliis (int ad actus Magneticos rehementiores, prove alias aliis
detacationes, e ab heterogeneis emunctiores etse contigerit.
Secundo. Pellus ferrea quae libet afficere nara est: X quidem mulco, quam
magnericos lapides, expedicius propcer aptiorem, haud dubium, ferreorum
concipiendae vircuris potentiam pastiuam, camque comitances dispolitiones,
ve materiae puricarem, densitatem, partium congmentationem, alia lque lu
iulmodi condiciones: quas non mediocriter conterre constat, vehaec a Lerra
vis emissacum Facitiuis exCipiaEUL, Cum CITIS INSCFAEIE, FIM CEIAM VE OPCTCTII
acrius. Memoria reperamus, qua pridem Lib T. C ap. 4. Commemorata lunt,
dum de terrestris globi Magnetica Facultare agcretur: quomodo scilicet ba-
Cillus ferreus Cola licus permutatione, rariaque in linea Meridiana compoli-
tione rarii sicus Facultatem a Fellure unico fere momento (adeo expedica est
Tellus ad vircucem ferro infundendam, adeo ad eam excipiendam compara-
cum elt terrum) consequatur: quomodo icem huiulmodi ferrei bacilli diutur-
niore litu ad tlorilontem perpendiculari rim insignem acquirant magneticam;
quae, ve trrmiores egic radices, per longiorem illam temporis morum, incolu.
mis in illis perleuerat, de effectus edit Magnericos cuidentes, live ii luspendan-
tur, quo in casu se in linea Meridiana componume, de illud luum extremum
quod terra imminebat, ad Septenerionem conertunt extremo alcero lupe
riore in Meridiem comierso; liue iildem Verlorium admoneatur, cuius cuspi-
dem in boream verti Colitam allicir superius bacilli exrremum, quam abigit in-
Ferius. Omitto, quod neminem later, quomodo Verforia tam Horiloncalia
quam verticalia in situm sibi convenientem eadem Tellus componat, et di-
rigac: nec plura hanc in rem, ne iampridem actum, nunC iterUm aGAMM,
adiicio.
Tertio. Magnes ferrum afticir Magnerica sua Faculcate. Ouorus quilque
id ionorat, qui Masnetem, Ferrumque riderit: Magnes ferro vim magneti
cam contert; an Magneti ferrum: illud eam nocum, quam hoc ionocum ett;
Duis Magneti ignauo vigorem a ferro collacam obleruanie: Ilud quidem
cerrum est ex Capire proximo Magnetis rim d Ferro non mediocrirer iuvaris

## Folio 333 — 1759050695:0339
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000339.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ac promoueri non inensionis, led extentionis ope, ve ibidem declararum elt.
alercum a non Nemine etiam est (an experimento contirmatum, non CAFC.
lacum) Magnecis debilioris cardam vim à Magnece ralidiore auctiorem cua
dere; at a terro actu magnerico idem praestari posse vix reperiatur, qui cum
fundamento id allerac; praelertim cum ferrum quod virturis vnde quaque hau
riendae auidissimum est, rix ab alio ferro magnetico talem concipiat; quae in
Eplo, nisi praesco Temper Fuerit Ferrum inAuens, diu superstes perleueret. De
Quo ccce
DMarro. Ferrum a Ferro virture Magnetica laltem tranleunter, d precario
afticitur. PNam si ferrum omni vireuce delticucum Verlorio admoncatur quem
cunque sicum ferrum huiulmodi admotum occupet; quemcunque, inquam, li
enim ad Hiorilontem foret perpendiculare, luie Tupra, Cine intra Verlorium;
Jam aliunde, (a Fellure Scilicet,) constaret esse magneticum, nec ad asserrio
nem meam probandam apcum Foret ex eo deductum argumentum. Sicum ita-
que quemcunque Fereum occupet, adeoque calem; quem constet ineptum, re
Fellus rircurem huiusmodi fereo infundat: laceat, verbi oratia, in plano Llo-
rilontali exrra planum Mecidianum. Cernes terrum huiulmodi Verlorio ad
quandam distantiam admorum, qua Verlorii actinitatis sphaerulam non exCC
dat, ipsum vellicare Verlorium, de a luo situ versus orbis cardines directo de-
corquere, libique adiungere, de quocunque quali hrabenulâ detentum omnem
in partem rlero, cieroque rersare. Vnde canca tam subito ferri illius, de Ver-
Corii orra estnecessicudo; ve Verlorium a vi liberum, qua prius a Pellure ver-
Eus boream ec austrum dirisebaeur, Ferrum de nono aduentans seguatur, ci
que le penitus addicat: non aliunde Cane inira est haec amicirie, quâm ex ferri
Mlagnetica virture, ex quidem ralidiore quam ipsius Felluris Facultate. Nili
enim Ferri vircus prae Telluris vietuce praectaret, cum ferrum agens sic necella-
rium, Tuilque commodis ducatur, ve vireutem, qua pollee, FUCAEUE, aC PerF-
ciat impentius; nequaquam missa Facta Fellure, Terro hactenus NON exCIEO
ObsequereTuT. Vnde porro in ferrum haec virtus profecta est: Vnde, nisi a
Verlorio ipso; quod actu MLaGnCTICUM CIM SIE, non caret Sphaera actiuicatis;
intra cuius terminos rbi ingrelsum est ferrum, virturem a Verlorio sarim con-
cipic juxta sirum conveniencem, actuque Magneticum evadie, fuaque etiam
iplum actinicatis sphaera saudet. Ouid ergo mirum (i Magnericum rerumques
t Cuam tueatur virrurem ac perticiat, communi consentu ad SCMIIIEIIO CONCUE.
rat: Constat igitur vel ex hoc rnico experimento familiarissimo. ac criristimo
Ferrum Ferro posse rim Magnericam communicare.
Obiiciat quispiam si ferri exeremum, quod Verlorii cuspidi boream specta
re Colica admocum est, illam que sibi obsequentem vendicauic; illud idem 2d
Verlorii surcinulam, quae Austrum intuetur, adhibeatur: candem nitrilo le
eius alliciee, quam cuspidem, seleque in omnem partem comicari compellet.
Cum erso dux illa Vexlorii extremitates situ inter le pugnene: dici nequit
Ferri extremum, quod cuspidem proxime ante alliciebac, ex culpide vireutem
concexisse; ea enim furcinulam non tancum non alliceret, led pocius abise
LET
Cap. IV. De virtucis Communicatione.

## Folio 334 — 1759050695:0340
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000340.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Ma
ter. Addo etiam e0o Eeri posse, re ambo ciuldem terri extrema duorum V ex.
Toriorum cuspides ad boream converri nacas alliciane: quod est contra Catas.
Magneticorum leges, quibus recatur idem Magnericum limili viEEUTe in VErO-
que exremo pollere. Ergo neurram vircurem eam borealem quam australem.
Ferrum illud concipit ex accelsu ad duorum illorum Verloriorum cuspides.
Relpondetur ad primum, Verlorii culpidem, cui admocum est ferrex vit-
sula extremum, repentina illud rieture imbuere, nec firmiores in illud inse-
sere radices, quibus possir haustam virtutem amoto Verlorio diurius conser-
vare: VE enim sinc mora virtus infunditur in illud ferri extremum ad eam ex-
cipiendam pastiua porencia paracissimum; ica sine mora post amorum Verlo-
rium eadem desticuitur, de priuacur: cam tamen interim Fovet, de tuetur; dum.
illud alticie praelens Verlorii culpis, neque enim se habet ve purum medium,
cum pastiua porentia Ferrum polleat, aptumque sic lubiectum a quo virtus Ma-
specica non tantum educatur, re a reliquis puris, ex non magnecicis mediisi
educitur, sed etiam in eo inhraereat illudque perticiar: adco ve li terri extre-
mum Verlorii culpidi diucius adhareree, non dubium quin diuriiis etiam vir
cus in ferro luperstes Futura eller, repore Armius radicata: Led ca longiorne.
Cellaria ad hanc radicationem cemporis mora in hac obleruratione non conce-
dicur, in qua idem ferri extremum modo Verlorii. cuspidi, mox furcinulae ap-
plicatur; re mirum non siE, Si tam hanc, quam illam, quali omni virture ca-
reac, aeque sibi adiungac. Accedic, quod si vircutis quidpiam a Verlorii culpi-
de Ferri extremo insita reliquum Foret: id cum non nisi perexiguum esse pol-
GIC; Facile, nullaque morâ a furcinulae concraria virture lubeunce extinguitur,
nonuleue rirturis sicus in illud ferri extremum inducitur conueniens, e ami-
Cus Furcinula a quo ipla aduocatur, e allicitur nullas qua sen su percipiatui,
interpolitâ mora.
Ad secundum, quod obliciebam, obseruandum est Magneticam rim non
tantum a ferro, sed etiam a Magnece in Ferrum non inleri, nisi quaeda inter
ferrum e Magnericum agens intercedat proportio habita ratione cum rirtu-
cis, cum quancitatis, cum etiam figura tam passi quam Agentis: Neque enim
Magnes, auc ferrum actu Magnericum, ve Verlorium, apra sunc cuicunque Fer-
ro vixturem inlerere, quae saltem per effectus Magnericos sele prodat: li enim
Ferrum sic justo lonoius, si Crasus, Si enormius, nequaquam idoneum est, Vt à
quolibet Magnere, nedum Ferro, (quod ad vim infundendam canto cardius
quanto ad excipiendam paratius ese Colet,) Magnericam Facultatem, quae 10.
cum peruadat, concipere poltit. Ouare virgam ferream veroque luo extremo
culpidem duoru Verloriorum boream incueri nacam, live furculam ad Austrum
converri Colica allicere, libique adiunsere nihil retat: quae enim rirtus uni ex-
tremo inseretur a Vertorii cuspide ad alcerum vque extremum non perua-
dec, adeoque paratum erie, re a culpide alterius admori Verlorii virturem si-
milis sicuis admictat ab (que impedimento, quod ipsi alterius extremi creer eius-
dem licus Facultas; cerneturque verumque extremum in eo calu cuspidem auF
curcinulam amborum Versoriorum sibi rendicare, et rlero cirroque sibi adhae-
renteim

## Folio 335 — 1759050695:0341
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000341.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
c
ane
Verte
I
ACONC
Cap. IV. De virtutis Communicatione.
rentem deducere. Lecehlalu camen lempet elt, re Vecotia alo Mitulem
infundane duobus illis bacilli terrei exrremis, caque actu Magnerica consti-
Cant: ad quid enim Verlorii reciulque cuspides eis adhaererent, nihi commo-
dum aliquod ex huiulmodi conlortio ipsis accederet: quod aliud non est, ve
ex Principiis magneticis pridem stabilicis constat, quam re sele curius conser-
geME, d perticiant.
SSF R FI
Si ad Mlaeneris polum, aut aliam quamlibet ejus placam adhaeserit, aut propius
abcesserit fertuto ato ndris, intio pent a haota ratione maemunaritos
virentisque Maonetis; einsque consorrio per alquoe pors spaiu dimnt.
virtutem Magneticam ita concipiet, vt in contactu sit vnus eins poins aisscit
lis es aut sius cum Magneris puncto racto; alter vero sit ejusdem ferri pun-
ctum e diametro oppositum.
Vaedam supponic traec Asel e bls dubitare per certas e cuiden-
es experiencias non liclc: re, necellarium minime esse mutuum ferris
Magncenque contactum immeuacum (etsi ille ad efectum maiorem nON P2
rum conducat) reterrum rim concipiat Magnericam; led sufticere accellum.
mutuum: Neque icem necellarium esle, ve ferrum Magnetis polum iplum
contingat, vel ad cum accedat; sed Magnetis plagam quamlibet eo munere
erga ferrum (remistiuis tamen.) Fungi posse. Esse porro necellarium ve aliqua
temporis mora ferro concedatur, per quam Magnetis commercio FEUaEL, Ve
virturem concipiat diutius post Colucam unionem duraturam: si enim ea de-
negetur mora; ve subico vim ferrum concipie ob paracissimam, quae in eo
inest, eam concipiendi porentiam; ita lubito eandem exuic de dimietie ad Ma-
onetis absceltum. Elis suppolitis; quae, re memini, experimenta docene tami-
liarissima, qua que ex tractemis declararis obseruari Facile pollune: Ouod haec
Allertio proponie expendendum, est, quinam sinc, quare plaga consticuti poli
in ferro exciro, ee actuMagnetico poltMagnetis recellum; siue quonam loco
Ferrum peruadat Maonericus eius Axis, secundum quem habetur Formalis
ejus lonsicudo, formalis, inquam, lonsicudo, qua Magnetica virtus excurrie,
dualque. uas Ratuie oppolitas Facies, borealem, et australem: quae longe alia
esse Solet iir Mlaonere lapide a lonoicudine materiali, et quancirariua; quam
vocamus porrectionem corporis cuiuluis, auc superticiei dimensionem. An
vero eodem modo le habeat haec lonsicudo formalis in ferro exciro, quo le
habere Coler in Magnete: an ve in Magnete, ita in huiulmodi Ferro eadem (IC,
vel diuerla esse postie reraque haec longirudo. Ancipiris plane est, nec Facilis
definicionis negorium; Led perinde hac in materia etiam est Magni momenti,
nec medioeris roluptaris. Ouia porro varia exhiberi pollune Ferrea corpora
virturem Magneticam a Magnere concipiendi capacia; eorum aliquoe
QuOruS quisque omnia PCTCUETAE:) concemplabimur, qua ASUTA CON-
Aene

## Folio 336 — 1759050695:0342
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000342.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Maeneiologia Lib. 1
Aent magis regulari: ex quibus, quid de caereris stacuendum sic, Facile colliei
Primo iraque sic Magnes A B: Cuius Polus australis sic A, borealis B, Anis
A B, Aquator C D. Polo A obclus FerrCUS AF
cantisper adhaerear, ve rim Maonericam perdu-
Lacuram concipere possir. adhaereat aute quem-
curique sicum occupet eius lonsicudo AL Ciue
directum ad Axem AB, Euc ad cundem per-
pendicularem, siue obliquum eam vlera, quâm
ciera polum A, ve retert Schema: hauriet obc-
dus ille AE, eodem ticus eodem que visore ma-
gneticam rim a Magnetis polo A, tocaque eius
longicudo ca ri pertundetur, ve constabich in
Parciculas, quorquor libuerit, diuidatur: om-
nesenim magnetica vi affectas deprehendes ler
uaco rirtutis curtu, qui ante dinisionem inicus
ctac; ve Veclorium, li ci lingulae partes admo.
veantur, parefaciet: Verlorii enim cuspis b0-
realis omnium parcium illarum Facies à Polo A
vtigne aultrasi auertas, australes, ex amicas alliciet; e ad cundem polum A,
converlas arcebie, vepore boreales de inimicas. Nec vero idem experiri Fan-
tum licebic, cum obeli ipsummet polum A contigere; sed etiam cum ad aliud
quodlibet punctum incer polum, _ A:quatorem C D inceriectum, vi ad FI,
accellerune. Nam obeli Facies E ad Mlagneris punctum E pautisper commo-
rata rircucem concipiet non lecus quam si ad polum A adhae lisser, camque per
eocam lonsicudinem II F transfundet; remissiorem tamen, tum quia ton to-
cus Magnes, re in polo, rirturem impercitur, sed legmentum tancum II BS;
cum quia segmentum altenum EI AS contrariam conatur inserere, quae prio-
rem debilicat, VE Lib. 1. C ap 3. Asserr. 8. declaratum est. Ouin etiam si similis
obelus, VE FC. Magnetis sguatorem C D contingat abscedentibus extremis F
de C, live medium ejus punctum, sive non medium Equacori applicetur (mo-
do tamen eius longicudo rlera MlagnetIS lOnGILIIdINCM NON CXCUTLAE PrODteY
rationem inferiis Num. 3. explicandam) vircure imbuetur eorus ab extremo ad
extremum; crieque ejus Facies F Australi polo A vicinior, borcalis; sicuE Op-
polica C ad borealem polum B accedens, australis: veraque enim facies etsi
contactu phylico de maceriali, Magneti minime adhaerent, aclhaeret tamen vir-
curis conFactu, qui ad hauriendam Magnericam Facultarem laris est, consule
citatum locum. Ex quibus paret quomodo in hoc calus in quo ferreae virgu
lae alterutrum extremum Magneris confortio sute materiali, sive Formali vietu-
tis Fruitur, cora virgula cuadat Magnetica, luo (que polos, luumque Axem e
Aquatorem libi definiat: polos quidem in extremis, Axem per totam longi-
cudinem, medium aurem Aquatorem, velut in quouis Magnerico corpore heri
consieuir: quod experimenta comprobabune cuidenter: nec in hoc vlla est
difticultas 3
queat.

## Folio 337 — 1759050695:0343
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000343.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
ap
IV. De virtutis Communicatione.
tus ab rito virgula extremo, quod Magneti adhaeret, ad alterum vlque extre
mum per eotam eius longictunem peruadat. An scilicet id contingat, quod
eadius quilpiam rirtucl a functo contactus crumpens torum obelum recta
Denetret, cumque He cocum imbuat eodem litu, quo ipse procedic: An vero
radii Machecici du ooe exrremum II appellentes ab eodem Fragantur, de à
recto suo curlu aberrent versus ferri longicudinem, quam lequantur, de infor-
mene: An denique veriulque Legmenci Masnetici maioris minori(que Cona-
cus in oppoluum sicum obelum iplum decorqueane: quae, alix que difficulca-
ces faciliorem d apertiorem Cortientur lolutionem postmodum, rbi aliquor
alii, qui hic occurrune, diuers calus proposici fuerine, de expedici.
Secundoitaque. Esto virgula ferrea GL: cuius medium punctum A (quam-
quam medium praecise minime necellarium est) Magnetis polo A australi ap-
plicetur per moram, quae ad virtucem eidem vir-
cula inserendam Cutticiac. Duo sicu virtus in cam
infindetur: Eccc. Pota eius quidem longitudo
alticietur Magnetic a vis sed modo lonse diverlo.
Nam verumque eius extremum C d L canden
praeleteret virturis Faciem, australem Scilicee, qua-
lis est Magnetis polus A australis: punctum vero
medium A obeli ad polum A australem adha-
rens, quod communis est Facies duarum virgula
Partium AC, AL, boreale eric, repoce distimi-
le ex ainicum polo A australi: quodliber enim
Magnetis punctum vircurem inlerie alteri M2
onetico dissimilis e amici stus;de vero imburi
Maenerici facies nunquam non appeticillam M2-
snetis faciem, ex cuius contactu vim concepic;
sicuc tacies oppolica oppoa  hic polum borealem B. Hloc autem torum
l0 veraque ex diutone aCa LaLACS LL, Si ad morum liberum iplae partes A C,
A L Comparentur per Culpe du sustentationem, converretur ad b0-
reslem orbis plagam, ad oppolitam scilicer eis ad quam converritur ipse Ma-
onetis polus A australis, a quo partium illarum FaCIeS A VITEULCM COnCCPCTINC:
duae autem carumdem partium Facies C de L plagam orbis petene australem
quam petit polus A australis; Cunc enim ambae illae obeli facies C X L similes
Polo A; adeoque tam polus A magnetis, quam ambxe facies C X L obeli par-
tium a Felluris Facultate ad Eeundem orbis cardinem dirigi debent ob parem
rationem: polus aurem A Magneris ad Austrum componi supponitur: ergo
etiam ad Ausrum COmPOnetIE veraque Facies C X L partium AO, AL à lC
mutuo disiunctarum. Ouod S adhibico Verlorio hoc idem lubeat experiri, id
consequeris ipsa etiam insectâ virgula. Iph enim admone verumque per vices
virgulae extremum C ee L. Cernes cacim Versorii cuspidem, Faciem scilicet
3C
dificultas: Sed FaNO maIOT FuTUTA CA, SI gUXTaEUE qua ratione Magnetis vi
expedica licebic piovate experen lam diuilo in puncto contactus A obc-

## Folio 338 — 1759050695:0344
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000344.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
ad boream spectare Colicar
Mano
L ib. IY
B
ad vitumque illud exeremum accurrere, de adlia
rxscere, non alin tane de caula, quam quin Ver-
Corii culpis verigue illi exrremo C de L dissimilis
cst _ amica. Lxhibe deinde cidem Verlorio me
dium A virgula, cernes icem culpidem cius ab
eo puncto A medio Catim Cele lubducere, ad il-
lud aurem furculam converri; quae ad Aultrum
spectare Coler, adeo que dissimilis et amica est Fa-
ciei illi mediae A obeli, quae Borealis est. Neque
enim alicer se habet Vertorium, quod actu Ma-
sneticum est, ad virgulam GL; quam se habeat
ipse Maones AB, in cuius locum suffectum est
Verlorium.
Carerum, ve experimenta, quorum hic memi.
ni, aliaque similia, quorum mentio deinceps in
cidet rire obeas; rnum te monitum oportet: Ni-
mirum virturem illam, quam virgula Ferrea CL concipit, dum polo A Magne-
tis, eius medium apponicur, minime Fore diu supersticem: cum enim veriul-
que partis A O, A L. facies in medio puncto A sic similis, adeoque hinc, et
inde sibi infesta: haud diu porest haec lucta irreconciliabilis sine omnis virtu-
eis exirio perdurare. Ouare catim ab infusione rirtutis Magnetica (ecanda est
vircula in puncto contactus A, Parte lque lune leiungendae, ne sibi officiane:
quas cunc per orium ad experimenea memorata licebic adhibere. AUE Si illae-
(a viroulae Verlorium admonendum est, live ad medium eius A, Cuve 2d extr∞-
ma C d L, ve praescriprum est: id praectare ne cunctator post virturis infu-
SiOnem.
TTic quispiam non abs re quaesieric, si virgula ferrea CL per eiusmedium A
virture Magnerica imbuta, re dictum est, suspendatur, vel Aylo (uIAenLCEI, ve
ad rircutis insitx nutum libere moneri possic: quo in situ ad orbis cardines se-
se compolitura est: Quodnam luorum extremorum ad polum Orbis Borea-
lem, quodnam ad australem directura, an 6, an L, an neutrum: Relpondeo
neutrum eorum extremorum ad orbis polos lese converturum. Nulta enim
maior et rario cur vum, ve C, ad polum borealem porius dirigat, quam alte-
rum L, eo quod rerumque d terrae rirture eodem modo alliciatur, et exvella-
tur: dum enim C, ve ejus virtus australis exigie, ad boream spectare molitur;
pari conatu oppolicum L ab australi polo ve infesto. Pele subducit, de ad borer
lem concendir. Ouare runc virgula illa non ance quierem adeptura est, quam
edium incer boream et austrum licum sic allecura; ita ve ad lineam meridia-
nam perpendicularis AaLIAEUE VETONIS CxFeMO C, aUE L, provE Fors mleric, ad
ortum vel occalum converso; ec quali in aequilibrio stare compellatur pari
verimque alliciente, pari axcente Felluris virrure. Ouod si non medium ejul-
dem riroula punctum, sed aliud ad Mlagnerem vircuris trauriendae causa ad-
mocum Fuistet; ita VE rna PaES, nemps AG, alteram AL. longicudine CuPera-
RCC;

## Folio 339 — 1759050695:0345
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000345.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
du
A
Ecca
d
eoticium
din
clone
1
se
2
ad.Le omm Comunicalibno
rer: cunc virgula ad morum liberum comparata neque ad ortum se occalum
seCtd, Vt prius, concenderet; neque ad boream vel austrum recta spectaret:
ejus quidem facies Cad borcam annueret, eo quod partis longioris A G virtuS
robustior foret alterius partis AL breuioris Facultare: haec tamen obstaret,
quo minus illa facies C boream recta spectaret; neque enim deficeret omnis
eius conacus ad eandem borealem plagam attingendum; neque Telluris vie
cus eandem ad australem recta ferri pateretur. Ouare virgula vietutem Ma
snericam ea ratione conlecura ad medium quemdam licum inter boream de
Ortum vel boream ex occalum sele componeret, rectius rel obliquius pro ma-
iori partium AC, X AL inaequalicate.
POrIO. FEli virgulam C L ad Magnetis polum iplum A admoram fuisse
Suppolicum (ic: eadem tamen omnia non alirer euentura Forene; si quoduis
aliud punctum EI in eodem hemisphaerio C A D australi alsumprum viroula
OP medio vel non medio puncto Magneticam vim imperritum fuillet: hoc
unum tancum discrimen obseruari posser, quod vircus ab illo puncto Il remil-
Sior, quam à Polo A infunderetur ob rationes superius memoraras, et pridem
expolicas.
Let. S au MASHCTIS AB A quarorem C D applicetur virgula Ferreae IIL
Mlagnere ipio longioris medium C punctum: constat quidem toram ipsius
lonsicudinem Virture aftICI ITa VE CXFFCUM EI
polo A australi vicinius cidem polo simile (c d
inimicum, alterum exrremum P remotius disti-
mile damicum. Similicer, extremum I polo B
borcali attine, sic eidem polo B inimicum, ami-
cum autem extremum alterum HI ab eo temo
cius. Ac quomodo ipsius partes virture im-
buantur obleruatione dionum est. ORensium
est Num. T.) virgulam PC Magnetis Axi AB
aequalem (contule locum, eiulque Hsuram) vir-
turem ita concipere, ve Facies F amica (II, de
anice iungacur australi polo A, sic nimirum ip la
borealis, ec similis oppolico polo Bboreali: sin
cut _ Contras Facies C virgulae amica (Ic, Eiue
dissimilis polo borcali B riciniori, similis aurem
e inimica alteri polo A australis hoc cst, australis
ipla SE. Ouod ide in hoc, de quohsc agitur, calu
contingere dubium non est: neque enim quod
rirgula nunc Magnete lonsior supponatur, di
Ccrimen aliquod in Mlaonetis modum agendiin
achere pores, cum extrinseca plane l rirgula illa ad Maonerem, nec eius vie
curis radios immutare potse, cut Cos, H aduencarine, tantum excipiat prove
eorum sicus postularesse. ane et expendendum est qua ratione, quore LItu
risturem concipiane dua Cncte Virgulae partes FF, ee GI: qua Magnetis
longie

## Folio 340 — 1759050695:0346
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000346.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetolozia Lib. L
10 A inimica; haec aurem I borcalis, d poloB
boreali similicer inimica: e iuxta magnericum
Principium, quo nullum in Magnericis norius,
Facies omnes cuiuluis Magnerici corporis, qua
candem in parrem spectant, situs lunc limilis:
qui heri pocest,ve Facies F virgulae FG, quae co-
dem spectat, quo Facies II extima ciuldem vir-
sulae, amica lic d dissimilis polo A australis cui
similis ex inimica est facies EI, adeogue situs
snt oppolici inter se dua illae Facies II de F:
eodemque iure dux Facies  d T partium eiul-
dem rirsula, quae eandem in partem similiier
converruntur, dissimiles liIt; ita ve Facies (
PartiS CHI Eic australis, e amica polo Bborea-
lis facies vero I partis OI Ecborealis, cidem-
que polo B infesta: Vehaec ditticuleas non lane
leuis apertiorem nanciscatur Colutionem, relim
Magnetis verumque polum A d B FerrO aIma-
ri, quod virgulam actingat in F X C. Cum enim
virgula FII ad polos iplos admoneri, eilgue ad-
haerere neglleat; eo quod poli Magnetis medium necesario LCimper OCCUPCHE
e abscedant ab extimis eius oris, quibus lolum virgula recta porest applicari:
supplebic haec armacura polorum vices, eodemque ersa virgulam munere eam
excitandi fungetur; cum polorum vires ad eam deferat; adeo ve virgulae pun-
Cta F, _C G COdCM IOdO VIEEHECM COnCIPIRHE MedIANEO AEMaTUTa A F, BG, quo
ab ipsis eam haurirene polis. Hloc autem posito sic licet ratiocinari.
Vircula HII punctum Ppolum F cansit: erso iuxta ea, quae Num. 2. Osten-
Pa CunE, ita virgula parECS F II, P P virture afICIUNEUE, re duxe FaCICS CArUI, quae
in F concurrun, sinc limiles, ex ciuldem sicus; et veraque amica poloF sure A,
inde rirturem concepic: dua autem Facies extimae HI ex I sint etiam similes
inter se, e sicus eiuldem, ee veraque inimica poloF, sine A australi; hoc est,
veraque sic australis. Ouare ( Colius poli F ratio habeatur, nulla aurem habea-
cur alterius poli C vel B; torius virsula exrrema EI de L australia FOrenE. Pari
iure eadem duo extrema FI d L borcalia Forene, li Colius virtutis, quam infun.
dit polus Cr, Patio haberetur; quali alter polus F nullam infunderet. Ouia vero
rerque polus tam F quam C in virgulam agume, eique vim inserune Magneti-
cam polusque australis F ad riciniorem faciem HI maiorem contert virtutem,
quam in remoriorem l: Polus aurem C oppolicus concra, viciniori faciei Ima-
iorem eribuie, quam remoriori HI: hinc HC, ve virtus a polo G in Faciem 1
emilla, quae borealis est, ve pore polo C vel B boreali similis, superet ee extin-
92121
lonsicudinem praerersrediuntur ex veraque parte: in quo detiniendo non par
ua lubest difficultas. Si enim virgula tota HII magnetica est, eiulque duxe ex
rremae Facies HI d I sicus sine opppoliti, illa quidem EI sic australis australi po

## Folio 341 — 1759050695:0347
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000347.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
B
ap. IV. De virtulis Communicatione.
ruae rirturem debitorem, qua i eandem Faciem i inserirur ab altero volo F
vel A australi, quae australis est: adeo ve Cola faculcas borealis extremum I di-
rigar licet nonnihil remiltius proprer alteram facultatem oppolitam a polo P
emilsam. Ouo eodem modo Pola virtus australis à polo australi F exrremotI
intula illud extremum dirigit. Ouare ethi virgula rota HI I vi Magnetica M2-
gnetico more constare rideatur, eo quod eius Facies oppolita HI de I virtu
cem licus dissimilis sint assecurx ex illa ad Magnetem applicatione; non me
dioere camen discrimen subest inter huiulmodi applicationem virgulae ad A-
quatorem C. Magneris, d applicationem eiuldem virgula, quae heret admoto
ad alceruerum Mtaoneris polum alcero eius extremo II vel I. Si enim exrre
ium EI. polo B boreali applicaretur; ita rirgula a(ICCRCTUL, VE extremum FI
australe foree, alterum autem exeremum I boreale, Cuspenlaque virgulâ Facies
EI austrum, e Facies Iboream spectaret: AC vero h eadem virgula ex eius me-
dio puncto C 2d Aquatorem Magnetis applicato vircurem conciperet, ad
mocuum liberum per suspentionem comparaca, quo tandem modo ad orbis po-
los convertendam putas: an censes faciem FI. Austrum similicer spectaturam.
boream autem faciem alceram L, velut prius contingebat: Si ita cenles, haud
dubie falleris. Sic enim habero, vironlam illam ex contactu illo ad AGUatO
rem C Magnetica vi imburam, E media suspendatur, vel alio modo ad morum
liberum PERPaTCEUT; vel ancipirem, InCCTEOque mOTu erratuTam, neurrique
Polo Vniuersi neueram faciem, nils Forre calu, alterturam; vel SI alseLAE, ne-
quaquam Faciem FI, quae australis videbatur, ve declaratum est, ad austrum
convertet, sed ad boream; d pariter ad austrum non ad boream COMUCITCF
Faciem I. Ratio est quia virgulae pars incermedia LC ex insica vireure Faciem
F ad boream, ve initio monmi, convertie; faciem autem C ad Austrum siEu
plane ad polum verumque F ee C conformi. Cum isitur partis huius FO in-
termediae virtus virgulam dirigat in plagam orbis concrariam plagae ad quam
dirioic eandem virgulam vircus inlica duabus virgulae parcibus exrimis FHI, d
OT: quaero, vera virtus praevalitura est, de virgulam directura: an partium ex-
FimaTIM PEI _e OT; an pareis incermedix FC: Certe, Si haS virEILeS CON-
tingat esse aequales, in neurrum orbis polum virgula dirigetur, Sed anceps in-
Ter verum que errabit: nisi dicamus in eo calu idem contingere, quod NV um. 2.
virgulae CL contingere octentum est; nimirum eam verlus orcum ex occalum
dirigi, lineamque meridianam secare perpendiculariier. Ouia vero vix, ac ne
vix quidem humana diligentia obcineri potest illa rirtutis inter partes rirgula
requalitas; huic experimento nisi calus non datur locus: led errare, nulloque
in Situ CerrO, quem semper repetat, virgula huiulmodis ecsi ad mocum expedi-
cistima cernetur conquielcere. Accedic quod rirtus cius non porest non else
nili debilissima, cum inter se mucuo variarum illarum partium singularum vie-
tus ab (que inceruallo luctetur, seseque breui mora conticiat, ve vix post infu-
Cam a Magnere sparium concedatur ad experimentum incundum.
Ouod si virgula in medio eius puneto LCCArCTUT, in quo AE: guatOreM C Te-
eigir, ciusque parres FFI, FC forent aequales: cum demum obleruare liceret
Culpentam

## Folio 342 — 1759050695:0348
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000348.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Lagnetologia I.
ulpentam in medio F virgulam FIC ad ortum et occalum facies FI e C con-
vertere, sune enim ciusdem sicus, australis scilicer, similisque australi polo A
Sive F, Sicur ei dissimilis est facies media F, quae borcalis est, repore ad polum
australem A, qui per armaturam ad F translacus est, converta, qui idem omni-
nocalus est, de quo Num. 2. actum est. Idem euenturum centero, s eiusdem
virsula pars altera C I sulpenderetur in medio eius puncto C, aut (1 aquae im-
Poneretur: eius enim facies extimae C d I similes Cune, nempe boreales, ejul
demque sicus cum boreali polo B, vel C; media aurem Facies C verique parri
communis, est australis; ve quae a polo boreali vircurem haulit, de in partes
hinc inde politas eransuexie. Ouare haec etiam pars C I nonnili converHS Fa-
ciebus C ex I ad ortum X occalum, s ei ad nutum moveri, et quielcere con-
cedatur, sele compolitura est.
Porro hinc oblerua obelum, sine virgulam quamlibet ferream Magneti,
eiulque virtuti proporcionatam, virturem à Magnere concipere secundum
longicudinem non tantum cum polum contingic, re in praecedentibus duobus
calibus supponebatur; sed etiam cum A quatori applicatur, eius longicudine
Magnetis nacurali lonsicudinis Cure Axi parallela polita.
Oblerua item quam perperam Verloria, aue nauricas quallibet acus rirture
quis imbuat: qui Magnetis polo, aut cuilibet alii puncto non extremum, led
aliud ab extremo distans Verlorii punctum aftricet: distrahicur enim hinc in-
de a puncto Magnerem tangente virtus intula in duas similis stuS partes; ca-
que praeter quam quod diu luperstes furura non est ob dissidium, quo Facies
Timiles inter se luctaneur, leleque conticiune; fucura eriam est debilior, In PrX-
Cedenti Schemate cAo Verlorium FI I, Cuius nOn exFremUM FI, led interme-
dium aliquod eius punctum F Polo Magnetis australi A adOUCatUF VE Ma-
gnetica vis Verlorio intundatur. Magnetis virtus eam in illius parrem FHI,
quam in partem FI infunditur, duoque exrrema FI e I Tirus lunt similis, simi.
lis scilicet sirui ipsius poli A australi: punctum aurem F Magneti applicicum
est facies communis veriulque partis PH, FP, eaque borealis (cum australi
Polo adhaeleric) ex quo Hc, ve lele conticiane duxe illae virtutes partium FFI,
F I praepostere sibi in P incurrentes: auc si rna alteri praeualeat, haec tamen ob
illius aduersum conacum damnum parietur, remissiorque cuader. Ad haeC. LX -
cremum HI, cum simile sic Magnetis polo A australi, australéque SIE, d secun-
dum se spectatum ad australem Vniversi polum, ad quem Magnetis polus A
conertitur a Felluris Facultate, converri postulet: esto praevaleat borealis fa-
cies F, _ agente Fellure boream petat, ve Verlorii culpis australi Maoneris
polo A attricta petere lolet; aegrius tamen eam orbis borealem plasam petets
eo quod Facies FI parris P H, quae in austrum nacura sua Fertur, obsistat alli-
cienti Telluris Facultati. Ouare ve Verlorio virtus, quam validissimam infun-
dendi capax est Ntagnes, communicetur: admoucantur eius extrema ad Ma-
oneris polos; cuspis quidem ad polum austrum pecere Colitum, ve ipla borcam
Petac; Furcimula vero ad polum borealem, quo ad Austrum sele converrendi
apta tiac: quamquam necesse minime sic verum que extremum Magneri admo-
ve

## Folio 343 — 1759050695:0349
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000349.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Su
eu, le
re
ut
Cap. IV. De virtuiis communicatione.
vere, alcerurio enim admoto casad extremum alcerum per toram Verloris
longicudinem pclcace Dixi ad polos admouenda esse Verlorii extrema, quia
in polis maior rillus tere quam in caereris eius plagis, re pridem Lib. I. C ap. 3.
expolui, cum de latione, qua Magnes rirturis radios eftundie, ascretur: quam
tum ibidem, tum deinceps laepius dacâ occalione euidenter demonstraui esse
lonse aliam ab ea, quae per Colos Magnetis polos rircuris Magneticae radios
ettundi supponie, etsi ratio veraque in eo conveniat, quod poli maiori pra
caeteris Magnetis plagis virture praeltent: Caetera vero puncta, re polo pro-
Duarto. Si alcerutri Mashetis polo, ve australi A, annulus Ferreus A C Cuue
circularis, Cuue ellipricus, liue alius cuiusiris
rndique claula houra admoneatur, et adhx-
reat per moram ad vircurem concipiendam
necellariam: eamm ita COnCeptuTUS eA, _
conscruaturus; re punctum eius C per dia-
metrum puncto tangenti A oppolitum licus
Sic similis Cirui poli A vircurem intundentis,
Cc nimirum australis: punctum vero A Ma-
oneci admotum sic boreale, repore australi
Mlagnecis polo dissimile ex amicum: nec
quidquam incerest quamcumque in pariem
annulus huiulmodi, dum virturem hauxie, de
corqueatur: quod idem euenire octenlum est
Num. 1. cum obclus ferreus vim Magneci-
cam ex Magnere concipie: sed illo calu hic
maxis mirus; quod ille obcl FCTVCL AF
rectum suppon, d Virtutis Maonetica radios lecundum naturalem curlum,
qui per lineas rectas fertur, excipiendi apriorem: iste aurem supponic curuus
qui in agendo Naturae est inasVCtS; X, quod admirationem auget, Fertur
concepta rirtus per duos verimque inAexos linus AIC ve ruica ad punctum
Oppolitum C, in quo virtutes e plagis annuli oppolitis aduentantes in sciplas
incurrune, virtus australis constituatur: nec inter se luctentur duae illae vietu-
ces, licet sicus sine similis, e inimici. Nec dux tantum in puncto G Maoneris
contactui A oppoliro in Ceiplas incurrences vircures licus similis e inimici,
lqui est verimque australis) amice conveniune, nec inter le luctantur, ve sele
destruane; verum etiam duxe, quae in puncto Ahinc inde ex aduerlo sibi oc-
currunt licu simili, ex inimico, nempe boreali. Fecc quam dispar est casus hu-
ius ratio, ee illius, qui luperius Num. 2. declaratus est. In eo, rectae virgulae
CE medium punctum A (figuram pere) Magneris polo australi admoncba-
tur, duoque extrema ejus puncta C d L vircuris crane sicus australis, similis
Polo A Magnetis australi: punctum vero medium A virgulae situs erac bOrCL
lis, _x in eo dux hinc inde concurrebant rirturum Facies similes, vna ab ex-
tremo 6, altera ab extremo L. veroque australi verlus medium accedentes:
nO
Piora, ita existane ralidiora.

## Folio 344 — 1759050695:0350
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000350.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
Magnetolo
a punctum cius a mediurs 
oLdo
Boir Cecus in hoc calu dux vireures a Peto C: per duos arcus anmuli accedune
al eo limul Facies licer similes in viam com-
itcuntur. Cur ergo lineae rectae G L vir
cures similis licus in le mucuo pugnane in
medio concursus puneto A, nec ante d pu.
ona delictunt quam se contecerine: AC vero
vircures similis ex inimici lituis in puncto A
annuli, aue alcerius Clausa AGLER CONCUFTeN-
tes lele patiuntur ablque damno, diuque per-
durane; adeo ve in hanc Rouram Verloria
constructa (quamquam ca minus probari de.
bene, reminus naturali Magnetica qualitatis
curlui, qui rectis lineis, re catera ettulae qua-
licates, fundi saudet, contormia) vim dire-
etinam non breui cemporum curriculo inco-
ILMEN ELCANEUE. HIOC est Magnetica Facul-
catis non in postremis numerandum myste.
rium. Cuius ratio non aliunde proficilci vi
decur quam ex Magneriei annuli continuatione: hoc unum enim discrimen
occurrir inter rectam virgulam illam, cuius medium a Magnere vim hausie:
X annulum, auc aliam terream circumductam houram. Pa enim concinuario
ne, de partium rnione Hc, ve corpus illud ferreum sit Magneticum vnicum,
cuius parces incer le minime dissidene, sed omnes in cundem effectum vim
conferune, de ad agendum conspirane. Fac annulum illum AC non esle fer
reum à Magnete excitum; sed esse Maonetem lapidem in annularem Bouram
arce efformatum: Luilne ille careret polis: nullatenus. Neque enim vlla Ma-
onctis divilio, excilio, auc in quamuis figuram composirio illum substantiali-
ter corrumpere porelt, adeoque uo agendi modo privare. Sieut ergo Mlagne-
ticus ille annulus ab (que omni partium luarum dissidio quod ex virtuce hinc
inde ad polos à duplici arcu lemicirculari eftusa inueheretur, facultate innatâ
Frueretur, ex ad efectus naturales rreretur: eodem modo terreus anmulus vi
Magnerica imbutus Colitâ gauder agendi ratione, muniilque omnibus Fnnoi-
cur Magneticis ablque omni interno e domettico a partibus luis nato impe-
dimenco; adeo ve huic partium continuationi, aut eriam conciguirari (con-
tionitas enim sutticie, idem que quod continuatio praestac), virturis hinc inde
ad arinusi Magnerici, auc alius huiulmodi figura polos ex aduerlo aduentantis
conlensus acceptus reterendus sC: Quod euidenter contirmatur ex eo quod si
ea contimatio sive contionitas discrimine vel minimo, veluti chartae inter-
medio Coluatur; tunc inter se pugnent infestistime verimque in se incurrentes
Fronte limili d inimico virtures, seleque obcundant, e breui interianE, ve
mox declarabitur. Interim obserua quomodo in hoc casu vircus Magnetica a
Magnetis polo A in annulares e recurrentes Rouras ettula sinvolam carum
lonsicudinem lequatui, eamque coram imbuat, re polita Alsertione enunciatur.
duimco

## Folio 345 — 1759050695:0351
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000351.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. De virtutis Communicatione.
Duinto itaque. Ad Magnetis polum A australem virgulae Ferrex recuruia
F A F AexuS A admoncatur; nec duo eius
exETCMa P X F continuentur; aut Pele COn
tingant, ve in calu praecedenti, sed hiatus
quilibet C incercedat. Flac virgula, cum
porentiâ Magnetica (C, virture imbuetur à
polo A per eius duplicis COrnU AF, AF
lonsicudinem totam, re docebit experien.
tia. Si enim Verlorium tam ad E, guam ad F
admoneatur, cum terminos actiuitaris atri-
serir; cernes eius culpidem, borealem sci-
licet Faciem, ad hoc verumque extremum
annuere e aspirare; de demum, si provilis
accellerie, adhaerelcere: Furcinulam vero.
quae australis est, ab veroque se subducere;
quod nequaquam coningeret, nili veriul.
que cortu tacrse  aualis Forer, ee inimica furcinulae australi, et dissimi-
lis, e amica cuspidi boreali: Vnde patet virgulam eocam P A F magnerica vi
imbutam esse ex concactu A Magnetis. Si enim virture CarereE, tam Verlorii
culpis, quam furcula veriliber ejus faciei F, auF F adhaereret agente rantum
Verlorii Facultare, qua ad F X F ae que veraque Ferretur: _ li veraque non el-
Cet australis, ad veramque Cola culpis in (ItA VIEELITC NON ACCUTFEFCL.
Non excidic illud, cuius proximo quarto Num. Prope extremo memini:
nimirum, incer duas illas virgula incuruae Facies B dt F acre ad inceritum vs-
que, certamen intercedere ab ipso primo concepta virtutis momento: quod
quidem, quamdiu virgula polo A Magnetis adhaeret line dammo seritur; nec
mirum, cum Mlagnes vires perpecuo Foucat, de Cutticiat: at (i ab (cedat Magnes,
cum demum dua illae Facies F dx F similes, de inimica in Pe aguntacriter, et
breui spatio temporis sese mutuo penitus conticiune: cum enim ab invicem
recedere nequeant ob rirgula Aexum A trmissimum, luCteNEUE PerpeFLIO ne-
celle eltiquod line supremo reriusque exirio praematuro heri non porelt. Ouod
inter duas illas Cimilis sius Facies F _ P dissidiim VE experimento PatCAE, vir-
sulam secato in puncto a; rurtusque eidem puncto A Magnetis ambarum
parcium exrrema duo, quae prius communi vinculo riiebantur, admove: ex-
periere alia duo extrema F. Xx F Pele auerlari, longiusque ab invicem abscede-
re, tanto scilicet spatio; ve virtus veraque extra alterius activitarem consti-
TUaEUE.
Huic experimenro aliud non absimile non debet hic ominti adt huius disti-
dii inter duo illa virgulae extrema F dc F contirmationem. Duorum obclorum
breviorum, quibus erigendis vis Magnetica Cufticiac, extrema simul Magnetis
polo A appone. Cernes eosobelos ad polum quidem Ahaerere; eos scilicer
libi alligac Magnetis virtus. Ac vero eorum extrema F de P oppoluca odio lele
prolequuntur tam peruicaci, e mucuum consuecudinem iea auersantur; ve (2
VIum

## Folio 346 — 1759050695:0352
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000352.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetologia. Lib. L1
um impellere, duobus quidem extremis ad Mlaoneris po.
lum A haerencibus, quod impelles extremum tanto a se
spatio arcebit alterum; nec aliquando hotce duos obelos
ita conciliabis, re aliquod praeleterant rnionis alicuius ar-
sumentum. Imo cernes interdum etiam ipla Maoneti ad-
haerentia extrema, cum praelercim non polo, led alii alicui
puncto ad agendum debiliori admora fuerime, a se invicem,
etl a Maonere coerceantur, Fugam moliri; cui non FaUCE
Mlagneris virtus: Sed eam init veriulque obeli virtus, cuius
Situs ad Magnetem limilis est, d infeltus. Hloc idem expe.
rimentum insticuere nihil recat adhibitis longioribus obe-
lis ex Maenere pendulis: quales sunt obeli duo BC, BD
ex polo B virture Magnetica luspensis: aleerurio enim ad
alcerum compullo, alter hic ad morum liber Cese subducit,
d in oppolicam parrem abscedir. Ouod si eo tandem ab
inlequente adigatur, ve rirtus Magnetica par non sit eius
Grauicarem a perpendiculo aberrantem sustinendo, ejul-
demque longicudo altius cuchi nequeat: ccce tum in latus
eyrando se concorquet, nihilque nON TeNEAE, ve d perse.
quentis aduerlarii congreltu cuadat incolumis. Caterum oblerua live experi-
mentum hoc obelis brenioribus Currectis, line longioribus pendulis instiruas:
non esse necellarium, ve duo ad Magnerem admota extrema Pese contingane:
eadem enim ratione a scipsis ambo oppolita extrema dinaricabuntur, etli ali-
quo inter se inceruallo distent haerentia Magneti exrrema: quin eriam ipsa in-
cerdum sele mucuo arcebune ea, qua affecta lunc, propria vireute ob sicum li-
milem de inimicum; nec eadem a fuga coercebit Magnetis Facultas, praeser-
tim (i non polo, qui validius asit, led alii plagx line attixa.
Oblerua praeterea quod si virgula illa inAexa E A F inVICLEAEUE, ita ve duo
CiuS COrHUA F. X F Magnetem continganE, _ ACXUS FCMOUCATUL: eaM iEa vir
FUEeM COnCePtuTam per longicudinem veriulque COrNU, ve duo extrema NIa-
sneci applicara licus sine similis d inimicis eaque inter le pugnent, ee a Magne-
re abstracta vi Magnetica se mutuo spolient; AexUS aUFeM viEEUTC imBUaEUF SI-
tus similis cum Facie Magneris ad quam admota fuere corniia, non secus quam
Ei viroula cora annulus Foret extremis coeuntibus seleque contingentibus cip-
cumductus, de quo paulo ante actum est. Ouod si huiulmodi virgulae AexUS
Colueretur vexuque tamen aliquo Aexili PArTIUM EXEFeMA COHXFCTCNE: OpPO-
sita duo extrema ad Magnerem converta abs le retugerent, praelerrim (i a
Maenere, cui adhaerebane, nonnihil abstraherentur. Ouod idem in duobus
obelis etsilongioribus, veluti acubus luroriis, euenturum est; (i duobus co-
rum extremis nexu libero e mobili derentis suspenderentur, exrremaque op-
Polita à se nonnihil dissica Magneti admouerentur ad virturem concipien-
dam eaque concepta Magnerem miltum facerent.
unum velis all alte
Sextoo

## Folio 347 — 1759050695:0353
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000353.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
et
du e ou
ca
esa 1d
Mlaol
buaeur (1.
cus quam
Sedtd.
ap. IV
SCxtO. Si Ma
 Lb
r
etis Commnationo
etis polo A ABACACL CaCtesum virguLa AF C ica in
Aexae, re alterum oppositum exrremum G versus Magnetem
recurvetur: vim magneticam ita concipiet, re Facies C eius
dem sic litus cum Magnetis Polo A, australis scilicet, (1 p0-
lum A australem esse contigeric: adeo ve virtus eodem sIEu
curuam hanc lineam peruadat, quo peruaderet rectam. Scd
obleruandum rehiatus inter C e A amplior aliquanto sic;
E enim Foret angustior, ica ve dum extremum A Magnetem
cansic, alterum extremum C ad Magnerem propius accede-
ret: ip la Magnetis virtus ad illud per medium brcuius estu-
Ca sicu Simili cum rirture extremi eiuldem C, australi scilicet
est enim rirgulae facies C australis sicus, cum Facies alFera A
ad polum australem A applicata borealis sc, d ab ca virtus
per virgulam persanfaciemque rlceriorem _ auer(aM PEx
ferat ate) Ccas nm non omnino extingueret, ica tamen obtunderee,
re effectu rix rllo se proditura Foret. Hlac igirur adhibita caurione experimera
docebune faciem C australem esse, Faciemque A Borealem. Amone Maonetem
Post hrmiorem rirturis infusionem: cum Vexlorium verique Faciei viroulae ex
hibe: cernes reique cuspidem ab extremo A boreali averti, ad illud converri
Furcinulam; contra vero illam ad extremum C accurrere, hanc ab eodem ac
ceri: ita re aperre constet vim magneticam a polo A per cotam virgulae lon-
sicudinem more lolito trantuehi non secus, quam per virgulam rectam, nec
eius cursum a curuxe rirgula sinu peruerti, aut ab vlceriore proeressu pro-
hiberi.
Septimo. Si Masneris polorum alter, ve A australis, laminae Ferrex circula-
FiSE F centro applicetur per moram ad virturem concipiendam necetLaLLAHI.
lamita ex ea applicatione vim hauriet magneticam eà ratione, ve cocus etus
ambitus (si modo amplior non lic, quam ferat Magnetis rirtus, de magnicudo)
Fiem praeseferat similem polo A australi, quali peripheria cora FolM
viccuris facies; facies autem altera dissimilis hoc est, borcalis si la
nella centrum A, cui polus A Magneris adhae(E. Id vix suadeatur, nisi acce
dac experimentum. En illud. Laminam starim ve rim conceperit, d Magnete le-
mouc;

## Folio 348 — 1759050695:0354
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000354.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
Maenetolocia Lib.
noue; eiulque peripheriae puncto cuilibet renou Et L ACHDC. WIXII
cim post haustam rircurem. si enim paene onstet ora ccutt; bolet-
uatio parum ex roco succelsura eseti eo quod omnes rircutis radii ad cencrum
contluentes in eo faciem nancileantur similem, nempe borcalem: quo HEVE
Cele oppugnent acricer, ac breui conticiane totaque lamina rirture desticuatur,
auc cam cenui pollear, re experimento incundo sic incpra. Ilac icaque seruata
caurione Verlorium, re dixi, admoue cuilibet periptieria puncto. Cernes ad
illud Verlorii cuspidem annuere, eique trmius adhaerere. Ouid ita: quia hau-
Aa rircus a Magnetis polo A australi habet in toro lamina limbo Faciem si.
milem Mlaoneris polo australi A, adeoque australem (auerla enim a polo rim
intundence facies, limilis semper est iplius poli Facici); non ergo mirum, (1
Verlorii culpis boream spectare Colica cuiliber peripheriae puncto iungi gau-
deat repore facies dissimilis dissimili e amicae iuxta Colitas Magneticorum le-
se5. Tuxta quas caldem Verlorii furcula, quae australis est, à coro eo limbo
lubtertugiee, limilis scilicet à limili e hoste intenlo. Ouod si Verlorium c
regione centri lamina constituatur: Cernes cune culpidem tanco conatu illud
auerlari, quanto ad peripheriam prius anhrelabat: ae contra furcula ad illud le
Converret, eiulque conspectui acquielcer omni compresso aliorsum OTI.
Ouod non aliunde profcilci cextum est, quam ex eo quod Versorii furcula
insita virtute Austrum spectare (oler: lamellae aurem centrum, cui adtae(IE Ma-
gneris polus australis, illudque virture aftecie, virturis faciem in eo obtinet bo-
realem, ei scilicet dissimilem, e amicam; ergo etiam Verlorii Furcula, quae
australis etiam est, pariter amicam ex dissimilem: debet ergo ad cenrrum il-
lud lamellae Furcula Verlorii ad mocum liberi lele dirigere, quod eximie prae-
Aac, E omnia ad hoc experimencum neceltaria rire obcantur. C onstat igitur
quomodo huiulmodi rocunda ferrea lamina virture magnerica imbuatur polo
Magneris ad illius centrum admoro, Porro, quod de lamina circularis repote
maxime regulari narratum hic est: idem ad laminam cuiulcunque fIOUrR EranS-
Ferri debet.
Sed quando in huius lamina circularis, vel non circularis mentionem inci-
dimus: alius cirea eam obseruatione de admiratione dignissimus eftectus non
est hic praecermicrendus; quo, quae proxime dicta lune, illustrenur; cum iis
Prima

## Folio 349 — 1759050695:0355
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000355.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
primâ Fronre aduerlari videaneur. F:CCC LAmINR CeNErO A Magnetis poluS au
Aralis immediate a terso adhaereat, vel ab eo proxime ablic: cum verlus cen
erum Verlorium sensim promone. Experiere illud, rbi primum maonerica
vircuce per lamellam eranstusa afflarum fuerit, cuspidem versus lamellae cen-
erum converrere, quam paulo ante, cum Magnes aberat, ab eo derorquebat, e
ad quod turculam dirigebat. Vnde haec tam repentina mutatio: Ex eo scili.
cet, quod ance aberar, nunc adest Magnes. Praelente enim Magnere Verlo-
rium non a lamellae rieture, qua imbecillior eAt, led à rirture maonetis conci
Eatur, quae cam lamellam quam Versorium afticie ralidius. Cum ergo rirturis
a polo A Maonetis australi eAusae radii anceriorem Faciem australem praete-
ranE, eaque in Verlorium incurrae, similem ejus Faciem Furculat nImITLM vE
inimicam arcere deber, de in eius locum dissimilem ex amicam culpidem bo.
realem aduocare, quam absenre Magnere lamellae centrum insita sibi virtute
expellebar. Fertur ergo Verlorii culpis borealis in hoc casu ad lamellae cen
trum non tanquam ab eo centro allecta; led a Magnetis auctrali polo A ad
cenerum illud applicico: qui dx lamellam afticie, de Verlorium, e obelos
quoccunque cidem cenero admotos: e vero lamella ipla instar est obclorum
intinitorum, quorum communis Facies est eius cenerum, siruque boreali aAI
citur à polo A Magnetis, qui australis supponitur; nec inter le puonane hu-
iulmodi, qui ad centrum tacie boreali concurrere concipiuntur, obeli; quam-
diu cidem centro adhaeret Magneris polus australis: omnes enim ab hostili
mutuo ascressu prohibet polus ille ralidiore lua vi, quâ X in lamellae centrum
asic, _ in Verloria quorcunque ad lamellam accedentia: quorum omnium
Cuspides boreales, quae alias sese averlarentur, allicie, e conciliat, virelque
omnibus aut maiores impertitur, aut veteres conseruat; ex omne damnum, si
quod sibi inferrent propter lius similicudinem e contrarietarem boreales il
la culpides, perpecuo luo intuxu relarcic. Ouod si Magnetis polus australis a
lamella Centro amoueatur: ecce satim cumulcus de dissidia non tantum in-
cer Vecloria, quorum cuspides a mutuo aspectu se subducune; se d etiam inter
lamella cenerum, (quod boreali sicu donatum est à Magnetis australi polo, I
ex Verlorii cuspidem. Ouare cunc cenerum illud borcale amandata à le Ver-
lorii cuspide, furculam australis situs ve amicam aduocae, et ad se recta
dirigit.
Ecce porro aliud, quod in hoc experimento occurrir obseruarione dignum.
Contemplati lumus Verlorium cuspidem ad lamina ferrea circularis centrum
convertere, cum australis polus Magnecis à lamina tergo latentis cidem cen-
Ero adhaerebar. Sed Si Vexlorium non e regione contri illius satuatur, led c
regione peripherix lamella: quam Faciem Verlorium ad eiuldem laminae oras
converturum est, boreamne live culpidem, an australem, sive furcinulam:
cuspidem haud dubie. Ouid ica3 Ouia primo laminae vircus, qua iam imbuta
Supponitur ita ve cenrum sic boreale, limbus vero australis, verlorii cuspidem
ad oras allicere debet, repore licus dissimilis e amici. Secundo, quia idem
exigir vircus poli A australis, quae a cenero per laminam ad eius oras funditur,
taciemque
Cap. IV. De virturis Communicatione.

## Folio 350 — 1759050695:0356
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000356.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnbivi
faciemque ad eas habet australem, Similem scilicet Magnetis polo A, a quo
auerta est illa Facies. Eroo etiam exhroc capire Verlorii cuspis borealis dissimi-
lis ∞ arrICa Ad CAMI HON POFCCNON aCCUTCTC. AEque ita, cum Maonetis pO-
lus A australis lamella cenerum occupac, toca lamina tam in cenero, quam in
limbo cuspidem Verlorii allicie, quam Cola ipla lamina amoto Magnete in
limbo tancum alliceret, FUIECULaM AULEM A CCNETO AUICTFCFET. EF VerO s Verso-
rii cenerum, hoc est, Aylus, cui inequitat, a resione centri recedat in alteru-
Eram partem, ita ve Aylus, centrumque lamellae, de Magnetis plaga lamellam
tangens, auc ei aftinis, in recta linea non iaceant, Verloris culpis semper ad la-
minam fertur, nunquam Furcula.
Elis demum circa ferream laminam obsernatis (ne quid, si Fas fuerit, omie-
tacur, quod ad pleniorem Magnericorum nocitiam conducac) illud etiam addi
debec: nempe, (i Magnetis polus non ad centrum lamina praecise appliceturs
Ced in alterurram partem recedat vertus eius Oras: Vexlorii extremum non le-
cta ad illum polum dirigi, sed nonihil ab eo deflectere: quod euidentius pa-
cebic, E laminam non rocundam, led alcera parre paulo. longiorem achibeas;
quaecunque enim fuerie laminae fgura; ca non minus, quam circularis ac hac
experimenca, ve luperius monuis apta fucura cst. Cuius aberracionis caula non
aliam licet excositare; quam quia, et hi Magnetis virtus validior sic, vimque
lamina muleis parribus luperet, adeoque obcundat, ve rix sele prodat: cam
tamen non extinguit, nec eius conacum ita cludic, ve nullum ejus argumentum
deprehendi queac: cuiusmodi est haec d directo cursu versus Magnetem Ver-
Porii extremorum nonnulla deRectio: quae tamen exigra est, cum quia ad sp2
cium valde brene se eftundic activitas laminae, cum quia forrius in eam agit de
ad longiorem distanciam, qui praesto est, Magnes. Oua ratio, ex iis, quae
Subdo, non levirer Contirmabicur.
Magneris polo australi, exempli gratiâ, obiiciatur ad breuem distantiam
Caturum Verlorium: Verlorii cuspidem ad se Ratim converlurus est Magneris
polus; ad quem quo aectu ea cuspis antelet, vibratiunculis arguet dense repe-
tiris (distinetur scilicet quo minus ad Magnerem aduolet, à Aylo quo susten-
tatur Verlorii centrum) dumigitur tam inquies agiratur Vexlorium illud, l2-
minam Ferream incer iplum, ec magnerem mediam interpone. Mirum. retri-
gelcet catim ille iactirationum fervor e in cardiores hinc inde vibrationes,
Led arcu longe ampliori repeticas, doncc deticiane, COnVCLFCTT. C ur autem
crebriuscula reciprocationes languelcant; non ab (que fundamento quis dixe
rit evenire ex eo, quod ferrum inceriectum rariores erantmirtae in Vexlorium
victuris radios, adde etiam, debiliores, dum iplum eos depalcirur, sure que ad
rircutem concipiendam vehementi auidicati larisfacie, quam et exlaciat. Nec
alia videtur FatiO, CUE RecIpEOCATIONUM MOEIS LONgIIS VETIIGUC CXCUEFAHE:
debiliores nimirum radii a Magnetis polo effusi segnius Vertorium alliciime,
eiusque ribrationes liberiores d ampliores, quas lemel a quiere turbarum ini-
re consuenit, remistuis compelcune. Accedie, quod ip la latior lamina à Magne-
ce adiuncto vircure imbuitur magnetica, luamque etiam explicac actiuitaris
Ephaeram

## Folio 351 — 1759050695:0357
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000357.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. Deviriuaa.
Ephaeram, cujus radii Verlorii cuspidem actingun, a qua emisti etiam racy (ne
que enim Verlorium, licur nec vllum aliud quodlibet Magneticum sphaera ca-
ret actiuicatis) similem Faciem obiiciune Faciei radiorum a lamina effulorum,
australem (cilicet. Nam eam culpis, quam lamina punctum, quod polo au-
Arali Magneris applicatUT BOTCaM ISITA VITEUEC (pCCtAHE: CrGO VIEES ab VErO-
que ettula Faciem vlceriorem de ab veroque auerlam parirer habene similem
adeoque inimicam, nempe, re dixi, australem. Flinc Ee ve duxe illae virtures
mutuo luctentur, nec earum conatum Magnetis virtus licet ralidior coerceat
penicus, esto moderetur, e ab omnimoda auersione, quam amoto Magnete
duo illa magnerica, Verlorium ee lamina, alsequerentur, impediat: quare
Verlorium, quod sese libere monendi Facultate poritur, cuspidem à lamina con
natur subducere, e vero subducie nonnihil, re paulo ance declaratum est,
quantum ei per Magnerem laminae adiunctum licet. Dum igitur culpis Verlo-
tii hanc auertionem molitur; non mirum, (i Verlorium hinc inde reciproco
ampliore motu, quam cum ad Mlagnetis polum Colum amora lamina conten-
debat asicetur ee arcu ampliore, licer lenrius, vibretur, dum primum interpo
nieur lamina.
Obseruationem quandam ad hanc laminae ferreae incerposicionem Verlo-
rium inter dc polum Magnecis spectanem attere Silbertus Lib. 2. C ap. 16. Qua
ita habet. Si Laminx a terso applicetur Magnes remilla ac inertis virtutis,
Verlorium laminae e regione poli Magneris obiectum vix culpidem (E Ma
setis polus australis supponatur) ad polum converree, de rect â diriset. Ouo
erso: non explicar ille quidem expressis verbis; sed tamen sequitur euiden-
ter eum relle verlus. laminx oras illam deflectere quod etiam aperre colligere
licet ex ratione huius effectus, quam suibdic huiulmodi. Pusus enim, inquits
per extremitates vieor Magneris imbecillioris per medium minus permeat. F. r50,
inquam Fso, permeat masis vigor ille perlaminae extremitates, de ad se vali-
dius allicir cuspidem Verlorii et a medio detorquer. Ad hanc obseruationem
Cilberti obseruo primo rix vilum discrimen incer intiemum, ralidumque Ma-
enetem intercedere quoad directionem Verlorii; elto aliquodnon possienon
intercedere quoad prompriorem, trmiorem que convertionem pro maiori,mi.
norique Maeneris ralidioris, e debilioris Facultare. Neque enim ralidior per
aliam lineam Verlorium dirigic, per aliam intrrmior; Ced, ve exverientia recta-
cissima demonstrac, veerque per candem. Ouis oblerunuic aliguando acum
naucicam à robustiore Magnere imbutam alicer quam imbutam ab imbecil.
liore dirioi: Ft vero, ve ex dictis paulo ante, et ad ducto experimento, eius
que ratione constat, Verlorium culpidem a medio laminae puncto detorquer,
etliMagnes non cenui Facultare polleat: adeo ve verear ne non latis accurate
praecer morem experimentum hoc circa validum de remissum Magnerem Oil-
bertus rlurparit. Obseruo secundo, rationem quam Gilbertus afFerE CuF V et-
Corium cuspidem ad Masnetis debilioris volum australem lamina adhaeren-
tem rectâ non dirigat, se d ab co detorquear; non minus apre magneti robu-
Ao, quam inerri convenire. Vulc enim cuspidem Magnetis polum australem
ided

## Folio 352 — 1759050695:0358
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000358.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Ma
tologia
idco reCta non petere, quia virtus remissior Magneris debilioris minus per-
meac laminam, ex verlus eius limbum funditur, quo culpidem à polo abstra-
ctam allicit. Nunguid aurem eadem catio Forriori Magneci non convenit:
Funditur scilicet verlus limbum ejus vietus, e minus laminam permeae, ve
Verlorium actingat: X licet Fortioris Magneris Fortior vircus Facilius permeer;
Fundicur eamen versus laminae oras vberius, eoque Verlorii cuspidem fortiiis
adducie, quam punctum lamina, ad quod polus Magneris adhaeret. Vides
ergo veriusque Magnetis, Fortioris, et debilioris caulam esle parem: ve parem
arsuit allacum superius experimentum. Deinde. Cum illud laminae punctum,
cui Magnetis Polus adhaeret, sic cenerum d origo vircuris per lamine ampli-
tudinem dictula: illud maiori rirture praectare necesse est reliquis laminae pla
gis, ealque eo esse ralidiore virture praedicas, quo propius ab illo cenrro ablune
Propter dittormem rniformitarem radiorum virturis cuiuluis effundi solitae.
Ouare puncto illi laminae; quod Magnetis polus occupat, annuere porius de-
beret Verlorii cuspis repoce Fortiori, quam cuipiam alii ab eo remoriori. NcC
etiam omnino placer illa eiusdem effectus ratio, quam afterr Cabeus Lib. 4.
Cap. 45. Concedit ille, ac supponit experimencum ita habere, re Gilbertus
narrat (Facetur enim illud sibi non Patis ex voco aperte innocuisse) Verlorium
Scilicer culpidem non latis directe convertere ad lamina punctum; cui adhae-
ret a cergo Magnetis ignauioris polus australis. Tum hanc huius effectus cau-
Cam atFerE. Experiencia Frequentisima compertum est Verlorii aleeruErUm ex-
cremum veluri cuspidem, ad terrum adhaerelcere porius, quam ad ipsum Ma-
onerem. Ecce re terrum a Magnete aliud Ferrum abripiac, Cibique adiungat:
ecce ve virgula ferrea et si omni magneric a Facultare destitura Verlorii exrre-
na a Tellure, cuius rirture rexitur Verlorium, abstrahie, sibique adiur ca
omnem in parrem posthabica Pelluris directione ad orbis caidines, verlat, et
Eponte oblequencia deducir. Idem in hoc calu evenire censeto, inquit citatus
Auchor. Verlorium, aic, ad Mlagneris polum non concendit, sed ad ferream
porius laminam, co quod ferro saudeat iunsi porius, quam Magneti. Verum
a Cabeo quaelierim. Nunguid praesens non est ferrum, et quidem vicinius,
quod Magnecis polo obducitur? Cur ergo ad illud e regione poli à Fergo
lamina polici rectâ non concendie, eique poris re validiori adhaerere non
conatur, quam aliis quibulcunque eiuldem lamina plagis? Accedic rationem
illam aeque Fortiori ac debiliori Maoneri convenire; nec caulam peculiarem,
ve necesse est, explicare discriminis, quod inter verumque Magnerem, ralidio-
rem ex debiliorem agnoscebat Cilbertus. Ouare Caciuis ridetur bonâ cum Gil.
berti venia experimentum illud re minus clare obseruatum renicere, quam in
rei commentitia caulam investigandam, cum nulla sublic, mentem divexare.
Cur aurem cam ab inerti, quam ralido Magnece ad laminam admoto Verlo-
rium declinet allata est ratio superius: quia scilicet Verlorium Faciem auerre-
re debet a tache laminae simili d inimica, culpidem scilicer, quae borealis lup-
ponitur, a boreali laminae cenero, quod australis Magneris polus afficit.
Obseruandum porro est Ver sorium lonsicudinem luam eo minuis d Magnere
vonc

## Folio 353 — 1759050695:0359
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000359.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
tent
eti
Done lama excente decorquere, quo propius Mlagnes und cum lamina ad
Veclorium accellerie: quia nimirum vircucis radii eo lune ralidiores, quo mi-
nus à Fonte distane, unde nascuntur. Vicinior itaque Magnes ralidius ad le
Verlorium allicie, quam (i longius abesser. Ouod (i Magnes ablic longius, nec
lamina adhaereat: tunc Vexlorium ab eo longius discedet, tum quia minus
a Mtagnete distinetur ne suo nutu dirigacur, cum quia virtus laminae Verlo-
rio contraria minus à Htagnece impeditur, quo minus Verlorium iuxta vim
sibi insitam dirigat, e alio divertat, quam ipse exigeret. Ad quam verlorii à
Magnete aberrationem non parum etiam contere; si Magnes medium lami-
nae non occuVet, led ad rnam masis, quam ad alceram partem accedat; For-
cior siquidem lamina pars maior fucura est, Forciulque Verlorium directura,
Sibique a(FCxEULA.
Porro hic obleruare imveric, quod experimenea huiulmodi tractancibus non
raro imponie eaque non inania Colum; Sed etiam Fallacia prxestac: Telluris (ci.
licet rircurem quamuis renuiltimam Cuum semper in alia quacunque Magne-
tica conacum exerere; sinc effectu quidem, qui sensu percipiatur, li paulo re-
setiora sine illa Magnetica: at si debiliora esse continsat, vel quia ip(is in lIEa
virtus est reipla cenuis, vel proprer corum distanciam iam elanguie actiuieas ad
Sphaera etaS PTOmOTa: tunc Terrx Facultas effectu non caret dum vel iuuat,
vel impedic eorum vim Magneticorum, adeo re eius cerrestris Facultatis ratio-
nem, ni ludi velis, habere debeas. Fuius obleruandae cautionis specimen sele
ottert hoc in nostro calu. Nam si a Verlorio laminam illam FerFCAM CUM Ma-
snece vel adhaerente, vel non admodum amoro longius abstrahas: experière
illud commoneri quidem, sed racillare mocu tam incerto, nihil ve cerri circa
hic allara experimenta Cacuere liceat, nis Telluris nisus clanculum Cubiens,
luisque partibus fungens actendatur: eo liquidem tc, ve Vexloria, quae terrestri
illa ri resi iam astueuere. Magneticis aliis aut pari, aut non multo maiori fa-
cultate asentibus, xorius oblequantur: vircutique verimque appullae ex parte
sele accommodent, ex parce reluctentur; rnde experimenta huiulmodi cua
dane non parum ambigua, qua que lagacem exigane obleruatorem.
Octavo. Magnetis A B polus alcerurer, ve australis A, applicetur puncto A
Peripheriae laminae circularis A P. per moram, qua ad eam
virture magnerica imbuendam Custiciat. Fa quidem quam-
diu Mlaones puncto eius A adhaerebic, Verlorii cuspidem
ad boream verri Tolitam alliceret e quouis peripheria pun-
cto: virtus siquidem Magneris praelentis, qua lamina FOLA
perfunditur, cadios secundum eum licum effundit, re facies
eorum omnium cd spectans, quo spectat ipse polus A, extI
ma scilicet, e a polo A auerla ciuldem situs SII, cuius LIcuS
est idem polus A nempe australis: quare dissimilem cuius-
nis aliis Magnetici, quale est Verlorium, Faciem, hoc cAt,
borealem sibi adiungere debet re amicam de situs conve-
mientis. Cogira laminam illam conslari ex obelis intiniris,
quoru
Cap. IV. De virtutis C ommunicatione.

## Folio 354 — 1759050695:0360
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000360.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetoloria Lib. 
Quorum exeremum commune sic eius punctum A polo Magneris adherens:
eorum omnium Facies oppomd ad limbum stacuta, adeoque tocus iple limbus
australis clelicut cormnem extremum A commune, boreale cAt, licur Num. 7.
praecedenti dictum encetum lamina circularis, cui adhaerebat Maoneris
polus A ausetass dereale elle, toramque peripheriam esse australem; quo fe.
bac, ve tola peripieca Verloriorum cuspides alliceret.
AL VeTO S Magnes amolteatur; e circularis illa lamina virture magnerica
veroque hoc Magnetis contactu ad centrum et ad aliquod
eius limbi punctum imbuta per se Colam agac in aliud ma-
oncticum, quale est Verlorium: lonse alirer le gerit. Nam
lamina, quae ex Magnere ad cenerum applicato vim Ma.
oneticam concepir, eodem modo magnerice agie, amoto
Magnere, quo ageret adhaerente: eius liquidem cenerum
rices gerie vnius poli, borcalis nimirum; si australis Ma-
onetis polus ad illud appolicus rim infuderie; EOTA AUem
Peripheria munere fungirur poli alterius australis, de Ver-
foriorum culpides cuinis eius puncto obiectas admittic, ve
centrum admiccie Furcinulas. Aclamina, quae vim hauliE
Magnericam ex Magnete ad aliquod peripheriae punctum
admoco, ve noster hic calus supponie; quamuis, dum eidem puncto Magnes
adhuc adhaeret, quodlibet limbi punctum Verlorii cuspidem alticiat; tamen,
si abscedat Magnes, haud ita se res habebit. Nam peripheriae punctum A. cui
adhaesit Magneris polus A australis, Factus est torius lamina polus borensic.
australis autem alius non est quam punctum F. puncto A e diametro opposi-
tums icare laminae diameter A F sIE AXis mAgMCtICUS : GUO PeL CenEruM F si-
nea C D perperdicularirer diuilo; erir haec linea C D magneticae laminae A-
quator, cam in duo hemilpheria CFD aultrale, e C A D borcale diuidens.
Aeque ita rorum hemilpherium C F. D cuspides Verloriorum situs dissimilis
_E aMICI Ad SC COMUCFECE, AUCTFEE FurCUIaS: COnEra aurem, Has alliciet, IllaS fI-
sabic alcerum boreale hemisphaerium C A D; quod ipla, si rire obCanEUI, ex-
perimenta probabune. Nec vero micere rem alirer se habere, dum Magnes
puncto lamina A adhaeret, nullaque tunc distingui hemisphaeria; sed limbum
rocum Verlorii culpidem allicere: Virtus siquidem Magnetis praesentis ea-
dios per cocum laminam effundentis ralidior es virrure ipsi laminae infusa
huiusque effectum impedic: quin eriam cunc, ve alids dictum est, unicum con-
Ratur magneticum ex ipla lamina _ cohaerente Magnete; quod si Poluatur, de
alcerum ab altero lemoveatur; alicer verum que se habebit e aget, suilque po.
lis, e Aquatore fructur, non secus quam l Magnes in duas partes diuidere-
cur: Quarum lingula Polo5, A quatorem, ex hemisphaeria libi vendicarene, ex
quorum vi ex agerentur ipla, de in alia agerent corpora Magnerica.
Nonn. Si Magnetis polus lamina ferrea in rectanguli alter à parte longio-
ris fsuram eformacae ita applicetur, re minoris lateris medium tangat: C2
pene omnia evenrura sunt, quae circa laminam circularem proxime lune ob
CerUALd.

## Folio 355 — 1759050695:0361
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000361.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
aD. IV. De virtutis Communicatione.
Seruata. e Cac Het Polonim alter; alter aurem FuTTUS est
punctum contactui e dinmetro oppolicum, Axis vero erit
duos illos polos connectens recta linea; quam AEquatOI
perpendiculariter in centro secabie, e duo detiniet oppo
lica hemisphaeria. Ve si Maones A B tangat in A medium
rectanguli minus latus: eric A polorum vnus, alter erie
punctum F illi oppolicum: AXis FUTuTuS eAt A F ambos
Dolos connectens: quem sEquator C D perpendiculariter
secabit in centro F, duoque hemisphaeria C F D, C AD
distinguet; quorum istud boreale erie ((i polus A CanSCNS,
_ rirturem imperricus sic australis) illud aurem exic aut-
Arale: qua omnia, probatura lune experimenta, ratioque
contirmat. Dubium enim non est, quin punctum COnta-
ctus polum detiniat, repoce rieturis eori laminae infulae
Fons e origo: alter aurem non porest non esse punctum F,
cum radii omines ab omnibus magnerica laminae punctis
ad illud ctISI, Vcmpete equaliter se trabeane ad dliametrum AF, Xe ad cam
Propius accedane relue ad Axem, d ad iplum punctum E rectius dirisaneuT;
vnde d Forriores cuadune: quae lune conditiones ad rationem poli quonis in
Magnetico constiuendam necellariae, ve ex iis constat, qux de modo agendi
Maoneticorum Fuse luo loco ostensa lune, alibique non lemel ContemaLa.
Occimo. Si Masces  B eiuldem laminae rectangula, de qua proxime
actum elt, maius lacus C FI conciseric quonis
in puncto (neque enim quidquam interest,
et( medium nON TANGAE) IFA CX CO CONFACtI
lamina haec rim concipiet Magneticam, R ad
eam concipiendam spatium Concedatur: Ve
minora duo rectanguli latera LC, LH eius-
dem (InE SICuS, cui OpPOLIENS eAt SItuS linex
AF, quae a contactu A ducitur parallela late-
ribus IG, L FI. Ouare li Magnetis volus A
laceri GFI adharens fuerit australis, autralc
etiam Fucurum est verumque latusIG, L II
(lune enim hae dux Facies, licet obligue, aler-
(a _ exreriores ad Faciem A australem M2-
onctis, adeoque eiuidem cum ipla sicuS) Facies vero A P verique rectanoulo
AI, AL communis, est borealis: quia ad Magnetis Faciem australem A, licCF
obliques obuertitur, eique adhaerer, ve distimilis et amica. Memoriam corum
retrica, qua de virgula ferrea CL Magnetis Polum A cangence dicta Cune
Num. 2. idem enim hic contingere arguune certa experimenta: quae ( detice
rent, vix ad id probundum rariones Culticerene; magnum enim prima Fronce
videtur discrimen incercedere incer rirgulam illam, et hanc laminam; illa (I-
quidem rirgula lacicudine caret; qua non carer haec lamina; ve ex eo quis
MerIEO

## Folio 356 — 1759050695:0362
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000362.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Maenetolotat LD. II
merico dubicet num corius lamina duo poli sint puncta A dC F; Axis autem
AE; Aquator C D. Sed ecce aiorem adhuc dubicandi occasionem. Si Ma-
gnetis polus A non laceri C HI longioris hu.
ius laminae admoucatur; led mediae superf
ciei rectangulae, ve puncto F: non aliter vie-
cus excurrer per lamina longicudinem, quam
Prius cum lacus C EI retiserar idem polus A:
eruntque perinde dua facies oppolicae IC,
LHI Cimiles, ciuldemque sicis australis cum
iplo australi polo A Magneris: Facies aurem
borealis verique oppolica eric itidem ve prius
AF: Poli limiliter erune puncta C d D Situis
limilis; quibus relpondebit polus communis F
borealis. Sed dubia haec abstergit experien-
tia. Nam E rbi lamina ex verouis Magnetis
contactu rim magneticam concepie; Ctacim, aur non lonsa post mora diuida
tur in Facie communi A P. ancequam virtus ex dissidio, quo incer se pugnant
in facie A F. sicus boreales similes d inimici, extinguatur: Verlorium tam Fa-
ciei TG, quam L H obiectum culpidem borealis liuis stacim ad eam veram-
que faciem conveicet; obiectum aurem verique faciei A F ex divisione geni-
Ea, ad eam converret Furcinulam australem: annuet vero cuspis ad illarum Fa-
cierum puncta C. X D. Furcinula ad puncta F oppolicarum facierum: quod
arguic tam puncta C de D, quam puncta F, polos esse ambarum laminae par-
tium repore maioris prae caeteris dictarum facierum punctis, Facultatis. Ouod
idem probare licebie alicer inica experientia, si nimieum illae laminae parres
aQUA COMMIEEaNEUT, Ve ad nutum moveri possine: Facies enim veraque IC,
LEI ad Austram, ad Boream veraque A P. sele COmPONCT.
Ouid porro cenles cuenturum si lamina rectanoula fuerie non alterà parte
longior, ve proxime allumpea est, Led Ouadrata, codem que veroque modo liue
ad medium lateris alicuius punctum, line ad eius centrum adhibeatur M2-
enetis polus: Nihil aliud in eo calu obseruaturus es, quam quod in lamina
circulari contingere declaratum est Num. 8. Nimirum si Magnetis polus ipl
centro Ouadrata superticiei applicetur: illud ipsum cenerum virturis conce-
Pex fucurum est loco poli rnius, alcerius vero loco rorus lamina Ouadiatae
ambitus, licur laminae circularis cenerum Magneris contactu vlum polorum
est alter, alcer aurem huic respondens est ipla cora laminae peripheria. In
veraque enim hac figura circulari, e quadcata radii virturis à cenrro ettulae
eodem modo se habent, nec maior est ratio, cur in quadearo radii quatuor
latera perpendicularirer secances libi polum alii prae aliis rendicent, sICuE nec
radii quatuor ad quadrati angulos duetr contrd quam contingat in rectangulo
alcera parte lonsiore. Icem si Ouadratae laminxe lacus medium polos Magnetis
contactu suo aftecerie: illud iptum medium lateris punctum poli munus libi
rendicabie: cui respondebit alcer polus e diametro oppolitus conia quam Hat

## Folio 357 — 1759050695:0363
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000363.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
Ten
ilo
Cap. IV. Dermmnm Communicatiom.
in rectansulo lonsiore, ob illam scilicer longicudinem maiorem secundum
quam, repaulo post ostendetur, magnetica rirtus propasari soler: nec vila est
ratios cur ad latera Ouadrari parallela hinc inde a contactu polita maior vir-
tus ad polos constiruendos necellaria deferatur, praelertim cum ad diamerrum
per contactum ductam omnes concurrane conditiones Axis, de reriulque poli.
Iple enim contactus Magnere affectus maiore virture haud dubic pollet, nec
aliud quam ei oppolicum e diametro punctum polus alter esse porest, ve in
lamina circulari contingit. Vnum tamen estincer Ouadeatam e circularem
laminam obleruandum dilcrimen, quando earum centrum Magnetis polo ad
vim concipiendam admorum fuic. Si enim lamina circularis vi magnerica ica
ad centrum imbuta ad motum liberum comparetur: nullam certam ad Vii-
eersi polos directionem obtinere potest, cum omnes eius diamerri pari iure
lineam Meridianam occupare postine, e ad Polos dirigi AF vero (i la-
mina Ouadrata fueric: cum Ouadraci diametri per angulos oppoliros ductae
lonsicudine superent reliquas per cenerum Ouadrati actas lineas, sive mino.
res diameeros: Felluris virtus illas ad meridianam lineam Facilius adducer
quam alias quastibee; recam vero e duabus (cum ambarum par siC PatIO) 2d-
ducac: id porro est, quod lelns definiet calus, eas etiam Fortalle adducet pari
hinc inde a Meridiano distancia propcer aequalem carum conarum. Ceeterum,
quae de laminâ rectangula parte altera longiore, de Ouadrata dicta lum; ica
accipe, re longius illud rectanguli lacus non exiguo excessi superet latus bre-
uius; E enim haec duo lacera ad aequalicarem accedane: Seiro ambiona FOre
allata experimenta, eo quod eunc huiusmodi rectanorila Roura ad Giadratam
accedat: quae. ve ex dictis paret, lonse alicer se habet, quam paulo longius re-
etangulum.
Ex dictis hic de Ferrea rectanoula lamina vi magnerica imbuta collivieur
aperta ratio experimenti vulsaris, quod magnericarum rerum parum periris
admirationem movere Colet. Gladiolus, vel quae similis lamina Ferrea, a cu-
Spide Facto motiis inicio supra alcerurrum Magneris polum, puta Australems
ad manubrium vEgue AuCitur: Coque ab (olUTO mOTUI, dE amOtOMlagnerC ol-
dioli culpis Verlorio excito propius obiicitue: illud statim ad gladii mucro-
nem suam convercet cuspidem. Tum supra cundem Maonetis polum austra-
lem gladium icerum ducico, sed motu opposiro, Facto Scilicer morus inicio a
manubrio verlus mucronem: quo peracto eidem Vexlorio gladioli MILICrO
rursus obiiciatur: tancum abest ve Verlorii cuspis ad mucronem illum, veluci
prius, accurrat, eique adhaerescat; ve pociis ab eo tersa vertac, le que subdu-
Cac. Vnde tam repentina effectus huius mutacio? non nili ex duplici illo sl2-
dii ductu conerario supra eundem Magnetis polum. Laminam alterà parte
longiorem paulo ance cractatam loco oladii relumamus. Si Polus australis A
Magnetis, lamina puncto Cpaulisper adhaereat. (Vide supra fic. pac. 356.) vim
Magneticam concipiet ica re Facies eius IO borealis sic, dissimilis scilicet. et
amica Polo australi A: Facies aurem eiuldem laminae oppOTIca L FI eric aU
Atralis, rexore auerla a polo A Magneris australi laminam in C contingente.
3
AInOuC

## Folio 358 — 1759050695:0364
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000364.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
V
Amone a lamina Magnecem; cum eiuldem laminae faciem O Tborealem Ver-
Torio obiice: id statim Furculam (quae australis est) ad Faciem G L Conuertet,
Faciem scilicet dissimilem ad dissimilem, et amicam ad amicam: Facies AuFem
oppolica australis II L alliciet ciuldem Verlorii culpidem borealem. Elis rire
aimocatis Magnerem relume, eiusque polum A australem rursus adhibe ad la-
minae punctum C, d quo eundem polum A promoue per cotam lamina longi
cudinem vlque dum peruenerie ad exrremum H, in quo mocus delinat: tum
abiecto Magnece obiice rursus Verlorio lamina exrremum 6I. Cernes ad il
Jud Verlorii culpidem, quae ab eo anrca auerrebatur, seque lubducebat; aCcur-
rere, eique adhaerelcere amora furcula: ad extremum aurem alterum H L ac
curret furcula, quae prius illud auexlabatur: nec lacet ratio ex lupra dictis. Cum
enim Magnetis polus australis A relicto exrremo C laminae lonsicudinem per-
curric vlque ad extremum alcerum FI; vel, quod idem cA, lamina luper po-
lum A eoca ducta est, mocus inicio facto à puncto C, de tine in puncto H: duo
extTema CI, TIL laminae, Facies permutane; Facielque IIL, quae rltimo a
Magnere aftecta est, borealis cualic; alcera aurem GL aultralis Facta est: illa
Furculam Verlorii, haec cuspidem nunc allicit contra quam antea Reret. Ouod
si rursus lubene Magneris polum A reducere a puncto HI ad punctum 6, vel
iplam laminam luper polum A ab excremo EI ad extremum C promouere;
rursis permutabitur conceptae virtutis licus; id que coties euenturum est, quo-
ties ductus ille laminae luper polum A, vel Magnetis per lamina longicudi-
nem ad arbierium reperecur. Faciamus iam laminam illam, laminam else ola
dioli; cuius MuCrO sic IG, _ L HI manubrium: habes apertam ratiONCM, CUF
ducta, reductaque gladii longitudine Cuper Magnetis polum, eius muCrO Cu-
spidem Verlorii, modo ve inimicam arceat, modo re amicae abblendiatur:
mucatur nimirum traustae vircutis sicus eo gladii ductu à Mucrone ad Manu-
brium reciproco. Ouo in experimento quaedam superlunt annotanda.
Primo. Ieaque loco obleruo mirum lanc elle quomodo lamina illa, lure gla-
dius, vircurem tam subico in oppolitam permutec; ve concinuo, rbi Magnetis
Polus A a lamina extremo LO ad alterum extremum L II peruenit, simulque
ab eo abscessir, priorem virtutem faciei PC extinguat, d nouam litus oppo-
suti in eius locum Custiciac. Verum, re ex paulo ante dectaratis constat, cen-
endum minime est virturem qua Facies IO praedica prius crac, eo tancum mo-
mento extinguie oppolitam in cius locum luccedere, quo polus A ad pun-
ctum EI peruenic, e abscedic: Sed vr primum à puncto C polus A lamina
lonsitudinem GHI decurlurus recedie, iam cum Facici I6 vircurem borealem
deleri incipi, ex nonam australem polo A similem infundi, ac deincepsmagis
ac magis roborari coto temporis spatio quod in emetienda lonsicudine GI
impendie Masnetis polus A: quo eodem cempore huius mocis senlim virtus
Faciei L H australis oppugnatur a polo A, donec idem polus ad II pervene-
ric; quo instanci penicus deticit, eiulque locum occupac virtus borealis polo A
australi dissimilis de amica: quae, et hi Mlagnes eodem momenro, quo punctum
Hatrigie, ab e0 amOUCatUI, SuperCeS PerleueraE; sicur de vircus australis alte-
2

## Folio 359 — 1759050695:0365
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000365.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Ver.
iller
Des.
30.
Cap. IV. De virturis Communicatione.
rius extremi LC. Ouod quam vero lic contonum ea cestantur experimencas
qua cum Num. 2 e 3. circa rirgulas ferreas, cum maxime hoc Num. 10. Circ2
laminas expolica lune: ex quibus pacet, si Magnetis polus A vel in medio, vel
circa medium laminae verletur, duo eius extrema IO, L H eiuldem litus vir-
cure pollere australi, aut borealis prove aultralis aur borealis extirerit polus A:
inde maioris adhuc admirationis nascatur occalio in illo culrelli experimen-
co; in quo cam eius muero, quam manubrium eandem Verlorii Faciem allicie,
cum ductus supra Magnetis polum sladius ad lui medium peruenit, nec vite-
EiuS Promonetur.
Obserua secundo non ab(que Fundamento ad hoc culcelli experimentum
adhibere me Verlorium magnerica virture imbutum. Non delune, qui asse-
rant, sed perperam, de ex Aliorum potius relatione, quam ex sumpto experi-
mento edocti culpidem sladii ri masnetica ex alterurio Magnetis polo cidem
culpidi attricto pollentis Ferream rirgulam allicere, libique adiunsere: Pro-
mota aurem supra cundem polum reque ad capulum gladii lonoicudine riecu-
tem cuspidis illius ica obstupelcere, _ extingui; ve eadem culpis ad eandem
virgulam iterum admota eam ne rellicare quidem, nedum sibi adhibere, auc
sublimem accollere portir: quod a vero lonse alienum est. NVaM TUINC nOn
minus quam ance gladii ductum Cuper Magnetis polum eandem virgulam ci-
dem culpidi adhaerelcere manifesta docer experientia, ratioque connincit.
Ouamquam enim fladii vircus sicum permucarit, de borealis ex australi, vel
contra australis ex boreali cualerir culcelli cuspis: ca tamen non minus quam
ance apta est virgulam ferream omni vircure desticuram monendi de alliciendi:
est enim virsula illa indifterens ad veriusque sicus tam borealis, quam australis
rircutem, d eodem modo allicitur ab veraque: quare repetito vlero, cicroque
Sladii supra eundem polum ductu, tam culxis gladii, quam capulus candem
rirgulam alliciet de Culpendet, nili obstet maior iusto eius granitas. AF Verlo-
rii lonse dilpar cst racio. Cum enim Verlorium actu Magnericum sic, ejulque
extrema virture licus oppolici polleane: Sicque alioqui Verlorium luo Aylo in-
nixum ad convertionem expeditissimum: extremum illud suum, quod sicu
conneniet dissimili de amico cum situ rirturis gladii mueroni insiex, ad cun-
deM MMICEOHCM ACIOTUM CONVEKTEF: _ VE muCIONIS VIITUIS Per reCIPTOCOS
gladii super eundem polum mocis sicum mutac; ica Verlorii exerema acl mu-
eronem alternatim accurrere necesse cAt. Duin eriam altero experiencia teste
cdoctus, nec ratione delticurus heri posse, ve Verlorium eaudem Faciem, cuspi-
dem, verbi sraria, borcalem ad gladii mueronem, quancumtibet eius virtus
per reciprocos super Magnecis polum mocus immuretur, et borealis in au-
Sralem, d Contra, convertatur, lemper admoucat: Ei nimirum iple gladii mu-
cro Verlorii cuspidem immediare, nulloque inceriecto discrimine contingat.
Ech enim Verlorii cuspis, de gladii muero culpidi adiunctus sicus sine similis,
e inimici, borealis ambo: nihilominus sibi mutuo adhaerebune; alcerurrius
enim virtus validior in alcerum inseritur immediaco illo ferrorum contactu
auc ab sque pugna aur lalrem cum leui: qux, si medium aliquod intercederet,
inter

## Folio 360 — 1759050695:0366
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000366.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
bec tbo
Lde
inter rirtures similes in eo exerceretur. Revolue quae Cupra WVum. 4. ex 5. de
annulo Ferreos qui ex contactu Magnecis vim Magnericam concipie, dicta lunt:
hic enim, quamuis in puncto contactui opposico conrinuus non sic, Ced FaN
cum contiouus; virturem ira concipie, ve veraque contioua Facies, ex sibi mu-
cuo obverla illam concipiac similem, ee secundum se inimicam; quae tamen
nullo incer se dissidio cercac, aut sibi mucuo ofticie, quamdiir Pele Contingune
immediace duae illae sibi obuerlae Facies: at Si vel minimum dicariCenEUE AH-
nulo per rim nonnihil insexo; cum demum duo annuli cornua vim per me-
dium racuum similem hinc e inde effundencia ad exitium rique luctantur eo
citiuis secururum, quo angustins inter ea spatium fuerie interiectum; nec mi-
rum, cum eo rehementior veriulque rircus existat, quo Agenti existie propiois
Ouare, re ad propolitum experimentum redeam, multo meliore iure gladioli
Maonerica virture veriuslibee licuis pollentis mucro obelum ferreum omni fa-
cultate magnetic a carentem, live parum, sire nihil ab eo dister semper alliciee,
sibique adiunset, quarum libet vircuris gladio infulae situs Cubinde muITCtIEIPer
reciprocos a inuerone ad capulum, a capulo ad mucronem ductus ciusdem
gladii super eundem Magnetis polum. Ex quibus primo constat, quam Falso
aleracus vim oladio per eius ductum Cuper Magnetis polum insitam, per eius-
dem regressum aboleri; cum tancum in aliam sIcIIS OpPOLEI PCFMUECTIT. C On-
Stac deinde licus illius permutationem nonnili ope Verlorii excici dignolci
Posse, dum illi gladioli extrema cuspis ita admonetur; re illud immediate non
contingat propter allatam rationem.
Denique. Locus hic omnino postulat, ve Crallendum Cuper hac masnetica
viecutis laminae, sue rirgula ferrex intulae mucatione, quam ductus, reductus-
que eiuldem rirgula super eundem Magnetis polum invehrie, opinantem au
diamus: Ve vel ex hoc consret ad quas absurdicares admicrendas adionne cu-
tores luos deomictarum Principia. Fric igitur in Animaduersionibus Cuis in
Laerrium rbi Maoneris proprictates enumerae; hanc de magnericae vircuris
immutatione proxime exvoliram non prarermilie. Alleric icaque, cum virgula
ferrea super Masneris polum ducta inicio ductus facto ab vno eius extremo,
d ad alterum extremum desinente moru vim magnecicam concipie: tum re-
ducta repecitis restigiis donec illud idem extremum, d quo motus inCepeTAE,
demio ad polum Magneris resticuntur, rircurem situs priori oppolici induie:
alserie, inquam, citatus Auchor hanc siciis virturis in virgulam infulae permu-
cationem absolui millatenis posse; quin viroula ipla Cubsantialirer MUECTIE.
Cuo quid à similicudine veri alienins dici porest: renis scilicer magnetica
virtus brenissimo temporis spario, quo virgula ducitur, reduciturque liper
Magnetis polum, valet ferri substantiam pertinacissimam immutare; quam
immutando pares non lune rehementisime accensae Fornaces: Deinde, pro-
Ferantur aliquor substantialis huius mutationis restigia. Nunguid non idem
color, non idem pondus, non eadem densitas, non eadem duriries, non Cx-
tera; quae in priore rirsula ferrea excitatione ei inesle obleruabantur; cadem
omnia in posteriore immiurata perscuerane: Actamen, occurret insignis ille
dtt

## Folio 361 — 1759050695:0367
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000367.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
_
Cap. IV.
De virtutis Communicatione.
Idem AComorum Ctos, heri non porest re Magnetica virtus rui exrremo la
mina, Civre virgulae ferrex insita secundum rnum situm, borealem, Pxempli
Slacia, in rircurem oppolri sicus australis imuretur: quin Cubstantia TCTUIE
iplius lamina. Ouid obstat: Ouia, inquie, cum magnericae Acomi hamacae (iuIE,
ee rucinatae e per Magnetici cuiuluis, qualis est virgula excica, polum rnum
efundantur (censent etiam Atomistae lua illa corpuscula per polos tanquam
Per Fauces d toto Magnete eAlari) e per alterum subeane: non poltunt Acomi
Cicus oppolici per Magnetis meatus eoldem admicri, d penetrare Colidam Ma-
sneris molem. Ouare cum virtus vnius situs in oppoliti alterius sicus virturem
mutatur, re hc quando idem rirgula extremum modo Verlorii culpidem b0-
realis sicus, modo sicus australis furculam allicie; necesse est re eiuldem virgu-
la poris live meatus mutentur in alios eftulas a Verlorio atomos alterius litus
excipiendi idoneos; nec a Verlorio tantum ettulas, sed criam à Fellure: cum
eadem vrirgula ad mocum comparaca idem luum exeremum modo in borcam,
modo in austrum dirigae, prove a contrariis Maoneris polis rim contrariam
excremum illud concipie; qua ri cocius rirsula pori cuadane apei ad a1On95
diuersi sicus appellentes admitrendum. Oui aurem Reri porest; ve lamina, (I
ue riroula illius Ferreae mentus: qui virtucem rnius scuS au d MaGHCTC, anE a
Verlorio, aue a Fellure excipiendi (ine idonei: in alios InCaEUS ROLIX OpPO-
litae Commutentur; ve liciis oppoliti vircurem, hoc est licus oppolici corpulcu-
la (nihil enim aliud vulc else rirturem magnericam praeter corpusculorum et
Aurium) sine admierendi capaces. Ouis inquie, effectus tam opposieus lequi
Porest line laminae ipsius mutatione substantiali: Hlaec est Cassendi eatiocina-
tio, qua luam illam sencentiam collisie, qua vule laminam culcellis live Ferream
virgulam cories mutari lubstancialicer; quories idem eius exeremum virturem
concipie sicus opposici, sive motu virgulae supra eundem Magneris polum re-
ciproce repetiro, qui calus est propolicus, qui huius animaduertionis Facien-
dae occalionem praebuie; sive, quod idem est, eiuldem virgula extremum post
concepram ex rno Masnetis polo virturem, ad polum oppolitum accedats Vt
priori excinct a nonam Facultatem lituis contrarii consequatur: verouis enim
modo virtus ferri magnetici in aliam sicus oppoliti commutetur; ejuldem fer-
ei proprer allatam rationem mutarur substantia. Acque haec lune ex Cassendi
mente narraca: quae cum in absurditarem desinant cam insignem, ve ostensum
est, omissis aliis innumeris hrac non Panioribus, quae ex iisdem seGHUINEUE aEO-
morum Pirncipiis: dolendum lane est Virum alioqui perspicacom, mulcipli-
Cique Doctrina rariecare clarum eanto cum Atudio huiulmodi corpulculorum
quilquilias amplexum fuisse. Sed haec est rebus nonis Audencium, veceraque
a Scientiarum Parentibus admilla, probataque monumenea Factidiencium Pas
Paena: ve eorum omnia, ca eciam quae lana videri porerant, auc Falsicatis, auE
leuicatis centuram incurrane. Atque haec de re ab Iusticuro aliena per occalio-
nem perstricta laris.
Conclusio

## Folio 362 — 1759050695:0368
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000368.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
CaB
Conclusio rorius huinssecundae Assertionis.
Fx variis hactenus allatis experimentis circa mulciplices ferri ad Magne.
tem admoci figuras aperta cuadic politae pridem Alsercionis rericas: Nimirum,
Ferrum ad magneticam rim ex contactu daci Magnetis concipiendam ido-
neum: quod scilicet _ Roura dE quantitare constet debita, habita ratione rir-
curis, de magnicudinis Magnetis; eam ita concipere, ve in Ferri exrremo con-
tingence Magnerem vna conceprae rircuris Facies Cacuatur, quae sc ractae Ma-
opetis faciei dissimilis X amica: altera aurem oppolita, et a Magnere auerla
alterum terri extremum longitime distans à Facie tangente OCCUPeE: quem-
cunque litum, incerim dum virtus ope contactus inferitur, Ferri longimdo ob.
PeTHEE. ECCCVE Num. T. ObeluS A F rectus punctum A quodcunque Magnetis,
sive illud polus fuerie, luve à Polo diuerlum, contingens, in extremo A concin
sente faciem ram, alteram in alcero extremo F concipiat. Ecce item Num. 2.
ve in rirgulae ferreae G L medio A, quo Magnerem tangic, Facies vna Aatua
cur, alcera in reroque extremo 6 L. Reliquos calus allatos percurre tam
ad virgulas ductiles, sine in annulum sive in Rexum caneum eformatas, ve ha-
DeDEUL NVun 4 5. 6. pertinentes; quam ad laminas Cure circulares, sive Onadea-
EaS, aut alcera parce longiores, quae NVum. 7. _ sequentibus exPONUNEUE: in
quibus omnibus constat punctum carum, quod Masneti adhaelie, polum live
Faciem concepta rircuris libi rendicare distimilem de amicam tactae Magnetis
faciei; alteram autem statui in extrema carundem materiali longicudinc. Sed
ecce noua hinc emeroie non lenis ditticultas. Ouomodo scilicet maonetica
vircus terrearum quarumlibee rirgularuin sine FECTAEUI, (IIC CUEIaEIM Per
Magnetis contactum ab ipsis haucta per totam carum lonsitudinem propase-
Tur, ita ve in duobus carundem extremis oppolitis dux vircuris Facies oppoli
ex sele prodant. Ouxe Quactio Aserrione sequenti excurienda, Coluenda-
que est.
Maenerica virtus in vireulam ferream quamlibet à Magnetis contactu non inse-
ritur per radios directos a Magnere profusos in totam eins loneitudinem: sed
ipsa in contactu primum haustam, 2t porentiâ pollet ad eam excipiendam pa-
ratissima, per suam rotam lonsitudinem ad extremum 2 sque pronchit.
Vamuis proxima ancecedens Alertio, qua Ctatuitur rim magnetcam tet
Pro ad eam concipiendam idoneo ita a Magnere inseri; re per eius lon-
sicudinem propasetur; non lonse absit à Cabei senrentia: longissime tamen
abest a ratione huius propasationis ab eo allata, quem hac APertione PrOPO-
no, eiuldem propasationis modus: qui ve cuadat apertior, iuvac Authoris
mentem corumque, hoc est omnium, qui postiplum amplexi sune polarem il-
lam magnerica rircuris effusionem, super hac quaestione primum perpendere.
Duorum

## Folio 363 — 1759050695:0369
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000369.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 64 lines, status machine
SHIC
um
ido.
viI.
Con.
Ia.
erta
Aem.
ob.
etis,
tin.
1.2.
niI.
6l011.
ames
10p0
choris
semil.
AOEIB
Cap. IV. De viremm Communicatione.
Duorum cancum experimentorum, qua primo secundoque loco propolui AI
sertione praecedenti, mentionent leck. Cabeus; prioris quidem ad virgulam
ferream spectantis, quae altero Ille. extremo cantum Magneri adhaesiE, L ib. 3.
Cap. 19 Posterioris aurem, cunt virgula medium punctum Magnetis polum
cetisir, meminic eodem Lib. 3. C. ap. 24. Caeteros aurem allatos calus Allerrio-
Cirea primum iraque ist ne tere modum ratiocinatur. Cum Magnetis AB
polum A cansic virgula Ferrea AF, quamcun-
que in parrem, dum cangic, inAectarur eius lon-
sicudo: non mirum, l cota lonsicudo virgula
ita rireure imbuacur, re duo eius extrema A X
F Licus sinc dissimilis, et oppoliri; A Scilicee
borcalis (E australis fueric Magneris polus A)
d F. australis. Nam cum ex polo A in Om
nem parcem effundancur magnericae virturis
radij quemcunque licum ad polum A OccuPCF
virgula A F, radtius aliquis magnericus in eius
lonsicudinem inseretur, camque afticiet secun-
dum ipsiulmet radii licum, ita ve virgula ex-
cremum A sic boreale, alterum aurem F. lic
australe.
Duoad sccundum vero experimentum ea
dem est cacio. Cum enim viegulae CL me-
dium punctum A, polum A magnetis australem continsat, ee ex eo contactu
vim concipiat: ita eam concipier, ve cundem licum obleruer, quem obler-
nanE duo radii AC, AL à Polo A ettusis leque perinde habeac virgula C. L,
quali constarer duobus obelis AO, A L in A contiguis. OuarC extrema duoC
ee L eiuldem lunc australis licus; punctum autem medium A virtualiter du-
plex licus sic borealis. Acque haec est duplicis huius experimenti ratio à C .
Deo adductas quae excucienda renit.
Oux quidem primo reiicienda ridetur eo nomine, quod virturis efusionem
absolui supponat ex polo rantum A, tanquam ex puncto radiolo: quod d ve-
o alienissimum esse cam multis suo loco, passimque deinceps obleruatum est.
Deinde, re ab hoc nostro calu priore minime recedamus; nocum est, si obe-
lusHII non ad polum A, Ced ad quoduis punctum FI hemisphaerii C A D au-
Aralis admoucatur ad viiturem concipiendam, cidem que puncto rantisper ad-
haereat; cum virturem non aliter concepcurum, quam l poloipsi A adhaet(-
Sec: erit scilicet obeli extremum H, quod Magneti adhibitum est, borcale;
alcerum autem Paustrale: id que euencurum est, quemcumque sicum ad NI2-
onerem occupet obelus, dum eius extremum HI Magneri adhaeret ad virturem
concipiendam. In hoc itaque calu dici non porest obelum illum FI I virturem
trausisse secundum sicum, quem radii vircuris Z Magnetis puncto EI radiolo
circumquaque protuli ob leruant. Patet. Nam quicunque polarem vircuris et
Fulionem
nis proximae, quos e re maxime Fuisset auinsere, praecermilit.

## Folio 364 — 1759050695:0370
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000370.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Mnencriosia L.11.
fulionem alterune, alserune perhide nultum aliud Magnetis punctum radios in
erbem vndique dispersere; id que muneris so-
lum polum sibi rendicare. Ouare cum obelus
HIF dum vieturem concipic, omnem in partem
decorgueri porte, quomodo in ejus longicdi-
nem inlerecur eadius aliquis a puncto I eftir-
Cus; cuius situm deinceps observet obelus:
Nreque, quod aiune cum Cabeo eiuldem (en-
centix leccatores, duos a duobus polis A, ee B
ad punctum EI emirri radios, qui obelum EII
vi magnetica donene, admitti porest: tum quia
quo illi radii sibi in Fl incurrentes in plano can.
cum Meridiano per polos A e B ducto vertan.
cur: quo Hc ve obelus, nisi in eodem plano Aa-
tuatur, vieturem excipere nequeat ea ratione,
qua in medio rlera punctum EI Magnetis pro.
fundicur: ac in plano illo Meridiano stacui obe-
lum minime necelle est, verim concipiat: cum eandem, codemque vigore
concipiac, et (i aliud quodcunque planum a meridiano diversum occupet, dum
virtitem ex Magneris puncto EI haurir. Tum quia obeli FI I exrremum H
Mlasnecem tangens virturem eiuldem litus concipie, nempe borealem, ex
quonis Magneris hemisphaerii australis C A D puncto. Ergo semper radius,
qui ex polo a australi per punctum EI Foras prorumpie, obelum FI L sibi pro-
pius accommocaret, quam radius alter a polo B opposici sicus esrediens, et
per HI emilluS: quod Fallum esse docet experientia, muleilque declaratum eAt
Tuo loco, cum aduertus polarem effusionem aGCFCEUL.
Contirmatur euidenter. Nam enidenri constat experientia, ( Polo A vir-
sula axponatur paulo longior, quam sic vireutis cadius ab eodem Poloemil-
Cus; iplam tamen virgulam eoram vireure magnerica imbui. Ergo eo in calu
dici non porest riceriorem illam rirgulae partem, ad quam radius ex Polo A
emissus non pertingie, virture imbui ab illo breniore radio: sed alia aliqua
ratione deinceps exponenda. Fx hoc icaque priore experimento collisi nullo
modo porest terreas qualcunque rectas virgulas ideo secundum lonsicudi-
nem vim magnericam concipere, dualque oppolitas carum Facies munere po-
lorum fungi; quod risturis à Magnete ettulae radii iplas petuadane: quae erat
Cabeis cxeterorumqne racio: guin eriam colligicur ea(dem vircure alicer imbui.
oportere, etiam iuxta hanc de polari effutione senrentia.
Par est posterioris experimenti caula: Cum scilicet medium virgula 6L
punctum A Magnetis polum rerigie, amboque eius exrrema C, d L situm (1-
milem lunc assequuta. Vnum cancum superest hoc in calu animaduertendum.
APerit nimirum cicaio Libro z. C ap. 24. Cabeus feri non posse, ve virgula
medio sui puncto aliam, quam Polum Magnetis plagam cansat, _ Cx CO COn-
actu vircurem ita concixiae, ve duae ejus facies sine eiuldem lris: quod veri.
E2

## Folio 365 — 1759050695:0371
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000371.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
l0.
cetit
Eu
A
1
Cap. IV. De vireuu Communicatione.
cati mnina com Mucellalirer esse Facilis docet experientia. Si enim vir-
sula medium cuinis puncto hemisphaerii alte-
rUEIUS, VE C A D, admoneatur, dumque virt
tem hauric virgula, A quacori parallela detinca-
tur; non minus quam ( Polum ip (UM LaNSCFCE,
Timilis sicus virturem Sibi vendicant duo eius ex-
crema; cui respondet rnica, virtualiter tamen
duplex, medii contactus puncti riitus situS veri
que illi dissimilis, hoc Polum accedenre diseri-
mine, quod co debilior Fucura sic corius rirguie
Faculcas; quo punctum contactus a polo remo-
eius altumprum fuerie: Ced haec rirturis inaequali-
eas nullam in sium unquam affert differentiam.
NNec vero quando virgulae medium ad aliud 3
Polo punctum admouetur, re duo eius extrema
eodem Cicu donentur; adeo praecise exigitur, ve
A Quaori magnetico pamnela detineatur dum rirturem concipie: concipiet
codem podo, et ab eo licu nonnihil defectat: guin etiam eadem catione
concipiec; licet in magnerici meridiani plano verletur; ea tamen adhibica
caucione, re rirgulae excremum rerumque in eodem Magnetis hemisphaerio
termineneur: Si enim alcerum eorum ad alcerum hemisphaerium vlera Aqua
eorem pertingeret; id vircurem oppolici licus conciperee, nec idem sicus veri-
GHC exFremO COnveNIreE: Cuius clara est ratio. Nam exeremum illud ultra
AquatOrem procurrens a Magnetis legmento vircuris concraria vim havri-
ret contrariam: ve videre est in calu non omnino absimili, quem prior (rura
extribet: in qua virgula F C meridiano polita medio lui puincto A quIatOre
canoit in C, eiusque duo extrema F d C. rirturem acquirunt licus oppolici Cx
duobus Magneris lesmentis oppolitis, re declaratum est, cum de modo agen-
dis quem Magnes obseruar, disputaretur. Idem autem enenturum cst, etli
punctum concactus, non in Aquatore C; led in hemisphaerio C AD deli
onaretur, modo extremum G A quatorem C D praetergrederetur, de ad alte-
rum hemisphaerium C BD perrineret. Arque hic Colus eR calus a C abco ob-
seruatus: cuius habira rarione ab (que vlla exceptione pronuntiame virgulam
ferream ex sui medio Magnetem tansenre rirtutem in veroque extremo suni
lem concipere non posse, nisi polum contingat: ve scilicet iationem reddeiet
huius effectus pecitam ex altumpris Principiis polaris effusionis: IuXt2 quae
Colligebat, ideo virgula C L ambo exirema rircure simili pollere, quod radii
duo ex polo A eftuli in virguix parEeS A G, A L inserantur; calque eodem
Sicu, quo ipsi effunduneur, afticiane. Oux ratio stare nullo modo pocest: (1
cuipiam alii Magneris puncto praecer polum, virgulae medium admoueatur, vi
rim concipiat: nullum enim aliud iuxta leges polaris eftusionis nili polus ra-
dios virruris circumquaque in orbem dispersere porest. Vnde aliud ad eam
volarem effulionem reiiciendam argumentum non leuc ad reliqua luo loco al-

## Folio 366 — 1759050695:0372
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000372.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
oatrbibeta
L ib. I
lata accedie: _ prXHLKCA seGUIL (Guo CK huius loci) etiam effutione illà
suppolcas Ferrea rirturen a Magnere non concipere iuxta radios in ea inser-
+0s. Nunc aperiendum est negue iuxta verum effusionis cabilitum modum ea
AsC itaque perpendamus qua ractese annulares virsulae terrex, quarum
mentionem fecimus Asert. Praddence, vircutem ex Magnere concipianc. FIX
omnes, it ibidem Num. 4. declaratum est, ica rieturem concipiune, ve carum
punctum, quod Magneti admorum fuie live in polo, liue in alia eius plara,
Polus (ic annuli oppolicus de distimilis secundum licum plagx Magneris cactae:
alrer vero ejuldem alhuli polus sic eius punctum oppolITUM. OuO ILIXTA CCIEa
experimenta polito, dici non porelt ex Ma-
snetis puncto A quod tangieur (consule (che.
ina cicaci loci) cadios per annuli curvicarem
profundi ex veraque parre, quo in puncto op-
Posito C Simul COnCUEEanE: neque enim is
est a Nacura instirutus asendi modiis: guae
nullas per le ambases, led rectas sequicur li-
neas, ve certas, ex determinatas, ita brenissi.
mas. Fx co ramen nolim colligas lentire me
vircuris a Masnecis quocunque puncto A ef.
tula radios ad omnes viroxe annularis partes
non actinsere, cum eos ex quonis Magnetis
puncto in omnem parrem protundi, ec acti-
uicacis Sphaeram componere concendam: aF-
tingune omnes, sed debilius, curuam virgu.
lam, eamque afticiune, led praeualer inlita, de
incrinleca ips rirtus, eique sicum Facierum
FTIbIIC. Quod cudencet coMllu, si virgulam curuum AE C N um. 6. PFOPO.
dem terrea a radiis huiulmodi imbui, ve Fere polica APertio.
ficam concemplemur: ecce enim radius ex puncto A Magneris recta ad euis
extremum C protulus, nequaquam exrremum illud ita atticie, ve ejus siruum
detiniar. Nam exeremum illud C, ve certa docer experientia, (iru voet au
strali, si australis fuerir sicus puncti A, cui adhaesie alcoum virgula extremum.

## Folio 367 — 1759050695:0373
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000373.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
De virtums mmmae
de ex quo virtucem hactue hscla. ac radius Magneticus ex A ad extremum C
recta ria appellens sirum eiuldem extremi C non determinat; quem enim
alium niliborealem decerminaret: radius siquidem a puncto A Magnetis au
srali profectus faciem a puncto a auerlam. e vlceriorem Corcicur australem,
limilem Ccilicet australi Faciei A magnetis: quo Hc, ve Si ex Polo illo radio vir-
sula vim conciperet; cam conciperer in extremo C borealis licus, dissimilis
ec amici ad radii taciem obuerlam: led hoc est conera cuidentem experien
tiam, qua constar illam virsula Faciem C else australem; Verlorii enim admo-
ei culpidem, liuc exremum boreale ad le allicie, es convertse re licus distimi-
lis d amici. Ouare vircuris licus, qua virgula A E C imbura est, non a eadiis
rectis a puncto Magneris A, cui adhaelic alcerum virgulae extremum, prosi
lientibus detinitur: Led alia aliqua ratione. Oua POrTO:
Non deerir Forcalle quilpiam: qui velic radios, qui rectâ via a puncto A
Magneris circumquaque efunduntur, a curlu detorgueri eidem puncto ad-
moca curua viroulas ee ab ea ica retrinsi; re eius longicudinem cuiulcunque
extiterie figura, Peruadane seruaca lemper Facierum duarum Colitâ distinctione,
ve facies ad Masneris faciem A converla ipsi sic distimilis e amica: auerla
aurem ex exterior eidem lic limilis, non lecus quam contingat in rectis huius-
modi obelis de virgulis; quae ex Magnere virturem concipiunt: ita re idem
radius, qui ex Magnere prosiliens impinsir in appolica virgula proximum ex-
tremum, vlcerius persat per virgulam, naturali quidem luo recto curtu, l ea
recta fueric; sin minus, inslexo, hi cam inAexam else contigerit.
Non displiceret quidem omnino ca effectum humc ad annulares de alias
quonis modo curuas virgulas spectantem exponendi ratio; s modo experi-
mento aliquo contirmaretur: Sed hactenis illud delideratur. Ouod cum ita
habeac: perperam, e ab (que fundamento. Duis relic magnericam Facultarem
a communi aliarum qualicatum effundi Colicarum lege eximere: qua à Natu-
ra conlulcissime caurum est, ve radiis vndique propasentur rectis: aur, li quod
Occurrac, in quod impingane, impedimencum medium, (Ve Occurrit non FarO
in luminis, visibiliumque specierum per media perlpicua diverla densicaris
propasatione quae cum a recto inico curlu deftectit) cadem Nacura illud (u-
Perare iubet, non cemere, e quacunque indecerminatâ raione (nihil enim abo
ea alienius quam vaga e incerta agendi rario) sed conenientissima, quaeque
ad effectum intentum, quem alsequi luo Colico more non licer per calu occur-
rens impedimentum, maxime conducat, ee proxime accedar ad conluerum,
ee impedimento vacantem asendi modum. Hinc est ve luminis radius ab
opaco terso corpore vicerius progredi prohibirus reflectatur, non quouis mon
dos_ quamuis in parrem ab lque decerminatione; le d ica, re pares linc ad pun-
ccum reflexionis Ansuli incidentixe, ee rehexionis: planum praeterea idem oc-
cupene radii directus, de resexus: quem asendi modum probane Oprici om
nium esse compendiolitimum, adeoque a Nacura, quae compendiis delecta-
cur, Temper obleruari. Pari modo cum vel luminis, rel specierum vilibilium
radii per raria divexla densiratis pexspicua feruncur, a recto quidem cursus quo
FuI

## Folio 368 — 1759050695:0374
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000374.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Marneroloc
Fundi CaperAHE, deTOrGUeNEUE; Sed non remere, d in OMNeM ex ae quo par-
tem aberrane, led cerro quodam Aesu rario pro raria medii densicate; sem-
per autem in eodem plano cam directi quam Fracti verlantur, ve si minus can-
dem lineam rectam obseruare liccae; idem Calrem planum obseruenE. OuIX
cum ica hrabeane: cur in effusione Magmerica qualitaris dicaeUE NacuTa à (UO
asendi more descilcere; radiolque per Ferrum cuiuscunque AsurX, e quam-
liber in partem compolicum, nullaque habica ratione obliquitaris, auc plani
refractionis propasare: Deinde. Cum conster ettulos virtutum radios, si a
recto luo cursu defectere occurrente quopiam obice cogantuE, non pariim
remissiores euadere; eoque magis, quo longius aberrant: Constet autem pa-
rem rim ab eodem Magnetis puncto in ferream virgulam inseri, cuiuslibet ea
SIEHguIra Sive reCta, SIVC CUTUIX, _ quemcunque situm ad Magnerem obser
vec, dum vis inditur magnerica: dici, nisi oratis, porest, rirruris magnericae
radios a lua Tolica per lineam rectam propasatione retringis auc refecti ab ad-
moto virgulx illius extremo ad Mtaonerem. Denique (i Ferrex viroulae extre-
num Mlagneti adherens radios magnericos ab illo adhaesionis puncto etulos
a recto, quem sequi solene, tramice in ipsius viroula longirudinem decorque-
rec, ex in eam coltigeret: Spacium illud medii adincentis, per quod radii amo-
ta virgula recti ferrentur; radiis plane vacaret, nec vllum in eo spatio
Mlagnericae rircutis argumentum obseruari pollet. Ac nihil in Magneci-
cis ab experientia alienius dici poECC. Constar enim eo in lpario constirta
magnetica non secus praelente quam absente virgula magnerise affici, eodem
que modo de dirigi, de allici: ergo illud spacium occupanr rirtutis radii, nec
in obelum ferreum ita colliguneur, ve eius terminis ConClidanEUE.
Ac etiicies. Nunquid non cuidenei constat experientia; quin etiam supe-
rius obleruatum est, Magnecem in Verlorium agere longe aliter, quando fer-
rum aliquod rirturem à Maonere concipiendi idoneum interponitur; guam
cum per medium ractum in idem agic Vexlorium: Erro inceriectum illuc Fer-
rum radios a Hagnete exceptos a recto luo curlu per retexionem, auFretra-
ctionem detorquer. Ouando isitur Magnes in annulares aue infexas rirgulas
ferreas rim infundit agnericam; cum per radios rectos eam nequeat infun-
dere ob earum curuitaiem: dicendum restat radios magnericos a primo luo a
Mlaonere cxrestu Frangi, d totam earum longiciidinem cuinscunque sic Roura,
e obliquicatis ad Magnerem, peruadere; ita ve alterum exrremum à Magne-
ee aversum licus semper sic similis ipsi Magnetis puncto, cui admovetur alre-
rum virgula extremum, re virtus inseratiir.
Respondeo admirrendum plane esse Naonerem in Verlorium longe aliter
agere lolere, cum ferrum aliquod medium inter verum que interiicitur, quam
agac per idem medium liberum, ee racuum: Verum obseruandum est me-
dium illud fercum non se habere re purum vehiculum radiorum vireuris a Ma-
enere ettula: sed iplum ex conlorrio Magnetis cualisse actu magneticunt ;
quod propriis concepta vircutis radiis non CareaC; qui non ParO, ve in supe-
rioribus non lemel annoracum ell. Forrius concirant alia magnetica, vt Verlo
riu

## Folio 369 — 1759050695:0375
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000375.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
De virtutis Coatt.
directio ad Magnece Pet raccuedium mutationem non leuem patiatuin
Si Ferrum Epacium illud medium de nono occupare contingat: tunc enim fer-
tum et (I. a Magnete rim hauriat _ magneticum efciatur; luis camen tadiis,
d virture libi indica, d de nouo acquilica tanquam proxima, e immediata
caula asic, dt effectum atcingir. Neque tamen nesandum est contingere non
raio, ve cam Magnes, quam ferrum inceriectum simul in Verlorium aganC, e
quidem ralidius, quam Ei alterrerum tantum leparacim agcret: quin etiam tic.
si pocest, ve Colius Magnetis rircus praeualeat ferri licer ricinioris Facultati, se-
leque lolam exerat: quod pender ex ipla terri apta Agura. Memoria repete ve
lonsiulculum Magneti appolicum ferrum iplius Magneris vires, e coriobo
ret, ex ad lonsius spatium prouchat: iunguntur scilicet eo in calu rnaque
consum Masnecis, magneticique terri radii tanquam ex rno ex ferro de Ma-
snece simul composito magnerico. Consule Cap. 3. Lib. T. Consiile pIaeterCa,
quXe hoc Capire Asserr. 2. Num. 7. allaca Cunt circa laminam circularem, cuius
centrum Mlagneti adhaeret: quo in calu Magneris virtus, lamina vietuti prae-
valere cernitur: Cum Verlorium ad lamina centrum Magneti adhaerens recta
Collimet; a quos Si NaoneS amOvCaEUE, Colaque a2gac lamina, deFOEGUETUIE; ve
nimirum Cimilis Verlorii Facies à simili de inimica Facie ceneri laminae se sub-
ducat, ve cicato loco declaratum cst.
Nunc porro, quando Ferrum Magneti admorum ostendimus vim magneri
cam concipere non posse, neque per radios à Magnere ettulos, qui nacurali
suo cursu iplum peruadone; neque per radios, qui ab eodem ferro Frangan-
cur, aur rettectancur sub ipso suo primo in illud insreltu: concemplandum est
quanam tandem ratione rim a Magnere terrum concipiac. sc in primis accen-
denda ect. illa ferri ad vircurem magnecicam concipiendam apticudo: quae Fan-
ca el, re mera Tolum ex pura non videatur porentia paltiura, (eu non repuonan-
tia ad cam virturem recipiendam; sed etiam policium quaedam exigentia, de
aidicas eam qualiratem tanquam non lenem perfectionem alsequendi, ex ab
Agente emendicandi, quod cam iphi conferre queat: Quae tanta appetentia
non aliunde orrum habet, quam ex iplo ferri, eiusque qualicatum rempera
mento cum Magnecici primarii Telluris Facultatibus convenientissimo. Cum
eroo Mlagnes, cuinon deest alioqui ferrum alceratione pertectiua atticiendi Fa-
cultas, subiectum tam apre comparatum nactus, et(i ad eius extremum cantum
accedat, in illud tocum (E modo ipsi sic proporrionata eius moles, hac enim
ve reliquis Agentibus, ita etiam Magneri necellaria est determinatio) agit, e
ex eo accidentalem illam formam, virturem magnericam, educit, de in eo fir-
mius corroborar, alciulque inserie: quod nulla, aut breui mora praestat, prae-
Terrim li Ferrum omni careat contrarii licus viiture; tunc enim temporis (p2-
tium aliquod necellarium est ve ea exringuatur, et in eius locum introducatur
neua, de opposita: quxe Si Lemel ferrum iicellerie, ip (a pex le nullâ unquam
deinceps Aacce (cet remporis dincurnicare, quamdiu Caluum persticerie lubiecti
cemperamentum, auc nulla impecica fueric similis, inimicique siris faculcate:
tranc
rium, Quam iphulimet Maglieus cac: ve mirum videri minime debeat. si

## Folio 370 — 1759050695:0376
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000376.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Lib.
hanc enim solam situis concrarietarem agnolcie magnerica vireus, de cujpe
racione cst sicus determinacio, ee subiecti, cui inest, ad alia Magnetica conve-
niens compolicio.
alsero icaque, re hoc capur concludam. Magnerem vim Magnericam e
Ferro idoneo libi admoro non aliter cducere, quam CaNdENLES PFUNR ex CO-
dem ferro calorem educant. Ouemadmodum scilicet ferrum cuiulcunque A-
Surx sive rectâ live curuâ linea constans, si eius extremum carbonibus vehe-
mencer accensis admoncatur, calorem non in eo lolum extremo concipit; sed
in cota eius longicudine: ica etiam si ferrei idonei extremum ad Magnetem
accedat, non ipsum cancum extremum illud rim haurie a Maonece, led iplum.
met corum ferrum nullâ figurx habicâ racione. Dilcrimen tamen quoddam
debet obseruari inter calorem in ferro ab ione productum, ex productam in
Ferro a Magnere rirturem magneticam. Nam ve in terro calor ab ione pro-
ducatur: expelli debet innarum ferro frigus, quod amoroigne eanquam debi-
EA SbI GUALITAEEM FCTLUM LCPCFCE. AC Vero Magnes in Ferrum omni virture
delticurum cam ve in alia pura media, protundic in instanri, illud que pro pal
liua eius porentia de proxima dispositione alterat alteratione perfectiua; quin
etiam per iplum actinicatis Spharam longius, quam per alia media, explicat eo
quod imprellam illam rim, qua perticitur, amice excipiat de Foueat; adcogue
eam, si per moram aliquam praesto sit Magnes, ita ConcipiaE, NE CaIM amOTO
Mlaonere deinceps tanquam sibi connenientem perfectionem conseruet de
tueacur concra quam praestet ersa vi inseltum calorem. Vircuris autemica Con
ceptae à Ferros live ex eo eductae situs (qui huiulmodi qualicaci essentialis cA)
determinatur à Magnetis facie, cui applicatum est ferrum: si enim ea fuerie
borealis, ferri Facies illi admora necellario australis Futura est; unde religuus
Seguitur, _ detinicur eiuldem ferri sicus: Converla siquidem ad Magnerem Fa-
cies qualibet australis similicer erie; auerla aurem de vlcerior exit borealis, vr
pore limilis illi Magneris faciei. Vbi oblerua in virgulis ferreis curuis, quales
exprimic schema N mn. 6. Praecedentis Asertionis, duas facies illas a MagnEtC
aueclas, _ ad cundem converlas accipi debere Formalirer, non materialiter.
Facies enim C virgulae A P G cicari loci, materialiter Forer ad punctum AMa-
onetis converla (spectar enim punctum illud A) Forimaliter tamen ab eodem
puncto A est auerla, eique puncto propterca simills: quia Facies omnes vir-
sulae processu facto à puncto A per eius longirudinem vlceriores, dici debene
auerlae ab eodem puncto, licer propter curuacuram virgulae ad punctum A
converti, e spectare rideantur: ea enim convertio, macerialis rantum est; e
vero, ue ibidem declaratum est, illud virgulae extremum vlcerius eandem Ver
Poris faciem allicit, quam Magneris punctum, cui adhaeret, vel adhaelic alterum
virgula excremum: quod argumentum est, (quo nullum cerrius) Magneris, de
virgulae faciem illam vceriorem sicus esse similis; cum veraque eandem Verso-
rii partem ad se converrane, candem expellant:
Ex hac itaque de praecedenti Asertione norus cuadie modus, quo Magnes
in ferrum magneticam rircucem intundie; ita scilicet, re illud ferri extremum,
Guoc

## Folio 371 — 1759050695:0377
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000377.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
ap. IV. De virthlis Comaro
quod Magneti admonetur, sit sensper alter ferri imburi polus, cuius sirus et
ipG Magnecis puncto contactis dissimtis ex amicus: alter vero Cacuatur in
terri parre ab eodem contactus puntcto remociore, prove ferri houra, iplum
que ractum ferri punctum exige: ita icem, re nullâ opus sic vel retractionem
vel rellexione radiorum magnecieotum re rota ferri longitudo, vel recta, vel
inslexa vim magneticam coltetplae; quam amoto Magnete deinceps Paluam de
incolumem, dt tanquat inatam tueatur, et conseruer.
SSFR Z10
Manes ferrum vi ienis quantumuis candescens non minus quam frigidum ad se
Cadcat, sibique adiungit. Ferrum autem excitum ab ienitonon cietur.
DErrinet ad hoc capur, in quo de mutua Magneticorum inter se magnetica
A rircuris communicatione disserimus, haec. AlTertio: quae nonnullis nona, de
a communi sensu aliena Forrasse videbitur; quibus fraudi fuerie grauis Scri-
Peorum quorumdam nullo examine per experimentum inico comprobara au
choritas. Gilbertus L.b. 2. C ap. 4. dilerte pronunciat Magnerem Ferrum igni-
cum nequaquam allicere, led neque commonere: eo quod, InqLIE FII
damento nixus latis leui, ferrum candelcens, Ferrum minime (Ic, adeoque ex-
era omnetam actu, quam potentia Maguericorum genus. Id quidem Gilberto
non concedit Cabeus Lib. 4. Cap. 22. X merico: et (i enim ferrum vehemen-
eius incandueric; Cubstancialiter tamen non mucari vel ex eo constat, quod ex
ionibus exemprum, et retrigelcens luas per les nulloque alio Rgente extrinse-
Co accedente pristinas restiruic innatas qualitares: ipsa scilicerferri forma lub.
Rantialis eas ve sibi debitas e connacurales reparat, alienalque expellit; quas
vi illata ignis in ferrum intrulerat. Eidem tamen concedie, quin etiam cum
ipse aftirmat ignitum ferrum omni erga Magnetem obsequio liberum e im
mune cuadere. Admone, inquit Gilbertus, V’ersorio excito ferrum candescens:
stat Versorium, nec ad tale ferrum convertitur: sed starim vt aliquid de cando-
reremiserit, accurrit illico. Verum ex eo effectu, ait Cabeus, Facile non es
euincere ferrum ignicum Magneticis attractionibus ineprum esle. Ouid enim
relpondeat Gilbercus, si quis contendar ex Ferro candenci extralationes, de spi-
ricus cAlari; qui Verlorium, quo nihil mobilius, potius arceane, quam aduo
CenE: Ouare rem, inquir, persuadet efficacius, quo d nec a Maenete validissi-
mo, qui suspenderet ferri libram inteoram trahatur tantillum ferri, si incanduerit;
ubi vero aliquid inceperit remitri de candore, es ad pristinum redire statum, con-
festim trahatur, es quidem validissime. Tum concludie in haec rerba. Fxpe-
rientia in prompe est, Ratio masis inquirenda. Suppolita porro experiencias
eius rationem aftere; cuius momentum hac ratiocinatione nitieur.
Vis magnetica ita Ferro conenie, Ve tamen ex ip LA FCTTI FORIAHON CMANCE
tanquam proprietas maxime connaturalis: quod ex eo pater, quod ea vis ter-
e0 non semper insi, eaque careat abique omni eius substaniali mutarione:
DCqUE

## Folio 372 — 1759050695:0378
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000378.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Maenetolo
neque enim ferrum omne virture pollet magneticas d Si ea velue innata polle-
rec, ciuldem licus semper foret, neque in licum oppolicum tam Facile, ve docee
experientia mutari pollet, quemadmodum vircus Magneti insira nullam sicuis
mutationem pati obleruatur. Ouod idem aperta intueri licet experientia. Ver
Corium parato torum ferreum, ita scilicet ve medius ille eius vinbo, cui Aylus
Veclorium lultentans inserieur, Ferreus etiam Cic, non autem, ve lolet, aeneus
Ferrumine Verlorio commillus, ne ri ionis solui postit. Verlorium itaque hu-
inmodi magnetica Faculeate quam fas eric ralidissim à instrue, de suo Ayloim-
Policum ad motum compara expeditistunum: cum carbonibus rehementius
accenlis commitres ve candelcac: denique ab ione creptum in linea aequino.
ctiali, Cune in linea ad Meridianam perpendiculari, dum retrigelcic, colloca;
ne scilicet vim vllam magneticam à Tellure de nouo concipere postic, quam
hraud dubie conciperet, si dum calor remietieur, aut crectum, aut in linea me-
ridiana depolicum Consticueretur, re suo loco declaratum est. Flis poractis si
Verlorium illud frigefactum luo Aylo rursus imponas, experiere omnem vim
magneticam iplum plane exuille, nullaque directione vel in Boream, vel in
Austrum agi; led quemcunque, re Fors culerie, litum occupare, in eo que con.
quielcere. Verlorium igitur illud per calorem rehementiorem rirture, qua
prius pollebat, ita privacum est; ve resticuro priori SaLU _E RECUPCTaTO COnNa
curali, ec ex propria terri forma emanante Frigore eadem rirtus non restitua
tur. Vnde luce clarius patet rim magneticam ferro inesse non ve proprieta
tem; sed ve ad Terrxe, cui hec virtus maxime propria est, remperamentum
Proxime accedit: Quod si calore immodico solui conciserie, debitamque se-
cundarum qualieatum compositionem violari, ferrum magnecicam rircutem
non tancum conseruandi; sed etiam primo concipiendi ineptum cuadit: illius
siquidem rircuris conseruatio, aliud non est quam continuata prima eius con-
ceptio, line productio. Ouare quae causa eius in ferro conseiuarionent tollit,
eadem ipsus primam impedie productionem: adeo ve calor rehementior, qui
ex ferro rim omnem masneticam, qua pollebat, expellic; obster etiam eodem
iure quo minus eam idem ferrum à Mlagnete concipere possut: imo iure ob-
Nec multo poriori: virtus enim in ferro iam producta, Fortior est de firmio-
res egic radices, ve aeorius evellatur, et pereat ab imperente calore, quam ab
eodem calore ferrum iam occupance primi rirturis à Magnere accedente effu
Ca radii non admictantur. Ouod cum iCa SIE
Non laborabie Cabeus in reddenda carione cur Maones candescens ferrum
ad se non pelliciar, aur porius, cur tale Cercum ad Maenetem hOn aCCurraE,
eique non adhaereat: nec Gilberro difficiliis FuTurM eR CAHLA PFOFCEEC, CUIE
Ferrum ionicum, etli illud Tubstantialirer non mucari per rehementem calo-
rem admictat, Verforio admocum illud nullo modo commoneat. Nam cum
ex Principiis ab veroque admissis, de ab omnibus admictendis; cum certo de
Frmicer AabiliEO FUIHAAMCDEO NITaNEUE, ve ex dictis constat; cerrum sic ideo
Mlagnetem ad Magnerem, Ferrumque actu Magneticum vel ad Magnerem, vet
ad alrerum ferrum actu irem magnericum accurrere, re vircurem, qua pollent,
ver

## Folio 373 — 1759050695:0379
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000379.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. De virturis Communicatione
ver aCCeH LIMMMIOaL Perhiciane, Faciliu (que cneantur, lieque praeterea virtus
Masnetica ad sicum quendam occupandum cum alia generis eiuldem rireute
ex natura Cua insticura; ad quod munus ve suo loco ostendi, morus localis ne-
ceslarius eR; cum, inquam, id certum supponi debeat: Sequitur euidenter,
quod si ferrum omni careae magnerica rirtute, (ve candescens Ferrum, nOn
Eantum non carere; led nec eam, quamdiu huiulmodi calor durar, excipiendi
aptum esse paulo anre ostensum est) nullam ese CauLaIm CUE ad NIaGHCTCM, AUE
aliud quodcunque Magnericum Feratur; cum nullum ex eo accestu commo-
dum percepturum sic; neque enim virturem, cum omni careat, omnique ca-
rere non poltir; perticere, eiulque licum cum altera virture per morum loca-
lem apEC COMPONerC INSIEO HuE LatagerC pOtest. Ouare Ferrum ignitum ad
masneticum aliud accedere re rult Cabeus, non porest: nec, re alseruir Cil-
bertus, Verlorium commoneri, si Ferrum candens ip si Fueric extibicum pro-
pius. Hloc certe ratiocinium tantam praeletere reri speciem: iilque nicitur
Principiis cum experientia a periris illis Arciticibus inita, cum catione stabili-
eis; re ei non altentirinetas rideatUE.
Sedecce aduersus haec scopulum a Kirchero gnauo ob servatore animaduer-
Tum: quem aue impossibile sic, aur difficillimum euadere. ReFCPE CIFaTUS AV-
CHOT L1b. 1. Part. 2. TheOr. 31. ParadoxO7. accuTate a Ce oblervaCUM FerrUM Can
defactum non secus quam frisidissimum a Magnere pellici. Sed praectar in ic
eam noua, ex Auchorum paulo ance laudacorum Assertioni tam oppolita, eius
verba reterre, re ex ipsis liceat rem totam ex aequo certius aestimare. Sic ergo
ille CitatO lOCO MALTAE.
Incer Paradoxa (MLaenetica) non immeriio illud compurari debet; quod nos
concra omnium pene opinionem propria docuit experientia: videlicet ferrum can-
dens non secus ac frigidum erahi a Maenere. Iloc experimentum non sermel cum
sectantium admirarione exhibui. Ferrum enim candefactum quod a carbone ac-
censo vix distinguebatur. Magnere applicato ira facile auraxi, ac si fricidum
fuisset. Vnde collieo contra omnium opinionem, qui verricitalem in ferro iene de
strui existimant, ferrum candefactum vei a Magnere aurahitur; ita ab eodem.
praeserum si exacte librarum fuerit, quoque disponi posse; cum disposuio Maene-
rica aliquid sic ad atrractionem consequens. Ratio aurem cur Magnes ferrum
candens non item Maenerem candenten trabat; haec est: quod ferrum ab iene
non tancum non destruatur; sed es purius reddatur. semperque maneat subiectum
capax ad recipiendum maenerici vigoris a Tellure diffust, quo comcinuo imbuitur,
esstunium. Magnes vero cum ab iene penicus resoluto maenerico vieore corruptuS
in calcem abear: destructa substancia proprietates quoque destrui mirum non est:
at ferrum eantum ab est vi iene destruatur; ve porius magis magisque, vi ductum
est, perficiatur: ac proinde ad Maenetem se disponendi apperirum nulla ienis vio-
lencia perdere potest.
Flaec ille, qui idem cicato loco in Analysi quarumtam quaestionum III LICO
remma 33. apPOLIEa Analysi 7. Candem rationem reperir cur obelus ferreus, siue
Vertorium exae libratum, Si candeleat, dirisi, disponique nihilomimis de-
bc.

## Folio 374 — 1759050695:0380
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000380.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
DdEaeneto
Beac d Telluris magnetica ri. Onia, inquie, cum ferrum candefactum à MLa
enere arrahi comperiaur: artractio aurem maenerica nihil aliud suc, quam coiiio
duorum magnericorum in situm virique conneniencem, videlicet polarem: sequi
tur necessario vt candens Versorium veluri à Tellure magnerica aurahi pocestr
ita. possit etiam diriei versus Mlundi polos.
Flabes experientiam a Rirchero initam: habes ex ea ab eodem deductam
raciocinationem: cernis verumque ab iis lonse esse alienum, quae superius iux-
ia Cabei mentem adducta lunt. Veri assentiare:. Id ante quam decernas; pau-
ca qua liic annoro, pro merito pensita.
Ac in primis rix rilus a Kirchero relictus est dubitandi locus, quin Maones
ferrum candefactum ad se prolieiat, sibique adiungat. Rem ipsenon lemel
non sine restibus quam pluximis, non sine accurata opera ee industria le ex-
pertum allerit: idem etiam Fgomet, dum hanc quaestionem rerlare decreuil.
lem, adhibitis spectaroribus non paucis, expertum me esse palam, et ab (quo
Fraude restor. Tu, (i quid adhuc reliquum est cibi dubitarionis, experimen-
cum inico, neque enim cam arduum est, re non quilibet postic illud capere:
ve non dubicem, quin Cabeus non lud doctus experientiâ, sed Aliorum erita.
relatione decepcus contrarium aferuerit:
Secundo ve cerrissima admicti deber capta a Gilberto experientia, quam
Tuperius reculi. Nimirum, Ferrum candens Verlorio admorum nullo modo il-
lud commonere; commonere aurem satim rbi vehementior ille calor remit.
ricur, etLInCCdUM FOTIS CuanverIE. Id ExepiuS a MIC NON SINC AdMIEAEOEUI CCT
tentarum, ab hoc eueneu nunquam aberrauir. Suadeo; cum nihil facilius factu
Sic, re periculum ipse Facias; Facies non sine roluprare, nec tantillae ce paenice-
bic operae Ex duobus hilce experimentis probarissimis a Kirchero, et Gilberto.
adductis, quae contrariam pene sententiam luadere videntur, nascitur srauissi-
ma difticultas, quae paulo post veniet excutienda: Led prius obseruandum est,
Terrio loco Rarionem, quam Kircherus aftert, cur Mlagnes ferrum candens
prolectet, admitri non polse. Ideo enim, inquic, ferrum candetactum d Ma-
snete allicieur d detinetur: quia ferrum ri ignis non tantum non destruitur,
Led ∞ purius redditur. semperque manet subiectum capax ad recipiendum
Tue a Fellure, sure a Magnere masnetici rigoris etlunium: unde colligere
velle videtur mirum non esse si Magnes Ferrum candens perinde ac Frigidum
aetrahat, imo illud Facilius quam istud, proprer maiorem illius, quam truius
puricatem ab igne ipsi conciliari Colitam: adeo ve relic magnericam vim ip(
Ferro innacam esse, ex ab eius forma substanciali tanquam proprietatem con-
nacuralem emanare. Verum id à vero longe alienum esse ex lupra dictis pa.
cet: ubi octensum est magnericam omnem risturem à. Verlorio ri ignis omni
no decergis cantum abest ve perticiatur, licet ferrum pertici concedatur. Dein-
de cur ferrum candefactum, re habet a Gilperto allata experientia, Verso-
rium non magis vellicat, quam si lisui Fructum ipsi admoveretur: nili quia
terrum huiulmodi ignirum Facultate prorsus caree magnerice agendi: Pertio,
nos tam Facile vis terro indira in rieturem aliam sicus OPPOLILI COMMUILALCTE,

## Folio 573 — 1759050695:0381
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000381.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. IV. De virtutis C ommunicatione.
Si ips ter Caa PPCaS c ellCE, ve in Magnere cerni porest, cuius
virtus sicus semper ciuldem est, quam quam nec iph etiam concedi porest ma-
snetica taculcas, qua ex forma cius substantiali emanet, cum ca iplum aliquan-
dodestirui contingat, Calua tamen forma substantiali. Ouare si ferrum magne-
ticx Facultatis recipiendae, Fovendaeque aptum subiectum sic, ve experientia
docet, non a forma iplius id proficilei cenlendum est; led a secundarum qua
licacum cemperie, quae ad cerream proxime accedic, re explicatum est luperius:
quae cemperies, si gravicer perturbetur, re grauiter in Ferro perturbari, s vi
ionis incandelcat, dubium non est; ineprum cuadit ferrum huiulmodi ad or:
nes magneticos effectus. Alia ergo ratio Rirchero tuic excogitanda cur fer-
rum condens à Magnere alliciatur. Neque etiam illud, quod ex ca colligit, ve
rerum porest admicti. Nimirum Verlorium linre obelum ferreum non minus
a Fellure, aut Magnere dirisi polariter, S incanduerie; quam (i luo naturali
Cacu Frigido Fruatur; eo quod directio illa aliud non sic, quam secundum con-
venientem sicum actractio. Si enim ferrum ignitum co quod virture careat
Bagnetica ad coitionem cum alio Magnerico, live Fellure, line Mnonere ine-
Deum est: ineptum quoque Fucurum cA ad calis siuis coitionem, (IvIC COnCUT-
Cum: Tublata enim ipsa re, rei modum collinecelse est. Atque ca Fuere obser:
uandas e expedienda in laudaris Auchoribus, priusquam ipsius difficultatis (0-
LITIO ECHEATCEUT.
Jam itaque quid respondeatur ad C abei non experimentum; 3d illud enim
experimento prorsis contrario rum a Kirchero, cum a nobis iniro latis eui-
denter relponsum est; led ad rationem, quam idem atere: quami canti ponde-
ris apud iplum fuisse reor, re ea perlualum a capiendo experimento abstinuil
se crediderim, tanquam id minime necellarium foret, cum ratione tam eui-
denei alicer habere non posse colligeretur. Fam porro superius adduxi, sed eius
mentio hic obiter refricanda eit in hunc modum. Principium quo Fer-
rum riitur d adhaeret Magneri est veriusque virtus magnetica. Sed
Ferrum candetactum carer visture magnetica. Ergo ferrum candefactum
caret principio; quo cum Magnete possit rniri. Minor ex lupra dictis
clara est: Ostensum liquidem est terrum vi ignis omni magnetic a virture spo-
liari ineprumque ad eam recipiendam feri. Maior autem non minus cuidens
est ex iis, quae de causa concursiis mutui Magnericorum luo loco consticuta
lunc: vbi ostendi Principium commune de remotum conorelsus Magnerico-
rum esse quidem conseruationem, de pertectionem veriusque rirturis; led il-
Iud (contra quam ferat erita sententia) ad concurlum minime lutticere: nam
omnes cuiuscunque generis qualicates, non autem magnericx tantum, ad (1-
miles ferri deberent, re consecuarentur, a perticerentur; ee a concrariis, ne
laederentur, se Cubducere. Proximum aurem a Magneticae virturis proprium
coitionis, qua mocu locali absoluitur, principium asserui in eo sium esse:
quod victus magnetica ad eum finem sic a natura instituta, illudque sic eius
unicum munus; re magnetica, quibus inest, in situm debitum, cilque conre
nienrem componat: quod quia sine motu locali praestari non porest; ideo ma
sbetica

## Folio 376 — 1759050695:0382
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000382.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Ld
onetica Facultas ad morum localem natura lua institura est: quod caereris qua-
licatibus non convenic, ac proinde lubiecta, quibus inhraerene, nullatenus loca-
licer movene, exceptis tamen grauitare de leuitate, quibus loca petune libi de-
bica gravia, leuiaque corpora. Ilis praemistis, e obseruatis,
Ratio quaeritur cur ferrum candefactum, quod omni caret magnetica vir-
cure, adeoqne cam remoro, quam proximo motus localis principio (neque
enim ad Magnetem ferri debet, ve luam cucatur viitutem, cum omni careac;
neque re aliquam recipiat, cum eius recipiendae co in stacu idoneum non sit:
neque re in sicum sibi, Masnetique convenientem componat, cum omnis sIE
ip( indifterens) quaeritur, inquam, cur ferrum huiulmodi candescens à Ma-
snece alliciatur, eique adhaereat, iuxta recentiorem allatam experientiam:
Ad hanc Ouactionem in hac masnetica Dilciplina inter primas disticilem
expediendam obleruandum est non medioere discrimen, quod incex ferrum
ee Magnerem intercedie. Onam quam enim verumque magneticae vireutis
aptum sic subiectum, nec rarione illius virtus specie ditterre videatur, cum
veriulque eam acrractionis, quam directionis idem sic effectus: tamen alio ex
mulciplici capice discrepat Ferri, Magnecilque Facultas haec magnetica. EccCm
ferrum rireute per se caret, camque ab alio Magnetico siue Tellure, luie Ma.
gnete recipiendi apricudinem tancum Corcicum est: candem subinde de vleroin
Oppolici sicus vim permutat: Sed Magnes, et h vircurem aliunde mutuarus sic
aliquando, a primario scilicet Magnerico, Fellure, re luo loco octensum est;
et li lonso temporis spatio à contrarii sicus vi, licur _ rehementiore ignis ar-
dorc, ant penitus eam amittat, aut valde remittat; aecerrime tamen huiulmodi
iacturam paritur, nec rnquam licus permutationem admietit. Ouid Dlura3
Ferrum eth insigni indica riicure pexestans, nunquam alceri ferto aliquid virtus
eis impertitur, quae illo abscedenre superctes in hoc perduret, sed catim ve
anonetur, se amborum conlorcium illud loluitur, emorieur de cuanescie: N2-
ones rero, ethirenui Facultare pollear; vim tamen ferro intundie; quae per le,
nisi aliunde labeFaCteEUL, Sele EUCEUE, dE IIMUHCI CONSCKIAF. FX HIS PAFCE,
quam perfectius Magneti quam Ferro conveniat magnetica facultas: quam
quam enim en non sit Magnetis Proprietas, quae ex eius Forma substantiali ema-
HEC, SICUE CMAHaE e Perra, neque ei quarto modo converiat, cum d MadnetC
abesse aliguando contingat: proxime camen ad magnericam Felluris vim ac-
cedic; ipsi siguidem frmius, altiulque intraerer, nec nis xore decerieur, nec in
aliam oppolici siruis aliquando permutatur; e, sicur Telluris virtus, (quod ad
rem nostram obleruari OpOrtet) ita virtus Magnetis est principium proximum,
d velut Instrumencum actiuum; quo ipse reliqua potentia Magnerica, fer-
rum in primis, afticie, de actu Magnerica reddie de constimie: ita ve ipsis vim
similem (rix tamen aequalem) si debicum cemporis spatium ad eam infunden-
dam concedatur, penicius inserat; quae deinceps anioto Mlagnete perseueret
immunis d incegra. Cum ergo canta sc penes Magnerem in ferrumagendi Fa-
cultas: ex alia vero parre ferrum tantam temperiei mutationem ex rehemen-
ciori ignis calore pari nunquam poRic, quin cerrei remperamenti, quod eAt ma-
Getica

## Folio 377 — 1759050695:0383
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000383.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ap. I
De virtutis Comaatione.
onetica nucus Pisesu de Propria dispolicio, aliquid in eo reliquum hac,
quod Magnetis actionem, ettulam que vim excipiat, nec re purum ee indiste.
rens medium, ve reliqua nec actu, nec porencia Magnetica corpora le habeat:
non ab (que Fundamento alteri videtur Ferrum quancum libet candefactum ad
Magnerem praelentem de admorum accedere, cique rniri; re ingectam vim
quamuis debiliorem ob minorem dispolitionem, accestu ad eius FOntem eX
Maenece scacurientem augeat X perticiat: _ vicistim Magnetem iplum ad
Ferrum ita comparatum sele adiungere, etsi quam ad Frigetactum, remistiuis;
t paricer luam innatam rireutem non solum Foueat cucius, sed etiam vecun-
que ralidius agendi ex huiu(modi angmento compos cuadat: qua LUINE PEO-
bata Xx admilla mutui Mazneticorum concursis Principia, re luo loco decla-
ratum est.
Nec obiicias, quod sive serio, Cive per jocum dicit C abeus, Magnerem ab
ionito ferro abstinere, ne comburatur, damnumque paciatur: neque enim
Magnes abigne, etsi noxius ipsi sE, per morum localem sele subducir ve dam-
num enicet: hic ope motus localis à concrario se le tuendi modus non omni-
bus Roentibus necessariis competit; sed iis cancum, quae qualicatibus pollent
loco moriuis, qualia lunc Agencia magnetica: quorum virtus ad litum Con
venientem, qui line motu locali obcineri non porest, à NPacura comparata eAt,
de insticuta: calor vero ex frigus pugnâ longe aliâ incer se dissidene, quam ve
sibi ad innicem fugiendo contilane: certane quominus de luctantur eius gene-
ris Agencia duo concraria, ex penes eorum alterum stat rictoria, quod Forrius
in asendo se praectare contigerit.
Nec irem obiicias Principium illud, quo iuxta mentem Cabei supra pro-
Babatur ferrum candelcens à Mlagnere altici non debere, VE exPCrieNEO CON
stare ipse ex Aliorum haud dubie relatione censebat. Nimirum, qualicarem a
Paso non admicti, a quo ad breve salcem spatium conseruari non posset. IIIud
enim in rniverlum rerum esse nequaquam potest. Vein hoc, de quo asitur,
Calu paret. Nam Maones Ferro candenti vim inserit magneticam, quae amoto
masnete superstes non est, led cuanescit ob minus aptum ad eam Fouendam
FerrI CaNdeHEIS FCMDCTAMeNEUM, VEpOre a Terreo, (quod magnericae virtutis
dilpolicio est maxime propria, ) longe alienum: perstat camen in huiulmodi
Ferro ignico intula à Magnere vis magnerica, quamdiu praetto est Masnes, qui
perpecuo induxu ferrum illud afticie, ex in eo aliquid vircutis similis producie
Pio aliqua qua in eo remanet etiam post occupatum à calore aduencitio Fri-
foris innati locum, terrea temperie, qua ad vim magneticam recipiendam
Propria est dispolitio. Magnes itaque in Sphaeram vircurem effundit per quod-
libet adiacens medium: quod variam fortitur ad hoc magneticum eAluuium
habicudinem. Nam aliud est medium, quod nec actu, nec porentia magneti-
cum esti led merum est propasationis magnecicae rehiculum, in quo magneti.
cae vircuris radii recipiuntur quidem, sed cranseunter tantum et precario, de
dependenter a Magnetis Agenris praelentia, quo amoro cuanescunt simul, de
pereunc illi magrerici radii non secus gua lumen, specie sque risibiles in me

## Folio 378 — 1759050695:0384
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000384.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnete
dio perspicuo euanescune, rbi Lucidum, objectum que rilibile amorum est.
Aliud est medium actu, auc pocentia masneticum: in quo ab Agente Magne.
ce virtus similis magnetica ita producitur, ve post Magnetis secelsum perleue
rec: Cuiulmodi est Ferrum vel ommi virture carens, e pocentiatancum maone-
eicum, vel eriam magneticum actu; (I modo eius rirtus minor sIE virture, quam
Magnes in eo producendi capax est. Aliud denique medium quoddam est
quod neque se habet re purum propasationis rehiculum, in quo recipitur
quidem virtus à Magnere ettulas led nulla similis in eo generatur permanlura;
quale est primum medium: neque se habet re secundum, quod efulam à M
gnece vieturem excipit, eiulque ope in eo similem productam conseruat eriam
postamotum Magnerem, ejusque cellante actione: Sed media quadam inter
vecumque ratione le habet; ica scilicer ve in eo rirtus quidem aliqua similis d
Magnete generetur: Led quae, ve conteTUCEE, perpetuO egCaE MagnetiS PEE-
Ceucis intuxu; qui si cesset Magnere longius abacto, cellet e ipla producta
Virtus. Aeque huiulmodi medium est ferrum candefactum: ipsum enim ali-
quam virtucem à Magnere concepilse necesle est, re cum Magnete coire pol-
TiE, eique adhaerere iuxta experienciam: iuxta quam etiam constat virturem il
lam Foueri quamdiu praesto cstMagnes, cuanelcere, rbi recellerie, ne que enim
Ferro huiusmodi propius admorum Verlorium vel minimum concicari cerni-
cur. Ferrum icaque candelcens propter aliquam, qua post calorem ab igne in-
sectum superest adhuc cerream temperiem, concipie a Magnece nonnullam
vim magneticam: quae re in eo conteruetur eget perpecuo Mlagnetis inAuxu;
qui si desiciat amoro Magnere, deticit ee ipla limul; eo quod in tam male at.
Fecto lubiccto, cui praecipua ad terream temperiem necellaria qualicas, nempe
Frigus, non Polum desit, sed etiam ad sir contraria, calor scilicet, per se nisi
aliunde Fulciatur, X quasi perpetuo à Maenete ageNTC prOduICATE, persare,
aut laltem sele extribere nequeat. Ouare illud, quod obiectum fuie Princi-
pium, eiulque fundamentum, non tantum propeer experimentum, sed etiam
proprer eius caulam expolitam, hic re omnino verum admitti non porest. Po-
cest scilicet magnetica rirtus in ferro candefacto à Magnete produci, quae
amoco Mlasnete, eiulque cellante actione simul intereat.
Obiicies denique luperius allatum, d Gilberco inicum, et secentius contr-
macum experimentum: quo scilicet constat Verlorium a Ferro candente nihi
lum rellicari; cum tamen a Frigido, ethi virture per le careac, omnem in partem
agicetur. Ouod heri non porest, nil a Verlorio iplo ferrum iplum frigidum
aliqua vi maonetica imbuatur: neque enim nisi verumque actu sIC maGHCEI
cum, magnetice in le mucuo agere, hoc est, Pele vel allicere, vel arcere possunt.
Cumigitur Verlorium ferro frisido vim quandam imperriatur: quid obstato
quo minus imperriatur candetacto; praelertim cum eidem à Magnete aliquam
intundi constet: Respondeo obstare defectum in terro candente necellaria
ad vircurem à Verlorio concipiendam dispolitionis. Ouam quam enim in hu-
ulmodi ferro aliqua terrea remperies, qua aptum consticuitur ad vim magne-
ricam concipiendam, reliqua supersit, nec omnis ab igne abstergatur: d Ferri
enimm

## Folio 379 — 1759050695:0385
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000385.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Cap. lV. D iriuis Commaniaio
forma emanabunt semper aliquae cins PrOpriCTateS tCrreIS CONGCHCK: CX F2-
men lufficere non pollune, ve Verlorium, quod non nisi renuissima vieute
Pollet, in eorim limilem producere queat. Nec par est Magneris, et Verlorii
ratio. Magnes liquidem innat a ralidiori Facultare non leuiore, e alcicitia, ut
Verlorium, agic; ac proinde illas pauciores, quam haec, dispositiones in Ferro
exisit, re limilem in eo produeat Facultatem magneticam. Ilis adde, quorum
memini superius, praelidia, quibus Magnesferro excito, ve Verlorio, praectat;
illud praesertim, quod Magneti a Nacura inlicum es, ve ferro vim infundat in
eo permanturam; quod ferro exciro eroa ferrum aliud racuum concessum nOn
est. Ouare minime mirum est, Ei Verlorium nullam in ferro candente vim
producac, qua provocetur, d alliciatur; sed ad illud non secus, quam ad lapi
dem, aut lignum, aliudre purum medium se habeae, de ab co propius acce
denECHON MOLCAEUE.
Nec porro illa Verlorii ad Ferri candentis aduentum immobilitas extrala-
tionibus ab huiulmodi ferro eslari Colitis accepta referri porest; quod Gil-
berco, re reculi, obiici posse censebat Cabeus. Nlam Verlorium Impetentes
exhalationes illae quoquo modo illud agitarene, praesertim (i hinc inde Ferrure
ionicum mOveretUT, auE non a Fronte, Led a lacere Vexlorio obliCerCMIE. De-
inde, Si Vertorium incer de ferrum candefactum inceriiciatur renve aliquod
corpus, veluri charta, obstruetur illis Aacibus ad Verlorium adicus: tunc igi-
cur liberum cuadet Verlorium, de ad ferrum illud moveri debebit: quod nul-
lacemis contingie. Aliunde ioicur quam ab extralationibus ex Ferro candente
propius admoco efulis petenda est illa Verlorii quies, de immobilitas; ex eo
Scilicet quod ferrum candens omni vireure per le careat, nec eam a Vexlorio
ipso mucuandi sic aprum, ve necellarium ommino est, ve haec duo Magnetica
Cele invicem agicene, d dirigane. Acque haec latis de Ferro candetacto tam ad
Masnecem, quam ad Versorium compolico. Oux melioribus, si cui Occur-
rant, cedere iubeo.
 uta
eto ett
22552562ise
et isi eso eb est t g 0 est est is
De
multiplici Magneticorum ficura
s
sud
Slippe omnis euidentius innoretea Lalb,esua ecat lalis speclata iIla VII.
On leuis momenti, nec veilitatis exigux, non exiguae certe volupeatis
Fucuram spero hanc de Magneticorum houra contemplationem: ex qua
tus magnetica sele eftundar: quod magnericae Disciplina est rnum, vel inter
Cxtera praecipuum capur; ve ex roca hac lucubratiuncula mea, cuius finis ap
Pecitu tacie Cb ebic

## Folio 380 — 1759050695:0386
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000386.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Maonecici cuiusnis corporis continui, aut etiam discontinui, si modo partes sese
immediate contingant onicus est virturis Axis, duoque tantum Poli; puncta
Scilicet Axem vtrimque terminantia.
Y ex vlla maior in apta corius huius Vniversi compolitione convenientia
de similicudo porest obleruari, quam qua incer grauia e magnetica cor-
pora intercedit, re ex iis quae Lib. I. C ap. 4. Asserr. 3. declaraca lunt, colligere
licet. Grauitas srauibus, grauium praesertim primario Terrestri slobo, ex quo
religuorum, re emanat, ica mecienda est faculcas, a Summo Opitice imperri-
ea eAt, re debitum X convenienrem locum inter CxFeTa Vniverli COrPOTA ap-
DCTCTEt, d OccupareE; Ledemque commodam vivencibus praeberet: quorum
CauSa CondituS fIIIE. FTunc in tinem qualicate ad locum illum motiua carere
non debuie: cuius terminus, ex fnis proximus Foret ille locus, cenerum leili-
cet Viiuersisremotus vero de extiinlecus foret commoda Viventium commo.
ratio. Cum aure in Agentibus necellariis ad vnum su decerminata Natura, nec
Dlures inquam (h ad 2gendum libera est, e non aliunde ab exrrinseco impe-
dica) terminos rase _ errando inlequatur: debuit terrena Sphaera punctum
illud (sic rem explicamus) quod ad omnes eius partes aequaliter le habet,
quod non aliud quam eius cenerum esse pocest) ad Vniversi rorius punctum
Simile addici, luoque ad illud Ferri nutu, qui est iph innata gravitas. Ouia ve-
rd illud a toro globo attingi nequaquam porest, nisi eodem omnes eiuldem
Partes pari conatu contendant, iis deessenon debuic eadlem insita rietus mo-
cina, qua ferri, dirigigue possine. Ouo fc, ve non lolum omnes cerrestris glo-
bi scorlim spectatae parres; sed etiam lingula cerream cemperiem Portita COr-
pora eiuldem generis rirture, medioque puncto, suue cenero line instructa;
quod Vniversi centro, sive cenero grauium immineat, illudque ria breuissima,
via corta, ria determinata d rnica, (quam directionis Lineam VOCANE) PCTaNEs
X non impedita, asSCGLAnEUT, _E OCCUPCHE. EF vero quaeliber cuiulcunque H-
ourae ex molis illud occuparent, si amocâ, aut in nihilum abcunre Terrà eo
contendendi copiaheret: ita ve nullum graue corpus existat, quod huiusmo-
di centro rnico cenerum rniuert occupandi idoneo carere posE, Ve Citato
loco declaratum est; quem, (I luber, consulico.
Verumnon (ufficiebat ad aptam lui sque numeris omnibus absolutam com-
politionem, quale decebar esse Omniporentis iuxta ac Sapientistimi Arrifi-
cis opus; nec ad tinem, cui cantum Arcefactum parabatur, ad commodam Vi.
ventium. Flominum praelertim, commorationem; ve eorum sedes medium
Vnivers obtineret: nisi etiam apcum, debicumque sicum ad reliqua Orbis
membra cerrestris globus obseruaret: qui alicer melius sabiliri non poterats
quam tacultare aliâ aliqua praeter grauiearem (cuius munus est locum tancum
detinire) cuius opc, d impullu sicum illum Tellus assequeretur. Ouemadmo-
dum

## Folio 381 — 1759050695:0387
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000387.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. V. De fenta Maeminorum.
cum autem moriua gramum ad cenerum Vniuersi sacum e trum qualicas, si-
ne oranicas terminum habet punctum illud torius Orbis immobile: ita immo-
bile quidpiam in Vniuerso terminus esse debet moriuae ad Sicum illius Faculer
ais. Ac nihil aliud praeter ipsum Arem Nundi corius obleruare est, quod im
mobile cum siE, Sicus etiam rationem habeat, eo quod ad fxos orbis cardines
Sine Polos extendatur. Ad Axem isitur Vricerh Faculcas magnetica tanquam
ad terminum intrinlecum concirat masnericum quodlibet corpus, Tellurem
in primis; quae cxcerorum Magnericorum re est radix, ita regula est d mensu-
ra. Fcsi vero nulla in Axc Mundi vis insita sic (linea enim es mente tancum
COnCePEA) quae Magnericum quoduis alliciat: nihil camen obstat quominus
terminus esse possie moriis a magnetica facultare profecti, non secus quam
punctum Vniuerli medium, quod eancum mente fictum etiam est, cerminus est
motus, quo inlica grauitare deorlum gravia feruntur. Consule cicatam Asser-
rionem 3. C ap. 4. Lib. 1. Vude hic pauca repeti ad probationem Asertionis hu
ius necessarium fiie.
Onibus consticuris manifectum est Primarium Magneticum corpus, Sphae-
ram scilicet cerrestrem, unico tantum Axe constare magnetico, qui cum Mun-
di Axe conleseit; nec alitex terra conversio a Borea in AusruM X CONErA PrO-
triberi, sistique porest, quam hac eius axis ad arem Vniuersi adhraesione Ma-
onetica facultatis ope comparatas licut grauitatis ope conlelcit FerrX Centrum
cum centro Vniuers, eique adhaerer. Jam Tellurem Fac vel cuanelcere, vel
longius amoneri, eiulque loco ad Vniversi cenerum Racui corpus quoduisma
suericum cuiuluis ex quanricaris, d figurae. Dubium non est quin illud ita le
componat ad quierem, re Lele Fellus componere consueuit: icave radius ille
maonetica rirturis, qui eftulis ex omnibus Magnerici punctis radiis, X ad il-
lum rectius conspirancibus Forrissimus cuadie, mediamque inter careros federm
Occupae, Axi Nundi se adiungat, e cum eo coaleleat; nec volliu, nili vi, ab co
decorqueri a Borea in Austrum, aur ab Austro in Boream; esto Magnericum
circa Axem iIII ab OTEII iN OCCaSIIM, _E COnEra, minima vI CONLIEPEI qUCAE.
Ouod si idem corpus magneticum à loco eriam liis convelleretur, grauitate
quidem lua innaca sium granitatis centrum, cenero Vnivers restitueret; ac vi
masnetica Facultatis illa ipla linea; qua cum Axe mundi coaluerat, Pese ad
cundem FeUOCaTEE, nec ante à mocu abstineret Magnericum, quam rursus il-
lum occuparet. Ouemadmodum isitur in quolibet oraui corpore rnicum ne
cesle est esse cenerum oxanitatis, quod cum centro Vniversi congrueret reli-
quis exclusis corporibus: Si enim Forene corporis alicuius grauis plura graui-
tatis centra: neuerum dici pollet grauitatis centrum; duo enim plana paralle-
la corpus illud secantia, ipsum in duas partes aequales verumque planum seca
ret: quod est ablurdum: lequeretur enim parrem rori aequalem Fore. Ita ne-
cesse est esse rnicum in quolibet Maonerico Axem rircutis. Si enim bini AXCS
dicantur esse: illos parallelos esse alseri debet. Nam Axis est linea, quam de-
terminac cum naturalis magnericae rirturis lonsicudo, cum aequalis rndique
circa iplum magnetica ris. Si igicur per duos Ares, qui li dari pollene, Forene
Paralleli.

## Folio 382 — 1759050695:0388
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000388.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Magnetolocia. LD
Parallelis plana duo secantia magneticum duci concipianuur, sive ea sint parau
lela, sive non: iis duobus planis secari debet tota magnetica virtus in duas
Parces aequales. Ouod non minus Foret ablurdum, quam li in quolibet graui
duo dari dicerentur grauieatis centra: quod feri non posse proxime ostensum
est: auC, quod per le paret absurdistimum, recta aliqua linea in duas aequales
partes duobus in punctis diuersis secari posse contenderetur. Constat igitur
cuilibet Masnerico rnicum rirturis Axem convenire, adeoque binos polos;
cum non sine nili bina Axem cerminantia puncta.
Neque vero plures reperiri polos quibuldam in Magneticis collioi porest
ex eo quod in iis plura obleruentur puncta: quibus si applicentur breuiores
obeli, quos possic ad nucum dirigere Magnericum, ad illud perpendiculariter
Turrigi cernantur: situs enim ille perpendicularis ex anomala oritur Magne-
tici figura, non aurem ex etulae riitutis radiorum directiore collectione, quae
maiorem vim huiulmodi punctis impertiatur. Neque eriam Pemper contin-
sic, ve in polis obeli illi perpendiculariter ad Magnerem insictane, auc Scobs
terrea illis applicata in rillos coaleleat crectiores: non caro enim aliud exigie
nacuralis ettulae virturis longicudo; quae cum Magnetis longicudine artiticiali.
ee quancicariua minime convenit.
Ouo caeteris paribus Maeneticum secundum lengitudinem virtutis naturalei
productius fuerit: eo ad acendum fururum est validius tam circa
Polos, quam alias plagas.
CIne diro Magnetica, unum Ellipricum productius secundum virtutis AXen
A B, qui idem sc longior Ellipleos AXis; ita re virturis longieudo natuTa-
lis eadem sic cum longicudine artificialis sivre quanciratiua. AIcerum SiE Spta-
ricum, cuius rircutis Axis SIE TG, AguaCOT aurem FIL: SIE autem verumque
e maonicudine, e virtucis incentione aequale, re quoad caecera omnia ponan-
tur paria, solaque difterant lonsicudine. Dico Fllipricum ad noendum FOre
validius, quam sphaericum, non ad Polostantum, sed etiam ad A guacoris,
alia (que similicer politas plagas: Polum scilicet A. Frmius sibi Ferrum adium-
sere, de ad lonsius spacium concicare, et ad le cuocare, ac maius eius pondus
Iuspendere; denique si ANis. A B in Hlorilontali plano constitmatur, de Mlagnes
iple ad mocum liber fat, Ve si nauigiolo imponatur, aue luspendatur, dico ex-
Deditius ad orbis cardines se in linea meridiana componere, in eaque sele co.
hibere tenacius, quam polum IMaoneris (pharici Ad haec, E idem Ferreus
obelus sEquatori D, Aquatorique L applicetur, auc plasis V ec Z: Dico
obelum illum hemiis adhaeturum A: quacori D, punctoque V, quam sE quato-
ri L, punctoque Z: aut altero maius ferri pondus aequalis longicudinis a pun-
atis D e V Culpentum iris quam a punctis L. X Z. Oux omnia lune maioris
ad asendum Elliprico, quam sphaerico Magneti concesti rigoris Argumenta.
deCc

## Folio 383 — 1759050695:0389
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000389.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
et  efn 2aoroor
dua guicem omma culcemibus comlam espelmens; led de com ale
renda caula nunc agitur, quae ex policis Principiis cruenda elt, ex ratione Prx
Certim, qua virtus magnetica lele effundit. Vude tam aperta euadet ea, qua d
me pridens c Contuua _ Palumm deinceps contirmatas quam condemnan.
da cenlebitur illa, quae per lolos Polos rirturis radios erumpere lupponit:
iuxta quam eius primus Author C abcus Lib. 4. C. ap. 34. Priorem Polita APer-
tionis parrem, qua ad Polos spectat (posterioris enim ad Aquatorem perti
nemtis non meminit) hac ratiocinatione hisque fere verbis collioie,
Cum omnes virturis radis, qui ex sinculis Maeneris parribus proficiscuntur,
intellieantur transmitiere suam vireurem ad Polum; ut ex polo deinde exeat; e
ab illo puncto ranquam a communi termino quaquanersum disseminetur: quo par-
res quae ad lacera sunc, maeis recedent ab Axe; eo magis obliqua linea virtus ad
Polum defererur, es maeis refracta erii, qua se undique diffundit: es quo maeis
obloneus erit Maenes,  magis compressus in lateribus; eo virius per lineam
maeis rectam,  deferrur ad Polum, es propagatur per medium minori refra
ctione. Paret hoc in apposiis fieuris: in quarum spharica linea ex FI (s F ad
polum L ita feruneur; ut maiorem cum AXC IO faciant angulum L IO, sine
TITO; quam in aliera F.liprica linea C A, D A cum Axe AB constimant;
quales sunt anculi C AB, D A B: in qua procedunt magis directe cum Ax es
e ex Polo minus refracte propagantur. Flaec ille: in quibus nonnulla OcCuE
TunE, quorum Cemsus traud ita planus cripiam meriro videatur, re examine non
ereat. Illa ieaque in primis, de qua hic ficmentio, cadiorum refractio non
mediocrem pasic disticulearem, ec in apercum discrimen adducie toram illam
4
Pet
WiTIIIMMsIMIIIMIIIWIIINI

## Folio 384 — 1759050695:0390
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000390.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
Magnetoloziae Lib. 
ver pelosmagnerica virturis effusionem. Primo enim, cum dicitut viruus
radios intoque Magnere, Sphaerico, e Flliprico, (dicique debet in quoli-
bec atteura cuiuscunque) à quolibet eorum puncto ad Polum delatos in
ipsomec Polo retringi, hoc elt, a rectâ, qua eo vlque perrexcta a delecle
re: id ommino gratis dici videtur. Cua Cmm Poa a Mashetis parteta-
cultas peculiaris ines radios retrinsendi; quae caereris omnibus cius partibus
tam extimis, quam intimis non ae que conveniat: Nunquid in homogenco
Maonece omnes partes eiuldem non sune substantia, et nacurx: Nunquid, (1
a quacunque Magnetis plasa pars aliqua relecetur, non starim mutatur polus
in aliud eius punctum: Ergo iam illi inCFAE ex natuTa Lua FaCUIEaS radiOS FC-
Aectendi, X Poli munere tunsendi. Ac, inquies, radii a partibus Magnetis ad
illud punctum non appellebane: qui erso eos, cum nulli forene, retringeret?
Dico irem hoc non minus gratis dici: cur enim ad illud punctum a Magnetis
parcibus omnibus effusi radii ance Magneris mucilationem non appellebant,
ad quod post illam appellunt: An haec est Agentium necellariorum agendi
ratio: Plura in hanC REM nOn COnSCTO, qua L 1b. 1. C ap. 3. allata lunE, vnde re-
Peri possune. IIlud addo quod ad propolicam quaectionem spectat, de qua hic
asitur; cur Scilicet Magnes Fllipricus Sphaerico praestat vireure polari.
Cum ex laudaci Auchoris mente, qua cum ex loco proxime recitato, tum
ex aliis pastim apesra est, virtus ex cuiustibet Magnetis partibus ad polum ap-
pulla, ex eo quaquaversum non tantum in vleeriora, d in directum polica (p2-
tia; sed etiam ciceriora, de inera ipsius Maoneris vilcera aequaliter in orbem
esfundacur nulla trabica ratione prioris ettusionis, qua intia ipsum masnerem
Vircutis

## Folio 385 — 1759050695:0391
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000391.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ap. V. Dega Maehetnom.
virenris pacu polum pecune: nulla videtur esse ratio, cur vierus ex requalibu
Magnecibus, quales hic supponuntur F. llipricus e Sphaericus, à polo crum-
Dens (quae Cola asseritur agere) dicatur in agendo inaqualis, e in Flliprico
validior, debilior in Sphaerico: nam eodem modo in veroque in oibem et-
funditur, et spargitur a polo: d quamuis in Fliprico collectiores sine radii
ab omnibus ejus punctis ad polum emisti, et propter maiorem hanc unionem
radiorum forrior in Elliprico ad agendum concedatur esse vis maonerica,
quam in sphaerico in quo radii ad Axem minus prope le adiungune, de lune
incer le minus collecti:rame illa in Fiprico maior collectio, ee minorin (phae-
rico, rbi extea polum radii euasere, non amplius obseruatur; cum aequalirer in
Ephaeram tanquam ex puncto radiolo, inquir Idem, ex polo emicent radii in
veroque, quin etiam in quolibet alio aequalis Faculcatis, ee quanricatis. Cum
ergo modus ille collectionis radiorum, ex quo solo peti porest (carera enim
paria Cupponuntur) maior vel minor actinicas magnetica, eadem (IE CxEra PO-
lum vndique fusa in veroque Magnete: nulla apparet ratio iuxta illam pola-
rem magnerica qualitatis eftusionem cur Magnes Fllipricus sphaerico sit iin
agendo robultior. Accamen non medioere inter verumque interesse discrimen
nocas de cuidons docet experientia.
Dicas Fortasse ideo in Elliprico Magnere maiorem esse, quam in Sphaerico,
radiorum ad Polum concendentium unionem; minus enim ab Axe, quem
medium obsidene, in illo, quam in ilto recedune: quo sc re maior sic asendi
Facultas radiorum Elliprici quam Sphaerici immediace antequam Polum aerin-
ganc; quae ipla est Magnetum insica rirtus; quam deinde radii Polum praeter-
vecti per medium efUHdUnE, _E IN OCCUTFENEIA MAGNCLICA COrPOTA CXCTUHE,
veique maiorem, quo collectior, adeooue ralidior intra iplum Maonetem ante
omnem ex Polo cruptionem extirerit.
Relpondeo maiorem Magnetisproductioris, quam contractioris in agendo
Facultarem hac catione minime Caluari posle. Cum enim radii ex omnibus
punctis Magnetis ad Polum contendentes eodem recto cursu, ec in directum
per cundem Dolum tanquam per foramen non eiicianeur; led ab co in omnem
rndique parcem, etiam intra iplum magneticum corpus dispersaneur non Cine
magna, ve pacet, eorum fractione, e rnionis prioris dissolutione: quo fun-
damento asseri porest radios mirum in modum Fractos, disperlos, ac rarelcen-
tes eadem ri agere, qua prius directi, coacti, concurrences agere conlueuerant:
Experimur lane in omnibus aliis qualicatibus ettulis e actiuis, (a quarum Cor-
ec minime eximenda est virrus magnerica,) quantum de carum vigore dece-
dac, si d recio; nacuralique cursu per reRexionem aut refractionem abertare,
aut laxius in spacium explicari d dispergi cogantur. Ouare alia quaedam subest
ratio cur Fllipricus, aliique limiles longiores Magneres viribus praestene caere-
ris paribus prae spharico, aut aliis contractiore rermino circumscripris: quam
quod intima illorum virtus ante quam ejus radii e Polo crumpane Forrius 2gae
propter maiorem iplocum rnionem; iltorum rero agat remissiuis propter co-
eundem minorem incernam collectionem: nulla enim, dum huiulmodi quali
rares

## Folio 386 — 1759050695:0392
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000392.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
eores acune habetur racio carum habicudinis, nili ejus qua pollene, cum Pal-
Cum immediate atFIHGHHE, _ aFFiCiIE. Oux cum in veroque hoc Magnetum
genere, ve ostenlum eAt, sic similis: Similicer etiam agere rerumque, paremque
effectum producere dicendum Foret conrra quam ferant experimenta: quibus
constat Fllipeicum Sphaerico ralidiorem else: de concra quam reline ipsimet
volaris effutionis Authores.
Non efugic Cabcum, re ex verbis coniicio, quae eodem, ciraco Capire sub.
ivuxie, difficultas haec, quam proximâ Respontione proxono, non polle scili-
cet iuxta polarem magneticae virturis effutionem explicari; quomodo Magnes
Ellipricus, aut alius quilibet oblongior maiorem prodat in P’olis agendi facul-
tatem, quam caeceris paribus Sphaeris, aut alius cuius Aris conrractior (II,
cantoque lonsior Equator; ed quod reriulque ex Polo prosilientes radii co-
dem modo Paltum attingane ad eandem distantiam occurrens. Nam illius acti.
uicacis inaqualis hanc aliam caulam aftert in haec verba. Verum, inquie, non
solum propier Axem longiorem lavis longior vehementiorem habet actiuitarem:
Sed melius etiam acit, quia parces ejus laterales, VI C es D s sic de reliquis.
transmiicune suam vim, es quasi conferunt suum symbolum ad Polos. Ut extra
propagetur per lineam maxis directam in lonciore, quam in sphaerico. EXIIa, in
quit, vera polum scilicet, virtus propagatur per lineam magis directam, hoc
est, ex eius menre ad Axem A G productum magis propinquam, et propius
adiacentem, qualis est linea A P. auc A F, in longiore Magnere, quam in SplX-
ricos ve lune linex LK. IN, quae ab Axe producto IO lonsius abscedunt, et
minis directe ad Axem IO, hoc est, minis prove, minulre collecte protun-
duntur. Vulc ergo cam radios C A, D A, quam cadios FII, L I recta pergeic,
illos quidem ad F _ F, hos aurem ad R _ N: X quia illi collectiores (unE, de
propius ad Axem accedune, ideo illorum maior est quam istorum actiuitas
iuxca illud. Vircus unica forrior. Leaque non tantum radii C A, D A a punctis
omnibus Fltiprici Magneris ad Polum A. concendentes Forriores sune radiis
FII, LT sphaerici Maguetis proprer maiorem illorum, quam iltorum inera ip(os
Magneces riionem ad Polos A X I, ve volebat superior obiectio, quae est
iplamet laudari duchoris sencentia, e prior ab eodem allata rario inxgualis
actiuicatis horum Magnecum: Sed etiam ob maiorem collectionem radiorur
AE, A F, quam radiorum LK, TN ex Polis A et I foras procurrentium, de in
directum ad radios intertiOS C A, D A; dHIB, L I POSEOTUM. AC Si ita eF-
funduntur radii a singulis Mlagnetis punctis, ve in polis A e I se interlecene,
_ foras prodeant: quomodo ex huiulmodi radiis Sphaera actinicaris compo-
netur Cimilis ipsis Maonetibus, qualem componi certum est e experientia, et
ratione, re suo loco ostentum est. Nam radius nullus infra lineas M P, X OS;
qua masnetes tangune in A e I, Caderet; carum enim vlcima eAtM P, e OSi
reliquae non possine le non decultare in iplis polis A e I, d à quouis MagnC-
tis puncto emillae supra tansentes lineas M P, Q S non excurrere. Ouod idem
cum in oppolicis Polis B e G, Si per eos lineae tangentes duci concipianeur,
Continoat: nullus vircuris magneticae radius medium illud spatium, quod inter
dua
Magnetolocia Lib. II.

## Folio 387 — 1759050695:0393
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000393.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
1
eo
li
et
ap.. Oosmoaror.
auas ao Maglles  Pois Casseenles neas palallelas incercipitur, occupa-
Bic; re actiuitaris (phaera Magneri similis concinnetur. Ouod quam sIF a ve-
ricate alienum, quis ignorat: Huc non pauca non parum FaCCtenE ex iIS, quae
ad hanc per (olos Polos vireuris effutionem rejiciendam alias lune allata, a
quorum repetitione minime necellaria abstineo. Tsic latis est ostendisse ex
data occalione inxqualis Magnerum actinicatis ex Pola eorum diverta Agura
profecta, quam inepra sic illa radiorum per solos Polos protusio ad hanc inx.
qualiracem demnrandam, de quantas demuns i anguctias sele conniciant, ve
consticucam effutionem: quanto impedicior ostensa est; Si per polos tancum
vircuris radii propaxari dicanrus. Nam propolicis duobus molis, virrurisque
aequalis
hunc Magneticae facultatis agendi Moctum cucalttur cius Authores, d Fauto-
ecs; cum pugnantia loguendi ditcrimen cuscau, N’ex lelatis; expolirilque
verbis diei doctissimi, deque magnetica Philolopita li pus veste Metui
Colligere licet. Atque hoc esto postremum, quo dictus ille asendi modus HOI
tam in dubium, quam in apertam certulam vocari videtur, Argumentum.
Nunc pene perpemundum quomodo ex hoc eodem capice inaequalis Ma-
gnecuns diuerlae figura actiuitaris tirmius Haoliatur, (qui corius huins opu-
sculi rel riicus est (copus,) expolicum spro sub inirio Principium magnetica
eAfusionis, qua ex omnibus e lingulis Magnetis punctis ad omnia de lingula
puncta ocus lius auplicis lerualo aleme radios explicari pronuntiaur.
Dixi icaque polita hac Alertione secunda. Ouo fuerit caeteris paribus Ma-
gnecicam productius iuxea naturalem mcuis longicudinem, eo validius ad
2gendum futurum. Cuius Alsertionis probatio tanto est euidentior iuxta à me

## Folio 388 — 1759050695:0394
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000394.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
aneta
L.. L2.
aequans Magrecibus e d Sparto, constat primo radios omnes ab
omnibus Maonetis Fllipriet parcious au porum a emillos collectiores else,
masilque set se vincos, quass inte lans limiliter ab omnibus sphaerici Ma-
gnetis punctis ad polum L concendentes: duo enim radii C A, X D A, ec reti-
qui tam inera iplos conclusi, quam extra politi sernata aequali in veroque Ma-
onere distancia cam à polo quam ab Axe, contertiores sune, de ad Arem AB
proxius se adiungue in Flliprico; qua in Sphaerico duo radii FI LL I, celiquique
line intra linrc exera ip (OS POHEI: VE pEF SC PATCE EUM PFOPTeI AXem AB AXCIC
longiorem; cum proprer breviorem aequacorem CD, quam AquatoremHIL.
ex parallelos eorum proportionaliter lumpros. Sed iidem radii Pele in polis A.
et l incersecantes cadem, quam inierune, via pergune extra Mlagnetes ab sque
omni vel refractione, vel reAexiOne (QuO CHII CX FONTC, VE SuPerIuIS aIquC-
bam, huiusmodi a recto curtu a natura Seruari Colito, deAexio oriri dicacur :)
ergo cadem eorum collectio etiam exera Magnetem perleuerat. Vnde Ac, ve
Forrior lic ex hoc capice ex polo Magneris Fliprici ettula rireus, quam ex por
loMaslico spllatt. aeeos ia Guant iac L’aluns Gubplass aclu respe
rencia magnecicus se Calseecantiam ab veroque occurrens ralidius afti-
nem; led ctiam proprer internam iplam ex omnibus Magnetis parribus ad
Polum concendentium radiorum rnionem, quâ Magnes idem Ellipricus se-
cundum
Ciac, ec agucec, u, li iplos Magnetum polos Masheccn seale Coent
sac, Elliprico hemiuis adhaere leat, ralidiusque de breuiori mori virture imbua-
tur (quae lune Forcioris Faculcatis argumenta) quam Sphaerico, non tanum
propter maioret locas C atess Lautorn  Mo Guans t Collectio-

## Folio 389 — 1759050695:0395
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000395.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Cap. V. De fouri MaeneticoriM.
cundum se ablolure robuItIOr cuadie, re ip sa argnir ejus directio prompriOr, ec
constancios ad aliud Masnericum. Sccundo. Sphaerico Magneri praestat Flli.
Pricus ob cadiorum ad Polum appellentium maiorem luuiius, quam illius lon
dicudinem: quo enim maior est radii lonsicudo, co maior est eius actiuicas
caeteris paribus; plures liquidem parces magneticae in longiori, quam in bre-
uiori radio ad agendum concurrun, viresque iungune, de limul congune, ma-
Loremque producune effectum maiori actiuicari relpondentem. Tertio deni-
ques virturis radii Magnetis Elliprici masis accedune ad longitudinem naTuTA-
lem vixturis magnetica, quam radii Magnetis Sphaerici: hi enim ab Axe lon
eius abscedune, de ad polum obliguius accedune: ConstaE aurem ex C’apite z.
Aserr. 3. Lib. I. radios magneticos ex situs ad lonsicudinem naturalem obliqui-
eare maiori vel minoris ethi aequales supponantur, inaequali valde pollère ric-
cure, cumque esse robultiorem: qui magis se ad longicudinem naturalem aC-
commodat: cicatum locum consule.
Eix his euidentius adhuc intucaris, guam clare e Facile innOce(CAE ex RAEITO
illo nouo magneticae virturis agendi modo illa actiuitaris inaequalicas, quae
inter Ellipricum, Sphaericumque Magnerem intercedic: cuius expolitio per
polarem radiorum virtutis effusionem ipsilmet eius primis Authoribus tantum
tacessebat negotii; re ei expediendo rix pares esse postine, ve octenlum est, de
ex sequentibus manifestius cnadet. Altera AITertionis parS, qua Flliprici Ma-
oneris punctum V quodcunque in plasa inter Polum A d A: qUAtORem D a(-
lumpcum maiori vireure pollere dicitur, quam Sphaerici Magnetis Llliprico
aequalis punctum Z Similiter posicum, hoc eA, ed loci; ve recta Z X ad Axem
TO perpendicularis segmentum Z C Z abscindat aquale Flliprico legmento
V BR, de Scomentum Z IZ legmento V AR; iildem rarionibus constat qui
bus ostensus est Polus A virture praectare Polo I. Nam Flliprici Sermenti
RB V longicudo T B maior semper fucura est quam circularis legmeri X O L
longicudo YC: cd quod vicistim segmenri huius amplicudo HIL, illius am
plicudinem C D, ve veriusque Segmenti servetur aequalitas, luperatura semper
eAt (ne vero quemquam percellac, quod hic adhibeam Segmenta plana FIII-
Prica _ circularia loco folidorum legmentorum Sphaeroidicorum e Sphaeri-
corum, qualia lunc Magnetum ixlorum Seomenta: par enim quoad hoc vero-
rumque Segmentorum est cario, ve patet) Ouia igitur radii ex omnibus pun-
Ctis segmenti Elliprici R B V ad V emissi longiores lunc; collectiores (UnE;ad
Pongicudinem vietutis nacuralem propiores sunt; quam tadii ex omnibus Sphae-
rici Sermenti punctis ad Z Contendences; guae sune ip SINTIX FaTIONCS, CUF
Polus A polo L sit ralidior: ideo maior in agendo exie facultas puncti V
quam puncti Z. Nunquam camen ejusdem puncti V virtus aequalis erit vir-
turi poli A, quod alias exposicum fuie, e per le patet. Punctum eroo V obe-
lum Ferreum libi adiunget Airmius, quam punctum Z: e Verloria maiori vir-
ture afficier, de ad longius spatium agitabit: quae sune maioris actiuitatis ar-
n G t Guo Caletis Paribus longior excicerie F)liprici Magne-
rumenta.

## Folio 390 — 1759050695:0396
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000396.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
SdEaeneroloeia Lib. II.
si virtuce praelture: led ellam qulodlibet aliud punctum V; si tamen puncta
COIPATENEUI, quae Similiter (InE POSica. Vnde non mirum est; (I Verloria, quae
in lonsum produci Colent ad effectus magneticos lonse line aptiora, quam
breniora eiuldem quantiraris, codemque Magnete imbuta qualibet ferrca:
quale Foret ferreus orbiculus, qui rix vllam concipit directionem non aliam
ob cacas eant ebet Paua Coet Asura, cum reliqua supponantur paria.
Recipe maioris euidencta atia eorum, quae hic allata sune, aliud Schema
rectislincis, vel planis concin-
nacum. Sit Rectangulum F. F
Rectangulo OS, Tue Paralle-
lepipedum Parallelepipedo cû
quancitace, tum Facultate ma-
snetica aequale, led Pola Agura
distimile: Sic nimirum illud
longius, istud breuirs. Sic au
cem lonsioris F F AxIS AB,
breuioris OSi illiulque Poli A
_ B, istius I_ G: AE A: GILAEO-
reS LInECD, _HIL. PaFCEPO.
lum A PolO L propter allatas
rationes in Fltiprico de Circu
lari Magnece fucurum validio-
rem: longiores nempe lunera-
dii ex omnibus Magnetis F F punctis ad polum A emissi, quam radii, qui ex
alterius Magneris OS punctis ad Polum I concendune, adeoque illi maiorem
colligune rirturem, quam posteriores. Sunt praeterea iidem cadii in rectangu
I0 F F angultiore collectiores, quam in Rectangulo OS, ob quam maiorem
inionem cuadunt illi quam ilti Fortiores. Denique radii Magnetis F F dire-
etius secundum naturalem rirtutis lonsicudinem feruntur (quae praecipua est
validioris actinicatis causa) radii aurem Magneris O S ab eo naturali vircuris
curtu masis aberrant, cumque obliquius sequuntur. Vnde non mirum Ciracii
ex Polo A Forasprolilientes longius rirturem prouchant, quam radii ex Polol
ettusi: neque si Polus A maiorem vim eidem, vel aequalis similique ferro inse-
rac, illud que tirmius libi adiungat, quam Polus I: neque l Magnes ip(e F F ad
mocum liberum comparatus, re si medius sulpendarur, aut naviculae luxinus
impionatur, relocius a Telluris virture, vel alcerius aduentantis Magnetis dixi
satur; remissiis autem ex incerrius Magnes OS. Ouod porio Polis iplis A
ex Tconinsic; idem aliis duobus quibulcunque punctis cimilicer politis con-
ringere proprer ealdem rationes manifeltum est. Ve li Magnetes ita per li-
neasR V, XZ ad Axes A B, P C perpendiculares LCCCNEUF, VE ParteS R F, &
X S sinc aequales, adeoque aequales etiam F. V, OZ: cuidens est maiorem
fore punctiR, quam puncti X magnericam faculeatem ob radiorum in RCON
CUPTEMEIUM
tis AXIS A B; eo propret calem alsacds taltertes non tantum polum A maio

## Folio 391 — 1759050695:0397
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000397.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
ap. V.
De
ficura neticorum.
CHKTeNEIMM Gclats CBICMLMIUm in X maiorem lonsicudinem, arctioc
riionem cu e. mo Caen veriulque puncti R X X, quans
reciulque o et lsucua e acullas, M Pllaem olcentum elt.
Ad Aquatoris rero puncta quod attinet, li praecise spectentui, par cAMa-
snecis cuiulcunque caula: quacunque enim magnicudine, quacunque Faculea-
ces quacunque figura constet ad nullos effectus magnericos aptus est eius A-
quator, cum neque ad Boream pocius quam ad Austrum feratur radius ille
aequinoctialis: Caeceri vero radii ex omnibus Magneris punctis ad A quatoris
Puncta, (VEC, aut TI) contuentes paremraxpolici luis virturem ad ca defe-
runt proprer hemisphaeriorum C A D, EFIL aequalium Facultatem oppo(i-
tam. Vnde etiam Vorlorii, aut alius cuiuluis obeli ferrei extremum hilce pun-
etis admotum nullam concipere porest ex eis vim magneticam: veram enim,
cum altera alceri aequaliter impedimentum obiiciat: AC vero E non extremum,
Ced medium obeli punctum  quarori verique C _ HI adhibeatur: quia tunc
duo eius extrema hinc inde aequaliter ab A quatore remonetur, vistutem Con-
cipiet verumque non ab Aguatore, neque a Sermento ex aduerlo opposto,
quod potius officir; Led a legmento hemilphaerio maiore, cui incumbic, ve luo
loco demonstratum est. In eo ergo calu dicendum est iuxta paulo ante CON-
Sticuca obelum huiulmodi vim hausturum maiorem à Magnere longiore L F,
quam ab alcero aequali O S concractiore: obeli enim ambo extrema admo-
ventur in veroque Magnere ad puncta inter polum de aequatorem polita, quo-
rum illud, quod ad lonsiorem Magnerem spectat, alterum ad breuiorem per.
tinens exeteris paribus rirture in agendo superat, re declaracum est. Vnde pa-
tet lulceptam illam ab obelo taculcarem non ab Aquatore, licet illum media
Cui puncto contingat, sed a punctis in obelum prokcisci, quibus adhaerent in
planis Magnetibus, vel quibus in curuis imminent obeli extrema. Etsi vero
puncta Magnetum sEquinoctialia ad Magnericos effectus edendos inepta sint;
non ex cotamen riiture carere censenda lunt; virture pollemre, quam reliquae
Magneris, etiam Polorum, partes non minori; led ab effectu prohibentur per
accidens a parcibus rerimque adiunctis; quae dum ri aequali sele oppuonant,
effectum in Passo impediune omnem. Cxrerum eadem ipla puncta Aiquino-
Ctialia, si abscilsa aliqua ex alterurro hemisphaerio Magnetis parte aequinoctia
lin esse defimane (mutarur enim Aquator Magnere lecundum A quatoris pa-
callelos diminuto non secus quam mutantur AXiS, Polique, Si qua Magnetis
pars non secundum parallelos quocunque modo dematur, re alias ostentum
Cst) ea tunc prore Magnetis plasam occupabune. luam extribebunt actiuita-
tem: ita ve cadem, quae AEquatoris munere funsebantur, nullumque effectum
vel ad directionem, vel ad actractionem edebane, Poli vices praectare queane:
quod quidem in curuis. Magnetibus efficietur, ( ita eorum partes circa huiul-
modi puncta decidantur, vt medium rndique occupene locum: ac in recti-
lineis, cum lonsitudo nacuralis per ea puncta aequinoctialia ducitur, id locum
non habet: quomodo enim in superiori rectangulo Magnete P P, in quo pun
ctum C aequinoctiale est, porerit Magnes circa C ita circumcidi, VE C me-
dium

## Folio 392 — 1759050695:0398
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000398.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
aMetoi L1D, L1.
dium tenquae partis occuper, cu rura C nulla sic Magnetis pars, cui trar
aequalis alrera versus D selciso MagnetC: Pthtamen C in rectangulo MIa
snece Polus euadere ne-
Queat; ab AE Gutatore remo.
veri porest, _ luam exerere
virturem abscilsa Magneris
Parte FV: Sic enim AEqua
cor d loco C D recelturus
est, re medium reliquae Par-
tiS R F OccuPet; punctum
aUECI C CxETa A GuIaTOreM
tunc politum luo non care-
bic eftectu, maiore vel mi-
nore prore magis, vel minus
ab Aquatore de nOvO per
Magneris sectionem enato
discesserit. Acque hactenis
latis de inaequali Magnerico.
rum tacultate, quae ex Sola eorum amerla figura prokciscitur: Ex his enim,
qua de tisuris regularibus hic eradita lune, colligere licebic quid in irregula-
ribus contingere postic.
SSENIIO III.
Ferrum actu, aut potentia tantum magnericum pro variâ, qu’a constat; fieurà
eidem Maenetis Polo, aut cuilibet ali ejus puncto exhibitum ab eo varie
afficitur, validius scilicet, aut remissius.
SuMagnes, cuius POHH H, _ B; d Axis AB: sic ferrea virgula CV
Leius quancitatis, quae sit Magnetis de Magnicudinis et Facultati proporrio.
naca (neque enim ferrum quodliber a
quolibet Magnere altici aprum est, ita
Calcem ve lentu percipiatur) sic autem
ferri extremum C crallius, acurius alre-
TII exEremum D. DicO extremum C
Polo A admocum Forrius adhaelurum,
vimque haucturum ralidiorem; quam (I
gracilius exeremum D eidem Polo A ad-
hiberetur. Icem a longiori spatio virgu-
lam huiusmodi ad Magnetem accessi-
Tams A ei obiicinEuE C, quam ( D obii-
CeTeTUT. Denique Similis Agurae rirsu
lam maioris ponderis a Magnete conci-
cacum, sulpenlum que iri per C, quam
per D: quae omnia sunc maioris effectus
3C
2

## Folio 393 — 1759050695:0399
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000399.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Sap. V. De s Magnericorum.
eior est, ac regetior, repore Principies inde emanac, vicinioi; adeoque con-
cretior, de collectior, nulloque, aut breui prooretsu (quae alia estmaioris acti-
nitatis caua) remistior facta. Cum ergo craltior virgulae C D pars C Polo
Mnonetis. A. admonetur plures, iique Forciores rircutis cadii in eam impingunt,
quam (i a Magnete averta Foret, e acutior pars D Magneti admota. L.X parre
vero virgula augetur actiuicas, co quod lacior sic facies illa C, d plures ipla
radios, cum Magnetica sic, effundat in Magnetem, quam subtilior oppolica Fa-
aies D. Ouare non mirum, (i renacius Magneti adhaereat virgula, cuin pais C
ei admonetur, quam cum admouetur gracilior pars D. Nec mirum etiam, (I
virgulam a Magnece suspendi contingar, cum C ei adhaeret: quae adniOTO CX-
Tremo D, remotoque C suspendi nequit. Nec mirum magis, si Magnes virgu-
lam ad maius spacium rellicet, cum ipsi propius adest excremum C; quam
cum ipsi objicitur D: plures enim rircuris radios, colque adhuc regeriores
excipit C, quam D: quibus in priori calu agitabitur virgula; quae in posterio-
si ob pauciores exceprosradios, qui illius ponderi convellendo non lunt pa-
res, cieri nequit.
Ad hoc Caput ad Magneris Houram pertinens referri varia posent: quae ad
licum Magneticorum ad Magnetem appolitorum pro raria iplius longicudi-
ne varium spectane: Led cum nec lemel, nec paucis eorum mentionem (uo
loco heri contigerie: corundem inani reperitioni parcendum hic est; caque,
Si Forre exciderine consulendum.
a Mlagnere profecti Argumenta. Florum omnium effectuum diverlorum rna
est, eaque aperta ratio. Magnetis efusa faculcas iuxta communem omnium
ettularum qualitatum legem quo à Magnere longius protunditur, d recedit
eo debilior cuadic, donec deticiac: quo aurem Mnoneri propius accedit, FOr-
e
e
u
 us as ed
2
rttth
de de ee ds ds
Constructio Scioterici Magnetici FTorolocii.
A C F Y HanC FOTaM de MIAGNCLLH CACLCKANOHCI MHCMIM LAVION
iicuiusdam constructiosse Crauacle: quo veclarilis indicis vi Mione-
Ca imburi opcnon hora anum cus senelsilea eltam, quod mi
feriore Constituto. VrE FToron lepponatur esse circulus BD C F, intra eius
umbicum describendum sic Flemitparium nostrum superius ea specie, qu’a le
extribet oculo illud secclat Lolo intoriore Horilontis: qui P’olus oculo
Destinacu
reres caerera omnia exhribentur: geue ape no pelaem, d a Sphaera lo-
lent exhiberi: quod eo nominc uppes aseceu Planilphae
rium. Hoc enim Hlorologii genus mnt enes quan Planisphaerium in Pla-
no Forisontis optice delineatum oculo in Nadir, sine in Polo Florisoncali in-

## Folio 394 — 1759050695:0400
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000400.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
394
Magnetoloria Lib. II.
destinatur poriiis, quam alcer luperior; re breuiori spario; quod dictus Hori.
nue Concineaneur omnes circuli Hlemisphaerii noctri, quibus ad
tlut

## Folio 395 — 1759050695:0401
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000401.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
615 a
vum cgemus: qui oculo in Z enich polito exera Hlorilonte excurrerent in im
menlum, _ ad Insticurum inepei cuaderenE. ANEC quam verO inCaUS C On-
structionem; quaedam iuverit obseruasse; quae eam cum Faciliorem praecta
bunc, cum apertiorem eius methodum, ac iucundiocem extribebunt.
Teaque desionati ad arbierium Florilontis duae ducaneur diameeri BC, D F
Cele in centro A lecantes perpendiculariter, quarum B C sic communis Sectio
verricalis primarii, ex Florilontis, e per puncta veri orrus de occasiis ducitur:
altera vero DF sic ciuldem Florisontis, _ Meridiani communis icem Sectio,
gux a Septentrione ad Austrum extenditur. Velim deinde apte concipiatur
circulus Meridianus Floriloncem lecans in linea DF, ipsi Florilonti perpendi-
culariter insistere: vel cerre concipiatur circulus B DC F. circa diamerrum
DE. converti (ipso incerim fixo d immoro Florilonte) donec ad Hlorilon-
cem rectus siltatur, Lemicirculo D C F deprelso, altero aurem D BF. Cursum
crecto. Ouod EiCimul converri incelligatur diameter BC circa immotum
centrum A: Facta dict a convertione punctum C occupabie Nadir, punctum
vero B Zenich: per quae eadem puncta transibie rerticalis, si circulus Cimili-
cer converri intelligatur circa diamerrum B C donce ad Ilorilontem, sicur
Meridianus, rectus fiac, _ Temicirculus eius BD C Cursum, alcer veto BF. C
deorsum vergaE. Tunc aurem punctum F. cum puncto C Meridiani, ee pun.
aum D cum E Coalelcet: Guin etiam EOTa diaeEEF D E CUM TOTA BC CON
eruet; exirque communis lectio Meridiani, de verticalis; adeoque Aris Ho-
tiloncis per Sphaerae centrum A craiectus perpendicularirer ad iplummet I0.
TIIONECM.
Ad haec obserua Meridianum hoc in sieu ad Florilontem recto consticurum
metiri tam Aquatoris, quam ipsius Pacallelorum ad Floriloncem inclinatio-
nem: est enim ad Aquatorem, ciulque Parallelos, ex ad Fioriloncem rectus
PeF PrOP. 15. Lib. 1. Theo. cum per eorum Polostranlear. P’Fopter quam can-
dem rationem metitur etiam ciuldem A quaroris ad primarium verticalem re-
cellum: qui Meridiani arcus inter A quatorem d verricalem interceptus dici
Colet Loci, ad quem compolita est Sphaera, Lacicudo: qua ciuldem Loci ele-
untioni Poli semper est aequalis. Meritur icem idem Meridianus Poli eleuacio-
nem supra Hloriloncem in eiusque Plano ducitur Mundi Axis a Polo Borcali
ad australem excurrens. Mecitur denique Fcclipricae, maximam declinatio
nem graduum 23. min. 30, qui incer A quatorem, ex Ecclipricam intercedune;
dum inicium Cancri verlus boream, _ verlus austrum inicium Capricorni listi-
Tur ad Meridianm
Obleruandum denigue est quolcunque Sphaera circulos oculo Nadiroccu-
Panci ica in Plano Florilontis apparere, ve circularem quidem retincant Rgu-
am apparentem; sed qua sic vero circulo, quem spectar oculus, valde ina-
qualis, modo quidem maior, modo minor. Pic enim, dum gnemlibet Sphaerae
circulum intueru oculus dicto in sicu constirums, vilualis obliguus Conus:
cuius balis est iple verus spectatus circulus; is aurem Conus a Plano Hori
soncis, in quo secundum imuicum extrbeur cisculacis illius bulcos speciesile
CaTUI
Cap. VI. De Floao.

## Folio 396 — 1759050695:0402
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000402.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
396
Solagnetolocia Lib. II.
eatur subcontrarie: quae subcontraria Sectio circularis est; re demonstratur iin
Ccantis
Conicis: enins diameter est communis sectio Plani secantis, et Plani Conum

## Folio 397 — 1759050695:0403
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000403.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Cap. VI. Delhorologio Mnemno.
ecantis Pel aae quod Ca illud Planum subconerarie Conum sccans, pet
pendiculare: quale est in nostro calu Planum Meridiani; quod per oculum in
Nadir policum (qui Coni vilualis verrex est) transic, de per Coni Axem ex
cenditur, iplumque Floriloncem se car perpendiculariter, SICuF d AE quatOreII
ciulque omnes Parallelos. Ouo tc, re tam Aquatoris, quam eius Parallelo-
rum species circularis in FToriloncis Plano depicta diamerrum nancilcatur in
communi sectione Meridiani, et Florisontis, hoc est, in linea D F. virimque
in immensum producta in Plano Elorisonris: in qua lingulorum horum cir-
culorum vila diamerer definietur, et ab scindetur a duobus radiis vilualibus ab
oculo Nadis occupante ad veram diamerrum in Meridiano ductam cjectis.
Elis ita menre tantum, dum Sphaerx, ciulque circulorum obseruatur debitus
Sicus, Concepeis, haud xore concipietur ea, quam instiruimus, corumdem cir-
culorum optica in Floriloncis Plano delignatio. Cum enim illa Meridiani e
Florilontis communis Sectio DF fixa ex immota in eildem punctis Aris, et
immoris secetur a radiis risualibus in Plano Meridiani a Nadis ad vera puncta
ipsius Meridiani emissis quocunque modo MeridianuIS CIICA D F fIxaM Fan-
Quam CIrCA Axem ConvertatuE: Faciamus Meridianum à pristino illo luo sicu
ad Horiloncem recto converti donec ad ipsius Hlorilontis Planum peruenerie,
_ cum eodem coaluerie: tunc Nadir, sine oculus ad punctum C consticuetur
_Zenich sistetur ad B; ita ve circulo BD C F, qui Hlorilontem per le extri-
bec tanquam Meridiano vei possimus, et in eo lineas quascunque delineare,
quibus constat Meridianus; cuiulmodi sunt diameter Aquatoris, eiulquo Pa-
rallelorum, adeoque ipse Mundi Aris, cadiique viluales ab oculo C emissi ad
vera Meridiani qua cunque puncta: re corum ope puncta rila ipsis responden
ria in Florilonte de fniamus.
Constructio.
In duobus praecipue Capiribus cora haec constructio verlatur. Primum de-
Fenationem continet Aguatoris, eiulque Parallelorum quos lingula Sions
iniens Sol percurrie diurno motu. Secundum Florarios circulos, AAronomi.
cospraelertim, delineare docebic. Nec reliqua deinde, qua ad Sphaera circu-
los reliquos pertinene, penitus OmictentuE.
Ad primum quod spectat, hac ratione absoluerur constructio paulo quidem
rudior; Led quae ad accuratiorem, viam aperiet. Cum, ve dixi, circulus BD C F
alumatur ve Meridianus, Xe in eo punctum C Nadir RatuatUE, quod occuPAE
OculuS: SI TIIAEUE aECUS C F in Meridiano aequalis datae Loci Lacicudini
quam altumo hic graduum 44.) _ per A Centrum ducatur rect a F C, ea erie
veca Aquatoris diameter, communis scilicet planorum Aguatoris, ee Meri-
diani Sectio: tantus enim arcus Meridiani inter Nadir C, d AEquatorem in-
cercedic, Licur et incer B Z enich, et eundem sEquatorem C, qui proprid Loci
Lacicudo dici Coler. Si igitur ab oculo C per Agnacoris diametii vera extIC-
ma puncta F, d C emictantur viluales radii. secabitur recta F. D inIlorilontis
Dlano iacens in FL ec I; erieque inrercepea linea LI L diameter vita s quaroris
C

## Folio 398 — 1759050695:0404
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000404.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
598
Maenerolocia. Lib. II.
in Forilontali plano describendi. Diuisa isitur HII bitariam in L; cenero L.
e. Bo:
PerH, d P Aquacor iple describetur, eransibiccue necellario per puncta C

## Folio 399 — 1759050695:0405
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000405.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. I. De TTorolocio Magnetico.
Se B: GuX H LLOIHontis plano puncta sune vera oreus de oceasis aequinoctia-
lis, in quibus Agnator verus Hlorilontem secac, nec eorum punctoruni locus
rerus a vilo discrepat: cum in iplo existane Florilonce.
Illud porro centrum L Agnatoris visi hoc etiam modo haberi porest. Su-
matuE arCUS F Z aequalis arcui F C X per X _ C recta eduCaFUI: Ca CMIM
Per L abicura eAt. Nam Friangulum Rectangulum FI C A simile est Friangu-
lo rectanoulo CC F, cd quod prarer rectos angulos eorum A d C, aequales
sinc duo anguli FIC A, C F C. Ergo duo anguli A FTC, C G F lunt requales.
Sed angulo C OF aequalis est angulus X C F, cum aequalibus arcubus F C,
F X insictane ad circumferentiam. Ergo Triangulum L HI C est Io(celes,
adeoque duo eius LaFerA LII, LC lune aequalia: circulus IGIEUE CCHETO L
Per EI delcriptus, etiam per C cransiturus est. Ergo recta C Z producta -
quatoris centrum L recte indicat in linea FI F meridiana.
Deleripro Agnarore, descxiprio incunda est eius Parallelorum, quos per-
currie Sol lub ingrelsu Signorum: quae eodem modo absoluetur. Si enim Si-
onorum singulorum declinatio sumatur a punctis F, e C; borealium ad laer
nam FCi, australium ad dextram, ex collateralia puncta rectâ linea connectan
tur: quae est Parallelorum vera diameter, ip lique A quatoris diametrO F C pa-
Fallela: aue, quod litticie, ipla declinationis puncta in circulo D C F B inuTan-
tur ve inulta cernis; ac demi ex puncto C radii emittantur per huiusmodi
declinationum inusta puncta; definientur lingulorum Signorum diamerri vila
in producta recta E D; quibus bitariam diuisis circa eas de scribentur circuli
Signorum in Plorilonce rili, quos extra Hlorilontem BDC F produci non
oportet, ve Schema reterr. Atque ita primo Capiri ad Signorum delineatio
nem spectanti Carisfactum quidem erit iuxta eorum primi orcus exigentiam;
VCTIII MINUS EREO XE aCCUTATE. Cum enim declinationum puncta CirCAF PIO-
xime absine à puncto C, vnde radii per ea cduci debene, longiulque produ-
CANEUE, anEC quam reCtam P D secuerine: nihil procliuius, quam veradii illis
qui applicat a normi delignantur, a debico situ declinene, reramque Sectio-
nem cum secta F D non praecise arringant: cui periculo occurrendum est,
quod praectabitur punctis aliis a puncto C remorioribus, investisatis, per quae
radii illi a C emisi Transicuri Cinc. Ouod hac industria ab (OlVCEuE.
Ve Aquatoris vilam diametrum LL J, eiusque cenerum L turo primum de-
Fnias: Centco C semicirculum b d F describe paulo ampliorem (stac enim ad
arbierium eius guanitas) in eo lume arcus b q d n aequales semissi Lacicudi-
nis Loci datae, nimirum graduum 22. in alsumpto Exemplo Lacirudinis or2-
duum 44. Tum ex puncto C radios educito Cq. C n: quorum ille OCCUTTAL
linca F. D in BI, hic vero in L: crit intercepta linea FI I diameter A quatoris
visi: cuius cenerum L habetur, si arcui q b aequalis Cumatur arcus gH, duca-
curque recta C h: haec enim diametrum FI I. bifariam secabit in L. TTuius
constructionis ratio clata cAt Cx PrOP. 32. 5 20. Lib. 3. Flem. Nam cum bC
tansat circulum D CF in C, angulus q C b aequalis est angulo in alterno
legmento, quod recta C q abscindir: abscindir ergo recta illa C 4 lesmen-
CC

## Folio 400 — 1759050695:0406
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000406.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnetolo LIb. II
TM F D C C; eo quod angulus F C C aequalis sic lemissi anguli F A C Lati
cudinis dacx 612. 44. Froo Cg consticuens cum C b semissem anouli L arieu-
dinis necessario transic per punctum P, eademque est cum rectâ C FL; quae ex
Parte superiore exeremum HI vila diametri s quatoris delignare paulo ance
ostensa est. Similiter recta C n necessario congruit cum recta C C; idemque
punctum I exeremum inferius squatoris diametri definie; cum eam C C,
quam Cnangulum cum B C contincat aequalem Semilli anguli Lacicudinis:
ekt enim angulus BC C Temistis anguli B A G, sive C AF Lacicudinis, cui se-
missi aequalis policus est angulus d C n. Denique recta C h conlelcie cum re-
Eta CZZ, quae ostensa est bitariam secare in Ldiamerrum II I. Nam veerque
angulus FI C h, FIC Z Semissis est ex constructione anguli Lacicudinis. Recté
itaque hoc curiore modo detinica Cunt ope circuli b dF, Aquacoris vili dia-
meter FII, eiulque cenerum L. Restat re Aquacoris Parallelos rilos, tuto ali-
qua simili industria reperiamus: quae est huiulmodi.
Sumpro quonis centro in recta C h, delcribatur per C circulus (hic altu-
mo iplummet cenerum L circuli FIB FC, adeoque ipsum circulum adhibeo;
huius enim, aliorumque par est ratio) de per altumptum cenerum L aGATUE
eius diameter rectae HII parallela lhuius parallela vice fungicue hic ipla re-
At2 IIT) qua delcriprum circulum secet in FI XcI. Tum Cumacur verimque d
puncto EI maxima Solis declinatio graduum 23. min. 30. in iplo circulo vlque
ad P, et O: ducacurque recta PO, qua bitariam in O secabitur à diametro
FII: cenero deinde O per P d 9 delcribatur semicirculus; cuius vterque
Ouadrans in eres aequales partes diuidatus, ee per dinisionum ducantur 2d PO
perpendiculares, lure diametro FII descripri circuli parallelae. Secabune hae
circulum EI CIB in punctis; quae Signorum declinationes ab i quatore de
Einiune, borealium quidem verlus P, australium verlus O. Hae porro decli-
nationes eodem ordine rransterenda lunc hinc inde à puncto F oppolito, in
eodem circulo HI B IC: nisi malueris eandem circa l constructionem inires
quae inica est circa FI, ve in Analemmatis delineatione heri consireuie; aut aliâ
linca S X aequali de Parallelas linea. P O in spatio liberiore ad vicandam li-
nearum consulionem alsumpea, circa quam alter lemicirculus delcribatur, de
in lex aequales parres diuidatur, re Schema refert.
Hlis ita paratis, E a puncto C radii emictantur ad singula declinationum
puncta tam superiora arcuum HP, EI 9, quam ad inferiora respondentia:
incercipient hi in recta HIE diametros Signorum lingulorum, non secus quam
intercepta est diameter FI I Aquaroris, liuc Arietis de Librae a radiis C LI, X
CI circa quas describeneur circuli; qui in Hlorilonce extribebune A quatoris
Parallelos per Signorum inicia transcunces. Ve, Si ducatur radius C P ad C aH-
cri declinationem P: secabic is rectam HIF in puncto K, quod est exrremum
Superius diamerri rila describendi paralleli Cancri: inferius aurem ejuldem
diamerri extremum delignabitur a radio, qui ex C ad V selxondens puncto P
ducitur: is enim secar rectam HI F in puncto Z. quaelito: Ouare dinisa bita-
niam in T linca inter R dc Z inter cepta, delcribetUT ex CCHEO P Per K et Z.
CaNCLi

## Folio 401 — 1759050695:0407
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000407.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
dp. VI. De Tlorolocio Maenetico
Caneri visus in plano Forisontis Parallelus. Eadem Furura est religuorum Si-
snorum delignatio. Onam hac ratione recte institui aperre constat. Nam duo
Eadii C FI, C P arcus limiles ex duobus circulis HI CI, D CFB sesc in C se-
cantibus intercipiune. Frgso interCCPtuS arcuS inter punctum P A quatoris ve.
rum in circulo Meridiano D C F. B, e punctum, in quo idem circulus seca
cur a radio C P, est aicus declinationis Cancri, ad eoque per illud punctum
duceretur vera Cancri diameter, parallela A quatoris verae diaerro P C. F. F -
S0C P radius, cum per illud Cancri declinationis ab A quatore F, punctum
ducatur, recte desionat punctum visum K, extremuum luperius diametri descri-
bendi in Florisonte Paralleli Caneri. Eodem modo ostendetur punctum Z Fo-
se exrremum inferius ejuldem diametri rila Cancri, quod radius C V deli
gnat. Ouare dinisâ bifariam in P rectâ K Z, eo centro per R dt Z delcriben-
dus est in Plano Florilontis rilus Cancri parallelus. Fadem est Carerorum Si-
suorum descripeionis ratio.
Exterum Centrum F paralleli CanCEI reperietur FaCIlC alECTUErO FanEIim K
auEZ excremo diametri invenco. Ducatur enim per L. centrum circuli POC I
recta S Y perpendicularis ad diametrum eius HI I, d aequalis rectae PO: Cu-
ius divisiones eodem ordine cransferantur in ipsam S Y. Si igitur ex punctoC
radius emirtatur ad S necessario transibie per F. Nam, si ducta Foret recta D V
subrendens arcum P V circulis d cuius cenero L ducitur ad P V perpendicu-
laris LS, ipla P V bitariam secaretur in S d recta LS (nec vero dubium, quin
in S recta L S rectam P V Secaret haec enim parallela est diametro H T, ne-
eticque P S pacallelas e aequales OP, L5) cum isitur radius CS bitariam
secet in S Basim P V crianouli P C V; ducaturque R Z bali illi parallela: (0
cabitur _ ipsa K Z bitariam T ab eodem radio C S. Fodem modo recta S V
extribebie centra reliquorum Sienorum: quod fucurum est maxime necella-
rium ad Signorum australium descriptionem, in qua lonsius porrigitur e obli
quius superius eorum diametri extremum. Arque haec Patis ad Sionorum de
scriptionem. Ouod primum erat Constructionis propositum C apuE.
Secundum autem Capuc horariorum circulorum in eodem Florisoneis pla-
no delignationem complecti deber, quam sic expono, cum aggredior. Con
Rac circulos omnes horarum altronomicarum, ve veros in veris Mundi Polis
se incerlecare, ita vilos in visis cildem Polis le incerlecare debere. Constat
irem ex luperiori Expolicione Polos illos veros, eolque connectentem AXem
iacere in plano Mcridiani; quem polico Nadir. Ciue oculo in C, referE, VE ex.
poluis circulus BD CF, in eo igitur circulo Polos illos primum definiamus.
Mundi Axis rectus est ad Aquatoris, de Meridiani communem Sectionem
F G. Ouare S ad F G duCaEUT per CenErum A perpendicularis M NI; crit ca
Mundi Aris, Polulque borealis M, e N australis. Siigitur ex oculo C ad M
de NI ducantur racii; secabitur ab his linea D F. in Polis risis e, de i, in qui
bus se incerlecare debene horarii visi circuli. Ve aurem curo ducas radios il.
105, adhibe sermicirculum b d F nuper ex cenero C delcriprum: in quo lume
excus dm, e Fl aequales semisi. Flcuationis A. quacoris, suve complemenei
EI

## Folio 402 — 1759050695:0408
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000408.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Marnetologia Lib. LL
Fleuationis Poli; sume, inquam, in hoc Eremplo dictos arcus graduum 22.
(Oradus enim 23. Tune Cemissis graduum 46. Complementi Eleuationis Polis
quae polica est Orad. 44.) cum per m, de lemitre radios ex C: hi cum radiis
CM, CN ConOruen de POloS vilos e X i delignabunt. Nam ducta M N ad
F G perpendiculari, ve fere constructio; arcus B MI est complementum aF-
cus BC. Suc ei aequalis C F. Lacicudinis, qua aequalis semper est Fleuationi
Poli. Angulus ergo BCM ad circumterentiam lemistis est anguli BA M ad
Centrum. Sed angulus d C in est ctiam semissis anguli B A M, co quod arcus
d n positus sc semissis complementi Eleuationis P’oli. Duo ergo radii CH,
Cn coalelcune, e veerque Polum e visum recte delignac. Similiter ostende
cur duos radios C H, Clconlelcere, rectéque ambos designare alterum Po-
lum i vilum. Nam, cum C F circulum B D C F tangat in C; angulus lC F
aequalis est angulo C M N in alterno Segmento, lue angulo B C M: Ped hic
est Cemissis anguli B A M ad cencrum, liuc anguli C A N, qui est complemen-
cum Eleuationis Poli. Frgo linea C L continens cum recta C F angulum lCF,
qui Policus est aequalis semisi Elenationis Aquatoris, siue complementi Fle-
uationis Poli, congruic cum recta CE: quae angulum C M N ad circumte-
rentiam aequalem angulo l C. F sustinet. Ouare tam a radio C N producto,
quam a racio C l recte delignatur aultralis Polus i vilus.
Cum igitur horarii omnes circuli risi le interlecent in polisc, ee i vits:
certum est omnium eorum circulorum cenera reperixi in linea; quae in ebi-
Fariam, e ad angulos rectos lecac lineam c i Per J. Terry Flem. In ea igitur
recta per r ductâ cenrra illa inveltisanda sune, quod ita ab (oluetur. Primo
quidem iplum punctum r centrum est horae sextae, quae per B e C ortum de
occalum aequinoctialem eransicura est. Nam angulus c C i rectus est: Patet;
sune enim duo ansuli M C B, IC F ostensi aequales: addico erso communi
angulo B CB hec angulus M C h angulo AC Frecto aequalis: ac proinde an-
gulus c C i rectus, est in lemicirculo circa diametrum c i descripto, hoc est
Lemicirculus centro x per e descriprus transit per C, eodemque iure alter le-
MiCirCUIS ETaNSIE peF B. Reliqua rero centra in recta illa per x ducta linea
ope circuli B e Ci reperientur hac arre. Diuidatur circulus ille Bc C i in par-
res 24. aequales, eius quolibet Ouadrance in sex partes diuilo. Tum per divi-
sionum puncta ex Polo hsaur c rectae ducantur: secabune la rectam per r du-
ctamm in quaelitis ceneris: ex quibus per c ex i describentur circuli horarii, ve
delcripros cernis. Verum quia circuli illius centro r descripri per e de i divi-
lionum puncta puncto e aut l viciniora vix curo polline normam dirigere, ve
centra longius dissita, Xe ralde obliquas Sectiones in recta per F ducta Certo
detionet; caurius ea praectabir circulus cenero c, auc i delcripeus ad quamlibet
distantiam: cuius vrerque Ouadrans c u in 12. aeguales parres diuidatur, de
per diuitionum puncta, quae à cenero hic alsumpro e lacis distant, ab iplo cen-
tro c emittantur linex, qua illam cenrorum lineam per xductam lecene in
iplis centris. Satis Porro fuerir ea cenera ad vnam partem reperire: quae ad
alceram transserantur a puncto medio r. Demum describentur ex huiulmodi
Centits

## Folio 403 — 1759050695:0409
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000409.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
11.
Poli.
diis
Vad
a1.
cioni
lad
aICuS
H.
nde
P0.
CF
hic
Aen.
CE
iEle.
inte
lucto,
vils:
cbi
ivirut
Prime
um d
pateli
amun
de 21t.
oc est
cec le
linea
1paF.
divi-
CEdu.
(i, HC
divi
gete, 1t
aceno
1, 
locen.
CcME in
12 dd
ap. VI. De Piorolocio Maonetico. 403
entris circuli horarii per es de i; quos extra signa Caneris de Capricorni pro.
duci non oporret, in figura rsui accommodaca, quae interius proponetur.
Dd
Quod

## Folio 404 — 1759050695:0410
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000410.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
obstbibe atd2
Ouga ,an recte ducti sine illi horarii circulis probare lubent: Florolooium
Floritontale ad datam Lacicudinem Crad. 44. describe, cuius cenerum siC A. I
quibus enim punctis Horiloncem BD C P secabune Hlorologii huius linca,
cundem secare debene horarii illi circuli. Racio est, quia horum circulorum
horariorum in FTorisonce BD C P optice delcripeorum puncta rila a veris di
verla non sune, cum in ipso FTorisonre spectentur. Sed per eadem puncta duci
debene hora Hlorilontalis horolosii; cum iplae sine circulorum horariorum
cum plano Hlorilontati communes Sectiones. Acque hoc quidem Examen a
Vosteriori recte probat initam circulorum horariorum eradicum opticam de
scripeionem. Verum restat a priori demonstrandum, cur in linea L p eorum
centra inceane. Ouod ica conficio.
Concipe per Nadir, sive oculum C duei Parallelum A quatoris. Fluius Pa.
Falleli diameter in Meridiano circulo BD C F. (quae est iplius cum plano Me-
ridiani communis Sectio) parallela est diametro FG A quatoris per Prop. 16.
L1b. II. Flem. qua communis etiam Sectio est Aquacoris cum eodem Meri-
diani plano. Ducatur erso per C illius Paralleli diameter C y vera in Meri-
diano B D C F parallela rectae F C7. Ouo POTcO, E iuxta Cuperius expolitam
Squatoris Parallelos optice in Hlorilontali plano describendi rationem huius
etiam Paralleli delineationem insticuas: certum est primo Parallelum huius-
modi per punctum r, in quo linea meridiana Horilontis lecatur à Paralleli ve.
ia diametro C y secatur, transicurum (punctum aurem illud e idem esse cum
e0, quod rectam e i bilecat, mox ostendam) nam cadius vilualis ab oculo C
emillus ad punctum y extremum verae Paralleli diametri C v, d indicans pun-
ctum vilum in plano Hlorilontis puncto y respondens, est ipsiltima Paralleli
vera diameter C y: icave r Cc rila imago excremi diamerri vilae Paralleli vili in
Hlorilonce describendi. AIEerum verO eiu (dem vISa diaMeErI CXFTCMUIM, ve
circa diametrum definicam ipse Parallelus deleribi postic, quo in puncto linex
ED productae exister: Exister lane in eo, in quo linea F D secari debet à ra-
dio ab oculo C per extremum C verxe diamerri C y emisso. Radius autem
ab oculo C per C emilsus, quinam fucurus est: alius esse nequie, quam qui in
C circulum BD C E tanoit, qualis est recta C b. Omnis enim alius radius,
quam tansens Cb, cum arcum C F necellario secer per 16. Lib. 3. F. Lom. ETAH
Liturus est per punctu illius arcus, per quod alia diamerer alcerins Paralleli cam
AE quatoris diametro FC, quam diametro C y parallela duceretur. AE radius
ille C b, cum parallelus siC rectae E D, eam secturuS es nunguaMI. HIINC ergO
aio Parallelum risum, qui in Florilonce extribere debet Parallelum verum, cu-
ius diameter est C Y, immensum fore; aeque adeo in rectam lineam desinere;
quae per punctum, cum sic imaso puncti y per radium C y detinitas ducenda
est ad angulos rectos ad lincam F D.
Ouod aurem recta C. y vera diameter Paralleli s quatoris, qui per C duci-
tur transeat per r centrum circuli circa c i delcripei, quod paulo anre allum
plus ica Probo. Angulus y C N aequalis est angulo CMI NI: arcus enim N y
NC, quibus insistum ad circumterentiam, sune aequales; cd quod recta A)

## Folio 405 — 1759050695:0411
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000411.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 16 lines, status machine
IM
d1.
1ei
1M
n
M
e
C1.
ei
s
cet
Cap. VI. De Tiorolocio Maenetics. 405
ccec C. y ad angulos rectos. Sed ansulus C. ML N in alcerno segmento ab.
DDd 2
icto
Scito aequalis est angulo i C F; ed quod C Fcirculum canenE. Hic aurem an-

## Folio 406 — 1759050695:0412
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000412.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Magnctoloera L1b. 1I.
onlus i C F aequalis est alcerno ri C in patallelis A i, C F. ErgO anguluSLC i7
Fi C angulo est aequalis. Ac proinderC, r i lacera crianguli rC i lune aequa-
lia. Ergo C y transie per r centrum circuli circa c i descripei: per quod duci
IuITIUM FUICTAE FCCtAI L P, VE CCHETA HOLALIOLUM CIECUIOTUI LEPCTIFENEUF. RC-
liquum est, ve exponam, e demonstrem quomodo recte ex centris eradica ra-
tione in recta p rdefinitis describantur circuli horarii per Polos c et i tran-
Ccunces. Ac primo cerrum est horarios huiulmodi circulos rectam illam pF;
quam in plano Florilontis Aquatoris Parallelum per Nadir, live oculum, du-
ctum repeaelentare ostendimus; in parres vilas aequales, sradibus 15. constan-
ceS (tor enim inter singulas hOraS InTeTCCdunE) dividere. Sicut enim horarii
circuli Aquatorem verum in parres 24. aequales, sradibus 15. constantes divi-
dune; ita dividunt quemlibec AEquatoris verum Parallelum per Prop. 10. Lib. 2.
Theod. eadem vero ratione vilus Aquator, ee quilibet ejus rilus parallelus ab
hocariis vilis circulis necellario dividieur. Acque id porro est, quod in Paralle.
Io vilo pF iuxta cradicam praxim obseruari, ostendi debet: quod nonnullâ ad
hribica mentis opcratione planissime conticietur.
Velim icaque concipias circulum B D C E Cuum in sicum pristinum resticui:
ita scilicet ve rectae D F, qua communis est cius cum Hlorilonce sectio, FTori-
Ponti rectus insictat, de C. Nadir occupet, ee B Zenith. Ad haec, planum Pg-
Falleli Cr Aquatoris per ejus diameerum C v. qua eiulde Paralleli cum Me-
ridiano est Sectio communis, ad Meridianum iplum perpendiculariter expan-
di (secac enim Meridianus cam E quacorem, quam eius Parallelos bitariam, de
ad angulos rectos per Propos. 15. Lib. 1. Theod. cum per eorum polos tran (eat)
Insuper concipe in eo plano Paralleluim ipsum delineari delcripeo circulo ex
ejus diametri C y medio puncto, per quod rraiicitur Mundi Axis M N per-
pendiculariter: quin etiam concipe huius Paralleli circumterentiam in partes
24. aequales diuidi, per quas diniliones eranseune horarii circuli per MundiPo.
losMI e N ducti: quorum omnium communis sectio est iple MundiAxis
NINI. Concipe denique ex puncto i, in quo Paralleli diamerer C y Florilon-
ei occurrie, circulum per C in eodem Paralleli plano delcribi: is circumferen-
eiam descripei Paralleli tanger in C per TI. Lib. 3. Flem. Fectanangue y C PeF
veriulque huius circuli per C ducti cenera rran(r. Est aurem circulus ille cen-
reoF descriptus, aequalis circulo, eodem centro r ver c de i delignato: cadem
Siguidem est veriulque FemidiaereF F C. PIRFCF HXC FitC COnCePTa; in me-
moriam renoca illud, cuius iam supra mensini. Nempe, planum in quo tam
AEquatoris Patallelus circa diametrum y C deleriptus, quam alter ille circulus
delCTiPEUS CeHEIO FPet C, quem aequalem paulo ante ostendi circulOCenFIOF
per e, _ i delcripro, secare planum Hlorilontis secundum linea, guae per e
ducitur ad rectam FD in Florilonce iacencem perpendicularis. Cum enim
Meridianus rectus sic tam ad Horiloncem, quam ad planum illius A quaroris
Paralleli circa diametrum y C deseripei: crit communis Sectio horum duo-
rum planorum Hlorisontis, de dicti Parallelis ad Sectiones corundem plano-
rum cum Meridiano perpendicularis in puncto e, in quo Paralleli diame-
FeT Y C

## Folio 407 — 1759050695:0413
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000413.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
d. 1. b Lebbibi edderibo.
cer y C occurrit Horilonti per Prop. 19. Lib. IT. Flem. Frgo recta ep ad Com-
minem Sectionem F D Meridiani _ FTorilontis perpendicularis, eric commu
nis Sectio plani illius A quatoris Paralleli circa Y C delcripti cum plano H0-
rilontis. Ouod cum ita (IE: Padii ab oculo C, Sive Nadir, emissi per puncta
Paralleli circa y C delcripei, in quibus secatur eius circumferentia à circulis
horariis, rectam i’P verimque productam (quam ostendi esse visum in FIO-
rilontis plano Parallelum illum) secabune in punctis visis referentibus illas
Paralleli veri veras diuisiones a circulis horariis veris factas. Ouia vero dictus
Parallelus, X alter circulus cenero e per C descriprus se tangunt in C per
Prop. II. Lib. 3. Elem. eorum siquidem cenera lunt in recta y C: radii iidem à
puncto C emilsi ambosillos circulos in partes limiles diuident: ac proinde
circulum illum CenErO F Per C delincarum in partes 24. aequales non lecus di-
Rribuent, quam illum Aquatoris Parallelum circa diametrum y C deleriprum,
qui in horas 24. d circulis horariis distributus est: nec secus rectam p L (quae
Varallelum illum in plano Hlorilontis rilum refert) in caldem parces distin-
suen, quam li per eiuldem Paralleli partes emitterentur ex puncto C, in quo
tele concinsunt duo illi circuli.
Eo r(que promoca ratiocinatione, quae circa sicum in SphaTA VCTUM FOEA
verlatur: qui mente eantum concipi porest, nec in plano exprimi: exponen-
dum renit quomodo circulus ille in plano Florilontis a circulo e p iC cen-
ero r delcriptus repraelentetur; e quomodo radii à puncto c, aut i emisti Per
Cingulas eiuldem circuli divisiones rectam p i diuidant in cildem punctis in
quibus prius diuidebatur, cum sicus in Sphaera naturalis, de verus concipieba-
cur. Ouod haud aeore manifestum cuader. Fcenim concipe planum illud, quod
in licu vero per Nadir C ducitur, e cuius cum plano Hlorilontis Sectio com-
munis eA recta p r, perpendicularis non rancum ad communem Sectionem Di
Tlorilontis, e Meridiani; sed etiam ad quaslibet eiusdem Meridiani, et pla-
NOTUM DeT FeCTAM D P duCEOTUM SeCtIONeS PeF PrOP. 18. Lib. II. Flem. aEque
aded ad rectam x C, quae in suo sicu communis eAt Sectio ciuldem Meridiairis
de plani per Nadir C. ducti, in quo circulus c p i C iacebat, de Sectionemcum
Florilontis plano generabat rectam p i: Concipe, inquam, planum hoc circa
rectam p i tanquam circa Axem converti donec ad Hloriloncem perueneries
_ cum eo coaluerit: clarum est in ea convertione radios a Nadir emiltos per
lngulas ciuisiones circuli e p i C in eildem punctis rectam p L Tempet seca-
rC. Consecuti ergo lumus Facultatem puncta illa in recta p i definiendi ove
circuli cp iC in horas 24. divisi, per quae horarii circuli duoi debene: sini
mirum a puncto es aut i linex emieraneur ad Singulas dinisiones illius circuli:
hae enim secabune rectam p e in punctis risis, per quae rih circuli horarii sele
secances in polis vilis c, de i duci debene. Fx quibus tandem patee rationem
circulos horarios in Hlorilonce designandi, recte esse insticutam: circa quam
quaedam obleruatione non indigna OCCUFEIE, quae hic omittenda non
cenleo.
o Hlasle oblerna radios binos, qui ex puncto e, aut i destinaneur act
a125

## Folio 408 — 1759050695:0414
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000414.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
Magneto L1D. II.
horarii circuli delcribendi. Quod, re alia quadam. planius expontatut: al
Schema corlineis, quibus Schema praecedens constat, expeditum construi de-
bet. Exponatur isitur circulus e P i C figurae praecedentis, qui in horas 24. di
niluS LUPPOnatuE: Quarum quarca a media nocte C, SIE A; _ quarta a meri-
die is sic B. Ouae duo puncta A, X B lunc oppolica, d diametro AL B conne-
cunur. Radius ergo ex c per Acraiectus secet in C lineam eP productam,
duas oppositas dinisiones circuli e p iC, intercipere in recta p r diamernim
candemque lecet in D alcer radius ex c ad B eductus: InterceDEa incer hotee
duos radios linea CD eA diameter horarii circuli hora quarcae. Ouaic ca bi
Fariam diuisa in HI, cenero HI circulus horae quartae describetur per C, d D:
qui neceslario per e, de iagetur ob ansulum eam in lemicirculo A e B, quam
in semicirculo CC D rectum.
Secundo oblerus radios lingulos ex e ad horas singulas circuli e p i C emis-
(0s ita lccare rectam rP in punctis per quae transire debent describendi hora-
rii circuli, ve eadem puncta sine etiam cenera aliorum quorumdam circulo-
rum horariorum: ec vicistim per centra horariorum circulorum duci debeane
alii quidam horarii circuli: aeque ica vna, eademque opera deturiantur in re-
eta rP per radios ex e emilos, e centra horariorum circulorum, de puncta,
Per qua ducendi lunc circuli horarii. Fxempli gracia, punctum II in hoc Sche-
mare ita est cenrum circuli C C D horae quactae; ve per idem H crantire de
beac alius quispiam horarius circulus. Ouis porro fucurus est ille horarius cirt
culus: non alius lane, quam qui radio ex c emisso per HI delignabitur in cir
culo c pi C in horas 24. diuilo. Oua erso arte numerus horae ica per radium
ex C per HI craiectum delignata innocescet: Ecce. Numerum hoixe datae a
media nocte clap lae duplicato: duplus enim ille numerus horaium circulum
indicabies

## Folio 409 — 1759050695:0415
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000415.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ABC
adt it orolosio Atarctto
indicabis, oui per centrum FI circuli hOrarii G C D HOEX QLATEX ETANSICALUS
CA. Ouare per punctum EI iuxta hoc praeceprum cransiturus est circulus horx
sctauae a media nocte c claplae. Nam si horx quarrae numerum a auplicaue
ris; het quaelitus numerus 8. qui indicat circulum hora octauxe transiturum
Per centrum HI circuli GC d horx guarexe; adeoque radiis ex c per FI ernic-
Ctus recta petet horam octavam F circuli c p i C, qui indicat punctum FI ex-
eremum esse alterum diametri circuli hora octauiae. Eodem modo colliges
Per centrum hora quintae a media nocte c, live matutinae, transire circulum
hora decima, duplicatus enim horae quintae numerus 5. est numerus 10. Sic
etiam per centrum hora sextae, quod est r, ipseque horx lextae circulus e piC,
transibit circulus horae duo decimae, sive meridiana, qui est ipla recta c ii, d
ita de caeceris etiam (i duplicatus ille numerus horx datxe semicirculum c p i
praeterorediatur, dt vlera horam meridianam i excurrat.
Vicissim, E quaeratur cuius horarii circuli centrum Ex Sectio circuli enius-
nis dati cum rectâ rP, illud. obtenebitur: Si bitariam diuidatur numerus illius
circuli dari; eius enim numeri semissis indicabie sectionem illam centrum
esse circulihorarii, quem semissis ille delionat. Ecce, horx octauxe circulus
transit per punctum I: cuius alterius circuli centrum erir punctum H:
bitariam diuide datae horx octaux numerum 8. ve hat eius semistis 4. di-
Co igitur iuxta tradicam regulam, punctum illud FI else cenerum circuli G CD
hOrX quartX. Sed vecamque Regulae illius partem, quo clarior cnadat, iuvac
Creometrice demonstrare.
In appolico Schemate punctum FI Cuppolicum est esse ceneru circuli G CD
hora quarrae: alserui aurem per cenerum illud Ileransire circulum horx octa-
ux, qua habetur duplicato horx quarea numero 4 hoc cst, arcu A c vsque
ad F punctum horx octaux: Constat icaque primo radium cF secare rC-
ctam sp in puncto; quod est alterum exrremum diamerri circuli hocarii ad
horam octauam perrinentis, e per quod circulus hic FranSituruS est. Ostendi
icaque debet radium illum c F secare rectam FP in II, quod est centrum cir-
culi hOrX quaItX C CD, quod ita conficio.
In Friangulo rectangulo A c B (est enim angulus eius c in lemicirculo) du-
citur ad balim A B perpendicularis e O. secatur enim e F bitariam, ec ad an-
oulos rectos in O, CUM AECUS A C, A F sint equales. Frs∞ per 8. Lib. 6. Flem.
angulus A c O aequalis est angulo A B c: ac proinde angulo r c B, cum ae qua-
les HInEF C, FB. Cum ergo in crianculo rectangulo C c D (est enim angulus c
in semicirculo rectus) ducatur e i ad basim CD perpendicularis: eric per ci-
Latam Prop. 8. Lib. 6. F. Lem. angulus F C D aequalis angulo c C D. Sed anoulus
FC B ostensus est aequalis angulo F B c; hic autem, ae qualis angulo A CO FF -
00 duo anguli FI C C, FI Cc lune aequales. Frgo duo latera HI G, HI c trian-
suli GHI C Cune aequalia. de proinde punctum HI, in quo radius c F ad ho-
Tam detanam percimtens secal lineam FC est centrum circuli C c D horx quar-
la. Ouare alferrum rectè tuir centrum circuli horxe quarx esse punctum li-
nea

## Folio 410 — 1759050695:0416
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000416.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
Cobardio D. 11.
nex FP, Per quod ducitur circulus horx octaux, cuius numerus duplus est nu-
eri hora guartae
Vicistim, (i quaeratur cuius circuli horarii fucurum est cenerum punctum II,
per quod cam ententus hord belaca, recte allertum est esse centrum hora
quarcae: quae habetur diuiso bitariam num. 8. Cure diuilo bitariam in A arcu
C AF: agetur enim per punctum A hora quarrae radius c A, qui productus le-
cabic in C rectam eP; per quod punctum circulus centro H per c descriptus
cransicurus est: ostendentur enim dux rectxe H es HI C aequales, ve paulo ante
aequales ostena lunt ope duorum rectangulorum criangulorum ACB, C CD:
quae lub concrarie polita quidem lune, Cimilia tamen lune inter (e; CuI Praetes
communem ansulum rectum ad e habeant angulos AB e, D C C aquales; d
ad eorum bales cadant perpendiculares c O, Cr: qua ea in Triangula similia
diuidune. Oux omnia lemper concingent quocunque radio c F ad quamcun-
gne horam F circuli ep i C in horas divilis ducto, ex lineam rp verimque
productam secante in puncto H: quod semper erit e cenerum circuli hora-
rij ex excremum diametri, alterius horarii circuli: qui ambo circuli definien-
cur de innocelcent obseruato duplici eradico Canone proxime demonstrato:
iuxta quem obseruatione dignum Corollarium colligere licer. Nimirum.
Si radius ex c ducatur ad horam F (Schema hoc ad omnes calus cum om-
nes line similes adhibeo) cuius numerus à media nocte e Sc pariter par, hoc
eA, cuius semistis par sic numerus; ve E ducatur ad horam quartam, octauam,
duodecimam, ec. constat radium illum c F ita lecare in HI rectam FP, VEPeF
punctum quidem H cranseat hora pariter paris numeri; sed quod sic cenerum
hoia

## Folio 411 — 1759050695:0417
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000417.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
ien
1OM
hOC
(TUI
Cap. VI. De Florolocio Maenetico
horx paris numeri: est enim centrum hora, cuius numerus à media nocte c
exic par; cum (ic Cemiltis numeri horx, ad quam pertinet radius c F: est enim
e A arcus, lemissis arcus c AF, ve octensum cst, ve B radius e F ducreur ad
horam FOctauam, erie HI centrum horae quarta arcus c A. AF vero si nume-
rus horae Pa media nocte e sic pariter impar, hoc est, numeri paris, cuius (c-
missis est impat: radius ad F ductus rectam rp ita secabie in puncto FI, vEPer
illud eranleae horarius circulus datae horx numeri paris: led gnod SIE CCHErUI,
Cx quo per C, ex i delcribetur circulus hora numeri imparis: est enim cen-
crum hocx, quam radius ex c per A ductus determinat, qui abscindit arcum
C A Pemillem imparem numeri paris C A F. RUESIIS CONSTAE, SI F HOTA CIE n-
meri imparis a media nocte c, radium c F secare in FI rectam iP, quod sic
centrum Cemihocae. Nam arcuS C F Bitariam LeCatUE in A, IEa VE pUnCEII A
sic Cemihora. Aeque ica circuli horarii imparis numeri secantes lineam ep in FI
extribent cenrrum FI omnium semihorarum per c e i describendarum. C Ir-
culi porro lemihorarum eandem rectam i p Lecabun propeer eandem ratio-
nem in centris FI, ex quo horarum Ouadrances per e Xe i delineari debent. Si-
milicer, Ouadrances exhibebune cenera semiOuadrantum: X ica deinceps:
quod credi rix polsetnili cuidens id luaderet allata Demonstratio. Aque ha-
ctenus latis de Torarum ACtronomicarum descripeione, ciusque demon-
cracione.
Ad hanc Florarum AAronomicarum delincationem, Florarum ab orru de
occalu delcriptionem accedere debere cnipiam rideatur. Verum cum, ve in-
Forius exponetur, cerro cognolcatur hora, qua Sol quemlibet Ecclipricae ora-
dum occupans oriatur, e occidat, s quor hoix ab illa orrus noca hori
vque ad hocam cuiuluis obseruationis clap(x Sine, vel quot ab cadem obser-
rationis HOFa percurrenda Cuper(ine vque ad nocam occasus, hocam, nume-
tentur; nota cuadet quaetita hora tam ab ortu, quam ab occatu: ve minime
necellaria sic huiulmodi horarum alia descriprio. Ve camen cumularius cuili-
bet laristiat: cam hic non omnino peaetermictam; ita tamen ve horarum ab
occalu, line Icalicarum mentionem tancum faciam, cum par sic horarum ab
Ortu ratio, rno excepto inuerso (tu.
Sciendum isitur primo est Floriloncem D BF. C penulcimi Schemaris ho-
ramesse 24. ab occasu (qui supponicur ad Schematis dextram C in qua Sol
occumbic.) Sciro praecerea circulos horarios ab occalu Florilontem. Sue ho-
ram 24. secare in punctis; in quibus secatur a circulis Astronomicis per lin-
sulas lemihoras distinctis. Ouxe puncta luperius docui illa ipla esse, in quibus
ab horariis illis lineis Horologii Hlorilontalis, cuius centrum est A, secatuIF. IEa
rehora ab occalu 23. transeat per lemihoram, qua ad dextram verlus C PrO.
xima est puncto D: rranseat icem per lemihoram oppolicam (lunc enim cam
circuli horarum ab occalu, quam Horilon, circuli in Sphaera maximi, qui le
mutuo bifariam (ecanE) proximam Scilicet puncto F. vertus B. Hlora autem
22. Franlicura est per horam rr. duabus scilicer Pemihoris distancem tam a D
verlus C, quam ab F verlus B. eoque ordine reliqui circuli ab occalu eran-
CCunE

## Folio 412 — 1759050695:0418
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000418.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
Daenetoloeia Lib. II.
12
los ab occalu iquatorem HIBFC lecare in illis iplis punctis, in quibus seca-
tur ab horis Altronomicis. Flora Exempli gratia, Icalica 24. quae estipse Flo-
lcune per linsulas lequentes oppolas temmeras. Senc ou
rilonD C EB) Agllatorem lecat in C, quem ibidem lecat Hlora lexta Altio-
nomica Bc C i: sequens vero lcalica hora 23. cundem Ai quatorem secar in
puncto, in quo secacur ab Altronomica hora 5. tam intra Florisontem, quam
exETa: Sunc enim hi omnes circuli in Sphaera maximi, qui ve veri in Sphaeca
Se bitariam secane, ita apparentes in plano Horilontis se bitariam lecare de-
benc. Eodem modo Italica 22. _ Astronomica 4. per idem Aquatoris pun-
Etum duci debent, eoque ordine hora reliqua Tralicx in eodem puncto A-
quatoris cum ACtronomicis COnCUETunE. Ouod cum ita (IE: quatuor habemuS
puncta, per quae transire debet hora quae libet tcalica, bina quide in Forilonte
oppolita; bina item oppolita in sEguatOre. Si igitur ex his gnatuor punctis
ETIA LUIANEUE; GUIOFLI CCNEII FEPCTIaTUE: ex CO CenErO per eria alsumpra
puncta descripens circulus (qui per quarrum etiam punctum necessario Eran-
licurus es) erit tiora ab occalu. Atque eadem methodo omnes horx Tralica
describentur: sed quas ad rlum entra Propicos excurrere fuerie inurile.
ECCO

## Folio 413 — 1759050695:0419
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000419.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. VI. STorolocio Mamo.
Ecceporro compentetum quam maximum, curissimum que dicta illa CenET
delionandis ex quibus delcribi debenc horarii circuli ab occalu, quos per qua
EHOT puncta proxime defnita FranSIrC necesC eR. Describendam aNUIAHIUIS
omnium instar horam 23. FIXC, ve expolui, ducitur per Florilontis semiho-
tam R ante mediam noctem D, dx per lemihoram S anre meridiem E, hoc est,
ver elqui rndecimam Hlorologii horilontalis. Froo Ead Hlorilontis diame-
ETUm R S ducatuI PCs CenErum A perpendicularis indefinita A V, in ea necel-
Cario latet centrum horx 23. describendae per Prop. 3. Lib. 3. Elem. Ouia vero
plures huiulmodi lincae AV ducendae lunt perpendiculares ad diametros HIo-
silontis, sure ad horas, e Lemihoras Astronomicas Horilontalis Horologii:
eas omnes expedite duxeris; li permures eiuldem Hlorolosii horam meridia-
Da D E in horam (extam B C, c2que hora B C meridiana constirura reliquas
deinceps hocas, e lemihoras in Florilonte B D C F designes: erune enim om-
nes lx horarum linea ad lynonimas prioreshoras perpendiculares, non lecus
quam B C perpendicularis est ad D F in CenErO A: vE, ad CermihOraM R S Per-
pendicularis eric lemihiora A V; aequales enim (UNE aICUSD R, _ B V, adco-
que arcus VR aequalis erir Ouadranci BD, ac proinde linea A V CrIE Per
pendicularis ad A R; idemque continget in aliis sequentibus horarum lineis
Proptes eandem rationem. Ouod cum ita sc iam habetur A V altera duaruum
lincarum, in cuius aliquo puncto existie centrum horx lcalicae eo ordine, quem
expoluis Aquatorem Secance. Vnum in mentem renie, de quo hic obiter ce
moncam: expedirc scilicer, ve cenrro A describas circulo Hlorilontis BDC F
circulum ampliorem; in cuius ambitu horarum puncta designes Hlorologii
Florilontalis Polca B C hora meridiana: sic enim de turius duces lineas ho-
carias, in quibus lacent centrahorarum ab occalu; et contutione re liberabis,
quam pareret duplex in eodem circulo horarum designatio duplici politâme-
ridiana linea D E, BC.
Hlabemus icaque rectas A V ad rectas R S perpendiculares, in quibus con-
Sat reperiri cenera horarum ab occalu. Restar eroo re in huiusmodi rectis A V
centra illa horarum ab occalu desioneneur. Ouam delignationem, VE expo-
nam eandem horam 23. describendam allumo, ad cuius imitationem horx
seliquae ab occalu describentur, cum vna omnium sit ratio. Ouia igitur hora
illa 23. A quatorem secat in cildem punctis O, P; in quibus eum lecat hora5.
Astronomica: E recta O P bitariam e ad angulos rectos secetur in O ab alia
recta linea: haec sectura est rectam A V paulo anre ductam in puncto T cen-
ero circuli hora 23. ab occalu per puncta  d P delcribendi, per qua hora 5.
astronomica AEquatorem secat. Ouia vero recta O. P arcum OI P Aquato-
ris subrendie: perpendicularis illa bitariam seCanS in O reCtAM O P ETANSIE
ver cenErUm L AE quatoris per ProP. 3. L ib. 3. Elem. Si ex CentrOL A quatoris
ducatur perpendicularis ad O Pea iplam P Bitariam secabit, lecabit aucem
sectam AV in T, quod cA centrum quaelicum horae 23. ab occaln. Ouia etinm
eadem recta 2 P luibrendie arcum O c p circulitorx s. altronomicx, de per
Cicacam Prop. linea secans bitariam, et ad ansulos rectos in O eandem li.
neat

## Folio 414 — 1759050695:0420
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000420.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
414
Magnetolocia Lib. Il.
Deam O P, cransicura est per centrum circuli O e P HOrX 5. altEONOMICA.
constat, si per duo cenera L sEquacoris, X Z circuli horx 5. Fecta aGAEUI, Cam
secturam in T rectam A V centro circuli hora 23. ab occalu. OMare Compen
diolistime obcineri porest centrum P hora illius 23. in recta AV; (I PeF CCN
erum L Aquatoris, e per centrum Z hora 5. astronomicae recta ducatur L Z:
haec enim exhibebic in linea A V centrum T quaelicum horX 23. Tcalicae. Ne
que vero ignorari potest centrum Z horae 5. astronomicae, adhibita luperiiis
traditâ methodo: iuxta quam (i duplicetur horae quiirtae numerus5, ve HaE10;
indicabit hic numerus 20, in recta sP centrum Z hOrX 5. Per quod ducetur
linea LZ, quae secabir rectam A V in T cenro circuli horae 23. ab occalu per
puncta O, R, P, S describendi. Fodem modo reliqui circuli horarum ab 0c.
palus delineandi (unE.
Carerum obtclua bba ce eoa aluatu ulutais se-
ctionem duarum rectarum A. V; L Z, quae est centrum T. Circulorum delcri
bendorum: quod praelertim continsie circa horam duodecimam, ItZ VE RgrE
admodum eo loci delineari queane horarii circuli propres immensitatem; qu’a
fit re eorum arcus ad praxim neceslari) à recta lines differre non videantur: ee
VeEO

## Folio 415 — 1759050695:0421
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000421.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
vero in Lacicudie Crad. 45. ipla linea hora duodecima non circulo, led rectâ
B C LCPEXLeNECtuI. Tunc igitur circuli horarii line a recta, aur pene recta per
ipsis debica puncta AE quatoris, e Hlorilontis, aliaque, qua non pauCa OCCUI-
rent, in liorarum d semilorarum actionomicarum cum hroris tam ab Orrus
quam ab occalu iam delignatis, interlectionibus Cola manu, aut etiam adhibi-
ta hOrma tam tuco, quam latis elt, deducentur, praelertim cum breuior sc cir-
culorum huiulmodi lonsicudo. Diagramma le quens contemplare: quod hanc
rem coram oculis planistime subiicit incuendam.
POrrO. Ouxcunque hic hactenus circa horas ab occalu praecepta (unE: Ca-
dem de horis ab ortu dicta lunto; hoc rno obleruato discrimiue: quod ho-
rarum ab occali descriprio ab Horilontis lemicirculo D C F, qui est hora 24.
inchoetur; hora autem ab ortu incipiant ab alcero lemicirculo DBF, qui
inicium est horae primae ab ortu; ita re ipla hora prima ab ortu ab hora 23. 2b
occalu differat Colo situ: quo item lolo reliqua deinceps horx libi binx de
bina respondences discrepabunt. Denique, quia ex tradica hac constructione.
constar horas ab ortu, et occalu AEquatorem lecare in punctis per quae du-
cuncur hora astronomicae, ita verres diuersi generis horae se in eodem A: qua
toris puncto incerlecene: tresirem per idem punctum Hlorilonris in horas, de
Cemitioras distributi ducantur: Hlorolosiooraphum nosse iunabit quaenam in.
eildem horum duorum circulorum punctis hOLa Terna COnVeMIAHE. Quod.
duae Tabella sequentes paretacient.
Tabella exponens quanam hora ab oriu, s occasu cum Astronomicis in
IHlora
Astro
FTora
ab orrit
es occasu.
Sequatore concurrant.
Tabella exponens quaenam hora ad orn,  occasu cum horis, es semihoris
Flora
Or. (0
Hora
Astron
Flora
Or.  
Tlorae
Astro
aeoad Lebi1b anodibo.
stron Roriso
C
iant
Expedicis

## Folio 416 — 1759050695:0422
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000422.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
dec obolibei
L iCa IL.
Expedicis duobus Hlorologii huius Magnetici praecipuis C apicibus; quae ad
Signa, Floralque pertinene: aliorum quorundam circulorum (omnes enim
Sphaeca circulos admicrit hoc Planisphaerium) descriptio eradenda superest.
Cuiusmodi lunt circuli verricales, siue Azimuth; de Paralleli Florilontales,
Curc Almucantarach. Ouod ad Azimurh spectar, cum per Zenich, & Nadii, in
quo satuitur oculus, cranleane omnes; in plano Hlorisontis lincis rectis per
omnes eius gradus a centro ductis delignari debene; quorum primus est ver-
ticalis primarius B C per ortum e occalum Aguinoctialem ductus: Sed eos
in Florilontis in oradus distributi limbo exprimere Paris est ad enirandam A-
surae ex corlineis oriundam confulionem. Propter quod etiam incommodum
Almucantarath non delineo: quamuis eorum rlus non parui sc momenti; cum
ex iis Solis quodcunque Sionum occupantis quacunque hora innotelcat alti-
cudo. Si quem tamen eos delignandi deliderium cencar, ei paueis cumulate
Facio latis vinico descripro crepusculorum Parallelo.
Iaque in proxima fgura, quae a linearum muleicudine nonnihil est liberioi,
describendus lic Floriloncis ille Parallelus: quem cum Sol artingie, crepuscula
incipiun apparere, de delinere. Ouod concingic, re vulgo cenletur, cum Sol
infra EToriloncem gradibus 20. depressus lacet. Constat in primis Paralle-
los omnes; Florisontis oculo in eius Polo inferiore, sive Nadis, constituro, in
Formam exhiberi circularem; cuius cenerum, est iplum eorius Roura cenerum
A. ConsaE PIXECrCA OmHes Almucantarath superioris Hlemisphaerii euadere
Tlorilonce minores, de Hlemilphaerii inferioris, eodem maiores, ve qui crepu
Eculi Parallelum delineare roluerie, illum Forisonce ampliorem deleripeueus
(iC, hoc modo. A puncto D veclus oculum C Tumatur Floriloneis aICuS D X
Oraduum 20; d ex C per Z emictatur radius secturus in Y lincam meridia-
NaI D E productam: ac demii CeNrO A per Y circulus describatur (eius
arcus quidam descriptus cernitur). Is eric Hlorilontis Parallelus, in quo exi-
Stence Sole incipiune crepulcula macurinas desinune velpertina. Forum autem
durationem metientur hora, vel horarum partes; quae in quolibet Signo in-
cercipiuntur inter FTorilontem, de hunc eius Parallelum: Simulque eorum ini-
eium tnemque indicabunt. Verum quia Parallelus ille per Y delincatus exrra
Florisontem, non parum ampliorem torius Instrumenti hguram generat, cam
Solam ob caulam, ve Crepuscula innorescane, quae lenior torralle videatur: CC-
ce alterum, qui idem praestabie, Florisontis Parallelum intra eius ambitum,
COnEeNEU. DucatuE a puncto B (quod priori puncto C opponitur) ad pun-
ctum X radius BZ, qui secer in C lineam meridianam D F: aC peF C ex
centro A circulus describatur. Ilic prioris Paralleli per Y descripei munere
FAnSCEUT, X quacunque ad Crepuscula pertinenes extribebie: hac tamen adhi-
bica cautione, ve Feclipricae Siena vicissim vertantur in oppolica: ica scilicet
ve Cancer in Capricornum, at in Canerum C aprICOEnUS AMUMaEUI, eC II2 CX-
FCTA DETIUECNEUT: HOEx icem a media nocte, seu maturinae in hOraS a meri-
dic, Peu vespertinas eiusdem MUmeTI CONHCTEANEUI, dE C COMra, vesperrinx in
macurinas: cuius conversionis signorum, _ Hlorarum ratio ex eo sequitur:
quoc

## Folio 417 — 1759050695:0423
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000423.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Cap. VI. FCorologio Maeat
quoa oculus, qus prus M NVadir C Rtacuebatur, nunc in Z enich oppolito statur
CenleatuI.
Duo aurem modo delignatus est hic Horilontis Crepuscula detiniens Paral
Telus; eodem reliqui, ve luporius monui, delignari debent. Diuidetur scilicee
Elorilontis Ouadians D B in luos gradus, si per lingulos alcicudinum gradus
fuerine Almucantarath describendi, aut in pauciores, ve lubebit, partes: e Cx
oculo C ad singulas divisiones radii emitrentur; qui rectam A D secabune in
punctis, per quae ex centro A describentur Almucancarath, liue alticudinum
circuli ab FTorisonte BD C F ducentes inicium, et in A delinences Polum
Eloriloncis Gradibus 90. sublimem.
Praxis, ejusque Demonstrario.
Flactenus Planisphaerii huius parces descripexe lune, nec descriptionisomil-
Ca omnino est demonstratio. Nunc eius rlus cum quoad alia, cum quoad ho-
rarii cemporis obseruacionem per acum magnericam, quod praecipuum erat
Tusticutum, tractandus est. Consule isitur ad corius huius opusculi calcem (c
politum Planisphaerium illud Florisontale omnibus lineamentis deterlum, quae
ad eius delcriptionem adhiberi necesse Fuic. In cuius cenero (i sylus erigatur
perpendicularis, eiu sque linea meridiana ad lineam Loci meridianam in pla-
no aliquo Hloriloncali designatam componatur: Ayli rmibra (ve hunc etiam
Instrumenti huius rum eximium obiter hic acringam fulius alio in opusculo
illum expolicurus) secans Sionum, quod Sol dic obleruationis percurrit, ho-
ram indicabit: eam scilicet, quam in eodem sectionis rmbra, e Signi puncto
transire continget. Ratio clara est. Nam Ayli rmbra exhibet semper vertica-
lem illum, in quo Sol vertatur quolibet momento. Sed Sol verlatur etium in
Signo, sue A:quaroris Parallelo, quem eodem dic motu diurno PCraGPAE. F1-
80 Sol necellario existir in Sectione communi verricalis (quem refert Ayli
vinbra) e Paralleli illius dici. Oui ergo horarius circulus per illam vmbrae
e Paralleli Solis sectionem ducitur, ille ip se est, in quo Sol existic; ac proin-
de hora ignota esse non porest.
Ex hoc ita parato Florilontali Planisphaerio Exo, eiulque allata Demonstra-
tione, Facile colligemus Planisphaerii noctri magnerici compositionem, et
rlum. Pixidem habero Ouadratam nauticae pixidi non ablimilem: in cuius
fundo Planilphaerium deponatur ea adhibita caurione, veeius linea meridiana
congruat linea declinationis, quam acus magnetica in Loco obseruationis ob-
tinet. Ouod Facile praestabis,. Si linea meridianae in plano quopiam Hlorilon-
cali accurate exarata admoveatur alcerurrum latus pixidis: tunc enim, rbi ab
omni agitatione quicuerii acus, suo se iplam in situ declinance compoluerie
Ouare E Planisphaerii lincam meridianam acui ita quielcenti (ubiicias, in debi-
20 Situ eorum Planisphaerium compolueris: quo deinceps in eadem Mundi
plasa curo semper rei possis. Veeris autem hoc modo. P’ixidem in Hlorilon
rali plano dexolitam ita Soli obuerte; ve alterurrum, auc verum que eius latus
Odtallelum rbram inciac in Horilontali plano sibi in directum, nulloque an
Bale

## Folio 418 — 1759050695:0424
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000424.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Ma. 11
oulo aut hinc, aut inde aberrantem: Tunc obserua acus, signique, in quo Sol
existie, communem Sectionem: Scicoque eam esse tunc horam, live actronomi-
Cam, sine ab Ortus aut occalu; quae per illam Seetiorem ducitur. Ouin etiam per
eandem transiens Almucantarath Solis alcirudinem supra Florisonce indicabit.
Clara est haec tempus horarium investioandi ratio. Nam cum Sol quem-
cunque Aquatoris Parallelum moru diurno percurrens in circulo Meridiano
(qui verticalis quidam est) existit; et ad Solem recta dirigitur pixis operm-
brae laterum ipsis in directum, ve praeceptum est, policae: ita ve latera ipla duo
oppolica, sicut e iplorum rmbra in Florilontali meridiana linea consticuan-
EuT: acus horam meridianam, (cum acui ex constructione lubriciatur Plani-
Sphaerii linea meridiana) indicat. Ergo cum Sol motu diurno crantierie ad
alium verticalem: qui, Exempli gracia, Solis Parallelum lecat in puncto, per
quod ducitur hora post mecidiem prima; e ad cum verricalem dirigetur pi-
zis dicto modo vna cum incluso Planisphaerio: 2d acum, quae semper suo in
Reu Rat immoca, admonebitur, eique subiicietur sectio Paralleli Solis, ee hoix
Post meridiem primae; ica ve acus tunc verticalem Planilphaerii occupet, d So-
lis Parallelum secet in puncto, per quod hora prima ducitur: eodem enim an-
gulo, Ture arcu hora meridiana Planisphaerii ab acu immota recestic; dum pi-
ris, quam comitatur Planisphaerium, dirigitur, ee ad ducitur ad Solis verrica-
lem qui Solis Parallelum secar in puncto hora primae: quo aicu, sive anoulo
recelsere pixidis lacera a linea meridiana, quam prius occupabant, dum ad du-
cta Tune, e directa ad nouum illum rerticalem; qui Solis Parallelum secat in
puncto horae primae, per quod scilicet transit hora prima circulus. OuX ra-
tiocinatio, cum reliquis omnibus horis comreniat, constat tradita methodo
recte tempus horarium investisari.
Obleriia, si minus lubet Pixidis quadratae lateribus vei ad iplam pixidem
dirisendam, adhiberi posse exiouum sylum in apro aliquo pixidis licee non
quadrata loco perpendiculariter erectum, ad cuius radicem ducta sic lincolas
in quam srli vmbra delabatur Sole Meridianum occupante, _ acu Ma-
suetica linea Planisphaerii meridianae directe superincumbente. Aliud alii
pro cuiulque industriâ adhibebune artificium ad pixidis directionem ad
verticales Solis necestarium. Caterum, cum Acus maonerica aliquam fere
Temper maiorem, minoremre, etiam in eadem Locorum Larirudine declina-
Eionem PaFiaEUE: eFFI ei Planisphaerii linea meridiana Cubiiciatur hora ipsa me-
ridiana: nequaquam tamen ab ea initium lumere debet dinisio in gradus, qua
in limbo institui solet, ve vera puncta cardinalia Sepcentrionis de Meridici;
ortus item, e occasis sguinoctialis delignentur: Sed declinationis magne.
ticae pro Loci habirudine habenda est ratio; de a veris, tixilque cardinalibus
illis punctis inchoari deber limbi divisio. Ouare praestaret ad aliquos rlus, ve
Planisphaerium a limbo Colutum Foret; ve scilicer, cum res id exigec, linea Pla-
nisphaerii meridiana ad veram lineam meridianam per verum boreale, austra
leque punctum ductam admoveri quear. Ouod si ipsum Vlanisphaerii limibum
diuidi aptius videtur inicio dinisionis Facto ab ejus linea meridiana, Signum
quoddam

## Folio 419 — 1759050695:0425
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000425.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Cap. VI. De FTorolorio Magnerico
quoddam lmoo eise ludrendum eo arcu à linea meridiana distans, quem Ma
snetica declinatio exisic; si enim Planisphaerium circa centrum moncatus, do-
nec ad illud punctum acus dirigatur; enc de linca Planisphaerii meridiana ab
acu subducta congruer cum meridiana Vniversi linea, e cota reliqua Plani-
Sphaerii delionatio verum quidem occupabic ad orbem licum, sed ineorum ad
horarum obseruationemm: quae exigie, re docui, re acui conoruat linea Plani-
Spharii meridiana: quare haec ad sicum illum, Si horas inguiris, resticuenda
Cric. Expolui Hlorarii cemporis investioandi rarionem aciis Magnete excita
per Horilontale planisphaerium discurrentis indicio: quod hic praecipue, ve d
re Magnetica non alienum, praestandum erat. Sed praeter illud alia quaedam e
re nata occurrune Eciru dionilsima: quae Cilentio praeteriri non debent.
Primo. FTOT2 OrtuS _ occalus Solis quemcunque AEguatoris Parallelum
motu diurno percurrencis nota cuadic. Aerende quaenam hora per Paralleli
cuiulque d Hlorilontis sectionem agatur: ea enim ipla est Ilora orrus d occa
sus Solis in eo Parallelo constituri. Fx quo arcus diurnus ciusdem Paralleli in
nocelcet; quin etiam nocturnus, (I a 24. horis dematur diurnus. Vnde colligi
porerit dierum incrementum, aut decrementum Sole ad varios delato P’aralle-
los, i eorum Parallelorum inter se conferantur arcus diurni. FlInC PPRFCFeA NOLA
cuadet, re superiusmonnishora ab ortus _ occalu AAronomic a qu’acunque nOra
hoca ab (que horarum illarum in hoc planisphaerio delineatione. Si enim quor
hora Actronomicae rque ad datam horam à Solis ortu elaplae lune, mumeres:
noca Ret hora ab orruitiora aurem ab occalu innorelcee, a horarum numerus.
Qua a dacahora Actronomica vique ad Hloriloncem praerereundae supertunt.
deratur abhoris 24. religuus numerus horam indicabit ab occalu. Mnineriam
hora Aneiqua nota Rec: Si horarum, quibus arcus diurnus Paralleli Solis constat,
nuerus in partes 12. diuidatur: non latebit quaenam sic hora Antiqua ad da-
cam hocam Astronomicam per obleruationem, nOLaM.
Sccundo. Ougnea st Solis supra Florilontem alticudo hora obleruacionis,
extribet Almucancarach Solis Parallelum in eodem puncto secans, in quo eun-
dem secat obseruata hora. Ouinimo extra obseruationem Solis P’arallelum
quemcumque percurrentis alticudo ad quamlibechoram noca cuadic obleruato
Almucontarach per sectionem Paralleli e horarii circuli eranseunte.
Tercio. Crepusculorum inicium, Fnis, ex duratio in quocunque Solis Paral
lelomanifesta Aune, ve superius iam declaratum est, cum crepusculorum ciicu-
lum delineandi modus eraderetur.
Ouarto. Latitodo orrina cuinscunque Paralleli innOTCLCIE ObTeraEO FIOTI.
Tontis arcu; qui incer punctum reri ortus, d occasiis, hoc est, Sectionis Hlo-
rilontis, _ AEquatoris, e lectionem Horilontis cum quolibet Parallelo inter-
cipitur, siue borealis fuerie Parallelus, Ciue australis. Nihil enim aliud est ortiua
amplicudo in quacunque Poli eleuarione, quam dictus Hlorilontis arcus.
Acque haec lunc praecipua Planisphaerii huius officia: quae, ut cuilibet in(CF-
niane accurarius, obicer moneo: cum Solis Paralleli (ex quibus omnia fere pen-
dent) per signorum Zodiaci cantum inicia delineati line; E ab iniciis Sol iOEU
Cuo amruo excelseric, ad aliolque Ecclipriex gradus intermedios sele promo
verit

## Folio 420 — 1759050695:0426
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000426.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
A20 L. 1b. I. LrLaMto. CaB. VI. De Lorol. Maen.
veric, quorum Parallelos Schema prae angustia spatii capere non porest: hi per
aestimationem concipiendi erune delcripei, e tanquam delcripeis reendum in
obleruando. Ouod Ei cuipiam etiam minis ericus, tamiliarilque fuerit Ecclipri.
Ca lignorum, corumque graduum rlus, re qui quibulque Mentium diebus ie-
Spondeane, non lacis aperte norit: norit tamen quo in mense, ligni cuiustibet
inicium satuatuE: is a verohaud aberrabie sensibiliter, signorum initia in vige.
lima cuiusque mensis die supponendo, ac deinceps diebus lingulis singulos si-
sui sradus alsignando, quali eciam menses omnes diebus eriginca, veluri erigin-
ea giadibus constane omnia signa, Constarene: nullus enim, aur pene nullus in
rudiores huiulmodi obleruationes exror inducerur ex ea recunque à vero aliena
suppolitione. Sed haec minutiora cuiuscumque arbierio commilsa Tunto.
Hac sunt; quae sincularem illam Magnecicorum facultarem acrius contem-
plansi mihi es admiranti occurrere, tum quoad eorum acendi; pariendique, tum
quoad effectuum consequentium rationem non parum ab admissa vuleo alienam:
quae ve rui iuris, Candide mi Lector, fierent; non ommino indiena censuere eruditi
in primis Viri, huinsque amaena disciplinae studiosissimi: quaeque sui eiiam arbitris
candidamente facta volo; quod eguum ipsis, bonumque es sero, es opio fucurum.
Illud cerre, quod in hac lucubrariuncula a me primum spectari par fuit, me con-
seguuturum consido: et ex ea suprema illius in orbe terrarum ludentis eunque
ad staturos fines tam apie, suaniterque, ac fortiter componentis sapientiae es admi-
rationem concipias, es aternum commendandae studium.
A. MI. D. C
INDEX

## Folio  -  — 1759050695:0427
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000427.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
e
IB.
n
11.
que
etenela
etde
oot olsveri
Laecunt c ad corum LIngULA PCTFIMCNEIMM
PrODOCTIONUM.
Sive, Duadam totius huins operis STNOPSIS.
LIBER P R IM V S.
Vniversaliora quaedam; e insirniora Capita complectiur
Maoneticae Disciplinae.
C A P V F
I
Fiyporheles, Sine Prxcognita quae dam nececTaria FCFCFUNEUE.
HITPOTHESES I. L. 7 9)) LN F A Meridiana in plano Florisoncali desienanda
1) proponitur.
P25. L.
FIZPOTH. II. Modus eradieur lineae Meridiana, alii-
indinis Poli, sive Loci Pacimdinis. Solisque Paralleli declinationis coenoscen-
dae tribus eodem die initis observarionibus.
EITEOTH. III. Versoriorum constructio exponitur.
P25.5
FIZPOTH. IV. Plura quidem sunt diversa speciei, naturaque corpora: gnibus in-
esse naca est virtus Magnerica: eiusdem tamen rationis ipsa in omnibus obser-
vatUr.
2C
EIXPOTH. V. Maonerica duo debirâ in distantia staruta pari verius que propen-
sione vel ad se accurrunt, vel à se auertuntur.
HIZPOTH. VI. Is Maenerici ad Magnericum accessus, vel recessiu non cemere.
es secundum omnes Magnericorum plagas fieri solet:; sed secundum quasdam
a Nacura definitas.
FITPOTH. VII. Maenericorum Poli, Axisque desienandi racio proponitur.
TIPOTH. VII. In Maenetis Polis Maenetica virtus elucet vecetior.
C A P V T II.
Exponitur Nacura maonericae Faculeatis.
24
26
ASOERTTOI. Ab surda pra at dacn esse sememta eorn. qui donotosa
hericorum mumrssus; recessus, directionisque facultatem ex anima
quacai prostelsbr, qua constent ipsa Masnetica.
ASSFXF.

## Folio  -  — 1759050695:0428
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000428.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Index Capicum.
ASSPRT. II. Maenericorum moruum causa ad facultarem referri non porest, qua
corpora Magnerica polleat Aeomos, sive corpuscula ad sese muruo effundendi. 28
ASSERT. III. Magnerica faculias Oualicas est Maenericis corporibus ita inexi.
stens: ut etiam per circumiectum quodcunque medium ad aliquod à Narura
definitum spacium propagetur in instanci.
ASSFRT. IV. Corpus quodlibet actu Ml agnericum ita qualicacem suam in orbem
esfundit in instanci: ve si quod corpus congeneum es mole, es fieura proporiio-
natum occurrat virimre prinarum simili, illud afficiat, alteret, es actu Maene-
ricum efficiat.
ASSERT. V. Maenerica vireus e Maenerico effunditur in Spharam actinicatis
pro ratione vieoris ejus definitam: quae cum simplex qualicas sit, es ondique
aequalicer in fieuram Maenerico ipsi non absimilem propagetur, velut alia ef-
fuse qualitales: nequaquam tamen illa, ui hae, eodem modo undequaque se
hacet.
ASSEKT. VI. Manerica virrus primo es per se est a Wacura instirua: ve sub-
jecto, cui inharei. sicum in Mundo iribuat cerrum es determinarum ad eins
cardines fixos es determinatos, Borealem es Australem: per accidens autem
vi ad Maenericum alierum apco in sun illud componat..
C A P V F
FTI.
De Magnerico azendi modo.
Duod estrorius Magneticx disciplinae Fundameneumm.
ASSERT. I. Admitri nullatens potest à Gilberro stamens Magnerica faculearis
acenai modus.
ASSERT. II.. Admirri non pocest à C abeo. caeterisque admissus modus; quo M a-
enericam faculiarem effundi pronunciarunt.
ASSPKT. II. Ouodlibet Maenerici corporis punctum ad aliud quodlibet ejus-
dem corporis punctum radios vircuris emirrit: qui cuiusdam sius rationem ob-
servant.
ASSERF. IV. Maenerici cuinstibet prae cateris ejus placis viriure prastant Poli:
religuae vero einsdem parres, quo Polis sunt propiores, eo sunt remorioribus va
lidiores: S qnacor denique omni caret acendi facultate.
ASSERF. V. Si Maeneticum per A quatorem primarium vel secundarium, sive
Parallelum secetur: onus quidem veriusque pariis Polus persenerat: alter
vero est Axis extremum alierum. Ouod si per Axem, aut plano Axi paralL
lelo dinidatur: verinsque partis vierque Polus nouus enascetur.
ASSERT. VI. Si Maenes homogeneus, tersusque minime fuerit, sed aliqua ejus
pars procuberet, aut dehiscat: Versoria, sive obeli ferrei apposici ab AXC MX
enecis detorguentur, e in alieruram parcem adducuntur.
ASSER T. VII. Maeneris virius extra Magnetemica effundiur; VI figuram effor
met Maeneris fieura persimilem.
ASSERX. VIII. Ferreus obelus brenior; cu. i recendo par sit Magneris facultas,
variis.

## Folio  -  — 1759050695:0429
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000429.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
pexi.
AIHTA
ubem
otio.
aue-
iraiie
eligue
lues
1
antem
alrais
Ma.
et
alier
paral.
CiM
altasi
a1
Index Capicum.
variis Magneris plaeis apposirus varias ad MLagnerem inclinationes ot
vat: quas decerminant varia eiusdem Maeneris scemenia.
O
ASSERT. IX. Onem suum quodlibet Maeneris punctum obelo ferreo sibi usa
renei cribuit: eundem aut pene eundem cribuit punctum similicer postium Sphae-
C A P V Y IV
De Masnerica Felluris Facultate.
ASSFEKT. I. Terrestris Clodus Magnerica vireule non caret.
ASSER T. II. Soli terrestrilobo MLagnetica virrus ita connenit, Vt su ejus con-
naturalis proprieras ex ehus dem forma emanans: reliquis autem omnibus Ma-
enetilis catenus contet, quod eorum temperamentum ad Felluris tempera-
14.
ASSEK T. III. Linis remoins, es extrinsecus Magnerica faculcaris Terrestri elo
bo infuses est; vt ipse terrestris globus per eam ad sium Flumano eeneri ejus
Incolae commodum es opporrunum componatur. Finis vero ein sdem facultatis
proximus, es intrinsecus est, vi eiusdem 6lobi Axem cum torius vninersi Axe
constrinat es cohibeat.
ASSPKZ. IV. Versoriorum, aliorumque quorumuis Maenericorum nostrarium
Axis a veris MLundi meridianis circulis declinat ob heceroeeneam, es inagna
lem corius cerrestris globi compacem:
ASSFRT. V. Onam cerrum est Magnericorum declinationem à MLeridiano in
eodem loco mutationem pali: jam est incerrum un de ea proficiscatur.
202
ASSERT. VI. Verricale Versorium in variis Locorum Laciudinibus variam
obseruat infra FTorisomem inclinationem. A1 quantam observet in dara quali-
bet Lacirudine; aud arduum, aucimpossihile est definire.
205
ASSERF. VII. Ouod sui exeremum jam verrisale, quam horisoncale Versorium
ad Boream dirieit. Australe est: quod ad Anstrum, Boreale.
216
ASSFRT. VIII Terrestri Clobo immobilitatem circa Axem non asserit Magne-
221
ASSEKL. LX. Non Paut Magneris, aut vireula Maenerica vi imburae bene-
io verus cuiusuis Loci meridianus circulus, veraque linea meridiana, sive
orbis cardo Boreanss  Australis innorescere.
rae actinitatis ino.
merium accedat.
Eiu, qua pollet faculias.
De varus Magneticorum effeltos
C A P V I
25
IBER SF
DeMaonecieca net le acceltu recesuque ucuO:
ASSERF. I. Maeorum localis mocus; quoea det ad se albate, det ad
innicem recedere cernumur; proprius est Maenetica ipsis insi-
ea facultatis effectus.
23G
ASSERT~

## Folio  -  — 1759050695:0430
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000430.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Index Capicum.
ATSER T. B. In Maenericis duplex non inest faculcas, quarum unâ in suu conne
niemi secundum facies dissimiles inter se componaneur, es dirieaneur; alcerd
ad se murun alliciantur, es accedant: sed una, eademque virumque praestac. 244
ASSFRT. III. Magnerici a Magnetico ob praeposterum sicum recessus, non minis
guam Masnericorum ob sium convenientem accessus, est Magneticae faculca-
225 OpHS.
ASSERZIV. Duo Maenerica; quorum aut veriusque, auc unius Sphaera actiui-
racis alcerum non artingit; sed ipse cancum actinitares in se incurrunt; ad acces-
sum, recessumve provocant sese provi eorum facies dissimiles, similesque sibi
cby CInBIE.
C A D
De Variis Magnetis Sectionibus.
ASSERT. I. Si Magnes plano per S quatorem; aut quemlibet Agnatoris P a-
rallelum ducto secetur: duo ex illa Sectione genica seemenia nuru suo ad con-
cursum ferunur. es uniri appecunt secundum facies ex Sectione resultantes;
sive earum facierum puncta punctis eisdem respondeant, quibus ante divisionem
respondebant, sive aliis.
250
ASSERT. II. Si Magnes plano per Axem ducto secetur; es segmentorum alte-
rum alceri recta imminens suspendatur obversis sibi ex Sectione naris faciebus:
sicum mutabic seementum suspensum, es in opposicum connerretur.
ASSERT. III. Si Spharicus, ant Fllipieus Magnes plano secetur per lineam Axi
parallelam ducto: facta duo seementa sive suo in loco, sunque contiena per-
stent, sine ab invicem ad aliquod spacium seinneantur: non eodem modo se ha-
bent, quo se habere ostensa sunt Asseri. proxima, cum per sxem sectio fus
Ouod si Maenes Cylindri, aut Prismaris fcuram induerit: sive per Axem.
sine per lineam Axi parallelam sectio instirnatur, eodem modo se habicura
sunc iner se duo facta seementa.
265
ASSER T. IV. Si Spharicus Maenes plano secetur neque per Axem; neque per
Aqnarorem ducto, varia ratione inier se agene duo facta segmenia provi pla-
num secans lonsius auc propius ad Aquatorem stacurum fuerit.
269
ASSERT. V. Si Magnes per Axem, auc lineam Axi parallelam plano secetur,
duoque sezmema servato situ, loco aucem non sernaro secundum quandam tan-
rum parcem sibi apponantur: non solum non se auersabuntur, e’ expellent; se d
etiam coharebunt, nec sine vi ab innicem abstrahentur.
C A P V
T
TTI
De mulciplich Magneticorum incer le compolitione, rariisque ex ea
nalei Colitis effectibus.
ASSERR. I. Maenes armaturamunicus viribus pollet solico lonee maioribus. 274
ASSER T. II. Si ferrum quamuis omni careat Maeneric a facultare, uni Magnetis
Eolo admoneatur, alser Maenetis opposieus Polus ex ea ferri enione robustior
eradis.
290
155ELCL

## Folio  -  — 1759050695:0431
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000431.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 70 lines, status machine
cau
altera
24
chlla.
lacces.
edino
11
NHPA
ed CM
cantes;
ali
1A DeI
REc
bitura
ccetui
TAB
1. 27.
MNetis
bastion
Index Capicum.
ASSPRT. III. Si fer Caeneris Polo adhibeseur: innabitur Polus ille ad fer-
rum aliud remorius es alliciendum, es suspendendum.
20
ASSERT. IV. Onineciam MLaenes ad ferrum sibi adioncendum e suspenden-
dum innatur ab alio ferro: licee hoc quam illud à Maenere loneins distet. 298
ASSERT. V. VI Magnes ex ferri quonis modo ad ipsum apposiri consoriio ad
acendum vecerior enadic, u proxime asserrum est: ila poriori iure ferrum a
Maenere innari mullis modis obsernatur.
29c
ASSERT. VI. Fanca ex Maenere in ferrum virium accessio interdum fic, ut fer-
rum Maenerem superare videarur. Ouod idem Magnerem robustiorem erea
debiliorem praestare eadem fere ex causa concingit.
3Or
ASSERT. VII. Maeneris onius ex alterius Magneris consortio vires angeri, mi-
nuique variis modis contineit.
312
ASSERT. VIII. V. duo Versoria vi MLaenetica imbuta varie ad se innicem com-
ponuneur: ila variè sese affioinne, es dirieune.
 A P V T
TV
De muccta Masleticorum incer se vircuris communicatione.
327
ASSEKT. I. Nullum Magnericum in aliud actos, vel pocencia Maenericum; vel
proficiendo, vel officiendo non aeit.
ASSERT. II. Si ad Alaenetis Polum, aut aliam quamlibet ejus placam adhaese-
rit, aue propius accesserit ferrum debita cum molis, rum fieura habis a rarione
maenicudinis, virrmcisque Maeneris, einsque consortio per aliquo d remporis
spacium vtatur: vireusem MLaenericam ita concipiet; 2t in contactu sot vnus
eins Polus dissimilis, es amici sius cum Maeneris puncto tacto: alier vero
sic einsdem ferri punctum e diamerro opposum.
ASSFRT. III. Magnerica vircus in viroulam ferream quamliber à Maeneris con
ractu non inseritur per radios directos a Maenere profusos in toram eins longi-
endinem: sed ipsa in centactu primum haustam, et potentia pollet ad eam ex-
cipiendam paratissimas per suam tocam longicudinem ad extremum vsque pro-
vehit.
362
ASSFRT. IV. Maenes ferrum vi ienis quanumnis candescens non minus, quam
frieidum (lenioris ramen ponderis) ad se enocat, sibique adiungit. Ferrum
autem excirum ab ienito non CiEtUr.
C A P
De mulciplici Magnericorum Egura.
ASSFL L. L. LoMusuis corporis continui, aut etiam contieni unieus est
virmris Axis, duoque tancum Polis puncta scilicet Axem vrrinque terminan-
tia.
ASSERT. II. Ouo caceris paridus nseum secundum lonsitudinem virimis
nacuralem productius fin. d ad acendum futurum est vatianus tam circa
c
362
1200 10
do5, quam alias plaeas.

## Folio  -  — 1759050695:0432
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000432.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Index Capitum.
ASSERT. III. Ferrum actu, aut potentia tancum Maoneticum pro varia, qu’a
constat, fieura eidem Maeneris Polo, auc cuilibet aliy eins puncto exhibitum
ab eo varie afficitur, validius scilicet, aut remissius.
C A P V T VI
FIoC 1010 Capire rraditur ratio Planispherium in Florisontali Plano delineandi:
in quo Torisontalis acus Magnecre a virrure excila cninsuis generis horas
aliague ad Sphaeram spectancia demonstret.
F I N I S.
Errata aliquot tam in ficuris, quam in textu emendanda.
IN FIGV RIS.
Agin2 6. in lectione Semicirculorum H BC, Z IY decAt O. PaG, 48. in
recta linea S AHI, Bone S AS. P19. 116. in medio lineolae G HI decA Z.
P18. 207. loco F pone P. Pag. 217. locoheurae appolicae repone houram pagi
nae 105. P48. 366. loco fgura posterioris consule fguram priorem pagina
347. P18. 175. In Tabella declinacionum, omnes lunt à Seprenerione in Or-
cum paucis illis excepris, quae annotatae lune d SCPE. in OCC.
Pasina
1c
2
32
366
IN Y F X T V.
Numeri paeinam: Lineam primae ejus syllaba indicant.
Linca.
ccendicur
mnu
ErraTa.
ip(IS
condico-
Ciae
 CxITeMUM-(IEVIM
40D maionn v   
Duadransdivisionum a11IIIOHES
39
Correcta.
I1I
140
Oppol
l1. Dele led iphiimmanenc
12M
-scum

## Folio  -  — 1759050695:0433
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000433.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
7la
bium
candi:
boat.
31i
la.
810. 1
decAt 2.
CM PaBI
PagIn
inOC.
Corecta.
iebus
condido
6
AD
ppolui
1
VIIM
Liuitiones
ciert
1um
Mti
e
vor

## Folio  -  — 1759050695:0434
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000434.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
M  IIIIIHA. L. HB. S AL  Hu 1 H sI.LIB. IIIIIIIIIIII
MLEIBNIZBI
DERSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK
r. Leibn. Mar9. 174,

## Folio  -  — 1759050695:0435
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000435.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
CMLBHannover S5
036828734
(pu1IIIIMIIIIII

## Folio  -  — 1759050695:0436
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/1759050695/jpgs/default/00000436.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 6 lines, status machine
a
e
1
  sssss i s s
WuteienIENNIEOI
ibon. Nar9. 174