# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/770507670
# Title: Institvtionvm Peripateticarvm Liber Qvartvs, Continens eam Metaphysicæ partem quæ explicat essentiales rationes corporum.Ad mentem summi viri, clarissimique Philosophi Kenelmi Eqvitis Digbæi. Pars Theorica (shelfmarks Leibn. Marg. 29; ZEN Leibn. Marg. 29)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=770507670
# Lines: 16,674 recognised on 464 of 469 pages, mean confidence 0.85
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 770507670:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
ut
do
i
a
s
 s
qua
et
int
et
ad
d
c
bes
e
s
e
ps
e
n
es
de
st
o
e
ud
t
sali
n 
pset
e
e
it
to das
o
e
e
.
 o
i
c
e
i
de
s
e
s
t
e
eata
L
3
Aiterolim-Syslem-Vertriet
X
u
E.
e
10
e

## Folio  -  — 770507670:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
e
macz. 
e

## Folio  -  — 770507670:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
es

## Folio  -  — 770507670:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
Lcibn.
eee

## Folio  -  — 770507670:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
.
seri

## Folio  -  — 770507670:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
Peter esonh
concordia scientiae cum fide p. 22

## Folio  -  — 770507670:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
INSTTEVTIONEM
a
+
LRTPALETTCAEEM
Ad mencem Cummi vii,
clarissimique Philolophi
KENF L HI I FOVIFTS
DIOB A. I.
PARS THEORTCA.
TEM APPENDIZ
THEOLOOTCA
DE
ORIOIHE NVNDI.
AuThORC T H O N A A N GL O3
ex Albiis Fast- Saxonum.
Felix qui potuit rerum coenoscere caulas,
Aque metus omnes, ss nexoratile farum
Subiecit pedibes. Vireit. CLON∞. v.

## Folio  -  — 770507670:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 11 lines, status machine
Mechodus sudendi.
(qua profunda mente vestisat verum,
Cupoque mulis ille deniis falli,
In  revolum intimi lucem visus,
Fonque in orbem cogat infectons motus.
u doceat quicquid extra molitur
Su retrorsum possidere thesauris.
Duod atra audum texit erroris nubes
Lo eso perspicacius Phaebo.
Boër. de Conlol. Philo(oph.
Libro 3. MCEYO 210

## Folio  -  — 770507670:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 23 lines, status machine
)
lia
C
onsilium Authoris.
VTBVS LaccatOb.
uoluta cenebiis,
 e quancis despe-
 ea
tec chimaeris i -.
plicara Philolophia, nihil
Opuselt commemoraic. Vi-
denE, Quorquotin ca quic-
quam vident. Duare itaque
e meam ipli opellam com
modare voluerim, expone-
reinluper habeo. Cur qua-
lem vides oHeram, liCacCI
Dc. Vila es mihu poristuma
laDes in iisrelidere, qui nul
lam certirudinem ex ca vel
X
e
Ipl2

## Folio  -  — 770507670:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 22 lines, status machine
Consilium Authoris.
ip expectene, vel ab aliis
expectari paciantur. Llorum
duas propasines cum intui
cus. Frane enim qui de ipla
Geometriacancundemcon
TenderenE, CTanE quI nON
naturae erraco, led materici
dissiculcari ex implexistimis
nacura plicis hioc cribue
renE. EF in procinctu cram,
ve praeambulam ad priores
dilpucationem armarem;
cum incidie hoc dilemma.
vel eoscuidenriam legicimi
Cyllogilmi admurere, vel
non:li admuterermon polle
ad Ceomerras concendi: si
q
non admicterent, quidrleca
emidentie in humana luper-
esse

## Folio  -  — 770507670:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 21 lines, status machine
Consilium Authoris.
esle narura, quo cogi pol-
lene tion videbam. Veler-
Tores proinde cAC nacuia
huinana, neque alicei ad
c0s quam ad furiolos esse
depuonandum. Ad poste
riOrem ItaquE Propaginem
converlus, vidi nihil aeque
Ccire quam promore co
metrico herirbi cum quae
ritur an aliquid dcmon.
Strari poltE, AIICTCNS CX-
liibica demonstratione pro-
blemaincerimit. Sic _ MmI
hi per iultancias agendum
credidi, ( quid perluadere
CoMarer. Indchoc linaDeos
sianum, quod in quale (II
olim pullulacurum Olus,
ROM

## Folio  -  — 770507670:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 21 lines, status machine
Consilium Aathoris.
nondum elt valam. Cur
nlcicutiones inCcriplerim.
Operis brcuiras es incila
Connexio lacis aperiunt. PC
TIpaTCTICaS VOCO, Quod RiI
Rocelis Principiis (ctlcon-
clula quandoquedilcordac)
bique Cublictane. Duod ad
mentem lummiriri, ee Cla-
rillumi Philo(ophi Rencliri
Equiris DisbeiCcriptas pio-
nunciem, inde elt, quod
cum in invidendo illo de
anima immorlaliate libio
cotam nacura compolicio-
nem a prima corporIS ia-
tione elque ad invilibilis
anima Spirtualis arricuos
distecuerie, et in omnium
OCulos

## Folio  -  — 770507670:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
UI
2
d
Consilium Authoris.
oculos inculerie, alia quam
iple praecclserat incedere
nequerolur, neque porul.
Duicquid iraque de illo
subiecto vides, inde erant-
latum elt. Sedita, ve nuda
Olla vix ligamentis haeren-
cia, nernis e coloribus qui-
bus illic Cacurantur prortus
destiruca, cranstulerim. II.
lic nacuram quere, vbi ne
que Oracorem, neque Phi
Lolophum deliderabis. No5
Logiltas dumcarar vel lum-
mularios agIuS. CCFera
que toro opere dittundun-
cui in ciuldem fcriniis ad-
huc lacene, operas maioris
Orii expectancia. Si Partem
ee
A
Thco

## Folio  -  — 770507670:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
Consilium Authoris.
Pheoricam nominaui, nO-
C
lim inde aliam practicam
expecles: volui enim dum-
caxat quod moralem par-
CCML nOn atrigerim nuncIa
c. In logica pauca habcs.
led aliqua tamen, ni Fal.
loc, redundantia: Pauca
n
enim plaecepta vlui dan-
dalunt, exercrario magna.
F
LX TeliGUL, it LACLICaIaS e
at estIICS Q
et
Lecmr, vidcormitui graciam
meruille. Ouid expectem
e
e
a
Fructus Ccilcitaris: VE CrO
das elle in narura _ erans.
nacuralibusterminorucon
nexionem d conlequentia-
cum rim non minorem
Quat

## Folio  -  — 770507670:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 22 lines, status machine
do
Consilium Authoris.
quam in Macheli. HTocenim
Ordo, e brcuicas, e ali-
quarum cerre conlequen
tiarum invicta tirmitas a nO
pertinaci obrincbit. IIOcA
astecurus fuero, cum om-
nis scientia in definicionum
rnitatem tandem retolua
tur, Ccienciam nacuralem
a delperatione recractum
IrI Contido. Vlera libros, in
lectiones e commata, vel
pociuscommarialluncenIII
plerumque breuillum a) con
cidi: tum ve claricatia ci-
cacionis commodicaci ler
uirem, cum quod, cum
crederem erronibus non lI
ne pericioris adminiculo
apet

## Folio  -  — 770507670:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 22 lines, status machine
Consilium Authoris.
aperrum tore adt has inti
cutiones insrelsum; leccio
RCMI VOCaUI, QUanEU VHO
contelsu explicari polseti
commation quod vno spi-
ricu rnaue animi, elocutio.
nilque concencione: ve in-
cer commara relpirandi lo-
CUS a ProlOCuTiOnC COnCC
deretur. Audicoribus in hoc
q
genere incleliogacio con-
cedicur, ve intelligane quae
proponuneur: Oppolicioin-
cerdicitur, aonec lemel aue
icerum toeum opus decui-
rerint. Dum enim adhuc
onorant quid in tucurisla
ceac, Ordine praecipiendo
dicenda remerane; dum
Obii

## Folio  -  — 770507670:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 21 lines, status machine
Consilium Authoris.
ObIICere Conantur. BICUC
est opus e tancilper in di-
scipulo Aagicandus cAt cre
dulicaris affectus, re liqui-
depropolica intelligat. Cum
incellererie contra quid ob
siciendum Cic, lupererit dil-
outandi libertas. Vides Pc-
riparum vel hortos huic
exeecirationi laris clsc. PiO
peerea volumen dedi quod
manicam non Oncret. MC
chodum ccutus Cum, quam
conlequenciarum necesti
EaS ETaXIE, nOn praleripIE
logica praecepcio: quam
quam neque ab hac ab
horreat. Si oblcuricarem
6
aCCU

## Folio  -  — 770507670:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 8 lines, status machine
Consilium Authoris.
acculas, LMCIENEO ACIDA-
Les lcedendas, ve non LINE
edica: ve difficilis luccarum
(inc Alo ingrelsus, impro-
bo camen labori non im-
Veruius.
2

## Folio  -  — 770507670:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
d
rops
2
ese
i
est25t25125
is ite atc ite ic dc
2. 525
ax  o
N D F L
LORVM
E
ECTIONVM
AMIUS OPCTIS.
L IBER PRINIVS.
EONTIHENS eam Diole-
 eticespartem quae ad scien
tias est necessaria.
Lectio I.
Depropositionibus quatenus sunt
partes syllozismi. PaG. I.
Lectio TI.
de syllosismo es ejus conclusio-
AE.
Lectio

## Folio  -  — 770507670:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
Index Librorum,
Lectio III.
De praedicamentis in communi, ex
rribus primis in speciali.
Lectio IV.
Dereliquis praedicamentis. 12.
Lectio V.
De quinque Pradicabilibus, e von
cum significatione.
Lectio VI.
IC
De definitione, divisione; ex dis-
putatione.
2C
LIBER SFOVHDVS
Continens ea quae ad naturam
corporum in communi spectant.
Lectio I.
Decompositione continui.
Lectio II.
27
De natura quanticatis e loci. 32
Lectio II
De tempore es motu locabi.. 4.O
Lectio

## Folio  -  — 770507670:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
B
6
1
ee Lectionu.
Lectio IV.
De quador primis qualitatibus.
Lectio V.
Deelementis.
Lectio VI.
De mixtione ex secundis qualita-
tibus, seu iis quae proxime mix-
tionem sequuntur.
Lectio VTI.
De modo mixtionis, es mixiorum
pasione es actione.
Lectio VIII.
Deimpassibilitate, destructione es
accidentibus mixtorum. 65
Lectio IZ.
De motu cranium es leuium es
condirionibus acendi. 65
Lectio X.
Demotib ondulationis, proiectio-
nis reflexionis ex refractionis. 7I
Lectio XI.
De attractionibus calidorum ele-
Etrica

## Folio  -  — 770507670:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
fig
Index Librorum,
etrica e maenetica.
Lectio XII.
De reneratione decompositorum
ex plantarum.
Lectio XTII.
De partibus vniuersalioribus pla
tarum.
Lectio ZIV.
8c
De accidentibus plantarum. 83
Lectio ZV.
De Generatione es auementario-
ne animalium.
Lectio ZVI.
Demotu cordis es quibusdam con
sequentibus ex eo.
Lectio XVII.
90
De motu procresivo animaliu.93
Lectio ZVTII.
De quinque sensibus animaliv. 96
Eectio ZIX
De obiectis sensuum.
Lectio ZX.
99
Decognitione ex memoria. 102
Lectio

## Folio  -  — 770507670:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
M
e Lectionu.
Lectio XZI.
De somno einsomniis. 104
Lectio ZZII.
De passionibus es earum expres
sione.
Lectio ZZTII.
106
De communicatione affectuum ad
alios.
Lectio ZXIV.
1IC
De Actionibus animalium simu-
lontibusrationem. E1q
LIBER TER EIYS,
Continens ea quae mundum es
maiores ipsius partes spectant.
Lectio I.
De mundi finitate, onitate e
compostione.
Lectio II.
116
De mortalitate es generibus eo-
rum quae sunt in mundo. 179
Lectio

## Folio  -  — 770507670:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
Index Librorum,
Lectio TTI.
De orbis maeni partibus éx. spe-
cialiter deterrae partibus. 123
Lectio IV.
De mari es ejus accidetibus. I2
Lectio V.
De fontibus, Aaniis es lacubus.
130
Lectio VI.
De aere es iis quae in eo prope
terram frunt.
Lectio VTI.
134
Denubibus, plunia nive ex eran-
dinc.
Lectio VIII.
De meceoris ieneis apparentibus
inaere.
Lectio IZ.
145
De meteoris vere ieneis in aëre
pendentions.
Lectio X.
149
De ventorum generatione ex na
FNTa.
1
LOctic

## Folio  -  — 770507670:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
e Lectionum.
Lectio ZI.
De telluris motu es ejus effectis.
Lectio XII.
De meteoris ceterarum partium
mundi; es specialiier de co-
metis es stellis subventaneis.
162
Lectio. ZTTI.
De estumaris es ipsus accidenti-
bus.
Lectio ZIV.
16
De moru telluris ex causis ipsins.
1
Lectio ZV.
Dehis quae opponuntur motui tel-
laris es de effectis ipscus. 173
Lectio ZVI.
Demotu aeris cumtellure ex ejus
effectis.
Lectio ZVII.
176
De causis motus lune ex aliorum
astrorum.
7
Lectio

## Folio  -  — 770507670:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
Index Librorum,
Lectio ZVIII.
De primo mobili, duratione ex
quidditate mundi. 182
LIBER OVARTVS,
Continens eam Metaphysicae par-
tem quae explicat essentiales
rationes corporum.
Lectio I.
Dde divisibiliate substantiae in
partesformales.
Lectio II.
Departibus formalibus substan-
tia in specie.
Lectio ITI.
9
De distinctione e unitate essen-
tiali corporum in communi 195
Lectio IV
I
De unitate e distinctione essen-
tiali elementorum es mixto-
rum.
19.
LCctic

## Folio  -  — 770507670:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
d2
Y
ed
e Lectionu.
Lectio V.
De essentia animalium ex ani-
Ma.
Lectio VI.
204
Desupremo animali ex essentiali
corjorum distinctione. 210
Lectio VII.
Demutatione indiuiduali sincu-
lorum corporum.
Lectio VTII.
21
De propria actione supremi ani-
malis.
Lectio IZ.
2 2 L
De anima supremi animalis seu
mente.
Lectio Z.
227
Deprofectu es defectuhominis es
essentia ipsiu.
2.32
LIBER OVINTVS,
Contmens eam Metaphysica par-
tem

## Folio  -  — 770507670:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
Index Librorum,
quae arit de substantiis a mate-
ria abstractis ex operatione
omnium.
Lectio I.
De anima a corpore separatione.
239
Lectio TI.
De scientia animae separatae e
onitate iphus cum anima. 2. A. 5
Lectio III.
Deeminentia actuum animae se-
paratae supra actus quos exer-
cet In COrPO C.
LectioIV.
25L
Defelicitate, infelicitate es per-
peturtate animae separata.
Lectio V.
De existentia e unitate ipsus
Cum ente.
rectio V I.
260
De Dei existentia simplicitate es
aternitate.
264
Lectio

## Folio  -  — 770507670:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
EC.
DMb
Ab.
C.
es.
.
11S
10
A
O
_ Leccionum.
Lectio VII.
De perfectione immutabilitate es
scientia Det.
Lectio VITI.
269
De volitione ex libertate divina.
274
rectio IX.
De nominibus dininis quomodo
omnia improprie dicuntur. 280
cectio Z.
De gradibus improprietatis in
nomnibus dininis.
Lectio ZI.
286
De existentia, natura es scien-
tia intellisentiarum. 290
Leccio ZII.
De intellizentiarum compara-
tione ad animas e COrpOrA
294
Lectio XTII.
De distinctione, subordinatione
 numero intellizentiarum.
9Q
Lectio

## Folio  -  — 770507670:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
Index Libror.  Lect.
Lectio ZIV.
Deactione Dei, Intellicentiarum.
x corporum sinculatim. 304
rectio ZV.
Decooperatione azetium ad sub-
stantias, animam rationalem
ex cetera operanda.
Lectio ZVI.
3 10
Decubernatione Deiex localita
te entium incorporeorum. 315
Lectio ZZV. II.
De consernatione creaturarum.
exentium durationibus. 32 L
Lectio ZVIII.
De modo actionis ex parte sub-
recti.

## Folio 1 — 770507670:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 19 lines, status machine
DDTIIVTIONNM
DFRIPATETLCAEVM
LIBER PRIMVS,
Concinens cam Dialectices
parcem, qua ad Ccientias
est necectaria.
EF CTIO I.
De propositionibus: quatenus
sun partes syllocismi.
sd
) OOTCA eAt ars diicur-
su rendi: dilcurlus est mo-
s
2. C.
CnS incellectus Cx VHa
incellectione seu cogicacione in alia.
Specialius vero accepeo vocabulo.
est mocus quo incellectus ex cooni-
A rionibus

## Folio 2 — 770507670:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
2
Institut. Peripatetic.
cionibus praehabicis rire ordinaris de
ducitur in cognicione alicuius prius
ionorati. FE hic discurlus, quando
primo pertectus cs, Gisca appella-
cione dicitur (yllogilinus.
2. Syllogilmus componitur ex tri-
bus provolicionibus: propolicio est
oratio qua aliquid affrmatur velne-
gatur de alio, e perinde componitui,
quando est pertecta, ex tribus, eo
quod attirmarur, eo de quo attirma-
EuE, _ eo quo atrmario AE.
3. FLaC eria dicuneur notiones, vel
Pationes, seures prout lunt in incel-
lectu, id est, res lecundum hoc quod
est commune iph in rc, et in cogni-
tione: Sicur enim sncua Caelaris in
aliquo couenircum Calare, in aliquo
diverla est; sic de cognicio, Icu incel-
lectus cognolcens, aliquid habet (-
mile, sinc in quo convenie cum co-
onico, alia in quibus dissimilis est.
4. Jam nocum cs, quod alia pro-
poliio est attirmatiua, alia negatiua.
Continoic aurem aftumacionem heri
interdum dernaretantum, incerdum
vero de pluribus indifferenter, quate-
nus plura conveminne in rua aliqua
nOtiOnE.

## Folio 3 — 770507670:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
do
ei
el
C-
I
6
2
LiberT. LectioT.
notione. Hlaec propolcio dicicur vni-
eertalis, licur cum dicimus, Omnis ho-
mo est animal.
5. Cum de vnare sic afhirmatio, ca
res vel determinate accipitur, Ve So-
crates, Bucephalus; e cunc propontio
dicitur singularis: vel indererminate,
vecum dicitur aliquis homo, vel ali-
quis equus, de cune propolitio dicieur
particularis.
6. Tandem cum propolicio alia
Eic altirmariua, alia nesaciua; neque
cadem res possie simul ese _ nOn
elsc: siguando rna propolicio altir-
mac quod alcera nesat, cales propoli
tiones non pollune esse Cinul veix,
et propcerea dicuneur elle oppolitx
Ccu incompostibiles.
7. E: cum actirmatio e negatio
Tunc circa idem secundum omnia, di-
cuncur tales propolitiones contradi-
ctorix ve Socrares hic es nunc currit
Socrates hic e nunc non currit: cum
vero verimque propolicio est rniuer-
Talis, dicuntur contrarix: veluri Om
nis homo est sapiens: Nullus horno est
sapiens.
8. Sicur aurem euidens es idem
A
2
HOn

## Folio 4 — 770507670:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
4.
Institut. Peripatetis.
non simul esse, de non esse; C ctiam,
quod est este, dum elt, de le cAno-
cum; ende liquando propolitio enun-
ciat idem de eodem, illa propolitio
dicitur per le noca, ve cum dicitur,
Tocum est maius parre sui: valec enim,
ParS e plus eAt pluS PaTTE.
9. Vnde si contingae nocum elle
candem nocionem identificari dua-
bus aliis, nocum criceas duas inter le
idenciticari, quia aliter ea notio, quae
eadem est illis, non foret eadem le-
Cum.
20. Vnde politis duabus propoli
tionibus, quibus declaratur identiA.
catiornius notionis cum duabus, eui-
dens Ae cercta, guibus identificacio
carum inter le enunciatur, e ex his
cribus consistie Cyllogilmus.
LECTIO I
De sellocismo, ex eins conclusione.
E. Voniam propolitio cs enun.
clatio vnius de alio: inter tria
auce enunciario non nil tribus modis
variatur

## Folio 5 — 770507670:0035
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
il
iis
Al
IN.
eit
did
EUL
Liber T. Lectio TT.
raciatur, puca re vnum de duobus
enuncietur, vel duo de vno, vel can-
dem rnum de alcero; d iplum de
certio, cres cantummodo lune AguCa
Tyllogilmorum.
2. Ecquoniam syllogilnus exenun-
tiacionibus connectentibus termi-
nos constat: hoc autem certio mmo
do terminus coniungens reliquos el
medius in praedicacione, vere et pro-
prieconiunsic illos; rnde houra ha-
bens eiulmodi ordinationem Termi-
Dorum rocacur prima, et es praecipua
Incer omnes: nam singulae proxoli.
ciones, d termini scu nociones, ha.
benc determinatum locum e ordi-
nem in Cxllozilmo.
3. In reliquis autem Aguris nor
incerest vera duarum ancecedencium
trabeatur prima, e in conclutione:
xeerlibercerminorum porest esse lub-
iectum vel praedicacum. Et, E dili-
Bentius intucamur, reliquae duae Agu.
ex non Cunenisi distortiones prima.
quibus nocio, quae vere est media
erium, ponitur pro altera extremarum,
propceridencirarem erium. Sola itaque
prima tigura csnaturalis de necellaria.
A
4. L12

## Folio 6 — 770507670:0036
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Institut. Peripatetie.
4. In prima aucem, quoniam me-
dia hocio semel affirinatur, ee Pemet
Tubiicitur, nulla porest ese varietas
conclusionis, nisi penesrniverlalica-
cem ex aftirmationem d negationem,
ue conclusio sc vnivertalis aftirmans,
vel negans, auc particularis icem aHir-
AVanS, Vel ncgans, ve tolene hourari
his vocibus. Barbara, Celarent, Darii,
Ferio: in quibus rocales propolitio-
num indolem declarane, A, vniver
Talem affirmariuam. F, univertaleim
negatiuam, I, parricularem aftirma-
ninam: Xx O, particularem negatiuam.
5. Ec quoniam lia quatuor diffe-
rentiae concinent omne genus propo.
licionum, quarum veritasqueri pocest,
Toli quacuor modi lunt Cyllogimo-
rum lutticientes a veiles, reliqui ad
copiam e curiolicarem magis quam
ad reilitarem lune comparaci.
6. Est _ aliud Cyllogilmorum ge-
nus, ab aliquibus expolcorium ap.
vellacum, quod ex puris lingularibus
conctat. Fc quoniam propoluio linsu-
laris comprehendie luam nocionem
aeque aegue rniuertalis, est perfectus
Cyllegilmus, sed in scienciis parum
et

## Folio 7 — 770507670:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
ne-
ML
Cldo
Ala
altos
NII
Lait
13
1b.
ei.
ei
12
aM.
Ae
po
ell
nO
d
e
oU
et
1IS
IM
elt
LiberL. LectioTT.
est in rlu, ideoque parum de iplo lo-
sec doceri. Rurlum cum ca quaerem
quamlibet circunctane, vel ad caim
vercineant, vel non: de si perrineane,
vel ad eam Colam, vel ad plura alia
cum ipla: Fciam propoliriones, qua
exiisducuntur, alias necellum est ese
alienas, et prortus accidentarias, alias
COIMUHES.
7. Ex quibus propriae cum enun-
ciene aliquid quod habeat rationem
vel caula, vel effectus: eAectus au-
cem line caula causance, neque caula
caulans line effectu esse polL, natae
luncconcludererem, de qua quaeri-
tur, esse, et non pollenon esse: hoc
autem dicimus facere scientiam. Ex
Eyllogilmum quidem quo hoc Ac, de-
monstrationem, et conclusionem ip-
ius scientiam nominamus. Per quam
E nouimus cur res (c: id est, A de-
monstratio hac per caulam, dicieur de
Sciencia e demonstracio esse a priori,
alioqui a posteriori.
8. Propolitiones verO COmmunES,
e alienae hoc habenE COMUNE VE
non applicentur ad conclusionem,
nisiper aliqua media, quae quia latene,
A A
idco

## Folio 8 — 770507670:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
8
Institut. Peripatetio.
ideo apparerem eantum cognicionem
faciune, quam opinionem dicimus.
9. A qua regula excipiendae lune
proxosiriones quae alienam cognitio
nem ad probarionem allumunt: cum
enim scientia rei adaequetur, estacci-
dens quodammodo proprium et con
onicio de re per illas facta, dicitur.
fides: qua cognitio certa pocest cHe,
si auchoricas allumpra est extra litem.
Sed non est sciencia, quia non est evi-
dens, cum res appareatin cognicione
alcerius, laceat aucem in Cemecipla,
cum non perle, ec sibi coniuncto
moveat intellectu.
no
YFC TIO ITI.
De praedicamentus in communi, es
tribus primis in speciali.
2. P Ropolitiones exnocionibus co
L poni diximus: norione verd cse
rem prout estin intellectu. Poc itaque
nocionum erune genera, quoc diuer.
Ia lunt habicudines communes rei
extra ex intra intellectum, quibusre-
Fertur ad subiectu per praedicationem.
2. POt es

## Folio 9 — 770507670:0039
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
en
UM
10.
UuI
Ci
0
TUP
He
EI.
1I
DMB
old
et
s
que
et
1ed
11.
est
Liber T. Lectio TTT.
2. Porest autem res quaepiam con-
liderari ex secundum quae haberin le,
de secundum alia qua iph applican-
cur in consideratione. Duoad inerin-
Seca autem, ces vel contideratur ab-
Toluce, seu quoad seiplam; ee lc di-
cicur substantia; vel praedicarum sub-
stantiale, quod dicitur de ca, quod
comparacur ad reliqua omnia in ca
ratione qua omnia conveniunti de lic
pecitur quanca (ic, e quod dicitur de
ea vocarur eius gnantitas: Tercio,
comparatur ad ea quae lunc lui gene-
ris, Ceu ad natura luam parcicularem;
e sic quaeritur cniulmodi sIC, id eA,
quam pertecta sic in Eua IALIITA, _
quod relpondecur dicitur iplius qua-
litas. Tander ad alia parcicularia
comparatur, _ quaeritur quid (Cic-
spectu alterius: de quod relpondetur
dicitur relatum vel relatio. Et lacis
Patet his quatuor capitibus compie-
hendiomnia dere considerabilia, quae
in iplo lunt.
3. Oua autem circunstanerem, de
de ea dici possune, vel adueninne ipsi
cum mocu, vel inquiecc: (i in quiete,
rel neque praedicacum txum est sub-
A
lecto

## Folio 10 — 770507670:0040
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
1O
Instint. Peripatetie.
jecto neque lubiectum praedicato; de
cune quaeritur rbires sC, de quodie
Spondetur, est locus cius. Vel lubie.
ctum est Arum praedicaco, ve sacua
bali, liquor rali, ledens cathedia, d
eadem roce peritur rbi est de praedi-
catum dicirur sirus ipGus. Vel eandem
pradicatum txum est Cubiecto de pe-
citur quid habeae, es quod rclponde-
cur dicitur habitus iplus, ve rectes, ar-
ma instrumenta.
4. RCMI CIIZI MOtU COrITANEUE, SI
lubiectum monetur, agens; si movet
paciens: e in veronis sacu, cempus
seu morus cali, a quo nullus mocus
exempeus est. De hoc vltimo quaeri-
cur quando mocus Factus elt, ee quod
relpondetur, dicitur tempus morus.
5. Cum (ubICCtU MIOUCEUE, qux
situr a quo, d quod relpondetur di-
citur acere, et subiectum pari ab
ipto. Cum Tubiectum mover, qua-
ricur quid moncatur ab iplo, de quod
relponderur dicitur pari, iplum vero
agerc. Et sic paret racio cur decem
sinc praedicatorum scu entium in in-
tellectu, leu nocionum ordines, qui
praedicamenta appellAMEUE.

## Folio 11 — 770507670:0041
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
6.
Tiber T. Lectio LTT.
IF
Sub substancia immediace (ub-
Cumuneur spiritus e corpus; Epiri
cuum difterencia lunt ignoca. Corpo-
rum autem aliud est vivens, seu le
movens, aliud mortuum, Ciuc non
motum, nisi ab alio. Vivens aliud
sensiciuum, aliud sine sentu. Sensici-
uorum aliud intellectiuum puca ho-
10, aliud brntoI. FTOinO aliuS SOCI2-
Ees, alius Placo, alius ZenopHOn. EF
haec vlcerius non diuiduneur. et di-
cuntur indinidua; reliqua vninersa-
lia, quiavniversalicer de (ibi (ubdicis,
id elt; de omnibus ec lingulis di-
CINEUE.
7. Quantitas alia eAdileretA, VE NI
MeruS, alia continua, ec haec vel per-
manens, vel uccesua. P’ermanens du-
Dlex, extentiur quae cribus oradibus
le seincludencibus perticitur, longitu
dine, lasieudine; d protundicace. Ec
incensiua, qua est pondus. Successiua
in actione, paltione, dictione de gene-
raliter ocu continetur.
8. De propria nacura corporis (quo
niam finicum eAt) quaeritur qua son-
ra, quoviam ab aliis mncabile eAt,
quarieur quomodo lc habeac quoad
A
IllaS

## Folio 12 — 770507670:0042
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
12 Institut. Peripatetic.
illasgualicares, lecundum quas varia-
bilisest, calorem, frigus, colorem, (a-
vorem, Xc. a tioc vel constanter, vel
in mocu: et relpondetur, vel pei
passibilem qualitatem, vel per passio-
nem, ve qui in Febre calce, per ve-
recundiam erubelcie, aur complexio.
nis estcalica, Forma rubicundae Rui-
Cus quoniam nacum eltagere ee pari,
quaeritur quid possir ee non poM: de
quod relponderur, dicieui potentiar
vel imporentia. EF eandem quoniam
qBaeque nacura in quadam concem-
peratione conlistie, guaeritur an ca
qua a hanc spectont recté vel lecus
hrabeat: a hoc constanter vel pro
tempore, e quod relpondetur, dici
rur habitus vel dispositio.
1
L F C Y
Dereliquis Pradicamentis.
Vae reteruntur seu compa-
eantur ad invicem, vel se-
cundum aliquid commune compa-
ranatur, vel secundum aetionem ec
PaBIO

## Folio 13 — 770507670:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
12.
ld.
vel
DeL
o
ie
10
III
pi
de
1A2
AM
M.
ed
e1S
31O
3
e
n
et
Liber I. Lectio IV. T3
pattionem, vel certio quodam modo
parcicipance de reroque, recum ima.
30 Ac ad exemplum Protorrpi, pro-
coerpon neque agic in imaginem,
neque imago (cum Ec prorlus alte-
rius generis) est vere limilis ci, e
tamen quodammodo verumque est,
vocant aucem hanc rationem men-
Surae ad mensuratum.
2. Ec in hoc genere vnica es ccla-
tio, e illa ex parce menluraci. C um
enim relacio sic ordo rnius ad aliud,
Possie aucem ex duobus rnum ad re-
liquum sic ordinari, ve reliquum ad
prius vel coordinetur vel non, Ac ea
quae lunc in eodem ordine (qualia
Tunc duo prima genera) ex veraque
parce relacionem habere, qua veco
Cune in diverlis ordinibus, sic ve ni-
hilominus vnum ordinetur ad aliud,
ex rna duntaxat parce relationem
Fustinere.
3. Accidit aurem ve intellectus,
propter alluetudinem vel imperte-
ctum coonolcendi modum; etiam
non ordinata relatiua imagine ex-
primat, et tunc dicitur relatio ratio-
nis. Ceu de disi, non de esse; hieur de
Cui

## Folio 14 — 770507670:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
TA
Institut. Periparetic.
cum naturam rei alicuius expresse
negatione, dicendo hominem non
videre, vel non habere capillos: de
deinde huic nocioni dat esse, dicen-
dohominem esse cacum vel caluum.
dicitur secundum apticudinem ves
ineptitudinem lubiecti negatio vel
priuacio rarionis.
4. Vnde cum his Colis modis in-
cellectus ens in iplo policum sic im-
Mucee, venutacio cencat le lC Cx PaF-
ce obiecti, d ingrediatur racionem
coonici; etiam eres Tola lune species
eneis racionis. Jua enim moderni
disputane de ente rationis (une nuga
Spiendida s concemplario definicio-
HIS CFEOHCK.
5. Fst quoddam relationum genns,
dictum relationum rationis, non ies-
merito, de el relatio quae sequitur
rem in incellecta positam, ex vi qua-
licaris realis iplus intellectionis: a
lae relationes lunt generis logici, ve
vnivertalis, praedicabilis, subiectis
ancecedontis, e conlequentis, de sI-
miles. Ft hae relaciones ram conse-
quuntur encia ex eo quod sint in in-
cellectu, quam simititudo reM ex eo
Guo

## Folio 15 — 770507670:0045
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
Liber T. Lectio TV. 15
quod es alba, vel aequalicas rem, quia
ele quanta. Vocatur itague racionis,
quia intellectus dicitur ratio, ee non
alicer.
6. Agens ee patiens clare duas cau-
Tas exprimune: quos tamen intelle-
etus dimidens, et parces inveniens
alicer d alicer Ce le habentes ad effe-
ctum tacitlosice leuad opusdemon-
cracionis guacuor.
. Tic in cence quidem inveniens
quod polticagere, et quod agac. IIlud
quo asic causam efficientem consti-
cuere vule, quod aucem Facit veagac,
vocac finem. Similiter in pacientes
quo pacieur, et quid paciacur distin-
guens, hanc formam, illam mareriam
appellac: de his interrogationibus la-
tistacie, a quo? propier quid : per
quid? d in quo 3
8. Placo ideam seu exemplar addic.
sed clarum est indisens exemplari
sine illo non posse agCrC, _L PeF CON-
lequens nondum esse à quo (ic effe-
ctus. Species horum praedicamento
rum, licut de reliquorum generum
minus in rlu occurrunt, idcoquene-
gliguneur.

## Folio 16 — 770507670:0046
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
16
Instit
cripatetic
De quinque Praedicabilibus, e
2.
vocum sienificatione.
X his paret praedicationum
Loduas elle difierentias: pacet
enim pradicara una ciuldem gene-
eis comprehendere alias e praedicari,
Scue rnivertale de parriculari. Dr~-
dicata vero diverlorum generum
praedicari de invicem canquam ali-
quid adueniens de eo cui aduenit.
2. Prioris generis praedicata di-
cuneur pradicari in quid, quia lunt
ea per quae relpondetur au quaestio-
nem quid res lV;a E quidem praedi-
cacum continea: tocum quod pecieur
in quaectione quid est, dicitur lpecies;
En parcem sc ve plures communes
raciones Tub ipla contineanEuE, ap-
pellatur genus. Compars auce ipsius
aequalis lpeciei non relpondet dire-
ete quaestioni ouid : led cum addico
quale, quia supponit respontum
quaectioni quid per senus, de dicitur
disterentia.
 Latoba

## Folio 17 — 770507670:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
3.
Liber T. Lectio Y.
12
Alcera praedicationis species ap.
plicatur aliquibus quae ex necesItace
cum lubiecto connectuntur; et di-
cuncur propria. Scricte, EColi de Pem-
per convensune: magislare, ( ab his
deticiant: incerdum vero iis quae ad-
esle possune vel abesse ab(que sub-
iecti interitu, e dicuntur acciden
sia. Ec sc quinque unt praedicabi-
lia communiter dicta, quinqueque
rocesPorphyrii.
4. Muoniam aurem notiones non
nisi mediancibus rocibus, communi-
eantur, rox aurem incerdum cadem
pluribus nocionibus applicatur, in
cerdum rni tantum, quocies eadem
vox in eadem significatione, id eAt,
mediance cadem natione, ad plura
applicatur, dicitur voxrniuoce signi-
Acare Ceu dici.
5. Vox autem quae pluribus nocio-
nibus seruic, vel hoc habet excalu, ve
cum in vno idiomare seruit voci, in
alio alteri, d cunc dicitur pure aqui-
uoca, vel ex incentione eraducta cA
ab rnanocione ad aliam, et cunc est
aequinoca ex consilio.
6. FLIn hOCSCHETECOHFINCEUN VOX
quae

## Folio 18 — 770507670:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
28 Institut. Peripatetic.
quae ex necesitare bive occasione
eranstereur a nocione ad nocioneim
ex connexione iptarum notionum,
vel rerum, Cuc propier recionem
caulx vel effectus incer illa, sicut
cumm sanum quod Bgnificar quali-
tatem temperamenti debicam ani-
mali, transtertur ad significandam
qualitarem vrina, ex eo quod calis
qualicas est effectus debici tempera-
menci in animali, vel ad cibum, ouia
conteruat vel etficie debicum tem
peramentum: (inC PrOPTEE pTOpOE.
cionem, sIc vox subernator à naui
ad moderatorem ciuitatis tranctata
est, quia secundum proportionem
Facie in ciuicate quod subernacor in
nauL.
7. Ec in linilibus rocibus poste-
rior sionificatio includie priorem, ve
E vrinam quatenus Canam explieare
cupias, dicendum est elle vrinam,
quae est indicium lanitaris in animalio
Si rectorem ciuicatis, quatenus est
subernator, dicendum est esse eum
qui facit in civitare quod suber-
nator in naui. Elae roces dicuntur
analogice lignitieare plura.
B. Ft

## Folio 19 — 770507670:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
DnE
e1I
IIII
CII
1I
N
Liber T. Lectio V.
29
8. Et hoc modo vox entis leu esse
excenditur ad decem genera explica-
ca. Cum enim ens dicatur quod ha-
bec esse; Colum primum genusvindi-
cac nomen entis in hac lignificacio
ne, quatenus substantia prima, seu
suppolicum, Peu hypoltals, de
in substantiis racionalibus perlo-
na: hisenim nominibus idem sieni-
fcatui.
9. Cerera autem non habent esfe,
sed Tune affectiones, seu quaedam de
terminationes habentis cslc v. 8. eAe
Socracem vel Calliam homines, eAt
vere habere esse _ lubltatias csfe: sed
Calliam esse eiuldem naturae; cuius
est Socraces, quod dicimus esse rela-
tionem identicatis, neque differe ab
ipss, e per consequens non pocest
habere essenihi in iplis ex iplorum el-
Cc; e camen secundum hanc nocio-
nem non est quod hoc habent cAc.
Hlabet itaque esse haec identitas, non
quia ipla secundum luam nocionem
det este, seu st qua res habet esse, led
quia est nocio explicans rem, qua
secundum aliam notionem habet
esse.
10. Lito

## Folio 20 — 770507670:0050
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
20
Instiut. Peripatetie.
10. Ex his pacet cur conlequentia
valeat negacive a lubstantia ad cete-
ra; poticive vero a cereris ad lub.
canciam: quod enim non est neque
pars vel torum existentis elle pollet.
Ecli est pors veltocum, h accommo-
dace ad luam nacuram, s aliis axpli-
Catum, certe eA.
2F. Patet aque li quancumlibee mi-
nima mucatio hac in lubstancia corum
inucari: cum enim substancia sic illa
racio per quam res est quod elt, d
qualibet macatione mucatur ratio;
qualibet mutatione facta in substantia
utatur quo csthaecres, e per con-
Ecquens haecipla tCS.
L
1
De definitione, divisione es
2.
disputatione.
T Cciatur, an vox uninoce
de pluribus dicatur, viden-
dum est an sccundum eandem no
cionem praedicetur: notio verd per
detinicionem tr clara. PI itaque
detnirio

## Folio 21 — 770507670:0051
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Liber T. Lectio VI. 2E
detinicio oracio compolica ex pluri-
bus notionibus, quae Cimul lumprae
conticiunt eam unam nocionem qua
prius non cognolcebatur.
2. Cum itaque detinitio sc ipla
norio detinira, quali in partes destri-
bucai palam est quod neque POMIE ex-
cedere definitum, neque excedi
2b c0.
3. Pater rurlus quod quaerere deti-
nitionem, non cs aliud quam quae-
sero quid uc in mente illorum qui in-
cclligenteE veantur voce, quarecum
quadam roces sint nocionum com-
munium eoci hominum generi, GcuE
ex roces quae sioniticane decem sc-
nera, cuidens est in his ex limilibus
accendendum esfe, quid rulgares ho-
mines, qui genus humanum consti-
enunt, per hanc rocem incelligant.
4. Duando autem roces TunEpro-
priae, vel appropriacae alicui discipli-
nae, Quaerere detinitionem est quaerere
quid illius disciplina Magistri hac
voce nocant:hi enim (unt qualicon-
dicores e caulx rocum.
5. Rurlus cuidens est cum qui quae-
rit detinicionem debere colligere di-
eta

## Folio 22 — 770507670:0052
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
22
Institut. Peripatetic.
cta conditorum rocis, qua pertinene
ad rem sioniticatam hac vocc: e si
omnia collegerine, cam demonstrari
posse detinitionem recte esse Factam,
quam qualibet caula ex luis effecti-
bus demonstrari porest, cum euidens
Ci illa dicta ex nocione vocis can-
quam ex caula pendere: e quod se
quitur notionem in iis ex necesiate
relucere.
6. Sin contingat ex dictisplures lI
onificationes clici, Clana CritIMLEE CaS,
qua a coslio lune, qua si prima, quia
includetur a caeceris. Rurium cumca
quae demonstrantur de re vel sint in
iplare, vel lune effectus, vel caulae reis
caula autem et effectus relucent in
iplare  sinc contormes ee ei propria
detinicio vero rem iplam explicet:
clarum est quidquid demonttrabile
est. de rein ipla definitione radicari.
Inde praecipuum quoddam Ccientia
instrumencum cAt defnitio, _ Omnes
difficuleatum Colutiones ex definicio-
nibus primo pendene.
7. Ve detinicio recte hat, divisionis
ars discenda ele: daco enim termino
detiniendo tacile est ex iis qua dicta
TUnE

## Folio 23 — 770507670:0053
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
CA
E
LaII
aiM,
ci
etis
21
se
iate
S.
CaS)
quid
ned
F11
reii
OIid
iceli
BCta
JHICS
bile
Calia
b16
DBId
InC
ictd
UM
Liber I. Lectio VT. 23
Cunt reperire in quo genere (T: quo
cognito superest per divitionem sc-
necispaularim delcendere, donec ad
particulare de quo quaeritur peruen-
cuin erit, quo facto halletur deAnitio.
8. Ouod si in pluribus generibus
(quod incerdum accidic) definicum
plures lui parces sparlas habeat, in
lingulishic discurlus Faciendus est.
9. Cura aurem habenda est ve di-
uisio hat per proprias differentias, id
ek, eas que ipsum dinisum includant
in sc, cum aliud non sinc quam plus
de minus de ipla generica racione.
Disferentia enim accideneales lune
infiniex ex praeter intentum quaeren-
eis detinitionem.
20. Icem vedivilio Aat per COnETa-
dictionem: sic enim Temper CerTUS
erit diuidens le totum genus com
prehendere. Tandem his oblervatis
quo pauciora Cunt membra dividen-
cia ed rectius Arprocestus. Sed & il-
la diuisio qua accidentia a subiecto
distinguuntur ad Sciencias maximé
veilis est: postquam enim constae
concrecum caulam esse eftectus ali-
cuius, per hanc dinisionem perue-
nIEuI

## Folio 24 — 770507670:0054
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
24 Institut. Peripatetic.
nicur ad eam rationem lecundum
quam caula est, quam necelle ete
connexionem habere cum effectu per
le loquendo, e per consequens ette-
etum a priori demonstrari ex ea polle,
v. 9. Aconstet Polrcletum fccilleAa-
cuam, separando accidentia, pacebit
nequere album, neque re mulicum.
nequere Polrelecum cam feciste, ve-
rum ve habentem artem ralem, et
colligetui omnem cali arte praedi-
cum polse Ratuam faceie.
IF. Ex dinisione d definitione rité
Factis nalcuntur duae species propo-
sicionum de le nocarum: guoties
enim alter cerminorum est parsdire-
eta definitionis alceriustermini, clara
est proxolcio. Rurlus in divitione xi
ee facta clarum est parces diniliué
enuciari de coco, licuc cum dicitur nu-
merus est par, vel impar. Quilquis
alpirat ad scientiam debee multus
esse in his, maxime in definicioni-
bus excolendis: omnis enim con-
nexio nocionum in detinitionibusre-
peritur, e connexio cerminorum est
illa quae scientiam efficie.
22 Perhas quoque axime cauen-
EII

## Folio 25 — 770507670:0055
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
3
jes
c.
112
j
11IB
IU
II
N.
III
Liber T. Lectio VT. 2G
tur nominum aquiuocorum laquei.
qui Cune scientia pestes, maxime illi
qui analogia plectuneur. Aperitur au-
tem aquivocatio inquirendo in voces
quomodocunqueconnexas, ve in cau-
las, effecta, contraria, Cuperiora,, inse
riora, e c. in quibus linveniatur ali-
quid quod rni competie, de non alce-
ri, patetacta cAaequiuocacio. VC(I vox
deterra dicuntur acura, Ced voci op-
ponitur grauis lerra obculus. PAECE
acutum non in eadem lignificacione
de veroque dici, ee clleaquiuocum.
23. Pro dispucationibus vero qua
inter modernosrlurpatui, obleruan-
dum est relpondentem auE PONCrE
conclutionem Fallam, aut, si vera eA,
cenere aliam quae cum ipla non co-
haerer, vel E nihil opinctur oppoli-
cum, Calcem ignorare, quae antecedaire
vel sequoneur Cuam chclm, vel can-
dem quoad hanc chelim elle perte-
ctum. In dumbus primis calibus con-
uinci potest Edisputansbene le gerar.
In certiocasu, possit dispurans fa-
cere re concedar aliquid falsum in
liS quae ignOraE, etiam poterit con-
WINCCTE.
14. 2

## Folio 26 — 770507670:0056
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 13 lines, status machine
26 Instirut. Peripatetic.
24. In quarto calu eriltice disputan-
dum est, id est, vel quaerendum aliquid
alienum, e longe distans, quodnon
cenetur scire, de authoritace addita co-
rerecerritum ad admirrendum aliquid
tallum, sicur plerum que faciune que
ex Theologia d ex omniporentia di-
vina dispurane: vel ex communibus de
logicis incentionibus arouendum cA,
in quibus et voces lune ambigux, d
leter tacile aequivocario.
3

## Folio 27 — 770507670:0057
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
taH
quid
1OI
2C0.
quia
qu
a di
15 db
ett
e, 
ea ets iss its ite uts  e
2s
AS
2.5
1252.525
t
2t
15
25
TIVTIONVM
PERIDATETICAEVM
EYBFR SFCYNDVS,
Concinens ea quae ad nacuram
corporum in communi
spectanE.
LFCTIO I.
Decomposirione continui.
od
erto
VM Fuclides demori-
Srauerie possibile elo
 quamlibee lincam, non
sectam in tor partes lecare in quoe
secta est quaeliber alia dara, id est, in
parres plures, quolibet numeio daco,
id est, in intinitum, non licet dubica-
re quin corpus seu magnicudo sE ite
infinieum divisibilis.
2. Ex quo sequitur indivisibile in
quancitare addicum alteri non tace
re maius. Si enim faceret, indinili.
2u
bilia
2S

## Folio 28 — 770507670:0058
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
28 Instient. Peripateric.
bilia numero finica conscicuerent
guancicarem, _ per conlequens cor-
pus non foret dinilibule in infinitum.
3. Ruclus cum omnis mulcieudo
crelcat per addicionem vnius ad pra-
luppolica, eciamsisc infinira, ad dicio
aurem rnius indinisibilis ad quemli-
hec praeluppolicum numerum non ta-
ciac maius, tic neque infinitam multi
plicationem indinilibilium Cufficere
ad Faciendum quancum; a perconse.
quens corpus leu quancum conci-
nuum non componi ex infinitis in
dinisibilibus.
4. Fandem cum manifectum sIE (
dux qualibet partes actu inexistant
in corpore line quanto continuos
etiam omnes partes in quas divisibi-
le est corpus actu in eo praexictere:
manifectum icem sic, si concinuum
dinilum foret in omnia in quae est di-
nilibile, reliqua Fore infinica indini-
Sibilia, prorlus manifectum est nullas
duas partes actu exictere in Cerpore,
Ceu continuo.
5. Contra divisibilicatem corporis
in infinicum opponitur, quod torent
in eo partes intinite: ex cum intai-
FII

## Folio 29 — 770507670:0059
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
1b
A.
Mt
Lbi
03
IM
18
ret
Liber TT. Lectio T. 29
tum percransiri non polsic, nullam
partem corporis polle cransiri Ainito
cempore; de per conlequens non pol-
Se elle morum. Relpondec Aristoceles
infinicum quidem actunon polle per-
trantiri, nili in cempore paricer inf-
nico, sed parres continui esse dunca-
xat porencia infinitas; ideoque nihil
obstare quin possine Anico cempore
praeterici. Replicat Calilens. Sicur dua
medietares ex eo quod non linclepa-
rata, non proprerea minus temporis
REGHITHHEDE PTRTCTCANEUE: SiC neque
intinitas partes (s ex sinc in concinuo)
minori tempore cransiri polle, quia
Cune in pocencia, quam G Corent actu.
6. Relponderur, quod hreuera Forée
in pocentis continui parces infinica,
quarum singulae condistincta ab in-
vicem haberenE deFeTTIMALAM INa-
onicudine, vererequircretrempusin-
finicum ve praecerirentur; Ced non (c
Se res habet: Ced parces continui ha-
bene quanticatem indecerminatam (IC
ve poltinc essemaiores vel minorcs le-
cundum proportionem in qua Cumu-
cur. rnde cum Cemper quo plures po-
RUnEUE, Cd SinE minores, AE VE nUN-
Quam

## Folio 30 — 770507670:0060
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
30 Instint. Periparetio.
quam excedat lummam quandam de-
terminatam, quae est magnitudo co-
tius, quancum liber numero crelcant.
7. Rurlus obiicitur corra hoc quod
dictum est, parces no elle actu in con-
cinuo: in primis enim est contratidem
Cenluum: videmus enim diuerlas par-
cestabula aue virsx, anuS quoque
d digitos else pluies.
8. Relpondeturnegandonos ride-
replures parces cabula aut virsae: I
enim videremus cse plures, polle-
mus vilu distinouere viam ab altera,
e dicere rbi delnierna, de incipit al
rera: cum itaque partesproximae Tolo
indinilibili à le distent, e indiuisibi-
le Censu percipi non valeae, paricei
cuidens est non perrinere ad Census
distinguere rnam partem ab alia.
9. Duod aurem additur nos vide-
re duas manus, d plures digitos ciul-
dem hominis; verum quidem est: led
manus aur digitus non lonac partem
actu, Ced inporentia: si enim manus
ane digicus ellet praecisus à reliquo
corpore, non iam Foret manus aut di-
sicus, quia non foret amplius instru-
mentum apprehendendi, quod est de
racione

## Folio 31 — 770507670:0061
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
Liber TT. Lectio T.
ralione manus e digiti.
BI
20. Obiicirur cerrio, ca este actu
distincta, de quibus concradictoria
veriticantur, Ced de diverlis parcibus
eiuldem continui verificatur, quod
haec riderur, tangitur, est calida, le-
catur dum de alia contradictoriae ha-
rum Cunt reca, immo verum CA, Lac
pars non est illa: Mlanus non est pes:
Oculus non est auris, ec. ersonecesle
est has partes esse actu distinctas.
1I. Relpondetur contradictionem
ese respectu intellectus; _ ideo con-
cradictoria habere repuonanciam in
ze prour eA in incellectu. Parces ita.
que cum habeant distinctionem in
incellectu, ex eo habent ve possine lu-
Rinere contradictionem, quod ve cla-
cum hac, dicamus loco huiuspropo
Sicionis; Tlac pars videtur, tancitur.
calefit. Res secundum hanc partem vi-
detur, tansitur, calefit, non secundum
illam partem: nonne clacum est can-
dem rem lustinere contradictionem
prouc diverlimode accipitur, ab incel.
lectu, quia incellectus hac refexione
secundum tacit eandem rem distincta
Subiecta.
.

## Folio 32 — 770507670:0062
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
32 Institut. Peripatetit.
22. Et idem contingit cum dicieur,
Mtanus non est pes: Tignificar enim.
Tlomo vt habens vim apprehendendi,
non est homo ut habens vim ambulan-
di. EC eandem legem videmus in ab-
Sractis: ethi enim dicamus animal est
rationale, tamen dicimus animalitas
non est rationalitas.
L l 
C
De natura Duantitatis
Con LOCt.
2. Vim PaFteS nOn sine actu ir
quanto; conlequens cA ex-
censionem leu dinisibilicarem guanei
non esse ei accidentalem: Ced iplam
nacuram quanticacis: vnde d vide.
us, quocies interrogatur quanta
res (IC: v. g. Via, cela, liquor, respon-
detur toc cadiorum, vlnarum, ricia
rum, eec. id est, per parres in quas le-
cabilis est: clarum itaque est racio.
nem quantitatis elle dimisibilicarem.
2. Et ex hoc rurlus clarum est non
esse quaerendum rnde partes quanci
habeane
I.

## Folio 33 — 770507670:0063
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Lib. TT. Lectio TF.
3.
habeane onitarem: cum enim non
polline heri plura, nili ex non pluri-
bus, id cA, ex vno, cuidens est divili.
bile co iplo esse rnum, de ex racione
ipta guacicaris csse quod partes iplius
IrabCanE vnICaELI.
3. Neque minus manifectum est
tihil exira guanticacem esse exten-
Tum e dinisibile: non enim incelli-
sibile est, else divilibile, de non ha-
bere dinisibilitacem: quarc (pacium
quod rocanc imeinarium nihil elte,
neque parces habere distinouibiles,
ee muleo minus polle esse diltincti-
uum alcerius, per dictinctionem
TaaIm.
4. ObiicitUTANEC CrCAEIONCMI IUN-
di Fuisse pollibiticacem aliquam mun-
di, e maiorem fuisse poshbilicacem
corius inundi quam parcis: imo nunC
extra vel circa hunc mundum possi
bile est crcari alia corpora maioia
hoc mundo: de non polte creari cor-
pus, quin aliqua pars mogis diltet
quam alia; intelligi itaque dictanciam
maiorem e minorem a mundo, e
per consequens spatium imasina
rium.

## Folio 34 — 770507670:0064
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
34 Institut. Peripatetue.
5. Relpondetur elle quidem poli
bilicarem mundi, led vel in porentia
Dei, _ non cst aliud, quam ipla Dei
essentia, vel inmere aliqua, de cst ipla
contormitas praedicati cum subiecto;
vel onius partis cum altera, dicentis
mundum elte, vel calia encia recté
sibi consentire. Extra veromundum
non est modo aliqua distantia, sed
Forec Ecrearetur aliquod corpus: quia
cum diltantia lone excensionem de
partes, ce corpus contletur ex parci.
bus, clarum est creato corpore creari
distanciam: cogicare aurem distan-
tiam citra corpus; manifeste est con-
era primu racionis principium, idem
BOn elC enS _C nON CHS.
6. Kursus manifestum est non esse
quantum aliquod infinitum in quo
corpora intint: corpora enim non
coentenderentur cum tali quanto, ee
per consequens cum corpora sine
quanta, iplum non Foret quontum.
7. Ex dictis clarum est non esse ali-
quem locum vacuum in mundo, id
est. rullum elle corpus concoumn in-
era quod non sic aliud: cum enim di-
erimus dictanciam elle corpus, ina-
nifectum

## Folio 35 — 770507670:0065
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
it
Lib. TT. Lectio TT.
3
nifestum est ablato corpore omni
anterri distanciam: C um itaque qua
distant coniungi per ablationem di-
Aancia palam eAt, (I ex COrPOTCCOn-
cauo anferatur corpus distinens lace-
ra, manent iplo latera coniuncta, e
corpusnon est amplius concauum.
8. Vide patet admirationem eo-
rum qui pecant, si auterotur aes ex
ingenti sphaera concana, d nOI aM-
plius tac, quid Fucurum (E: eHle iera-
cionabilem, e tancum rolere, ac si di-
Cac, li (phaerae latera COniUngENEuI, et
non amplius hat, esfentne coniunctas
9. Quod li coniuncta sine omnia
Quanta, etia COnCINUA CFLINC: QuE
enim continua Eunc, non nils ex vi
quanticacis, qua in veroque membro
el concinua Cunc. Cum itaque etiam
in his in veroque membro sC quan-
eitas; COntInUa CruNE quae cunque
quonta quae Cune coniuneta.
20. Ex dictis habetur nocio loci:
locum enim esse vas immobile, de
quo alia corporarecedune, alia vero
in illud veniunt, porro cerram ablo-
loce ce immobilem, caelu vero sE
altra constanciam in ocu ex ImO-
B
bilica

## Folio 36 — 770507670:0066
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000066.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
36
Institat. Peripatetic.
bilicatem sccundum quid habere,
apporet nobis, id est, humano generi.
Vnde vas quod reteratur ad Eeria, de
mocus cali decerminatam parcem
cric immobile. Dicere itaque corpus
elle intali loco, est dicere iplum esse
in corpore quod adterram, et calum
habeacraleni licum, v. 9. a cali monte
rancum dictat vertus inicium AriccIs,
leu ortum Solis.
E1. EC quod hoc HIEVETUM PALCE Ex
explicationibus loci per quas relpo.
detur ad quaestionem vbi res sit. Re-
sponderur enim per illa quae relpe
etu noura cognicionis lunc immo-
bilia: vlcimo quidem per partres cali,
deinde per montes, dumina, ribes,
domos, arbores, ecc. candem per pa-
ricres, d tixa ad parietes, vel magis
Emmobilia intra domum velectos, ar-
maria, dc. Patet icaque locum elle
corpus quod proxime ambie loca-
rum, piout concipitur in certo liu
ad reliquum mundum, Ceu partes fixas
mundi.
22. Obiicies nihil esse in mun-
do constans quod pollic tacere lo-
ea spacium imaginarium.
Respon

## Folio 37 — 770507670:0067
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
i
3
B.
Lib. TT. Lectio TF. 37
Relpondetur locum esse rocem ligni-
Aeantem ad placicum, id est, Fem proue
est in incellectu; ideoqne non che
quaerendum aliquid quod sic immo-
bile, led quod appareat immobile: ap-
Parecautem etiam mocus, (I (IE COr-
Rancer idem habere quandam iimmo-
bilitacem; e sc lufficit quod sol con-
Aanter oriatur in vna parte, de Oc-
cidat in alia ad decerminadum locum,
neque opus est Epacio imaginario.
+3. Obiicies rurlus hanc definitio-
nem non convenire omnibus locatis:
neque enim convenit angelis de ani-
mabus lepararis quos constat esse in
loco, nequeipsimundo, neque qua
licacibus, vel parcibus substancia, quae
Cunc etiam in loco. Respondetur lub-
Rancias spiricales ica constat esse in lo-
co,renon constet quid significet cAe
in loco, cum de iis dicieur. Certum
tamen eA non lignificare esse in loco
per modum corporu, quod Tolum cA
proprie esse in loco, cum genus hu-
manum, cuius estnomen loci impo
nere, non viderie substacias spiritales.
Similicer certum est vel mundumnon
esse in loco, vel s sit (re aliqui co-
MAREUE

## Folio 38 — 770507670:0068
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000068.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
38 Instient. Peripatetie.
nantur explicare) per luas partes, id
elt, ex eo quod lingulae partes line in
loco, in lensu restricto dicendus est
esse in loco. Formis aurem e quali-
ratibus ese in loco hionisicat clle For-
Mas vel qualitares corporum, quae
Tunc in loco, vridehac omnia analo-
sice dicuntur esse in loco, non in pri
maria honificaciOnE.
24. Neque inccrest, quod rulgus
exiltimae non esse illud quod cst nol-
libi: non enim sententiarum condi-
cor es rulsus, licur nominum, ideo-
que nominum Cignificationes ab co
acciximus, non dictorum certicu
dinem.
25. Ouoniam aurem dictum est
locum elle quid extrinsecum locato,
neque poluc heri mucario extrinleca
sine aliqua mucatione incrinseca (cum
extrinleca denominatio non sic aliud
ab intrinceca qualitare rerum, qua
ad denominatiOnCI CONCUTFUNE) nC
cellum est in omni muratione loci
inceruemre aliquam mutationem in-
erinsecam: mutario aurem loci cAt
immediare mucario applicationis la-
cerum sei loco motx a lateribus Loci
ex

## Folio 39 — 770507670:0069
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
Liber TT. Fectio TT.
39
ex quo secedic, ad lacera loci in
quem commiorat: quare cum locus
e locatum sine realiter idem quan-
cum, dicendum est mocum localem
promateriali Cuo esse dinitionem, id
eA, primum actum quancicatis, seu
dinilibilicatis, pro formali aurem
esse denominationem noui sicus rni-
versre declaracum est.
26. Sequitur ad dicta quod quonia
ex ipla quaticaris natura est ve habeat
parcem excra parcem, impossibile eAt
duo corpora esse in eodem loco:
unum enim respectu alceriusnon ha-
Derec rationem quantitatis. Similicer
E idem corpus sicum foret in duobus
locis, quoniam faceret duplicem di-
canciam, haberet rim ex effectum
duarum quanciratum, id est, foret du-
plum sbI.
27. Ouae obiiciuneur contra haec
Cune Theologica ec in Pheologia non
difticilia, ideoque illuc remittenda.

## Folio 40 — 770507670:0070
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000070.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
C
Institut.
ripatetica
ton
   
LL L
De Tempore,  Motu locali.
2. Z HICeF mocuS vero localos patet
Emocum calorum praelertim ve-
xd Colis ee lunae esse nocissimum ee
comunissimum generi tiumano:
cundemque (Calrem quoad 105) et
constancissimum ex aequabililtimum,
quare idoneus est caeceris mmocibus
dimetiendis; de lic experiencia patet
ad huncrlum applicari: hora enim,
dies, aAMI, _C. LUNE CCFEX PAKLCS IBO-
cuum Tolis.
2. Hlunc itaque moeum, guatenus
affunrieur ad dimeriendos aliosmorus,
appellamus cempus, de comporando
mocus ad cempus, dicimus ruum alio
relociorem d cardiorem.
3. Obiiciesmale definitu esse cepus.
nam ance mudum creacum erae ter-
pus, e nocraemocus caeli. Fc li lol sta-
rec, non proprerca cempus delincier
Aucre: eroo rempusnon eAmotusca-
lorum. Rclpondetur ance Cicationem
mundino tuissecempus, cchnosima-
sinemue

## Folio 41 — 770507670:0071
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Ziber IT. Lectio TTT. 4+
inemurcempusance mundum; SICuE
locum exera mundum, led sencentia
male fundantur in phantalia. Ec A
Col Aaree; clarum est non fore dies
e annos; id cA, S perpetno Aareti
si enim AaFCE PTO PaTHO teMPOrC
tantummodo tacoret diem logiorem.
Notandum est autem quod mocusce-
linon estrempus, ve in le cAt, Ccd ve cA
obiectum axprehentionis noltra, qua
Formamus cerram quantitatem mo-
cus, quam ad omnes mocus et ad ip
Cum mocum Colis applicemus.
4. Ad quaeltionem itaque verum
tempus Aueret Tolevel calo immobi-
li, Relpondetur quod extra mencem
non Aueree, led quoniam in nobis
ducaret ris meciendi alios motus per
mocum caeli, quem prius apprehendi-
musitempore per ellenciam, non exi-
Aentiamm AUENEO, MOTUS MeTITeIUE.
non itaque vere Aueret tempus, ee ta-
IMeH AUCMEE CCIMPOEC VECECIUI.
5. Obiicies rursus, mocum caeli
esle dinisibilem, licut spatium in quo
movetur, cempus aurem ex indiuili-
bilibus consiltere: temporis enim
nihil vere est nisi prasens: pralens
AUTCI.

## Folio 42 — 770507670:0072
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000072.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
4.2
Instirut. Peripateric.
autem Cemper est indiuilibile. Re-
Spondetur cempus esse diuisibile in
infinicum, (icue d morum. Ouod au-
cem dicitur nihil esse prasens detem-
vorenili instans, Fallum etiam elto
Dicimus enim praelentem diem, an-
num, saeculum: cum enim cempus
si mocusprour in mente, porcstmens
quancum eius rule praelens taceres
accipiendotoram parrem permodum
vnius Cntis.
6. Indinilibile vero temporis cum
nullum sc, nulquam praelens est, sed
negotiacio intellectus nostri tacicin-
Cancia, non tanquam partem tempo-
ris, Ced eanquam tinem rniusparcis de
principium alcerius. Vnde instans
non incellioitur in tempore vel mo-
cu, led cum motus vel tempus non
amplius incelligitur. F.R itaque quod-
dam non esle temporis instas. Juare
quod dicitur nihil elle praelens de
tempore nili instans, intelligendum
est quod nihil sic limul praesens dere-
Borc, quianatura ipsius est succestina,
neque potest habere existentiam vel-
ut ensquoddam, led velut variacio en-
eis dinisibilis quatenus divisibilis.
9. RuruS

## Folio 43 — 770507670:0073
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
7.
Liber TT. Lectio TTI. 43
Ruclus cum palam sic in rebus
alias elle facilius divilibiles, alias dif-
ticilius, sen quod idem est, alias este
masis divisibiles alias minus: si caula
mocus minus divilibile contra ma-
isdinilibile impellat, necelle cst ma-
sis dinisibile Ccindi, d inter ParteS
luas admietere minus divisibile: qua-
se diuilio facta erit; e s Catera re-
quisica concuriane, motus localis.
minus enim dinilibile mutauerie lo-
cum. Si itaque idem minus diuisibile
impellatur eadem ri contra aliquod
magis dinisibile priori, in minori
cempore lecabit illud de per conse-
quens movebitur velocius.
8. Dicitur aucem minus dinisibile
denlum, magis rarum: sc quoniam di-
uisibilicas est ratio quancitacis, rarum
plus densum minus de quantitare ha-
bet; e ha difterentia Cunt prima,
quae pollune expectari in quantos
quandoquidem lune per plus e mi-
nuS quanticatis in quaneo.
9. Ononiam autem ex dictis con-
Rac carum respectu densi else dinisr-
bile,  densum e converlo diviliuums
quomaior erie proportio denlicatis
is

## Folio 44 — 770507670:0074
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
44 Instiut. Peripatetis.
in dividece ad raritarem divili, co ne-
cellum est divisionem esse expedi-
tiorem _ mocum velocioreim.
20. Fodem modo res habet de A-
gura: quoniam enim vna Agura cA
aptior ad dividendum quans alia: vi-
demus enim arcitices Aguras acumi-
natas ad lecandum eligere, qud t-
sura apcior est, caeceris paribus, cd
mocus etiam velocior exit.
ZL. Ec tandem, quia in densis ciul-
dem fisura, comparario densitaris
ad fiouram est maior in maioribus,
quia in corporibus substantia mulci-
plicatur in proportione cripla: Cuper.
fcies autem dumcaxat in proportione
dupla, tc caeteris paribus corpora (I-
milia maiora velocius moveri quam
minora. Constar itaque respectu
ciuldem mediieres elle condiciones
in mobili; quae faciane motum velo
ciorem, ridelicer magnirudinem, den.
Litacem, e houram.
22. Contequitur ad dicta motum
non polle heri in instanti ab ageneo
finiex virturis: cuum enim Epacium
in quo AE CE dinisibile in infinicu,
s mocus heret in inctaci, agens poller
EBOHCTO

## Folio 45 — 770507670:0075
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
5.
d
3
n
1II
ItB
183
Pet
et0
Liber TT. Lectio TFT. 45
mouere mobile in daro spatio, dum
viicus mouens Coiem cum non poces
per quodlibet minimu Epacium mo-
vere: cum iraque (patium decrelcere
possit in infinicum, oportet vireutem
ese auctam in infinitum FE per cOn-
sequens esle infinitam.
23. Rurlusquoniam requiriturma.
jor rirtus ad monendum relocius
idem mobile per idem medium: ab
agente finiconon pocest mobiletrans-
Ferri de minori relocicaris gradu in
maiorem in instanti: quia enim requi
ritur aliqua virtus ad dandam maio-
rem relocitatem intempore: tempo-
ris aucem ad instans proporcio (ic in-
Ainica, virtus ad dandam calem velo-
ciracem in instanti erit infinita.
14. Vnde cuidens est omne mobile
quod ex quiere perducitur ad mocum
transire per infinitos oradus cardicaris
maioris eo gradu in quo sionatur.
Cum enim quilibet signarus oradus
dinisibilis sic in infinitos, qui Cunc in-
cer iplum e quietem, neque posE
agens finitum ex quoliber illorum in
oendum sionacum cleuare mobile.
mulrominus potest mobile eraducere
in

## Folio 46 — 770507670:0076
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
46 Institut. Peripatetio.
in instanti à quiete ad signatum gra-
dum. Consequens est ad haec omne
mobile quod reducitur à quiece ad
morum in principio quidem crelcere
in velocitare, led quoniam agentiA.
nicoselpondet cerrus gradus effectus,
vlera quem nihis pocest, cum ad cum
oradum relocitaris peruenerie, Cabie
in illo, e motus non amplius au
SebituI.
25. Sin accedat ad difliculeatem
medii agens in oppolitum inouens,
secundum vircurem ipsius minuetur
velocitas prioris mobilis, vel criam
iptum mobile ad quiccem, vel mo-
cum oppolitum cogetur. Ec sic patet
quomodo motus incipiane a deli
nant. Tandem concludicur specula
cive loquendo posse quodlibet pon-
dus a qualibet minima virture per
dacum spacium moueri: cum enim
virturem necesse sc mulciplicari ad
velocicacem augendam; quantum de-
cedit de velocitare, tantum detrahi
pocest de virture. Datâ itaque mole
monenda d virture moturâ, decur
alia rirtus quae polsic in certo tempo-
se mouere molem hanc per spatium
PIOP

## Folio 47 — 770507670:0077
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
13
it
53
At
et
Liber TI. Lectio IV. 47
propolitum: ex quancum haec poste-
rior virtusmaior est virtute data, tan-
cum angeatur cempus in quo moueri
debet mobile per spacium propos
eum: ec quoniam iam efectus est
tanto minor, non excedet rirtutem
datam.
26. Dixi hoc speculatiue esse ve-
cum, quia cum ad praxim reducen-
dum foret, virtus admodum exigua
non pollet conteruaritantocempore,
quancum ad effectum delideraretur.
L. F C TIO
I
De quatuor primis qualitatibus.
+. rVm ex dictis habeatur ca-
irum e deulum esse primas
differentias, ea (que licut quancitatem
interminabilibus differentiis variari,
rideamus quoque perpecuum cse in
mundo cumultum grauium delcen-
dentium verlus centrum cerrX, ne-
cesse est aliquem carorum gradum
esse adeo Facile dinisibilem, ve nOn
indiseac alio quam hoc lolo impullu,
20

## Folio 48 — 770507670:0078
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
4d. Institut. Peripaterue.
ad hoc ve parces iplius dislocientur
de linsula qua poltune proxime ad
cenerum Feraneur.
2. Talia itaque corpora expandent
Celinc termino circacerram, nilim.
pediantur; non itaque habebune t-
suram aliquam sibi propriam: sed
cum occurrerine corpori densiori in
quod impullus ca diuidens non haber
similem vim, ibi liltene divitionem
luam, ee Aguram ab eo accipient.
3. Frunc itaque Facile terminabi-
lia terminis alienis, diflicile luis: c
COntra verO cOrpora in qua motus
oranicaris non habet calem vim,
crunctacileterminabilia propriisiei-
minis, difficile alienisihane autem no-
tionem liccitatis eradidie natura e
Aristoreles, illam vero humiditatis:
erunt itaque haec corporalicca, illa
humida.
4. Pacetitaque ec omnia quae con.
sictunt (cCa CAC, _ (i quid eA adco
rarum, ue d careris omnibus repella-
cur a medio (id est Cumme raru)
iplum quoque liccum clle: Partes
enim iptius non diffunduntur, led
SuO MOTI FOTUINEUII. Magis tameN
Siccum

## Folio 49 — 770507670:0079
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
UII.
ad
eHt
Tel
11
M
A
bi
elli
N3
.C
et
8
tisi
illa
Ie
1.
IM
Liber IT. Lectio IV. 49
Sccum erie quod est summe densum,
quia lummerarum partim ab exerin-
Lecis, parcim a Ce le hguram habet.
5. Incer humida vero quod est
magisrarum, est magis humidum, ve-
poce quod magis obcdit gravicari il-
lud diuidenti.
6. Obiicies pulueres de ignem (c
Ce accommodare terminis alienis, aE
que proinde tore humidos. Rclpon-
deturpulueres non rnum elle Cor-
pus, led plura; deinde non lc accom-
modare, cum A libere iaCCANEACCruUS
sic plenus aeris. Tgnis quoque habet
DEODEIU IOEII, de Cum COSIEUIF a
duro, refecticur, neque lele penitus
accommodac ve pacet in lumine de
Rammis Fornacum.
7. Rurlus cum ex eodem motu
reauium necelse lc rara contra denta,
ec denla contra rara premi, C rarum
velde ita prematur contra densum ve
cogacur sibi riam facere, cum ipsum
sc divisibile in parces minimas, de Fa-
cilius sic paruam quam magnam riam
facere, clarum est rarum infinieos mi-
nimos cuniculos e Cemicas libi ta-
cturum; ee per consequens densum
Opp

## Folio 50 — 770507670:0080
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
50
Institut. Peripatetic.
oppolicum in infinicas minimas par-
ces dissecturum.
8. Ex quo lequitur, quod s plura
hecerogenea corpora tuerane in den-
Co corpore conclula, lingula luis pio-
priis mocibus iam libera ad lelccon-
Seegabuntur, e alia ab aliis alcerius
generis Ceparabuneur.
9. Sed h corpus densum compri-
mat rarum, nihuil permirtit exire ex
eo, led quacunque reperit condenlat,
ec in minorem locum concludit.
20. Sune icaque densa congrega-
ciua hecerogeneorum, id est, trigida,
rara aucem congresatiua quidem ho-
mogeneorum, led disgregatiua hece-
rogeneorum, id est, calida: has enim
calidi ee frigidi nociones nacura de
Ariccoteles nobis cradiderune.
2E. Fcrarorum quidem patet maxi-
ie rara fucura maxime dinilima, id
est, moxime calida: denlorum vero
ea maxime trigida quae maxime con-
cluduntcara, ea vero lune quae lc par-
cibus iphus magis applican; unde ca
Quae aliquo modo humida (unE, CrUIHE
masistrisida.

## Folio 51 — 770507670:0081
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
d
etdet TT. Lets
2
L C. L
De elementis.
T. Y Y Abes ergo ex simplicissima
Lracione quanci, qua Colama-
sis ee minus differentia Anditur cor-
pus maxime rarum, Cumme calidu, de
Siccum, Ced non Cumme; Cumme den-
Tum, in lummoliccum, de Frigidum,
Ccd non in lummo: rarum grave leu
minus rarum, lumme humidum, sed
non aeque calidum; tandem mode-
race denlum, Cumme Frigidum, Ced hu-
midum temperate.
2. Eadem corpora, in quantum mo-
cus ab iis in alia procedit, actiua Cunt,
prout vero fultinene aliorum actio-
nem, palsiua: nominibus non nacuris
IDUCaTa.
3. Hloc quoque elemenca habent,
re ex aliiscomponi non poltine, et
extera omnia ex iplis componantui,
cum a primis differenciis constituan-
TUIT, Qua ex necessicace in cateris rC-
Periuntur. Ouacuor icaque lunt ele-
menta.

## Folio 52 — 770507670:0082
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000082.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
52
Institut. Peripatetie.
4. Obiicies quod cum rarum de
denlum quanticacem rariane, IpSa
quanei nacura, geadus tucuri lunt in-
Anici, ac proindeneque quaternus,nE.
que Anicus Fucurus sic elementorum
numerus. Respondetur homines, non
pronatura Faecundicace. led pro lua
cordicare, crassis ex Cenlibilibus difte-
renciisrerum genera decerminare.
5. Sic itaque rarum quod (c e alia
videri faciat, irnem apud nos no-
minamus: quod veco neque hanc
rim hrabeat, neque aliis tamen per
Cc rim movendi rilum prohibeat.
aerem appellamus: densum quod lu-
men penicus relicie, terram, quod
vero partim admittie quadam cenus
remiteit, aquam vocIaIUS.
6. Non quodhec ipla quae nos cie-
cum coningune corpora vere cle-
menta esle Capiences existiment. Sed
quod haecminta ex praedominio cle-
menci alicuius illam appellarionem
Cortianeur, quam meritura Forene (I
depuracis Faecibus inceore innacuram
excelleneis crantivislene.
7. Sune itaque elementa COrpOrL
pure rari de densi differenriis distin-
eta

## Folio 53 — 770507670:0083
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
u
Sd
1
e.
M
M
1d
1
Liber IT. Lect.0 V.. E
eta, inque quacuor genera iis quos
diximuscerminis colliganeur.
8. Pacetpexcerca clemeneis ex luis
principiis neque cerminos neque ti-
Suras competere, cum enim non
tinc aliud quam quanca cali raritace
vel densicace affecta, manet Cemper
natura quancicatis, quae rbique est
divilibilis de cerminabilis e per con-
Seguens fourabilis relibuerit.
9. Verum aucem non sic aliquid
maximum in lingulis clemencis pol-
sibile ex ipta denlicacis nATUTA, PCn-
dec ex principiis mecaphylicis. Ni-
hilominus ex communi opcratione
celturi de igni compecie hgnra (pha-
Lica: huic rE qui Ca CX PaTUA IACE-
ria in magnam amplicudinem Cumma
celerirace diffundatur ex neceslitace
Ccin omnem partem, id cst, in sphae-
eam explicat.
10. IIli vero ex eo quod sic ba(is e
Fundamentum circa quod humida Ce
diffundune de lc se diffundendo cum
in globum complanant.
21. Ouod quidem ignis prrami-
dem imicetur est ex relistentia cir-
cundantis aëris, quem CogItUI LCUEO
rerLICE

## Folio 54 — 770507670:0084
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000084.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
54 Instilut. Peripatetie.
Verrice penCETATE.
22. Rurlus quoniam elementa lo-
liseari ec densi difterentiis sibi invi-
cem opponuntur, clarum est erant
mutacionem vnius in aliud non el
se nili rarefactionem d condenta.
tionCtm.
+3. Ec clarum eA denta cum affli-
guntur ad rara ea comprimere; _ l
nullum dacur effugium, ex necesicate
illa condentare, quae condentatio, s
e gradu e tempore Cufticiens liE, in
elementum cui debita est talis den-
litas ex necessitate eransmutabie con-
dentatum.
14. Rarum vero compressum cum
eluctatu fuerit ex angultiis diffundie
se se celerrime; inde  adhaereat et
densum rarificabile, secum distrahie
et raretacie. Palam itaque est quod
in naturam racioris elementi sic illud
converturum, licacera crcunttantis
ad actionem requilita concurrant.
25. Ex quibus elicitur non posse
elementum rnum in aliuderantinu-
cari, nili per omnes sradus medios.
vel certe in gradus raricaris eis pro
PrIOS ETANSFCTaTUE, VE Si terram in
ignem

## Folio 55 — 770507670:0085
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
0
HI-
S.
(a
ae
B
in
B.
N
11
il
et
II
od
1d
id
e
Si
d.
A
B
LiberTT. LectioVT. SC
gnem eraiicere labores, in aquam
primum deinde in aerem, e demum
in ionem elcues.
26. Sicur enim supra de velocitare
demonstrauimus, non LinC teMPOTCC
certo in certum gradum eransmitci
mobile, c de densicace cancumdem
pari labore constaret; cum quans: ra
cio par ee constans in veroque (IC: e
velocicas non aliud quam quaedam
mocus densicas (IC.
F C T1O
1.
De mixtione ex secundis quasi
tatibus, seu iis quae proxime
mixtionem fequuntur.
x. Vin illa pars mundi quae no-
Lbis est expolica sic finica,
quodlibet aurem minimum infini-
Fies repeticum superac maximu quod
pocest dari, conlequens est corpora
Cingularia huius parris esse finica, e
aliquod vel aliqua de facto minima,
immo ex ordine mundi non polse di-
uidi corpora rltra certum terminum.
 4
2. FrunE

## Folio 56 — 770507670:0086
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000086.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
56 Institur. Peripatetic.
2. Frunc icaque in lingulis elemen-
eis quaeda minima, quae vel omnino;
vel raro vlcerius Coleane diuidi. Cum
icaque contra sc Ce invicem impel-
duircur clementa, neceltum est ea-
torum lacera heri rnum cum laceri-
bus denlorum: cum veroicerum le-
parari debene, impossibile eA venon
selinquant partes qualdam miias
haerentes corporibusdents.
3. Cum enim in eadem quanticate
derlum raro est minus dimsibile,
etiam compolirum ex raro e denso
in cadem magnicudine estminus di-
uisibile quam rarum ejuldem quan-
citacis. Nccellum eAt itaque raia cle-
menca derlis qua Cemel contigerune
perminimia adhaerere.
+. Ex his pacet ex concactu plu-
rium elemencorum derasis vndique
parcibus minimis necellario heri
mixca: si enim dux parces denlae
viam caram minimam contingane;
cum minima siE indivisibilis, naCuT2
licer sic compolica ex tribustam diftr-
cilis divisionis quam Tunt ipsa denla.
5. Ex quibus habetur prima divi-
siO COFPOFII. C, UM CHI QUATUOE
SInE

## Folio 57 — 770507670:0087
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
AeH
ino
Cum
pel-
ed
ceri
NON
MIaS
eate
ile
Mo
1
2H
le
VII
III
que
Tert
il
HC3
1d
(2.
108
AE
Liber TT. Lectio VT.
Cine elementa de possine conjungi
Parcibus majoribus vel minoribus,
quocies partes magnaernius clemen-
ei redundane, corpus iliius elementi
HOIMINE VACAEUT.
6. Sic plura genera cerrarum habe-
mus: ee in hoc Centu omnia consi-
sencia habene racionem cerrae, omnia
vilibilia Auida vocantur aqua, ignium
quoque e aeiu invlEa LInE SCHETA.
7. Cum vero parcibus mininis
viius elemenci consistentia alcerius
elemenci redundaverie, substancia
rnius clemen qualicacis alcerius de-
nominacionem TOrticuE, Inde TUNE
pradus calidorum trigidorum, ec.
Ec IN VHO quOQUe SEHCrE TCDCLIEE
elemeneorum difterenciae, v. g. Cerra-
rum alia lune cerrex, alix aquea,
aliae aercx, al1ae ig1Cx, _ sIC In Ca-
ceris vique ad intimasspecies.
8. Pacet rurlus in quo consistant
qualicates illae, quae corpora quoad
consictenciam distinguane: In primis
ratio liguidi de conlistencis palam se-
quuntur nacuram rari de densi: molle
auem inter liquidum ee durum inc-
dium eAt: durum vero cum sc quod
reliItIE

## Folio 58 — 770507670:0088
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000088.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
8
Institut. Peripatetic.
relistie divisioni, clare spectat ad
denliratem.
9. Crallum vero d spissum ad par-
cium quantiracem spectat: crallum
enim non diniditur in parces mini
mes, ve subcilitace lua minimos cu-
niculos insredi polsu, (pillum vero
non habet in corpore luo aliqua fo-
ramina, Cedpartesinuicem constipa-
tas dicie, de verumque aperte quan-
dam densicaris racionem nominar.
10. Pinone modo e lencum ee
vilcolum hoc commune habene ve
ex concoctu haereant: led pinoue in
parribus minoribus, vilcolum inma-
Loribus, lencum provrie luis partibus
non adco alienis.
22. Constane icaque ex humido e
denso bene mixtis: ex humido ha-
bene quod facile vniancur, ex
denlicare quod difficilé
(EDATCHEHE.
H
de

## Folio 59 — 770507670:0089
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
AC a
PaF.
altum
mini
5 CH
Vero
CIpa
U4B.
1t.
 et
e iM
13d
ibu
ol
ha
Liber TI. L25)
ECTIO
VTI.
De modo mixtionis es mixtorum,
Actione es Pas one.
1. F PIS suppolis, guoniam dux
a alune qualicaces actiux, calor
e Frigus quae praecipue in igne, de
aqua visent: esto primo mixcum ex
cerra, 2qua, ee aëre, in quod (uppona-
curagere ionis, e siquidem non sIE
adeo compactum mixcum quin par-
cesignis saltem aliquae per iplum per-
Pelli ee cuolare polline, in cransicu au-
cem illa iungantur parcibus aëris vel
aquae, palam est quod aliquas earum
secum ablacurus sicienis, unde com-
posicum compactius e Colidius cua-
lurum est.
2. Rurlus quoniam partes ionis
Cune admodum Cubriles quacunque
invenie relistentiam lua vi diviliua
minorem in partibus folidis illac per-
uadent, neque (olc. led agueis e aereis
onusta. Adco ve aquam de aërem de
inter se, et cum cerra perminim
6 SinE

## Folio 60 — 770507670:0090
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000090.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
60 Instint. Peripatetio.
sine coniunctura.
3. Vnde duo eveniune, alterum ve
eotum corpus aequabile hac omnibus
elementis in omnibus partibus le-
cundum minima permixris; alcerum
re elemenica minus ab invicem dini-
Sibilia in hoc coro cuadonr; quod est
Corpus constans ee permanens ettici.
4. FCcoiraque in alio corpore ignis
aeris, e cerrae contulx raciones, de
accedat forinsecus aqua, et hoc pri
mum vides, constipatosondique exi-
tus, e coaluille poros vi frigorisi
reaer relignis cemere le le proripere
negueane.
5. Vide rursus premencem sua mo-
De ec nixuaquam rndique parces pro-
rimas compolici, unde semeriplas
premere d coangustare COganEUT BC
inminorem minoremque locum col
ligere, velocum Faciane aquae, de hoc
non in Cola superticie, sed in mini-
misquoque parcibus, quantum aqua
Tubingredi porest, quod ranco magis
pocest, quaco magis reris e ignis re-
agente vi partes iplius subcilitantur.
6. Vide icaque condensatis etiam
sic parcibus heri consistens de difficile
diuitu.

## Folio 61 — 770507670:0091
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
WIN VI
nibus
115 le
CeTUM
dius
Od el
18111
pi
ext
FOris,
ipele
MO
DIb
psid
Il
CD
HOB
InI
gud
Bis
Pe
Dl
aM
In
Liber TT. Lectio VTT. 6C
divisu, quod est esse (peciem quan-
dam nacuralem corporis physici
Mmixci.
7. Ex his rurlus passionum caulae
apparent: videmus enim compolica
paci ab iene liquefactionem, de dis-
tolucionem in minima, ve in cineres
de calces. Alia e concra durelceie,
alia eandem in Aammam converci.
8. Ouorum ratio aperta est: Penim
porestas ienis ad hoc cancum Cc (c
extendat re parces humidas quibus
sicca concinencur dilacet, Ec parcestru-
midas maiores eile, de inagis caraS, d
quod leguitur cocum iplum MagIs
divisibile de lubiectum ve a granicace
lua repandarur in optimam accom-
modationem ad centrum, quod cAt,
elle liquidum.
9. Sin aucem porencia ienis tanta
elt, ve porces humidas lecum anterae,
cum partes denla, sinc medio quo
colligentur manene in minima relo.
luta, ee haec incerdum Cola vi ienis
pertciuneur, interdum mediis aliqui-
bus instrumentis, quibus partes hu-
midae vel augeneur vel crescune le
cundum rum artiticis.
10. Tan

## Folio 62 — 770507670:0092
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000092.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
62 Institut. Peripatetio.
20. Tandem vero li parres humidae
redundabane in compolico, de ignis
ed rlque applicitus lic, recantummo-
ao redundanciam cohibeat, extralatis
iis parcibus, qua lupertuae crane, te
complexio humidarum cum terrestri
bus minus distolubilis, ee proportio
cerrestrium ad humidas maior. Vndc
dureleir compolieuim.
2I. Aqua quoque compolicum cir-
cumdatum premendo lubintrae, de
radic portesleniores de lcciores, quas
toto licco corpore milcet, amplit-
cat parces humidas, vnde Aaccidum
Facie corpus et distolurioni pro-
ximum.
12. Aliqua ve Cales penitus dissol-
uic, quia ex minimis quibuldam par-
cibus incer quas facilis es ingrellus
aqnae componitur, quae aded parux
CumE, re in aqua nacenc. Firicaque Rui-
dum quoddam innatancibus corpul-
culis hecerogeneis crassum, ee hionis
accedat, extralacis supertuis humidi
partibus manet rurlus (il ve prius.
13. Accedit ducem incerdum mis-
ceri aliquid quod vim separandi
aqueas partes ab inmataneibus cor-
pulculis

## Folio 63 — 770507670:0093
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
id 2
HI
20-
atis
tri
tio
d0
ir
de
14S
ih
UIII
10
aF.
Ud
1
Ut
nis
1c
it
ndt
Or
lin
Liber TI. Lectio VTT. 63
pulculis habet, e deliciendi, (eu Prx-
cipicandi ad fundum quod priusaqua
mixcum erac: cum enim adueniens
hrumidi in quo distolurum erac Par-
Bgregauerit, quod
iis mixtum erat; (hiillud aqua oravius
CA) in eo delcendit, prius enim per
coniunctionem ad aquam leuiorem
Custentabatur.
14 Sune quoque quae commixcio.
ne aqua durelcune  lapidescunt, vel
quia deficiebat eis humor ve coale
Ccerene, sicut in arentibus contingie
vel quia per appolicionem exerinleci
humidi exugitur CuperAuus humor,
quo inceriora diffluebane, vel tan-
dem quia constiparis extrinsecus
compolici poris, calor internus me
lius exiccar incernas Partes.
25. Cum vero partes redundantes
Sic Cunc in Ce se minima, ve Facile sInE
rarificabiles, hae parces in Aammaim
diffunduntur. Ilae aurem Cunc quas
pingues rel aereas dicimus, quae hu-
midum cenue compactum cum den
Cominimo habent.
26. Continsic etiam partes igneas
internas cum mulex fuerine, de in
humorem

## Folio 64 — 770507670:0094
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000094.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
64 Institut. Peripatetic.
humorem conveniencem inciderint
Cine extrinseca epparence caula le le
mulciplicare e augere, & aperire
iplum mixcum, adeo ve vas illud ca-
pere non possit, Ccd bulliar _ cfum-
datur, sicur in inusto vini, de aliorum
Fructuu videmus, e huiulmodi actio
dicicur Fermentatio.
17. Nonnunqua eciam in Aammam
_ ionem emicae, re pacet in Faeno
e aliis aridis humectatis e conge-
Ais quod hr parcibusigneisaridi, con-
uerrecibus parces humidas in ignem,
e eandem mulcicudine e constipa-
tione Rammam cfticiencibus.
28. A cellure Hc passio cuim a pon-
dere alione nitu ee duritie fic mutacio,
quam, hoc iplo, divisionem esle in-
celligitur: ec duobus fere miodis per-
aoicur. Vel enim partes rei omnino
separantur inceriecto corpore alce-
rius nacurae, vel tancum alia aliis
eiuldem nacura coniunouneur, sicut
concingie in liguidis cum reuol
VAnEUE.
29. Prima diuisio Ac pluribus mo-
dis; Fractione sectione, AtOne, Con
cusione de similibus. Alcer modus tu
mallCa

## Folio 65 — 770507670:0095
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
nE
C
re
2
s
Ett
210
ati
110
C.-
N
1II,
d
10,
1
P
1C.
lii
CH
10
DB.
sit
6t
Liber TT. Lectio VTTT. 65
malleatione, ductione, impressione,
Aexione, compressione, de huiusmodi,
Qea Omnia ex sele parene elle per mo-
cum duri e denli contra molle ec
TaCUI.
LE CTIO VIII.
De impasibilitate, destructione
es accidentibus mixtorum.
2. Vae exictimantur nihil paris
LL re durum, eth liquetrat non
eamen consumitur, Asbectus lapis A2-
mis purgatur non laditur: crinis aqua
non Aacccleie, adamassic dicitur quod
malleo neque igne doaEuE, PeC aE-
citicum impericiam nomen conse-
quura TunC.
2. Inuenerune Equide posteri quo
modo adamantas in puluereiri redise.
rent, ee cciam liquetacerent, aurum
quoque roiaeile efficerene, asbectus
in iplo lapide e ab ione violenco pa-
citur, ee cantummodo inpilis seleder
fendic a modien igne.
5. Pacet conlequenter h ignis cor-
pori iam constiruto adhibearur, quid
necesle

## Folio 66 — 770507670:0096
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000096.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
66 Institut. Peripatetu.
necesse (c evenire. Cum enim Com-
poluci partes quaedam unc humidio.
res aliis, in eas est prima efficacia
ienis; quibus E MIXIX CUnE ParteS
ionex ex prima cum igne cuolane
a vocantur (piritus.
4. Proximae Cune humicix e insi
pidiores, e rocatur phlcema, proxi-
ma luntconcoctiores, in quibuster-
ra, ignis de aqua Cunebene mixta, a
dicuntur olea vel sulphura, e inci-
sent ione Forri ve cducaneur.
5. Solet quod Cuperest à pyroce-
etonibus aqua lavari ex in co reperiri
pars Colidior, quae delcendie, hanc la-
lem rocane, e levior pars luperna-
eans quam tanquam inutilem abii
ciune, led est summe liccum, et figen-
dis Auidis efICaZ.
6. Duod E ralidissimo igne com-
policum ex his duobus percoguatuI.
Calis humiditas eliquatur, Q compre-
hensum reliquum, de quali innacans
aperris igne ondique cuniculis ita
condensat, re corpus ieni sic Cempee
peruium, e cale corpus dicitur vi-
erum vel vicriticarum.
7. Undepatet operatione ignis haec
COEPOL

## Folio 67 — 770507670:0097
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
2
da
ld
et
Bt
Liber TT. LectioVTIF. 67
corpora parrim relolura elle, neque
esehaec elementa, led compolicaco-
tius naturam concinencia, VepaCCE ex
perimencis.
8. Ex dictis incelligitur quid sIC
mixcum, ridelicer corpas ex parcibus
raris ec densis certo numero, magni-
cudine e pondere coactum.
9. Cum vero mulca hniulmodi cor
pora in vnum connenerine, sensibilo
quoddam homogencum rlui huma-
no Terniens nalcitur, et  raro lic aded
purum, re non sic aliismixtum.
20. Ex hoc rurlum patet non in-
terelle mixti qua hgura Cic, cum ca-
dem proporrione parcium possic esle
qualibet, praelertim cum rnu corpus
ex muleis paruis contlatur. AccidunE
icag; Cingulis hourx ex generacione.
21. Cum enim eadem eodem modo
diverta diversis nata sinc produci, ex
modis concingit rarieras Hgurarum.
+2. Duod enim aequalicer in omné
parcem dilacatur Hc Sphaericum, quod
irregulariter globolum, quod in lon-
gicudine deticie, Hc curbinacum.
23. Quod longicudine destienitur
sic parallele planum; quod in lacitu-
dinena

## Folio 68 — 770507670:0098
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000098.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
68 Instirut. Peripatetic.
dinem detcit ex parre Hchexagonum,
quadratum, et quod larieudine desti-
cuicur Ac oblongum; de sic patet in sc.
nere vnde (InE AGULK MIXIOTAI.
L FCTIO
17.
Demotuz auium, es leurum, es
2. Y
conditionibus acendi.
 dictis collicicur quodd quo-
aniam Col vel ignis clt, vel (I-
milicer igni opcretur radiis suis ter-
tam, aquam e quaecunque alia cor
pora perrundens, corpiisula cuocar
quae ractiis copulaca cum ils reke-
etumtui et a cemro in circumteren.
EIAM IMOLENEUE.
2. Ouocum mocu necessum est re-
ligus verlus cecram connici: de quo-
niam Forcior cmotus denlorum cd
maoiss quo magis denla lunt, de del-
cendencia quo mavis descendune co
mapis repellune minus delcendentias
hec quacunque Col vircurem habet
inocus denlorum vertus cerrom; et
rarorum reclus circun terentiam: licut
C+pC

## Folio 69 — 770507670:0099
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
d
d
di
et
Ib
De
LIb. TT. Lectio IX. 69
experientia ridemus heri.
3. Ex quo haberur primo nulquam
elementa pura consistere poste, cum
Calcem radii Colis, _ quae corporacum
iis Feruntur rbique permilceaDeur.
4. Hlabetur etiam densa else grauia
rara contra levia: neque requiri vel
esse aliquam inclinationem in cOr-
Poribus ad cenerum, ve cuidens est ex
perientia antliorum, quibusleuimo-
cu magnum aquae pondus Tubleuatur.
5. Ilabeturitem quod quoniam hic
cumultus olcendencium ee delcen-
dencium corpulculorum rbiquere-
Gnac, dato quolibet corpore necese
est iplum à circunstancibus vndique
premi, ex corpora qua ad lacus (unE
iplum perpecuo Tubingredi, Einve-
niant leviora corpora in iplo qua à
centro repellere pollint: unde hic
cumulcus etiam inera omnia corpora
eA, ec ex vi ipsius omnia corpOra PCT-
milCenEuE.
6. Ex quibus curlus necesse eA te-
nuesparces, cuiulque corporis in per-
pecua quadam expirarione contilte-
re, ec per consequens quodlibet cor-
pus pius minus aficere alia COrpOTa,
9ud

## Folio 70 — 770507670:0100
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000100.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
0 Institut. Peripatetic.
quae ipliin orbem appropinquant: seu
in eibem agere re experientia heri
percipimus in calidis, trigidis, odora-
eis, renenatis, animalibus, dcc. vnum-
quodqueitaque corpus Ephaera quan-
dam per hunc mocum habet, et actio
ipsus ab hac actione pendet.
7. Rurlus icaque cum actio ipsius
sion sic nisi per emistionem parcium
luarum, palam est non agere in di-
Rans nisi per medium. Palam rurlus
repati ab illo in quod agic s sIc intra
sphaeram actinitacis cius emanatio-
nibus rnius per lincas differentes
ab emanationibus, alterius decui-
Fentibis.
5. Pacet rurlus quod quonia emil-
siones hae lune minimae quaedam par-
ciculae, in corpore dentiore plures ad-
haerebunt parribus iplius, vepore cu-
ius cuniculi uint angusti de difficilis
cralicus. Ouare maiore labore d cem-
Pore e parcicularum impendio ac-
cipic nacuram a limilicudinem coi-
poris in iplum asentis, Forcius reci-
nec, de Fortius operatur quam (Ira-
eius elCE.
9. Echinc enidens est intentionis ec
remil

## Folio 71 — 770507670:0101
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000101.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
leu
ACII
Sid
UM
1aH-
Aio
(IHS
IUI
di
plus
BtId
HO-
ntes
CUt
DaI
3d
CU
ilis
31.
dC.
05
1d
et
nit
Ziber TI. Lectio IX. 7F
remissionis natura: Scilicet quod (ine
intra idem Eparium plures particula
vel paucioreor e quare in denliori
corporemagis incendatur qualicas.
LE CTIO IX.
De moiibus ondulationis, proie-
ctionis reftectionis, es
refractionis.
.A D dicta Segnitur aquam a
L complanacione ad medium
vi aliqua remocam, remota extrinleca
illa vi non sacim cestare a MOTU, e
quielcere: cum enim ex viillataati-
qua partes iplius sine alciores iuAto,
manifestum est altiores ex caularum
communium ordine moveriad cen-
erum, et per conlequens repellere
alias ex loco in quo lunc: manebie
itaque motus doncc resticucus Fuerie
Singulis debicus sCuS.
2. FC quoniam nulluS InOTUS ACLInO
cocicatione e certo oradu relocitatis,
id ed ipta delcione mOc, HENOVUSmO-
cus, Ced leuior donec tocus intereat.
3. Palam

## Folio 72 — 770507670:0102
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000102.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Instirut. Peripatetic.
3. Palam aucem est cantundem in
aere quoque exnecellitare concinge-
re, Cue condenlata (InE PaITeS aetIS,
Cine debito lITu CMOEX. 
4. Pacee rurtus E hoc in aere AaL,
etiam de alio nobili graui quod aëre
vehritur cancundem expectadum clle:
cum enim ratio cur non delcendant
pervendicularicer sic quia mocus siuc
caulx morus progrelliui (int Fortiores
caulisdelcenlus, laltem ex parte. cum-
que mobile nullam habeat ex se hâc
vel illac inclinacionem, neceltario
lequitur motu aerem, cui proximus
est. Sed cum mocum densius Forcius
Feracur raro in quo est, iplum rarum
licur est principium ei mouendi, lic
ab iplo rurlus augmentum accipir:
vnde Ac ve diutiusmoneatur de aer e
mobile quam solus aër ferrecui.
A. EC ex hoc patet mobilia quo
densiora caeceris paribus diutius reri-
BEFC IOTUIM.
6. Pacet icaque cur pendula a Hl0
Rxo Tublimi Crcuocentur a perpen-
diculo d dimictaneur, ondulent: pri-
mo enim delcensu comonent acren,
cum alcendentem lequuneur, cum
TCUCF

## Folio 73 — 770507670:0103
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000103.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
N
51
2t.
etC
16.
Mt
la
red
1a6
110
1.
ius
UI
lL
BIE
e
ud
ext
e
es.
O5)
en
11
vet
Lib. TT. Lectio X. 97
EcHerEente revertantur, sed cum novo
impullu a minori: _ sE donec nOn
amplius possine movere.
7. Pacet limilicer E mobile vi no-
cum impingicur in durum relistens,
quoniam aer praecedens ex neccBica-
ce cedit, e aer consequens impellie
mobile, quod secururum (iE aerem
praecedencem, id cA, reRectetur à duro
FelCteNTE.
8. Et hoc ad angulos aequales (al-
cem insensibilicer: cum enim iBOTUS
obliguus in duos perpendiculares
reloluatur, qui in cerra proportione
Cunc ex vi caulorum movencium, de
anguius ex hac proportione causte-
tur, necestum est manente hac pio
portione, cum angulum ese retuleus.
qui fuie impultus.
9. Sincelistens ex parte resistac, Cx
parte admirtat, oblique motum a rc-
Slcencia vertus aliam partem, ve vo-
cant, retringetur, id cst, in ingrestu
verlus perpendicularem, in cgrettu in
parcem auerlam, re experiencia ratio-
ni contona celtatur.
10. Obiiciesretractioné aliter con-
tinsere in lumine, aliter in corpori
bus

## Folio 74 — 770507670:0104
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000104.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
14 Institut. Peripatetic.
bus densis. Relponderur experimenta
quae audiui non hoc concludere.
2I. Caula recticutionis est quod qua
restiruune Cele à lonsicudine in la
cicudinem mutantur: nocum autem
est luperticiem extrinlecam quo ma-
sis habet aequales dimensiones, eo
maiorisquancicatis capacem elle; rn-
de quomagis longitudo excedit lati-
cudinem, eo magis comprimuntur
paices corporis incluli, quae quo spi-
cuoliores lune, ed velociorem morum
habent, e Facilius etiam postquam
compresse e denlaca lune a caulis
circunstantibus dilatantur e rare.
hunc: ex hoc est quod rocamus re-
Ricutionem.
22. Accidic autem in plerisque, ve
E nimium diu centa mancane, non
reltituantur postea, quis vel rarefacta
Cune partes condenlatae per expulso.
nem aliguarum, vel natus ex tempo-
ie rigoi aliquis a Coneretione pai-
eium comprellarum, de iam non siE
eis Facile ad priorem habicum repelli.
73. Paret haec doctrina ad oculum
in carne, quae pressa exclulo languine
Ac alba, remilso languine le le recti-
CUIE

## Folio 75 — 770507670:0105
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000105.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Ata
Iud
12
ECM
1d.
et
VH.
ali
IFUII
pi
UI
a1I
l
ie
et
01
Etd
10
00
dl
N
H
Ai
Liber IT. Lectio XT. 7G
cuic e ad colorem redic. Chalybs
vero inter omnia velocissime restieui-
cur, quoniam spiricuolillimas habet
in se inclulas particulas.
E CTIO
L
De attractionibus calidorum
Flectrica ex Maenetica.
1. Y, X dictis rurlum deducitur
d quod quoniam ex corporibus
intenlo calore abundantibus perpe-
cuus Hc ceressus aliquarum parcium.
de perinde orbis quidam Auorum, ne-
celle sic eodem modo etiam aliorum
corpulculorum ad iplum corpus heri
accestionem, et per conlequens circa
quodlibet corpus contingere, quod
diximus circa cellurem exerceri.
2. Elinc videmus calida natura at-
trahere, quae lunc in aëre ambience.
Sic panes calidos, CapaS, POIa, CanCS
de Feles contagionem ad le letrahere
credimus, id est, rapores pestiteros in
aëre volantes.
3. Cum autem emanaciones certa
qua

## Folio 76 — 770507670:0106
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000106.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
6 Instilut. Peripatetie.
quadam agicatione percuciat serem,
ea magis hac apicatione monebun-
cur, ex ad corpus appellericur, qua
magis hac percultione Collicitantur,
id est, particulis egrediencibus magis
conformes.
4. Accedit quod tales quoque par-
ces magis adhaerelcene,  cum appli-
ciex fuerine, Runt fomes caloris na-
curalis corpori, quod est caula huius
motus;inde videmus venena ex inte-
Atis corporibus per alia venenata de
sccaca magis exusi, maxime per ipsa
corpora quibus proprium elt vene
num exugendum.
5. Ouando autem partes redeuntes
Cune vileola aliquatenus, etiam levia
corpulcula hecerogenea ratione vil-
colicatis eis adhaeiene, d limul ce
deune, ve cernere est in electricis.
quibus palex ee pulueres aduolant.
Reiiciuntur quoque impetu quo-
dam: inde patet Auores limilium
corporum spiriruolos esse ee quibul-
dam impecibus exiliee.
6. Ex his patet duplicem esse quo-
dammodo naturam cuiuluis mixci.
aliam quasi pertectam ex cuaporabi-
lem

## Folio 77 — 770507670:0107
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000107.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
1
P2
i
2
V5
e
et
sa
3
ed
e
15)
AI.
0
0
2i
91
eM
Lib. TT. Lectio XT.
lem; aliam quasiimpertectam ee con-
coquendam, quas necesse es difteren-
ciis magis e minus sibi opponi.
7. Si modoincelligamus cOrpuS ex
noturs Cua sic compolitum, veinter
duos quali fonces similium Auoru sIE
collocatum, ex necelticate talem in-
duec dilpositionem Ve ex vna Parte
rnas emanationes, ex alia alias natum
sitrecipere, et per contrarias ciecture.
8. Vires itaque contrarias in Aini-
bus haberet, in medio indifferen-
tiam, Calcem in comparatione ad ter-
inOS.
9. Rurlus emanationes eius ad Fon-
cem à quo Auunt, oppoluta lese cece.
torum corporum fereneur: e ipCum
corpus, (adeo libere consiltatreema-
nationes luas Facilius sequatur quam
delerat, etiam iptum cum emanatio-
nibus FeTCEUE.
20. Sin terri non possic, colloca-
cum aucem sic oblique ad Foncem e
possir Ce se convertere, eadem vi con-
etertet se le ad Fontem.
2L. Pextered quomodo Fons in
iplum agic, sic hoc corpus in aliud
eiuldem generis quide, sed intrmius.
72. LAFC

## Folio 78 — 770507670:0108
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000108.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
78 Institut. Peripatetio.
22. Duare cum magnetem à teltu-
re vim accipere explicato modo, de
hos effectus respectu relluris pati,
respectu terri agere experiamur: led
ee religuos admirandos ciusmotus ex
his pendere nacura ipsius explorato-
res declarane: ex dictis paree magne.
tica attractionis ratio.
bCTI
LaLd
De generatione decompositorum
ex plantarum.
x. Y dalam ex supra explicatis est
a non Colum elemenca nd simpli-
cis mixci compositionem copulari.
sed etiam plura mixta in rnius mixci
seu compolici corpusrniriicum enim
ex vi grauicationis corpora humida,
quae vocamus aquas, ex altioribus
locis ad humiliora decurrane d de-
currendo premant obuia corpora, de
partim lazene corpuscula intransicus
parrim secum auellane: AE multis
minimis corpulculis diuerlarum na-
curarum Faeculentam effici aquam.
2. Hlac

## Folio 79 — 770507670:0109
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
V-
iis
ea
ex
D
H
et
III
13
1
e
1
is
3.
eC
Liber TT. Lectio XTT. 79
2. Ilaec li conquielcac in cauitace
aliqua celluris, lubsidue in ea corpul-
cula, de live calore humidas partes
aqua collence, suc frigore constrin-
gence concreleunt lencore Cuo in
vnum corpus, quod apparet homo-
Geneum ex paruitare partium, qua
cum sinc insensibiles, in minima len-
sibili magnicudine Cune ica aequaliter
misca, re candem rbique lpeciem
repraelentent. Et hac est limplicissima
demixtorum generario.
3. Ec haec corpora repecico aAuxu
aqua augentur addica consimilima-
ceria per iuxtapositionem, re loquun-
cur in Ccholis.
4. Ouod h accidat in concauo ali-
quo non lonse a luperticie cerrae cale
quodpiam modo dicto concrelcere
adeo renera Cubstancia _ TaNEO CuM
calore, ve termencetur intra le, necesle
esthumorem alluencem intra iptum
corpus lugar a dilarer e concoquat.
5. Ouare necese est tale cOrpus
auseri ab inerinseca quadam vi, e
cum aequalitate quadam in Ones
luas partes eo modo quem per intra
CAIpTIONEI rOCaNE: _ SIC HUNE cu-
bera

## Folio 80 — 770507670:0110
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000110.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
80 Institnt. Peripatetic.
bera illa subcerranea, qua porcorum
venatu in delicias Fastidiolorum ru-
cici restrgant.
6. Sinpraenalcat calor, ec etiam in
aërem posi accrelcendo aliquam
hruius corporis parciculam expellere,
quam oportet ex lubtilioribus, id est,
exhrumido e calido optime mixtis
elle, habebit hoc corpus partes he-
cerogeneas sibi coharentes, dt lub
Tervientes, ec Ar manifecta planca ra-
dicem intra cerram, herbam leu cau-
lem supra cerram habens.
LF CTIO XTTI
De partibus oniuersalioribus
plantarum.
2. Y Acec curlus expolicam Coli de
L rento plantam duriorem, et
lcciorem heri, Caltem quoad partes
exteriores, vnde HC DE hUIOE Cx Fa-
dice huc vi Colis, Cive natiuo calore
clenacus magis ex minus irriset in-
teriora.
2. Vndenalcirur Feretriplex diste
rentia

## Folio 81 — 770507670:0111
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
IM
11
it
III
1b
A
eis
d
dt
et
tes
14
OrC
se
Eit
Liber II. Lectio XTTT. 8F
rentia in substancia plancaexerinseca
enim pars dura cAt, ex correx appella-
cur incima mollis, ve quae vlciino ex-
Sccata eAt. d dicicur medulla: media
eandem est ipla substantia planta.
3. Cum vero humor exradice co-
piolius atluit quam possic perpendi-
culariter eleuari, qui est difficillimus
curtus, erumpie per lacera dittiacto
libro planta, ec nouum quendam
cruncum sibi facie ciuldem natu-
ix cum priori, quems tamum appel-
lamus.
4. Cum aucem à Cole rarie humido
cemperatus calor afluat planta, pa:
cec, cum humor optime digectus fue-
ric, neceltario in cubera quadam pro-
rumpere, quae paulatim concoquun-
EuX, e ex primiciua lua duricie aF-
Auence subciliore humore mollelcat,
e caldem differentias in alio gradu
parcicipene, quas hrabec truncus, pel-
lem videlicet, carnem ex medultam.
5. Nis quod cum succi partes ali-
qua lunt nimisterrestres de Propter-
ea indureteunt, Aae inter carnem e
medullam Colc humorem ad exterio-
ra cuocance fere concrelcunt.
6. HIaeC

## Folio 82 — 770507670:0112
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000112.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
82 Institut. Peripateric.
6. Haec cubcia in perfectioribus
plantis reperea Fructus dici Colent, de
quod medulla locum in iishabet, se-
Iem aEboris est.
7. Patet rurlus quod quoniam sinc
fine humoris a caloris cemperamen-
ta variantur, oportet etiam in plantis
alia infinita praeter dicta quali ac-
cidere.
8. Vnde videmus in aliis baccas
in aliis spinas, in aliis nodos, in aliis
alia innalcentia secundum parricu-
larium concurrentium diverlas na-
turaS.
9. Vniverlalia ferme lunt folia, qua
non lunc aliud quam turculi distracti
quorum incersticia humore cognato
lunt repleta e diltenta. Patec enim
substanciam ligni de cuiussibet fere
planca quali filis quibuldam compa-
etis consistere, ve in eorum dilacera
eione apparet. Porro si dum adhue
non bene sibi adhaelerunt aAluat co-
piolius humor, ille hastibras distince,
ec donec in ongulto linc, quali crlin-
drice ad modum corticisinuoluit.
10. Cum in aerem emergnnE, pau-
lacim accedie risor fibris de dircetio
ee

## Folio 83 — 770507670:0113
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
15
et
e
AE
CH
AS
1C
253
iis
11
2.
lid
Clt
10
M
10
4
1b
1.
12
Liber TT. Lectio XTTT. 83
et procenlio, e explicatur Folium, de
iuxca ordinem hbrarum latius Ac ex
vna partes longius in medio, et des-
ciendo à medio houra à longicudinc
deficie: Ceinduntur qua Abrae non
cocune: denique Aguram ex iis e
connectente humore accipiunt.
I1. Pacet rurtus Aores Folia quae-
dam esse, led ex mogis spiricuola, seu
oleola parte: ideo leues, odoraci,
breuisque ritae e in arboribus Feu-
ctuum indices Cunt.
2.
CL
t
TIC
X IV.
De accidentibus plantarum.
F. X Aguris partium torius plan-
d Te Acura ad aDEAEUE. YFUNCUS
qui est pocilsima pars plerumque cy-
Lindricus vel magis conicus est, quia
a lacicudine Curtum versus deficit.
2. Ouado exerrat ab hac Agura CxFa-
dicis vel Ceminis hgurz racio no disti-
culcer peticur. Quibus trucus debilis
et non se cricur, led velhumi CcrpuE,
vel adminiculo aliocum Curgune hou-
Lamque

## Folio 84 — 770507670:0114
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000114.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
34. Institur. Peripatetie.
ramque habent quae imicetur (pira-
lem circa eylindrum.
3. Cum enim mocus naturalis ca.
rum ex vi caloris ee expulsionis ex
cerra st Curtum, truncus autem ex de-
Bilicace lua non mulcum raleat Curti-
nere, AE vE inRectatuE versus cerEaI,
e rurlus cencet exurgere quantum
cruncus adivunes de sic serpentis gra-
dientis Aguram accipiae. Si vero ad-
haereat alicui, illud non directe at
collendo, led qua potest laceralicer
ciscum terpendo le le cleuat.
4. Rurlus quia videmus calidi à Cole
e diurnum quendam de annuum esse
quali duxum X rettuxum, aliquae pla-
cc quali diurnum aeui spacium accepe-
ruDe, ve nontulli Aosculi qui eodeim
dic exeluduntur de marcelcune.
5. Non rarae anno Aniuneur, de
guoronnis vel emistosemine, vel ran
dicis, seu guasi fontis reiviscentias
velipla Colicemperie reparantur. Alia
plusculosannos constantiori subitan.
tia Celenon ustinene modo, (cd et au-
gene, aliqua demum ipla laculavin-
CIMF.
6. Omnibus rna vitae de interieus
ratio.

## Folio 85 — 770507670:0115
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000115.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
a
X
e.
13
1I
d
t.-
et
e
C
23
Liber TT. Lectio XTV. 85
ratio: in debica humoris cum ca-
lore proportione vita ee augmen-
cum: vbi haec defut, deteciio ee
phchi(IS.
7. Dehic aurem planta, vel quia tol
exucto ex lummis celluris parcibus
humore non reliquie quo radices tu-
mectarentur, vel quia nimiushumor
rodici aAfluens fine debico calore eli-
quanit vires radicis, e sol accedens
iplum calorem radicis ancequam Cele
augere posser elicuit.
8. Vel quia paulatim partescerrestres
et Faculencae adhaerences radici, ob-
Rruxerur humori ad incerora adicu.
Ec haec mortis lemita, quoniam ex ip.
la vica accione Cequitur, magis pro-
prie videtur senecturis _ nacura
lis ad morrem viae denominacionem
Tubire.
9. Ex liIdem patCE CUE eaM CONTra-
rii sinc effectus diverlarum ciuldlem
planeae parrium: cum enim in nurri-
eione planca perpecua sic dilcretio
quaedam parcium alimenti, necellum
est pleralque partes rnius natuia in
unum locum de partem coire: unde
diver(x plantx partes exheterogeneis
humoris

## Folio 86 — 770507670:0116
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000116.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
86 Institut. Peripatetie.
humoris alcilis particulis conslantur.
plusminus camen imbibico inradice
Condimento laturaris. Sic itaque ex
contrariis e contrarias virtutes ha-
bencibus componi plancam conlen-
tancum est.
20. Eadem ria sympathiae e anti-
pachia quae in diuerlis plancis reperi-
cur cognicio accipitur: cum enim con-
sac omnem plantam proluomodulo
orbem quendam raporum Celc con-
tinuo oblidence habere, rt de quibus-
dam ex odore emanante perlpicuum
est, e ex contrariis naturis aliquas
plancas constare necellum cA: (I COn-
cigerie debiliorem intra (pharam FOr
cioris plantari, cam contactu vapon
rum obsidentium corrumpie a enc-
Cat: i vero Forrior natura amica
Tuerit, eodem concactu
Laeriom cuadic et
saecundioe.
H
7

## Folio 87 — 770507670:0117
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000117.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
P.
6
Litb1 LL. LCbblo at. d
F
De generatione es ausmentatio
2.
ne ammalium.
Droniam autem quo ferven
Lcior eA calor d humor hou-
rabilior, id est, in proportione qua-
dam neque relistence divisioni, ec ca-
men facile consictenti, cd in plura
membra de articulos diuiditur planta,
palam est si tancum caloris (ic ve fu-
mosreddat humor de sic actu Auidus,
ramulculos perquos Auie, ee quibus
continetur fucuros exnecelItate cOn
cauos: Cumque vi caloris humor in-
aquolas e oleolas partes, cerrestri-
bus manentibus, elevatur: AC tICS
quoshumoris Fonces varios in eadem
planca, Ced Subordinatos reperiri e a
lingulis horum Tuosramos, e in ra-
mis proprium humorem derivari.
2. Incer quos qui aquam Capiune
luncremotiores, ec exterioribus plan-
cae parcibus Formandis aptiores, d
humoi inclulus iis effectis quae Per
rarcta

## Folio 88 — 770507670:0118
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000118.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
88 Institut. Peripatetio.
rarefactionem e condenlationem
PerhCIUnEUE.
3. Oux oleum Capiune augmenca-
eioni repore quae lunt media cuiul-
dam natura, ec omnibus parcibus
contormes, demum terrestres confer-
uationi cocius plancae in debitocem-
peramento ex altulione caloris: partes
enim Colidiores magis recipiunt de
diucius cundem conleruant.
4. Rurlus quoniam aqua partes
quasi medixe Cunt incer aquam e
aerem in canalibus illislonois de ae-
ais, clarum est, quod e linc admo-
dum passiux cuiustibet imprestionis
detoris, e eandem ad Cuum Fontem
vel principium eranlmitrane.
5. Ec quia principium connexio-
nem habe cumprimo Fonte, cadem
passio plerumque, eciam ad illum ese
crantiura in quo cum calor st 2Cu-
cissimus, de per conlequens lubicimo
cus capax, cranlmutatio plantae in pro-
portione naturae plantx ad impressio
ne factam ex necelsirate conlequetur.
6. Hlabebic icaque haec planca duo
ista: ve omni forinlecorum occursu
quasi excirerur a irritetur, de ve hoc
ipsum

## Folio 89 — 770507670:0119
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000119.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
n
Liber TT. Lectio XV. 89
ipsum principium irricatum vim ha-
beac planca parcem aliquam iuxto
irricationis modum a praelenti sicu
dimonendiin alium.
7. Oux duo cum illudinceerent
quo riventia a no rivencibus dilcer-
nimus, hoc nempe quod ad exerinse-
corum incurlum Cele ipla moucane
in propatulo est planca huic animalis
Ceu rivencis appellacionem conveni-
re. Hlabemus itaque animal cribus
principiis corde, iecinore e cerebro
constans, cribus Auminibus (piricuum
vicalium, animalium e Canguinis.
pertriformes canales arteriarum ve-
narum ee neruorum irriguum.
8. Duoniam aurem ex iildem au-
Bencur res ex quibus consticuutur, de
omnia quidem corpora mixta ex ele-
mentis constitmuneur, palam cA ex
omnibus item augeri polle animalia,
modo habeane instrumeiita idonca
ad crantmutationes neceltarias ta-
ciendas.
9. Alia ramen corpora Cunt faci-
lioriseralmucationis, alia difficilioris.
proinde eligenda corpora lunt, qua
ad alimentum animalis actumi de-
BCEHC

## Folio 90 — 770507670:0120
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000120.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
90 Instiiut. Peripaterie.
beane, allumpea quoque iplarelolue
da, repociora rurlus eligi, deceriora
reiici portine: et hoc quocies necel.
Earium fuerie, id est, donec ciusmo-
di electaline, quae Cola concoctione
a pernixtione cum humoribus ani-
malis in similem illi substanciam pce-
duci possinc. Dum vero humoreten.
duneur Abrae, _ ipsie ab eo roboran-
cur de inecrsticia implentur, sicque HE
maius animal.
10. Ec quoniam concoctione res
perasicui, necelle ck ca quae nondum
gradum animalis acceperant, esse ali-
mencum magis connaturale.
L F C
De motu cordis es quibusdam ex
eo consequentibus.
2. ZD Vrlus quoniam cor calorem
A habet d huinorem, humor
aurem calore cbulliat, e in Fumos
convercitur, anifestum est cundem
humorem non manere in corde, led
vi caloris relolurum, cordis penduli.
pramitate

## Folio 91 — 770507670:0121
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000121.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
13
0-
IC
S
t
Liber TT. Lectio XVT. 91
rauicace lua Ce se claudeneis, inotu
eiici, corvero rurlus ab alio aAuente
humore aperiri a turgere.
2. Fiticaque concinuus Auxus hu-
midi per cor, quod in eo caleta-
ctum ex expullum in animali, illud
in debitoremperamento caloris con-
Tcruat.
3. Ex dictis rurlus incelligitur quid
sic morbus ex Canario eiuldem: cum
enim aliqua pars male affecta est, ita
ve reloluantur ex ea vapores noxij.
illi Canguine mixti eocum corpus, et
iplum cor quantum poltune obeunt,
d male affciunE.
4. Et secundum quod hi rapores
Frequentius in tancam molem cre-
Ccunt re imperu cocum animal perua-
dere polsine, ed Frequentiores unt in-
Cultus morbi; ex sic alii Cune perpetui
ex alii incermirtentes, alii alternis, alii
tertia dic, alii quocidiani.
5. Ec vera racio curationis est in-
veltigare partem primitus affectam,
ex cidem remedia applicare.
6. Patet eadem opera quomodo
medicina extoto corporecertum hu-
morem expellic: cum enim in veneri-
Cu

## Folio 92 — 770507670:0122
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000122.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
92 Instilut Peripateric.
culo concognitur quod habet viim
dissoluendi, id est, Auidum reddendi
certum humorem corporis, ris iplius
totis venis cordis explicato motu
Funaieur; ex quo AE ve irricata aluo
exomnibusmembris ille humor ma-
Bis cateris lequatur, vel li diaphore.
cicum sic medicamentum, ille plus
Careris exudet.
7. Clarum eandem est quoniami
animal planca est, concoctione um-
ma in illo licue in planeis semen ali-
quod, Ccu natura ixhius compendium
polle conticui, quod debice emissum
in congruum ambiens in nouum ani-
mal pullulet.
8. Semen autem primo in Cot cOa-
lelcit, mox in cerebrum, de tan-
dem in iecur. Sui aurem canaliculi
ex lingulis proleminantur vi
inspectione nocant qui
haec artificiose in-
vestisant.

## Folio 93 — 770507670:0123
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000123.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
etat
OliuI
AOTI
plu
Miam
lUM
alI
dium
NUI
ani
vitu
10d
Id
ic
Yb
l
Liber TT. Lectio XVII. 9
LECTIO ZVII.
De motu procressivo animalium.
2. Y. X dictis contcitur quod quo-
Lniam cor movetur naturalicee
de mocu luo exprimie humorem tu-
molum, quem spiricum Colenenomi-
nate in canales sibi conneros ec in
corpora coniuneta: Caro aucem A-
beola est, _ quaedam partes ex mulcis
minimis Abris sibi coherencibus
constipatx: hamor autem connatu
ralismaxime cepidus h insimile cor-
Dus Tubingrediacur, Facicillud curge-
re, ee ex cenniori crasius. Ccd ex
longiori breuius. Ficmembra calibus
fibris seu constantia, seu colligata illis
ex irrigatione illa a corde facta mo-
cum aliquem localem Torrici.
2. Rurlus canales maxime ( valde
parui line iplos similicer curgere de
breuiores heri.
3. Cum itaque palam sic a corde
2d cerebrum maena copia derivari
Epiricus, rursus d cerebiro per omne
corpusneruos subcilisime ConcavOS
20

## Folio 94 — 770507670:0124
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000124.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
94. Institut. Peripatetio.
ad omnia membra porrigi, e in mu-
Eculis quali dispertione interire: Pa-
cet mulculos his spiricibus TurgerE,
guoties cor redundauerie, e per con-
lequens brcuiores heri de adhaeren-
ces iplis parces ad capue musculo-
rum retrahi, ex quod lequitur ino-
ueri omnia extrema corporis ex mo-
cu cordis sccundum quod natuIa
conuenit.
4. Sequitur eriam quomodo qua
dam aliamembra, quae non habene
neruos, led tancummodo Abras, (uos
mocus habent: qui fere non in alio
quam in concractione de dilatatione
consictunt. Cum enim hora irrigatio
ne hane breuiores, corpus lecum tia-
hunc in Arguram, quae lequitur ad co-
rum contractionem, quae cum tran-
verlae. Cune Abra, est dilatacio, cum
alio modo, sit contractio.
5. Rurtus ex his patet quomodo
hiat mocus proorelliuus animalis: Ani-
mal enim quodincessu monetur dum
Aac cenerum grauiraris lux recta ad
centrum collocatum habet, dum ve-
20 pedem aliqua proculeric in cam
Partem centrum grauicatis, et totum
perinde

## Folio 95 — 770507670:0125
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000125.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
IWI.
Pe
C1
COH
eren
Culo
1H0.
mo.
acuia
Qua
bent
luos
alie
1On
atio
Hd
c0.
aML
el
0db
InI
II
d
ve
2IM
WIM
ide
Liber TI. Lectio XVTI. 95
perinde corpus vergic: Sic itaque
versie corpus doncc translaco alio
pede sictatur, et hoc multories repe-
cico Ac incetuS.
6. Saltans vero cum superiores vel
priores partes ad inferiores vel poste-
riores contraxerit, eAulis ubIcO peF
convenientes neruos spiricibus prio.
res pellicanerorlum, canta ri, reposte-
riores seGUanEUE.
7. Simile quidpiam est reptatio
qua apoda Feruncur. Pixo enim pe-
ctore, live alia parte, (pinam, vel quod
Locolpinae cA, incuruane; de lic poste-
riores partes ad priores crahunt: de-
inde Axa aliqua posteriorum partium
ad cerram promovene dirisendo (pi-
NaM PTIOTCS.
8. Natacus ex Caleu AC: in CATUATO
enim, a directo natatus incrumenEO
ab oppolita aqua corpus in anceriora
pellicur, de tancundem in volatu AC.
9. Cum autem corpus gravius (Ic
medio in certa proportione, a per
conlequens tantum temporis in de-
Ecendendo collocare habeat, ex motu
aurem concingat medium maiori im-
pecu niti contra corpus secundum
CCMETUM

## Folio 96 — 770507670:0126
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000126.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
96 Instirut. Peripatetic.
centrum granitatis palam esttale cor-
pusnon descenturum.
LF CTIO ZVITI.
De quinque sensibus animalium.
1.  DAceF ex dictis toro animalis
 corpore dilseminatos elte quol.
dam canales aéreo quodam humido
plenos, coldem longos esse d anou-
Eos, rnde necesse est minimam im-
prettionem in extremo corporis ta-
ctam momentanee sd cerebrum co-
rum foncem peruenire; e inde ad cor
delcendere. Vnde obstructis quomo-
doliber his canalibus animal nihil
exceciorum percipit.
2. Cum itaque corpora quae Faciune
impressionem, v el per lc cam Faciunt,
vel mediante alio corpore. JuX au-
cem per le le aoune, vel in propria
molehoc agune, vel comminuta in
partes, vel per emisiones natu-
EaLeS: CorpOra auTeIM PeT QuE
niverlalicer rnum corpus asic in
aliud, lune vel aër, vel ionis, seu lux
quam ridemus a quolibet COrpOTC
AI

## Folio 97 — 770507670:0127
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000127.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
OE
AM
talid
10l
ido
81.
IM
ta
e0.
Cot
n.
N
N
aI
IP
EI
I1
1I
ist
Liber IT. Lectio XVITI. 97
in aliud ribrari. Consequens est ani-
mal, si perfectum sc, his quinque
modis a circumstancibus affici.
3. Ec quoniam cuidens est hosquin-
que modos esse diuerlos, eciam iplum
animal quinque diuertas dilpolitio-
nestrabebit, perquas susceptiuum erie
harum quinque impressionum quo
Congrua eligat, auerlecur noxiacum in
elculentiscum in aliis ad conseruatio-
nem pertinencibus.
4. Rursus quoniam hae impressio-
nes lune differentOS, OpOFTCE OrganA
Culcepriua eorum diversis parcibus
animalis inelse: quinque icaque lunc
animalium Cenus.
5. Constat icem Cenlus non nili di-
vertos quoldam ractuum gradus cse:
necellum enim est ciuldem corporis
Parces cantummodo subtiliorem per-
custionem Facere CiW (de naTULE Cu-
ius est percussio cocius.
6. Ec hinc Caporum difterentias ica
distingnimus re alium pungere, alium
sccare, alium verrere, aliumquasileui-
Bace dicamus, odorum quoque dif-
terentia coonatae lune Caporibus.
6. Sonorum vero differentix eaedem
Cunt

## Folio 98 — 770507670:0128
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000128.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
98 Institut. Peripatetie.
lune quae mocuum, relocitare d car-
dicare, marnicudine ee cenuitace dit-
ferentes. Tandem ionis seu luminis
percussiones quoque elle constai ex
actione iplius in cetera corpora.
7. Patet vlcerius quales de vbi liri
debeantesse lenus: Pactus enim cum
Sulcipiat excellus qualitatum quibus
conlictie corpus animalis, non requi-
ric aliud quam humidum quali in me-
dio licum Ccu naturalem qualicacem
raporis qui canales implet, ec pro-
peerea licut illi eoro corpore ditu-
Lus Clt.
8. Oustus quia requirie humidum
disloluens minimas partes, atque hu-
moris abundantiam, de licum vbi di-
uidatur alimerum poltulat. Odoratus,
qua aer corpus maxime subinoredi-
tur Crum postulat ee organum quo
haereane raporesre conterti potentius
agere polint.
9. Rudicus e vilus sium prope
cerebrum in eminenti loco quo mo-
cus ex lumen purius accedant; organa
vero qua ec lumen mulciplicat re-
Fractione, ee motus rellexione.
10. Ileque minus emidens est Cen-
Parionem

## Folio 99 — 770507670:0129
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000129.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
dit
inis
t et
(II
CuIM
ibus
qui
Me
Ten
piO
A
duI
Hu
idi-
EHS,
edi
Gub
eius
ODE
NO
aNd
10.
CB.
CM
Liber IT. Lectio XVTTT. 99
lationem in ca organi partepertici, in
qua maxime relidet vis illa propicr
quam Cenlus factus est, id cst, trans-
miccendi actionem corporis forinleci
ad cerebrum. Hoc si faciar crystallus
Oculi, mallers auris, pulpa naris, eriam
in eis ponenda eric senlacio.
2F. Patet curlus cur sentus in spiri-
cualitate e abstractione d materia col-
locati credantur: cum enim a natu-
ea Tunt insticuci ve moucatur animal,
percussio Censibilium est aded cenuis
re qualicatem organi non sensibilicer
immutet, proprerea non creditur esse
materialis.
12. Ec hinc etiam creditur Censibi-
le esse in sensu, non tanquam aliquid
vel coonacum vel contrarium, led
pure re aliud: quare Cenlatio putatuE
esse quaedam cognitio.
C2
 
Deodiidis sensm
.andem dilucee in quo sila
Cinc obiecta senluum. Pactilia
E
2
enim

## Folio 100 — 770507670:0130
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000130.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
100 Institut. Peripatetis.
enim paret elle primas qualitates, vel
qua immediace ex iis nalcuneur. Cu-
Habilia quae Cune contormia natura
Cune dulcia, de licut ipla natura, ne-
cesle est consictant in calido e hu-
mido moderaro leu gradus proprii
animalis.
2. Ab hac temperie versus frigus
e calorem vel humidicatem de lIC-
citarem recedunt caereri lapores, re
Taltas acria, amara calorem nimium Ca-
piune; siprica _ austera, Frigusiacer-
bas aimara, scria lccicatem; inlipida
humidicacem nimiam habent. Od0-
rum analoga cAratio.
3. Sonora lune licca e tremula quae
Facile vibrantur, mollia vero lonos
impediunt.
4. Colores cum oculos Feriant na-
curam in vi rellexiua luminis collo-
cacam habent, id cst, den(rate _ Con-
Riparione parcium: praecerea in inul-
cansula eorum tigura:hac aurem fere
Frigus ec liccitarem Capiunt, e oppoli
ed iishumore e calore constituuneur.
5. Iplum eandem lumen (e dilacata
Rama E cam concipiamus ab obiecto
ad oculos repelli, necectario Faciet
quod

## Folio 101 — 770507670:0131
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000131.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
vel
SH
uIa
nec
AI
p
sud
116.
Y
la
det.
ida
d0-
1d
105
18
10
11
UIo
+0
Iet
Od
LiberTT. Lectio XTX. 1OT
quod Facit lumen) Aguram rei inter-
polaca percussione sepraelentabic:
plus vel minus secundum nacuram
reftectentis percutiet: si per vicrum
criangularecranlcac, caldem patictur
_oculo inferet variccares, id est, c0-
lorum differentias, ec.
6. Lumen verdicidem Facere qua
ieni lunt propria, videlicet liccare,
comburere, reflecti, retrangi, consie-
Bari, dislipari, produci, extingui adeo
clarum est, ve dubitari non possit quin
lumen scionis.
75 Neque obstat quod rideatur mo-
veri in instanti, esse intoro acie, pene-
trare corpora Colida ve ritrum, _c.
haec enim sic videtur ex Colo sensuum
noctrorum defectu, qui non perci-
piune motum ipGus, neque mo-
dica spacia quibus aër à lumine.
(EDATREUE, nequE PO.
KOS COTPOLII PEF
quostran(it.
X

## Folio 102 — 770507670:0132
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000132.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
102 Institnt. Peripatetigo
LE C TIO XZ.
De obiectis sensuum.
+. YY Ecerius pacelcit motus hos
cumimpingunt parci destina-
tae cerebri; in qua cognitio Ac, etl
pinguis de lenta (IC, ve nacura cerebri
fert, tamen ab ea rexelli ex eo quod
alidiri noui impullus candem par-
tem premunt.
2. Abcune icaque inde corpuscula
adhaerentem sibi aliquam cerebri par-
ticulam deterentia, d in ventriculis
cerebri ragantur, donec vel sublidane
in pauimentum, vel laceribus afi-
BaNEUE.
3. Vndemocu spiricuum quali ven-
triculo decerlas cum lic convenit,ite-
rum natane, de reteruntur ad cam par-
cem quae est cognitionis principium.
4. Prima percullio cognitionem ta-
cic, polterior actualem memoriam,
quae li consilio facta est, reminilcen-
cia appellatuE.
5. Kurluscum motus requirae ner-
nos elle spiritibus refertos de extrin-
Cccarum

## Folio 103 — 770507670:0133
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
15 ho
ectina
ereb.
qu0
a
Ilcut
ipas
a
vest
ite
paF
WIB.
fa
aM,
EB.
IB
1M
et
Ziber TT. Lectio XX. 103
secarum parcium robur; Cenlatio au-
cem quicram ex claram humoriscon-
cenci disposicionem, paret d Cenla-
tionem line mocu, de mocum sine len-
lacione contingere poste.
6. Pacet icem cur memoria Aat per
similicudinem e connexionem obie-
ctorum: cum enim in liquido simi-
lia conpregentur ex lua natura ee ad.
haerere sibi nacasine, quae verolimul
insrediuntur necesse est connexio.
nem acquirat quandam, quae in lenta
natura cerebri facile conteruatur,
hac necesse est limul de ordine quo-
dam ad Cenlacionis principium con-
venice.
7. Cum aurem concraria Cimul in-
sredi Coleane Centum, d Faciane lc-
le magiscognolci, pacet, aFamessti-
mulet animal, habicurum nemo-
riam cibi, E Ccis, pocus, li Cemen Femi-
nX. Unde paccepastionem de volun-
cacem memoriam exeitare: praecerea
vero alias caulas quae ingectis (pi
ricibus cerebrum quali verrunE,
quae quoniam per accidens hoc
faciune, calus nomine comprehen-
duntur
d+ L abbo

## Folio 104 — 770507670:0134
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000134.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
204 Institut. Peripatetic.
8. Patet rurlus c0s quibus consti-
cucio cerebri estrenuis de calida, ap-
prehentionem habere Facilem, con-
iecturam bonam, opinionem temera
riam e mucabilem, eos quorum dis-
policio elt magis licca e tenvis tra-
bere memoriam bonam, e criam re
miniscentiam, led opinionem leuem
e mutabilem.
9. Fos qui temperatum habent ce-
rebrum indicio pollere; cum multa
inspicians ancequam opineneur: ne-
que ese propcer candem rationem
mutabiles.
20. Tandem ex eo quod obiecton
rum percussionibus aufertur aliquid
e parte cerebri, necelle estcum idem
redir apparere quod prius illud sen-
CeriiuS.
LE CFIO
 d   
De somno es insommis.
2. YDacct rlcerius, quod quonium ids
nerui necellario dictane ab ca 
cerebri parre in qua fir senlatio, polle
COrein

## Folio 105 — 770507670:0135
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000135.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
P
N.
d
2d.
re.
en
Ce.
IIea
De
en
D
es
Id11
Dea
olle
AFin
Liber TT. Lectio XXT. 105
contingere re impedito motu exnei-
vis, pollic heri mocus ab aliqua par-
ce cerebri ad parce cognolcicinam, et
cunc apparebune animali quaedam
esse acque s, a Censibus ca accepislet,
cum camen non acceperic.
2. Obcuratio haec Censuum dicitue
Comnus, apparitiones verocales Com-
nia: dormiet itaque nonnun quam de
Commiabic animal.
3. Ouoniam vero non omnes Cen-
Tus vel neruos necelle est Cmul ob-
curari, concinget animal dormire
ex parce, e ex parce vigilare: vn-
de est quod non obcuratis nervis lin-
dux Commiantes loquuntur, de li au-
dicus non sic etiam obcuracus, relpon-
dene alloquentibus: si vero verlus
medullam spinalem nulla sIE obeu-
ratio eriam ambulane, e manus
exercent.
4. Cum icaque liberi Cunc aliqui
senlus, ex iis excicari possune lom-
nia, alicer ex aliqua nacurali dispoli-
tione quae cor atticie e facic mocum
in cerebro contormem, de candem
exmulca cogicatione praecedentecon.
tinsit obiecta eriam in lomnoasitari.
E.
.5. Cum

## Folio 106 — 770507670:0136
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000136.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
106 Instiut. Peripatetic.
5. Cum aurem homo in Comno
quierus quodammodo sic, contingie
iplum de visis incerdum reccius iudi-
carc quam cum rigilat. Anima liqui-
dem non perturbaca ex nacura lua ob-
icctorum obuerlantium quam habene
ad vericarem rim clarius percipie, de
lacemcer dirigie, iride Hc ve Fucura vel
ablencia quae dilcurtu elicuitte non
poccramus, vigilances in Comno in-
cerdum percipiamus.
6. Fctancumdem est de furiolis et
Facuis e melancholicis, sed rarum est
ee prodisii loco habendum, de multa
Falla mixca habent: vndeneque Adi
vilomodo pocest his apparicionibus,
neque postibilis est vlla divinacionis
peclomnia arS.
LF C TIO
De passionibus es earum
expressione.
2. FY Lcerius habetur quod quo-
e
niam imprectiones in cere-
brum factae breui de aperta via ad cor
FerUNEUE,
a LL 20

## Folio 107 — 770507670:0137
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000137.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
at
1
ia
5
a
DI
Liber TI. Lectio XXII. 107
feruneur, necesse est ve eriam in COr-
de eAectum habeane conformem na-
turis veriulque.
2. Cumitaque cor redunder spirici-
buscalidis, sicut videmus ourculam
vini rubei in aquam sillacam diffun-
dere lele in aquam, et lecundum 12-
curam Cuam eadem mutare: sic impies-
sio horum corpusculorum in Fuios
cordisparem effectum habebunt.
3. Exhocrurlus Ac mocum cordis
exhis aliquando liberiorem ee ine-
liorem, aliquando deceriorem cua-
dere: d has iplas qualitates in arte-
riarum pulsus derivari, vnde secun-
dum rarietatem pocionum varii cua-
dune pullus.
4. Rurlus necesse cA pastiones, di-
lacatione e constrictione differre:
ex contormisenim obiecto hunespiri-
cus cordisrariores, vnde cor tuo 1N0-
cu magis frvitur, ex difformibus nocu-
ex, lpiricus crasiores de graviores
cuadunE, X Cor qua(I OpPFIMIEUI.
5. Rurtus quoniam obiectum ab-
Tens non aeque afficit ac praesens, ie-
missiores erunt hi mocus in ablencia,
quam in praelencia, ex quibus quatuor
E
trabem

## Folio 108 — 770507670:0138
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000138.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
208 Institut. Pcripatetio.
habentur paltionum differentiae: sau-
dium vel dolor de prxelenti bonovel
malo; spes de mecus de iildem ab-
Teneibus.
6. Ira quodammodo minta est ex
hrolo pralenci de bono fueuio. Fst
aucem riolencisima passionum, quia
concrarium in abundantiem lansui.
nis calidi incidens cicissimum efte-
ctum habet, licur cum in mecallum
Auens inciderit aliquid humidum ec
trigidum.
7. Rurtus quoniam spiricus in ce-
rebrum cali cempore ex corde emissi
ECCIMEHE MaLLITAMI QWaI ACCCDETANE
in corde, in iplo cerebro congregant
ad Cc Le Species sibi contormes, unde
necellum est animal multum in cogi-
cacione illa elte detuxum, et non levi-
ter admircere aliam cogitacionem
quam contormem pastioni:
8. Ex eo durem quod corpericar-
dio, pericardium diaphragmaci adha-
rec, diaptragma aurem insignineruo
instructum est, et in le le mobile: AF
omnem mocu cordis per diaphraoma
in corporis ricinas partes redundare,
et omnes ommium mocus per ciul-
derr

## Folio 109 — 770507670:0139
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000139.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
X
t
Id
b
1.
P.
0
10
et
N
Liber TI. Lectio XXII. 109
demneruum ad cerebrum redire, dt
Cenlum sic heri illius doloris e volu-
pratis quae circa cor verlantur. Vnde
etiam line senlatione externa ex Cola
cogicatione delectatur animal, de ad
actIONCM CONFOITaTUI.
9. Ouoniam rurtus repecitis Cue
obiectorum percultionibus, Cuc ip-
sis cogiracionibus tic mulcicudo (pc-
cierum eiuldem reiin cercbro; de l
militer cor laepius agicatum ex. Cumi-
libus caulis certo moru accipit apei-
cudinem ad Facile moveri cali INOTU:
Ac e in cerebro, e in corde cogno-
scendi e agendi quaedam constantia
ee Facilicas, in qua lica estracio habi-
tuum cognolciciuorum de moralium
quacenus in corpore Fundaneur.
10. Tandem cum ex mocu dia-
phragmatis immutetur relpiratio, re-
Spiracio autem ex cauo per ansustum
exprelta nata est vocem reddere pro-
peer mulciplicationem procestionum
a rellexione caui Factam, Hc ex diver-
licace possionum immucari vocem
animalium; de sc in dolore unam von
cem emicci, aliam in spe, aliam in
3audi0.

## Folio 110 — 770507670:0140
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000140.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
C1O. Iisiba
Peripaletio.
De commmcatione affectuum
. Y
ad alios.
TEcerius patet quod quoniam
corum qua line detoris cor-
pus afticiune, sinc eorum quae lenci-
nus ex eo quod vna corporis pars aF-
Rcic aliam CensatiOnes AMME CCrEO
sicu ad organum Cenlacionis, id est,
in linea recta vel naturali mocus ab
oltiis neruorum ad locum sensacio-
nis: Hc re cum cadem cogitamus, in
eodem situ esse debeant, vnde Hc ve in
Commiisd distractiono mentis eadem
Centire videaur.
2. Palam eA icaque quod line in
Pieu idoneo ad hoc re per mocum à
corde factum rerrudantur in eoldem
neruos: vnde sequitur ex cogicatio-
ne alicuius obiecti neruos ita inoueri,
ticur cum Centiunt cale obiectum, et
per conlequens candem actionem le-
qui nacam esse.
3. Ec sc ridemus risum, olcitatio-
MeId
OLLL==LL.

## Folio 111 — 770507670:0141
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000141.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Liber TT. Lectio XXIIT. ITI
nem, e c. ex rilu aliorum, amorem et
odium ex audirione prokicilei.
4. Ilinc Hc re lippicudo e alia dil-
cortiones membroru ex incuieu olio-
rum haurianeur, ex morbi contasiol
quibus dispolitio aliqua corporis lo-
cum facit, cimore quali suctione ac-
erahantur, d alii morbi quos trumo-
risad cerras partes rerractio facic, (o-
la visione vel imaginacione indu-
CaHEUF.
5. Rurtus quoniam connexa Tune
corporis membra, e exceriora pen-
dene ab incerioribus, non poltune la
operaciones heri quin per connexio.
nem membra externa aliquam muta-
tionem accipiane, d sic videmus om-
nes pastiones in facie ex actionibus
animalium relucere, unde pendene
principia phyhognomix.
6. Rurlus quiamocus consueri fa-
ciune organa apta calibus moribus,
Ac in generatione cransferri in pro
lem similes disposiciones, de prolem
reddi similem parenti in operationi-
buscum nacuralibus, cum iis qua ex
Tenlacione pendene, imo de in qui-
buldam minimis, re in verrucis, in
Cr

## Folio 112 — 770507670:0142
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000142.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
EF2 Instirut. Peripateric.
Cunitate, e Cmilibus.
3. Irem quia proles in vecro ali-
mentum Cumic d matre; nihil mirum
A delideria matris eo temporetrant-
eanc in prolem, ve si vini aut alterius
cibi aut delectarionis amore capian-
tur, proles dispolitionem hauriant,
qua tora vita iildem sicobnoxia.
B. Rurlus cum delideria vehemena
cemimaginem in phantalia AgaNE, aE-
que similicer cerror ee quaelibet pas-
so violenta: imago autem cummoru
sic, non mirum ekt quod lpiritus ma-
eris eodem moru concremilcant vi-
que ad prolem, ee sicur lumen rese-
xum imsginem corporis lna percul-
sione pinsit in speculo, sic haecima-
g0incenero corpulculo intantis, de
licubi maceriam aptam conseruacio.
ni invenerie, Exam in carne ima-
einem relinquac, quam deliderii ligil-
lationem.
9. Sed e quoniam nunquam t0-
nerioi csintans quam in prima com-
mixtione parerni maternique lemi-
num, Ced Xe feminae in actu coniugali,
quaedam praelereim, sine aamodui pal-
hux, non mirum li riolenta appre-
hensio

## Folio 113 — 770507670:0143
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000143.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
11
Liber TI. Lectio XXIY. 113
hensio in actu maricali Formam pro-
lis Expe immucet Cemine Femineo
propriam quandam ligillationem re-
cipiente 2b imagine qua OCCUPAE
phancasiam matris.
LECTIO ZXIV.
De actionibus animalium simu-
lantibus rationem.
2. Y TLcerius Pacet ex neceHItaLC
aminalia operari limiliter ra-
tioni. Cum enim opus nacUIEX SIC
opusrationis conditricis nacura, nC-
celtum cst effecta naturae eHse opera
ciuldem racionis, e reterre modum
agendi rationis.
2. Rurlusnecessum est aliqua opc-
ra excedere ca quae racio in nobis
OperaTE: cum enim à ratione qua
excedat nostram racionem principiu
habeant, conlequens est ve effecta
nostrae rarionis excedane, re patet in
Generatione, quam neque coonolci-
musquomodo hac, cum ipsi FaciamuS.
Sieur neque homo pollet horas de-
CIBMATC

## Folio 114 — 770507670:0144
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000144.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
114 Institut. Peripatetic.
signare, quomodo horologium desi-
nac quod est opusnostremetracionis.
3. Patet cciam vnde line ancipachise
ex Cympachia animalium, partim sci-
licet ex naturali dilpolitione contra-
riarum qualicatum, licut in plantis,
parcim ex apprehetione mali coniun
eta, gua in parentibus aliquando orta
est, ex crantmilla ad prolem ex dilpo-
licione corporis in Darente.
4. Praeterca actus animalium virm
cuoli repore cupidiraris, slorix, ora-
cicudinis generolicatis, dec. no luneni-
Acalesmateriales impetus, quosquia
in nobis lencimus coniunetos cum
vircuce, idcirco credimus similicer in
animalibus cuenire.
5. Tandem actus concatenari Cunt
effectus partim priorum actuum, par-
eim dilpolcionis ambiencium, ve ex-
periri pollune quibus racac gallinam
domesticam oblcruarc: quoru actuum
admiratio non in animalia, sed in co-
rum Conditorem deberet delineres
quifeciecalem concatenationem ex
qua sequitur effectus post ror caulas.
6. Ft de animalibus in commune
haec dicta Cufliciane. Ilominem eria
Vter

## Folio 115 — 770507670:0145
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000145.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 14 lines, status machine
ZIb. TT. Lectio XXTY. 115
vlera oregem extollune, in sentu qui
dem incerno quod instrumenta co.
enicionis ordinee, e quaerat, et agn0-
lcac, e reatur in lingur e roce, quod
non pure exprimane passionem, Ced
etiam mentem: in corpore quod ha-
bcac manus, instrumencum non ad
determinatam aliquam opcrarionem
adapeacum, sed rniversicaci cuidam
endorum destinatum. Verum
nihil est in histribus quod
commentationem
desideret.

## Folio 116 — 770507670:0146
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000146.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
126
its its iss its is res es ies ec
5
252523
5
252525
NISTTIUTIONUM
DERIPATETTCARYM
LIBFR TFRTTVS,
Concinens ca qua mundum,
eEmaIOreS CIUS PATTCS
SpecTANE.
L C TIO I.
De mundi limitatione, unitate,
8
e
L
ex compositione.
Ye D V m appellamus
 collectionem omnium
a
corporum existencium.
Fum non ese infinicum
constar: E enim longitudo aliqua (IE
intinica, co iplo infinitas partes equa-
les. puta passus vel pedes habee; de
quod lequitur, a puncto dato in ea li-
nea aliquisrnus pesper alios infini-
cos distabic, e linex qua dicitur
intinice

## Folio 117 — 770507670:0147
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000147.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Liber TTT. Lectio T. 117
Enfinita verinque cerminus sIgnaTUS
 poleuserit.
2. Relpondene aliquem pedem d
puncto lignato per intinitos medios
dictare, led eum non posse sionari,
Licut equus aliquis eA ad equitan-
dum necellarius, non camen determi-
natus aliquis.
Replicacur indererminationem et
infinicacem esse modos rei in pocecia;
e sic equum esse indecerminatum,
dum adhuc cA necelsarius, id ett, in
pocencia, non in actu.
3. Neque obstat in intellectu In-
celligenciorum esse infinica obiecta:
non constat enim else illic actu di-
Rincta, ee non permodum vnius.
4. Dices: Ponatur quantitarem exi-
Aerc quanta potest exiltere, de crit in-
finitanon repugnac icaque poniinf-
nicam. Rclp. quod cum polica quanci-
cace qualiber canca quanta, Cemper
Possicdari maior, nulla est quancitas
canta quanta porest exictere: unde
propolicio est implicatoria, repoce
qua accipiae modum pocentix elle
modum actus.
5. Rurlus cuidens cA mundum
VIUI

## Folio 118 — 770507670:0148
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000148.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
218 Institut. Peripatetie.
onum esse. Cum enim nullum sc (pa-
eium quo auorum mundorum alcce
Ceparetur ab altero; ee quanta con-
juncta coipto lunc vnum, necellum
est omnem quaecum que esquancica-
cem in rnam molem concinuitate
conspirare.
6. Rurlus habetur mundum non
esse compolitum ex Colisminimisna-
cura indinilibilibus: cum enim ex-
erinleca denominacio nihil Cc praeter
intrinsecas naturas rerum ex quibus
consursic: e li in mundo forene Pola
indiviabilia, e omnia intrinfeca ma-
nerent cadem, tic cum eadem Cemper
dent eandem denominarionem, im-
Polsibile tore quicquam mutari.
7. Ec ex his leguicur liguidam ali-
quam substanciam ubique ehse rbi-
cunque sic muratio aliqua localis:
quare in iplo calo non polle adeo
contiouas elle (phaerasre non aliqua
substancia liquida e diuilibilis inter
illas incercedat.
8. Cum itaque torum ponquam
diuisum est non se vlcerius quod
fuerar, omnis sublcancia dinisibilis
eo iplo est morcalis. Duare necellum
est

## Folio 119 — 770507670:0149
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000149.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
et
H
s
4.
et
15
Liber TTT. Lectio TT. 119
CA omnecorpusloco mobile vel ese
corrupcibile, vel este coniunctum
corrupcibili.
C2
De mortalitate es ceveribus
eorum quae sunt in
mundo.
r. Z IIFertur quidquid vlqua eA cOr-
a porcae natura, corrupcibile cAte,
cum candem quanci racionem omnia
habeane, quanta vero differentia line
carum a densum, ex horum aucem
permixtione elementa, nixtaqueori-
antur, necesse eA omnium quatoruIM,
id est, corporum difterentias elle pro.
porcionatas his quas apuu nOS CeI-
nimus: idelt, esse elementa vel mix-
ca ccemperamento quidem diuer-
Ta, communibus autem racionibus
cadem.
2. Rurlus cum mixtoru regetabilius
et animaliu differentie ab invicem, de
inera lemecipla sine concradictionis
oppolitione condinila: etiam (I nOn
Constet

## Folio 120 — 770507670:0150
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000150.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
220 Institnt. Peripatetic.
Constet an omnia genera nostraria in
reliquis mundi partibus reperianeur,
certum camen elt non polle reperiri
genera aliqua qua non reducantur
ad haec quae apud nos Tunt.
3. Opponitur, cum corporis ratio
Ei eAe mobile, oportet corpora qui-
bus simplices morus Cune naturales
esse simplicia: mocus aucem simpli-
Ces in natura occurrun tres turtum,
deorlum, e in circulum:horum vero
priores duo oppolitionem ad Ce ha-
bene, e per conlequens de ipli, et
corpora quorum Cunt, le se invicem
destruune de lune corrupcibiliasigitur
mocus circularis quia oppolitum non
hrabet erit incorrupcibilis; e exlum
timilicer cui proprius esthic Morys
Relpondetur, cum corpus (IC IOvenS
morum, ee esse movens liE entio po-
tior quam elle morum, pocius ex eo
delumenda exune differentiae corpo.
rum quam, ex eo quod siner obilia.
4 Kurtus quod simpliciu mocuum
Subiecta nc limplicia corpora, Falsum
est: nam de mixta omnia lurlum et
deorlum FerBMEIE; _ clemenca duo
Eingulis horum mocuum assignancur
do

## Folio 121 — 770507670:0151
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000151.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
I1
II
Irt
UI
11.
ed
li
A.
10
1d
et
EI
CIII
es
15.
en
30.
et
0
11
uI
8
I
FH
et
t
Liber TTT. Lectio T. TQF
_ quod caput est, hi MOTuS PeF aC-
cidens, et non ex naturali dispolicione
his corporibus compecunt. Tertium
quogi videlicet mocum in circulum
esse mocu limplicem, Fallum est: nam
iple Aristoceles ex pullu e cractu co-
policum esse agnolcie, de manifeste
limul sccundum duas perpendicula-
ces fertur, e lalcem quacer relecti-
cuius de magnami habet difforimitacem
uae lacionis, vnde apparet ex natura
mocuum calum compolicissimum de
non Cimplex elle oportere.
5. Obiicitue rurtuS, apPAPIEUERIE
Fuille tanto tempore, aliquam in calo
mutacionem, l corrupcibile Foret.
Ralpondetur nullam ese necessita-
tem: licue E aliguis in calo Foret.
non est credibile eum posse mutacio-
nes quas nos potimur agnolceie. DC-
inde multa apparuerune, re inferius
explicatius dicetur. Ouid quod lucem
eandem cum igne elle conclusum
es: cam vero rbique mundi nobis
aspectabilis sparlam ipss oculis sen-
cimus: vbi aurem rnum aliquod cle-
mentorum est, ibi ee reliqua agnolci
Aristoreles, ee quidem opacum re
Aecten.

## Folio 122 — 770507670:0152
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000152.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
122 Institut. Peripatetis.
Rectens lumen iildem oculis agn0-
CCimus.
6. Obiicicur animalia in luna vive.
renon polle, particulariter hominess
quia in luna non sit aquarum _ cer-
rxrartetas, neque pluniae, neque nu
bes:adde calorem vehementistimum,
cum Coltoros quindecim dies luccat
continue in eandem partem, neque
decem amplius gradus unquam à
parce illuminata in lacicudinem ro
cedat.
7. Respondetur (I sE aer craNIOE,
qui noratus est, ex necellitate Fururam
aquam: haec enim ex terra hunt, es
orius aqua naturam habent, et(I FoE
casse nubes non sintcam magnae ve
polsine nocari. Sed de Teutonici ad-
verterune aliquid ingenti nubi sumi-
le in luna. Calor lummus cempera-
tur alticudine moncium, deprestione
vallium, copia aquarum ec nemorum,
ve experimur lub aequatore, à quo
Colviginti eribus Colis gradibus dictat
et a medio inter aequatorem de cropi-
cum Colis decem per anni dimidium,
 camen hoc non impedit quin sine
bearistima ha resiOneS.

## Folio 123 — 770507670:0153
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000153.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
6
1e-
e5.
et.
IIo
M
eab
UC
0
2IM
eb
II
1b
d.
11.
d
DB
11.
10
tab
M,
1Bb
doe 221. Labbt2tt. 14
E CTIO ITI.
De Mundi Planetari ex specia-
2.
liter de Terrae partibus.
AVndi pars maxima quae ali-
LLqualiter cognitioni noctia
Subiecta eAt, constat lole, ee sex ma-
onis corporibus ab eoilluminacis, es
aliquor minoribus, maiorum quo
dammodo quali decihsmembris.
2. Mlaiora corpora ab astronomis
MIeTaNEUE. SacurnUS, Tupiter, MaIS,
Terra, Mercurius, Venus. Oux Opaca
esse; et à Cole illuminari, de caceris
quidem cuidencibus experimentis, de
Marce dE SaTuENO ad CCTeTa ParITaTE
cereum CA.
3. Mercurius (ab Cole Specie macu-
la credicur vitus. Venus corniculaca
heneluna apparets Tupiter a comitibus
stellis patitur, sicut ee iplae comites
ab illo: Folus de Ce lucet (Ol.
4. Porro cum lux sic ionis, Fons
lucis idem estignis Fons. Fst itaque
Sol ingens corpus montibus acque
S
2
CtiaM

## Folio 124 — 770507670:0154
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000154.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
224 Instient. Peripateric.
etiam planis igniuomis constans, e
Licut Lienae e Lipara d Hleclae nun-
quam delune Ramma, magis autem
vulcaniis noui orbis, sic multominus
FOli.
5. Teltantur hanc Colis naturam et
egesteingenti copiacinerum de com-
ixtorum aliorum corporum nuDES.
quae maculas tolis constituunt, e no-
caci sammarum Fontes accius quan-
doque, quandoque remissius emi-
CaFC.
6. Totum itaque Tolis corpuo, vel
cerce ad illam protundicarem qua
opus est, ex 2naloga aliqua materia
bicumini vel Culphuri consistere ne-
celle est, et non aliud ex incentione
natura elle quam elcam Rammae re
liquis corporibus lalutarem.
7. Duoniam aurem idem habemus
in celiqua lex corpora acciuum, neces
Eum est analogos eriam cAc effectus
circa maceriam analogam, qualem
iam diximus cecerorum esle corpo-
eum, inter quae norissima est nobis
qua lultentamue cerra.
8. Fam porro in tria dinilam esse,
Colidam substanciam quam tellurem,
liquidam

## Folio 125 — 770507670:0155
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000155.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Liber TIT. Lectio IIF. 125
liquidam, sed crallam quam aquam,
ee inuilibilem quam aërem dicimus,
iplolensuagnolcimus.
9. Tellusnon est magnes: quianon
pendet ab alio, cum itellae octaux
lphaera nimium abline re actionem
magneticam ab eis expectemus, cum
quia rismaonetem trahiesnon eltro-
cocorpore celluris fula, sed eancum in
corrice: certio quia si magnes Foret,
coiret cum aliquo alio, re magneS
cum Ferro, neque uo loco aut motu
ferretur led ad coniunctionem cum
alio. Telluris parces lunc montes, ral-
les, cauernae, planities.
10. Ec quia scimus ionis opera
aquam cumeheri, e siqua aqua mix-
ca Cunc corpora, cum ipls aqua PaF-
cibus dilatari; cernimus quoqueter-
eam de intus in visceribus, e in ipla
Cuperkcie calorem habere, quo me-
calla e luccos concoquae; necessum
es (licut in nostro corporecum exun-
dac in aliqua parte calor cum hnmore
supra proportionem aqui nalcuneu,
verrucae, cubera, e pustula) sic colles
ec montes e magna Matris COrpOTO
ullulare.
te tat

## Folio 126 — 770507670:0156
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000156.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
226 Instilut. Peripaterie.
2F. Experimentis hoc anriquis de
nouis constat, quibus insulas in mari
coestas accepimus. Fructatas ex Ind
e Velunio Fauillas monci plerum
que adiici, nonnunquam campos ele-
nare audimus: _ hinc est quod mon-
ccs plerumque meralliferi sint e fe-
races Calubrium herbarum, re in plu
ribus nocacum eA.
12. Caua, hue in lupertieie telluris
quae ralles oppellamus, sine cauernas
intra ciuldem vilcera, duas caulas per
Se habent, Lublidentiam celluris in ea
loca ex quibus dilcels mareria mon-
cium, ee cluniem materix pluniarum
a correntium vi alio in mare pra
sertim delaca. Sic Ruminum aluei
hune: sic inter magnos e alcistimos
montes protundiores vallium
canales. Hlinc alibiterra
excauatur, crelcit
in alia partC.
X
X

## Folio 127 — 770507670:0157
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000157.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
e
rB
1a
1
C.
30
is
d5
et
ed
10
1
e-
et
08
Lib. 2TT. Lectio IV. 127
a  
Demarie ejus accidentibus.
A Oux partes lune maria, la-
L  Cus, Aagna, Aumina, Fonces.
Mlare viricum est, cum OmneS CA PaI-
tes quae lingula nomen maris obti
nent, incer le communicene, vel pa.
latm, repleraeque, vel per occultos ca-
nales, ve Calpium in Fuxinum sc
exonerat: alioquin enim redundaret
cantis Auminibus auctum.
2. Oudd mare magnum non re-
dundet, caula est superticiei amplicu-
do, exqua Hcre à Colc eancum deli-
becur in nubes dE ventOS, QuatUM EOL
Ruminibus aggeratur, recuidens crie
consideranti quancum Col rno dic ex
Parua lacuna hauriac.
3. Hlinc Calledo ipsius: cum enim
Tal qui ex Ruminibus cotuiciplanon
inficiat, neque mare postenc nili, sole
exugente leuiores partes, Cal in reli-
quo relideret.
4. Sed ee lal quem in Cummo ex
A
COn

## Folio 128 — 770507670:0158
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000158.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
228 Institut. Peripaterie.
concoctione cerrestrium alluviorum
qua Auminalem aquam incralsaene.
cesse est sole conslari, non delcendit,
cum proxter motum maris cum corr-
milcentem, tum quia Callior d r2
nior est aqua quo protundioi; nis
caulla Specialis intercedat, ve Fortasss
in oltiis Auminum.
5. Exlalis copiamari accedunt den-
litas d granicas, item quod Rammas
non excinguae prompte, de quod per
mulciplicem luminissellexionem agi-
cacione qual Aammelcat.
6. Idem non leuis cs nauscationis
cdula, praecer iplam iactarionem, quae
ex se caula ele, ve in iis patee qui in
crrcibus nauleant: Komachus enina
otensus lalledine conatur cum rciice-
re: Sicut paret in humore lallo quem
Caepe per trigora Centimus.
7. Abeodem eA quod non congla-
ciecur mare: Talis enim admixeio pro-
hibet ingrellum venti conselancisi
rbi enim mare congelarum elt nOn
es marina, led nix incidens quae ta-
Cit mare congelatum apparere, VE
Proltiaces Seprentrionis innilores
CECEAMEUI.
S. Cumm

## Folio 129 — 770507670:0159
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000159.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Liber TTT. Lectio TF. 129
8. Cum aurem ingencia Aumina
in paruos linus maris inAuune, ne-
celle eos redundare in ampliora
aequora, rndenecellum estperpecuum
quendam Auxum esse quorundam
pelagorum in alia, ve Fuxini in Pro-
poncidem, huius in medicerrancum,
medicerranei in oceanum. Racio cA,
quia minusmare eadem aqua copia
magis accollitur, 8 quod sequItuE
superticiem aqua altiorem habet.
Rurlus Tolis vi plus aufertur ex locio-
rimari, quam ex anousto, unde faci-
lius deprimitur ad recipiendas aqua5
adueneicias.
9. Fmari Coltanquam ionis ex olla
fervente perpetuos rapores clicit,
quos vel pluviacim, vel per ventos
tota cerra lpargic: omnes enim venci
quos aeltare frigidos ab occano ex-
perimur esse humidos, etlinon sen-
cianeur, Faceri cogit de corum ortus;
et quod densitas illa e lenicas frigo-
ris similicudinem ee originem aqua
reterant.
10. Ilisergo sive in pluvia, sive in
vento persperlacerra à Colecalida (ca-
lor enim conceptus in cerra diuris-
GInC

## Folio 130 — 770507670:0160
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000160.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
130 Instuur. Periparetie
sime TerinetuE) rapores ex le le re-
Loluit: sc paulacim ad altiores par-
tes cerrae eleuantur, vbi s trigus ex-
cerni aeris senterine, vel alia ex caula
coaluerine in partes maiulculas, aqua
hune, ex paulacim perrumpune sibi
aditum, a in exteriora delluunt.
L F C TI
Defontibus, Anviis, e lacubus.
+. Y. T quoniam perennes Tunt cau-
la cuaporationum, perenniter
etiam Auunt Fontes, qui cocuntesri.
nos de Aumina inceorane, de cumrni-
verlam celluris luperficiem irrigaue-
rinc lupertuum humorem, mari resti-
euune, noua distillatione reparatu
rum Terram.
2. Cui non videtur aqua plunialis
ad haec Cufticere, Cogitet montes ex
calore innato reliqua cerra magispo.
rolos, e caua, ve diximus, intra quae
receptacula aquarum (inE, Cx quibus
permixtus rbique calor laepe depeo
ic rapores quos ad lummamoncium
CautibuS

## Folio 131 — 770507670:0161
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000161.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Lib. ITT. Lectio V. 13I
caucibustecta transmitrie, vnde postea
exiliune quasi ex nudis caucibus
aquX.
3. Hlanc esse Fontium generatio-
nem arguunt laxa e cellus ad capue
Fontium rolcida, velut operculum ol-
la Feruentis, rapores ctiam sic percel.
lurem eleuati cenves d lubeiles, es
herbae quaedam similibus raporibus
nucricae, quorum nocationeaquileres
TBDECFEANCOS FONCeS VEMANEUE.
4. Fontium celeberrimi Tunc cher-
mae, id cA, calidi. Author phylicae de-
monstraciua exectis aliquot fontibus
aquam Frigidam Cale quem hermeti-
cum vocat lacuracam commixtione
Tulphuris efferuelcere, _ ip(o nacura
tenore de Factis magistraliter experi-
meneis didicie e convicit.
5. Fancundem in calce adaquata,
_ cartaro vicrioli (pirieu infulo est vi-
dere: caula omnium cadem: quod
ignex porces in liccis quali compe-
dica e per admixtionem liquoris
Tolura cundem liguorem, Ve POcc par-
eium Facile Colubilium in rapores
dissipat.
6. Ex his patet cur Fonces frigidi
INTeF

## Folio 132 — 770507670:0162
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000162.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
132 Instiut. Peripatetie.
incerdum idem. Capientes proximi
sine calidis, quia scilicet non can-
eune per cundem Calem.
7. Cuc aliimogis, aliiminus calidi:
puca vel proprer copium huius lalis,
vel propter provinquitatem dd 05
Fontis.
8. Perennitarem caloris ex repara-
tione nacurali eiuldem talis oriri pa-
cetecit idem auchor, cum extrecto lale
limum reliquu intra exiduum icerum
Talitum reperit, non lale ex aëre de-
pluence, ve putat is aurhior, led nacura
celluris cali existence ve commixta
aeri in Calcem converceretur, seu (al
ex humido aëreo et illolimo con-
HCCTECUI.
9. Pacet rurlus cur fontes aliqui
mirabiles virtures hrabeant, vel ad b0-
num, vel ad malum corporis nostris
Cur alii ferrum in cuprum conver-
cune: alii ligna ec alia immilla pe-
eriticene: cur alii sinc auriteri e alii
argenriteri.
20. Videlicet ex eo quod per di-
verlas terrarum species defuentes
abradune secum ramenta e puluiscu-
los incerdum adeo minatos re ab iplo
aguX

## Folio 133 — 770507670:0163
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000163.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
1
M
at
3
1
(0
I
Liber TTT. Lectio V. 133
AGU_ COTPOTE HON SCCETHANEUE, d
EHMC FEPUEaTuE aqua virturem talem
habere; incerdum visibiles, de cunc
cale quidterre dicitur aqua.
21. E Foncibus apertis hunc riui ex
Aumina: quorum curtus dicitur po-
Ecere declivitacem vnius pedis in
mille passus. Racio est quia linea con-
tingenscerram in cermino mille pal-
luom elenacur nonem vncias, attif-
cesautem eresaddunt ad commodica.
cem Auxus, vnde fontes Nili inceero
fere milliari d medio altiores cAenE
Alexandria portu, led male: quan-
docunque enim decuriens poneaqua
adco augetur re eleuare le natalc lu-
pra aquam priorem, mutatur lxclex
declinitacis.
22. Incer Ruminamirabile csrnum
alteri Cupernatare ve Licarelus, Peneo,
Boristhenes Flypani. Racio eAt in gr2
vicace viius et levirace alcerius, vel
aliis causis cur non milceaneur reA
alterum sE olcolius.
13. Exundantia aestiuae Auviorum
vel ex Colutione nivium in rallibus
conclusarum, vel ex ingenti copia
ploniarum in lonse sico climace de-
cidentium,

## Folio 134 — 770507670:0164
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000164.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
=34 Institut. Peripateric.
cidentium, ee perinde non luspecta-
rum oriuneur, ve constat de Nilo, Ni-
orox aliquibus innominatis panc-
gueriuis.
F4. Fontes E in cauum terrae ape-
riuntur lacum gignune, a (I cauum
hoc in eleuata cerra Cuperfcie, vel in
monce, vel in plano, led eleuato litum
Et, interdum magna Aumina ex lacu-
bus oriuntur, hinc ingences interdum
cruptiones aquarum linc patenticau.
Ca, cuum lacus in visceribus moncis
conclusus exundac, de viam sibi aperit.
F C.
Deaere es iis qua in eo prope
terram fiunt.
F. A EC in duas partes clare divi-
L dicur, animalibus habicabi
lem, e luperiorem. Ilic nullo finc
nobis noto coercetur: ille raporum
ex terra Censibili cum calore alcen-
deneium sphara continetur, id eAt,
quaneu lol luo calore Fouct, ee aptum
rice animalium Cacit. ECt icaque respe-
ctive

## Folio 135 — 770507670:0165
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000165.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
a-
1
M
Liber ITT. Lectio VT. 135
ctine calidus, reliquusrespectiue Fri-
sidus: quod cectantur niues, de frigi-
di venci moncibus alcissimis decur-
rences. Tertia regio. quam mediam
Tolenerocare, nulla elt, cum meteo-
corum incertus ralde sc locusaliqui-
bus prope cerram, aliis supra lunam.
degencibus.
2. Ex cerrae marilque 9l0bo ele-
uantur vi Colis corpulcula minima
molis, qua delerence Cole nonnun-
quam in cerram decidune ouccarum
specie, _ appellantur ros. Alius Cx
Propinguo, alius ex Tublimi cadit: Eora
enim nocte delcendune rapores, de
sublimiores quidem cardius, cum quis
alciores lune, cum quia singulae gutcae
minores. Ilinc est quod a chrmictis
magis expecitur ros qui vlcimo cadit
SCuE e aCivUS.
3. FX hoc rore non Frigidior euadit
cum in diem veroic; ech prima roris
Fulio expiratione partium trigidarum
idem Frigus adiuure.
4. Roris surcula praelertim mino-
res maxime rocunda Cunci cuius caula
es, quia aqua roris est valde cenera,
e ab aere circundante magis rilcolo
quali

## Folio 136 — 770507670:0166
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000166.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
236 Institut. Peripatetic.
quali pelle circundatur, et con-
Aringitur.
5. Sicut ergo videmus veros inAx-
eos rorundari exeo quod sicplus acris
capiune; sc omne Auidum corpus
constrictum necelle est in formam
rocundam effgiari. Fic haec videtur
caula cur argentum riuum tam taci
le in sphaerulas abeac: cum enim (IE
minimo isne raporabile, necesse
etiam es re lu minimo frigore co-
axetabilc.
6. Rores quidam Cune dulciores
cereris, pralertim in regionibus ca-
lidioribus, unde lingitur quoddam
mel ex foliis arborum, et creduneur
apes exrore fabricare mella, e man-
na in Calabria e Arabia, d aliisie-
sionibus calidis roris quoddam se-
nus est, e Caryophyllorum de nu-
cum myristicarum legCs ex rore quo-
dam in intulis Molluceis cadente
dulcedinem trahere putantur: dulce-
do autem ex coctura d digectione
humoris in oleolam quandam inol.
liciem ee aequabilicarem parcium na-
Scitur.
7. Pruina ros es conselatus, dicieur
a cuni

## Folio 137 — 770507670:0167
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000167.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
2
ie
se
id
M
UF
1.
12
9
16
AB
ol.
12
CHIL
MI
Liber TTI. Lectio YI. 237
cuniculis auide appeti, ec co5 vns
vel altera nocte impinguare, quod
arguic dulcedinem roris aptam illi
animali, qui vencriculi multo ca-
lore proprer iplum frigus melius dit
Funditur de conveniencius alic.
8. Nebula proerie est expiracio
celluris vel aquae, ex certo quodam
Epiraculoiplo naciuo teria ex aqua-
rum calore facti: Centu enim per-
cipimus nebulas ex vallibus humi-
dis, ex lacubus, ex riuulis, ex mari
Turgere:  Tubito cocum horiloncem
nostrum implere: deinde plerumque
velmane vel relpere hunc, laro cum
Col Fervelcit: deinde ex cerro loco in
maona copia cleuanIM: qua HON
competune raporibus à Colccractis.
9. Ex eo autem quOd ex aqua BI-
crelcence expirane, Faetorem habene,
e culsim creat. Quod aurem in mon-
tibus ec Cyluis praelercim in pluuia
Coletharere, diverla res clt: vere enim
illa nubes lunt non nebula, qua vel
cadune, vel Custencantur arborum
Foliis: unde in quibuldam Infulis legi-
cur non esse alcera aqua, quam qua
Ec congregacur vel distillat ex acbo.
ribus=

## Folio 138 — 770507670:0168
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000168.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
238 Institur. Periparetic.
ribus: Aliquae nebula Cunt prorlus
aquea, alia vi(eOLICaLeIM dE LIIUIM C
qualicare corporis ex quo lubliman-
tur congenicum habene.
20. Retiu qua in arboribus e le-
pibus riluntur e etiam sila volarica
concrelcentibus nebulae partibus, vel
etiam corpulculis a Fole clatis naseu-
cur: humidis minimis lieca minima
conglutinancibus, ve cclasaranearum
ee bombyeum atque etiam texEUEAId
carnis ex hisrudibus principis agno-
TCaMUS.
e.
De nubibus, plunianine e
grondine.
T haec quidem propeterram
LTunc. Si autem Col altius agie
rapores, in nubes connectuneur. F. R
autem nubes examen seu congeries
minimorum corpulculorum à Colo
elevatorum tanta crallicudinis, ve
permodum corporis Colidilumen vel
rellectat, vel opacet.
a d 8 ao ba

## Folio 139 — 770507670:0169
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000169.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Zib. TTT. Lectio VTI. 139
2. Non esse corpus Colidum patet,
cum ex Cummis moncibus in quibus
apparet qualinebula, e ingredientes
non balide humectat, cum ex genera-
tione e elenatione per minima.
3. Ec patet ratio, cur in sublimi
pendeant: Scilicet propter partium
paruicacem, sicut videmus iactatum
puluerem diu in aëre haererC. PFX
cerea motus aëris impedit d catu:
propcerea in ralido ventonubes plu-
uias noncimemus, Ced cestance vento
ctacim pluit.
4. Ouod autem Facit descendere est
coactio corpulculorum in anguctum;
et ided ventus caulat pluniam, quia
impellit outtasminimas contra inui-
Cem, e FaCiC ImaIOLCS.
5. Praeterea ventus ipse (xepe incor-
Poratur cum rapore e adhaerelcen-
do Facic parciculas prius nimium par-
uas, iam esse insignes de aptas delcen-
Cui, ve cum rencus calidus impingie
in raporem frigidum, vel econtra, de
propcerea venei frigidi in aectare, in
hreme calidi pocissime cient pluuias.
6. Ouoniam autem quae cleuantuE
exterra, non ex Cola Cuperticie, led
etiam

## Folio 140 — 770507670:0170
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000170.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
240 Institut. Peripatetic.
etiam ex ipsis penetralibus per spira.
menta alcendunt: sed es ex intimo
mari _ celture Tub iplo expeltunEuE.
aqua marina cogence quidquid le-
ujus in fundorelolutum est alcende-
rC. Fc quoniam perpetua quaedam vi-
cistirudo est vaporum ex polis ad
sequatorem, de ab xequatore rurtus act
polosremillorum, haec lequuncui.
7. Traerem ec nubescollipuluitcu-
los ex omni genereterrae, argillacea,
pecrola, miriosa, bicuminosa, metal-
ditera e quacuque lunt alia species:
rurlus ex omni geners plantarum,
arborum, radicum, animalium; qua
omnia per nubes ab aliis partibus
rapta in alias, Eparguneur, ex licubi
conveniens receptaculum, de alimen-
cum invenerunt, illic enalci.
8. Ouoniam vero aliqua apca Cunt
lubironatinicatem accipere, veranun-
culi ex limo tacillime creantur, et a
fide digno narrarum est chrmicum
quendam horae quadrance quaedam
Cemina ad germinationem perduxille
huiulmodi etiam ex nubibus plucre
aliquando contingit.
9. Sicericicum pluir ance aliquoe
anmOS

## Folio 141 — 770507670:0171
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000171.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
10
113
e.
a
ad
10
_
N
1
b
Liber TTT. Lectio VII. 14C
annos in occidencali plaga Anglia,
vel magis quiddam simile eritico, ee
cancundem credo de aliis miraculis
pluvix existimandum, v. 9. non lan-
Duine, Cedaquarubea Forcassis crassiul.
cula pluisseicem non ferro, Ced lapide
quodam terrugineo: Similicer non
carnem, sed limile quidpiam carni
alibi pluisse: Colemus enim nomina
vicinarum rerum ricinis acctibuere,
naxime cum quid miraculi coniun-
ctum cAt, adcd quidquam pra ceceris
nouisse vel vidisse ardemus.
20. Nix e grando pluuix acciden-
eia videntur esse, ed differencia, renix
sic pluuia, dum adhuc in tam parvis
Partibus sc, ve descendere non posst:
srando vero in guteis pluvialibus
congelata: nivis enim generationem
altiorem esse generatione plouix ce-
Aancur apices moncium toco anno
minari, quales non forent l perplue-
TCNEUI.
24. Ouod autem in minimis parci-.
bus hac congelatio, cum ex alcicudine
loci, cum ex ipta nacura niuis, intuen-
ei pacec: Rocci enim non continui
Cunt, led qualicineres, vel puluilculi
conglo

## Folio 142 — 770507670:0172
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000172.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
142 Instirut. Peripatetic.
conolobati: actestarur eriam albedos
id est, tam eximia vis reflectendi lu-
cem: ponantur enim infinice iphae-
rula, laenes, minima conglobari in
nam quanticatem primo vilibilem,
de quia lingulae Cuperticies conuexa
nata lune continua proportione dis-
pergere lumen, necessum est illam
quanticatem candidissimam apparere.
22. Acceltatur eriam pruina et g12-
do quadam nivola, quae incerdum
cernitur per modum coriandri lemi-
num laccharo incrultatorm: app2
sent enim ninis minima quedam
particula, sed ec l Roccum niuis dili-
geneius incucaris, apparet nullus
tinis compolitionis quali ex leparatis
corporibus congulatis. Demum Epu-
mae albedo clare ex eadem caula cA.
53. Hlinc Coluuntur quae de nine
Tune dubia: cur vapores non priusin
pluuiam abeane quam in ninem, cum
leviore trigore opus sic ad pluuiam:
vel enim admieritur esse prius in gra-
du plunia quam minis: led non delce
dere, quia partes lune adhuc nimis
inucae: vel dicendum pluuiam non
lignieare quemlibet humorem. led
delcen

## Folio 143 — 770507670:0173
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000173.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Liber TTT. Lectio rII. 143
delcendentem, qualisnon est in par-
ciculis cam exiguis. Causa etiam mol-
licieiclara est: puluisculi enim etiam
ex adamance si laris parui Cunc, r1Ol-
LeS CrUNE.
24. RuxsuS cur non raro sexangU-
la Sic, vel pocius sellata, quasi sexra-
diis constans: cum enim circulum
sex alii contineant, s Sphaerulis con-
Retur nix, primum compolitum (ex
extantias habebit quibus adharelcane
quae obuio moru contingere iplum
nata Cunc, aptum itaque est cale com-
polucum in Formâstellatam effigiari.
25. Frigus ante minem remitcieur,
E magnum a siccum Fuerie, propter
humorem ninis, maxime (i veneus
benignior, vel Auster vel Zephyrus
cam Ferant: de etiam quia nubes niua-
lis coarctat magis aërem qui eA pro-
De cerram, rnde vapOres qui ex TCTTa
oriuncur compuls in arctum magis
caletaciune; ex lic etiam nix cum in-
cumbit cectis luperiora cubicula ca-
lidiora facicimpediendo e venum
ab ingrelsu e raporesab egreslu. Per-
cam quoque d radices eodem modo
procegit a Frisore.
ee. Le

## Folio 144 — 770507670:0174
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000174.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
XH4 Institut. Peripatetic.
26. Tepor autem qui sentitur post
calum miuisest ex libero actione lolis.
quae priusnubilo oraui oppolico ai-
cebatur. Icem ex co quod trious quo
infeltabamur dum nubes pendula
exac, nunc quale lub pedibus opprel.
Cum de incarceratum iacet. Ouod nix
cadens impediat Conos, est quia a31-
licacem aëris autert.
27. Crando elt pluuia in delcensu
cogelata: tguram habet rel ex sutriss
vel ex veneo et collitione guecarum
iam indurescentium, vel ex catu scu
concuerentia caularum per accidens.
18. Oui in ea monstrolas Aguras
inveniune imaginationis ope rudia
quaedam lincamenea polione, ve in la-
pidibus ec quibustibet aliis Aguris
laepe HC.
29. Ouod adeo rito liguelcat, ratio
ett, quia plus ei aqua superest quam
Sicci vaporis, ex eo quod in guttus
amplas inciderit ventus, vel aer con-
gelansihanc enim esse congelarionis
caulam celtatur quod relu e pruina
poltridie expectatur, scilicee cum tri-
sorenobis convaluerit.

## Folio 145 — 770507670:0175
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000175.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
t
53
d
iX
IN
1.
a
LiberTTT. Lectio VTII. 145
L ECTIO VIII.
De meteoris isneis apparentibus
in aere.
2. TOnem ab aquis quis expectet:
a habemus camen e nubibus ec
quidem pluviis. Sed ec in ipla cempe.
Aace malo adhaerent, (quos aneiqui
Diolcuros oppellabane) Familiare
nautis ottencum.
2. Sed haec de similia mulca vaporie
rerectencium lumen naturam redole-
remogis videneur quam ignis: nam
de ignes tarui non rrunc, neque Aam
MaS agunE, Pedcancummodo lucent.
Cimilicet globi speciem hebene Diol-
curi, qui non est Aguraignis. Rurlus
Aammae in cenvi materia non diu vi-
uunc, ve patet in fulgure, ee in candela
quam in tumum quandoque exilice.
Ced Tubiro restingui de recipere le ad
ellychnium videmus, sed de Aammae
qua ex vulcaniis euomuntur breuis
vica (UINE.
3. Constans itaque sic rbicumque
+
ABu12

## Folio 146 — 770507670:0176
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000176.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
146 Institut. Peripatetic.
tioura certa sE constans est, non elle
Aammeum oltentum. Forma liquidem
ignis est, vemateria crassior deorlum,
prramides in elEm INCCTEO MOTu
cuibret.
4. Sed d deprehensus est ignis
Fatuus concidisse in substanciam vis-
colam lubricam albis noeis compun-
ctam: Aellx quoque cadeneis limilis
materia, cum a viro licerato inuenta
est, cum apudnostratestalis mareria
cum in agris offendicur iph rustici ex
cxelo d sellis cecedille aftirmane, dt,
E memini, altrorum sputa appellant.
5. Tgnes itaque Fatui lune vilcola
quaedam substantia lumen in cene.
bris refectens euaporata ex terra
pingui ec rolitans in aëre. Obsident
Fere cameteria cloacas, paludes, quia
rionuntur ex pinguedine. DCCureunE
circa Dumina, lepes, ecc. quia ectinillis
locis Auxus quidam aeris. Seguuntur
Eugiencem, Fusiunt lequentem, quia
aercontundem facie: ligna militaria
Sc haltasinsidene, quiatenacia Cunt.
In aeltare ec calidis regionibus Ere-
guenciores lunt, quia concoctio bo-
na pinguedinem credt.
a LL

## Folio 147 — 770507670:0177
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000177.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
LiberTTT. Lectio VTIT. 147
6. Flammae lambentes ex ludore, vel
aliO VAPOTC Ex CAICC CXCUNCE CrCan
cur: Ostentum noctu apud nos equi-
tancibus ectino tempore non insoli-
cum excussione iubarum quali Aam-
ma opprimuntur, credo tamen magis
esse tancum vaporem refectentem
lumen, sed pinguem de Forcem con-
plobarum circa iubas eguorum, vel
capillos hominum.
7. NTarraE C aedanus Carmelitam
quendam quories capue in cucullam
reduceret, Aammas ciecisse, a Con-
Tuecum Cacis in Hilpania ex laneis
rectibus ad capur contricatis emicare
Tcincillas. (ed hos veros ignes esse no
dubito quales ex lignis cannis, Cilici-
bus, contricacione vel concussione
Colene elici: Tune enim huinsmodi ex
ione d rapore quodam qui Ac elca
ignis plena; rnde cum parces calidae
plures in nocabilem partem raporis
incidune, eam exustulane de accen-
dune, unde post huiulmodi excicacio.
nem ionis odor quidam rirolus ma-
net in aliquibus.
S. Dicuncur pili eguorum ee felium
icem ee laccarum in cenebris contri-
2
CaF2

## Folio 148 — 770507670:0178
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000178.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
T48 Institat. Peripatetic.
cata eantundem pari: dicuntur de
oculi aliquorum Fulgurare, ridelicce
cum spiricibus luceut, ee lumen quasi
vitrei reddunt. Polle tamen veram
lucem ab oculis dispolitione aliqua
peaeternaturali reddi non dubito, cum
in Felibus, ciera dubium constet.
9. Pleralque ramen historias vanas
else eo experimento colligo, quod
etiam mihri cubicutum eocum luci-
dum aliquoties ritum est, et lingula
clare incueri, cum ramen nonnur-
quam deprehenderim oculos incerea
mihri claulos fuille, et memoria ineus
perasi qua pucabam me videre;inter.
dum etiam erranille, iudicando esse
his vel illic Cica quae re ipla non
exaHE.
20. Scellae cadontes vilcida quae-
dam moteria est extellure eleuata in
partibus minimis; in aére vero con-
creta; gua cum ad metam vilibilem
peruenerit, cadens lumine reHlexo co-
cum iter pertundit; quandoque vero
non deortum, (ed eranluerlum ab aéris
aliquo motu laca dicicur trantcurrens,
donec vel dislipata, vel alio calu ri
Cum dectituat.
n0 la

## Folio 149 — 770507670:0179
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000179.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
Liber TTT. Lectio TX. 249
TT. C apra, ErabeS, bOlideS, FACCS,
dolia, clypei, de si quae alia Cune Cinsi-
lium incceororum nomina, an veri
ignes sine, on veronubes quaedam lo-
lico illustriores, neque ex historiis (2-
tisliquee, cum nihil fere nisi quod
arterine in cali fgura de iis prodicum
Sic: ardere autem pro eo quod est lu-
cere policum esse vel inde sc credibi-
le, quia ligna vsculationis LaCONEUES
neque quemquam qui notauerie cu-
riolius intellexi deiis agentem.
dmeue
De mnor dere igneis penden-
tibus inaere.
T. YY Eri itaque iones lunc tulou-
Fa, dracones, es quae dicunEuE
Sipula ardentes: imprimis enim non
clarum Fulgorem habene, sicur Kella
cadentes e discurrentes (quod SIgnII
paene certum est reflexionis) Ced fus-
eacum. ex materia condicione, quali
aEumo, re in ionibus noctris vide
us, ethi verimque Callere pot haec
reguldo,

## Folio 150 — 770507670:0180
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000180.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
250 Institut. Peripatetic.
regula, nil cum prudentia appliceturs
rurlus lunt breuis vica; certio deaco-
niscineres unc ril, fulgurum eAe-
ctus noci. Spicarum es par Fulguri-
bus natura, vel emicationiluceina-
rum, ve non possie dubicari quin sic
accensio raporis oleoli lubitanca, de
variat singulis mocibus figuram, ve
soletignis. Secundum rarias dispol
tionesinateria combultibilis. Vcho-
rum caulas agnolcamus.
2. Cogitemus tervencissimos dies
id agere in terram, quod in materiam
chrinicam calor Fortictumus qui post
leviores adhibetur ad olea, id est, li-
quores glucinolos ee crallos educen-
d0s. Puta exterris crassis de mollibus
vapores collere, non liquidos, led
multa maceria densa concretos, non
line ingenri copia parrium ignis in-
clutarum.
3. FIosrapores nequein sublimem
cationem crigi poste, neque diu
in alto conleruari: Pro mensura cz-
loris, altius tamen secundum regio-
nis _ caularum concurrentium na-
curam ferri in vno climace, quam in
alio: exmoru aucem ex rumuleu nn
DimIm

## Folio 151 — 770507670:0181
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000181.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
Liber TII. Lectio TX. 15F
bium occurtantes sibi innicem hos
rapores cum glurinola line substatia
invicem haerere d constipari, e con-
Stipatos accendi, ee accenlos erumpe-
se vel eiici.
4. Rurlus cum matoria haec O-
nium elevatarum sc grauissima, Fere-
cur deorlum, sicuc in pulvereconan-
ce fieri ridemus: dilatacio enim ionis
adhaerentis materiae imprestionem fa-
cic, qua maceria ducit: Perrumpie
itaque nubes qua tacilior est delcelus
e accepta in linea cranlicus directio-
ne plerumque obliquâ ex eo quod
nubes cerram verlus est cralima,
ad M DS deFerrUL.
5. Cum Pola Aamma nos tangie,
Fulgurare; cum line conieru de lere-
no cempore vibrancur fulsura, coru
Fcare dicieur.
6. Ex his latis pacet quomodo lapi-
des anubibus ciaculancuri cum enim
extrema est ionis in nubibus violen-
tia coqnitur lapisleuis sunilis pumici,
vel iis qui in fornacibus metallicis
conslantur, cumque ignem libiadhae-
rencem habeat, e (ic ex natura ua
leuis, Fertur licur lebes ferreus, vel
5 4
CaeimuS

## Folio 152 — 770507670:0182
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000182.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
252 Institut. Peripatelic.
cacinus arsillaceus in aqua, ec vi des-
cendic.
7. Rurlus constar conieru quomo-
do fnc: velocilsima enim raretactio
isnis non porest heri Cine celerrima
compreltione nubis ad nubem, neque
haec linc ingenci Conieu, qualis est in
subica excinctione ralidiienis, ex in
collisione ductuum maris in PrO-
cella.
3. Fix diverla materia Fulminis con-
tingit variecas diuerlorum eftectuum.
Ve cum Calua crumena vel ragina li-
quetir argentum vel terri lamina, inde
elt quod in tulmine sic nacura illo-
cum lalium, quibus liguetiure metal
la, nequecamen in resleniores ope-
rancur; Cum rinum conselascit rupto
rale. Frigidorum in tulmine Epiri-
ruum signum elt, quibus liquida con-
Listenciam, dura rupturam acquirune.
vt ridere ek in congelarione aquae
in riero, vel vole terreo claulo. Cum
non extinguitur aqua, mixturam ionis
Craeci habet, qualem in Fontibus ac-
dencibus cernimus.
9. Ferrum concra Fulimen adhibe-
EuE, Quia COBnaTa quaedam maTCLIA
Fulmi

## Folio 153 — 770507670:0183
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000183.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
et
10
tib
ira
O
Liber TIT. Lectio TX. 153
Falmini elt; ec spiricus rolatiles ad (c
aceraliie rnde non noccat aliis: tube-
ra eriam rempeltatibus feliciiis pro-
veniunt quia plunia comitans cAt cc-
pida ec pinguissicur einaei, ex C am-
pani agei Fcecundantur cruptionibus
oncium, quod muleus color de pin-
quis maceria linul delcendat.
10. Dracoquem vocant ex dictis
est quaedam imbecillis Fulminis Epe-
cies. Linidus color, e quod line cre-
picu delcendat d carde, demonstrane
agnea extralationis multam mixtio-
nem: neque aliud qnicquam est in
eo peculiare quod nocari MerCAELI:
Forma enim sufficie ve quidpiam (-
mile draconi habeat non exprel-
lam Aiguram.
F
De ventorum generatione
 natura.
. Ontingit autem in nubibus
claulam exhralatione aliquan-
de macram esse, e tune loco Fulmi-
5
.
nis

## Folio 154 — 770507670:0184
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000184.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
254 Institut. Peripateric.
nis elicitur ventus, nonnunquam lo
lus, nonnunquam mintus Aamma, (I
minti lint rapores, macer de pinguis
hic, prester dicitur: ille si nihil lingu-
lare hrabcat, generali nomine ec-
nephias.
2. Sin per angultum adicum core-
dicIII, eE MOTC AQUa CONEOEGHETE
tiphon vel rurbo: pertere enim vlque
adcerram impecum illum grrulen-
tum, ex involura secum qua in cel-
lure non lacissclstentia invenie, Icu
in aera repercususrapie: cales venti
proprie procella et procellosi di-
CUnEUI.
3. Siena quaedam beneficio Der
peammictunt, licuromnia vehementias
gua indeoriuntur quod neceltum eR.
in corporcispriuspartem Aeri quam
eocum, et inmoru prius lenem ino-
cum praecedere, lublequi Forciorem.
4. Ilinc AE Censibus animancium
imprimi qualda participationes pio-
cellarum ance aduentum iptarum.
Rurlus quia ad remmagnam praepa-
racio etiam magna praecedie, mutatio
in cansis porest a diligentibus nocaris
sC ex Cole, luna, mubibus, Baut_: Cx
aMII

## Folio 155 — 770507670:0185
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000185.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
1lO
e, 
suId
sH
e6
re
IUI
UC
B.
1o
Liber ITT. Lectio X. 155
animalibus veropastores, bubulci, ee
alii praenoscune tucuras procellas.
5. Ex dictis Facile est de venrorum
Generatione astimare: Ei enim vapor
vel extralatio, sine adco licca est, liue
adeo sparla ve in guttas grandiores
non possit convenire; in pulueris
Formadelcendie: e vbi priimo inve-
nicreliltentiam, illic incipic decerimi-
nationem motus libitacese, de qua-
Ticanalem.
6. Fc qua primae partes praeccserunt
posteriores, iam viconlequencia et
impetus aëris consequuntur, d aliis
viam Faciune, sic ieaque decurrituE
per horilontem donce vel sol reloi-
bucrie, vel achalerint atomi vento-
rum corporibus aliis, praelertim hu-
midioribus, quibus facile incorpo
EAILLI.
q. Hlinc licet reloluere quae de ven-
ris pecuntur: imprimis enim si extra-
lario alta est, nubes agirrellurem, non
cansir. Cum concir sie plures esse ex-
holaciones diverlarum lelICarUI, nu-
Des in diverla Ferri apparenE, CuM ex-
tralationis caula perrinaciores lunt,
durarmasis ab eodem cardine vetusi
cum

## Folio 156 — 770507670:0186
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000186.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
256 Instirut. Peripatetic.
cum rapores exrno cardine allaben-
ces lune magis densi es copiosi quam
ex alIAPALLC, CIINC YEHEIS Cx CA PAELE
vehementioi ck.
8. Rccidic aurem hoc vel ex qua-
licate cerrae ex qua educuncur. Fx cel-
lurc enim humsda de Frigida densissi-
nis Cune rapores, ex humida de cali-
da copiohnimi ex licca de Frigida ad-
huc leniores, ex licca et calida le-
nissimI.
9. Sed e vix rario habenda:milcet
enim le le raporibus per quostrant.
cune, ee corum qualicaribus imbuun-
cur. Rurlus calori Coluenci inulcum
cribuendum: levior enim calor (0)-
uic lubciliores, Forcior sraniores 
EpissiOres.
20. Contincit quoque cardinum
nacuram per accidens murari. v. 8. E1
ab aquilone plerumque reniane ra
Pores sicci d Ccrenances, coreinget
vc ab Rustro delari ravores cum nOS
praecerierint verlus leptentrionem
occurrentes forciori aquiloni ab iis
plunio reddico reterantur ad nOS, e
plunia à cardine sereno ableratui, de c
comera leremieas ab auAiO.
L

## Folio 157 — 770507670:0187
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000187.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
CM.
IaMM
IIB
Iud.
cel
III.
ali.
ad.
le.
elb
st
11).
M
Liber TTT. Lectio X. Y57
EI. Ex iisdem principiis incelligi.
tur ratio Fcclarum, id est, rentorum
Cacotempore anni redeunrium: cum
enim cerrae sint caula originales ren-
eorum (inter quas Tolucio ninium eR
principalis) quae cacis anni cempori-
busredeune, necellum est veneos, nils
quid obsteciisdem anni cepectatibus
reverti, cales unt Erelia aquilonares.
Iralia e cora Greciamedia astace do-
minantur, ab alpibus, vecredo, exorti,
non ab vltimo septentrione, cum in
regionibus mediis non sentiantur.
Oriuncur aurem ex cerra iam hume
etata niuibus: dicuneur enim niues
Tolui circicer Ainem Maij; vnde PACCE
non nisi ex irrigua iam cerra excicari
posse illos, qui medio tandem Tulio
Spirane, nisi Forre vallibus conditae
nives aliquae, Tolem primo fortiss
inum sentiane, vel ex non Colucisni-
uibus aërem exspirari vi solis con-
tingat.
+2. Tales Tune sublolani quosin
Anolia ex Rula e Mosconia habe-
mus sub finem Marcii e inicium
Aprilis, quadraginta nonnunquam
dies continuos ex prima niuium in
des

## Folio 158 — 770507670:0188
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000188.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
258 Institut. Peripatetic.
iis partibus tabe, tales Zephyri, qui-
busoccidentalis Anglia pars (ub ex-
icum aestatis e aucumni initium la-
borat, ex America perioeca ad nos
delati per ingens mare ex humidis
regionibus, unde plerumque plunis
Tunc.
23. Patet ex iildem principiis vn-
de aliqui venti greueslune ee humi-
les, alii lenes e sublimes: clarum
enim esthas condiciones lequi debe.
re qualiracem lubiecti, ex quo actol-
luntur rapores, e caloris atrolleneiss
scuc enim chymici sentoione puril.
os _ levissimos piritus, violento
vero groves d curbidos extrahunt, (C
et natura moderato ectacili calore
ventos puriores de lublimiores, gra-
viores aurem e vehemenciores e
humiliores Cummis ardoribus clicie.
24. Ilinc rursus clarum est alios
Talubres elle alios noxios: cum effe-
etus eorum necelle sc lequi condi-
tionem nacura vaporum ex quibus
constant. Nocondum autem ventos
aliquos intames cAe immerico: nam
qui in vua porce lune intalubies, in
alia Cune (alubres.
25. arcaaa

## Folio 159 — 770507670:0189
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000189.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
Liber TTT. Lectio XP. 159
15. Marini renci plerumque inla
lubres lunt, repoce qui calorem es
humorem principia corruptionis (I
multerunt, actamen in calidissimisre-
sionibus lune Calubres, de lummano
nunquam aestare, quiacum retrise
rant, e ex eo quod altius a solc ele.
uantur, Cunt etiam penetrabiles sino
ROXa.
26. Nocandum autem rentoslem
per accus maximorum circulorum le
etari, quia Ccilicer vi expulla brenis
mam lincam arripiunt, qua in Cuper.
ficie sphaera est arcus circuli maximi
L F C T 1O XI.
De telluris motu, e eins
effectibus.
2. F. Fd quoniam etiam (ubrustee
Pram caua diximus esse: ignes
autem et aquas Foltorum experien-
eia ex ingentes eAfectus ocmonsraME,
necelle est eductorum ex terrae vilce.
ribus raporum insiones esse eAectus.
2 Siiaque ex subterraneo aliquo
humido

## Folio 160 — 770507670:0190
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000190.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
160 Institnt. Peripateric.
humido per ignem quoque subteria-
neum eleuari continsat rapores, eol-
que loco luo maiores esse, manite-
cum est condentaros Tuccrelcentes
Temper rapores riam sibi quaelIcuros,
Secundum rim quam habent, qua Fa-
cillimus exicus aperitur. Is Ciducar in
ingencem aliquam caucam lubterra
neam, contremilcet maono insperu
cellus d remugiet, Ced nihil lub dium
AFTCRCEUE.
3. Sin Facillimus exitus sIE versus
Cuperticiem celluris, crumpet vapor
e li noxius est animantibuus ee volu-
cribus, vel inorcem vel morbum afte-
rec, cruptione verohiatum vel mon-
tem facier secundum quodterra sub-
Sidee, vel Fornice Sultineeur: nonnun-
quain cinicates sepelice de ablorbebie,
nonnunguam transterer ingentes tei-
lurisporriones e alios effectus extri-
bebic, quorum memorias in hiltoria
exprellas cenemus.
4. Prognostica TeETa mOtUS aiunE
elle infectionem Fontium lapore sut-
phurco, quierem aeris e auium in-
Tolicam, incumelcentiam maris snc
causa apparente, nigrances Cub Cole
lineas

## Folio 161 — 770507670:0191
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000191.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
2
15
Lib. TTT. Lectio XT. 161
lineas insolicae longitudinis, omnias
siquidem vere proenostica LInE, de
non cancum accidencia quae aliquan-
do. Ced non plerumque cueniune)
exumpentis ex imo (piricus effecta.
5. Dicuneur accidere magis vere
e aucumno (sconstans est Aides) id-
circo quia laxior est pluuia cepente
Superticieterrae: Sed crediderim calu
factum ve in historiis plura memora-
ta tine hisamni cationibus: nam dc
hyems ee aeltas (uosinocus Cenlerunt.
ee in Zona corrida rbi Erequenciores
Cuntmorusreris de autumni ditteren-
cix a caereris cempestatibus CunE.
exIsUa.
6. Maritima orae Cunt magissubie
etae quia Aamma e tumi lubcerra-
nei a mari alimenrum non medio-
cre habene, ex humor cellurem
Cubiens cam vaporibus
ignendis OppOr.
cunam Facito
X
X
X

## Folio 162 — 770507670:0192
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000192.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
in   ansdtdbo LCtcf1bobbco
LECTIO ZII.
De meteoris aliarum partium
mundies specialiter de come-
tis exstellis subnentaneis.
2. T Y Ac nostri orbis, e partium.
Riplusaccidentia quae meteo-
ra tolent dici, eriam in ceteris cor-
Poribus, qua diximus a nostro Tole
illuminaris reperiri ex natura quancis
_ rari de densi permixtione necella-
rium est, E luos gradus ec disferentias
habeane.
2. Neque in histantum, sed e in
quibusconque aliis, in quibus per
actionem ionis in dentiorem mace-
riam alrerationes hiunt, proprer cal-
demrationes.
3. Fuidens quoque est Colem no-
Arum non polle ca omnia corpora
caletacere e illuminare qua lumen
ad nos relectunt: henim distaret à
nobis quantum pharam fxarum di-
ctare lupponunt altronomi, appareree
nobis Cexex tancummodo magnieu-
dinisi

## Folio 163 — 770507670:0193
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000193.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
B
Ee.
II.
E0
OI
ole
iis
(2
15
d
et
5i.
Liber TTT. Lectio XTT. 163
dinis; ee per conlequens neque lu-
men, neque calorem insionem com
municare pollet; quanco minus ex
Sicu vbi est ab aliqua sella aeque di-
Aance posset lumen prima magnitu
dinis reddere vique ad nOS.
4. Adde quod qui voluerit ex pron
portione balis coni ad axem collige.
re quantum foret lumen Colis à (phae-
ra octaua ad nos remistum, inveniee
prorlus invilibile. Accedit quod iple
aer per quem cransi lumen, iplum
ablorbet d paularim extinguit: vnde
in densiore aëre ad minus spacium
porrigitur quam in rariore, unde in
canco irinere prorlus hebelceret de
non videretur.
5. Meceorum planetarum a nobis
aspectabile non est aliud quam co-
meces, quem Cupra lunam licum in-
cerdum elle convincie parallaxis mi
nima.
6. Non esseignem Agura constans,
cauda non aduerta morui, sed soli,
conlictencia diuturna, materialcuis
e aspectu penecrabilis, et tandem
motus magis regularis quam in igne
duertimus, connincuttandem quod
PExIeK

## Folio 164 — 770507670:0194
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000194.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
264 Instint. Peripatetie.
praecer calorem nihil de ione haDce.
Adde quod Fromundus iplis oculis
caudam comeca anni 26+8. spectavie
in rellexione Colaris tuminis con-
AItCTe.
7. Fsto itaque vapor qui lumen
Tolis parrim remitcar, perti in le
admillum vel retractione à se, vel
tranmissum refexione ab alio ad nOS
reiiciar, exicqne prior pars CapUEs
posterior leu pars leu accellio, ciul
dem cauca.
8. Ec quoniam ex hac generatione
comera quaeliber figura barba, qui
libet morus; qualibet candae curua-
cura, plerumque rerocauda oppoli-
tioed Colem, et minuslumen caudee
quam capicis haberi pollune, eota
haec materia averta cl.
9. Scellas mortales etiam cometas
elle, ed adeo remocas re secundarium
lamen cauda propier alcicudinemm
vel non distinguatur a corpore, vel
non polliprae imbecillitate ad nos
porrigi. Ced neque mocus iptius
dilcerni ex iildem principiishrabetur.
10. EEipla ergo celtantur meceOra
etiam intex Acllas tras reperiri, de
quidem

## Folio 165 — 770507670:0195
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000195.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
aotb.
LIIS
CaUII
CdII.
IneM
I1 l
lBOS
PUI3
IU
Ob
qui
ld=
oli
da
+45
UM
ess
vel
105
IUo
UI.
Ord
et
EIM
Zib. TIT. Lectio XIII. 165
quidem canto constanciora, quanto
maiora luc ex quibus extrahUINEME.
CTTO ZIII.
De astu maris e illius
accidentibus.
E.Vm ex dictisconsteegranica-
scem d angultias caullam esse
violenei nocus vencorum, grauil-
Cimos quoquerapores ex humectata
cellure extralari, enides Acvbi exlolo
mari lulcitantur rapores leviores
esse, e h in reneosabeant neque co-
arctentur placidos eos cse. C unique
in magno paciticomari ee in occano
Indico, e eoqui recerem ex nouum
orbem interluit per tocam Zonam
corridam ingentia CinExquora; & Pec
conlequens aliquatenus cura a licco-
ralium ventorum incurtione; ne-
Celtum eAt in EOTO CO ETACEU VaPOTES
leues a Coletollie eodem delerente
in rentos recedere, et hOCTOTO anNO,
ex quod sequitur Aatus Cub(olanos
ibidem ese Perpetuos.
Lb

## Folio 166 — 770507670:0196
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000196.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
166 Inotint. Peripatetic.
2. Ec quoniam necellum est aérem
in oyrum moneri cedentem libi, ne-
cellum cA eum proprerlittora reuer-
ei, de rapores secum quos invenittra-
here, non tamen adeo constanter ae-
que lub xequatore, proprer lictorales
VenIOS.
3. Porro oculaci teltes altiemant
Sublolanos 27. verinque ab aequato-
se in laticudinem gradus occupares
Fauonios vero decem Tublequentes:
in longitudine vero, in maxi quidem
pacifico e Indico circiter ondecim
milliarium Icalicorum millia, in
oceano vero qui nouum nobisorbem
aperie a Canariis vique sinum Mexi-
eanum circiter 70. gradus, forte qua
tuor corundem millia: vel 21. mil-
sia toci aequacori cribuantur, hui cui-
Cus renci ferme accedane ad tres qua-
drances.
4. Cum icaque sic placidus (IE ven-
cus, re nihilominus ingentes naues
per 8. pastuum millia in singulas ho-
ras promoneat, necellum elt re aquas
iplas magna vi provellat in medio
verlus occidentem, vnde cas necesse
es in lictora exundarou de icerum à
licrori

## Folio 167 — 770507670:0197
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000197.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
M
1C-
ei-
2
21
les
Mt
3
et
LiberTTI. Lectio XITY. 167
lictoribus ad medium redire, e vbi
liccora curlui obstancia ad occalum
repererint, ad orientem reflecti: led
e in omnes sinus ingredi, ee Pos
determinatum tempusicoredi secun-
dum lictorum curuatura: d comporis
rationem ex communicanale delumi.
5. Hlabetur itaque caula apparens
cur mare moru in orientem e Oc-
cidenrem licrora repleat, de depleat
certo curlu, quem maris aectum appel-
lamus, quem a caula extrinfeca elle,
ee non ex eo quod aqua minus quam
cerra moncatur, inde paret quod de-
prehenlus eA aectus in locis no admo-
dum protundis intra sextam orguam
contineri. Reliqua pars maris esse
quieta ex paludola cum deberet, ec (I
aeltus ex motu cerrx lequeretur, (em-
per difformiter minus ee minus mo-
veri, ee nulquam incipi certamen
aguarUI.
6. Ex his redditur ratio cur ectus
ab oriente in occalum a retro hac in
mari libero: cur inmedio mari non
sentiatur intumelcentia, led eancum
in licroribus: inprimis enim quia nul-
lae Cuncnocx quibus accipiatur alci-
cud

## Folio 168 — 770507670:0198
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000198.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
468 Institur. Peripatetic
Fudomaris: Ced eriam etse ibi tumo.
rem patet, liqua insula occurrie procul
ab alio LICEOLE.
7. TFem cur continuus AuIZUS Cen.
ciaturmaris in occidentem, quia lci-
licechic rencus in mediomari perpe
cuo Auctus in occalum avir.
8. Cureciam rehementior sIE aectus
in vna parce quam in alia, Ccilicet
ex abundancia aquorum eadem ex
aliis caulis defuentium, VE ex Rumi-
nibus vel ex repercultione liccorum
maiorem rectus parrem in vrum ali-
quod lictus congerentium.
9. Icem cur lex horarum siE AUXUS,
e toridem reRuzus: cum enim vei-
tus a Colc Gc, Tol aurem lex hocas in
eadem partem actionem luaim augeae,
et eandem toridem hioras remmictoE,
necesse est etiam effectus, id elt, eAus
renerales periodos elle caldem.
20. Cum aurem luna quoque ven-
to augendo lulliciat, ec quo propioe
est Coli, comagisrires coniunctas ha-
bec, quo longior a sole, coampliores
e Forciores in occanum, quis pocest
dubicare quinastus augendus lu bis
in mense3
LL. DtALACCL

## Folio 169 — 770507670:0199
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000199.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
15
8
1
OI
2
ed
is
et
FIb. IYT. Lectio IV. 169
P2. Similiter cum (ol bis in anno
reguatorem occupet, quo in locotan-
quam medio forcissime rentum exci.
tat, Cemestres quoque altus intiones
esle debent, magis aurem antumnales.
ex eo quod inter eropicum capricorni
e aequacorem tres a Colsticio altiuo
menles noctu diuque pluit eAuse.
12. Ouod vero poltridie vna cii-
citer hora cardius redit aectus, inde est
quod Auxus a retluxus ab oppolitis
causis procedune, quarum necelle
eAance rictoriam aequari vires, de per
aegnationem debicum adhue expol-
Cunt tempus. Vndc dacis lex horis
Auxui, d eoridem retuxui, singulis
incersticium luum dandum. est, quod
in Thameseminus dimidiae hocx (p2-
eio est, (i recte memini. Sic itaque hoc
Spacio cer intra quatuor horas repeti-
EO HE HOTa.
23. Sune etiam interdum venci in
mora aectui, adeo ve ciera prodigium
certio aectus in Thamele vertus _ re
verlus sic ri oppolici libi venti. Pan-
dem palam hc cur in aliquibus pela-
GI5 nulla sic de astu menciove in Ru-
bro Fuxino, Maeocide, Ca(pio e Bal-
1
ChiC9.

## Folio 170 — 770507670:0200
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000200.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
170 Institut. Peripatetic.
chico. Vnaomnium racio, quod line
maria parua angustilque Faucibus.
quod magnisin ca decurrentibus Au-
minibus luperticies alciores sut quam
occani, quod deturus corum ino-
ceanum adeo sic ralidusre mare, piae-
Tertim medicerroneum, cuius non ad.
moduminsionis est in Gixco lictore
actus, cum repellere non raleat.
LECTIO ZL
Demotutelluris, e causis ipsins.
X. Vm itaque aqua concinuum
Lsmorum verlus occalum lu-
perne habeat: licut aurem ex eo quod
media aqua in unam partem peroit,
necesse est laceralem retrorlum re-
dire, sic etiam ex eo quod luperior
aqua tertur in orrum, necelle est pro-
ximam ipsi interiusaquam in orcum
retro pelli. ec quidquid sic ips adhx-
rec ve nulla st caula Ceparationis, hoc
ekt, quod taciliuspropelletur in oi-
cum quam leparabitur ab aqua in-
cerotdo
2. Aqua

## Folio 171 — 770507670:0201
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000201.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
LiberTTI. Lectio XIV. 17+
2. Aquae aurem inferioris vna pare
non est separabilis ab alia, nisi vel
alcendat in locum luperioris à quo
prohibet eam alia superueniens, vel
repellat eam quae est sibi oriencalis
e illa rursus aliam e tandem vlcima
lictus sibi oppolitum, quod est in-
credibile ee impossibile, necessum
est eotum cum adhaerente sibi cellu-
rc in ortum pelli, nili relistentia ali-
qua sc Forrior impultu.
3. Oux a grauitate nulla. est, quia
morus non est contrarius granitaci.
maonitudo vero criam Facilitar mo-
cum: monebitur itaque tellus in Or
bem circaceerum luum, quoniam hic
impultus in orbem HF.
4. Kurlus quoniam impossibile fere
est ve hic impetus (E ex omni parte
aequalis, ee Faciatrotationem puram
circa centrum, ex necessItaLe mIXEUS
ei crit morus prooreliuus.
5. Ec cum licut corpus non porest
esenili in rno loco, sic neque porest
inoveri, nisi secundum rnam lineam,
necelle eA omnes motus alsignatos
ab Astronomis cerrae unam lineam
componere, ee Aagellatio aquae ( Fer-
1I 2
raIm

## Folio 172 — 770507670:0202
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000202.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
272 Institut. Peripatetie.
ram per illam lincam promoucat, crit
dxquata caula motustelluris.
6. Docene aurem Altronomi cerram
repecita convertione circa luum cen-
erum Cub Zodiaco decurrere, aXc
iplius ad axem Zodiaci certam in-
clinationem retinente, quare in.
nenca linea per quam impulla ceria
hunc motum fociat, cenlendus crie
aeltus secundum illam cellurem pro-
tTIOHCLE.
7. Probat hos motus telluris RAIO.
momi, quia aliogui maiorum corpo
rum maiores motus ponendilune, de
neque inlele costantes, neque corpon
rihus proportionati, denique impli-
catiores tum in astris, tum criam in
2plo Cole, re ex maculis iplius con-
stat: quae li negentur demonstratio
nem astronomicam pertectam con
ficere, renunciandum est illi maxi-
a, in quanitiruecota altronomia, ri-
delicet apparentias elle optimo ino
Ao Coluendas.
8. Rurlus, quoniam in Aris lequi
eur ex dinerlitare politionum rarie-
125, cum celelcopium contiscrieran-
i pertectionis, re cam distinguere
DoMEs

## Folio 173 — 770507670:0203
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000203.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
it
M
Ba
e
Ia
1a
et
it
a
Liber IIL. Lectio XY. 173
potur, expectatur demonstratio geo
Metrica: e quoniam reflexionis a
Mlarte e loue necellaria cA ex c0-
dem capice rarietas, cum leges lucis
masiscognicae erunt, non deticiet de-
monstracio phylica.
E F C TIO XV.
De his quae opponuntur motui
tetturis et de effectis
ipsens.
2.  Biicicur ab Astronomis,
quod haec annua eranstacio
velluris caulare deberet elovacionis
diverlcarem in iis sellis quae lune
prope polos, a varietocem apparencis
magnicudinis in iis quae lune in Z0-
diaco; quod cum non lequatur,
neque celluris eRle hunC OEIIM
QrHILME.
2. Relpondecur longinquitacem A
xarum reddere insensibiles huiusmo-
divariaciones, de quod distantia Axa-
cum a nobis sie lusticienshuic efrectui,
colligitur ex eRectu quem habeve
2X

## Folio 174 — 770507670:0204
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000204.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
u
24 Institut. Peripatetio.
intelelcopium, quod cum planctas
ec iplum Sacurnum adeo ampliet, ad
fixasnihil vel insensibile quidpiam
adiicit.
3. Ex hoc motu telluris nascitur
imprimis dici et noctis ratio: cum
enim catotempore circa luum cen-
erum renoluatur, putacircicer 24. ho-
ris, necesse est quae in caelo lunt in-
terdum certo celturis loco appareres
e iterum non apparere, talis autem
varietas respectu Colis facit diem de
noccem, relpectu aliorum altrorum
innominatam varietacem.
4. Rurlus per motum (ub Zodiaco
aliis planecis rarie coniunoitur.
5. Tandem per hoc quod axem ad
ealdem cali partes vergentem terat,
habetur quod parsterrae illuminata
a Tole aliquando maiores, aliquando
minores partes parallelorum; secun-
dum quos trmorus diurnus occupet.
de per conlequens dies sine longio-
res _ breniOrCS.
6. Ex eodem est quod sol magisad
verticem accedaerno tempore quam
alio: vndehyemis ec aestacis raciones
cumuntur, ex declinarionum ec de-
ECeM

## Folio 175 — 770507670:0205
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000205.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
ta5
ad
IM
MI
M
Ja
d
1
3
Liber TTT. Lectio XV. 175
lcentionu, d crepusculorui varietates.
7. Ouod vero hyems sic breuior
aeltate, pendet ex eo quod motus ex
inaequalicare corporum eleuatorum
tiyemali cempore lit relocior quam
aeltate.
8. Fffectus item motus celluris est
circumnectatio aquae, non tamen
rectus: tum quia lcerra Cublilteret,
simul aqua lublicteret, cum lupra
dictum lic impecum esse nullum nili
exracione granicatis, qualis in pra-
Tenci nullus Foret.
9. Rurlus nulla est inaequalis norus
aqua caula, cum qualitas eadem mo-
bili semper insit non interpolare.
20. Rurlus l tora aqua maris (C
moueretur, inundaret montes: tan-
dem termini non coharene.
TF. ACtum vero pendere ab extrin-
Cccongente quod tolum Cuperticiem
maris impellat cuidencillimum est ec
nouirrinatoris experimento qui co
perit in fundo maris nullum esse aectus
cum antiquo Ilispanorum, qui inuc.
nerunt alcentum in marixqué ac des-
centum; quod manifette connincit
a rento aliquomare ex plano qualiin
IL 4 ingum

## Folio 176 — 770507670:0206
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000206.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
176 Instunt. Peripatetic.
ingum tollis cum in aguis deAluenti
bus nihil cale reperiaeuE.
L F C FIO ZV I.
De motu aeris cum tellure ex
effectis ipsius.
2. 7 X dictis manifeste intertur
aerem celluri cohaerencem eo-
dem modo circa cellurem vel po-
eius cum cellure circumvolui: cuno
enim ae quanticaris nacura, d gravi-
taris suxe pondere vertus terram con
vicatur, eique intareat, non porest
ab ea Ceparari nisi ri aliqua maiore
incercedente: cum itaque nulla li
in eo relistentia ad moeum, ee
cancummodo relistentia ad relcin-
di ab acic sibi proximo qui alium
mocum vel nixum Corriatur, haec
aurem relictentia non est maior quam
relistentia ad relcindi ab aëre inse-
riore de Forrasis non tanta, cum
aer tanco si levior quanco altior,
conlicitur aerem lecuturum tellurem.
Duarerique ad consinia cAluniorum
atrit alicuins quod alio OTu aGILCTUE
EOEUS

## Folio 177 — 770507670:0207
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000207.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Liber TIT. Lectio XYI. 17)
totus aer cum tellure circunducerui.
2. Ec experientia etiam constar, quia
alioqui crepulculares vapores, co-
meta, _ aues luper lumos NiOn-
ces elacae viderentur velocissime in
occalum terri, rurlus pacer nubes eas
puluerum, quas Colares maculas di-
cimus, volare cum Loic. Ec quidem ca-
dem ria, repacet ex eo quod paices lu-
cida eadein verlentur, distare eamen
puraneur r00. millia paltuum a Cole.
LuIa eciam VaPOTeS COMpCTIUNEUE
cum luna ferri.
3. Ex hac morione aëris leguitur
corpora in iplonere lic monerirelpe-
etu parcium aeris de cerrae quali nullus
motus omnino in terta velaeretorces
cum Cirul cum iplo aere verleneue,
SICuE qui est in naui veneo constanti
mota eoldem mocus, e cadem ta-
cilicate exercet in naui, acque exerce.
rec hinauis quielceree.
4. Quarecelarecte Turlum proie-
cta recident in cundem locum: pro-
ccca in orierem nihilo rlcerius quam
proiecta in occidene pertingent: ni-
hil veci ex morucelluris nalcetuI, ac.
Sed ec hoc certum erit neque aerem
Posse

## Folio 178 — 770507670:0208
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000208.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
178 Institut. Peripateti.
posse minusferri quam cerram, licue
qui curru ledenonminus spatii po-
celt conticere, quam iple currus.
5. Ncque pollunt haec cadem ex
inpetu concepto in cerra peragi: nC-
que enim aues per plurestioras cum
impetum retinerent, lalcem fine noca-
bili diminutione: minus corpuscula
perplures dies: led neque lagittam
ille impetus aeque velociter tranlver-
Cum atque directe moneret: P’raeterca
Licur qui aduerlus Aumen natane Cub
aqua lenciune duminis vim, sic qui
in occidentem lele moveret, Tentiree
aerem in oriencem terri.
6. Lonse minus ex vi motuscircu-
laris cerra iactabie libi impolica in
calum, quiamotus ciscularis ex fele
nullum calem effectum nacus est ha-
bere, cum circacentrum (c, dc per
conlequens secundum luam lincam
omnia in eadem dictantia à centro
conleruat. Jua aurem videmus ia-
ctari a eotis, proprer adhaelionem e
mixrionem notusrecti cum circula-
ei, e quia centrum oranicatiscalium
proicetorum ex licu lele fulciente re-
SHOHCTUE, SC IaCTANEUK.

## Folio 179 — 770507670:0209
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000209.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cl
Do.
C
ICa
UM
la
ten
aIM
et
ed
1b
BI
6b
Liber TIL. Lectio X LL. 179
LFCTIO
Z VII.
De caussis motus lunae ex
aliorum astrorum.
. Y Vna, cum suppolitomotuscel
Lluriscum ea circa solem fera-
cus, et eadem parte cerram sempce
relpiciac, adhaetionem ad serram ha-
bese connincicui.
2. Nonmagneticam, cum non mu-
cer aspectum, seu declinarionem ha-
Beat, ex eo quod polis appropinquet:
neque (cum libere pendeae) accedie
ad rellurem, est itaque adhaelio gra-
uicatis.
3. Cumque oranitas sIE ex mOtu
descendeneium verlus cerram, erit lu-
na infea efluuia celluris, circa cen-
erum celluris Feretur, e circa Tolem.
Sed quoniam nixum luum vexlus Fer-
eam habet, non cam velociter Fereue
quam ipla cAlunia: est aurem dete-
etus: lecundum animaduertiones
allronomicas circirer, 28. Partis in
Singulos dies.

## Folio 180 — 770507670:0210
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000210.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
ps
280 Insthut. Peripatetic.
a. Ouoniam aurem Cub Zodinco
perpetuus cR eumuleus vaporum qui
alcendune, _ ex zona corrida ver-
tus polos reiiciuneur, compolicus est
morus iplius ex mocu sub ccliptica de
verlus polum.
5. Non itaque (ub ccliptica Ferturs
Led quoniam in Cuperticie sphaerica,
et per breniltimam lineam, id elt,
per circulum maximum, bis in dete
Ctu tocali, id est, in mense fecabie
celiptica.
6. In oppolicione et coniunetione
Levins est corpus lunae, quia in hac
propinquitas ad Colem de reflexio
Forrior ex cerra excirat plures vapo-
res, in oppolicione vero ex trisidiore
Parre plures rapores eollunturin op-
petica aurem nunguam deluni.
. Ouare alcior à tellure ibie luna
in his, de in gmadraturis apparebie
maios. Ouiatamen ca pars qua ver
sustellurem prolpicie, granior Cem-
per cs idcirco aliam nunquam nobis
obiicit.
8. Nreque cimendum est ne luna
sua gramture delcendens tellurem
obrude, cum quia multo igre de Va-
poritons

## Folio 181 — 770507670:0211
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000211.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
C
1t
A
E
Liber TII. Lectio XVIT. 1SF
poribus lenioribus quam (InE TerIa
efflunia armata eA, tum quis graui
cas ipla prove continia efluniorum
cerrestrium non es canca quanta lile
inferius.
9. Tandem quia circiter duomillia
milliarium in lingulas hocas fertur,
unde ex lolido terro contlata eler,
nonpollet decidere, cum ferreos glo-
bosricormentorum Culpendi in aere
videamus, cum motus illorum non
AC 200. in horam milliarum.
20. Ex dictis Facile est oradum adt
reliqua magna corpora Facere: omnia
enim quae nostri magni orbis unc vel
circa Colem moventur, velut ceria
quaedam, vel circa alia astra, licur luna
circa cellurem: qualia Cune sidera
Medicea e Sacurni coites.
I2. Et quoniam Coles in seliquis
mundi parcibus invenimus, etia pro-
porcionaros planetas in iis colloca.
tos esse pronum ek credere, de omnia
illa corpora per modum nolcrorum
Moueri.
22. Solem iplum in circulum ver-
Pari necessum est: d certe cum ignis
SE, nI(LVELALETUR CIFCA CEHErUI, IN
PyTaI

## Folio 182 — 770507670:0212
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000212.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
282 Instint. Peripatetic.
prramides distinctus appareret, de
si mocu progrestiuo ferretur Cyrma
Rammarum ingens tanquam come-
ea oltentaret.
23. Tandem cum Aammas eructan.
tibus cauernis eotus plenus lic, ignis
aucem sccundum clex propagines
fundatur, neceslum est cum impul-
Tu contra cauorum latera emicare
hosignesid quoniam proportionem
insionem ad corpus habene, tocum
Tolem concutere,  illac verlare qua
Fortior eAmorus: quem circa Zodia-
cum esse testantur phaenomenamacu
larum e lucidarum partium.
LFCTIC
ZVITI.
De primo mobili, duratione ex
quidditate mundi.
T. F YErum, quoniam ex imo pul-
lusionis ipse quoquemonc.
Eux, vel a se nalcetur hic mOruS cete-
iorum omnium pareris, vel ad agens
incorporcum deventun crie.
2. COrPOTA AUECI QUOECUnQUE
quielcem

## Folio 183 — 770507670:0213
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000213.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
de
Da
re
IH.
niS
ACS
Il
IC
M
M
1d
a-
1.
Liber III. Lectio XrTTT. 183
quielcentia non posse in morum pro-
rumpere cuidencissimum est: cum
enim posua sinc quielcere, polica lune
omnia inerinleca dictorum corpo-
rum line eo effectu qui dicitur mo-
tus: cum itaque omnibus iildemina-
nencibus in causis, non poltit esse
mutatio in efectu; polito auremmo-
in foretmutatio, clarum estnon posse
nilimutato prius aliquo in causis, id
est in corporibus; ex iis nalci mOrus.
3. Sed d quoniam omnis parsmo-
tus est nonus effectus, eadem eniden-
tia conticitur, mocum continuari non
porlenili ponatur caula aliqua conti-
nHC mutanS Primum COrPIIS, ex quo
cecerorum morus dependent.
4. Ouoniam itaque rique ad vilce
ra Tolis perlecuri lumus originemo
tus, concludendum est esse illic mo-
torem alterius natura, videlicet in-
corporex, cuius opcra ignis monendi
vires accipit, qui quoniam ex immo
torum genere est, centrum Colisstabi-
lic, re sic omnium circa volubilium
AEIAM CNLU.
5. Mocum non posse esse infinicum
eodem arSUMenEO COMWINCIEUE, quo
QuDAEE

## Folio 184 — 770507670:0214
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000214.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
184 Institut. Pcripatetic.
quantitarem permanencem lupra esse
tinita palam fecimus: esto enim ab in-
anci, seu nunc in quo lumus infinicu
tempus reerorlum praecericum, crunt
intinita hora praeceritr: aliqua icaque
infinitis incerpoliris diluta, e in eo
nunc quoddam cum praelentitermi
manis verimque infiniru.
6. Neque li anerorlum hat compu-
EIS, dilpar cA racio: Futurx enim erune
infinita hora, e vna ex iis infinicis
aliis a nobis dissica, de in illa nune
quoddam claudens infinirum, quod
est impollibile: cum camen Futurum
omne sr eo iplopolubile.
7. Preque ab aecerno icaque mun-
dus, neque in acernum: Guoniam
mundus decurrentium certalege cor
pocum motum includie, d quatiex
eo conlistie. Factus est itaque, led non
propcer le, quoniam s lua pulctricu-
dine mercreturtieri, eodem iure lem-
Per maneret. Superest iraque ve pio
peer aliud sic factus, juod luccessinum
elleno porect, cum non polleluccet
sinum aliquod esse aeternum, eadem
euidentia, qua de mocu dispuravimus
connictum sic: proprer aliquid per-
imaMenS

## Folio 185 — 770507670:0215
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000215.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
se
1
ru
MB
16
Liber ITI. Lectio XVTIT. 185
manens itaque tactus estmundus. (ed
in rebus nihil permanens reperieur
nisi anima rationalis cuius caula
mundus existere pott: Anis icaque
mundi Cunc spiritus corporibus in-
genici, ex in iis pertecti
8. Ec mundus non aliud quam in
gensquidam reerus, in quo gignan.
cur ee educentur hi Spiritus: cui toF
sine cella, quoc horum (pirituum di-
verla prolapia: cella nostra est quam
incolimus cerra, cecerorum malla ca-
lectium corporum, extra Colaria, qux
exterorum omnium rilistima, de mi-
nisterialia Cunt.
9. Ouancitasmunditum quond ex-
centionem, cum quoad duracionem
ea cA quae rice leruiat eor differentiis
Epiricuum educandis; de in genere
per lingulas cellas, et numero quan-
cum sccundum acchitecti lapientiam
Eufficie.
20. Figura mundi neque voeuita
cibus neque procuberantiis alpera
tur, cum vacui racio haec veraque
prohibeat: Proinde est siue Sphaerica
sine curmilinearum alia quae EOE Can-
cilque

## Folio 186 — 770507670:0216
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000216.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 12 lines, status machine
186 Institut. Feripatetio.
tilque cellis restiendis breuissima cst.
11. Limbus exterior non Tolido
aliquo corpore, sed cenuissimis va-
Poribus ex vlcimis corporibus extra-
latis concextus est, nil forie vlus ali-
quis extimi corporisnobisignotus in
natura lateat.
ra
At
Id
et

## Folio 187 — 770507670:0217
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000217.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
es
12
iss rte is il e ee
ls
25251251252525125125
NSTIEETIONNM
DERTPATETTOAENM
LIBFR DYARTVS.
Continens cam Mecaphrlica
parcem juae explicar el
Tentiales raciones
Corporum.
LF C TIO I.
De divisibilitate substantiae
in partes formales.
n f
V m aqua manifecte (IE
e minus dinisibilis quam
e
des
 aer. Uinc tamen rnum
quanticative: s Cine plu-
ra secundum lubstantiam, necesse eAt
ellerealem compolitionem quantita-
eis ad substantiam, cum rnitas ex plu-
calitas non distinguantur ab ente cu-
ius CunE.
8-
et 32

## Folio 188 — 770507670:0218
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000218.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
288 Institat. Peripatetis.
2. Si veronon sinc plures scibstantiae
cun ejuldem ad senon possic esse di-
verla provoreio, quanciratis autem
in aere proxortio ad substanciam sit
maior quam inaqua, necesse est rUE-
Cus quancitatis ad substaneiam realem
elle compoliionem, acque proinde
divisibilicatem.
5. Intertur substantiam quatenus
condistincta est a quantitate, elle in-
dinisibilem, cum quantitas sic diniti
bilitas.
4. Raciratis quoque de denlicatis
rationes consistere in proportione
quancieatis ad lubstantiam cuius elt,
cum cara lint masis divilibilia, denls
verominus dinilibilia.
5. Obiicies quae lunerrum quan
citate cciam esse onum substancia,
quare torum mundum futurum rnius
lobstoncix: guare absolure unieum
ens omnia Fucura: imo cum non line
Partes accu in quanto, tota quantieas
mundi crie vuum ens. Guare vel
quoncicas est diltinctum ens a sub-
Stancia, vel omnes etiam lubstancix
Corporea erunt rnum ens realice
e macerialicer, quidquid Ainsi possu
de

## Folio 189 — 770507670:0219
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000219.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Liber TV. Lectio T. 189
de distinctione rarionis inter ca.
6. Relpondetur Fallum altumi, cum
dicicur ea quae quanticare (une rnum
etiam substanciis esse rnum. Ad hoc
quod obicitur Furura omnia realiter
ee materialiter rnum; Respondetur
vel idem esse quod dicimus esse vnu
quantitatiue, e octendendum elle in-
conveniens aliquod admillâ conse-
quencia: vel declarandum esse ter-
minum realiter ee materialiter: vi-
dentur enim argueres innuere quod
significet abstrahendo a nocionibus
nottris, id est, nullo genere rnitatis
cuius nocionem hahemus.
7. Suncitaque encia, lecundum vni-
eatem qua lequitur rationem quan-
ciratis, eAtque accidentalis, omnia
vnum: sed lecundum (ubstontias, ee
rnicatem quae nocionem Cubsantia
Tequitur, plura.
8 Sequicur ad dicta, quotielcunque
dinisio AE, mucari iplam substanciam.
quae lubiicitur onancirati secundum
intrinleca lubstatia prout condistin-
BLIEUE COntra quancicatem: cum enim
dinisio sic qua plura hunc ex rno:non
tranc aurem plura Eccundum quanti-
catem,

## Folio 190 — 770507670:0220
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000220.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
290 Institut. Peripatetie.
carem, necesse cst pluralitatem hanc
esle in substantià prout condictingui-
CUE Contra quanticatem: quare etiam
unicas quae perditur erat in substantia
prone condistinguitur a quancitate
cum itaque unitas non addat lupra
entitarem nisi notionem negatiuam
indivisionis, hc murationem in vni-
care non posse fieri sine mutatione
inenticare, e per consequens enti-
tatem elle mutatam.
9. Sed non sc mutata est enticas ve
duae entitates ex nihilo facta hnc, sed
exrna praeexistente; alioqui non fo-
ret Facta dinisio. Fuit itaque porentia
Peu possibilicas in substantia ad clse
plures, licut in pluribus est postibi-
Licas ve rurtus AaME Vna.
20. Secundum itaque aliquid mu-
cata est substantia, e secundum ali-
quam lui poceltatem manet in pluri
bus:guare divisa est substantia lecun-
dum propria lua, e est in substan-
eiis divisibilibus secundum quancita-
tem, alia divilibilitas propria in po-
centiam, qua potest elle quod est, de
actum quo est quod elt: seu in materia
manentem, et Formam mutatam.
LL. ACta

## Folio 191 — 770507670:0221
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000221.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
M
p
Liber IV. Lectio T. I9Y
22. Actamen partes substantiae, es
quancitas ipla cum substantia contra
quam dividitur, non tunc actu in
compolicis luis ance divisionem: cla-
rum enim est quod E sint actu, vnum
eorum ante divisionem non est aliud,
Tunt itaque plura, neque dividi, id
est heri plura polsunt.
72. Ex dictis lacis constat dinisibi-
licarem hanc Formalem minorem esse
divilibilitate continui in luas partes.
continuum enim diuiditur in partes
quarum lingulae exictune post diuilio
nem propriisluis existentiis, harum
autem partium Calcem altera non am-
plius existie; e quae manet, non Cola.
ledcum alio aliquo loco partisamis-
Ex plerumque exictit.
l La
Departibusformalibus substantiae
1.
in specie.
Y, Xhis sequitur, quod quoniam
Lmucacio lecundum partes lub-
Ranciae mutat iplam substanciam,
quod

## Folio 192 — 770507670:0222
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000222.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
292 Institut. Peripatetis.
quod parces lune partes substantiae ve
calis: quare neuera pars est lubltan-
tia, cum pars non poti elle torum.
Sed esse lubstantiam eMt esse natum
habere existentiam, neurraitaque pars
nato est separatim habere elle: et li
quod agens det esse alteri parti sepa-
ratim, debet prius nacuram iplius im-
mutare ve Cccapax essendi: exictere
enim non potest competere ci in
quo non est pocenciarecipiendi exi-
Renciam.
2. Ec eodem modo dicendum est
de quantitate de reliquis accidenci-
bus, quorum ratio est extra rationem
Substanriae, _ per conlequens eorum
racio minusidonca cs ad existentiam.
3. Dices haec rera lune, implica
re concradictionem ve accidens ali-
quod exictat exera subiectum Cuum
cuius concrarium est de hdc.
4. Relpondetur nullam cleneque
authioricarem neque demonstratio-
nem in Theoloria, qua convincae
Recidens polle conteruari extra (ub-
iectum, ve paret accencius inspicien.
Cibus.
5. E contra verd euidens elt, totum
AOID

## Folio 193 — 770507670:0223
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000223.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
IXVI
atuI.
Patu
et 
ept
IM
teto
i in
ext
bt
nEi
etM
dM
1M.
Cd
211
1)
It
3
at
b.
R
IM
Os
Liber TV. Lectio TT. 193
non posse esse ab(que partibus luis in
pocentia, id est, substanciam line
quanticate:neque quantum polle ene
ablque eo quod quantitas habeat de-
terminatam proportionem ad (ub-
santiam, id est, Linc raricace e den-
Cieace: rurlus rarum e densum dicere
Caceras qualitates corporens: cuidens
itaque est accidentia line substancia
esle non potte.
6. Vicerius pater divisionem. (ub-
Aantia esse in puram pocentiam et
Formam substantialem, seu qua dee
elle substantiam: cum enim per diui-
sionem substanciae in (uaS PArtCS mU-
cetur substancia, necesse est partem
qua peric dare esse substantiam cori,
cum ea remoratollatur racio substan-
ciae, partem aurem manentem elle
puram pocenciam: cum enim sIE PO-
centia ad racionem iutatam, et ca
Ec omnium prima, patet in partema-
nence nullam esse rarionem, quare
esse puram pocenciam.
7. Ex quo rurluspacet, maiorem esse
unicatem parcium substantia quaime
Cobstanciae ad quantitatem, cum ratio-
ne distinctae sint quantiras ec substan-
cid:

## Folio 194 — 770507670:0224
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000224.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
194 Instint. Peripatetic.
cia, materiae aurem ex Forma Compo
licorum limul rnicasuracio.
8. Dicess impossibile esse intelligere
materiam ex le nullam habere racio-
nem: non enim Foret cognolcibilis.
Relponderur quod cum posse cMo
aliquidneque sit in genere in quo po.
cest else, neque camen ommino (c
alienum a genere; quod est poste ad
primum genus leu ad substanciam et
esle, limilirer neque primam rationem
haber, ee tamen non estomnino alie-
num, sed gradus quidam ad partici-
pandum iplum elle mediante alio.
9. Racio aurem in re cA qu’â nata
est intellectui adapeari, scu incelli-
sibilicasrei, vel quiddicas, ex per con-
sequens qua resnata cst elle: Forma
itaque primo es ratio Ceu quo habe-
eur eAc.
10. Vnde ic cnidens non posse esse
plures Formas substanciales in eodem
ente, neque lubordinatas, quia cum
prima Forma der elle, necellum est le-
cundam aduenire habenti esse, et non
eam dare, Ced esse accidens: neque
coordinatas, cum lingulae habeane
luasrationes, d per conleguens Con-
Rituune

## Folio 195 — 770507670:0225
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000225.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
16
0
150
NC
0.
siP
ad
et
In
C
i
1a
i
La
Id
EM
II
C.
1C
MC
A-
AE
Liber TV. Lectio TTF. 195
Eltcuutit plura entia.
IF. Pacet etiam materiam habere
elle per formam, de non posse citra
Formam conseruari: cum ex lenon
Habeat cdpacitatem ad ehendum.
LECTIO III.
De onitate ex distinctione cor-
Porum in communt.
Onsequitur ad dicta esse ali-
Lsquam pluralitacem Forma-
xUI In FCTUIM NaTUFA ante Omnem
divisionem: cum enim divisio Hat per
incerpolitionem corporis rnius incee
lacera seu partes alcerius, necesle cM
ese ante divilionem corpus diuidens
ee diuilibile, quae cum non sint plu-
ra propter aliam divisionem priorem,
cum haec supponacur esse prima, ne-
celse est ex ipsâ entium racione cse
hanc pluralitacem.
2. Frcum esfencia non sic aliud quam
quo res est, erunt essentialiter dictin-
eta talia enria. Cum icaque dinidere
st densi, diuidi cari, essentialicer di-
t 2
Rineta

## Folio 196 — 770507670:0226
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000226.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
296 Instient. Peripatetic.
ctincta crune quae narura Cune rara, de
denta.
3. Cum itaque similia Cinteranlimu-
cabilia incer le, e rniversu adaquaré
dividant, eadem erit materia rarorum
e denlorum, st per conlequensto
Eius viiuertI.
4. Idem conticitur ex ipla notione.
materia, quae cum sit potentia ad en-
eis racionem, eciam ad vnius ratio.
nem potentialis elt. cum itaque mul-
cicudo non (IE nis ex vnicatibus, an-
ee rnitacem distinctio e mulcitudo
non pocest incellisi: non icaquema-
ceriei vlla porest elle mulciplicitas:
vna itaque eotius naturae eAt.
5. Jam ieaque lupecAux Cune illae
quaestiones, an vna forma pott ese
eadem in pluribus maceriis, d tur-
Tum an plures forma in vnamaceria,
cum l de propria rnicate materia
quaeratur eadem sic omnium forma-
rum: Ei de individuali, eam imateria
excompleruformae Corriatur, licut ip.
Tum esc.
6. Ex dictis clarum est OmNE COE-
vus, id est, compolium ex actu e po-
centia, ese quancum: cum enim rnica
5

## Folio 197 — 770507670:0227
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000227.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
MII-
laee
UM
tO.
B1C.
C1-
10.
1
d
45.
2
23
ix
a-
12
2
Tiber TV. Lectio 1TT. 197
st polsibilis mareria prima, eaquo
quancicati lubiecta, necelle cA com-
Polica ex ea etiam esse quanticaci lub-
icCa.
7. Ex hoc rursus sequitur nallum
corpus mouerenihaliquo modo prae-
ucecuE: cum enim quantum exclu-
dat aliud locoper hoc quod Ce sc in-
erudar loco alterius, propterea quod
duo non pollunt elle in codem loco:
nili vel hac maius loco luo, vel relin-
quat locum Tuum, non excludet
aliud. Manifestum cs itaque le-
cundum. rnam harum mucationum
praemoveri debere, simociuum sic al-
TeriMS.
8. Ex hoc rurlus colligitur corpuo
elsentialicer elle instrumentum: cum
enim corpus duo habeae, noueri de
mouere, moveri autem ex pocentia
e materia ratione ei competat, ela-
rum est essentialem iplius rarionem
delumendom esse ex vireute monen-
di, qua actum Conat, d sequiturna-
curam corporis secundum quod actu
eA: cum itaque corpus non moucat
nis in quantum movetur, clare lecun-
dum essentialem luaracionem est in-
Arumen

## Folio 198 — 770507670:0228
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000228.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
298 Institut. Peripatetic.
Etrumentum moventis, Icu applican.
eis iplum.
9. ECIgIEUE COEPUS enS in nATUTa,
Leu pars quaedam rniverti ab authore
nacura comparaca ad certum quen-
dam morum cdendum cum ap.
plicatur.
+0. Vndc. apcriuntur tres notio-
nes, Ceu modi detiniendiens naturales
mecaphysica, quae lublumitur adx-
quoce lub ratione enris, et elt, esle
Quodhabet existentiam Fulam in plu-
res partes pocentiales, id cAt, ens in
vel ex talibas partibus. Nacuralis, qua
per senlibiles qualicates rationem
partium, et per consequens entis
exponic: e tandem quali moralis
qua ex tine, id elt, ex qualitate motus
eandem collisit: mecaphylica enim
proprie cancummodo capacitatem
existentiae respicir.
II. Fc qui habet rnam quamlibee
trium nocionum eo iplo omnes ha-
bet: Censibilesenim qualitates et ca-
pacitacem exiltentia de potestatem
ad actionem tribuunt.
F2. Vnde eriam pateernius corpo-
ris rnicam esse pone operationem
PrIrda

## Folio 199 — 770507670:0229
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000229.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
13
183
91E
en.
p.
O.
leo
A
la
n
15
5
2
Liber TV. Lectio TV. 199
primariam: cum enim qualitates len-
libiles dene poreltarem operandi ee
capacicacem existencia: illa aucem in
eadem parte materia sint cadem, vel
conspiranc adrnam opcrationem vel
nOn: CI non, neque eric rnum corpuS
Led plura: si conspirant: ergo iam vna
est operatio primaria calis corporis.
qua per aliam dispositionem, nequo
cum alia dispolicione quam ilta pro-
duci posit. Ouare ee corpus natura-
le rrum illud est, cuius opcraria
vua CA.
due  d aa
De unitate es distinctione essen-
tiali elementorum ex
mixtorum.
2. vin supra dictum sc mate-
oriam substancialem vnicam
esse possibilem, quantitas aurem noca
Cit esse infinita in potentia, necessum
est etiam porentiam mareriei ad
quanticarem esse infinitam: cum ita-
que actu quanticas si finica, necesse
L 4
eAt

## Folio 200 — 770507670:0230
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000230.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
200 institut. Periparetio.
est compolicum esse aliquarenus den-
Tum.
2. FcSi uniformis Forcerora natura,
in cerro geadu nato ex proportione
materia ad hanc quancicatem elle
consticuram: corpora aucem specia-
lia qua in rniverlo extant ex hac
proporcione ruivertali Corciri plus e
minus densicatis d raritatis.
3. Cum icaque densitacis de rarita-
eis raciones sint prima difterentix
quantorum; corpora quae primo de
minime omnium excedune naturam
corporis in communi his differentiis
distinguentur, quod aliqua habec exi-
stenciam in partibus densioribus alia
in rarioribus: qua in phylicis dicta
TunE eHe eleMeHEA.
4. Cum itaque rarorum de dento-
cum quatenus calia lunt operariones
sine dinidere d diuidi, haec aucem
passioGc, e ex qua essentialis ratio
non delumitur, tic omnia clementa
secundum potectarem dividendi luas
differentias Cortiri: d cum dividere
sic simplex quaedam actio, non aliis
difterentiis quam magis ee minus, id
elt, relocitatis ex cardiratis distingui.
5. ElC

## Folio 201 — 770507670:0231
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000231.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
e22
Ias
io
else
1d-
2dc
et
M
d
1o
6
5.
Liber TV. Lectio IV. 2OY
Elcmentorum icaque quae nata
lunc velocius dividere pertectiora
crune, ca aurem Cunc quae Cubeiliora
Tune, quare cum ioni maxima vis di-
uidendi compecat, ille nobilissimus
erie, cui proxime haeret aei, mon aqua,
demum ceria.
6. Oue quantumuis mole d den-
licate lua magis videatur diviliua, a
habeac quali prima diviliui nacuTaM,
camen propcer parcium crassiriem in
actione nacurali omninominime va-
lcc, ex per conlequens instrumentum
vilistimum cAt.
7. Patet vlcerius quod cum corpus
(x eslentialiter instrumencum ad cer-
tum motum, necelle amem sic eAC
alignem gradum minimum raritatis
e densitaris, exignicas aucem in mole
impedie cum vim diuisiuam cum di-
uilibilicatem, accipi polte in singulis
clemencis parces adco exiguas ve le-
cundum ordinem rniverti negue ad
diuidendum alia, neque re diuidantur
ab aliis facultacem habeane acque
proindenon sic in illis ratio esencia-
lis clemenci vel alterius corporis
nacuratIS.
i LuI

## Folio 202 — 770507670:0232
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000232.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
202 Instieut Peripateric.
8. Kurlus cum ommia corpora line
coniuneta, pacec limilia minima nun-
quam exiltere nili in compolitione
cum aliis; imo quandocunque duo
2C plura CleMCNEa CONIUNGUNTUE, ne-
celle est extrema illorum polse acci-
pi in tam parna quantitato vE vnum
sine alio operari non polit.
6. Necelle elt itaque ex pura con-
iunctione eleniencorum esle in natU
ra rationem cuiuldam corporis, cuius
partesron polsine leparatim aliquam
actionem hiabere, in coniunctione
vero polline, id est, corpus aliquod
essentialirer diversum ob elementis
ex eorum camen coniunetione na-
cum, id est, corpus cuius ellentia sit
elle mixcum.
20. Cum vero in corporibus vni-
nerlim considereneur viitas de Ma-
gnicudo, palam esc corporum ictorum
ditterencias lecundum eria accipiilpe-
cisicam differenciam elementorum,
id est, gradus densitatis d raritatis,
mulcicudinem partium ciuldem tan
tionis, e molem carundem.
IF. F.Ct itaque mIXtUM, COEPUS CX
cerris parcibus diverlorum oraduum
FaLiTaCIS

## Folio 203 — 770507670:0233
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000233.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
L BIIH.
acci.
VHUI
COn
MaEII
ruIuS
uaM
quod
nd-
sit
ni
Ida-
pe.
II;
t15,
Ca
ex
IM
eIS
Liber IV. LectioTV. 203
raricaris dx densiracis certo numero de
mole incer le se compactis ad certum
tmocum a nacura insticutum. Cererum
enidens est in mixeis elementorum
qualicates refractas inexistere, cum
minima necesse sic simpliciter differre
Gradibus rari e densi, et hos gradus
propceicompolitionem sele invicem
impedire.
12. FEnihilominus nullam substan-
tialem elementi alicuius formam in
mixco reperiri, cum forma constituae
ens, ens ducem ad mocum sc institu-
cum. motus vero corins luc, non lingu-
larum parcium.
23. Ex diccis enidens est operario-
nem ixti esse quandam divitionem
cemperacam ex parcium mixci ratio
nes quae quomelior est, id elt, optimis
natura operibus magis seruieus, ed
nobilius est mintum clencialiter.
14. Rurlus E cora contemperario
elemeneorum in tam exiquam par-
tem concluctatur venon polti vira
pars Ceorlim ab alia proprium Cuum
effectum habere, eunc mineum est
simplicicer rnum _ primo mixtum:
E autem concemperario ad CanTAI
ampli

## Folio 204 — 770507670:0234
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000234.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
204 Institut. Peripatetio.
amplicudinem excendaeur, ve plures
partes corsim agere lecunduum diuer-
las partes temperamenti valeane, cunc
non mintum, sed demixtum leude.
compolicum cst, id elt, rnum ex plu-
ribus mixcis: licur videmus in mecal.
lis e aliistolilibus contingere, quod
pluramixta limul sine coniuncta, quae
separari nata Cum perignem, vel aliud
arcificium.
.
L F C
De essentia animalium e
anima.
oniam vero mixtorum alio
Cun solida sc consictune, alia
vero Auida; ec horum ex rei natura
conditiones ex temperamenta diuer-
la e quodammodo oppolita, necel-
Cum cs ex horum coniunctione nalci
mediam temperiem qua non poME
non else cerris moribus opportuna.
2. Sed quoniam omnia apud nos
caloribus Cune obfelsa, non pollunt
partes Tolida conteruari rigua, id est,
trumc

## Folio 205 — 770507670:0235
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000235.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
t
Liber IV. Lectio V. 205
humore actuali permixta nisi sic pei-
verua aliqua caula, seu Fons ex quo
Luppleatur humor perpecuo vi calo.
ris ablumpribilis.
3. Fons aurem iste vel intrinlecus
mixto, vel coniunctus leu in coniun-
eto elle corpore porest intelligi. Sed
E hoc posteriori modotiat, palam est
irriguum illud mixtum non ex iplo
Se se elle constancer quod cs, led ex
sicu seu coniunetione ad aliud, a quo
si separetur incerit.
4. Ouod aurem priori modo risuu
est intra se hrabet quod neceltarium
est ad hoc re sic constans instrumen-
cum in nacura illius operationis ad
quam capelsedam natum est, ec, quod
sequitur, unam formam haber ex vna
operacione ad quam insticurum cA, et
vuo ordine partium contormmatarum,
ad talem opcrationem.
5. Ec quoniam haec in omnibus es
Colisanimalibus experimur, cuiden-
cer cenetur animal elsernum ens na-
curale vna Forma conlictens.
6. Dices, l lingulae partes simila-
resanimalis in luis formis sublisten-
res connectantur, habebunt cundem
effectum

## Folio 206 — 770507670:0236
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000236.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
206 Institut. Peripateric.
effectum quem nunc in animali ha-
benc: non icaque opus est parciculari
Forma animalis.
7. Relpondetur non esse aliquam
particularem nacuram in qualibet (I
milari parce animalis, qua lic com-
munis parci viux de mortux, ve pos
esle aliqua Forma quali inditterens,
Eed natura viua partis est contraria
natura Partis mortuxe: entia aurem
nacuralia Cune parcesnaturales mundi,
ab ideis ellentiticis inerranter AuCM-
t0s, d proinde essentiales rationes le-
cundum ordinem quem in vuiverto
habene, accipiunt.
8. Quoniam vero partes animalis
sic insticurae lune, vernairriget, id cs,
alteret, Ceu moveat alteram, valanr
est quod ex neceslicate sine diverta-
xum conditionum de hgurarum: Quaie
complexum exiis corpus organicum
est, vicam, id est, vin le sc mouenai
intra se le habes, de Forma iplius actus
talis corporis, id est, aniima.
9. Cum autem racio anitae postu-
dec ve lubiecti sui cuius forma CHt, par-
tes alia lirmonens, alia mota, clarum
esnon informare lingulas parres leu
esle

## Folio 207 — 770507670:0237
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000237.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Ad
lait
am
FI
HH
lb
BS,
lia
es
EI
B
C-
C
i5
1I
1.
e
st
i
Liber TV. Lectio V. 207
esse in lingulis partibus, licut Coler
dici, ee licut contingit in Formiscle
nentaribus, led dumtarat esle in toco
e elle immediate Formam eocius.
10. Non camen proprerea PaTTeS
habent formas partiales seu particu
laces, quia non lune actu intoco, nO-
que habent actu nacuram aliquam
qua lublictere pOlLunE CXETA LOEUM, VE
Paret ex eo quod dinilae Aacim mo-
riUnELE.
21. Ex hisconticitur in quo conti-
cat animalis ratio mecaphylica, puto
ve sic ens ex pluribus parcibus incer
se se ordinaris quoad actionem, id est,
quarum aliae sint actiux in alias, et
reliquae ab iis passiua.
22. Cui, detinitio moralis adiungie
esse instrumentum ad actionem, id
est, aa opcrationem vel inotum, ad
quem ipla Ce le applicane, qualis c
motus localis, quem omnia parti-
Cipant.
23. Fc phylica definitio considerat
mulca mixta concineri in animali, sed
d partes organicas, id est, ex pluri-
Dusmixtis concextas, ee sic coniun-
etas re non Cu oblata libertas et pro-
PrICTAS

## Folio 208 — 770507670:0238
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000238.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
208 Institut. Peripatetic.
Prictas Cingularum, quin sint actiux
in invicem quali forene entia di-
stincta.
24. Cum autem ex praelentia ob.
lecti impresio hac in animal, ex qua
animal incipie actionem circa illud
quod Foris elt, qualis es conveniens
ips naturae animalis, haec aucemim-
preilio non faciat mutationem Censi-
bilem in animali, apprehendimus ob-
iectum elle in animali tanquam ne-
que iplum perhciens nequenocens,
led indifferenter, et pure tanquam
aliud, et hoc appellamuscognolcere,
animal vero quali ex le le operari
quod convenit et luppolica hac co-
onicione, e hoc rocamus ex cogni-
tione operari.
25. Rurlus quoniam ex phylicis
constar motus animasis proprios à
corde originem trahere (piricus in
nernos ad omne genus moruum ne-
cellarios dirigente, ex hunc impul-
Cum dici passionem, porro passiones
omnes ab amore pendere, e in ani-
mali recte dilpolico subdicos ec con-
Formes elle amori, tuc primum amo
rem seu prolecurionem primi amati
ett

## Folio 209 — 770507670:0239
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000239.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
a
Ua
10
53
Liber IV. Lectio Y. 209
esse illam passionem leumorum, Peu
actionem, ad quam immediate ordi-
natur fabrica ex compaginacio ani-
malis, de quod segnicur his invicem
praecellere animalia.
26. Porro prima proleentio anima-
lis Fertur ad cibum, cibus vero est
contormis qualitati corporis _ con-
Ceruat de caulat rectam disposicio-
nem: cum itaque animal conveniat
cum ceteris corporibus in eo quod
sic instrumencum ab alio applican-
dum, ex eo vero instrumentum es
perfectius quoa Facilius eticaciuive
plura vel nobiliora opera perhciac:id
animal praectabit ceteris, quod faci-
lius applicabile est, e ad plura: ple-
rum que enim nobilior opcracio plu-
ribus partibus constat, ee quod taci.
lius applicacur eAicacius OpCrAEUT.
17. Cibus ieaque illius animalis
Opcimus eA qui reddic illud phanta-
Cx cranquilla, e appeticus maximé
indifferentis, qua Ferele se colequun-
cur muruo, dx illud animal praectancii-
Emum, quod naturaliter ad talem ci-
bum tercur primario.

## Folio 210 — 770507670:0240
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000240.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
21O
(pStn. LMbo
re
De supremo animali es essentiali
1.
corvorum distinctione.
BXdictis constare pocest s ali-
aquod animal ad rnaim ; vel
plures certas operaciones applicari
Pocelt, aliud aurem ad qualcunque
line cermino es limirarione, polterius
hoc genus ad prius tantam emirien-
eia
aushabere re non sine ciuldem or-
dinis: quare nobilissimum erie, es
quoddam lupra ordinem cecerorum.
2. Palam quoque est quod nihil
maius in racione animalis cogitari
possit, imo neque corporis: i enim
corpus sic instrumentum ad cerram
actionem applicabile, instrumen-
cum ad omnria, e nobilissimas actio-
nes ex plurimas artingit; quare nihil
inratione seu corporis seu animalis
altius fingi potest.
3. Cum icaque hominem ex phy(.
eis conster ad quodlibet Faciendum
iplo corpore comparatum esle, P2-
tet

## Folio 211 — 770507670:0241
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000241.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
a1d
Vet
dat
quE
IUS
en
DI
do
ari
M
M
12
1I
2
eb
Liber IV. Lectio VT. 2ET
cet hominem dx primum corporunr
et animalium esse, et quid iis maius.
4. Pacet ex dictisnon polle else alias
corvorum differentias, quae praedictis
non comprehendantur: communem
enim quantitaris ad quantum com
plexionem diuidunt elementaraio et
denso discrepancia: dinisibilitacem
quancitaris qua corpora numerum es
proportionem habene mixtorum na-
cura sequitur. GUae nAMeTO _E PFOPOE-
tione rarorum e dentorum consi-
cunc: sicum vero hiuc ordinem par-
tium praecipue in animalibus quo-
cum rnum membrum pocestagere in
aliud intuemur. Infinitudo eandem
quanci in homine seluceE, ex CO
quod ad infinita quodamnodo. (IF Or.
dinabilis.
5. Rurlus ciun quancitas sic diuisi-
bilitas in partes, ex vel Colo quasinu-
mero e licu lunt aliae, et corpora in
tales porces divilibilia Cunt elemen-
ca: vel natura differune, ex tales lunt
mixtorum partes: vel tandem in par-
ces quae in iplo ence lune quali encia
quaedam luas operariones proprias
exercencia, qualia lune membra ani-
malium

## Folio 212 — 770507670:0242
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000242.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
212 Institui. Peripaterio.
malium: quorum complexio, (1 an2-
mal ad omnem actionem dirisibile
Facie, hominem consticuie.
6. Rorlus, dinitio quam Facie Cor-
Dus vel est simplicicerplus de minus
dividere, ee per hunc dictinguuntur
elementa: vel est moditicara dinilio
qua certa corpora certa cum quali-
Reatione secantur, de haec est mixto.
rum propria, per quam tot eorum
effecta producuntur: vel est diuilio
abstractina, id est, quae ex se sc nullum
effectum habet, ied est via e instru-
mencum ad aliam divisionem, e 1-
lis est mocus animantium: qui li sIE
determinato quodam modo a nu-
mero, cerera animalia constienit, (2
indecerminace de inhinira cum rarie-
cate, ad hominem spectat.
7. Echas differentias esse eentia-
Les inde constae, quod entis ex par-
cibus, id est, corporis leu lubstancia
corporex rarionem de tinem per le
dividune e includune, licut pedali-
cacem peditiltura, e pediticturam di-
gicorum eri-vel quadri-sectio: nulla
enim horum generum difterentia
Ene eneis ex partibusratione porelt
intelligr

## Folio 213 — 770507670:0243
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000243.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
aMI
ibile
COF.
imuIS
INTIE
WiliO
vali
IXtO.
FHM
iili0
UI
tsU.
. 1a
i
III-
3 L
1C
1d-
al-
C1a
le
II.
lL
l1a
124
est
B
LIb. TV. LectiOVT. 223
incelligi, neque applicari alceri com.
munirationis perle loquendo.
5. Patet non minus has differen-
tias essentiales esse iplamet acciden-
tia, id est, iplammet rarorum X den-
larum parcium complexionem: dici
aucem lubstancialem Ceu essentialem
quatenus ad primam ex praecipuam
operationem instruit CorpuS; quate-
nus aucem Caluo ordine ad praeci-
puam operationem mutabilis cst, ca
cenus accidentium aliquod ese: cum
enim parces in compolioformalinon
sint actu, clarum est non posse aliud
esse e aliud, quicquid in copolico cA.
9. Fransmutacio itaque acciden-
calistancummodo, vel plus quam 2C-
cidencalis est, quacenus maior vel
minor Ceu quatenus vique ad ratio-
nesalias ee alias pertingit.
20. Ex his rursus conficieur, vni-
tacem genericam, eth Fundetur in na-
cura ve ex dictis patet; vere tamen
nonnili racionis esse quond effectum
vnicacis, ecsi limilicudo in qua fuoda-
cur sc realis.
IF. Specificam vero quam dicunt
vlrimam esse iplam indiuidualem:
cum

## Folio 214 — 770507670:0244
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000244.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
214 Institut. Peripatetic.
cum enim omnis differentia ex rari
e densi collectione consltat, led et
omnis operatio conlequatur caldem
difterentias in iplo instanti Ortus cu-
jusquerei, quando decerminatur in-
dividuatio: neccRe est quicquid est
occiderium in genito, vel adaptare, vel
auertere ab operatione primaria ad
quam insticura cA res: cum itaque
omnis mutacio in Forma taciat diffe-
rentiam esentialem, e omnis varie-
tas relpectu praecipuae operationis (IE
mutacio in torma, palam es omne
accidens concurrere ad essentialem
mutacionem: ac, quod crac inten-
cum numericam difterentiain, quae est
ulcima et compleca proportio entis
ad operationem, elle elsentialem.
22 Ouare cum a lumma ratione
entis ex partibus, delcendi polt per
non numeracos gradus ad quemli-
bec indiuidualem, generici quiden
gradus erunt ablque numero
coonito, (pecificus vero
non alius quam in-
dinidui.

## Folio 215 — 770507670:0245
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000245.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
EX rarL
sed e
aldem
Ir in
d est
es vel
aGue
ditte
arie.
iS liC
Cn
est
F15
Ilo
pet
Eli
Cn
LiberTV. Lectio VTT. 21
d
A munatione individuali in
1.
sinculis generibus.
COrpOrUM.
Feuidens exhis est quod mu-
Atato accidentaliter ente non
mutatur indiuidui ratio, quoniam illa
accipitur directe sub ratione entis
Ceu corporis, quod vlcimum est quod
in re destruitur, licur est vlcimum
QuodHc.
2. Cum enim mutacio Ar per mo-
cum localem, e ille siE in inti-
nicum dinisibilis. s ad omnem varia-
tionem accidentalem mucaretur sub-
Rancia, transinurario Cubstantialis Fo-
rec continue succestiua, e non (ub-
Silteret nil in motu, id cst, ita ve vna
pars non lic dum alia est; e Per Con-
lequens ratio lubstantia nunquam
Foret: neque in indinisibili cenere-
cur: neque Foret quo mediance, ac-
cidentia sublisterent: nihil denique
Foret in rerum natura, lublata (ubsta
EIE

## Folio 216 — 770507670:0246
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000246.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
216 Instilut. Peripatetic.
cia constancia _ Armitale.
3. Intra elementa palam est Cola
dinisione mutari indiuidui racionem,
ita re dempra vel addica qualiber mi-
nima parte mucetur indiuidui racio:
mutaca autem densitatis vel raritaris
qualicate, non proprerca ratio indi-
uidui alceratuT.
4. Cum enim mutario lecundum
denlum ee rarum sccontinua, luccel.
Sio indiuiduorum Foret infinita: pa-
tet aureir. intuenti non lc concingere
in divisione: cuius och morus sIC
continuus, tamen esse diuilum indi-
eisibilicer consequitur. Praererca, (i8
divisione a raritatis mucatione quid-
dicaciua racio elemenei variaretui,
nulla foret in elementis accidentalis
mutatio.
5. Mixtorum partim eadem, partim
diversa est rario: E enim dissolutio
inter hecerogeneas partes essenciali-
cer constituentes mixtum interueniar,
non individui, sed genericae rationis
mutacio hc. haurem partium eiuldem
temperamenti line allociacio sine dil-
Cociacio inferatur, ratio individuamu-
EArL CenleTUE.
 AM

## Folio 217 — 770507670:0247
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000247.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
lola
nem,
CMI.
ratio:
itatis
ndi
dui
cet
p2
gete
sIE
ndi-
1d
1d-
iii,
aliS
1t2
tio
ali-
IaF,
15b
1
IU
Utii
Liver TV. Lectio VTT. 2F7
6. Animalis aucem vnitas neque
Cimilarium, neque dissimilarium par-
tium subductione laedieur, nilicarum
in quibus praecisc consistie instrumen-
calicatis ipsius prima ris, e ca laesa
generica mutatio Cubitur.
7. Cum enim elemeneorum qui-
dem divilibilicas lic praecise in par-
ces continui, ex illa divilione par
est rariacionem in substanciis vlu-
VeNITC.
8. Animalium vero compoliciocum
clarecerto itinere, ee ad cerrum A-
nem collimet, aequum quoque ele
substantialem variationem in iis non
nisi ex adaequata coplexione e com-
Politionis Anc pendere.
9. Mixtorum tandem (cum intee
veramque harum lic constituta ratio)
quatenus ex limilaribus partibus 29
regatur ec haber conformitatem
cum clementis, cacenus par cA vE C0-
rumm modo mutationem lubeant: qua-
cenus vero ex dissimilibus compoli-
cum est, (cd proporcione, non ordine
Cohaerentibus, catenus ex mutata pio
portione non considerato ordine
MUTaCUT.
O. OBi

## Folio 218 — 770507670:0248
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000248.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
215 Institut. Peripatetic.
20. Obiicies: Cum omne accidens
concurrat ad delignationem substan-
eix; oportet ve mucato quolibet acci-
dente vlcima differentia substantialis
sic alia, maxime cum fubstancia deA-
nica lic non esse aliud quam relulean-
tia quaedam ex accidencibus.
FT. Relpondetur, quod licut eni-
dens est pluralitatem lic non elle
aliud quam divisionem AnitaM, Veta-
inen non omnis pars dinilionis im-
muceernicatem, led tancum Rouram:
sic etiam evenire in rarefactione, ve
Cc raretactio quidem elementi noni
cicacio, cum pertecta fuerit; non ta-
men omnis parsraretactionis ex parte
mucet substantiam elementi.
12. EC autem perfecta raretactio
et condentatio, cum talis cuasIE ve
non expraecila natura caularum com-
munium relticui possu prior gradus
enti raretacto liue condensato, led
opus se Speciali causa ad hunc effe-
ctum: pacet enim alioqui non re-
spectu mundi elle ens vel partenr,
cum ex ipla communimundi consti-
cutione aliam siIE LOrEIEUrA NaEUTaI.
23. Mulco magis in destructione
DHIa

## Folio 219 — 770507670:0249
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000249.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
idens
dcci
deti
IICan
eHt
elte
VEta
im
e, Vb
nOuI
21d
aFtC
EtIO
E V
DI.
iduS
sed
He
FC.
si
1.
Md
Liber TV. LectiorIT. 219.
animalis ita omnis alceratio est via ad
destructionem animalis, venon tame
omnis pars immutet partialiter iplam
Cubstanciam.
24. Accipitur ex his, quomodo ani-
malis ejuldem numero Ac toco vicx
decurlu augmentatio, e quomodo
eruncatis pluribus membris idem
emper numero animal permanet:
quoniam enim dictum est substancia-
lem rationem animalis ex prima pal-
Sione cenleri, camque esse amorem
alimenti, id est, conseruandi lelei
porro consticuro lemel animali iden.
eitacem non mutari ni(I IMUCCEUE CX
instiruto naturae qualiras operacionis
Primae, Hc, animal non mutari substan-
tialicer, quandiu amor conseruandi
Cui in co permanet.
15. Truncacio aucem membrorum
clare non aufere hanc dispolitionem,
muratio etiam quae per ingettionem
alimenti Ac, ad perpernitarem inten-
dicur, clarum est itaque neutrum ho-
cum terminosnaturae, quos diximus
Tubstaniae Anes esse, evertere: e quod
seguicur Arma manet indiuiduationis
AaFWIa.
it
LD. Cur

## Folio 220 — 770507670:0250
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000250.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
220 Institur. Peripatet ic.
26. Cui autem animal cum mancae
idem in Cubstancia, AON FALChAE au-
omentatione, ratio paret ex coquod
lubstancia ex Ec se indifterens cMt ad
plures magnitudines, magnicudo au-
tem ei accedens ex deltructione alio-
rum corporum accedic, ica re materia
eam comparationem habeat ad ani-
al augmencacum quam ad plura en-
ciahabuerat, ex quo sic proportionem
Substantiae vnivertalis ad quaneica.
tem in hac parte non esse muratam.
17. Pacet rurlus ex dictis quomo-
do suppolicum dicatur plus in le le
habere quam natura, eth eade pEOr-
Cus haec linc: nacura enim complerio-
nem accidentium nominae praecise.
prove complexio est; d lctacit in-
Arumentum operationis a natura in-
centxe: et huius quidem ratio vna de
cerra es, d nihil est in ca nili per le
de Formalicer.
28. Suppolicum aurem est quod est
naturae, unde quia sic explicat natu
ram re contundar simul alia, liqua
alia cum nacura coniuncta lune, et
ex eo quod natura est complexio plu-
sium, necessum est lingulorum natu-
Ed5

## Folio 221 — 770507670:0251
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000251.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
neat
C dII
quod
Iad
DdU
alio-
teria
a1I
en.
nCM
CIIa
IM.
Mo-
le le
rOr
rio-
CisC
In-
in
a e
exle
est
aCH
Qua
 et
plu
aCu
FaS
Liber TV. LectiorTTI. 22L
ras cum natura seu Tubstancia else
coniunctas, Aic omnia accidentia le-
cundum luas rationes in Cuppolico
ele, ee per consequens plura elle in
xpolicolquam in cadem.
OTIO
VIII.
Depropria actione supremi
.
animalis.
Lcerius patet quod cum ani-
mal passione regatur, passio
autem a bonis e malis (ecundum
naturam, id est, iisrebus oux (unE
contormia vel difformia ad naturam:
necesse est hominem s sc opplicabi-
lis ad omnia, id est, prompeus ad
quodlibet malum nacure amplexan-
dum, vel quodlibet bonum fugien-
dum, ex necessicate talem vim in (c
habere, ve possint in cerebro ipsius
mala naturae quolibet bono maiora
ad bonum Fugiendum coniungi, es
Cimilicer bona maiora ad imalum am-
plexandum, quo ab his ad actiones
dectinatas raleat ab applicate impelli.
2. LIXC

## Folio 222 — 770507670:0252
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000252.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
222 Instunt. Periparetic.
2. Haec itaque bona cum malis, ee
ECOnETa, Cum in rEBUS NOn (INECON-
iuncta, ex camen ipsi dcbeant apparere
coniuncta, neque hOC PET erTOTeI,
Sed ex insticuto nacura, palam est in
homine elle vim qua illa bona ma-
lis elle coniuncta possic ci apparere.
de iple ex ca apparicione moueri: de
non ex eo quod apparitiones sintcon-
juncta, quae cum non habeant con-
ilinctionem ex coniunctione obie
ctorum inrerum nacura, non poltune
extaliconiunctione, id elt, ex vina-
cura habere vim monendi ex con-
iunctione.
3. Cum aurem coniunctio moneat
hominem, non per hoc quod litmo
dus cognitionisrerum; led quod sic
res coonita, etiam cetera condiciones
ierum, d in primis ipla existencia ca-
rum sc cric in hromine, et lic inove-
bunc cum: obiecta itaque quatenus
existentia, id est, existere re existere
ab homine coonolcentur.
4. Ec quoniam existere lua ipsius
Formâ, et per hoc quod sc existere
excludienon existere, cognolcens exi-
Aere cognoleit rem non no existere,
Ccu.

## Folio 223 — 770507670:0253
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000253.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
dn
ere
1N,
in
2d.
1C7
et
H
A-
je
Ht
d
B.
ab
d
(it
e5
4
e
du
10
Ud
pe
s1
C3
LIb. IV. Lectio YTTT. 223
seu, quodrancundem est, existes dum
existir non polle non exiltere: habet
itaque homo Fundamencum quo cer-
citicetur de omni veritate, videlicee
idem non posse simul elle d nOn
esse.
5. Cum itaquecum nos incelligere
arbitremur, cum nonimusrem clle, et
non polle alicer esse, certe dicendus
est homo esse incellectivus.
6. Rurlus cum coonicio noctra
oriatur ex sensibus, senlus aurem in-
cerdum adeo imperfecte noueantur
ab obiectis, ve eth aliquid esse perci-
piamus, non eamen ipsius qualicatem
agnOlCaMUS, V. 8. Corpus videmusi
quod an sit viuum vel mortuum igno-
ramus: vel se le monere agnolcimus,
Sed quod animalis genus dubitamus:
cuidens Er nos cognolcere aliquod
plurium esse, non distincta indivi-
dualitace, id est, virivertalem nocio-
nem habemus, quae pluribus sucindit.
FerenS.
7. Ec componendo haec cum co
quod ciuldem rationis est cognolce
re rrum esse aliud, a cognolcere
qua lunc eadem rnicertio esse eadem
R 4
IBECK

## Folio 224 — 770507670:0254
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000254.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
224 Institut. Peripatetic.
inter se, palam est hominem else dis-
curliuum: e ab iis de quibus certus
est cognitionem ipsius deriuari ad
aliquod de quo cerrus non erat, led
ipla derinatione AECCETUS.
8. Ec quonium eorum quae ignoca
Cune veravis pars indifferens est incel-
lectui, e incellectus indeterminatus
respectuillorum, consequens est ho-
minem hoc discursu ex indetermina-
eo fieri determinacum: e quoniam
principia decerminacionis Cune in
ipto, sit hominem le le determinare,
e lemeciplum movere.
9. Rurlus quoniam claru est vnam
parcem hominis affici ab alia tan-
quam ab obiecto lensibili, v. 9. ma-
nussentit aliam vel quancunque ex
cerioris corporis parte, limiliter odo-
re, audiru e oculis nolnetiplos per-
cipimus, sequitur hominem delclc
cositare e dilcurrere polle, de per
conlequons de actionibus luis, de per
conlequens le le determinare polle
ad agendum relnonagendum; intel.
Lectu delabente per discurtum 2d b0-
nicatem ex malicium actionis MOX
EVeurae.
Ld. L=Ou

## Folio 225 — 770507670:0255
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000255.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
dil
ITUS
det
Lb
Ma
et
EHS
10.
Id-
aI
in
1C3
M
-
O
F-
et
et
el
Liber IV. Lectio VTTI. 225
10. Movet Ce Cc itaque hormo ad
agedum, de est dominus lux actionis,
et ex boni malique catione alicer e
alicer actionem luam dilponie, quod
Tolemus dicere esse liberum. F. A ita-
quehomo liber.
TT. Obiicies libertatem ex com-
muni hominum nocione consistere
in eo quod policis omnibus requisi-
cis ad agendum homo post ex in-
crinseca Faculeare immediare velle a-
Bere, vel non agcic. Respondetur
hanc nocionem neque elle vulois
qui agere e non asere ponit notio-
nem libercatis ablque illo addica-
mento posiris omnibus requisitis citra
ipsam actionem, neque doctorum vi-
rorum qui in ipla natura quaesiue
runc quomodo explicanda Forernocio
vulgi.
12. Es aucem error inmeraphysica
quatenus ponic inditterens ve indit.
Ferens agere, de ellein effectu quod
nunquam tuit in caula, hoc est eAe
effectum sine caula.
23. Fs rursus erronca in scientia
morali:colleretur enim racio virtutis,
cuiusnatura est inclinare ad actu vo.-
E
lendum

## Folio 226 — 770507670:0256
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000256.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
226 Institut. Peripatetie.
lendum ita re magisvircuolus Cic de-
terminacior ad rolendum recta quam
minus rirtuolus.
24. Tolleretur etiam perlualio Per
negotiacio:  enimnon ex caulis peae-
cedentibus procederet determinario
voluncatis, Frultra impellereneur ho-
mines ad ruum magis quam ad aliud
sequendum.
25. Ex dictis contici potest homi
nem ex vi virtucis incellectiux inle
sc consideraca infinica sciencia capa-
cem elle: cum enim quod additum
es Temper lc gradus de dilpolicio in
hromine ad vlceriorem scientiam, pa-
lam estnon oncrari intellectum, led
reddi imasis capacem per priorem
Ccientiam: quare cum Ccientia per
addicionem crelcere possit in infini
cum, necesse est hominem copacem
esse cotam, id elt, infinitam limul e
Cemel comprehendendi, id elt, elte
capacitatis absolure infinica.
26. Rurlus cum inter scibilia con
tineantur etiam illa quae ab homine
agenda lune, etiam ad hoc pertingie
Scientia humana ve sciat quid agcn
dum sit. Ee cum lcientia sic princi-
piu

## Folio 227 — 770507670:0257
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000257.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
dC-
IaM
let
ta.
20.
Iud
1t
se
113
2
ed
M
ii
1I
de
1b
1
Ib
22
12
Id
Liber TV. Lectio TX. 227
pium actiuum, per scientiam natus
erie homo dirigere actiones luas, id
est, subernare vicam Cuam, de hoc.
quam opcime quoniam natus est scire
quid optimum factu bIE.
au
CTIC
L2
Oanima supremi animalis
seu de menie.
a. Y Z tactenus explicacis facile
adeducitur hominem secudum
hoc principium esse lupra maceriei
e quancitaris rationes eleuatum: cum
enim materia quanticatis quaedam ca-
Pacicas (c, quanticas Agurae, hgura lo-
cotiniatur, omnia hac cempore: cla
rum autem est intentionem ee cogi-
cationem hominis in concepturni-
verlali ferri circa quidpiam infinitis
figuris, locis, temporibus magnitudi-
nibus indifterens, et hoc non ex rei
ipsius natura, led ex eo quod suc in
mence hominis: cuidencissimum eA
mecem aliquid alterius generis quam
maceriam et quancitarem esse, de per
 C
CO12

## Folio 228 — 770507670:0258
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000258.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
228 Instirnt. Peripateric.
conlequens nobilius, cum Cummis
corporibus accedat.
2. Kurlus quoniam ens e existere
elt illud quod primo mencem detixit
ee ad quod capacicas quaedam elle vi-
detur; ens aurem ex dictis abstrahae
e prius sic magno de paruo cum in
raretactis, cum in augmentatis, conle-
quens HC IeMEIS CatiOnem GManEITaTC
e comperce ipsius materia priorem
else d nobiliorem.
3. Rurtus cum tota negociatio
mentis noltra revocet dinisibilia ad
indivilibilicacem, re pacct in numeris.
houris, punctis, lineis, luperticiebus
inscantibus compararionibus, dono-
minationibus; relacionibus, negatio
nibus, 8c. nihil aurem sc ram diver.
cum quam indivisibile dinisibili, cla-
rum endique est naturam mencis.
quantiratis natura ele prortus op.
policam: d cum quanticas in intini-
tate quadam e contulione consiltae,
inentem nobilioris ese generis.
4. NIon minori enidentia confici-
tur mentem esse principium substan-
ciale hominis: cum enim opcrariones
eiusmanifeste sint indivisibiles, quod
autem

## Folio 229 — 770507670:0259
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000259.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
MIS
ere
8b
P1.
Mab
In
le-
3tC
et
110
ad
103
DUS
O-
10.
er.
ld-
115)
p.
II
dls
A.
Ie5
10d
eM
Liber TV. Lectio TX. 229
aurem diuilibili recipitur iplo Facto
divisibile sic ad divitionem subiecti.
sic non recipi opcraciones ipsius in
quanto, ex per conlequens mentem
indinisibilem substantiam esse.
5. Rurlus si substantia hominis sIE
cocalicer materialis e dinisibilis, inens
non pocest else aliud ipla, e affectio-
nes eius quam modi quidam et decer-
minationes divisibilitatis (ve paree de
ceteris qualicaribus quae accedune
corporibus) sed clarum est non cse
cale quidpiam ex dictis, quareneque
omnem substanciam hominis else
materialem, Sed ex parce spiricualem
e indinisibile.
6. Clarum item cst, IMCNEEm nOn
esse aliam, sea eandem substanciam
cum homine: cum enim esse instru-
mentum ad omnia includat esse in-
Arumencum ad quaedam in quo con-
Siltac ratio animalis, clarum est homi-
nem esse speciem quandam animalis,
et per conlequens etiam mentem
qua est homo esse per se vrum de
idem ens cum reliqua substancia ho-
minis.
7. Fererosiponatur ens distinctum
a substan

## Folio 230 — 770507670:0260
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000260.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
230 Institut. Peripaterie.
a substantia hominis, non patietur d
corpore, neque pocerie quidpiam ex
coniunctione ad corpus acquirere,
neque omnino ips coniuncta cAlc:
vel enim entiraciue, et hoc non aliter
Hc quam rnitace lubltancia:ens enim
substanciam Conat, vel alio accidentali
modo, quorum nihil commune est
corpori e Epirirui.
8. Dices cum Epiritus sc ens alte-
rius ordinis quam corpus, quomodo
potes in idem ensconcurrere: dein-
de, quomodo conomentabitur : ,
quae vicinia rnius ad aliam: Resp.
quod hent in guanto rna pars IMNEKa
est alteri e habet sublictentis poten-
ciam ab (que divisione, id est, pro-
priecatem eneis leparaci line lepara-
tione: lic a ania potest enderi
esse corpori line contulione proprie
EaCITIMI.
9. Ec quoniam in subltantia COr-
vorea agnolcitur vis quaedam neca-
ciue indinilibilis prior dinilibilitace,
qualis est a dinisibilitare ad indinili-
bilicaiem negacinam gradario de con-
nexio, alcera limilis mentem politive
indivilibilem substaneia nesacive in-
dinisibili

## Folio 231 — 770507670:0261
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000261.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
AI d
 eA
CIC,
C:
bet
II
a1t
Cut
e
0
2
.
Liber IV. Lectio TX. 23C
divisibili cirra paradorum, vnire na-
ta erit.
20. Et quomodorniet: nit secun-
dum cas parces in quibus substancia
primario de principaliter remanei.
quae licut principaliter est in corde,
quod est quidam tonstocius entis; Ec
Specialiter in animalibus eAt in Cere.
bro, a quo derinatur lensus e mo
cus in eocum animal, qua lunc illa
operationes a quibus denominatur
animal.
TF. Cum icaque cetera actiones
quae non afficiune cor vel cerebrum
non feriunt rique ad incimam (uB-
stanciam, sic neque coenitionem mE
ealem leu animae incegritacem attin-
suNE; quae reco mutariones in haec
principia impingune, atticiunt etiam
animam, de Hc, non eandem ordina-
tionem partium corporearum maxi-
me (viricuum de cordis sequi in ho-
mine ex affectione cerebri quae in atio
animali sequeretur, led ex proprietate
affecte substantiae conformem coci
non Coli corpori.
T2. Alia vero viritas quam ve ant-
ma  comprehenla per le le in deti-
MiriOne

## Folio 232 — 770507670:0262
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000262.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
232 Instunt. Peripatetic.
nicione hominis, e per conlequens
eadem racione e indiltinetis praedi-
caris constet, in Cubstantia quaerinon
debet.
LFC
Deprofectu es defectu hominis e
de ipsius essentia.
E. Y DOc itaque extra aleam eAt,
a tiominem sccudum animam
paci a corporeis agentibus: cum enim
ipla anima lic affectio quaedam lub.
ctanciae divilibilis, qua corporcis
actionibuscollicur; de ponitur, cla-
rum est actiones eas quae rlque act
substanciae racionem pertingune cam
ex necelicate afficere, de recipi in ca
secundum modum iplius.
2. Conleguens est ve scientiam ac-
quirac: cum enim non sit aliud quam
pecentia quadam ad scientiam tan-
quam ad perfectionem iplius, mani-
Fectum est immutationem omnem ip-
sius esse verlus scienciam, videlicee
esle cognicionem aliquam sen perte-
Etano
ii

## Folio 233 — 770507670:0263
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000263.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
IenS
adi-
1OB
e
el
aHI
BIII
10.
CiS
ad
2I
et
C-
M
A
i
et
C2
Ad
Liber TV. Lectio X. 233
ctam Ccu impertectam.
3. Vnde e qui negant animam
acquirere (cieriam, aiunE CAI PEF PEX-
lentiam corporis excitari ec quali
moneri, sed excitari ex moneri est
accipere cognicionem, acquirie ita-
que anima a corpore cognitionem.
4. Neque obstac experimentum
Socrateum de puero ordinate interro-
Saco e ad geometrica recte relpon-
dence: haec enim interrogacio erge
productio scientix non renouatio:
erat enim applicacio rationis entis.
qua eA incer cerminosad intellectum
pueri, qua hebat, re cognolcibile per
rationem entispueri anima colliga-
retur, de heret quali aliquid ip(uIS.
in quo consictie vis cognitionis d
Sciencix.
5. Noncamen per hanc scientiam
habet rim mociuam corporis: ride-
musenim (cienciam Cuperari à paltio-
neili aucem propriam actiuicarem ha-
beret, non pollet ab vila vi lui corpo-
ris cirelisti: Ced ee non iam hominis
pars, Ced inlicum quoddam Cuperio-
ris nacura secundum illam riecurem
Foret.
. C01

## Folio 234 — 770507670:0264
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000264.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
234 Institut. Peripatetic.
6. Consequensitaque est ex animae
ri coniungi plura mociua bonorum
velmatorum ad obiecta lingularia,
ex quorum coniunetione alicer affici-
tur cor e corpus ad ea bona vel ma-
la, quam afficeretur s non haberene
coniunctionem dictam: adcove pa-
ia a roluptatis vis sic illa quae 10-
vei hominem etiam cunc cum hrrmil-
mam rationem viderur sequi, quia
Scilicet esse rationabile hoc prolequi
ee illud fugere non est aliud, quam
plusiucunai cum hoc, cum illovero
plus paenol esse coniunctum.
7. In vi itaque horum immutatur
homo, ee alicer asit quam s intelle
ctum non haberet. Neque ad hanc
connexionem bonorum cum maliS;
vlque a principio ratione terrur leu
vi aliqua propria, sed praeventa ca-
su quodam leu dispolitione obnia
obiectorum et caularum corpoica
rum liue intrinlecarum hue extrin-
lecarum.
8. Dilpolitionem porro hanc in
anima ad quam lequitur operatio di-
cimus voluntatem, e primam ince.
prionem volitionem quam palam est
ette

## Folio 235 — 770507670:0265
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000265.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
latidus
l 1a
Epa.
 120.
Qua
lequi
IVaM
Veto
atu
a+S3
lett
Ca
uid
Ca
IA
e-
est
Ae
Liber IV. Lectio X. 235
esse relictam ex iudiciis praecedenci-
bus, maximé iis quae circa bonum de
malum verlantur, cum per haec homi-
nem esle decerminatum ad actionem
Paccat.
9. Ex his patet rnde detreiat in opi-
nando anima: cum enim non luis
guasineruis, led corporum agiratione
obiecta occurrane animae, si affectus
circa rem aliquam ita premit homi-
nem ad actionem, venon permitcoe
spatium in qua obiecta postune co
ordine currere quo necelle est ad de-
monstrationem, necessum est homi-
nem prius ad agendum descendere,
quam habent ablolicam enidenciam
quid sic agendum.
20. HIocE per reAexionem hat, vi-
det homo le incerto moueri, led pa-
riter ridet hoc naturam requiiere ve
ex apparencibus mouearur. Vnde ni-
hil inconorui Facit: a(t s sine reAe-
zione hac, accipit homoincertum pro
certo quod est opinari: dicie enim
troc elle, quodredicarnon habet cau-
Tam decerminatam.
2I. Ex hac praecipitatione actionis
accidir hominem alium melius, alium
peius

## Folio 236 — 770507670:0266
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000266.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
236 Institut. Peripatetic.
peius operari, secundum quod rnus
alio Frequencius vel grauius actio-
nem luam praecipicar. Fc qui proxi-
me quidem ad euidentiam quatenus
natura paricur accedune, taciunt vici-
mum pocentiae lux, quod est cum vir-
cute operari, qui veroplurimum iece
dune; ricioli appellaneur, quos inter
medius quidam hominum Catus iin
neutram insionis parrem verlatur.
+2. Clarum cst icaque vride de-
fectibilicas vicii oritur in noltro ge-
nece: ex colcilicet, quod nimia prae-
cipitatione corporei motus generan-
tur opiniones Fallae vel lequiores, un.
de contequenses hominem non lo-
lum de impertecto ad perfectum mu-
cabilem esse, led criam de Bonoin
malum, de c contra: Ei enim Falsum
opinarus est, aduenience lumine po-
cest ad verum deduci: de li verum ap-
parentiis invitantibus securus eAt, ab
aliis euerti pocerie.
73. Vndepacet oppolicionem ali-
quam inanima esse: cum enim quae
animae insune mediance vi essendi
ips inhareant, palam est ex ipla en-
cisracione delumendum, quae in ani-
MMa

## Folio 237 — 770507670:0267
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000267.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
VnuS
ctio-
DFOXI
FenUS
viri.
vis.
ece
inter
15 I1
de-
Be
ia
a1
VH.
l0-
11.
DIB
IM
300
p.
at
1.
dt
1-
i-
12
LiberTV. Lectio X. 237
ma limul consistane, quae non Et cla-
cum quidem estcontra entisrationem
elle ve idem (IC _ nOn (IE: FOLUM VerO
qua lunc omnia in eneis ratione con
venire: neque album ee nigrum, lu-
cem e cenebras, calidum de Frioi-
dum coexistere quicquam repugnare:
quare neque re limul linc in anima
quicquam retare, sed idem ese de
non elle quod estatrmari de negari,
OImino LepugnaT.
24. Cum icaque homo non pacia-
tur repuonanciam in se le ad queli-
Dec alia simul habenda in animo, AE vE
omnium rerum (IE CapaX _ CO9HO-
Scitiuus: coonolcere ergo porerit quid
sibi Cumme bonum (ic, Ccu in quo Aa-
cu perfectissime le le habeat: neque
dubitabie ad hoc sibi omnibus actio-
nibus esse connicendum: quare con-
era nacuram gubernabitur _ secuS
quam ad hunc ricimum Anem acqui-
rendum convenie, aOaEuF.
15. Sive icaque homo hominem,
linc superior aliqua porectas cumre-
Dac; contra naturam reget, si abAra-
hac iplum ab hoc summo bono. Et
quontam natura egendi principium
CA.

## Folio 238 — 770507670:0268
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000268.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 23 lines, status machine
238 Institut. Peripatetic.
est, homo quantum porest le lcadre.
eticudinem erga vlcimum bonumre-
ducet e relister operationicontraria.
16. Ech itaque homo lic instrumé-
cum natum ab alio moueri licut caece-
ra animalia, critcamen cum hac ditte-
rentia; ve cacera animalia ad Ainem
moventis linc respectu ad proprium
bonum inoveri naca sint, homo vero
non aliter ad Ainem moueneis regitue
quam quarenus idem est mocus ad
proprium bonum hominis.
27. F.Ct icaquehomo instrumentum
aptum nacum ad vniverlalicare actio-
nis, id cst, ad quidlibet agendum mo-
dd sic in ordine ad bonum proprium:
Ecu ens ex paribus ordine palsiuo et
actino, id cst, quae le le ordinare pol-
sint connexis: seu candem ex anims
rationali e corpore animali con-
AanS.
15

## Folio 239 — 770507670:0269
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000269.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
MIC.
aria.
eate
ditte
eium
vero
situI
ad
UI
10
10.
M.
a
H
na
its ite iss res ies its iss
25252.52552.5
f25
3
12:51252
NSTIEETIONNM
PERTPATETLCREEM
ETBF R
Continens eam metaphvbicx
partem qua agic de substan-
ciis a materia abstractis ex de
operatione cnrium.
s
LF CTIO I.
De anima a corpore separatione.
e
b 2 dictis euidens est ani-
e mam humanam distolu-
Co COrpOre nOn perire:
cum enim in COrpOTC
existens habeat immanentes actus
qui corpori non postune convenise,
necellum est revim entis leu sulce
priuam existentia ex propriis habeat.
cum itaque nihil requiratur ad exi-
Rendum
t
d3

## Folio 240 — 770507670:0270
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000270.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
240 Institut. Peripatetue.
Cendum in re iam existence, nili ve in
Ce le habeat rim sustentandi existen-
tiam, patcacque sublato corporenon
colli hanc rim (Doltquam est in ea
Prater Corpus) patet animam ex dete-
ctu corporisnon deliceie.
2. Adde quodcumnon st alia Tub.
stancialis dinisibilitas quam Forma
et maceria, materia autem non eA
necellaria ad existentiam anima, nul-
la cs dinisibilicas in subiecto existen-
cix quatenus existentia in anima est
mediance qua anima posit ab else
alienari.
3. Videmus quoque omnem mor-
calicatem corporum vel ex contrarie
tatc nalci, vel ex divilibilitare conci-
nui Cubiecti, quorum cum neutrum in
ania leparata reperiarur, palam cA
eam non esle lubiectam corruptioni.
4. Obiicieslianima in corpore est
capax exictentix, erit copax actionis
seu virrutismoriux, licut partes quan-
cicatiua e s communem existentiam
habeant, camen in se Ce inuice agunt.
Rclpondetur parces quantiratiuas ac-
cedere lubstantiae iam pertectae, par-
ces aucem Formales lalcem elsentiales
nOM

## Folio 241 — 770507670:0271
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000271.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
in
A.
On
Cd
e
6.
1
A
ele
Liber V. Lectio T. 24 I
non supponere substanciam constitu-
cam, unde ris actiua non lequitur
unam aliquam, led omnes.
5. Dices existentiam quoque (up-
POnerC OMHeS PaTTeS enEIS, VE enLISi
quare neque anima existentix crit ca-
pax in corpore. Relpondetur actio-
nem competere anima in COrpOTC
licut existencia competit: existentia
enim non facic animam dum in cor-
Pore est esse ens: est enim primo co-
tius, d tocustromo cA ens: Facit au-
cemanimam else quod possit esle ens.
Ec quoque non est absolure princi-
Dium agendi, sed est principium quo
actio sic alia quam Cinc ipla FOret, &
per consequens habet elle a quo pol.
sic esse, non autem a quo sic actio.
6. Pacet cursus animam Ceparatam
non esse vere idem ens cum anima
in corpore, Ced ese substancialicee
mutacam: in primis enim crat coniun-
eta corpori lubstancialiter, ec vna cum
illo: clarum autem est Facta divisione
cum prorno manent pluia, rem eAe
mutacam, maxime cum substancialis
erat ipla rnicas, sicut in praelenci, cum
anima non quancitare, led identihca-
la
eione

## Folio 242 — 770507670:0272
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000272.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
242 Institut. Peripatetic.
eione adhaereat lubSTaMEIR COTPOTCR.
7. Ruclus anima iam Ceparata cAt
immediarum ec. adxequatum Cubie.
etum Cuae existenria, cum in corpore
iple homo era ens, anima verotan-
cummodo parsentis, len quo Cns. Fs
tamen racione idem ens, cum consi.
Itac ex iis quae in corporehabuit.
8. Obiiciesi En corpore non habuit
vim sulceptina existenciae in lc: erzo
neque extra corpushrabebir. pars enim
X enstoro genere differune, e diuer-
Ca ab innicem lunt. Respodetur quod
Scut in parcibus concinui manifestum
CA quod nequeluncentia, nequeran-
cum parces entis. Led quid medium
quod sic (it pars ve possu eslecotum
quoddam: ic nihil repugnat in parci-
bus formalibus esse quidpiam quod
Sic de Facto Pars, de tamen possir esse
eocum, e sir medium quiddam quod
habeat latis in Ce ad esse Forum, non
eamen sic tocum. Vnde, cum anima
separatur, non additur illi aliquid
quod faciat cam magis capacem exi-
Stentix, sed tollitur ab ipla quod im-
pediebat eam ab existendo.
9. Dui vero qualem qualemnocio
REM

## Folio 243 — 770507670:0273
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000273.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
red.
d C
AB1C.
epoie
bar
. Lob
On
abuit
et
enIn
IVeI
quou
ecum
e PaH
diu
DEUM
DaFC
C
De
it elle
quoc
nOI
BIM
igu
ICx
im
hocio.
BeM
Liber V. Lectio I. 243
nem Fabricare sibi cupic de anima le-
paraca, lecum perpendat obiectum il-
lud quod vocibus hominis rel ani-
malis ve lic corresponder, quod cum
viderit à loco de tempore abstrahere,
et Cola terminorum necestuace Cub-
stantiam esse, etiam quidpiam cale de
anima separata concipiat.
20. Deinde aliquam propolitionem
per le nocam e maxime nacuralem
intueatur, in qua cum contemplacus
fuerie obiectum cum lua propria exi-
Cencia, ec quali per illam inellemen-
ti, cogicer animam separatam el-
Ce subltanciam elsentem quaecunque
alia per iplam exictenciarum conne-
ZIOICIM.
IF. Tandem cum in corporibus
aduerterie mocum ex qualitate mo-
ventis a quodam impullu prokcilci,
pultumque hunc rurtus ab alio pul-
lu derivari; e sc vlque ad primum
nocum ex vlera: cogicet animam elle
principium quoddam calis impullus,
qualc qualeillud esse debcar.
+2. Ouod de anima substantia di-
ctum est, dubio procul de propriis
iplius occidentibus incelligi habet:
2
cum

## Folio 244 — 770507670:0274
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000274.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
244 Institut. Peripatetic.
cumm enim ab ipla Cola pendeane, cum
ipsius quidpiam sine, imo iptamet
anima, ex ipla linc illis imperfectior
Lic, eandem cum ipla Correm lequetur.
nisi specialis aliqua ratio intercedat.
r3. Ouxcunque itaque in mortis in.
Ctanti homini inerane lecundum ani-
mam, inseparata manent. Omnes
icague reloluciones seuindicia ip(uS,
hue Epeculariua, line practica, in ea
restabune, quae cum line apprehen-
lionibusinesse non polsint, etiam il-
las in ca permanere constat. C’umque
omnia quae lequi nata Cune ex his, leu
habent connexionem cum his, ex vi
horum insint animae leparacae, scien-
tiam ad ea omnia excendi necelsum
cA: huiulmodi itaque cuncta quae se-
mel intuerunt neque delera Cunt, post
IMOrteMm CunCta FemaMeNE.
24. Cum itaque in anima sit capa-
citas infinita; apprehentionum quo-
que nulla inter lele oppolicio: neque
alia quidem oppolicio nili contradi-
ctionis, qua ene e non elle idem per-
hibecur: omnes qua totavita allecta
Cune apprehentiones d iudicia non
recractata necesse cA manere, nili
aliqua

## Folio 245 — 770507670:0275
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000275.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
tet
Aet
O1
I13
1.
i
e5
157
d
2
1
Liber V. Lectio TT. 245
aliqua specialis caula obuiet.
25 Loca itaque anteacta vitae ia-
tio, omnes nociria particulares fami-
liaricatum ex aliorum indiuiduorum,
omnes scientia ee artes in vita com-
paraca Post mortem Cuper (UNF.
CTIO LL.
De scientia animae separatae es
vuitate ipscus cum anima.
2. D
Ac autem omnia, cuum ita
sinc in anima re aliquando
non fuerine, palam eA ita ei coniun.
cta esse, ve illam Cineillis esse nul-
quam sc repugnancia. Guare modo
caula lc, dividi ab ed polleitaque ali-
qualis inter animam e ea qua illi in-
lunc dinisibilicas incercedit.
2. Non ca qua inter partes conti-
nui, cum verimque indinisibilitas
reperiatur, continuum autem ex in-
dinisibilibus non coalelcat. Sed ne-
que illa qua inter maceriam _ For-
mam intercedie, cum anima, quae
prioi cspraexistere nata (IC, de qua
eunque

## Folio 246 — 770507670:0276
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000276.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
246 Institut. Peripatetio.
cunque adveniune enei iam existen-
ei adueniune, led neque ea quae in-
ter subltantiam _ quanCItaTEm KeDE-
Ficur, cum quanticas insit tanquam
aliquid eius quod esehabet, cognita
veco per modum aliorum qua iam
prius exictunE.
3. Specialis itaque est modus diui-
libilicacis qui in corporibusnonrepe.
ritur, licut Oportet: cum enim CorpuS
ellencialicer includar pocentiam, vini-
eas corporis est per prinationem actus
ex vua parce, vnde Lequitur vnitas
actus in composito: anim autem le-
paraca actutantummodo de existen-
tia conslatur, unde viitas ipsius ad
aliud actu existens debet ese, quo-
modo actus actui coniungi porelt,
hocest, per idencificationem, leu Per
communitatem essendi: de hoc mon
do inlune aniia Ceparata quacun-
que intunt.
4. Ex quibus in primis hoc con-
Aac, animam Ceparatam cognolcere
semetiplam: cum enim inesse cogno-
Ccibilicer in hoc ab aliis inellendi
modis distinguarur, quod in aliis
quod inest ost ia non in se quidpiam,
Fect

## Folio 247 — 770507670:0277
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000277.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
xisten
UX In
 repe.
IGUa
 iam
Sdiui
repe.
OrpuS
VII
aAuS
inle
Aen
5 ad
10
pet
MO-
HB.
OM
CFE
20
115
ed
Liber V. Lectio TT. 24)
sed eius in quo est, cognica in ellen-
do non perdune elle quod crant, e li
dequirane esse illius quod nOn CranL:
calor enim in calido calidi quidoiam
est, neque esse sibi proprium habet:
calidum vero quod tentitur sc eA in
Tencience, ve leneiens sciat calidum
elle, ipsum itaque calidum esse in re-
rum nacura, est in Centiente.
5. Similicer anima existie (ubstan-
cialicer, quia esse Ac quidpiam animae:
rurlus, animam esse, est in anima: quia
cum anima sIE potestas quaedam el-
sendi quae existunt, anima existens
proprei incimam coniunctionem non
pocest non adesse animae secundum
hranc iplius pocestatem, quod est nOn
polle non intelligi.
6. Rursus cum omnia sint in anima
qua lupra memoranimus, necessum
est etiam illa omnia in anima cogno-
Cci. Ec quia clarum est in Cyllogilmo
conclusionem non cse aliud quans
iplas praemissas, omne id cognolcitur
ab anima separata quod est deduci-
bile ex iis quae lune in anima.
7. Ec quoniam ea est veritatum
connexio re ex qualibet omnes reli-
91∞

## Folio 248 — 770507670:0278
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000278.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
248 Institut. Peripaterie.
quae cacenatim educi postint: hcani-
mam, quae quamcunque vericarem
Tensibilem coonolcit, omnia peoi-
Cus cognolcibilia nouilse, id est, om-
nem animam prorlus omnia pe-
HCCtaTC.
8. Si enim intans aliquis nunquam
Cuum esse agnouie, omnino in nacu-
ram hominis non est credendus per-
venisse: nam cum in ipsis nobislen-
tire vel cognolcere (c ex passione abo
alio, Ccimus aliud esse, quia scimus
05 2b co pasos: Led ( (cimus nos ab
eopallos, iam scimus nos esle: prima
itaque cognitio eriam in corpore in-
eludit cognirionem noctri iplorum.
9. Ec cum passio licparricipatio rei
a qua parimur, necelsum estrem else
in nobis quando cam lenciimus; e
quoniam non denominar secundum
propriam appellationem, led secun-
dum qualicacem ejus in quo cl:non
enim dicemus oculum album, vel li-
oncum. Ced videncem album vel li-
onum, necelsum cA ve insic tanquam
aliud, e tanquam de nacura ip(Ins
Centientis: Ced in corpore anima non
coenolcir lemeciplam, led corpus leu
horriL

## Folio 249 — 770507670:0279
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000279.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
1art
TateI
PlOI.
OI
De
quam
natu.
pes.
len
1e ab
imuIS
35 ab
112
in.
1
FeL
(SC
;dt
UI
un-
IOA
al
21I
(11I5
1O1
leu
Bsst
Liber V. Lectio IT. 249
hominem, quia ille est qui est, ee non
ipla, re diccum est.
20. Obricies mulciplicitacem hanc
cognicionis vel heri per lingulosqua-
A nodos _ articulos, ita ve quic-
ouid nono discurtu in hoc mundo
cognolcibilecrat, idem nouum quo-
dammodo addicamencum sic inani-
ma, vel herirna simplici cognicio-
ne, quae eminenter vna quodam.
modo formalirace has coeniciones
omnes comprehendat: horum aute
neucrum videtur polle diciinon prius
quiaintintas quaedam Foret, vel actu,
quod est impossibile, vel pocencia;
e tunc continnitas aliqua Foree, de
principium motus continui: led ne-
que posterius: tanca enim vnivei-
Calicas non videtur habere aliquid
luperius.
1I. Respondetur modum aniia
leparatxe aliquomodo continere vecu-
que, et neucro modo Formalicer
Ec Cchabeat: cum enim parces in com-
politione formali non sint actu, pa-
lam est neque posse esse in hac com-
poliione coenitionis animae lepara-
exenodosformales ec arriculos discur-
(15.

## Folio 250 — 770507670:0280
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000280.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
250 Institut. Peripatetic.
Tus. Rurlus cum vna pars non sE exIFD
aliam, led omnes per idenciticatio-
nem quandam sibi coalelcane, non
pocest elle aliqua continuitas inter
Partes in potencia.
72. Prater quam quod hac poten-
cia non est calis, ve sic aliqua caula
nacuralis ad reducendam iplam in
actum, led est Colummodo defectibi-
licas aliqua actus, in quam nulla sic
pocentia actiua praerer Colam togi.
Cam, aUE CECaEIICe qUa Munqua
SIc actura.
+3. Fst icaque compolitio quaedaim
actualis mecaphylica, in qua sic logica
possibilicas, ve quidliberhorum pon
Cerius cognitorum possit abelle, (inc
laesione praecoonicoru: SIC Famen, ve
runquom potlu concingere re in actu
reducatur: quarenequeestrnius For-
malicaris praecisa concemplatio, qua
praeconcineat infinita, neque actua-
lis aliqua infinicas aur dinisibilicas
naturalis.
24. Comparari auteir. porest com-
policioni mecaphylicae graduum, in
qua videmus Perrum vel Buccpha-
dum cum intinicis entibus vel ani-
malibus

## Folio 251 — 770507670:0281
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000281.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
exIa
Catio.
3BOII
Intet
OIen.
Cauld
ctibi
108i.
Qua1
pon
ABC
D, VI
actu
For-
Qua
IIad
3 IB
oha-
2ni
ibud
Lib. V. Lectio TIT. 25T
malibus sic convenire, vemulciplici
cacem nullam inde erahat, et tamen
mence nouum aliquid Cemper cape-
re valeaus.
ECTIO
TTI.
De eminentia actuum animae se-
2.
paratae suvra actus quos
exercet in corpore.
 X dictis constare porest sim-
plicem incuicionem, seu in-
existenciam rei in anima pro compo-
srione illa quae in iudiciis nostris ce-
Peritur Ccruire.
2. Parec quoque actualem intuicio-
nem vaivertolem entium abunde dis-
curlus neceltucarem Cupplere.
3. Pacer icem cum eadem nullum
memoria vel reminiscentiae ese de-
Fectum, nullam consticucionis vel FOr-
mandarum idaarum esse necessIca-
cem: ee candem quiequid hic anima
separaris actibus ee cempore efficii,
simul rnicaque opera illic non tam
Reri quam existere.
4. ROF

## Folio 252 — 770507670:0282
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000282.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
252 Instilut. Peripatetic.
4. Rurlus cum perrehexionem quae
in corpore cogirauimus vlrra lcimus
noscogirauille; sic ve vlcimam rette-
xionem nuriquam postimus cognol-
cere, echi infiniras haberemus; anima
separata simplici inexistenria lui in
Ec omnem luam cognicionem necel
Pario vider sinc vlla reltexione.
5. Rurlus patec animam separacam
alio modo excellere locum a tem.
pus quam in corpore: cum in colo-
lummodo abArahat ab IIS, CXITa VCIO
eadem coprehendac:rnivertalis enim
haec e actualis coenitio omnem lo-
cum dC Omme cempus incra animam
collocat, ita ve in omni loco agere
Timul Sc Cemet, quantum ex hoc capi-
ce eAt, dc pro omni cempore prouide-
se DolE: quare author quodammo
do e gubernatorloci e cemporis cA.
6. Pacet praeterea eAe actiuaIm CK
ipla sc: cum enim omnia compre-
hendat, no indiget Centu, licur in cor-
pore ad intinitatem illam indinidua-
licatis agnolcendam, led nouie rique
ad vlcimam quanci divilibilitatem
quaecunque ad actionem requirun
cuC: Movir quoque quid sibi iplimet
Bonum

## Folio 253 — 770507670:0283
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000283.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
qua
GIIUS
ieAe
3uol.
iIM
ui il
ect
2taM
tCM.
Olo-
Veto
EniI
210.
naI
geib
api-
de
INO-
ecto
pie-
COr.
dUd-
que
temm
UM
Met
UHd
Liber V. Lectio TTT. 253
bonum (ic, vnde e pocenciam e vo-
luncarem actualem ex natura rei ha-
bec, qua Cola requiruntur ad agen-
dum: porentia enim ex pura (ciencia
dependet, ec quilquis impotens es
ignorar quid ad talem eAfectum con-
ficiendum libi agendum (IE.
7. Ex hiscandem efficitur volupia-
tis ee doloris proportionem extia
corpus inhinicas esse ad cam, quae cAt
in corpore: cum enim volupcasnon
aliud sic quam iudicium de bono
habico, ex quo sequitur activicas 2d
illud Eruendum de recinendu, et do-
lor tancundem circa malum quodre-
pellere cupiac anima: sive modum
elsendi anima cui proportionaci TunE
actus contemplemur, est luperioris
racionis, id ek, infiniea eminencia.
8. Sive tirmicarem e evidentiam co-
rnicionis, cum ex antecedentibus ex
conlequentibus omnis cognitio 10-
bur accipiae, ex necelsitare infinicam
excellentiam Corcitur: omnis enim
coonitio animae separacae infinica ha-
bec lecum connexa ex quibus con-
AEIaTUE.
9. Sine eminentiam Cupea tempuS
e

## Folio 254 — 770507670:0284
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000284.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
254. Institut. Peripatetio.
de locum, pari gradu exalcarum: live
eandem vim actinicatis, perit omnis
comparacio. Ouare minima sive ro-
lupeas siuc dolor futurae viex cciam
abstrahedo a perpetuicate nihil com-
parabile vel considerabile patitur in
Boccacu Mortali.
20. Rursus ex dictis colligitur om-
nes animas leparatas, vel certe ple-
ralque meliorari in hoc quod quae-
cunque indicia Falla toco vita decur-
su consciverine, ea per separationem
extiane: cum enim excellentia ani-
mae Ceparacae licimmenta luper ani-
Erae Coninrcta vires, eTOnexiO
omnium vericatum Ratim cum le-
paracione imprimatur, necesse est re-
rum iudicium de omnibus imprimi:
cum icaque contradictorix non pol-
sint Cimul in anima consistere, nC-
cestum est iudicia falsa expelli, et
emendari quoad hoc rniverlalicer
AHIIM 2S.
TF. Nequominus euidens est inter
animas fucuram aliquam differentiam
ex vi studiorum quae in vica TUINE PFO-
secuca: cum enim dum in COrDOIE
vivimus rnus incellectum magis
exCiCCE

## Folio 255 — 770507670:0285
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000285.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
: (IIe
MIHIS
Vo
etiaM
COM.
I1 In
OII.
ple.
EII.
eM
BI
BI.
(10
C
C-
1.
Zib. V. Lectio TV. 255
exercet circa rnam rem, alius circa
aliam, licuc autem priemus actus agit
in animam coenicionem rei, lc le-
quences actus non pollintnon auge.
re hanc cognicionem, ee cam magis
pertecte anima imprimere: conse-
quum est, cum haec omnia necesse (IE
de clevatione qua Ac per leparacio-
nem parcicipare, animam perfectius
cognolcere etiam in leporacione ob-
iecta conluera e quaecunque ab iis
Pendent in debita proxortione, quam
alia, vnde At Cciencias hic acgnisItaS
non Colum manere in vica fucura, led
in eadem proporcione in fucura vica
esse qua fuerune in ista.
E CTIC
Depuate e infelicitate ant
marum separatarum ex
immutabilitate ea-
rundem.
T quoniam affectus in anims
a non Cunc aliud quam iudicia
ad gua sequirur, rel nata est lequi
Opeid

## Folio 256 — 770507670:0286
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000286.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
256 Institut. Peripateric.
operatio, et quo Forrius cA indicium
comagisnata est ex ca lequi opera-
cio s lic iudicium circa bonum vel
malum: AE vE afFeCtUS Crga nOLOS e
amicos, a reliqui quos hrabuimus in
vica manturi GnE in Fucura: Quare de
meliuscognolcemus, et magisiucun-
dabimur in parencibus e anicis
quam in aliis, careris paribus.
2. Fic quoniam aftectus mansuri
TunE, X quidem in ea proportione
in qua tuerune in vica: lequitur eos qui
in hac vica delectaci lunt iis rebus de
Scienciis, quibus pociri naca est ani-
ra in separatione, v. 8. contempla-
eione nacurali vel spiricuum abstra-
ctorum, praecipue cum magno ase-
etu, etiam ingencem roluptarem ha-
Bicuros esc in satu Ceparacionis ex
pertectione coonitionis qua fruicuri
TUIME.
3. Oui vero lele corporeis volupta
cibus cocostradiderunt ingenei dolo-
re ex impolibilitate hracum rolupta
cum afficiendi lunt.
4. Obiicies, quod vilurae sinc ani
ma leparata indignitatem calium vo-
lupCaTU, d Pex COnLEGUENS COITE-
ctuIX
b
ed

## Folio 257 — 770507670:0287
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000287.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
CIHI
peid
 ve
5 d
115 I1
CHB.
nicis
IOne
Sgul
5a
ani-
ola
1d
le-
1a
ex
UIL
1d
10-
1d
1C
Liber V. Lectio TV.
curae in se le huiusmodi iudicia er-
ronea e Falla, neque habitura cales
apDCTITUS, PEF QUOS COEqHCANEUI. RC-
Spondetur hos dolores non lequi ex
indiciis Fallis, Ced inordinatis: Similes
enim voluptates bonum csle corpo-
ris ee hominis, (cuius appetitus cA
appeticus animxe) verum ect: rurlus
Tuppolica deordinatione animxe ve-
rum est conformes e bonas elle has
voluptates etiam ipl, lequitur aucem
dolor ex eo quod indicia leu afectus
circa icta sic maior quam proporrione
reliquorum delideriorum qua prae-
Ferri deberent.
5. Vnde hc re quod anima videat haec
obiecta esse indiona d post habenda
pocioribus, auseat poenas iplius, dum
neque porest cellare deliderare qua
deliderat ex exceltu quem habenehi
Cupra careros affectus, e tamen c05
videat esse indionos.
6. Praecerea ex dictis elicitur nul-
lam ex corpore, vel corporum muta-
tione posse rarietarem animabus in
cacu Ceparacionis contingere: cum
enim mucatio a corpore in animam
non cadar nili propter identificario-
nCI

## Folio 258 — 770507670:0288
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000288.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
258 Instint. Peripatetic.
nem anima cum corpore, h_C alECI
identiteacio delinii per Racum lepa-
rationis, consequens estnuslam a cor:
porc actionem vel mucationem pollo
in aniaN PEOUCHILC.
7. Sed neque anima ex le le prin-
cipium mutacionis lui habee, nOn
idco duncaxat quod indivisibile non
potsit in lemeciplum agere, Ccd criam,
quia cum ucatio anima non poltie
else alia quam vel secundum ineel.
lectum vel sccundum volunratem;
incellectus vero ponitur omnia (i
mui e perpecuo cognolcere, VI-
de neque ignorantia, neque noux
Scientix locus ex natura rei permiltus
est: voluricas aucem ab intellectu vel
non est diverla, vel certe adaegnaie
subernatur in Ctatu Ceparationis: con-
lequens est inucationem nullam in
anima Ceparara polle lui ratione ex
MaEITa LCI CHEHIIE.
8. Sed neque ab alio (pirieu sinc in-
termixtione corvorisicum enim oi-
nes (piritus Cine indiuisibiles, tales
etiam erune eorum operaciones: et
fectus dutem indinisibilis politis cau
Eis omnibus in eodem instanti ex ne-
CesIFaLE
etd
sit
Al
N
1B
Agert
pecte
AEI

## Folio 259 — 770507670:0289
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000289.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
CM
P3.
OF.
ile
1
OAt
OI
1II
li
1
12
id
Liber V. Lectio TV. 259
cessitare existie: unde s quid intex
Epiricus agendum sic, id omne in vno
instanci ica actum e pertectum clt,
re alia postmodum actio incipi non
posic: h enim incipie, vel caula prius
erane adaequate policae; vel non: Si
eranE: ergo e effectus politus crac;
Si non crant: ergo mutata est aliqua
caularum ve iam inciperet agere: et
non haec, scd illa est prima mutatio,
de qua rurlus instandum, au caula
Fuerinc prius polux.
9. Si dicas expectare spiritum cer-
tum tempus, primo cempus est mocus
e non line corpore. Deinde cum in-
ter (piritus tempore nihil MUECTUE,
agenS per ratiOnEM nOn POcnIE CX-
pectare cempus quo nihil ImUCaTCEUT.
Constans itaque est nullam mucatio.
nem ex naturae vi in anima leparaca
posse existere.
20. Ouorum omnium de anima
dictorum collectione AE, vitam nO-
Cram esse gradum ad aeternitatem, et
prout le geslerichomo in hac vita, ca-
li cum postea vlurum esse aeternitare.
Benefacta liquidem e praemia, culp25
quoque e paenaspariter ese xternas.
TI. DC

## Folio 260 — 770507670:0290
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000290.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
260 Institut. Peripatetio.
Ir. Demum qui optime vixerit,
opcime le in Furura vica habIeutum:
qui melius, melius: qui bene, benc:
quimale, male: qui peius; peius: qui
pelime, e iplos quoque peltime pe-
Fennaturos: adco rerum est entia
nolle male subernari.
n
Denatura existentiae e unitate
ipsus cum ente.
7. Z, X dictis clarum est corpora
domnia, ee iplam animam se-
pararam nomminqua este e aliquan
do non fuiste: ex quo cuidens es cl.
Tendi leu existentia nocionem aliam
esleanocioneillinsentis, de quo di-
citur cum negetur de co, es cum de
omnibus subltantiis adco differen.
tibus secundum eandem rarionem
dicatur ca5 esc.
2. Pexterca si Peerum vel hominem
non cse, cancundem Foret arque PC-
crum non esse Petrum, vel hominem
non elle hominem, esset propolitio
dectru

## Folio 261 — 770507670:0291
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000291.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
hell
5: 911
C pe
entia
AtB
OEa
(e
13-
P.
M
le
1
r
Liber 
destructiua, lui, e per consequens
impossibilis, nunc aucem lapiens cAt,
_ ad Sciencias perrinens.
3. Sedneque contradictionis, (ev
attirmationis de negacionis rnum ali-
quod lubiectum Foret; e per conse-
quens logica dilciplina, et cocius hu-
mani discurlus Fundamentum subla-
tum Foret: nihil icaque cuidencius est
quam racione seu detinitione distin-
sui existentiam ab ence de quo
dicieur.
4. Fandem camen re, e actu, ee
quasi numero, vel subiecto ab ente
cuius est differre aeque impossibile cst:
cum sic Cingula ellent eneia, totum
IEaQUE NON FOTEE VeTEVNUI SC CHS, VE
supra in limili deductum est.
5. Nihilominus cumens reapse 2C-
quirat ee perdat existenciam: Aeri
enim est accipere existentiam, desti-
tui, candem perdere: cuidens est di-
vilibilicarem realem inter ens e exi-
centiam intercedere.
6. Sed haec divisibilicas minor est
qualibet earum quae hactenus expli-
cacae lunc: cum quia in separatione
neura pars compolicireliqua eAt, cum
quia

## Folio 262 — 770507670:0292
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000292.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
262 Institut. Peripatetie.
quia exiltentia exra compolicum non
estincellisibilis, cum sic rlcima actua-
licas leu actuario. EF licuc vulgo dici-
cur quodrnionon porest incelligi ex-
tra compolicionem, neque actioline
cermino; sic neque else ablque co
quod actu lic, ex per conlequens ta-
ciar esse quae per iplum Cunt.
7. Tandem euidens est lingulorum
ec omnium enrium perfectionem el-
Sc exictentiam: cum Cubstanciarum
omnium ratio, ve Cupra explicarum
est, non sic aliud quam cMetalem ca-
paciratem existenidi, undehabene ra-
cionem porencia ad iplam, vel magis
qualiracionem potencia, cum habeat
vimcerminariuam incellectus, quod
quiddicatem dicimus, quam pocentia
non habet.
8. Nihilominus quoniam haec ra-
eio non est aliud quam dilposiio et
praeparatio ad existendam, existentia
non duncaxat est perfectio, led ( per-
Fecta Foret, eller tora pertectio cuiul
libet entis cuius Foret.
9. Sequitur ex dictis nullum ens ex
iis quae modo lunt, modo non Cune
esse a sciplo, led ommia requirere cou
Cam

## Folio 263 — 770507670:0293
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000293.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
1O1
UI2
1C1
ex
INC
et
a.
WIII
et
UI
c2
12-
eat
Od
rid
12
et
Eid
et-
il
IHF
UII
aI
LIb. V. Lectio Y. 263
lam aliguam re existane: cum enim
inodo sinc, modo non sine, cuidens
esnocionem quae iniis praesupeoni-
cur adelle, e de qua dicieur elle, ex
Ce se esse indifterentem ad esse ex non
elle: d, quod seguitur, polita hac
nocione, non poni else, (eu ens non
esse ex ri huius nocionis, de aliud
proinde requiri, quo polico necesta-
rium sic else ad eam nocionem appli-
cari. Ab exerinseco itaque cA quod
haec encia existane, ee non ab incrin-
leca eorum nacura X vi.
20. Ec quoniam nocio haec indit.
Ferentiam luamnon aliunde, sed à le
ipla habet, quandiu habet esse, candiu
necesse est caulam exrrinsecam face-
rere exictar: quoniam enim necel-
Litas existendi ab extrinseco cst, 2bla-
to extrinleco non amplius est: et quo-
niam ab indifference non sequieur
aliquid, ab intrinfeco non habetur
exiltere, et quod lequieur, (i ablat0
extrinleco exictar, ro ipcum existere
erit effectus line caula.

## Folio 264 — 770507670:0294
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000294.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
 Lpno. Leridood
De Dei existentia simplicitate,
aeternitate.
Z. YD Vrlum sequitur esse aliquod
E ens cui impossibile (IE nOn
exictere: Cum enim effectus sit quia
aliud est, clarum est idem non posse
esse caulam Cuiplius: Scd et( Poncre-
cur duo esse libi invicem adxequare
caulam e effectu, poneretur idem else
ibi caulam: Cenim A, CR, quia B ctt,
_ rurtus B, eAt, quia A, est, clarum
est A; ese, quia A, est, id est, eso
bi caulam e effectum.
2. OLare CIII Ca quae POTTUNE HON
esse indiseant causa extrinleca ve line,
neque omnio possint habere caulam
extrinlecam nili aliqua duo sine EBI
innicem caulx, sequicur esse aliquid
quod non indigcat causa extrinseca;
e per conlequens ab intrinseco ha-
beat non pollenon esse cuique licimm-
possibile non elle.
3. Rurlus cum impossibilicas non
existendi

## Folio 265 — 770507670:0295
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000295.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Mbi
QVou
1O1
quia
esse
ete-
1atC
esse
Al3
1
TC
OM
11.
12.
Liber V. Lectio VT. 265
existendi ferac secum existenciam:
impossibilicas aurem lic intrinseca _
esentialisenti, cui inest, sequituretia
existentiam esse ellentialemrali enei.
4. Cum autem existencia sIE eque
vnivertalis atque ratio entis, ens au-
cem lcrniverlalictimum praedicatum
eius in quo es, sequitur quod exi-
Rentia Cic rniverlalissimum praedica-
cum entis, cui est eslentiale.
5. Ex alia vero parre quoniam polita
existentia complecum est ens quond
essenciam; neque vilum praedicatum
estericiale advenire porest existenci,
led omnia praelupponantur existen-
cia, clarum est gencralissima racioni
entis cui essentialis est existentia,
nullam differentiam essentialem pol-
seaduenire, de per consequens inter
entia quibus existentia est essentialis
nullam posse esse ellentialem diffe-
renciam, hocesrnicum calc ens pol.
Ce exiltere.
6. FK itaque ens aliquod à sciplo
essentialiter existens, quod cum rni-
cum (Ic, necesse eA ab eo omnia
reliqua ortum ex existentiam haberes
esle autem ens concipimus esle quod
M
Deum

## Folio 266 — 770507670:0296
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000296.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
266 Institut. Peripatetio.
Deum diciimus:daeur ItaQue DeuS.
7. Ratio itaque existendi Deo cA,
quod existencia leu ellentia iplius
diametraliter ex contradictorie op-
ponitur 20 non elle, non in incelle-
ctu, licut chimaera opponieur non
chimerae, neque in pocentia, licucho-
mo non homini, neque in actu
quali irradiato de imprelso tanquam
ligillo in aqua, licuc nostrum elle e
non esse, currere & non currere, led
in reipla, Cumma e vlcima actuali-
eate, Cubstancialiter, per iplam el-
Centiam essendi, e exercendi ipla exi-
stendiratione lemeciplam substantia-
liter e concentralicer in Ce, et cir-
cum sc, & Tuper Cereflera exercita
_E CxCTCCNCE.
8. Flac est Colidicas e Habilitas
primientis, e Dei, ceterorum vero
omnium Ctabilicas non est aliaquam
ab iplopendere e cslc.
9. Hlabetur ex dictis eminentistima
Dei amplicieas ex indivilibilitas.
Cum enim essentialis sC ei existen-
eia, existencia vero nihil neque prius
inre esle postie, neque polterius, cla-
rum est. Deum ita esse exiltentiam re
nihit

## Folio 267 — 770507670:0297
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000297.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
iplius
Op.
2C
uali.
Cexi.
tId
cii-
CIt
ItaS
vero
uam
1172
145.
es.
riuS
Cla
et
hin
Liber V. Lectio VT. 267
nihil praecerea Formaliter(C.
20. Non itaque corporeus cA, leu
compolicus ex partibus se lc exclu-
dencibus: corpus enim cum habcae
esse in parcibus, ex necessitare inclu-
dic aliquid praeter existentiam dinisi-
bile ab ipla.
TF. Tancundem est de compolicio.
ne ex maceria e forma, Cubiecto de
accidence: haec enim cum ab esle
quippiam dinisibile includane, non
possunt esse pura existentia.
22. Sed neque compolicioni ex gc-
nere d differentia locus est, cum ca
differentia accedat ad genus, Calceim
cum Fundamento in se, nulla itaque
prorlus est compolicio in DCO.
13. Sed quaecunque in intellectu
HOcrO eA CIECA DeUM, PEOVeNIE CX
puro defectu noltri incellectus non
adequancis essentia divina simpli-
citatem: est itaque Deus purum esle,
pura actualicas, purus candor lucis
XCCFIA.
24. Rarlus ex his accipitur Deum
esle aecernum, Pcunon cACinDCOPEa
ceritum de futurum, sed cancummo-
do praelens: cum enim Deusnon pol-
N
2
CC

## Folio 268 — 770507670:0298
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000298.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
268 Institut. Peripatetic.
sic non esse proprer exercitium cllen.
tialero iplius etse, ellentialicer vero
habeatneque possenon Fuisse, neque
possenon tore, ellenciam autem in-
dinisibilicer habeat: Ht idem esse Deo
non non fuisse, d non non fore quod
eslc quod est: Cedno pocest perimagi
nationem vel in cempore accipi in
stans in quo Deus non habeat cMen-
ciam luam, in quolibet itaque ino-
menco temporis seu imaginario es
Cuum non non fuille, et luum non
non fore, id est, Cuum fuisse ex Cuum
FOrE.
15. In quolibet iraque temporis in-
canci est in gnolibet instanti tempo-
ris praeceriti ex tururi, non quod tem-
pus praetericum e futurum sinE, led
quod indurisibilis Dei existentia il.
lud iptum ese lonoum quod pia-
cercuncia tempora habent eminentia
Tua simpliciratis in indinisibili actu
contractum habear; e nunquam seu
omittar, seracquirat, ex eo quod sc-
puonantia iplus ad non elsc lic aCru
Else, d actu elsc elsentia ipsius.

## Folio 269 — 770507670:0299
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000299.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
reto
2B91I6
n In.
Deb
quod
Nag1.
Di IM
esten
IO
10 est
BOM
LWUI
15IB.
1PO.
CM
lec
2 Il.
p12.
entia
actu
2leu
Ise
actu
oet 1o Lbcl 22. 209
CLL
Deperfectione immutabilitate es
Screntia Dei.
Abetur vlcerius perfectio e
L Rplenicudo Dei, hoc elt, quic
quid bonicaris e perfectionis cst
possibile hoc tocum eminencer in
Deoreperiri: cum enim existentia
non pollic ab alio habere existentiam,
Ted est lua iphius vi, pacet quidquid
est existentia ex quidquid est perte-
etionis in existentia habere elte exea
vi, qua existencia existic: cora itaque
perfectio existenciae est in ea existen-
tia quae ex se le de lua ratione cAt, led
haec existencia elt, ve dictum est, ipla
ellencia Dei: quare in Deo est omnis
perfectio quae eA in existentia vel po-
Test in ea elsc.
2. Cum icaque quicquid est in ente
guoliber praeter existenciam non (C
aliud quam dispolicio ad exictenciam,
Ceu capaciras cius, Ceu compars in
qua, d per quam imperfecta existen-
et
eia
1I

## Folio 270 — 770507670:0300
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000300.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
270 Institut. Peripatetie.
tia hrabet sublistere, clarum item ele
exiltentiam perfectam Cublistentem
toram hanc perfectionem eminen-
tius e pertectius includere, & per
conlequens omnem plenicudinem
CHcis eisc in DCO.
3. Accedic quod cum Dousseu ens
2 evnicum lic, necesse est quidquid
praecerea clt, ab iplo originem ex b0-
nicacem leu perfectionem luam acci-
pere, caulam aucem adaequatam per-
fectionem effectus continere de le
perspicuum est:rorius itaque eneis il-
la ampla de inextrausta plenicudo in
Deo clL, X ab iplo Auic.
4. E. x dictis Dei acrributis immita-
bilicas iphus demonstratur. Ex pleni-
cudinc enim pertectionis immucabi
lis est, quia nihil vel acquirere po-
telt, vel perdere.
5. Ex Simplicitace rurlus immuta
bilis est, quia omnis muracio divisi-
bilicacem includie inuraci ab co le-
cundum quod mutatur.
6. Fccandem ex aeternitate immuta-
bilisest, quia quod mutatur, idem
interdum habet, interdum non ha
bec: Deus aurem quad habet indiuin
Sibilirer

## Folio 271 — 770507670:0301
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000301.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
ein est
ENTCM
LVBCB
e per
AINEM
eU eB
dquilu
Xb0
aCCi
pes-
tisil
0 is
ita
eni-
abi
DO
Utd
vil
se
ein
ha-
1112
IFCI
Liber V. Lectio VTT. 272
Sibilicerpro semper habet, e co ip-
(o non porestnon habere.
7. Ex praetaris quoque colligitur
Deum de lemeciplum de reliqua omn
nia rnico essenciali suo essendi actu
coonolcere d incelligere. Cum enim
Deus sic ipla existencia e plenicudo
cncis, nihil pocest ad existenciam per-
tinere quodnon cum primis in eo (II;
cum icaque cognolcere sic habere
rem cogniram proprio quodam exi-
Aendi inodo in Ceiplo, non potestnon
Deusin Cemeciplohocmodo existen-
di elle, hoc estnon cognolci à CeimeE-
ip(0.
8. Rurlus cum alia omnia insine
in Deo, inelle autem realiud sIE Per-
fectior modusinexictendi quam Cun-
plicirer inexistere, paret cerera om
nia in Deohocicem modo inexistere,
hoc est, coonolci.
9. Neque hoc quicqua officie (iI-
plici.aci divinae: cu enim quae cogno-
cuntur insinctonquam aliud, cermini
dE dini(IOMeS CFCREUTAFU In DCO TUNE
tanquam alia, e non Faciunt este.
ccum luum in eo:elle aurem illoru in
illo nihil habet quornum oppona-
Mt 4
CUE

## Folio 272 — 770507670:0302
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000302.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
272 Institut. Peripatetic.
curalteri, re pacet ctiam in nobis, in
quibus intune duo contraria lunul ve
ruum cognolcatur per aliud.
20. Patec etiam Deum cognolceie
alia in lua csentia. Duod cum dupli-
citer intelligi posti, vnomodo veel-
Centia Cua sic principium cognicionis
aliorum: alio vero modo re coenitio
eccacurarum Cc quali pars cognirio
niselsentia, hoc secundo modo (u-
mendum eAt.
+2. Cum enim esfentia Dei non (IE
ab alio, sed ri lua Formali existendi,
pacet existendi modum esse oppoli
cum ci quod est else ab alio, no itaque
oporret poni rircualem aliquam cau-
Talicacem qua vnum sic ab alio in
Deo, quia quidquid est, est quia est,
huc ex vi iphius elle.
72. Dicescreaturas esse aliud quid.
piam a Deo, quare etiam cognirio-
nem corum esse dictinctam a coeni-
tione Dei. Relpondetur negando
consequentiam: quaedam enim di-
Sincta sic Ce le habent re cognicio
vnius sic pars cognirionis alterius, dt
sic concinsit in praelenti.
23. Cum enim Deus non posticco-
guolcero

## Folio 273 — 770507670:0303
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000303.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
O1S 3 11
CImIHL V
olcett
duple
irionis
gnicil
nItIo
40 u
on lit
tendis
pol
aGue
Ca1I.
O II
a est
quid
2110.
EnI.
ndo
di
ITIO
3C
c0.
eie
LIb. V. Lectio VII. 272
gnolcere etentiam luam, nisi cogno-
leac Ecientiam Cuam e quali partes
virtuales esentio Cex, cumque crea-
curx Auane ex Deo immediare sinc
altero adminiculo, sc Deum esse cau-
Cam actu caulantem per elsentiam
Tuam: Patet itaque parcem coonitio-
nis ellentia Dei elie coonolcere ip-
Cum aetu caulare cales creacuras, quod
includie cales creacuras existere:
pars icaque cognitionis elsentix di-
uina CA COgHOICCTE CrCALUTAS exI-
Aere in omnibus luis differentiis et
circumstanciis.
74. Pacec curtus rnivertalis respon-
(io ad omnes illas guaestiones, 2n
Deus cognolcat fucura contingentia;
Eecreta cordium: intinica? maceriam
primam: negationes: entia ratio-
DIS, C.
25. Pacet enim quarenUS HRC NATA
sunt existere ex coonolci catenuS PrO-
Acitci a Deo, a cognitionem eorum
esse parcem cognirionis Dci: (I qua
aucem ex parce non habententitatem
e cognolcibilicatem, catenus a DeO
non cognolei: quaerere aurem de sin-
sulis quam cognoscibilitatem ha-
NI
beanE,

## Folio 274 — 770507670:0304
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000304.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
274 Institut. Peripatetia
beane, ad propria loca percinel, HoI.
ad scientiam de Deo.
n a a
De volitione es libertate
dinina.
2. P TEque minus ex dictis clarum
L e es quod cum DcuS Operan-
doper existentiam ex neceltitare ter-
cur ad parricularia creaturaru, quod
inquam per scientiam Taciat creatu
r25: quare cum sciencia quando per-
fecta est re pos exire ad operatio-
nem dicirur voluntas, clarum est in
Deo else voluntarem.
2. Ec cum scientia Dei sc omni-
mode pertecta, Pater eadem opera in
Deo reperiri omnem pertectionem
volumcatis, leu omnes rirruces moia-
les quatenus ex pura pertectione le-
quuncor. F.R icaque benignus, iusuS,
milcricors, patiens, de s quid aliud
Tolet de eo enunciari ex eminenei
pertectione elsenrix (ua, Quatenus
scientiae momen induit.
I.
30

## Folio 275 — 770507670:0305
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000305.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
3AOB3
LWM
dit.
ter.
10d
ltI.
Dei
10
IB
Mi
12
eiB
id
3
153
ud
et
25
i
3.
Liber V. Lectio VTTI. 275
Eic cum inter perfectiones vo-
luncaris sit libertas, qua voluncas vel
cognolcesiuxta propriae natura prin-
cipiarnum delisit e pluribus, scien-
cia aucem Dei maior e amplior est
quam opcratio iplius, neque aliquid
lic extra iplum a quo posit impelli ad
operandum hoc magis quam illud,
clacum est Deum libere e secundum
innacam inclinationem cligere de
operarihoc prae illo.
4. Obiicies, cum DCusSIEpurus actuS,
non pocest poni in Deo naturalis in-
clinacio secundum quam hac electio,
neque ris aliqua electiua, quia ha-
beret racionem principii respectu
actus electionis: non itaque poces
Doni libertas in Deo. Relpondetur
non posse poni in Deo electionem
in Aeri, Sed tantum in facto este, id
est, talem voluncarem, qualis cA
electio iam in actu, de ad hoc non
requiritur caula e efectusracio.
5. Inclinario quoque naturalis qua-
tenus in Deo ponitur non est prin-
cixium aliquod actiuum, sed racio
quaedam communis e abstracta qua
Deum coenolcimus, e cui contor-
M 6.
MIS

## Folio 276 — 770507670:0306
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000306.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
276 Institut. Periparelic.
iis est ratio magis parcicularis, se
eundum quam nomen electionis Deo
actribuimus, ve v. 8. huic rolicioni
qua Densrule illud quod opcimum
est, conformis elvolicio creationis
mundi, qua eligitur optimum in par-
ciculari.
6. Obiicies rurtus, cum Deus ellen
tialiter habear omnes riitures, lem
per facie ex necellitare quod optimi
elt, e contra ellenriam luam Faceree
si quidquam alicer taceret quam tacie.
ECt itaque dercrminacum ipti essen-
cialicer sic agere lingula licur agic:
Sed quod compecit ex narura ex ellen-
eia non est liberum, Deusitaqueni-
hilasic libere.
7. Relpondetur, etian in nobis,
posc quam videmus aliquid ese me-
lins, est contra naturam agere op-
policum: neque liberi Cumus quia
poslumus deticere à natura: lic enim
liberras non pertectiotoret, led im-
perfectio, cum omnis perfectio lic
secundum naturam: led in cocon-
Sictie libertas quod de pluribus qua
in principio videntur inditterencia
postimus invenire quid sc magis le-
cundum

## Folio 277 — 770507670:0307
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000307.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
se-
Dec
Oni
da5
CB
1.
ret
eit
21.
il
13.
23
1d
I1
t
a
N
30
Liber V. Lectio VTTI. 279
cundum naturam, et illud amplexari.
quia est secundum naturain.
8. Sic itaque in Deoquoque po.
nenda estlibertas, ve incelligatur per-
venisle ad illud, quod est secundum
nacuram agere perlcientiam de incel-
lectum: ex quantumuis postquam in-
celligitur peruenille, si concra elten-
tiam iplius facere aliud, seu non ta-
cerehoc, non tamen ex eo imminui-
cur libertas, licut eeiam non est mi-
nor libertas in riro constanti, quinon
mucat sententiam Cemet Rabilicam,
quam in sulco, qui ad lingulas ra-
ciunculas mutac opinionem, Ced ma-
ior, constans enim ideo nOn uEaE.
quia Capienter factam electionem
Temperexercet, id es, meliorem, cum
homoleuis modo peiorem, modore.
etiorem exerceat.
9. Kurlus plerumque ca quae eli-
guntur non lunc concra naruram eli-
rentis secundum Cc, Ced ex aliquo ac-
cidenti vel complexione circunstan-
tiarum, unde consideraris praecise ter-
minis eligens porest ea facere secun-
dum naturam, led propter circun-
stanciam non potest: e ctiam sic li-
DetTaS

## Folio 278 — 770507670:0308
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000308.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
278 Institut. Periparetie.
bertas attribui potest Veo: Facere
enim parciculare aliquid quod non
Facit, non es conera nacuram Dei pia
eise ad hanc rem comparatam: led
cum cetera ciicumstantia colligun-
cur, apparet aliud elle melius, X tunc
est contra naturam Dei hoc faceie:
Led hoc non impediclibertateni, qua
consistir in eo quod reprobac illud
quod ex c eA Lecundum naTUFaI, eX
co quod ver accidens sE COntrA CaI=
dem, quam elle libertatislemicain in
nObis experimUE.
20. Dices ellentiolem decermina-
cionem Dei ad vlcimam circumstan-
tiam Ce le excendere. Relpondetur
hoc non impedire candem diverli-
mode sc Ec habere in diverlis gradi-
bus abstractionum, ex quibus liber-
tas Coii (Ideracui.
2F. Obiicies rerrio, S Deus Force
liber, polsetnon agerc quodasir, pol
sibile icaque ci suiller non habere
volicionem de scientiam quam ha-
bec, pollibile icaque est non else cun-
dem Deum. Relpondetur conceden-
do polse Deum Facere quod non fa-
cir, lednegando consequeniam quod
PONeF

## Folio 279 — 770507670:0309
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000309.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
cerC
1OI
Diae
ilec
UIS
CWHC
ECrC.
Gua
lU
 et
+ 1b
e21)
1d
21
TUII
-
a1-
i.
Diet
ol
LFC
12
2
eis
14
Aet
Lib. V. Lectio VIIL. 279
pollet habere aliam rolicionem quam
habeae: cum enim dicimus Deum
posse Facere aliud quam Facit, compo-
nimus porentiam Dei scu faecundi-
carem ipsius cum obiecto de quo est
Termo, cum autem lognimur de voli-
tione. Jam loguimur de incellectu
ipsius corpleco ad actionem, incelle.
etus autem complecus ad actionem
procedir ex considerarione omnium
accidencium, ex quibus, ve dictum c,
accidir hoc obiectum non heri, quia
est non melius, d concra naturam.
22. Hegandum est itaque posse in
Deodlium actum volitionis vel vo-
luncacem eius esse indifferentem ad
hunc ex alium actum, ech pocencia
eius effectiua abstracte Cumpea (IC in-
differens ad plura, quia respicie (0-
lam racionem encisiniis, d LiC PaTCE,
quomodo non inde interatur aliqua
mucabilitas possibilis in DcO.
23. Dices voluntace abstracte Cum-
ptam eriam esse indifterentem ad plu-
res actus. Respondetur, non volun-
catem qua lonac porenciam, sed vo-
licionem else in Deo abstracta, eam
vero semper ferre secum quod vlcima
dCTEK

## Folio 280 — 770507670:0310
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000310.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
280 Instiiut. Peripatetis.
determinario facta elt, licec nOn ex-
primar qualis lic, unde diuerla cstra-
eio iplius ab omnipocentia, quae quia
ad externa dicitur, non ex necesIEREO
dicie actum secundum.
EFCT1O
De nominibus divines quonodo
improprie dicuntur
de Deo.
2.  Z hactenus dictis de Deo vi-
acerius invenimus nomina gux
Deo accribuimus omnia impertecta
elle nullumque omniunotionem la-
bere cuius obiectum Formale in Deo
Sic. Cum enim Deus sic ens simpli-
cilsimum, in rua implicissima For-
malicace pracontinens omnem ple-
nicudinem entis, id est, obiecta Om-
nium nostrarum nocionum, de ligni-
ficata omnium nominum nostiorum.
2.. Sit quoque ezistenia sub(IstenS,
nos aucem rnicum nomen de nocio-
nem habemus existentix, quae nihil
eracerea ligniticet, clarum est nomina
HOCtIA

## Folio 281 — 770507670:0311
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000311.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
1 ex-
estId
Quid
Aate
odo
Gu
lla
pli-
Ad
Ot
ole
UM.
enSi
)11O.
rint
ih.
A1d
ZIb. V. Lectio LX. 284
nostra infinite deficere ab elsencia
Dei Simplicistima, cum generica ra-
tione, cum incegrirare, cum Formas
Ouicquidicaque enuciamus de Deo,
improprie ee per accommodationem
nominis necellum eAt ei applicare.
3. Ex quo rurtus clarum est omnia
nomina qua de rebus creatis de DCo
communiter dicuntur, analogicedi-
ei, e primariam Gonificationem e(se
illam qua de creaturis dicuntur. Pacee
enim homines primo rebus creacis
cam impoluisse, et de iis habere no-
tiones aliquo modo pertectas, ee per
consequens nomina secundum illas
notiones attribura esse quodammodo
propria, a divinitare vero explicanda
infinice abesse: vnde non pocest esse
dubium, quin magis proprie de crea-
curis quam de Deoproterantur.
4. Obiicies perfectiones simplici-
cec. Cimplices esse Formalicer in Deo
e prius in ipso quam in creatUTISi
nomina icaque has Gignikicancia per
priusdicuneur de Deoquam de rebus
creatis. Relpondetur quod cuidens
est qualibet nomina a rebus creatis
ad Deum cranstata else, vnde non
Porest

## Folio 282 — 770507670:0312
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000312.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
282 Institnt. Peripatetio.
Potest esse dubium quae lionificatio
sic prior: Ced d failums est cHle aliquas
perfectiones simplicicer simplices in
rebus creacis, quae per nomina hu-
mana significari postune: Sed nos
quae nobis Cune simpliciter appecibi-
lia rocamus perfectiones simpliciter
simplices, e per ignorantiam puta-
mus ea Cmpliciter ab omni ence ap-
pecibilia.
5. Nihil aurem horum Formalicer
in Deo est, re probutum cst, de ( elee
forimalicer, iam nomen lignificatce
Deum e creacuram in eadem ligni-
fcarione, e Foretrniuocum. Neque
obstar quod hae pertectiones delcen-
dant a Deo: sic enim Faciunt e reli-
quae, quas tamen mecaphorice trans-
Ferri non IgnOranE.
6. IIis non obltancibus; nomina
quiae dicuneur de Deo vere dicunruis
ex ab vno ad aliud in iplo argui po-
cest. Cum enim loguens sciat le le
non intelligere quid sic illud quod
hoc nomine ligniticat, led lciat eiul.
modi etle ve effictus Ciniles habeae
iis qui ab illa perfectione nascuneur,
quae hoc nomine in creatis appella-
EII

## Folio 283 — 770507670:0313
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000313.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
al10
Ilidd
5i
hu
105
ibi
eltet
Ita
Tet
et
tet
IC
Liber V. Lectio LX. 283
tur, clarum eAt quod hoc nomen vere
ee lignificet quod est in Deo, quia
prologuens, vulc hoc higniticare, de
quod quodammodo nocetaciar nobis
Deum, cum manifester Deum elle
aliquid a quo liniles effectus pro-
Auune, qualesabhomine iusto, mile-
TicOrde, _C.
7. Ec cum cales effectus contineane
in Ce le alios, vel ex le le producane
du concomitantes habeane, clarum
rursus cs ex affirmatione dictorum
nominum nos procedere polle ad af-
tirmationem aliorum, quae signifi-
cenc effectus etiam conlequentes ha-
bereradicem in Deo, line aliquid con-
Forme cadici eorum in hominibus.
8. Obiicies, Calcem eria ese nomi-
num genera quae de Deopropricenu
tiantur: Propria, quae nOn Competunt
alteri, ve esse Deum, omniporencem,
omnilcium de limilia, qua non com-
perunt alicui creatura, et per conse.
quens ex necesitate proprie accri-
buuntur Deo: proxime relaciua, ve
esle creatorem, dominum, iudicem,
ec. quae cum Colam extrinlecam de-
nominationem Conent ab effectu,
AOT

## Folio 284 — 770507670:0314
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000314.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
284 Institut. Peripatetic.
non pocest dubicari quin proprié
enuncientur, cum non sit dubium
quin effectuslint ab iplo: de eandem
nomina neonciua quae quia cantum
reMOVCNE A DeO, non potTUMENOEaI
impropricratis Tubire, cuiulmodi
lune elle incorporeum, immateria-
lem, intinitum, immenlum, eC.
9. Relpondetur etiam haec nomina
improprie dici de Deo: in primis
enim quae ridentur proprie dici de
Deo includune aliquid commune
quod lic balis addici, quod Facie nomen
proprium: cum icaque communeillud
improprie dicacur etiam proprium
quod includit illud commune impro-
prie dicitue: re cum dicitur Deus om-
nileius, scrucator cordium, _c. I1
Sciencia improprie dicitur, eriam om-
nilcius, E Ccrutator. porens, ec. criam
omnipotens, de lcrurator cordium
improprie dicitur.
20. Rurlus Fallum est nomina re-
latiua nihil incrinsecum, sed tantum
modo extrinlecam denominarionem
dicere: signiticane enim proporrio-
sem de communicacer natura re-
m, qua vel rnicarem vel coordina
EIOBCIUE

## Folio 285 — 770507670:0315
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000315.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
prie
iUI
dem
FUIM
eria
Ind
MIS
de
Den
IIM
(0
In
. 
1I.
aMM
1II.
C
10-
rc-
Ad
eMM
Liber V. Lectio TX. 285
tionem in agendo ec patiendo, vel
subiectionem nacuralem habene, qua
E in rebus non Cune scut in DeO Ke-
spectucreacurarum non polsunt else,
Talrem in anima Cunc postquam in
verbis habentur, e per consequens
calia nomina ipla quoque improprie
enunciantUE.
II. Tandem nomina negatiua cum
Smplicia lunc, poliriuam aliquam dis-
policionem ligniticane, ve else caecum,
claudum, cibiarum vel oculorum vi-
ciolam dispositionem exprimunt: e
Similicer esse incorporeum, immate
rialem, infinicum, ec. in Deo diste-
rentiam substantix corporeitari tini-
tionilque diverlam explicane, rnde
improprie de Deo dicuntur.
22. Si tamen pure negatiua propo-
licio eferretur de Deo, non foretim-
propria. Vnde ca Cciencia, quae inqui-
rit in impropriecarem nominum qua
de Deo dicuneur, de omnia negat
de iplo, est omnium maxi-
me sublimis e
propria.

## Folio 286 — 770507670:0316
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000316.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
286 Iustitut. Peripatetit.
l LL
De gradibus improprielatis in
I.
nominibus divinis.
2 dictis Facile determinatur
L quae nomina magis minulve
proprie de Deo enuncientur. Cum
enim eres eorum sint gradus, primus
corum qua signitcane ea quae Cune
in hominibus praecipus ee simplici
ter ab homine concupiscibilia, qua-
Lia Cunt quae virtures tum incellecti.
vas tum morales vocamus: lecundus
vero gradus illorum bonorum co
rundem, Ccd parricipatorum in aliis
quae imperfectionem includane qua-
lia Cunt bona animalium vel reliquo-
rum entium inferiorum hominc;ton-
dem certius corum quae hioniticant di-
recte e Formalicer imperfectioneim.
2. Clarum est hec crepiltime Deo
attribui, ec non nili per ignorantiam.
media veroper tronllationem ve no-
men quali prius Cioniticee vircutem
aliquam, ex ex ri muruara illius ligni-
ficationis

## Folio 287 — 770507670:0317
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000317.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
60
IIS II
ninalll
minulus
Ci
primus
oplici
3QuIdo
ecti.
InduS
1 c0
3. aliis
QuId
IGuo.
3taH.
IF di.
Deo
1O-
TCIM
oni-
DMIS
Liber Y. Lectio X. 287
fcacionis tranferatur ad lignitican-
dum Deum. v. 8. ubi dixerimus ho-
minem agnum promantueto, leonem
Pio Forri, eriam Deum agnum, ee leo-
nem nominare eodem iure pertendi-
mus, quo prius mantuerum vel For-
tem dicebamus.
3. Petes cu recaque nomina ee FOr-
tis, et leo improprie dicantur de Dco,
cur hoc Eymbolice de mecaphorice
credatur dici, illud aucem proprie.
Respondetur quod in rebus crearis
verumquecerminum videmus, ideo-
que facile discernimus metaphoricd
non proprie dici nomen: videmus
enim leonem aliud esse quam Forciru-
dinem: cum aurem nomina ad Deum
eranterantur alcerum extremum nos
lacet, de per conlequens etiam crans-
latio.
4. Praterea, in 29no, leone, _C.
piater manluccudinem de Forcirudi-
nem insunc multa alia qua cransterre
non eRincentionis loquenris: in man-
Suecudine aurem de Forcitudine non
inlune nil singulae earum rariones:
quare videtur ex necessitate vel cas
inesse Deocui applicantur, vel om-
ninc

## Folio 288 — 770507670:0318
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000318.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
288 Institut. Peripatetic.
mino nomen de eo non polle dici;
ideoque haec Formaliter diminieari in-
esle non pauci arbitraneur.
5. Exdictis deducitur quaedam Deo
attribui non polle, qua tamen vulgd
de iplodicuntur. Imprimis distinctio
Eiue Formalis, (ine victualis incer prae-
dicata iplius. non aduertunt enim haec
alterentes diltinctionem esse nomen
negationis de impertectionis, vnde
huiulmodi esse in Deo virtualicer vel
eminenter, tancundem est acque pol-
se eum nihil e defectum.
6. Peius adhuc Deo actribuiturr2
tiocaula e effectus respectu lui. V. 3.
quod accribuca Auant vircualicer ab
essentia quod incelligit alia, quiain-
celligie sc: quod vulemedia, quia vule
finem d Cimilia: clarum est enim effe-
ctus rationem similiter imperfectio-
nem Conare, unde nulla cAemminencia
eaM PTRCONEIBEIE.
7. Fluic attine est ponere ligna Cive
natura luc rationis inquorum vno
aliquid sic in Deo a aliudnon lic: per
hoc enim ponitur polterioritas in
Deo, qua est impertectio.
8. TurpiRIE AUTeM PONIEUF DeHS
suppo

## Folio 289 — 770507670:0319
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000319.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
De dieii
icaci in
2vule
sinctio
EF pId
nOmet
Vnde
er vet
repot
xUFId
. V. 8
a In.
rult
ette.
Etio.
entid
(Iue
VnO
pel
51
Sel
Dpo
Liber V. Lectio X. 289
supponere creacuras, vel dependero
ab illis sive possibilibus suc actuati-
bus, ve cum dicicur vitionem incui-
ciuam Dei Supponere Fucuritionem
creacurarum: Deum non coenolcere
actum liberum nili in existencia ip.
hus, condicionacam fucuricionem
praelupponi ance dispolitione proui-
dentix divina, ee similia quae cum Fa-
ciane essenriam dininam rcalicer e
polteriorem e dependentem à crea-
curis sunc intolerabilia e ablurda.
9. Ecimperfectiones sive rerum ta-
ctarum a Deo, huc nostri incellectus
incauce reiiciune in Deum, ve cum
Deus rulcmedium else propcertinem.
Cuspicantur incauci cum velle mediu
quia rule Ainem: cum aliquis actus
Dei concipitur a nobisnon conceptO
alio, credune eriam in Deo else vn-
de rnaracio posset elsc, _ h alia Per
impossibile non Fore.
10. Patet ex hactenus dictis om-
nium nominum ab hominibus Deo
aetributorum nome esse minus imper-
fectionem lonare: nam _ in Cummo
actualicatis gradu sirum cA, cum cx-
cera accum tancummodo (OnenE, e
vnivee

## Folio 290 — 770507670:0320
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000320.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
290 Instilut. Pcripatetio.
rniverlalistimum est, vnde habet ei
omnia concinere, et difterentiis non
esscalligarum, ac proinde plenitudi-
nem perfectionis includere: e Tan-
dem existentia pertectior est eslentia
gux non cs nili capacitas ad Car,
cecera autem omnia in ellentiarum
ordine lune, ee magisimpertecta.
E F C TTC
Z2L.
De existentia natura es scientia
intellizentiarum.
2. 8 Z Cupradictis tacile colligi
scur dari aliquam substanciam
incorpoream exnatura e origine lua:
cum enim Deus Colus Cc ensalC, dt
quicquid producitur parcicipat exi-
stenciam ab ipto, existencia quoque
inter ea quae inceorant ens liemini-
me dissimilis Deo, e pertectissima de
Suprema, Patet cerera quae in eure
Tunt a Deo caulari, mediante exi-
cencia, iplamque solam imme
diate à Deo Auere, ee per conse.
quens nihil immediare heri a Deo,
quod
s

## Folio 291 — 770507670:0321
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000321.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
bet d
BOn
cldi
tast.
e1EId
edM,
ACUII
4.
Bbto
al
lud.
3 d
exi.
que
ini
a dt
IIIC
eX1-
ne-
ile
e0.
0d
Liber V. Lectio XT. 29Y
quod ex ri existentix non inest crea
EHTR.
2. Rurlus clarum est potito quae-
cunque corpora existere, ea ex vi exi-
Rentia plurium in decerminato loco
esse, e quoniam iildem poluis et
nullo mutato semper manec idem,
omnia corpora ex ri solius existen-
cia, (G nihil in iis ImaTetuE) Cemper
codem loco permantura: et quod le-
quirur, ex ri Colius Doi de corporum
non sccucurum aliquem motum.
3. Cum itaque paret in corporibus
motum esse, patet else aliquam crca-
curam incorpoream, quae quia requi-
ricur ad dandum Drimum iOcui COr-
poribus; non porest else anima le-
Parata, cuius matinitaS MOEUM COEPO.
rum praelupponit.
4. Palet rurlus, hanc creaturam ciim
e Deo accipiar esse, ex Cele polse non
elsc, e per consequens in selc dinisi-
bilicacem includere existentiae contis
e(SeDEIaM.
5. Rurlus ex dictis de COrpore Con-
tac quod compolicionem ex maceria
de Forma non habeat, compoliciove.
id ex existentia cum aliquo luperiori
2
imposti

## Folio 292 — 770507670:0322
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000322.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
292 Institut. Peripatetic.
impossibilis est, cum existencia lic ipCa
Forina Formalissima entis, X per con-
Cequens nihil Formalius vel Cuperius
habere possu in ente cuius clt.
6. Ex corum itaque quae ens ince-
granc enumeratione eria lunc entium
genera: Deus, complens existentis
geadum; corpora latitudine lua ma-
ceriei infinitarem expandentia in im-
mentum, ee medium hoc genus actus
negne essenrialicer actualilari, neque
in maceriam eAtusi, medium quendam
sublistendi ordinem occupans ee
IIm PlCnS.
7. EA iraque accus purus, quia po-
centiae substanciali non milceturnon
purissimus, quia componiturcum exi.
Stentia, quae est compolirio substan-
cialis re paret communis omnibus
extra rrum illud ens a sciplo.
8. Rurlus euidens est creaturam in.
corpoream esse incellectinam, ac-
que adeo incelligentem: cum enim
necellicas exiltentia iplus collecta
eam habere aliquam vim immutandi
COEPOTa, VE motuS eorum LequaTUE,
quare cum actio procedat ab agente,
Quatemu

## Folio 293 — 770507670:0323
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000323.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
cipla
CON.
erius
inte
tium
encia
Md
II.
Ctus
eque
daM
P0.
NOH
exi
taH.
1b1.
2IB
21
nII
ecto
anda
LEUII
ntei
NUd
Liber V. Lectio XT. 293
quacenus actu eAt, necelse cA il-
lam inucationem corporum else actu
in ipta ec quod lequieur corpora
MUTaTa.
9. Cum itaque maceria in HaCCFCA-
cura nulla sic, neque per consequens
modus aliquis macerici tanquam ali-
quid iplius, tc haec else in illa can-
quam in Cele existentia; id cst, tan-
quam aliud: cum icaque cognolci (ic
else re aliud in alio, cognolciciva est
nostra creatura: cumque coonolci
racione entis, Ceu ve exictens, sic incel-
ligis de mobilis cognoleantur exicte-
ce, Incelligencia cA crcatura quam in-
vectIgamAS.
20. Sequitur etiam incelligentiam
in Cua essentia coonita Denm ee ce-
ceraomnia existentiacoonolcerc:cum
enim incelligencia habeat cui exi-
Aens coniungi possi per modum al-
cerius, intime aucem huic porectaci
coniuncta sic ipsiusmet ellencia exi-
Rens, clarum est cam primo de per le
Ecinexistere.
2I. Cumque coenico Tuam cRen-
ciam existere necelse uc videre illam
existere accidencalicer, Ac cuidens
illam

## Folio 294 — 770507670:0324
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000324.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
294 Instilnt. Peripatetio.
illam habere caulam existendi, ec
eam quidem talem qualem invecti-
canimus luprairidet icaque in lua el-
lencia Deum esse oc calem qualem
investisauimus ex longe pertectius
quam nos polsums delineare.
12. Videc icaque naturam ab iplo
actu emanare, et quonia videt Anem
naturae quis lic, v. g. vecot animalium
Species vel genera prodane acerno
rum entium germina, videc quid ad
hoc sic necellarium, et per conlegués
eoram ecriarum orbis machinatio-
nem, de quid ex rlu eriam ipscage
re debcac.
manuum
LFCTIO ZTI.
De comparatione intellicentia
rum ad animas ex corpora.
2. Larum item est incelligen-
tiam habere realem divilibi-
licacem eltentiae à cognitione: cum
enim de ratione cognitionis Tux el
Centix (it iplam exictere, _ iplam exi-
cterc Ec divilibile ab cllentia, muleo
magis
I
A_C
I
10
et
pasi
Pata
ed
Id
TuHII
ei

## Folio 295 — 770507670:0325
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000325.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
di, eb
lua el
qualem
tectiu
b ips
hnei
halium
TerO
uid d
equed
NatiC
etiA
+.
GeH.
isib
e et
exi
ulec
2813
Liber V. Lectio XIT. 295
magis cognolcere luam existenciam,
quod est posterius ex lupponic (uan
CxICenCIaIM.
2. Cum icem essentia ipsins sic li-
nicata ad certum gradum existentia
cuius capax est, clarum est plenitu-
dinem eneis non esse esfencialem ci.
Cum icaque per cognicionem Cuam
habeac plenicudinem entis, non est
iph esencialis cognitio. Es itaque
non repugnancia in ellentia ad non
habendam talem cognitionem, et per
consequensrealis divisibilitas esser
tix concra cognitionem.
3. Dices, Frustra esse porentiam qua
nunquam reducitur ad actum: Ccd
haec dinisibilicas non reducitur 2d
detum: erso Frustra de nulla cst. Re-
Epondetur non elle pocenciam, scd
non repugnanciam, qua fuic accunon
existence incelligencia.
4. Ex dictis peruenitur ad compa-
rationem incelligencia ad animam le-
paracam: licur enim conveniune in
eo quod reraque sic ens immaceriale,
Tua existencia existens: sicin eo difre-
runc quod incelligencia (E (uX exi-
Rencia adaquata, anima veroleparar
N 4
existit

## Folio 296 — 770507670:0326
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000326.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
296 Instirnt. Peripaterie.
existie existentia quae corpori com
munisesse naca Cuc, e per conlequens
non est adaequata sux exictentia.
5. Rurlus, licet veraque incelligat
tuam elsenciam d per illam caerera,
cum hac camen difterentia quod in-
celligentia a modo exictendi, anima
vero a corpore habet lemetiplam co
gnolcere: cum enim, ve supra dictum
est, aliquid ferit hominem, tacic cum
cognolcere illud else quia ferit ip-
Cum, iplum aure feriri includiciplum
else, in omni cognitione necectum
est hominem coonolcere lemerip-
Cum esc. Habe itaque in prima co-
onicione noticiam lux exiltentia, dt
a corpore accipie nociciam lui else:
quam nisi secum ferret non polset
Lupra le rellectere dum est leparara,
quia pocentia cst: porentia enim ad
actum ee non actum inditterens ct,
e neurrum habet nili ex ri agentis
ab co distincti.
6. Ilaec itaque eAt quali generica de
parricularis difterencia anima Cepara-
ea ab incelligentia quod anima ex
pura ratione identitatis lua cum Tuo
incellectunon informar incellectum,
alioqui

## Folio 297 — 770507670:0327
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000327.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
OM.
ens
d
etdi
11.
iMt
Co.
1M
VM
ip.
O
d
et
et
23
ex
Liber V. LCctiO X L, 297
alioqui non foret pocencia; incelli-
gencia veco habet ex iplo modo ge
verico lux nacura, ex vi idencitatis
ad esse Cux vircuri incellectiux.
7. Ex hisrursum sequitur animam
ex ri eorum quae lunt in ipla ex com-
munione corporis ad cxrera omnia
Fcrri, intelligentiam ex vi elsentie
Cua existeneis.
8. Anima itaque etiam leparara vri-
tur racionibus communibus quas in
se imiprelsas invenie, e per conte-
gnenseriam per alias limiles ad cntis
plenicudinem perringie, intelligentia
per puros entium gradus vilo vno
ente transcendie ad aliud, neque in-
compleris racionibus indiget.
9. Tandem anima quia elt nacura-
licer compars cerri corporis, ad illud
decerminatur, neque porest in aliud
agere nili mediante moru de affectio-
ne proprii corporis: afticie aurem
proprium corpus per identificatio-
nem, ex eo quod impressio vel alte.
racio vnius ex necessitace est alterario
alterius secundum modum luum pro-
xcer idencitacem.
20. Incelligentia vero non deter-
minatur

## Folio 298 — 770507670:0328
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000328.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
298 Institut. Pcripatetic.
minatur ad aliquod corpus, led est in-
difterens, e deterinatur taLEu ex
electione ad hoc magis quam adillud,
de alticie illud ex eo quod cum ipla
c in actu a exercicio, exercitium,
secundum quod corporea narura est
ei Eubiecta, peruenit in corpus ex de-
cerminarione iplius incelligentia.
12. Rurluscumincelligencia _COr-
pusdicantur rniuoce entia; d exi.
cencia raciorexericur eadem in veril
que. e omnis existencia, quae est com-
pars cum cllentia, exrecelsicace CAt,
proxoriiondea parriencis d limitata
ilcer aurem duo limicata. Cub eadem
vrivoca racione necessum eA inter-
cedere proporcionem, palam ACCOF.
pora non infinice inferiora esse in-
celligentiis in raiione substantia, e
per consequens quod etiam actio in-
celligentia in corpus non GcGnCPEO-
Porriorie.
2.2. Fevero s ponatur incelligen-
tix operatio, r. 8. morio elle illimi-
tata relpectu corporis, coiploponi
tur non elle connaturale intelligen-
cia movere corpus, led murare illud.
instantanee, neque corpori ab camo-
HCKda

## Folio 299 — 770507670:0329
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000329.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
edeltit
dd illua
Creirium
atVEd et
1S ex D
entia.
Id et C0t
 e est
In VIsi
est Cdt
irate elli
eadest
PInteI
ACCOE.
esC
II_, 
Etio.
DeDI
lliget
illia
II
e.
det
Ca
Hesdo
LiberD. Lectio XTIT. 299
verI. Duo igitur nacura continuaris
radibus luccrescat, necesse Foretme-
dium enris genus inter corpora ec
animas separatas ex uno parce tan-
quam corporum lumma etructus, de
incelligentiam ex reliqua parte.
23. Cerrum itaque etto incelligen-
esae vim movendi esse limicaram, led
ec eleuacam Cupra vim morricem
anima, de ltacim haberur, quod quo-
niam plura sine corpora quae linc pri-
ino mora ec quoli Coles, neguerna
inrelligencia pollir omnes mouere,
plures icem incelligencias, singulis
puca lolibus singulas else alsignandas.
L. E C TIO Z III.
Dedistinctione, subordinatione 
1..
numero intellizentiarum.
DFquoniam esse aliud, ve aliud,
eAratio cognicionIs, a ex illa
sequitur vis comparatiua leu quod
plura Cumul ineble poline paret per-
fectiorem incellectus argui ex co
quod plura simul, porsnc essein vno
intellio

## Folio 300 — 770507670:0330
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000330.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
300 Institut. Peripatetie.
incelligente quam in alio: led cum in
incelligentiis, licutin anima lepara-
ca omnia simul inexittane, limultas
haec non ad cempus, sed ad medium
coonicionisreterri debet, veilla aecti-
mentur Cimul quae rnomediolcuria
diuilibilitace concinencui.
2. Diltnouentur itaque elsentiali-
cer intelligentia ex eo quod paucio
ribus quali nodisrniverlum compre-
hendac ona quam alia: sic ve luprema
vnica divilibilicare cognolcat quic-
quid est, de quod exhis secundum
ordinem naturae lequi pocest; intima
quae pro lingulis sublcanciis lingulas
divilibilicares habeat. Seqnitur autem
haec capacicas ex amplicudine ec emi-
rencia lubstantia ipsius.
3. Paret ex dictis esse lubordina-
tionem pertectam inter incelligen-
cias: luperiores quipre comprehen
dunc pertectionem adaquaram inte-
riorum, ee non ex parce rancum, licut
in corporibus.
4. Praecerea acciua est in maius cor.
pus, cenmagis actiua in corpus aqua-
de quam lc interior: unde liveraque
ponatur relle agere diverhmode in
ideim

## Folio 301 — 770507670:0331
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000331.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
NIn
dId-
IUIMI
elli
VIIa
eia
116
it
1.
la
d
H
11
16
Tib. V. Lectio XIIT. 3OT
idem corpus praeualebit luperior, de
interioragere non valebit.
5. Parernihilominus ex dictis hranc
lubordinationem non ed vlque ex-
cendi ve luperior incelligentia polsit
in inferiorem agere, vel c COntra.
cum enim non lic in incelligencia ea-
tio aligua porentia, conlequencerne-
que mutabilicas; Ced licur existentia
lemel intula propter connerionem
cum forma quae inditterentiam ad
plura non habee mance immmutata
quandiu ipla forma, sic de cognitio-
nes incelligentix non accidentium
ritupossune adelle de abelle, led vir-
ture dancis esse intusae nulli muca-
tioninili ab iplo Cubiacent. Cum ita-
que non se alia divisibilicas intelli-
gencia, praecerquam vel in elle, vel in
coonolcere, patet ab alia incelli-
sencia nullam muracionem accipe-
re potte.
6. Polam quoque est quod quo-
niam incelligentia deductione necel-
laria, totam nacuram amplexatur, ex
neceslicare habetiniplo ortuluo om-
ne bonum quod nacum est habere,
cum bonum rniuscuiusque est illud
quod

## Folio 302 — 770507670:0332
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000332.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
302 Institut. Peripateris.
quod nacum elt habere, cum bonum
viriulcuiulque est illud quod ei le-
cundum nacuram cst, a crearura qui-
dem; cuius cota nacura est elle incel
lectualem incelligere est toruim b0-
num quod cicompetere poiest: inde
cum omnia incelligae incelligenria
ex vi nacinitatis ux, ex eodem dono
doncis elle omnis boni connacuralis
pollectionem adic.
7. EA icaque beata omnis incelli-
sentia quancum ad bonum polleltum
neque amittere hanc beacicudinem.
porest maeis quam essentiam luaria
qua cum coniuncia est.
8. Tandem cuidens est, in intelli-
genciistria maxime consideranda in
cellectum, voluntatem, ee actionems
inter qua actio est vilissim2, VE POCC
quae circa inferiora est, de quaruis
per illam dominentur corporibus
canquam instrumentis, tamen nobi-
liora elle necelle est ca per quae ipla-
smet verheiuntur quae ad incellectum
Spectant.
9. Voluntas aucem ab intellectu
non aliter distert quam incellectus
impertectus a pertecto: cum enim
qua

## Folio 303 — 770507670:0333
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000333.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
onuIM
et le
CGuI
INCel
2b0-
vnde
Cnit
Idado
cellio
UM
NCM.
Ua1S
1
eIst
dOLE
IuIS
Et
TUo
im
Ua
Liber V. Lectio XIII. 303.
quae incelliguntur appropriantur na
cura intelligenris, de quali aliquid.
eius hune, cunc intellectus incipie
elle voluncas. Palam estitaque volum-
cacem esse illorum incelligibilium,
quorum intellectio maxime perficie
incelligentem.
20. Ouare maxima nobilicas incet
ligentiarum est excellere secundum
voluneacem, inedia secundum intel
lectum, intima secundum actionem:
quemuis clarum Cc opoirere haS La
tiones lc elle in intelligetiissibi cor-
relpondentes re quantum voluntas
vniusroluntati alcerius, cantum cciam
de incellectus de virtus agendi debeae
piacellere.
TF. Et esse quidem incelligentia
rum Ainicam mulcicudinem ex copa-
ter, quod omnis mulcicudo, cum ab
vro per rnirares augeatur, a Ainito au-
tem ad infinicudinem rnitasnon pol-
SiC elle oradus, ex necessitate est Anita.
12. Cum vero ipla neque propter
aliud tiane, neque commune quid
piam habeant quo Cele naturaliter
relpicione, neque ordinem caula de
eflectus d inteltigendinullus Cccer-
mimus,

## Folio 304 — 770507670:0334
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000334.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
304 Institut. Peripatetie.
minus, limitatio in iis non nill ex oc-
culta naturarum proxortione, qua
complocum elsendi linc maceria or-
dinem incegrane, pendere porelt.
CF CTIO ZIY
De actione Dei, Intellicentia
rum, es corporum sinculatim.
F.
 X cognicione ngencium cil-
dem veltioiis in actionum no.
ciciam deducimur. In primis itaque
patet ex dictis, cum Deus Tolus à se-
iplo d ellencialiter existat aliquid
immediare ab iplo Auere, de percon-
sequens creari, de Deum crcarc. HIOc
enim ex nulla praluppolica maceria
heri cnidens elt, cum Deus iple im-
murabilis Cic, d ens praecerea nullum
praeexictat.
2. Pacet quoquehancactionem el-
sc instancancam. Si enim temporalis
sc, cum in mediaco rempore nulla (II
Tubstantia in qua lubiectetur, neque
Fublstet, neque in alio eric: quare ex
necellicace instantance Auit lubstancia
aliquad Deo.
3. Patet

## Folio 305 — 770507670:0335
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000335.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
201
qu
AOF
IA
eit
10.
que
le
uie
B-
DC
Idd
B.
to
sit
10
ex
12
et
3.
Liber V. Lectio XTV. 305
Patec icaque de incelligentias es
prima corpora per talem actionem à
Deoprocedere.
4. Neque oportet quaerere qua vi
extrinleca a Deo orrum accipian.
Cum enim Deus sic esencialicer ip.
Cum esse, patet quidquid requirieur
intrinlece ad esse Deumi caulam actu
caulantem effentialiter in DeO rePC-
riri: cumque nihil praecer iplum exi-
Cat, quod in corepericur rale cAe ve
effectus lequatur: quare lequela est
necellaria, quia esse sublistens est ip-
Tum esse; ens natum est esse: live s
esse est esse, ens elt: quali (i dicas (V
Col non est capax lui luminis, circun-
Cancia illuminantur: duc si exundae
tons, irrigatur vicinia.
5. Rurlus cum intellisentia neque
Polit agere in Deum, quia est im.
mutabilis, neque in aliam incelli-
sentiam, actio iplius est tocaliter cir-
ca corpora. Retio aurem circa corpus
( est compolica ex pluribus cognolci-
tur ex simplicibus ex quibus coponi-
tur: Simplices autem lolas cAereS ex
phylicorractaru patuitmocum locale.
condenlationem, d raretactionem.
6. FF

## Folio 306 — 770507670:0336
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000336.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
306 Institut. Peripatetis.
6. Fc notus quidem localis constae
quod sicrealiter nihil praerer divilio-
nem continvi, divilio aucem conrinui
constat e coniunetione corporis di
videncis ad corpus diuisum, de le
paraione ciuldem a corpore cum quo
2.
prius rnum erat: de ad ceniunctio.
nemnon sequiricur aliud niline qua
quanticas locum a locaco dictineats
cum quanea inter quae non incercedie
aliud, eo iplo rnitarem inter se se ha-
beanc: ve aurem nor sic aliud inter cas
negaciua quaedam rario elt, et PCF
conlequens non perle tc, led lequi-
tur ex alio, pura ex corpore pellente.
7. Corpus aurem pellens relipsum
mutae locum ee ablque alia mucatio-
iC, e enc iplum quoque pellirur.
vel alia immutatione accipit pelli, seu
Eine pullu pellere, cum itaque dux
tantum praecer divisionem sinE muta-
tiones simplices raretactio dE COr.
denlatio, condenlatio vero de negati-
ua sit actio, neque facie corpus luum.
alienum ad locum aspirare, palam cst
nullam esse actionem, per seincor
Poribus praecer rarefactionem.
3. Cum itaqueclarum lu actionem
incelli

## Folio 307 — 770507670:0337
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000337.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
Onctat
vilio.
rrinu
5 d1
de le
B que
Ectio.
e Gui
Deati
cedit
e ha
Ex 623
pet
quia
C.
m
tio-
ITHI
leu
dua
It2
ON
alt
et
et
Liber V. Lectio XTY. 307
incelligencia elle actionem per (c, VE-
pore principiancem de caulancem
actionem reliquorum corporum, AE
octionem per le intelligentia in cor-
pus cserarefactionem. Cumque non
sc alia per se se actio in corpuS; ne-
que incelligentia habeat sctionem
in aliud quam corpus, leguitur (o-
lam rarefactionem elle actionem in
telligentiae.
9. Petes in quo consictar haec actio
intelligentiae in corpus: seu quae lit
conlequencia: incelligentia rulcierg0
corpusesrarum. Relpondetur ex di-
etis clarum esse incelligenciam per
amorem teu desideriumrem tacien
dam ellentia sux de exiscentiae parci-
culari modo quasi quiddam sui inse-
rere. Vnde palam cM, eam actu lui
entis converlam manere ad corpus
in quodagendum est sccundum om-
nes parciculares circunstancias ad et
fectum ex sciencia iplus necelsarias.
20. Fx alcera parte PaTEE e COrDUS
esle luscepcibile effectus delidorari, et
sequi effectum ex ominentia ei excel
Cu accus Cui in maceriam, peaeserciu
actus communissimi seu corporei.
EdCdS

## Folio 308 — 770507670:0338
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000338.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
308 instirut. Peripaterio.
latis, et corpus quali concinuari in-
relligenciis per formam Ceu actum
Substanciale.
IE. Fc quaninis actus incelligen-
cix sc alcerius racionis, camen quo-
niam racio exiltentiae ad quai veer-
que dilponit csidem, necelsc eA CX
alistencia incelligentix crelcere quali
e contortari actum corporis; _ per
consequens magis dominari lua po-
cencix, ee, quod lequirur, rariorem et
fici subitanciam, huc vlque ad erant-
mutarionem formae lubltancialis, live
intra condem naturam.
22. Relpondemus iterum euidens
elte praecise exracione incelligendi
else connexionem inter intelligeis.
e intellectum, in eo quidem qui ac-
cipie Ecienciam ab obiectis, ut obic.
ctu sic caulsa intellisendi, in eo cuius
incelligere cst luum elle re incelle-
ctum sic quoad elle ab intelligence.
ladem in eo cuius intelligere est ip(I
naturale, ve intellectum lit ab iplo
quond extera praeter elle, h poltciera
mucationem exiltentia immutari.
23. Proxime exhis incelligitur opera.
cio corporis, in quo cohstat, videlicet
NOM

## Folio 309 — 770507670:0339
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000339.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
In.
WIB
eII.
10
et
2
det
Oa
LiberV. Lectio XFR. 309
non in alio quam in formali vi exi-
cendi quod est. Sunco enim tria cor-
vora A, B, C, sequentia sele invicem
intra lacera paralletatrium locorum.
vel unius loci aequalis omnibus eri;
bus, de incelligentia raretaciar A, _
cum non pollir crelcere nili vel ini-
nuatur B, vet pellatur, quandiutaci-
lius est B, condenlari, quam pellere C,
candiu B, condenlatur: cum peruen-
tum est ad terminum condenlacionis,
subic paulacim locum C, _ cogitC,
Cubire locum alcerius, donec ad earm
amplum velcondentabilem campum
peruentum lic, verarefactio A, non
operetur aliud quam condenlare cor-
pusrlcerius, e cum celsat morus.
14. Operatio itaque A, CA esse ma-
ius ex quo segnitur lecundum aliqua
Cui parrem, A, rniri loco B. Rurlus
operatio B, est vel heri minus; Sc (c
tantum delerere locum luum, vel
cenendo le in lua quancitare facere le
rnum cum loco C: cum itsque vni-
ri loco C, non sic aliud quom ese
quatum incer quod e locum C, nihil
sic interiectum, cota operario B SE A
non cstalia quam elle quod lunc, For-
mali

## Folio 310 — 770507670:0340
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000340.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
310 Institat. Peripatetic.
maliquadam consistencia.
25. Juoniam erso corpusnonha
hec aliam operacionem quam diuilio-
nem, patetotam actionem corporis
reduci ad esse quod est, Cen Formalem
consilcentia in lua proporcione quan-
cicacis ad maceriam, ee continuitare
ad locum: veram autem vim agendi
ab incellisentiis intundi.
26. Pacet quoque incelligentiam il-
Larna rireuteraretactiua polte opcia-
ri quicquidper corpora agendum est.
quoniam enim omnis actio corporea
perticitur per dinisionem, de ad dini-
sionem hâc virture pervenicur, ad
omnem actionem corporis per hate
virturem pernenitur.
E E C T IO XV.
De cooperatione arentium ad sub-
.
stantias animam rationalem
 caetera operanda.
Xinde pervenitur ad produ-
Lictionem substanciarum, cum
enim aliae productxe sine ex nihilo,
aliae
AME
s1I
somp

## Folio 311 — 770507670:0341
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000341.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
onha
livilio
Orpori
Imalen
E Qudit
nuicale
28e11
IaM il
Opeid.
Im esto
poied
diui
d
hanc
Liber V. Lectio XV. 3TF
alix ex aliis praeexistentibus, prio-
resnecellum est a Colo Deoimmedia
ce Duxisse; agens itaque producens ex
nihilo agit carera quae luncinentera-
tione exiltentix. F.C ita que existentia
primum in executione, cumque na-
sus non Aacproprer minus, crit quo
que primum in incentione.
2. Juare cum omne agens agendo
conatur exprimere ellenciam Cuam
in effectum, oporret ellentiam pro-
ducentis ex nihilo esse iplam exi-
Centiam.
3. Neque expectandum est ve alia
creatura adhibeatur tanquam praepa-
rans materiam: cum quia exiltencia
estnobilior reliquis quae lunt in ente,
unde non sulcixit praeparationem ad
alia: tum quia existentia policaiam
ens est polstum, unde operacio in ni-
hilum est ex ipla politione existentia
compieta, de per consequens illius
caula Colius qua ponicexistentiam.
4. Polco modo Deum certas sub.
stantias creauille, et quoniam ex lele
sune defectiles, eas illud ese a DeO
semper habere, politum est Deum
perpetuo rim essendi effundere ve sol
lucem
I
Odu.
eii
lat
alia

## Folio 312 — 770507670:0342
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000342.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
322 Institut. Peripatetio.
lucem. Cogitetur modo transinura-
tio accidentalis ex parte corporum
qualis in phylico dilcurtu explicata
el, _ ve lupra declaracum elt ex cer-
eis mucationibus ad constantiam es-
Cendi in alio gradu perveniri.
5. Necelsum est relicut cum cerra
ad Tolem vertitur vel lignum Foco
adIBOICIME, ex Perpecna es immuta.
bili actione solis relionis coniuneca
cum mutabilicare terrae de lionorum
Aeri vemodo ona parstelluris, modo
alia illuminetur, ee modo via pars
lioni modo alia ardeat: Sic ex luppo-
ltione quod motiones narurales ta-
cianc maceriam in determinato situ
modo capacem pertectioris exilten-
cix, nodo impertectioris, ex eadem
constanti effulione exiltentiae ex paF-
ce Dei, modo substantiam nobilio-
rem esse in illo situ, moddignobilio
rem necellum eA.
6. Supponarur rlterius corpus exi-
Cens ita cransmuratum ve capax sit
maceria formae quae exipla luaratione
secundum aliquam lui rationem ex-
cedar materia poteltarem, nonne pa-
ret ex iplaeadem constunci eAutione
exiltentia
apist
teie
iNI

## Folio 313 — 770507670:0343
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000343.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
limuI
eplicala
Cx CeI
I1a1N et
1 foco
InUI
BOTII
nodo
ra paIS
UppO.
Cs ta
SIu
Aen
adem
EpdL.
Dilt
di
ext
X s
ione
Cx
EP2
1OBO
IEIa
Liber V. Lectio XV: 313
existentia ex Deo substanciam exi-
Aere, quae ita st corporca, ve lecun-
dum quid sic spiricualis:
7. Cum enim existentia politio ens
ponac, co iplo quod caulx secundxe
decerminant talis existentiae politio
nem, non ea Cola ponitur, led quic-
quid ex calequitur, etiam li secunda-
rum caularum vim excedat: de C P2-
tet quomodo polica generatione ho-
minis ponitur anima rarionalis: ec
quomodo lic risnaturx ad cam con-
currae, re camen crcationis vel po.
tius concreationis ratio accedae. es
necellaria (IC.
8. Ouomodo denique et lic e non
lic ex craduce, d limuil per generario-
nem de creationem, e quomodo in
hoccasu instrumentum quodammo-
do ad crcationem adhibeatur.
9. Ec Ouoniam dispoliciones in-
terna animae relcire e velle, etiam
iplae lune indivisibiles; d sequuntur.
ex impressionibus materialibus in
corpusfactis, necestum cst ve licue
anima ipla ex gencratione hominis
sequitur auxilio actionis rnivertalis
Dei, ic de lix dispoliriones ex imprel-
LIOne

## Folio 314 — 770507670:0344
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000344.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
314 Institut. Peripatetic.
tione facta iir: hominem dc natu
ra animae indinilibiliter animam af-
ficiant.
20. Ouilquis autem horum exem.
pluin enidens vule videre, cogitee
quomodo per lectionem lignum Ac
pluratoro enim cempore scillurae mu
catur houra, e manec lionum eadem
enicace rnum, indivilibilicer vero
finita sectione iam Cune duo ligna,
ab(que eo quod dualitas praincepe-
rie vel aliquid de iplius narura, led
eantum de ratione toura.
ZF. Fx dictis deducimur ad viden-
dum quomodo Deus omnia opera
ercacurarum perticie in iis. Imprimis
enim Ei de incelligentiis sc lermo,
cum operationes carum interna non
ine, nili esse omnia alia certo modo,
pacet cas actu vlque ad olcimam cir-
cunstantiam polciuam esse ex vicrea-
tionis.
12. Exvi enim iphius coniuncta est
essentia iplorum libiips re virtus co-
onolcicius est, ee ex hac coniunctio-
ne proxima dinilibilicas, qua est DCi
ac: Eandem rim cognolciciuam, pol.
eis omnibus canlis ex necesirare inelt.
23. P B

## Folio 315 — 770507670:0345
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000345.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
1atiI.
ed at
Cm.
3lb
N Ab
IBII.
AeM
vero
3BB
epe
tClo
CM
MIo
103
IOM
d0s
pIP
ed-
10
1
e
asto
Et
Liber V. Lectio XYI. 315
13. Ft quod de hac declaratum et,
de caeteris quibulcunque eadem ta-
cilitare aperitur, actio quoque exter-
na polita maceris ex vi incernae linc
alia mutatione scquieur.
LECTIO XVI.
Decubernatione Dei e localitate
entium incorporeorum.
1. Y Adem operâ accipitur Deum
Lnon esle caulam vilius imper-
fectionis, X non esse, Peu mali, quod
in rebus creacis vel actione carum
existie. Cum enim actio Dei (IC LaM-
mmodo infundere esse, de hoc
quantum creatura est capaz, palam cst
quod est de esse, Deo cribuendum e-
le, quod autem de esse dcestinincapa:
cirarem Cubiecti retundendum esse.
2. Et cum defectus actionis pro-
cedat ex defectu principii, id est, ex
diquonon elle in principio, codem
modo defectus in agendo similiter
in detectum aliquem in essendo crea-
curae, ee non in Deum eanquam cau-
2
Cam

## Folio 316 — 770507670:0346
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000346.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
326 Institut. Peripatetic.
Cam. reducendus eAt. Guare Deus
omnis boni author est, quoniam om-
nebonum ex esse est, nullius aurem
mali cum malum ex non eAe (E.
3. PateE COn(CQUenCEF Deum nOn
Polle quicquam annihilare, vel lub.
trahere concursum luum ab actione
alicuius creaturae: posse enim anni-
hilare cA posse Facere non ens, de
Cuberahere concurlum luum; de non
praebere esse rebus creatis, verum.
queaurem non nili ex defectu boni-
catis, ex quasi exundantix entis in Deo
concingere potelt.
4. Dicesergo Deusnon liberé ope.
ratur ad extra in creaturas: Ccdne-
ganda est haec consequentia, sicut
lupra cum de Dei libertate agcretur
doctum est.
5. Dicesrurlus, icaque eodemmodo
dicendum est Deum non polle Face.
ec quicquam quod non es facturus.
Sed, negatur eriam haec consequen-
tia pocentia enim iphius dicieur ad
Pollibilia, Ceu quae encicarem de incel-
ligibilicatem habene, e ideo non cA
negandum quodponit aliquid quod
est possibile, licet ex alio capireim-
pomibile

## Folio 317 — 770507670:0347
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000347.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
OI
b
AE
BI
d
O1
M
iI
eb
de
e
EBI
EIII
Lib. V. Lectio AVI. 317
possibile sic re contingat cum actu
hoc Facere.
6. Sed potencia Dei quae est ipta
ratio esfendi, ee entis, non habet pio
suo actu non esse alicuius, e non
dgere, ideoque non est dicendum il-
lum posse dare non esse, vel pose
non agcie.
7. Meminerimus modo Deum Otn-
nia de linoula guae a creacuris AURE
intelligere, ex qua ex operatione lua
sequuntur omnia velle, de hobes
Deum esse oubernarorem mundi; de
non posse elle relstentiam aduerlum
voluntatem iplius.
8. Cum enim quicquid est ab iplius
volunrate ortum habeat, neque pot-
sic esse quicquam quod non ab ipto
de opcribus iplius efficiacur, clarum
est non este quicquid iple non rult,
neque posse esse quandiu iple non
vule esse illud.
9. Neque minus paret ex hac gu-
bernarione Dei non infringi neque
concingentiam caularum nacuralium,
neque liberratem creaturarum racio-
nalium: cum enim contingentianon
sic aliud quam caula nacuram elle
TatCMm
N.
i
db
1e
16.
Est
ab
et
Od
N.
16

## Folio 318 — 770507670:0348
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000348.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
318 Institut. Peripatere.
ealem re polli impediri, e loleat ab
aliis causis, libertas autem quod crea-
cura ex dispectione plurium proce-
dac ad opcracionem: de aded manite
um Cic verumque horum esse in re-
bus re Cola commemoratione indi-
oeac, clarum elt gubernacionem Dei
tuanem esse, e vim nacuris caularum
naturalium non inferre.
20. Obiicies proposiciones de fu-
curo sine contingenci sine libero esle
determinate veras, maxime cum a
Deocognolcantur, _ praedchnianeurs
quare non poterit eRectus non estes
nulla itaque est vel continsencia vel
liberrasi tire hoc contingat ex vi con-
tradictionis, linc ex irretragabili vo-
licione Dei.
rI. Relpondetur Fallum esse pro-
politiones de futuro contingenci hra-
bere decerminatam vericarem: cum
enim homo ex inspectione caularum
loquacur, propolicionis iphius senlus
est quid caulae ferant. Neque interest
an efferatur actiue vel passiue: quasi
dicas quid caulx acturae lint, vel quis
effectus ab iis fucurus sic. Semper enim
idem ConaMF.
+2. 6t

## Folio 319 — 770507670:0349
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000349.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
e
i
et
IM
1
se
Ie
d
1
1
12.
Lib. V. Lectio XVT. 319
Si itaque quaeritur quidhomi-
nes reline per similes propoltiones,
pluec, ardebis, iralcetur vel nauigabie
Torces, ec. clarum est explicare eHfecta
veincausis defoctibilibus, ac per con
leguens vericarem dererminatam non
habere. Si autem quaeritur quid pio-
politio significabie si feratur imie-
diace ad eftectum ve Conac. Relponde-
cur non esse hominis pruidencis ea-
lem propolicionem, dt lic ad quaestio-
nem praelentem non perrinere. V5-
rum si ponatur vistalis contradictio
nis in obiectis quae determiner veri-
tatem propolitionum, omnia ex ne
celsitare lati evencura e a Eele
FUEUTa.
23. Pacet tandem hianc actioneim
defectuose appellari concurlum, cum
calis vor ducar audicorem in appre-
hensionem cuiusdam aequalicaris in
agedO InEEE DCUM _E CFCREUTAMI. R C-
etius itaque praemocio dicirur vel
praedecerminatio: cum Deus Faciat
nos facere vique ad minimam cir-
cunstanciam policiuam actionis.
14. Colligitur item ex dictis quo-
modo Deus dicatur agere in omni-
a
DuS

## Folio 320 — 770507670:0350
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000350.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
320 Institut. Peripatetio.
busimmediatione luppoluci de virtu-
eis, incelligentia rero in vnum cor
pus immediatione suppolici, in reliqua
duncaxar immediacione vircuris.
15. Dei enim actio cum C inAu-
Xus iphus esse, ee nihil possir agere
Linc elle, neque esse protuere ab alio
quam a Deo,necessum est Deum im-
mediace agere in omnem subltan-
tiam, ex per consequens nullum sup-
policum in agendo intercedere incer
Dcum ex crcacuram asentem.
26. Incelligencia vero quae imme-
diaceraretacie R, non monet B, nisi
mediance A: suppolitum itaque A,
est incer incelligentiam, _ B: non
itaque intelligentia agit immediacio-
ne luppolici in B, Ccd quoniam A esse
raretactum est caula quod A, moneat
B, ex R, estraretactum à virture incel-
ligentix, rirtus intelligenciae Facir B,
moueri ab A, vircus itaque incellise-
cix non luppoluum est immediaca B.
27. Fc ex hoc lequitur quod Dens
dicitur immensus, intelligencia vero
este definicine in, loco: cum enim
nihil neque Cic, neque possit esse sine
existencia, clarum es neque locum
rilum

## Folio 321 — 770507670:0351
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000351.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
viriu
COr.
eligu
inAu
agere
b alio
nim
plup.
Ineet
nih
NOA
acio-
elte
ntela
it B,
1E
e
e4 B.
Deud
vero
enII
sine
CUn
VHH.
Liber V. Lectio XVTT. 32E
vilum polse esse in quem Deus non
immediate agac: intelligentia vero.
cum habeae determinaram propOr-
tionem ad corpus, sic agir in certam
quanticatem re non polsit sinul im-
mediare agere in aliam. Cum itaque
incorporea non sint in loco circun-
scriptiue, intelligentia erit definiciue,
Deus line Ane in omni loco per ope-
racionem immediacam.
LE C TIO XVII.
Deconsernatione creaturarum es
+.
entium durationibus.
Larum quoque ex dictis cAt
 actionem hanc Dei elle con-
leruarionem rerum, cum quoad sub-
canciam, cum quoad accidentia in-
trinseca; cum enim essentia rerum
creatarum non habeat ex lele con-
junctionem necellariam cum esse,
led talem quae possic ex natura lua
deperdi, parer eas non esse coniunctas
ex vi luarum nocionum proeotem.
pore pro quo pollune cllenon con-
innex, et per conlequens quandiu
CumE

## Folio 322 — 770507670:0352
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000352.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
322 Institut. Peripaterue.
unt coniunctae ab extrinteco habere
ese coniunctas: manene itaque con-
iunctae per vim extrinlecam.
2. Sed eiuldem rationis est este
coniunctas ee manere coninnetas, leu
ellc pro aliqua duratione coniunctas.
eroo ab eadem caula ex virtute hoc
habent, e cum non sic aliqua muta-
tio, led e contra efrectus sc vi nihil
mucetur, eriam per eandem actio
nem retinenc elle, quod estconteruan
ri. Flt icaque eadem Dei actio con-
Teruatio respectu substanciarum. FF
cum supra declaratum sc accidentia
incrinleca non elsc aliud quam mo-
dos substancia, conleruatis substan-
eiis clarum est eriam illa in luo elfe
conleruori.
3. Ex dictis quoque cognolcere
pollumus quidnam actio lic in iplo
effectu: _, li de dinina actione, prove
immediace ab iplo produit; sE qua-
cio, palam est elle iplam lubstanciam.
non tolum quia non porest subiectari
in substancia non alirer quam per
iptam sublistente: neque quia uni-
verlim reiecta est enrium ex nottris
concepibus factorum existemia, led
Criat

## Folio 323 — 770507670:0353
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000353.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
IB
1b
d
2.
ba
D
Liber V. Lectio XVII. 32Z
etiam quia ad nihil seruic actio media
Qua POHCTETUT.
4. Vel enim Deus ance hanc actio-
nem in Pele determinarus cA ad ageu-
dumm, id est, re haec actio ab iplo sc-
quatur, vel non: sinon, haec actio
non lequetur, ab indifterenre enim
nihil seguitur: E autem est decermi-
natus, haec actio non habet vim de-
terminandi eum proprer quamrequi
rebatur, Ped iplius eftectus poreltae que
immediare lequi ex iplo quam haec
actio: e hic idem dilcurlus valet con-
ira actionem hinilem heticiam etiam
CrCaCUTarUMI.
5. Rorlus quatenus actio Dei cA
conseruatio, nihil est praecce iplum
esse rei conteruarae. Imprimis enim
duratio rei incorporea non porest el-
le dinisibilis: si enim foree dinisibilis
foret concinua, ec in infinitum diur-
libilis: vel itaque pars aliqua limul
in re indivisibili, vel non. s limul, pars
illa non includer succestionem Anon,
nulla pars unquam crit.
6. Fe argumentum non habetni-
norem vim in crentura corporca, etl
enim sic dinisibilis in extenlione, ca-
HBCK

## Folio 324 — 770507670:0354
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000354.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
324 Institul. Peripatetie.
men est indivisibilis in succestiones
et per consequensnon porest plures
duracionis Cucceux parces simul
Sultinere.
7. Rurlus sidurare sc eandem rem
ellceandem qua fuie, nonne clarum
est non requirinis non mutacionem
 cdiverlo ex duobus existencibus,
i alcerum interear, dici illud muta-
cum, immucaro manence illo quod
durae: non iraque nouiras aliqua cst
in permaneneia.
8. Praterea ve existentia nutetur
estentiam necesse es mucari, cum sIE
apcissima capacicas exiltentie; lub.
cancix itaque ratio erit in perpetua
mutacione de inctabilis, a per con-
sequens extra Deum nihil Ctabile.
9. Obicies, cum Eaepe dictum sIc
creacuram polle non elle, de camen
dum est non pollenon elle, mani-
Fectum sic, non pollenon elle leu esse
dum cAt, uccessiue aduenire CreAEuTE:
cum itaque maior sic indinisibilitatis
neceslitas ex parte Dei quam ex par-
te creaturae, succettio concludenda
eAex PartecICATUrA.
20. Respondetur ex oppolico esse
RCut

## Folio 325 — 770507670:0355
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000355.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
360
cCd
IuI
en
AHII
M.
US3
14
Oc
et
Cu
si
Ud
A-
(11
et
vi.
elle
18.
atid
ida
est
Liber V. Lectio XVIL. 325
licut enim s poncretur actio Dei Per
modum Actitiarum elle luccestiua, ne-
morequirerer aliam successionem ad
durationem creaturae intelligendam,
sic E ponacur actio Dei aequinalens
concinue luccestiua, nemo porerie
conqueri de inincellisibilitate du-
rationts.
EI. Ouoniam icaque actio Dei eAt
contormis existentiae ciuldem, de exi-
sentia iplius indinilibiliter compre-
hendic praerericum et futurum, necel-
sc est ve actio quarenus est interna
dererminatio Dei eodem modocom
prehendat luccettionem: agit itaque
hec actiocreacuram quadam indivili
bilitare prehabence divisibilicatem, de
line vila divilibilicare facir existen-
tiam creatura elle per contradictio.
nem impossibilem anterri lucceive,
ablque eo tamen quod vila successio
plulquam rirtualis in creatura intex
ueniat.
22. Ouod enim formaliter habet
ricurem qua est in succettione, pocest
hocxque praestare qua ipla lucccssio:
talem aucem diximus actionem Dci
esse: inde paret eriam ex hoc effectu
aeternd

## Folio 326 — 770507670:0356
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000356.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
326 Institut. Peripateri.
aecernitatis divina rationem à poste-
tiori else demonstrabileim.
23. Ex his deducitur durationem
substantiarum corporcarum de spiri-
eualium esse intrinsece differencem
cum substantia corporeae habeane ex
maceria ratione intrinsecam poltibi-
licarem ad non else, de per conte-
quens debiliorem connexionem adt
esse intrinsece ex ipla lua nacura, du-
ratio vero consistit in connexione
existentia e essentix quoad effectum
permanencia.
24. Hluic accedit quod in natura
tine caulae destruentes corpora, non
Ene vero quae lpiritales lubstantias
natae sine infeltare: vnde cum Deus
nihil destruae ex Cele, incelligentia
fune ablolure immortales, lCut de
animce separata. Corporaaurem cel
Tance moru erune per accidens im-
mortalia: inrerea Cune simplicicer
mortalia, nili si qua Cunt ex ordine
exemPCa.
25. Ex dictis quoque patec trium
durationum e rario e differencia.
cemporis, explicata in principioiarer-
ricacis cum de DCO aGCTETUX: caridem
aM LCL

## Folio 327 — 770507670:0357
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000357.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
e
eM
I1).
eMo
ek
0I.
IC.
ad
aII.
dBC
UI
UIa
OM
145
15
ia
et
et
M.
cet
IHC
1d a
ei
eI
Ies
Liberr. Lectio XYITI. 327
ads incelligenciarum.
eviternt
E CTIO ZVIII
De modo actionis ex parte
sabiecti.
1. Tpacec etiam iltius questionis
 anciquae Colutio. Cur Deus nom
prius fecerit mundum: E enim con-
sideremus quod infiniri nulsum siC
principium, e quod rbinullum est
principium, nulla pocest esse decei-
minara distantia a principio, paccbie
quod impostibile sc esse aeternum
aliquem Aurum cemporis aur instan-
cium etiam per imaginacionem in
quo possr accipi nunc de TunC, d
determinari aliqua durationis con-
sans difterentia, aur aliquid esse prius
vel posterius.
2. Ouare talis quaestio procedie
ex infemitare nostri incellectus, ec
nihil Cioniticat, e, quod sequieur,
nullam respontionem patieur: Deû
enim facere mundum hunc prius
cempore quam fecir, foret fecise
mundu

## Folio 328 — 770507670:0358
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000358.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
328 Institut. Peripatetie.
mundum ance mundum, cum tem
pus inceptionis mundi non lic aliud
quam motus iple quo incapit moueri
mundus.
3. Similiter patet Colutio illius quae.
Sionis, an Deus postet Facere Cns PeE-
manens ab acerno: si enim infinici
in succestione nulla est quiddicas,
vel polsibilitas, clarum est Deum non
Pocuiae sic Facere Creaturam VI XFCE-
nicacem haberet per relationem ad
infinicam successionem: nOn itaGIS
alicer quam per eminentiam aliquam
politiuam iphcollacam, cum itaque
durario conliltar in connexione exi-
sentia ad ens, non aliter poruir face.
re creacuram ab arerno quam dando
calem connectionem qua simplicicer
non pollet non elle, in quo consistie
ipla Dei acernicas: clare itaque im-
ponihile est ens, etiam permanens
ab aecerno extitisse.
4. Ouoad actionem vero Dei non
immediatam seu, quod idem eA, ve
est eadem actioni creaturae, palam
est candem elle rarionem ac de actio-
ne cicacurae: ec de his pronuncioue-
rune philolophi quod actio Foret
medium
b
Aa
S
BU
sat
IIII
ips
ABC
103
MB
b.
ne
11.
Id
COF
lIEat
1B. C
M
NO
FATE

## Folio 329 — 770507670:0359
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000359.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
FeM
Qua
Der
init
litaS
NOI
eter
B 36
aGu
que
exi
acC.
ndu
IM
en
V
aM
10-
AC.
ret
id
LiberV. Lectio XVIII. 329
medium quiddam inter agens de ef
fectum: puta morus praecedens: LIcuI
in muratione loci inter quierem in
termino aquo ec cerminum ad quem
incercediemorus, quem Falso imagi-
namur esse plura elle in locolucces-
sive, cum, re demonstrauic Aristore-
les, toto eo temporenon accidarmo-
bile esse in loco sibi aequali, cum ta-
men a qualitas sr deracione loci.
5. Sic quoque in aliis mucacioni-
bus illa praetertim cuae rocatur gene-
ratio substancialis Tubiectum per mo-
cum praecedentem; qui proprie est
ipla actio, non est neque Formalicer
neque inchoatiue in ivlo termi-
no, Ced mutatur cantuminodo quoad
iodum.
6. Sic eriam contingie in carefactio-
ne quae immediare est ab incelligen-
tia. Cum enim proporio intelligen-
tix ad corpus sic Anica, non pocest
corpus ad quemliber minimum ra-
citatis eradum instantanee perduce.
re:quare necesse est incer iplam actio-
ni paracam ex terminum incercedere
morum aliquem, quo durance corpus
raretactum neque in determinato
Bradu

## Folio 330 — 770507670:0360
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000360.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
330 Instint. Peripatetic.
eradu raricaris, neque in decerminato
locotE.
7. Ex quibus omnibus hoc tan-
dem concluditur quomodo ex parte
subiecti Cele habear lure patsio Lne
mutatio: cum enim parres compoluci
Formales esse actuales repugnat, con-
sequens est tantum in pocencia esse
ee semper quidpiam cerrium in par-
ces relolubile actu existere.
8. Hloc itaque certium habet natu-
ram quandam relolubilem et muta-
bilem, clarum icaque est aliquam esse
caulam quae vim habeac illam mutan-
di. Ecto itaque B, nacura murabi-
lis, A. caula inutans, non necelle cle
applicaco A, ad B, esse B, aliud quam
Fuic, seu esle muratum.
9. TIOC eroo est B esse paltum.
rarione A, cIIE. aliud quam crat: aliud
dico, vel alterum: si quidem enim
nihil sensibilemanet, Rc aliud: SI au-
cem manet quo delionetur ese hoc
idem quod prius, rancummodo altera.
cum est: quia fundamentum e susten-
caciuum manct, secundum quid au-
cem innouarum elt.
20. Dicamus exemplo. Fco aqua
cubi

## Folio 331 — 770507670:0361
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000361.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
nat
taB.
DaTi
siu
oliI.
EOB.
este
PaF-
aEH-
Uta
est
tan
abi
et
IAM
IU
I1
alo
106
12
A.
12
LiberV. Lectio XVIIT. 33C
cubitalis in vale, de (ne licigiums
insu in re aliena) supponamus AgV-
ram non esse aliud quam iplam il-
lam quancitarem cubitalem lecun.
dum luas tres dimentiones non esse
magis excentam quam actu sic, qui
conceptus cum sic pure negariuus, ni
hil porest addere quancitari cubitali.
incelligatur deinde eadem aqua in
rale alterius figura, ex per conle-
quens ipla quoque nouis esle cermi-
nisinduta: cum priores cermini non
tuerine aliud quam ipla quantitas
aqua, neque polteriores ab illa dif-
Ferre Porerunt.
12. Fuidens icagne est quantica-
tem hanc manenre cubicalitate, qua
est differentia iplius, qua gnatenUS
quantitas consticuitur, habere pol-
sibilicatem, ve modo sic prramidalis,
modo cubica: X per conlequens mu-
tabilem esse, nullo ente nUTATOS
huicicaque polsibilicari; E incelliga-
cur vis duorum valorum applicata.
clarum est ex pura coniunctione co-
rum, lequi murari paularim quanci-
eatem aquae, ee tandem que invno
iale fuerat rnius fgurae in alio elfe
alterius

## Folio 332 — 770507670:0362
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000362.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 13 lines, status machine
32 Inst. Perip. Lect. XVIII.
alterius, muratam secundum modum;
immutatam secundum ratione quan-
ciratis.
13. Sic Cobstanciae hune alterae le
cundum qualicates, immutaca quanei-
care: secundum guancirarem immu-
eacâ substancia: secundum substan-
tiam manente materia, non proptee
aliud quam quia lubiectum seu pas-
Cum est tic mutabile, de efficiens rim
mutandi habens est applicarum.
LL u L d.

## Folio  -  — 770507670:0363
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000363.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
aIn
le.
nei.
nII.

## Folio  -  — 770507670:0364
# No recognised text on this page (skipped: no_lines).

## Folio  -  — 770507670:0365
# No recognised text on this page (skipped: no_lines).

## Folio  -  — 770507670:0366
# No recognised text on this page (skipped: no_lines).

## Folio  -  — 770507670:0367
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000367.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 12 lines, status machine
 
TFIFOLOOTCA
C
F
ORIOTNTE
MIV IDT.
In qua Epecimen datur quarr
cum Philosophia Tlco-
logix Cubseruiat.
AANTTIORE FODEM.
Egnitatni meo in curribus Pharaonis
assimilan te, amica meat. C aAC. l

## Folio  -  — 770507670:0368
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000368.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
I
1d

## Folio  -  — 770507670:0369
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000369.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 22 lines, status machine
AD LBOTOREM.
Vm ca demum Philo.
Cophia luam dignitacem
Ac aslecura, que in actio.
nem futa hominem meliorem,
hoc est masishominem cAfece-
ric: divinis aucemm dilciplinis ad
hoc inicientur Christiani: Hoc
palam Cummum est Philolo-
phix culmen, ve cradicionibus à
Deo hauctis oblequatur de Fa-
muletur. Propcereo quas cibi
commendatas rolui Insticurio
nes, Theologix munire chiro-
sraphio prorlus necellarium vi-
di. Neque diu cogicandum fuie
quo primum relpicerem. Cum
enim postnarura rationesCOm
municer digectas, caldem in
A 2
Colle
re

## Folio  -  — 770507670:0370
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000370.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
Ad Lectorem.
collectione mundi quahin pa-
radiomace expoluissem, parile
seme coactum vidi, actionem
Enrium poltremo Mlecaplira.
ces eractatu fuis prinicipiis quali
in scelero exhribitam, in Crc2
eione rerum debica sibinacura
veltire. Cumque in Theologia
anciqua hanc vlera Philo(opto-
rum conacus sraphice depictam
ccneremus, led proprer ignora
eas nacura lemitas non veltiza
bilem: vilum cM non aliud ex-
prellius approbarionis Thcolo-
dicae sivillum delderari posse,
quam uemyltoriis Creneleosta-
cem praterrent Inlicuriones, ee
ab agnieis, auchoricatis oloriam
De Iplendorem cum Fanorere-
ciperent. Quid plura: COnatus
Cum: prodiie quodrides, quod.
GNCVEPTOICOPTO.
ND

## Folio  -  — 770507670:0371
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000371.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
1 Pa
arile
hyl
quali
TUIId
ADIC VL
C A P IT V H.
C ap. I. D Tscursus Philosophi-
cus de creatione
cali ex terra.
losia II. Explicatio eorum quae sacra
pho.
ex
1184
colo-
5ta
CS, d
ere
raFUS
uod.
Genesos docet de eadem.
III. Discursus Philosophicus de
operibus duorum primorum aie-
ru.
IV. Explicario Sacrae Geneseos
circa eadem.
V. Discursus Philosophicus de
operibus reliquorum quatuor
dierum.
VI. Explicatio sacrae Geneseos
circa eadem.
VII. Animaduersiones aliquot
circatextum primi capitis ce
neseos.
III. Discursus naturalis de
a
Ereto

## Folio  -  — 770507670:0372
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000372.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
Indieutus.
creatione hominis.
IZ. Explicatio sacrae Geneseos
circa creationem virI.
Z. Explicarioeinsdem circa crea
27
tionem mulierus.
I. Explicatio Cene seos circa Pa
radisum.
ZII. Tiistoria lapsus ada ex sa-
era Cenest.
X III. De pana primorum pa-
rentum ex eadem.
ZIV. De malis in posteros deria
vatis ex eadem.
ZV. Deproparatione generis hu-
mani ex eadem.
ZVI. De diluuio ex eadem.
VII. De cessatione diluui ex
eadem.
VIII. Defaedere post diluniu
cum Noc facto ex eadem.
XIX. De secunda propacatione
ceneris humant in vniversas
terras ex eadem sacra Tristoria.
APPF ~V
elle

## Folio 1 — 770507670:0373
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000373.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
reseos
ErBA
PB
(a
pA
eria
BH
ex
10
UII
OHC
a
pid
5
e   
H2
st
e
o
S
S
eSIE F IYDIX
TIIEOLOOTCA
DF
 R I G IN si
MI V N D I.
CAPVT PRIMVM.
Discursus philosophicus de crea-
tione cali ex terrae.
ati
Vm Tubstantiarum Cor-
 Porcarum non operatio
 nes modo, led d iplam
de
Cublstenciam a porentia
ad actum continuaris retcisiis per-
duei sine vila exceptione experia-
mui, partium vero e torius candem
elle naturam dubicare nequeamuo
ipsius quoque Vniverti, modo le-
A. 4
cundum

## Folio 2 — 770507670:0374
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000374.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
E
Appendix Theolozica
cundum corporum nacuram Les gera-
tur, orisinem eadem lege procestu-
ram constar: ve a Cumma pocencia,
in qua esse poruit, per gradus ad exi
mium hunc decorem perductum tue-
rit, e non iuttancanea creatione per-
fectum emicuisse.
2. Ouoniam itaque Deus ipla re
Fille necellitare sublistat, e in iplo
esse nihil imperfecti esse posie, cla-
rum est quantum quidque maximé
essentiale, tancum ricimam intrinse-
cam iplius Formalicatem dc actum li-
berum, ante, non existentiam Colam,
sed iplam etiam essentiam omniu
de cuiulcanque creature preexictere.
3. Ouace de hanc esle creacurarum
nacuram quam a Deo acceperunt,ne-
que polte aliter Auere a Deo quam
juxca naturalem iplarum conditione.
Mlaxime cum Dcus non agac ad alle-
quendum praelticurum libi finem, sec
is sic Ainis iplius (sifnem respectu Dei
nominare liceac) ve creacurae eum
modum habeant quom in lua esten-
eid Scietia e voluntote certam fxam-
que earum elle naturam praedetininie.
quo ipsum rniuertum pulcherrima
iphuS
st
4.
No
1a
e
10
s.
Det
Iu
1
E
b.
prit
edt
et

## Folio 3 — 770507670:0375
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000375.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
geide
etu
eni
dexia
itue
vel
iplo
cla
xime
inte
n H
2 II3
III
ere.
aruI
nC.
uaI
alle
.leu
DC
eHIM
Ten
CatB
iuie
rIMa
oliuS
de Orie. Mundi. C ap. T.
iplius imago e quodammodo ade.
quatisima parcicipatio emanaret.
4. Adeo vehabere lingula quae lunt
maxime connaturalem libi qualicate,
guatenus cum lociorum corporum
ex aequo perfectione componipotelt,
hoc est quod Deus voluit, d ic ipla
patranit.
5. Hloc itaque fixum ee constans est
Deum non instantance, led congrua
diverlorum graduum dispositione
Mundum ex maxima potencia in per-
fectionem debicam perduxisse.
6. Duoniam curlus neque materia
prima, neque alia parS Lntis extra
compolicum Phylicum accipere exi-
cenriam (u aptanata: Compolitorum
durem Phylicorum simplicillima e
quali maxime porentiatia (nE FlC-
menta: necellum quoque sc aliquid
instacanee Ruxisse e Deo: consequens
est Flementorum vel aliquod vel
Plura per creationem a Deo ex com-
muni abyllo nihileicatis esse cuo-
Cara.
7. Non aurem vnicum elementum
Colum crearum est. C um enim ex (o-
a vireute creationis non lequatur
a
MOTMS

## Folio 4 — 770507670:0376
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000376.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
 appendia Theolocica
MOtuS: Wequemorus line dinisiones
neque divisio line substanciali diffe-
tentia dividentis a divilo: neque
haec Angelica rireure unc tempore
heri poruerir: leguitur plura elemen-
corumimmediare a Deo elle creata.
8. Hontamen omnia quatuoi, cum
ionem dicamus elementuin quod le-
se faciat videri: actio autem corpo-
rea non est line motu neque motus
a pura CreaTIOHE.
9. Caeterorum erium elementorum
nulium omicci poruii. Perra enim de
aqua Cune ilia quae per totam natu-
ram ab isui milceri cernimus: Igne
aucem ex aëre d generari immedia-
ce de nueriri: lricaque erium quod
libet detuisset, inidonea fuiller mace-
ria operationi Angelica.
10. Triaitaque creata lunt clemen;
ta, neque illa contula in chaos: calis
enim contulio non simplicistimam
mac rium, Ced inordinacam mixrorum
mulcirudinem exhibuissercum ex Cola
contulione elementorum mixta cna-
FCaAEUE.
+1. Intima itaque erat terra vtpoto
denlisuma e Conttantis natuIa; aer
extimus
V
AB
Be
2
11
d
e
ee

## Folio 5 — 770507670:0377
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000377.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
IOne
difte.
jeque
pOTC
IMeM
C, CuIM
od le
Orpo.
DTUIM
i et
1atII.
: Tene
nedia
quod
male.
:talis
limaM
ex lol
2 CAd
ripOt
X; det
xtimuS
de Orie. Mundi, C ap. IT.
extimusrepore eidem maxime oppo
us; ediam ex naturam e ledem
occupabat aqua
C A P
+
  b
Explicatio eorum quae sacra
.F
Genesis docet de eadem.
TIdcamus modo an his conlo-
na cradac anriguissima Chri-
Aianorum ab Flebraeis deriuata Theo-
logia. In principio (inquie) crcauit
Dens calum  terram. Principium
non tam ante lequentia, cum aliquid
principiari sic, quam nihil ante le
esse Conac. Mire itaque haC VOCC ex-
primitur creationem caeli a cerrae liC
instantaneam fuisse, et quodammodo
ANEC CatCra: VE neque cempus inter-
celferir, neque ipla in rempore tuerit.
Octendie itagne ex nihilo creara ese
ee instamanee de eatera cx his pol-
eis immediate (ecur2 ellc.
2. Neque quid cali cerraeque nomi-
ne rocetur ambigi porect, cum cellu.
eis nomen immediate .Ib LUIMATUE, CX
e
que

## Folio 6 — 770507670:0378
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000378.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
6 Appendia Theolorica
quo tir euidens reliquo abyssi nomi
ne exprectum esse quod prius calum
vocabatur, alioqui contulus ec imper-
Fectus cAt Pextus (aCer.
3. Subiungitur quod terra crat ina-
nis e vacna: lecundum expressia
nem Flebraicam solitndo es inanitas
vel potius solitudinis es inanitatis: (IC
enim Flebraeinon raro exprimunt ad-
iectiua, Clarus eAt Census, neque ho-
mines Fuisle in cerra, quorum est con-
Torcium e conleruario, per quarum
prinationem hc Colirudo:neque plan
1as _ animalia, quae velur corpora ec
ocensilia locum domumque habica
tionis humana repleant.
4. Segnitur quod renebra erant
super faciem abyssi. Tox abyssi a9u2
rum voraginem lonae, cuius fundus
ignoretur, vel non aetingatui, e quo-
niam simpliciltimus modus actingen-
di est per rilum, proprie Cieniticae
canrum aqua protundicarem ve tun-
dus rilu non potu comprehendi. 1d-
circo Census Facillimus est, perlpi-
cuum ingens fuisse quod calum prius
nominauerat, lupra quodnullusienis
Foret qui illud illuminaret. Allerir
itaque

## Folio 7 — 770507670:0379
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000379.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
OMI
Per
In
2d.
h0.
OH.
UI
Ila
112
duS
11O.
en.
ICab
UH
Id.
spi.
rIU.
opiu
erit
que
de Oriz. Mundi, C ap. TF.
Itaque directe non fuisse crcacum
Ignem.
5. Sed Cubiicir duas abyI paFFCS,
dum ait Fespiricus Domini ferebatur
super aquas. Clareicaque attumac eria
elementa, terram, aquam e aerem
creata esse a Deo, non vecoionem. LC
quod non tuerint contula, patet ex
eo quod alioqui abylsus non foret,
neque cenebra, id est, capacitas lucis
ee priuatio, siquidem ex comixtione
celluris opacara Fuittent reliqua ele-
menta. Sed ec quod Spiritus ferebatur
super agnas incer reliqua duo ele-
menca locorum divitionem nocat.
6. Nocabile vero est vocem fereba-
tur, lecundum vim originaria vocis.
delignare illum motum quo anes su-
pra nidos expanlis alis sele lustinene
ne pullos luos premane: de tame a Fri-
pore eos detendant. Vnde e quidam
inter Ilebraeos explicar non acgra-
vans, tancens es non percutiens, quare
dei cooperiebat aquam, led non eam
prauabac. Pacet icaque secundum pro-
prietacem exprettionis delignari quod
nodum aliqua graviras Foret, ex quod
aer ex elementis primus Cit qui inter
Ca

## Folio 8 — 770507670:0380
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000380.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
8 Appendia Theolocica
calida cenleatur. Paret itaque grauita-
temnon inelle aëri ex nacuralua, d
per conlequens neque in cateris esse
qualicarem incrinlecam, led ex ope.
ratione ignis e ordine agentiim
inelle.
C A P Y L5
Discursus philesophicus de operi-
bus duorum primorum
dierum.
F. Reata mundi materia Cuper-
est quid ex crcacurarum ad.
ditione consecurum sc videre. Et
quoniam Anselorum opcracio non
est alia quam raretactio: decrat au-
cem nacurae instrumentum suum na-
curale, puta ighis: hunc enim ad oin
nes propemodum effectus nacurales
praelerrim Tublanciarum generatio-
nem altumi principalicer ridemus.
Hlic aurem ex aqua de terra non nist
trantcundo per aerem excitalur, HE
Angelos vel Ang . um cii hoc mu-
nus impoluu CA, LaFCLACO derC CX-
citaviste
I.
et
sit
1e
1
30.
eAte
et
Da
se
tatt
4.
NeC
sec
qu
ca
Ci

## Folio 9 — 770507670:0381
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000381.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
et
AC
e
1
1
5
i
2
e
de Orie. Mundi. Cap. TTI. 8
cicavisse ingentem ignem.
2. Cum aurem plures linc ignis
pecies, ca veroqua longe dcorpore
ignito nullum iam corquee tumum,
ledpuris recta dirigitur radiis specia-
licer lux appellarur: lucem ab Ange-
lis raretacto puro aëre ex quo nullus
tumus Curgie facta esse necestum est.
3. Nequeminus cerrum hocin ip
so continio aëris _ aquae parrarum
esse. Cum enim Angelinon porue.
rine aerem in instanci in lucem con-
vertere, ad caretactionem autem le-
quacur morus localis ricinorum cor
porum necellum est aërem motum
esse, dum adhuc in forma aeris foret,
cumque motus non possir accidere
sinc pluralicare substantiarum, acrem
palam cA divisile aquam, et per con-
lequens in continiis vrriusque exci
tarum esse primum ignem.
4. Cum itaque ionis excitatuS CX
necelsitare in aquom agerer, Ac con-
lequenter agitaris aquis particulas
quibus haerebat ignis (ex eo quod
caterisrariores Forent ee lemper lo
cum maiorem ambirent) suo e den
lorum agux parcium moru in aerem

## Folio 10 — 770507670:0382
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000382.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
10 Appendix Theolosica
qui masis cesilis est excludi, et ex-
clulas ad sele invicem maxime vexlus
lucem (rbi propeer vehementiorem
actionem necellum. tuit etiam maio.
rem copiam reperiri) aggressari, t0-
tamque aqua molem ex telluris ad-
haecentis paulacim mocum verlus can-
dem lucem concipere, adeo veluccel.
sive ee per partes in circuirum es
volueretur e illuminarerur, alibique
noctem alibi diem haberet.
5. Sed e alium effectum ex hac lueis
pioductione securum elle constat. Vi-
delicet ingencem nubium copiam
in aerem eleuacam elle; quas per cir-
culationem luciscirca globum inte-
riorem necelle est ab iploglobo de
luce ingenci diltancia remoneri: Vn-
de cum accractionem globi Tentire
non valerent, nullo ordine caularum
vertus eundem globum remirtereneur
Scabilicum icaque est hoc modo in-
res spacium incer aquas in globoon-
de Cumprae lunc nubes, de inter iplas
nubesillas, quae has ab illis in aeFeF
num, vel certe vlque ad tinem mundi
disseptas teneret.
u aL a
socet
Hct
De1 1
jlle
1uI 2
AaBL
pent
IerIY
108
quod
quia
li
ete

## Folio 11 — 770507670:0383
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000383.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
X
(US
EI
0.
O-
d
H-
et
16
E
Y
et
1
1C
M
u
1
1
25
d
d tde ododi licop. 27. e
1.
a 
Explicatio sacrae Geneseos
circa eadem.
Vid de his Theologia: Di-
Lxitque Dens (inquit) Fiat
lux, es facta est lux. Dictio e manda-
cum ad alium dirigitur: clare icaque
docet medianre opera Angclorum
factam esse lucem.
2. Et facta est, clare indieat faction
nem immediace de instantance ince-
pisse, videlicet in instrumenca medio
nullam fuisse moram, ex proinde sut-
Ranciam incorpoream fuisse instru-
mentum, cui non Ccneceslarium mo-
veri re moncar. Sed dc vox dixit, qua
cognitionem includie, incelligens
fuisse instrumentum declorat.
3. Subiicie, es vidit Dens lucem
quod esset bona. Bonitas perfectio cAo
quia reique elementorum natura ad-
dito ione completa d perfecta tuit,
ideo lux bona dicta celt. Rurlus quia
cetera elementa pastiua erant, lux
actiua

## Folio 12 — 770507670:0384
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000384.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
22 Appendix Theolozien
actiua propterca lux bona leu perte
eta dicitur: quod enim iam natum
est producere; seu simile sibi ta-
cere, pertectum in luo genere exi-
AIMaCEE.
4. Sequitur e dinisit lucem à rene-
bris, etc. Pacet non loco, led rempore
factam hanc dinitionem, cum dico
e nOX TempOrIS ParTeS LInE; eC, quod
sequicur, motum iam seu conversio
nem diurnam inchoatam, quodis
verbis declaratur appellanit que lucem
diem, e renebras noctem. C um enim
nondum homo ettet cui verba Cona-
rene, appellanit cantum valet acque
fixit ellentiam dici de noctis. Nomen
enim Ceu appellatio essenciam seu
quid est reinominatae delignat.
5. Adiungicur factumque est vespere
e mane dies onus. In cexcu originario
et factum est vespere ee factu est mane
seu fuit respere ee fuit mane. FX qua
phrasi incelligitur morum hunc ha-
buisse procermino a quo, relperam,
ec procermino ad quem, mane, et per
consequens morum factum esse in il-
lo cui competit habere velperam es
macutinum, id est, in cellure de fuil.
(C al

## Folio 13 — 770507670:0385
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000385.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
se-
11
Fa-
eXt
MC-
DIC
1C8
Od
0
ii
eM
12
HE
en
et
se
Mb
Ua
4.
n
et
et
(
ab
de Orie. Mundi, Cap. TY. 13
le ab occidenre ad orientem, id cA,
verlus lucem.
6. Subiicitur; Dixit quoqne Deus,
Fiat firmamentum in medio agnarum
e dinidat aqnas ab aguis. Hlebraice
expansio. Veraque rox proprie lumi-
cur cum fuerit (pacium lua magnitu.
dine ex expansione intransibile, et
per consequens Armarum de Armans
divisionem aquarum.
7. Nocanda Cune aurem illa verba
in medio aguarum. Qua docent Cub-
antiam nullam de nouo factam led
cancummodo inter aguas a aqua5.
Ouod ee pater exca voce Calum, qua
insioniuie Deus Firmamentum: qua
eadem voce exprimitur quod prius
creauerit Deus calum. Notanda
etiam ceymologis vocis quae de in
idiomare HIebrao e Craecorantum
Tonacarque Vnde Agna Ceu Vnde vel
ubi stillat re iplum aerera esle
Aemamentum vel ex
nomine liqueat.
e
 AP

## Folio 14 — 770507670:0386
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000386.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
14 Appendix Theoloeica
C A P V T
Discursus philosophieus de operi-
bus reliquorum quatuor
dierum.
r. Y Y Lcerius ex operatione ingen-
cisilliusionis, necesse Fuie ve
non Colaaqua, sed etiam cerra pluri-
mum cum aqua Curtum elevareeur.
Norunc liguidem pyrocechnici inge.
cem rim ionis cralla olea et rnguen-
ea e lales e iplum eriam aurum ele-
vare _ alportare polle. Cum itaque
terra ance lucis operarionem in mini
maspartes epuluilculosrepore omni
humore defecta dissoluex tuerie, ne-
celse est calorem aquam cum cerro
vndiquemilcuisse, e Exculeram om-
nino in aerem enexiste: maximereio
circa eas partes quibus isnis perpen-
dicularicer impendebat.
2. Vnde duos effectus consureere
debuille pacee, alcerum ve terra in eo
circulo mapis caua d humilis quam
in celiqua luverticie cuaderce, alte-
PUId
sII.
ad
HaC
si
g
tett
siI
(III
105
GUa
a
El
C0

## Folio 15 — 770507670:0387
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000387.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
es
u
ari
CM
EVF.
est
IM.
e-
d
n.
eto
M
rC
1
C
M
de Oriz. Mundi, Cap. V. T5
rum re aqua ex locis remorioribus
ad haec caua contluerer, liue ignis at-
tractione, Eue naturali connexione.
liue aliqua granicatis ri quae opera-
tione ionis vircurem paulatim con-
sequebatur.
3. Pacet itaque quod cum motus
cerrae ex necessirare per circulum ma-
ximum Factus fueric, cerram ex dicta-
rum caullarum lerie primo circa po-
los dicti circuli deliccandam fuisse.
aquas vero in caua sub dicto circulo
eximanica congregandas.
4. Dixi ex leric dictarum caussa-
rum: si enim inlpiciamus quid per
accidens heri narum GC, non erie in
rniverlum necellaria haec sequela:
clarum enim est aquam cerrae ebulli-
cione inaequalirer mixtam et conci-
nua agicatione remixtam, ex inopi-
nato nobis diverlarum parcium oc-
cursu toc cerrarum genera e species
produxisse quoc diverla Fosilia vide-
inus, quae in quatuor fere genera la-
pidum, mecallorum, cerrarum e luc-
corum concrerorum dividimus.
5. Eecum ex his varicratibus criam.
magnarum molis illius aqua iam
cemperatae

## Folio 16 — 770507670:0388
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000388.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
+6 Appendia Theolocica
cemperata partium insignis rarietas
conlequeretur, Facile est hinc illine
in exademata cbulliuilse terram ad-
huc aquis coopertam, Cicut intulas in
mari natas plura lacula viderunt. Ilac
itaque irresularirate naci montes ap
Parereante Polaresterrae resiOnes Cx
Parce poruerunt.
6. Exiisdem liquet terranon pror
susqualidam delertam que apparuis-
se. sed omnium rerum Ceminibus iam
faram, neque Tolis Ceminibus, sed
etiam plancis, iis praelereim quae am-
plius humoris vel requirune, vel pati
maca lune, reliquas paulacim prove
Ticcior terra nacinicari carum com
modior cuadebar iplas quoque eni-
cuisse.
7. Ec quoniam animal non niss
corripolirior planca clt, eodem iure
cunc aptiltime medicata terra perte-
cta animalia edebar, quo nunc Aeri-
lior mures deranas ec inlecta e in-
cerdum ignota animalia Exonce lua
Fundir.
3. Ouoniam vero aguas luculentas
valde tuisse necesse lit, etiam eas
prius terra erupisse in animalia ipsis
habican

## Folio 17 — 770507670:0389
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000389.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
etas
III
24
1d6
2
ed
D1.
a1I.
eo
M
al
V
B
de Orie. Mundi, C ap. V. 17
habicandis convenientia, videlicee
Dilces magnos dc paruos, de criam
in media quaedam animalia; quae al-
carelluris petere poltent, id elt, auCs:
licut ex modo omne genus auium
quod ex pucredine nalcitur, ad maris
ee paludum licrora ex lignorum carie
aquistemperara exilire cernimus.
9. Luic eriam neceltarium veingen-
tis illius Aamma vi, celluris de aqux
parres immani mole lupra aeré (ub-
latae concrelcerene, nacurali attra-
ctione e vicoquentis ionis, in plu-
rima insenria corpora quorum ali
qua magisioneo rigoreredundarent,
de Hammarum proprercacopiam con-
ciperent de cructarent: adeo vetota
lucida e alia corpora in distantia
idonea illuminare naTa FOTeHE: Alia
verominus ignisteracia ab iplis con-
eruo ordine de methodo concoqui
de illuminari nata Forent: e ipla
etiam priorum lumen ad seliqua re-
Rectere valerene.
10. Guare si in convenienti situ ad
tellurem iam habicatam collocata e
mora forene, eam plus minus lemper
illuminare possene. Neque vicerius
ingentis

## Folio 18 — 770507670:0390
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000390.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
18 Appendix Theolozica
ingentis illius lacis Angelicis prapa-
ratae moliminibus opustoret. Fchanc
rerum formationem orpcii Achio
Des Empedoctes, aliique Phylici qua-
Ei natura ducc ex velligiis ee gene-
racionis ordine quem adhue specta-
banc aemulati lunc, licet non prorlus
allCCVEI.
1
C R
Explicatio sacrae Genesebo
circa eadem.
AIB)
T. Acra Commentaria de his (0 1t
LPMaEranE. Dixit veroDens: Con uI
fregentur aquae quae sub calo sunt in nm
onum locum e appareat arida. Elic ball
tic prima mentio granitaris cuius ef. Mil
Fectus dicitur congregare in ruum dem
locum. Ve vidcamus granitatera non nII
ellemocum adlicum, led adVnitatem p
corporis, d heri ex ordine Vniverl inn
jam consticuto, post quam intra lu- seudt
cem asence d cerram in quam ageba- p I
cur magna distantia aëre plena inter- l
FOTCE, In qua motus alcendentivI p,
eo

## Folio 19 — 770507670:0391
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000391.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
P2-
adC
110
ud
ene
Eta
e(UE
0
DB
+ IB
HiC
et
LUM
nON
TCI
er
Iu
eba
tet
de Orie. Mundi, Cap. VT. 19
e delcendencium liber cAet.
2. Tobi 38. dicieur mare qua(ICx
rulua exisse; vnde intelligirur ceriam
aqua permadetactam exudanisse vn-
dique in inferiores lacunas, ec aquam,
qua ingenti ri lucis ex iis exucta fue-
rat auxisse ex ad aequalicatem debitam
retticuisse. Vndc pacet alia ctiam cair-
la quam explicnimus opparicionis
terrae; ex covidelicer quod equa ca-
lidae permisrione; in maiorem lon-
se molem incumuerie.
3. Subdicur, e appellanit Dens ari-
dam; terram, concrecationé sque aqua-
ium appellanie maria: non enim erat
terra in eodem lensu quo in principio
dictum Fuerat. Creanit Dens calum C
terram. bi enim elementum cerra vo.
cabatur cerra, hic aute mixrum quod-
dam infinita varietare constans. PF Cx
eodem caula vocauie firmamentum ca-
lum in principio enim calum ligniti-
cabat aerem ex aquam in purirare lua
rum naturarum: hic aucem mixtum ex
elevatione agnaru cum aere factuin.
4. Incellisimus olterius ex eo quod
uIa Cuntaquae in rnu locum congre-
ati, de tamen effectus dicirui maria.
aqua5

## Folio 20 — 770507670:0392
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000392.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
20 Appendix Theolorica
aquas quae exingenei illo tococaelesti
Calledinem contraxerane, etsr quond
apparentiam pluribus locis conlede-
rinc, camen communionem inter lele
habere e vere consticuereruum lo-
cum, _ l extrinlecus inccrruptum, ve
d ex historia colmographica constat
de plerilque.
5. Sequieur. Et dixit Dens, Germi-
net terra herbam virentem es facien
rem semen, eec. ex quo intelligitur pla-
carum generarione exipla ortiur Fae-
Cunditace TeEEX TanEO CalOTC aGCHEC
ab(que exrraordinario ee miraculolo
concurlu Dei profectam elle. ( enim
quindecim dicbus plancae lub equa-
coremacurelenne, qua apudnos tri-
mestre generacionis lpacium delide.
rane, quid dubicandum quin longe
vberius e citius ab veero medica-
ca Angelicis operis telluris proli
luerin.
6. Neque necesse elt credere, quiq
perfecta fuerine planta, propterea
quercus ec limiles arbores illam 10-
boris habuisse frmicacem, quam
non nili inceoro laeculo acquirunt:
Cutticit enim ve seriles arbores vin-
DraS

## Folio 21 — 770507670:0393
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000393.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
elesti
Bodd
ede
tele
10.
1, Y
tc
entC
10l0
(IId.
tI
ide
Ca.
Olt
quia
ered
10-
aM
Ant.
TIM-
31a5
de Orie. Nundi, C ap. PI. 21
bras, Fruetitera Fructus luos fuderint.
7. Hlabet Con(eqUenEeT EeXIUS Fiant
luminaria in firmamento cali, es dini-
dant diem et noctem. Eciam patet ex
his officium lucis primo dic creatae
tuisse ad exiccadam cerram, quo facto
non iom amplius opus erat tanta vi
ignis, ideoque celtauille anselos ab
ipla operatione.
8. Patet rursus differentia inrer il.
lam lucem e Polem: Col enim non
lux, sed luminare dicieur, lICUE CaM
dela aur caeda, in quibus alia pars cse
Aamma, alia vero elca Aammae, Ceu
lumen ferens. Pacer itague Folem con-
crerum esse ex materia combultibilis
e globum quendam rulcaniu pureis
Ammivomis vndique consperlum.
et accepisse otticium prioris lucis
quod erar dinidere inrer diem ee
nOcFeIM.
9. Ex co autem quod dicitur in fir-
mamento cali expressio originaria ha-
bec in expansione caeli seu illius, onde
aquae constatin aëre esse polita haec
lumsinaria; neque else aliam naturam
trmamenti in quo sellae, ec in quo
nubes e aues, ee quod sequitur non
CAC

## Folio 22 — 770507670:0394
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000394.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
22 Appendix Theolozica
esse sphaerasaliquas in quibussine A- 1b1 d
xae Cellae, Sed moveritanquam pilces
in aqua.
10. Onibuspoliisnon erit diltici-
le credere Factas esse ex aquis eleua-
eis extellure, ve clare docer Plalinus
203. Ciuc. 104. rbi enim noltei CEXEIS
haber qui tegit aquis superiora eins
Puracaeli) Hlebraeus habet qui con-
tienas caenacula eius ex aguis. Coena
carla lune diuerloria seu habicacula in
aleo polica: altra icaque (siquidem ibi
sinc anim alium populi) nicidistime
ccenacula cali appellantur, de dicun-
cur ex aguis else contionata, hoc est,
Tabricaca ex compacta, aqueis parti-
bus, Quibalcum cerrestres partes co-
mixta eleuabantus, partim in conca-
ua exudacis (licue de mari noltro di-
Ximus) poreim ad incrallandum aere
circa giobos conlistentibus, parcim
ad debricam mixionem pro varictato
parcium globorum in iildem rema-
Mentibus.
Ir. Angelos vero qui lucem prius
InHlabane divilos elle per sellas, pra-
Terrim Coles (quosplures ese constar)
octendit Tobillis verbis inECPTOSAEUIS.
rB
si1t b
AC L
Ire.
Iina
seet 1
Det
esse c
escit
e A
orin
BCCt
uI
1B2.
ACL
Mes
2.
BC
bet
iIt
sec
YACt
101
set
nII.

## Folio 23 — 770507670:0395
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000395.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
CH-
tici.
C14-
IMUS
XCUS
etHS
CO1-
Ha-
2 II
1
IIC
CUIM
ecti
Arti
C0.
nCd
di
ACrC
reim
EFaIO
Ia
rius
Dra
Aat)
AEUIS.
de Oric. Mundi, C ap. VT. 23
Pbi eras dumonarent stellae matutina
sive exultarent pariter Eue simul es
tubis sonarent omnes fily Dei : hoc CA
inceperine moveri (licue in plalmo
de Cole dicieur, Fxultanit ut sizas ad
currendam viam suam) Cellae macu-
tina, id est, sella taciences mane
seulucem: quibus coniunsens Alios
Dei lingulis carum luos Angelos ad-
elledocet, ad primum corum mocu
excicadum, gualiclalcum canences,
de signum motus dantes, Ccu iniciu de
primam imprectione Faciences. F chaeC
incerpretatio cum rocibus Ilebraicis
cum materici de qua loquitur maxi-
mesccomodara elt, e vor simul oRce-
dic rua dic omnes incepisse moruim.
12. Subiicit Cacer auclior Anei lu-
minarium horum, ve eminerent in
dic et nocte: sic enim proprieras ho-
becoriginaria. Vbi nOlCeE rextuS PO-
nic dominari, id est, valde spectabi-
lis Forene, elfene quoque insigna leu
secudum vim vocis originarix in mi-
racula vel prodicia, hoc est, FacCrenE
hominesmirari, unde paulatim a ter
restribuseleuarentur ad Dei opcra, et
plummet cognolcendu ee coledum.
T. 3. Tar

## Folio 24 — 770507670:0396
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000396.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
24 Appendia Theoloeica
3. Tandem in dies e annos. EX
quo habetur quod tactenus cellus
non nisi circa luum centrum mora
fuerat, deinccps vero lub ecliptica
moueri caperie, propterea ridelicee
quod mocus a primo igne adco vio-
lentus fuerie, ve aguae cantumodover-
Eus lumen agcrentur, si quae rero in
aliam partem agerentur, adeo pauCX
exalit, ve nullarenus curtum vertus
lumen immucarene: Colis autem vis
longeminor ita tacerer morum aqua
rum circacerram, ve nocabilis Foret
redeuncium aquorum impecus: unde
ex circulaci quodammodo de recto
mixtis deinceps circa lolem mone-
RCEUE TeTTA.
nmm
C APVT VII
Animaduersiones aliquot circa
F.
textum primi capitis
Geneseos.
 Xtora hiltoria paret cellurem
s nostram in medicullio viiver-
3.
A
iIVe
ubE
COI
natII
Aet
Eues
mel
Curs
4.
E esse policam: cum enim reliquus nin
Otbio
t
1
b
et
el
AC
se
OIt
sac
nOI
dir
riI

## Folio 25 — 770507670:0397
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000397.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
d. FX
tellus
mOId
ptica
elicet
vio.
ver
o in
exlus
ris
Qua
Foret
inde
ecto
DuC
Ybst
Cem
ICI
U
bis
de Oric. Mundi, Cap. VIT. 25
orbis per euaporationem a globo, cu-
ius centrum erat terra noltra, creatus
sic, e hoc perionem medium incer
terram de religuas parces mundi, COn-
Aac reliquum mundum ab ipla, ae qua-
licate quadam remoras elle, e per
consequens iplam in medio licatir
eHe.
2. Ouodnon sic intelligi rolo, qua-
sicetrum terra sc punctum medium,
ledre orbis magnus, id est, torus ille
orbisquem luo circa solem circuitu
Facie Terra, habeae rationem CenEri.
non enim facere vilibilem magnitu-
dinem respectu reliqui mundi expe
riuntur astronomi.
3. Accedit ex phaenomenis conie.
ctura. Z odiacus enim cateris caeli par-
cibusretercior est magnis d apporen-
tibus sellis, qualicer necellum est
contioisse, imodo explicato origi-
natus (E mundus, adde quod ex iis
cellis, quae a nostro sole illuminan-
tur, Tola terra sub ecliprica, id est, per
medium iplius Zodiaci Fertur, cuius
cursui videntur reliquae cedere.
4. Medio loco inter plantarum de
animalium generationem ponuneur
Cxlc

## Folio 26 — 770507670:0398
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000398.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
26 Appendix Theolozica
exlestia corpora, quia ex cracisimis
enaporationibus compacta Cunt; atqi
ided non nisi iam cellure in aprieum
producta, cum qua plantarum gene.
racio coniuncta est, memorari debue.
runc; Ced ance animalia, quia non
Anc animaca, led proprer anima-
td. Ec cum accedant cerra eanguam
adiumenta, priulquam animalia, prae-
Certim vero homo (qui camen in
eodem genere ek, de proprerca (i.
mulcum aliis generari debuic) pro-
pcer quem cerra praecipue condica elt,
ercarentur, necesle fuic habiraculum
praepararum elle, de per conlequens
instructum luminacibus.
5. Hlabetur ex codem ordine plan-
tas non in eadem ligniticarione dici
animatas vel riventes qua animalia:
cum animalia habeane in Pele princi-
pium accretionislua, Forinlecus au-
cem planca ex ordine rniuerli im-
PlCaNEUT.
6. Nocanda vero luntciica FextUS
explicatos eria, Primo, quod Deus
omnia vidie bona praerer Armamen-
cum de hominem: cuiusracio cAt, de
Ermamenco quidem, quod FAHEU
lOcL
1OC
cie
Cii
81II
etd
Intt
CO1
ral
7.
b1.
ret
nO
Ra
P2
al1.
nO
P2
s1
d
nC
Ba
M

## Folio 27 — 770507670:0399
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000399.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
imIS
 aFG
ICUm
rene
ebue
HOI
IMd=
quaM
piae
2 11
a (1
PIO.
Elum
BEHd
lan
dict
nCt.
541.
im.
XCUS
ICB
Euim
lOcI
de Oris. Mundi, C ap. VII. 27
loci rationem haberet; e nondum
creatis altris impertectum maneret,
cum boni nomen perfectionem (1-
oniticer: homo vero complementum
etat omnium, a idcirco non speciaii
ineuicu, Ced rniverticacisineuitu in co
comprehendicur quod omnia crant
valde bona.
7. Alcerum est cur Deus ex omni-
busdiem de noctem, tiemamentum,
Terras, d, aria e tanidem hominem
nominanie: nihil autem caterorum:
Ratio cit quia eorum quae facta lune
alta pertinene ad rniverlum tanquam
patcesformales, id est, sinc quibus
non est ampliusrnivertum, alia sicuE
parresmateriales quae mutari poltune
sine rniverl interitu: priora Deus
nominauie, id est, fixic e Habiliuie
naturum eorum, caerera neglexit quali
mucabilia.
8. Fercium est, cur Deus benedi-
xerir tolis pilcibus et auibus e ho-
mini, non aucem plancis neque ani-
MZi bus. Ratio cA quia benedictio
erat ad scplendam cerram d mare, (I
aucem arboribus vel animalibus ma
datum fuisser replere cerram non Ca-
DCF

## Folio 28 — 770507670:0400
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000400.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
28 Appendia Theolocica
pertuistet locus homini. Itaque ad
menluram haec debebane crelcere, vn-
de alibi Deus populo luo dixie quod
paulatim destrueret hoctes corum, ne
animmalia mulciplicarentur contra ip.
Cum: e nostra phralis habet criam
de animalibus domesticis quod bona
es cerra quae pluies homines quam
bruca nurriat. Ouoniam vero mare
non erat habicatio hominum, pisci-
busdiccum cM re crelcerent (inc no
do alio quam maris.
9. Tandem habetur ratio gnare
creacio mundi per dies diltincta est:
cum enim omnia operahac pertecta
lunt mediante calore ignis vel lolis,
Facta aurem (inc per corum globum
terra, conlequens cst orbem relluris
totum connertum elle ad lucem dum
una qualibeties heret, diem autem
vocammus inceoram converlione cer-
ea ad Colem.
20. Patet etiam dies hos inaquales
Fuisse. Cum erim glohus ad lucem
convertendus in principioingens Fo-
xec (aqua enim ex rerra in ca inolc
creata lune, ve omnia altra ex iis con-
di poruerine) pacet insenrem tuille
Malta
dat
12.
post
DrOC
b153
orbi
_ 1
id est
duSC
send.
IeM
NeSC
diun
13.
MNet
PEIII
O153
11.
12
U
ress
s
IB2
dit.
Pa
ba1

## Folio 29 — 770507670:0401
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000401.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
10 d
C, YII
qud
In, MC
2 Ip
UaM
DaTC
ilci
nO
ecta
IriS
uI
Fer
cer
f0.
ole
On
de Orie. Mundi, C ap. VTI. 29
maltam, de non nisi longo tempore
cotam convertibilem ad lucem.
IF. Tres itaque primi dies longi
valde erant, e posterior lemper bre-
vior priori: posteriores vero brevio-
res, et nostris suppares vel modice ma-
jores, ita veanimal cribus salcem die-
rum illorum ad congruam magnitu-
dinem perduci pollei, pilcis duobus.
Plantae vero criam ante omnimo-
dam siccitatem cerrae iam germina-
banE.
+2. Necesse VerO CraE vE quae non
poisent codem cempore de simul.
produci, diuersis consticuerentur die-
bus, propcerea tres dies consticutioni
orbis, alii cres ornatui concessi Cunt,
e firmamenti quidem cabilicioni,
id est, exinanicioni vehementi ecu-
dus dies, inlumpro primo in acqui-
renda quosi velocitare: Ferrius au-
tem diesopus consummauie, vevideas
eres dies dictos quali principium, me-
dium _ ABCIm.
23. Similicer, quoniam piscibus si-
omendis aliquod lpatium dandu erat
primus dies cribuicur actris, in qui-
DuS, quicquid OPCTRHAUM CFAT, CCKEE
B
6
quoac

## Folio 30 — 770507670:0402
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000402.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
30 Appendix Theoloerca
quoad nos nihil requirebatur nilive
monstrarentur intirmamento, quod
vnica cirenitione pertectum est. Lr
quoniam aquarum facundior de ci-
rior est procreacio quam celluris, pis-
eium generacio inter altra polita est
ee animalia, aeque ira bis erium die-
rum necestirari la: isfactum est.
diven in te d
Discursus naturalis de creatione
hominis.
2. Voniam auem haec omnia
in mocu consistebane, neque
poreranc lultineie propriamrarionem
tinis, necectaria crar Factu creacura,
quae lic moru maior cualuia Force, ve
principisiplius in moru torent: quam
quoniam secundum tormam mocum
demateriam excedeDac, purus de qua-
Si Foreuicus indinilibilium phylicoru
cumulus, e mintio non lpccialicer
arriticialis cfnGCTC NON POTCTAE.
2. Angelicisicaque manibus plot-
matum est corpus, quod tolus rlera
ABScloS

## Folio 31 — 770507670:0403
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000403.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
III. VE
quod
. Et
Eci
pil
 et
die
OMb
InIS
que
CI
3vt
121)
CHII
ud.
OI
ItCt
clo5
de Orie. Mundi, Cap. VITI. 32
Angelos Deus poller effectiue anima-
ic, et sic communi opera nacus eA
homo: ca corporis, e particulariter
cerebri capacirate, qua ad excolen.
dam vicam lecundum nacuram iuxca
condiciones cemporis in quo Policus
cA, foret maxime idonca.
3. Modico itaque lpatio, omne
plancarum genus, ve ee animalium et
voluerium conspicatus, naturx rerum
pericus cual: led cum lensus luos
enunciare verbis veller, nihil crae
ex omnibus quod cum capere, vel
relpondere poller: muira itaque Tol.
licicudine obdormilcenti ex lacere
pultulare Feminam Fecie Deus. Cui
primo rila magno amore copulacus
estrii, d cdocuit qui Fructus lalurares
Forenc, qui noxij.
4. Hlagcum riro quidem crederet,
Scd ipla non sciret licur vir, delecta-
tione Fructus cuiuldam ad libidinem
concicantis ricta, de ipla comedit de
viro exorio eradidie: unde cumore
macuralium partium peaecer volunta
tem excitaro pudetacti, velamenta
suaeliverunt.
5. Dei incerea mandato Col vento
ec

## Folio 32 — 770507670:0404
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000404.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
32 Appendix Theolocica
 astu maris concicato tellurem era
verlam cgit, quae prius axes cum ecli-
ptica axibus directostenebat: e cei-
ram in qua degebathomo decore (po.
liauic, inductilque trigoribus morta-
lem inundi statum induxic: et homo
conctus est restibussele tueri.
C A P V T IZ
Explicatio sacrae Geneseos circa
creationem virt.
E. Z Y AC ex natura dicta CunE de
  Quibus ex Cacris feriniis ain-
pliora reteruncur: in primis enim di-
cicur Deus Angelos sic allocurus; ja-
ciamus hominem ad imaginem es si-
militudinem nostram: vox faciamus (2-
oniticat specialem concurlum. Dei ee
non generalem cancummodo; sicut
ad CateIa.
2. Tmago a Cimilitucine differe quod
imzgo relationem dicir, live mensu-
rati, liuc derinati à propocypo, Ceni-
licudo vero neutram: praeterca imago
porest esse ee plerumque est inferio-
rIS

## Folio 33 — 770507670:0405
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000405.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
tral.
ecti
OMO
rCA
In.
de
15
de Orie. Mundi, C ap. TX. 33
ris nacurx quam procoerpon, limili-
tudo vero tantum deficit in ratione
similicudinis, quantum de alia natu-
ra parcicipar: Creacus eA itaquehomo
adimaginem Dei e ad limilicudinem
Angelorum secundum illud es erune
similes Angelis Dei, d rurlus Minuisti
cum paulominus ab Ancelis. Deleri-
bicur aurem creacio hominis (IC; For-
manit de limo terra. Proprietas primi-
cina hraber. cositando facere leu fincere
et ficulus, qua exprimitur opushomi-
nis fuille maioris molis quam caete-
rarum creaturarum, ec quod specia-
lem operam intelligentia requireret
3. Quodnoster cextus dicic de limo
cerra, in procographo habetur pul-
nerem de terra rubra. Fictilium autem
cerrarum rubras opcimas esse cestan.
cur pocula ad delicias ex iis facta qux
laporem potantibus reddune Pulueris
aucem vis ett, ve in minimas partes
terram decoctam incelligamus: in
omnibus enim fere artibus quanto
magis diuiditur maceria, tanco magis
policum exit OpuS.
4. Sequitur e insfirauit in faciem
ejus spiraculum vita: in quibus rerbis
clara

## Folio 34 — 770507670:0406
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000406.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
34 Appendix Theolorica
clara Cst exprelio alterius opcrationis
Post Formacionem corporis, ve pa-
ceat animae racionalis productionem
non ad equare procedere excausis le
cundis.
5. Oux aurem lequuntur, es factus
est homo in anima vinentem octendunt
animam rationalem solam esse in ho-
mine, cum regctacio liominis ex ipta
procedat. Non luncitaque plures for-
mae lubordinatae in qualibet materia
expropriecare Cocra doctrinae.
6. Rurlus lacralectio ait. Tulit ereo
Dominus Deus hominem es posuit
en in paradiso voluptatis, et operaretur
es custodiret illum, praecepique ei di-
cens, Ex omniligno, 8c. Fch non di-
Perte doccatur cognitionem Dei in-
Fulam homini, ex eo camen quod
diciur inspiranisse in faciem ipsius,
de rurlus quod tulit eum s praecepit
ei, Catis apparer primum cognieum
fuisse Deum, ec per iplum ad catera
coonira deriuatam iplius Ccientian:
primum enim quod aperiis oculIs
obiiciebatur erat inspiracor anteta-
ciem iplius concirurus: hunc itaque
primum agnouic, adorauit de adama-
WtE
n.
1d.
si
aC
ito
se
d
7.
ii
bis
et
DC
PO
CH)
MB
e0
aC
HII
O
+
bL
qu
20
es
BC
et
tC

## Folio 35 — 770507670:0407
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000407.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
OIS
deM
ile
EtM
HO.
pt
OF-
21a
ip50
MI
etHI
t
di
1
1153
opit
UI
eid
anI.
IlIs
Ed-
quo
12
WII
de Orie. Mundi, C ap. TX. 35
nic, iplo monttiance herbas de plan-
cas, animalia d rolucres, a vin, et
sngulorum naturas distinzie, ec dono
accepicn rlum ex Ccrvicutem. Palam
itaque est non poruille non habuille
fidem dictis iplus, (pem in promista,
ec amorem qualiIM PAELCI.
7. Ouod herbarum et plancarum
rim a Deo didicerie, pater ex iisvei-
bis. De omni lieno comedes, ecc. dum
enimrniverlalicatem d exceptionem
Donic, Adamum recaque nouisse inti-
nuat. Sed de illa verba quibus dicirue
politus in paradilo ve operaretur 
enstodiret illum (quae no polTec FaCCrE,
nisi plancarum nacuram cognolceret)
eorundem cognitionem arguuntran
dem cum de animalibus e volucri
bus dilerre exprimarur quod exlola
vilione nacuram corum penitus in
crolpexerir per illas voces ut videret
quid vocaret ea, et rurlus, omne quod
vocanit Adam animae vinentis ipsum
est nomen eins, ex quibus certum eAt
nomina ad nacuras terum adapiaTa
esle, e per conlequens ex cogni-
tione carum impolica esse, clarum
et nacuras interiores nihilo maiori
Opeid

## Folio 36 — 770507670:0408
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000408.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
36. Appendix Theolozica
opera ci innoruisE.
8. Aaiicie Tacer auEHOT. Ada vero
non inueniebatur adiuor similis ei. L. X.
prellio primiciua de homini non inne-
nit adintorium quasi coram eo, vel, Ye
alii explicant, quasi contra enm. Patee
icaque mulierem non Cola narura, led
ex consilio e voluncare Adami, Fa-
Ecai; Deohominem, id est, Creaturam
racione constancem, perluasione ce
inductione, non vi de imperio ou
bernance, hoc eA, inxta natuTam quam
ei dederat.
9. Paree rurlus virum non Cola na-
ceria, Ced etiam mence authorem de
Cuperiorem, e quali conditorem ex-
citisse mulieris.
10. Cum aucem neque dum Adam
Rimulos carnis tenserae, neque dum
indigentiam feminae quatenus femi-
Da es noverac, sed tancummodo de-
Ederabae cum quo collogueretur e
cui Ccienriam Cuam declararee, de con-
Ferret de dubiis. Fr hoc est quod tam
molectum erat homini, re Deus pio-
nonciauerit non esse ei bonum esse
Tolum, ex proniderit ei non eantum
in praelens, Ced in aerernum, re haberet
9uo5

## Folio 37 — 770507670:0409
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000409.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
erO
s
H8-
iTet
el
1a.
aII
e
I1
alet
12
et
ex
ae
II
II
c
et
M.
aIT
O
II
ret
105
de Oris. Mundi, C ap. TX. 3
quos doceret et quibulcum collo-
queLetuE.
IT. Neque obstat quodhomoto-
mini ad converlarionem magis pro-
peius videatur: non enim verum elt.
neque ex parte animi, neque ex parte
corporis: nocum enim est ex parce
corporis, quod libentius homo cum
pulchris converlatur, pulchrieudo
autem Feminarum, (Ve contra viros
distinguuntur) propria elt. Fx Parte
vero anima, sciens libentius conner-
latur cum volente dilcere ee acquiei-
cence, quam cum refractario, mulie-
res aurem luntmagis credula ee obe-
diences quam viri. Ex parte vero
veriulque ad redamantes luauior est
converlatio, nulieres veromagis lune
penetrabiles amori quam viri.
12. Ouod aurem ad converlatio-
nem requirerorur etiam expresio
genuina indicat iis vocibus adiuto-
rium quasi contra cnm: cum enim col-
loquentium vulcus in Pese mutuo
converruntur, homo aurem natus est
moneri ante taciem luam, patet Fa-
cies colloquentium esse quali op-
policis e contrariis riis ingredien-
tium,

## Folio 38 — 770507670:0410
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000410.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
38 Appendix Theolocica
rium, d per conlequensipla secun-
dum candem linesm lunt oppolicx ee
Concraria:tale itaque adiurorium non
inveniebatur inter omnia animalia:
ideoque malcerat Adamo.
C AP
e 
Explicatio ejusdem circa crea-
tionem mulieris.
2.  Mlmisit ereo Dominus Den(pron
gredicur lacra lectio) soporem in
Adam proprietases cadere fecit (o-
porem: Tomnus enim incipic a cerebro
e capire, ec delcendic in caereramem.
bra, sed d Frigus noctis quod AC à
vaporibus qui Cublime a Colerapri
eiuldem ablcettu retrigerari delcen.
dune, Coporis caula cA: Cx VErOqUE
isieur capice expresius dicitur cade-
re fecit quam immisii.
2. Sed d sopor ee vox primicius ora-
nem Commum ex lechaiso limilem in-
dicant Septuaginca eostasim incer-
precantur quae adeo alligae len-
us, re neque dolorem nisi gravil
LAMAIIN
sin
3.
s0
ex
pa
sdl
les
(ac.
pet
sei
IAIC
I
est
edt
Det
DC

## Folio 39 — 770507670:0411
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000411.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
eHH.
X e
NON
aliai
10
DIC
NV
IF a
DE.
de
2.
A.
2I
G1
i
11
de Orie. Mundi, C ap. X. 39
Cmum Centiat cestatieus.
3. Facile aurem est aduerrere, hunc
Coporem, Caltem ex parte procesite
ex magna contentione mentis qua
naturas omnium animalium dispexe-
rat, e ex cura quod lolatium in om-
nibus non inveniret.
4. Procubuiticaque in dextrum la-
tus Adamus:hunc enim licum Fomno
capiendo aptiorem docer Aristote-
lcs. Deus aurem quid rulit (inquie
Cacra licora) unam de costis ejusé re-
plenit carnem pro ea. Hlebraice ob-
lcurior estlictera, led sic cum proprie-
care eferrur es cepit onum ex lateri-
bus eius. Et clansit sub eocarnem es
aedificanit latus quod accepit ab homine
in mulierem, vox quam explicuimus
per cepit lacissima est e quemlitice
modum capiendi includic. v. g. manu
apprehendere, vox vero quam incei-
precaci Cumus clansit late eriam Cumi-
cur pro circundedic. Reddic itaque
eandem hunclensum lictera, delum-
Plc. sibi Dcus rnum lacerum ee cir-
cundedic ei carnem, e aedificauic, id
est, effigiauit leu exeruxic in mulierem,
ve senlus sic Deum mulciplicauisse
Carnem

## Folio 40 — 770507670:0412
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000412.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
40 Appendix Theolorica
carnem circa rnum laterum ipluS, de
carnem seu lacus iamcumefactum in
Aguram Feminae paulatim diduxille:
ve temina appareat ex homine tan
quam ramus ex rrunco processise.
5. Sicurenim Coltumorem relluris
actrahiens in cruncum telluri infixum
percolarione per nacuram crunci ta-
cie naturam arboris allumere, de au
geretruncum a in conveniences in-
cesrX pLRHEX Partes exurgere d di-
Aribui: Sic Deus humorem iilum
Comniticum percolando per lacus A-
dami primo fecille relacusmultacar-
ne intumelcerer, mox in omnes limi
lares parces, e tandem in dissimila.
res diltribueretur.
6. Ec praeterquam quod hic len-
lus aptus est verbis, nihuil nacuia re-
rum magis contentancum est: cribus
enim hominis gradibus criplex pro-
creacio correlponder. Adam ve mix-
cum plalmacus est; Fua ri planta, ex
Adao luccreuic: Abel ve animal, cx
animalibus natus est. Deinde ratio
Poltulat, ve postqua in Adamo proxi-
ma crat imaceriamulieris, non aliun-
de quam ex ipla herec: Cimile aurem
CX

## Folio 41 — 770507670:0413
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000413.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
16, dt
xisle:
Tan
Turis
XUIM
Fa
a11
IB.
ai-
luI
A.
CaI.
ini
hila
(Cn.
etC.
Ou
310
DIX
3C
CX
aCI0
DXI
121-
ent
eX
0
de Orie. Mundi, C ap. X. 4. F
ex simili accretione Ac lecundum
naturaIm.
7. Ex latere porro cducitur, quia
ae caro ec os ibi lunt e propter vici-
niam viscerum, praelertim cordis la-
cerilinistro, plus regecariux virturis
quam aliud exrerioris cataphragmatis
membrum necellario parricipac. Ad-
ductio hicclare non pro translarione
deloco in locum, led pro oblatione
Ceu exhibicione interpretanda est. Sc-
quicurin historia divina. IJOc nunc 05
ex ossibus meis ex Pro Nunc Ilebrri
legune hac vice. Vis est eadem veriul-
querocis nempe Deum alias incon-
orua ipli obculisse, nunc aurem ali-
quid conneniens de naturale.
8. Sub nomine oltis ee carnis in-
telligirur tocum corpus, id est, reli-
qua limilares partes ex quibushomo
concrelcit.
9. Hhac vocabitur. Cum quod Adam
animae riventis iplum sic nomen cius.
oporcet ve vocabulum indicum femi-
nae signiticet propriam rationem Fe-
mina, qua non ex maceria, led ex For-
ma vel fine delumitur: quomodo ita-
que nomen quod Adamusimpoluit,
vet

## Folio 42 — 770507670:0414
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000414.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
42 Appendix Theolozica
reliplocelte, ex materia delumprum
est dicendum, ca verba guoniam de
viro sumpra est non lignificare quia
facta uc ex viro, quod pediculis e
pulicibus commune est, led quia eAt
eiuldem natura cum viro a nOtan-
dum quod vox Hlebraica ligniticat
principem vel praecipuum vel funda-
mentalem vel subsistentem ve lenlus
Sit mulierem, quia de natura viri sIC
eminere lupra animalia ve ip.
(UMIEE.
10. Adiicit Adam quod fueuri esene
duo in carne una leu ve primigenia
lectio in carnem vnam rripliciter vi-
delicet, in piole quae procedie ab
veroque: in Femina, cun phxlici asse-
rant Cemen riri disparere cransumpeu
in carnem temina. e candem per co.
scnlum in copulam: cum enimperte-
ctum id sic quod natum eltfacere libi. III
Cinile, neque rir neque Femina line
alcero perfectus est, vierque igitui,
quatenus concentiunt in productio
nem sibilimilis, unum animal phylice
perfectum inECOTANE.
LE. Ex quibus incelligieuE CUE DeNS
neque dixir fat mulier, neque facia-
mus
s
1
MI13
Hic
1
1II
q

## Folio 43 — 770507670:0415
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000415.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
TIH
quia
el
Can-
ACa
(u
(it
ip.
ent
enia
vi-
ab
alse
aprit
C0.
ete.
Sb
ti0.
sice
DC1S
mus
de Oric. Mundi. C ap. XI. 43
mus mulierem, Ced faciam: (iC enim ve-
ritas lacra lingua habet, quia scili-
cet mixtio elementorum in carnemm,
quae erat propria actio Angelorum,
iam in plasmatione Adami Facta Crati
augmentatio autem eiuldem non ex-
cedlebat tim natura Adami: reliqua
itaque eantum crat concreario ani-
e ad Deum Colum spectabat.
MX, qu
Explicatio Geneseos circa
Paradisum.
T. IR eaTUS erat adaquaFE hOIO:
qua eum poltmodum alte-
cura sinc infortunia ex lectione my-
lica petaus. Aic ergo: Plantanerat
autem Dominus Deus paradisum vo-
luptatis a principio in quo posuit ho-
minem quem formanerat. Hlebiai le-
eune horrum, quod cancundem Conac:
quid aucem hisnominibus signifce-
cur ex descriptione perendum est. In
primis icaque docemur quod ex hu-
mo in eo natum fuerit omne lignum
pulchrum
I.
n

## Folio 44 — 770507670:0416
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000416.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
44 Appendia Tbeolozica
pulchrum visues ad vescendum sua-
nes quod EosI celluriCONBPUCTC Ex TeI
cix diei delcriprione clarum est.
2. Proximum est quod arbor vitx
de arbor scientix boni e mali. (FC-
Ec Fua) Fuerine in medio paradist, est
aurem Hlebraica proprietas dicere in
medio peo eo quod est inter re intra:
lircera sic haber, et serminare fecit
Dominus Deus de terra omne lienum
pulchrum visn.  ad vescendum suane,
tignum etiam vitae in medio paradisi,
lignumque scientiae boni mali, id est,
omne genus lignivilui de gultui de-
lectabile, inter qua erant ligna bo.
na de vica conducentia, de aliqua que
nata essent Facere hominem experi-
et mala xque acque bOna.
3. Adiicieur, quod Aunius esredie-
Aal
por
qu
eut
batur de loco voluptatis, vis vociste. et
braicae et ex voluptate ad irrisandum s
paradisum, es inde dividitur in qua- s.
ruor capita: Hlebraice, es ab ibi (id ial
est, iam in paradilo) divisus est es est hu
in quatuor capita. Senlus elt ex abum. i
dantia e tertilicate rellurisnalciaquâ qui
in quacuor capicibus leu ingencibus p
Auminibus:non enim congruie rnum l
Rumen
P
4
e
at
AI
set

## Folio 45 — 770507670:0417
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000417.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
Vita
(1C.
QMuI
1I de
a b0.
xperi
redie.
15HC
bi (il
e )
ab213
Iaqua
ptibu
VnUM
de Orie. Mundi, Cap. XT. 45
Dumen dinilum in plura, dici diuidi
in capita, led in ramos vel brachia:ne
que inveniuncur alicubi quacuor Au-
mina, qua aliquando ab rno capire
Auxisse coniici polli, neque alius lo-
cus roluptatis; vel magis tercilis lo-
cus quam paradisus cogicari potest, a
quo Auerer Auuius ilte ad irrisandum
paradilum.
4. Ouodaurem hic dicitur fercili-
tas, vel abundancia, aelcribitur eoti
cerrae illo cempore compecivisse, rbi
dicirur fons ascendisse de terra irri-
sans vniversam superficiem ceriae. Vbi
naciuus cextus loco Fontis habeeva-
porem, de quo Capiencia ridetur lo-
qui, cum dicit Cele quasi nebula rexis-
setotam terram; d Forrasse Plalmilta
cum post formarionem terrae Cubiun-
sicabyssus vestimentum amictus eius,
super montes stabunt aquae.
5. Exemplum quoque huiusmodi
habemus in aliquibus calidissimis ce
humidiltunis resionibus: in vna C a.
variarum, in inlula S. Thoma, et ali-
quibus aliis, extellure egredi rapo-
jem qui retrigeratus vibra arborum
in pluviam decidat, Fontelque de Au.
mina
In sua
Xret

## Folio 46 — 770507670:0418
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000418.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
46 Appendix Theologica
mina alac. EF necellarium prortus est
ve excellure adhuc humecta, ex vi (0-
lis per aliquod cempus calis rapor
egrederetur de irrigaret cerram, et in
Aumina derivaretui.
6. Jam veco enumeratio Auminum
rem manifestam facie: allumie enim
quatuor Rumina maxima Hlebixis
nota, Xt tocum orbem iis notum al-
luentia, de aic ab ipsis irrigatum para-
dilum. Ouivero haec nomina ad alios
Auuios derivare moliuneur, in eras
et male coharences coniecturas in-
CUEEHNE.
7. Addic itaque Scriptura Tulit ereo
Dominus Deus hominem e posuit eum
in paradiso voluptatis et operaretur es
custodiret illum. Ilebraa vox protulit
est eadem quae lupra cum de lacere
Adami Termotoret, et ligniticat idem
quod capio in lacistima lignitcatione:
neque in loco hoc aliud exprimit
quam apprehentionem, led coniun-
ctionem Dei ad Adamum, non au-
cem lationem localem, sicue de voce
Adduxit dictum cs. Supra vero di-
ctum est Adamo ve subiiceret terram
 repleret eam. Flabetur itaque hor-
tum

## Folio 47 — 770507670:0419
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000419.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ri lo
rapor
d it
AIMLI
enii
ebixis
M al.
Pard-
alios
eTaS
25 I1I.
Et CHM
etnr
TOr
lacere
tiden.
primit
On aI
VOCC
eto di.
terram
Chos
de Oriz. Mundi, Cap. XT. 4)
cum quem colere, et in quo habicare
debebat Adam, esse eandem quam
replere d lubiicere iussus cA, et de
qua dictum est quod necdum erat ho-
moqui eum operaretur, sed vapor as-
cendebat es irrisabat universam su-
perficiem ejus. Addc his, quod toca
cerra maledicta est, quod t0: 2 antc
maledictionem creara pro Ada et
lobolc eius, guxe in horcovnico non
invenisser locum Cufticientem.
8. Conlideralionorem agriculcura.
ec quod tu opus ex mechanicis ma-
xime proprium generi humano: et
est custodiacerrae: melior enim cua-
dic cerra cuicura, inculta vero serile
Ccir ee quali perit.
9. Pracer hoc praeceptum addidit
Deus aliud pohciuum de nutriendo
Ce, de negatiuum de non Cele
per incemperanciam
occidendo.

## Folio 48 — 770507670:0420
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000420.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
48 appendix Theolosica
C APVT X
Tiistoria lapsuo ada, ex sacra.
2.
Genest.
Q F incipie consequentem hi-
Soriam diminus author dicen-
do, Sed e serpens erat callidior cunctis
animantibus CeErX: YOX quX serpenti
correlpondet in procograptio deriua-
cur a verbo quod obsernare vel tenta
re arcana lgnitieat, quare per prius
obleruacorem, insidintorem, ec quod
in euangelio Tenraror lignificat, de
bi Lacinus incerpres cunctis ani-
mancibus ponic, veicur lacer auchor
voceamplissima, quae etiam hominem
comprehendac, ve senlus lcrentato-
rem callidiorem etiam iplo homine
Fuisse rectiam ex euentu patuit.
2. Accedic ergo ad mulierem, ee
dixit. Cur pracepit vobis, dec. in na-
eiva litrera etiam quod dixit Dens,
quali diceret. Non laris fuit Deo ad
cutodiendum hortum luum vos obli-
cavisle, led criam non permittit ros
manducare: cui mulier; iMMO VerO
de
MI
s
CX
e0
AaL
MII.
HC
ad
Dic
bet
Mcti
Min
rit
4.
quo
6)
118
195I
Alit
1CE
bet
Ien
pla
AetL
11O

## Folio 49 — 770507670:0421
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000421.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
em hi
FdiceB.
reunctis
serpenit
deriua.
et Tenia.
ex prius
_. Gu0a
heat, 
P autho
ominet
tenta(O
homit
tuit.
DTCI,
5. IBAd
it Det
Deda
v05ob
nitit ro
de Oric. Mundi, C ap. X LT.. 45
de cereris manducamus, led de ligno
scienciae bori ec mali (i manduenre-
MUSSIHOFCFCIUII. Patet itaque praece.
prum hoc a Deodicum; non tanquam
ex porectare, sed tanquam ex bono
corum quibus datum ett, d guber.
nati hominem a Deo semper ad b0.
num iplius hominis.
3. Rurlas itaque rentator;non no
riemini, Ced erieis frene Diis noran
da ese cencationum duarum anologia:
Dic vt lapides panes fiant; de prohi-
bet vobis manducare: Ancelis (nis
mandanit de te, e, nequagnam morie-
mini; e eandem, hac omnia dabo, et
eriris sient Dy.
4. Annectitur, ridit icitur mulier
quod bonum esset lignum ad vescendum;
es pulchri aspectuque delectabile, e C.
lignum peo pomio ponitur vel certe
racione pomi haec copecebant. Quod
autem dicitur vidisse pomum esse lua-
uedustui. Ceu bonum in escam, ve ha-
bec primigenis lectio, arguit mulic-
rem eciam quadantenus ex vilione
planearum, praelertim ex incuitione
deri naturas carum cognonisse. Au
hor vero loco huius, aspectu dele
4.
ut abilo.
Nit

## Folio 50 — 770507670:0422
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000422.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
50. Appendix Theolozica
etabiles habet, desideratum ad acriter
intuendum, vel ad intellizendum e
Cenlus est ridille mulierem appeti-
cum luum ica creuisse, ve non pollet
auerrere oculos; vel vox vidit ligni-
ficac conlideranit: Ft CenTus crie, con-
Cideranie quod pomum deliderabile
Foret propter scientiam lecururam ex
dictiscentatoris.
5. Comedic icaque mulier, ee dedit
etiam viro, quinon est deceptus, hoc
elt, non ex talla periuasione comedit
Sed, ve lubditur, obedinit voci vxoris.
reique mollis fuir, neque autus est
Drae nimio amore repugnarerxori.
6. Hlabetur ex circunstantiis quod
centacor seu insidiator obseruauerar
mulierem ablencem a marito, prope
arborem veciram, hora qua appetitus
comedendi locum insidiistacerer.
7. Scdridcamus effectum. Dicic er-
eo lacer, cexrus quod aperri sunt oculi
amborum es cognouerunt se esse nudos.
Pacet aurem non ctacim ad comectio.
nem, Ced post aliquod cempus, Puta
cum per concoctionem virus pomi
in vilcera digectum Foret, hunc et-
fectum contigisse: si enim ctacim ve
MMILIEK
al
bo
AC
IXI
AB
C
BC
el
Ca
et
in
91
ab
8.
M
Ve
C0
qu
9

## Folio 51 — 770507670:0423
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000423.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
Eriter
MC
peti
gHi.
COn
abile
I ex
deait
hoc
edits
roris.
15 C
ri.
quoc
uera
dFOPC
etitu
et.
AEC.
ndos
estio
PIIIa
POr
C
i r
nulies
de Orie. Mundi, Cap. XIT. 5F
mulier comederat aperti fuisset iplius
Oculi, crubuitter, neque aulatuissee
comparere coram viro vel lalcem sol.
licira de mucatione quam senlerat,
eam ips narranillet.
8. Quomodo aute aperci lune ocu-
li, et quomodo coenouerune le elle
nudos, pater ex actione lequente,
quod fecerunt sibi perizomata, Ceu
cingula, quibus cegerent partes ge
nerationi deltinatas. Fuidens itaque
est ex comeltione poni inlurrexiste
carnem, ee praeter corum voluntarem
elle moram. Efectus itaque pomifuie
immediare concitare libidinem, et
quah per luxuriae cbrietacem rlum
len imperium rationis excutere.
8. Ipla quogi delcriptio tructus insi-
naachac poreltacem iplius: dicut enim
medici quod dulce est primonutritiuu
repote cotistens ex calido de humido
connacurali animali, e quod quid
quid nurric tacit hoc quatenus dulce
bonum, itaque in escam(quadoper em i
menciam dicitur) est quod maximenu-
criciuum est, lemen aurem ex luper-
Auo alimenci contrcitur: bonum ita-
que oustui, rei ad elcam indicae tuiAte
piouO

## Folio 52 — 770507670:0424
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000424.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
2 Appendix Theoloeica
provocariuum libidinisi lpledor quo
que coloris, cum ex lubcilium a oleo-
larum partium bona commixtione
procedat, dulcorem narus est lequi.
APV T
XI LM
Depana primorum parentum,
.
ex eadem.
Vbnectitur in FTiRoria, EI cum
Paudinissent vocem Domini Dei
deambulantis in paradiso ad aurar
post meridie: lebraa locurio Cum an
dinissent sonum venientis in hortum ad
aspirare diem de Cenlus est Deu macu-
tinO CemPOrC, cuM aura qua PraOrE
dieur, vel comitacur solem in hortum.
venisse, cilicer ve adoraretur ab Ada:
mo; onde cum Adamius non compa-
ruisser led abscondisset lele in me-
dioligni paradisi, hoc est inter ligna
quae erane den(isIma, Vocavit eum, dt
hic lenlus videtur potior: quis enim
Pollet elle Anis CUT DCUS ApParCTCE
ociarus: praecer quam quod aura diei
imclius incellisitur marurina quam lbe
velper
et
ep
P.
c
3.
He
DI
(15.
set
111O

## Folio 53 — 770507670:0425
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000425.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
10
DHC
WI
Det
raM
At
dCUI.
ore
EUI
ld
104
Me-
181a
IM, de
reret
diet
UaB
espet
de Orie. Mundi, Cap. XIIL. 53
relpertinarnde in Canticis de maru-
tino tempore dicieur donec aspiret dies,
es inclinentur ombrae: non enim il-
lud quod abcunce dice Ac, led quod
dies lecum affere proprie acrribuieur
dici.
2. Atteritur, quomodo DCUS exA
minaverit Adam e Fuam, sed cen-
tatorem sine examine puniuerit ve-
porehostem proteltum ee malicix no-
ta. Prima paena est, ve maledictus el-
(et ab omnibus animantibus: Sic enim
expreltio primiciua habet, non inter
animantia. Sccundam ponit Interpres
latinus, super pectus mum gradieris: led
Hebraica rox descendica verbo quod
Cigniticar suspirare, vel crumpere; quasi
proles e parturiente veTentus lc. In lu-
Spirio de dolore qu’ali parturietis, hoc
est, cora vita X oInes actionestuX
dolore _ poena replebuneur.
3. Tercia est: terram comedes, led
Flebraea locurio puluere destrues omni-
bus diebus vitae tuae, quod videeur me-
lius, afflatu enim corrumpunt terram
serpences, Ced non cam comedunts
quod legi:neque obscar quod in Ilaia
habetur serpenri pulnis panis eins: nOn
enim

## Folio 54 — 770507670:0426
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000426.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
54 Appendix Theolorica
enim in monce lancto Futurum erat
quod maledictionis effectus crat. MC-
lius ieaque explicatur serpenti cinis
ad calefaciendum eum, id est, Cerpens
non erie amplius hottis homini, led
in focis morabieur, licur de dome-
Ricis quibuldam legitur, unde im-
mediace lubiungitur: non nocebunt,
nequeoccidenein omnimotelancto
meo. Ponirur aurem propuluere vox
eadem qua in plalmacione hominis,
ve Cenlus lic; Cogicacio cua non crie
contra Angeloscui similes, led quo-
modo ex cerra tactos perdas.
4. Fx quibus omnibus derentacore
dictis apparet nihil necellarium esse
Diabolui accessille ad mulicrem me-
dio vero serpenre, vet in heura Per-
pencis, led in forma ei Cimili, qua ac-
cellit ad Chrictum Dominum: in pri-
mis enim pleraque ex dictis non com
petut vero serpenti: Videlicer vi eset
callidior omni rivente, quod pollet
logni, neque exrernareemulierem, lo
qui non de vitis, led de diis.
5. Rurlus maledictio ab omnibus
animantibus, comedere cerram, dt
quod rrum compecie ingredi CMper
pectus,

## Folio 55 — 770507670:0427
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000427.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
EraE
AC-
inis
eHS
led
ne-
IIa
ct0
von
nISo
erit
UO
TOTC
eso
me.
Per-
2dC.
PTI
COm.
esse
osset
B
A, e
Capet
ectus.
de Orie. Mundi, Cap. XETI. 55
pectus, cum sic nacuralis reptandi
modus, ex crearione habicus clt, Dua-
re videtur ex aequinocatione rocis
Hebraica, vel metaphorico vlu Cer-
pentis pro Diaboloprofecta esse per-
luasio de Cerpence, vel Cerpemis A-
SUTa.
6. Maxime cum nemo lacrorum
Scripeorum (quod meminerim) de ser-
pence quicquam commemoree, led
cantum de Diabolo.
7. Prophecia quoque sequens, 2d
Diabolum, non ad Cerpentem spectat:
serpens enim non magis inimicus eR
homini quam aliis animalibus, Cect
Diabolus est Chricto: d contericcal-
cancum Chricti, quacenus Chrictia-
noru intimos occupat: Chrictus quo
que capuceius obcerit, cum quia iu-
dicacurus est Angelos, cum quia vim
quam in mundo hraber, autere.
8. Sequuntur mala quae mulierem
ex peccaro nancilcuntur, quod par-
cus plures, quod difficiliores habicu.
ra Foret, quod Cub poceltate marici
Forer d ab eo opprimenda, Fc quod
haec lubiectio violenta procedat ex
DecCaEO, CatiS PATET, CUI CX IIPEI
dentia

## Folio 56 — 770507670:0428
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000428.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
o
56 Appendix Theolozica
deneia veriulque partis nalcatur: par
curitionem quoque cum dolore, ex
eodem procedere patet, quia achiuc
multae Eemine (ub aequatore cum par-
10 vel nulio dolore patiunc. Ht autem
dolor in pareu ex liccitate membro-
cum, pea qua oi non licet cedere,
quam ex incemperic aeris e ciborum
protcilei Facile coniicitur.
9. Tandem quod conceptus LINE
plures exparce aborluum e imper-
fectorum conceptionum, manifectum
est. An autemi ex inteperancia coirus
vel exbrenitare cemporis quae Fortal,
Ee fuisset amplior, e demum, an quod
cum immorcalicare paradili non fuil.
sene reguilitae tot proles, pauciores
Furura erane concepriones, dispu-
cabile eft.
10. Encer maledictiones AdX, Cx-
ceras quidem ex serilitate terra pa-
lEF provenire, illa ducem, ut comedat
herbam aeri: viderue ab initio can-
quam benedictio concella, e hic in-
ter panas repieatur, led Cenlus eAt,
quod cogendus foret reponere in
horreis herbas agri ad comedendumi,
quia deticerene aliguando ex TerTa.
FL. POTIO

## Folio 57 — 770507670:0429
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000429.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
Dat
3 eto
IMIIC
PaI.
Item
bTO.
CtCs
ruM
(L1
et
UM
TIIo
tal7
1C
is
ECS
I1
e
12.
dat
M
st
1
1
2
de Orie. Mundi, Cap. XIIF. 5)
T. F. POTTO C∞ voceS donec reuer-
taris in terram de qua sumptus es, eC.
prorlus indicane immorralem Futu-
rum fuisle, hoc est, longotempore vi-
eturum; e poltinodum non (polian.
dum, sed Superuestiendum fuisle, ve
loquitur ApOsoluS.
+2. NParratur consequeneer de eie-
ctione iplius ex paradilo; e dicieur,
quod ciecto Adamo collocanit Dens
ante paradisum voluptatis Cherubim.
es fammeum eladium atque versari-
lem ad cnstodiendam viam lieni vita:
ad quae intelligenda converrendus
est animus ad vnivertalem cauland.
corruptionis omnium rerUIm, prE
Tertim animancium: BE quoniam ani-
malia in morte frigene, patet Frigns
esse morris caulam, onde ridemus
hixemem esse quasi Penecturem annis
vno itaque Catu caloris ec trigoris
duranillene amni in paradilo, ec indu-
cere hremem, est breviorem vicam
Facere, de mortem propius adduxisse.
13. Caula itaque varietatis anni
est caula mortis: hanc aurem astro-
nomi docent ex eo contingere quod
cellus non constanter caldem lui
PAEFCS

## Folio 58 — 770507670:0430
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000430.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
58 Appendix Theolosica
partes ad Tolem renet, live quodaxem
Tuum non contormet axi ccliprica,
Ccd perpetuo mucet eandem ad axem
aeguacoris, e hoc contingere docene
phylici ex moru quo actus maris
converticterram, e aectum maris ex
vento quem Col lub aeguatore excitat.
14. Videamus quidmonimenta (a-
era circa hoc exprimant, primo icaq;
dicit id quod efticiendum erac, idcir-
cotaccum, ne forie mitteret manum
suam,  acciperet de ligno vitae, 
comedat e vinat in saculum. Vnde
pacet pocestacem ligni vita non fuil-
le remortem prohiberet, sed ve dif
ferret ex Faceret vivere in laeculum,
hioc est lonso tempore; quam pote-
cacem per tructuum dercrioratio.
nem tollinequaruam dubium est.
25. Deinde quod nolter dicu ante
paradisum, alii vertune ab oriente ad
paradisum. Si ica juc (quod diximus)
cocaterra erac paradius, mocus autem
cerra a Coleprocedie, causa convertio
nis cerrae ad orientem cA, ee ese ad
oriemcem eA eReante ceria ex paradi-
Cum. Porrd quod nolter habet Cheru-
bin, es Rammeum eladiu at que versa-
tilem
ile

## Folio 59 — 770507670:0431
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000431.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
de Oriz. Mundi, Cap. XTII. 5.9
eilem in protographo eAt Cherubimes
aciem eladii. vertetis se. Alcera phrasis
indicat a Cherubin proticilci vim
morris per dammam deignem, altera
vero per couerlionem: Solis aute mo-
cum a Cherubino, Ccu Anselo exoriri
mecaphylica demonstrat. Si itaque à
Cole est insexio illa axis cerrestris ad
Polos Equatoris, e ex ca mortisna-
cura mediate lumine ex calore, nonne
Pater (E gladius vim morriferam (i-
gnificet) quomodo Cherubim Aam-
meo _ verlatili gladio custodiaeviam
ad lignum riex, ne homo postu ex il-
lo in laeculum rivere:
16. Fc qui pucar incerpretationem
gladii pro vi morcitera esse duran,
meminerit Angeli in arca Ornam
sladium cuaginatum tenentis ad in-
ferendam peltem Perololymis. Con-
Sideret quoque s macerialicer acci
piatur nomen sladii, quam inconue-
niens licnarracio: Ansclus enim non
ab orience, seu ante paradisum, sed in
circuiru deberee poni: neque OpuS
elec gladio verlarili, sed acuro: An-
Belus enim cum rerlare pollet exvo
TuNTate lua.
27. n

## Folio 60 — 770507670:0432
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000432.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
60 Appendix Theolocica
27. Tandem veltitio Ad_ ex VZO-
riscumicis pelliceis, inanifecte insi-
ruat frigus iis ingruille, quali iam
veroenee anno in hgemem: unde vi-
decur aucumnus in ca regione Fuitle,
in qua adamus creatus olt, non au
tem neceltum cAt Deum tunieas pel-
liceasimmediare post taledictionem
iis dedisse, sed post aliquod cempus,
postquam paenicentia tacta Cacriti-
CaneranE Deo animalia, ex quorui
Pellibus Deus eOSFexie, nON FaM n-
ditatis gracia, qua perizomatibusce.
gebacui, quam frigoris, ee propterea
ex pellibus quibus animalia FoveHEVE
Facta TUnE.
CAPVT XI
Demalis in posteros derivatis;
c.
ex eadem.
P Trili dubium cA vel secun-
Ldum dicta esse porelt, quin
Ratus hic intelicitaris de mortis in
nos Ade polteros ex iplius peccato
dexinatus. (IF. Sed quoad animum quid
nali corrupcioni (que hauriauS, Per-
Pendem

## Folio 61 — 770507670:0433
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000433.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
de Oriz. Mundi, Cap. XIV. 6+
pendendum est. Fc imprimis felicis
limum fuille adami intellectum, qui
adeo felicicer rerum scientiam ade-
peus lic, ve primo incuitu lignificaciua
lingulis nomina iIMBOMETC POruerit,
Palam elt.
2. Oudd non lic incelligendum est
ee peorlus omnia perspexeric: ex de-
ceptione enim Fua, _ ex ablconsio.
ne veriusque a tacie Dei, clarum est
dilcurtum corum breuem e imper-
fectum fuisse cum cemporis: neque
rim nacuralem eos perdidisse credi-
EHE: quare ex nacura, intellectus eo-
rum a passione ram impedibilis erat.
3. Sed legimus quoque eos mudos
fuille, X non crubuille ance Deccacu,
Sed post: ex quo incelligimus inordi-
naeos mocus in iis non fuilte, cum in
genere rehementissimo nullos hra-
buerine.
4. Ve autem ii homine non sint
motus inordinaci, ex duplici capire
contingere porest: vnomodo, retuil-
se quidem morus, Ced quali radicieus
excirpatos longo vlu de exercitarione
vircurum aPeramuss alio modo vena-
curam adeo remperatam es mediai
IHCeF

## Folio 62 — 770507670:0434
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000434.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
62 Appendix Theolorica
incer pastiones exictimeius, ve ratio-
mi cotam Celc ex lua aequabilicare, de
non ex imperioracioni acquilito Per.
ImIETaT.
5. Cumque Deus hominemin vera-
nisharum perfectione condidille po-
tuerit, li circunstanciam nouitatis na-
curx accendamus, posteriori porius de-
Ccriprioni Adem accommodabiuso
prior enim cacus ckiam ex pocencia
adactum progresihxc aurem species
quaedam pocentialicaris, sen hominis
Cccundum animam in porentia exi
Recis. Ille Rarus hominis qui bonus ex.
malocualerir, hic hominis pondum
bonum ee malum cognolcentis, seu
experientia edocti. Illi homini dit.
ficile iam est peccare de cerrum quod
non Ceparabitur a charicare Chricti,
huic facilenon peccare, led pecca-
cum magisignoratum quam difficile,
de per conlequens anceps ad bonum
ee malum ingressus. Ille Catus masis
Fundatus in cerebro ex exercitatione
racionis, hic masis in corpore ex bo-
nitare cemperamenti, hic itaque pio-
pagabilior in prolemlicer de ille ali-
guatemus.
8. LUr
P
D
V
d
rat
BC
MI
De
J.
it
III
EII
se
CIC
AC
de
et
EI

## Folio 63 — 770507670:0435
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000435.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
.
et
d-
D-
2
C.
50
d
es
15
ex
El
c
1
C
MB
de Orie. Mundi, Cap. XTV. 63
6. Cum itaque philolophria doccac
etiam illam nacurae complexionem,
quae ex moribus de exerciratione ori-
cur naca esse in prole pullulare, longe
magis ea quae exnatura crac in Adamo
implancara in prolem cransivillet. Fi
lii itaque citra peccarum nati aequa-
bilicacem quandam paltionum exori-
ine Cortiti fuissent, per quam facilli-
meracioni oblequences cua(I(TeHE, vel
potius nullam passionem iusto vehe-
mentiorem habuissent, adeo venul-
lam difticulcarem in lequenda recta
ratione Censillene: à qua dilposicione
non lonse videtur abtuille, de quo
mire dictu est quod Adam in eo non
peccauerat.
7. Vnde peruerlus voluncatis motus
in primis parentibus non nis ab ex-
erinseca solliciratione procedere na-
cus fuerat: Sic videmus inrespontione
Fux concetam cam de pracepro fuil-
Cc, priusquam Diaboluspropolita lpe-
cie rarionis Fallacis quam dispicere
nequibac, animum ad obiectam pomi
delectabilem speciem quali aAtixisCt.
ex qua affixione corrupta est aequali-
tas illa nacuralis, quod ee similicer
Adamo

## Folio 64 — 770507670:0436
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000436.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
64 Appendix Theolozica
Adamo accidic ex affixione amorota
adrxorem, recollisi porest ex verbis
iPluS, in quibusnulla Dei donatoris
benedictio, Cedamabilitatis dumeaxae
Femince commemoratio. Patet itaque
nacuralia mocus e pastionis princi
pia in veroque parente nocio fuille
Corrupta, ec lc in generatione adpro-
lem, eraductam esleinxqualicatem na
cura, non aqualem, sed mulco maio-
rem, corrupca iani, ex muraco uu ad
exlum, aeris, alimentorum que quali-
eare: d sc irrecuperabiliter, polteros
originem Ccu inclinationem ad pec-
carum ab vcero maeris crarisle.
8. Dux aquabilicatis negatio, quia
CA in lubieco cui aequalitas ex crea-
tione lua debica est, privarionis natu.
ram lorcitur: de quoniam culpa Ada
mi inest, eu ex eo quod originem ab
corrahimus, proprerea originale, HOn
Formale veccarum dicitur: e quo-
niam impossibile est hominem hac
infectum, sinc veccaro ex naturae vi-
sibus, et linenona gratia vivere, ideco
natura dicitur leruapeccati, ec in sei-
vicutem Diabolo addicta. Verum au-
cem peceaeum orisimale comproten-
dac
A
b
1

## Folio 65 — 770507670:0437
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000437.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
OI
DEIS
HC
et
0.
AC
O
al
C.
112
4
ll
2+
2b
OI
0
2C
11
20
1
1
1.
26
de Oriz. Mundi, Cap. XTY. 65
dac vlera indilpolicionem animae sen-
Licinae, priuetionem charitacis ex ca
consequentem in prole (quoniaim ex
cextu nostronihil offertur, en deredi-
etum) curiolis relinquo.
9. Sulticirnobis, requomodo pec-
cacum Cic lingulare in vnoquoque.
quomodo per generationem traduca-
tur, quomodo ex aliena culpa (iC, Cx
dictis poru intelligi.
20. Hlorum quae dicca Cunt nelcio
an in Cain ee abele exemplum ali-
quatenus habeamus. Ica ve Cainus in
reccato uu conceptus (. ipla Forcalle
nocte post Fructus recirimanducario-
te, priulgna DCuS per Paenam
ad poenitentiam eos provocauetat)
abel cempore paenicentia, unde C ai-
nus matris aduerlus Deum invidiam
in conceptione contraxie, abel hu-
milicatem e piecarem, vnde quod
vertit Incerpies nostei possedi homi-
nem per Deum, rectiuspotest rerti, di-
lexi rirum conra Deum.

## Folio 66 — 770507670:0438
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000438.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
66 Appendix Theolozica
CAPVT XV.
De Propacatione generis hu-
mant, ex eadem.
2. YDOEt morrem Fratris dilcese
L Cain in seriliores partes (ve
pacet ex maledictione) Et haec fuit
prima occalio replendi diverlas par-
resterrae. Dicicur autem percorinatus
versus orientem ab Fdem; Y el potius
ad occidencem, sic enim liccera pri-
inigenia habet; sedit in terra peregri-
na ante Fden, hoc est, habicauit in
cerra longinqua ante Fden, hoc eA,
ad quam connerla cst facies Eden,
hoc est, ad occidencem, leu habens
Fiden ab oriente. Pden vero videtur
dicta terra, in qua hrabicabat Adam, Cx
memoria volupeaeis quam inibi ha-
DueTaE.
2. Exequitur vero generationes
Cain lacer auchor vlque ad seprimà
generationem, sc docerciuitates con-
dicas, arcelque cum ad vitam, cum
adrolupearem ab iis inuentas: OuOE
annosrero lingula generationes co-
cinebant,
1
et
ii
V.
10

## Folio 67 — 770507670:0439
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000439.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
H-
esIE
(ve
fuie
PaF-
atuS
pri
egr
Eest
Dens
etUF
A, C3
ta
Ones
COn.
FHIM
110
C0.
aAI
de Oric. MundE, Cap. XV. 67
cinebant, no expedit. Verisimile autem
est tuisse breuiores quam generationes
gue allionatur Sech; rndecepOre ENOS,
quod extedit le vlquead 1000. circiter
annu postnatiuicace Hlenochprimoge-
nici Cain, raldemultiplicaci elle pocue-
runt Alii ada ex parte Cain, e accidille
quod scribitur, quod iplius cépore pol-
luta est inuocatio nominis Domini, ride
licet in plerilque posteris, Sech a ada
per coniusiailloru cum Atiabus C ain.
3. Cum enim Ailii Sech d reliqui qui
cum adam vixerunt pastoralem vicam
videantur sequuri e temperare vixiste
Alie aucem Caini fuisse delicaea e lu-
xuriolae: apparet ex malculorum par-
ce robur e virilitas, e ex teminarum
parre abundantia humoris a calore A
surabilis:rnde vasta de robustam (ob0-
lem exeorum coniunctionenacam eAe
contentancum eAt. Fxmagnarum autem
virium considencia pronum est in in-
iuriam e oppressionem intirmoru labis
vnde Lamech consolationem vocauie
torum hominum genus incerire, lecun-
dum diverbium quo dicitur larius este
re Tolus quis sic, quam male corniratus.
4. Anaucem immani satura corporis
Tverint

## Folio 68 — 770507670:0440
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000440.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
58 Appendix Theolorica
Fuerine quales gisares appellamus, non
constat ex hiltoria lacra, vbi non aliud
dicitur quam quod ellene opprellores,
Forces, e qui nomen leu tamam sibi
ConciliaFUME.
inn ann
maa
a r 1
C A P V I LVI
De dilunio, ex eadem.
2.m iraque impaenitentes toum
 iene dum Hoc orcam aditica
xec ad Caluandos iultos paucos, id ett,
octo perlonas, inceperune inundare
aqua luper cerra, quod delcribens GC-
nelis, lc nic. anno de mente et die cali
rupci sunt omnes fonces abyssi masna, et
cataracta cali apertae sunt.  facta est
plunia superterra quadraginta diebus es
quadraginta xoctibus. Pexrus natiuus
Peormpti sunt habet sciderur sese, de Pro
cataractes voce quae canitaces occultas
tienilicai, a voce quae raler quacum in-
sidiari, quali veller dicere quod repo-
licoria exli in quibus Deus aquasquali
collocauerat in insidiis, aperta (uDE.
2. Addendus est his locus ex secuda
Petxd
CC
ti
Il
A.
5
13.
P3
6a
Sn
PI.
a
na
ld
u
C
tM
ta
a
ext

## Folio 69 — 770507670:0441
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000441.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
i
12
eAt
aTE
l
a
AUId
DEC
tu
o
de Orig. Mundi, C ap. XV T. 69
Perri in qua dicicur fuille antiquitus
calum es terra ex aquis es per agnasco-
sistens Doi verbo per quae ille tunc mun-
dus agua inundatus periit, non pocest
autem sic intellioi quali terra ex aqua:
consictat, quod nullibiCcribitur, Ced po-
tius contrarium, nempe cerram smul
cum aquis elle creacam: Census itaque
es, caelum ex aquis, terram per aquas
consistere, scilicee commixbas ingen.
ti illoigne de quo late lupra. Consictes
itaque ad verumque retertur licet con-
Aruatur cum polteriori.
3. Dicic deinde per has duas aquas in-
undacum fuille antiquu mundum, unde
paceernasaquaseste quae hic cataractae
calidicuntui, aliasvero quae fontes ma-
ena abyssi. Non inuenimus aucem am-
plius de calo cradicum post quartam
die, nisi quod rapor alcendebae decer-
ra ad irriganda vniverlam Faciem terrae:
e quod nebulatecta erac terra: d tan-
tundem demaris pronunciante 10b vo-
ee Dei Cumponerem nubem vestimentu
eins e calicine illud quasi pannis infan-
tiae obnoluerem: haec enim signiticant
aerem crassum fuisse, e nebulolum,
exudante lolis ri qual imbrem perpe-
2
enuns

## Folio 70 — 770507670:0442
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000442.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
70 Appendix Theolozica
tuume terra, cuius parrestenuioresne-
cesle tuit corinue in nubes cleuari: qua
cadererancilper non pocerant, dum aër
vique ad illas cralsus toret, e aque po-
derolus postquam autem exciccata tel.
lure aër inter cellurem, d nubesliccior
etiam iple se Cubcilior, exacta humi-
dicate cerrectri, eualu; cum denique in-
genei impetu delcendère longo cem
pore chelaurilacae in nubibus aqua,
tanca abundancia, re fontes, qui ex emi-
mentioribuscerra partibus crumpebac,
adeo redundarene, ve scinderer canales
Tuos, ee apertis correncibus in Aumi-
na, e iis intumescentibus, uper alueos
pleno aetu in mare devoluerentur. Sic
icaque per aquas ex quibus constabane
priorescaeli, id est, medium inter ter-
rar _ AAtrZ, _E per quas contistebaETeE-
ra, quae videlicet in vilceribus eius
lacebat, inundara cs cempore Nocco-
Eaterra.
4. Retert autem hictoriaaquam quin-
denos cubitos cacumina montium ex
celsisse: tantam autem aliquorum fvit-
De hominum proceritate non est inere.
dibile, ve haec quantitas aquae omni-
d necellaria suerit: immo si super al
TistimOS
S
de
b.
1d
10
1C

## Folio 71 — 770507670:0443
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000443.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
110a
Jua
aei
b
Ee
ciOr
sL-
11.
1I.
Ia
ni-
atn
ales
mi-
e03
dt
ant
Ter.
tet
eiuS
to
ex
foit
ere.
IM
d
MMOd
de Orie. Mundi. C ap. XVT. 7I
tiltimos montes arbores robulta fuis.
Cene, quae pocuillent aquae relistere, mi
nor iusto Cnillet aquae proporrio.
5. Cum enim post diluuium Og vi
aleatur fuisse novem cubitorum, ante
dilunium aliquosfuisse proximé quin
decim laris credibile est: eam enim
vasticatem que C pelopibus ex reliquiis
quibuldam in nouo orbe reperris eri-
buicur, libi perluadere in hominibus
aliquando tuisse, imagna Adc Opus elt.
pendent enim hae hiltoria ex incertis
memoriis, vel ex coniecturis hominu
de ossibus anriquis rerilumilicer pro-
nunciantium.
6. Verum re ad copiam aquarum re-
vertamur. Seueriores hodie Mathema-
cicinon credun aliquem montem cel-
horem esse ad perpendiculurno mil.
liari Icalico, neque necelle est crede.
re montes ante diluuium aeque altos
Fuisse, quam nunc lune, cum rallescon-
cinuis pluniis profundeneur. Si itaque
quindecim cubici detrahantur Cummis
montibusrnomilliari ad perpendicu.
lum circa cellurem consticie aqua.
7. Ex quo conticietur circiter tan.
cundem aquae ex nubibus ec cantun.
detr

## Folio 72 — 770507670:0444
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000444.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
po
72 Appendin Theolorica
dem ex cerrae visceribus ad diluuium
concurrisse: E enim sicula in Fortissima
pluuia, de aperco aëre polica, vna hora
ad cubici alcitudinem impleatur, qua-
draginca diebus de quadraginta nocti-
bus continua e rehemens pluvia ad
mille paulo minus cubitos ex Eotoca-
lo toram cellurem inundaret: tantui-
dem icaque aquae aur amplius à ceria
pecendum erac, re ad cer mille passus
exundatio alcenderet.
8. Ouod re credibile Aat cogiretur
arciticium aoricolarum apud nos non
intrequens, quo cerris serilioribusin-
ducitur rque ad aliquorum pedii alri-
cudinem aquas cuius pondere oppressa
luperheies rerra deprimieur, de cu in-
Ferioriterra constipatur, ee eas caui-
caces, quas ingrellus aër Rcrilitate con-
Ccruabat, impler, _ lc redduntur Fae-
cudae. Fx quo experimentopatetingen.
tem aquae molem relluri luperinducta
eam comprimere e exprimere aquam
guae intus larebae, ee intumelcentia
celluris retundere, e, quod leguieur.
terram costipare, e in minorem circu.
lum cogere. Cum itaque pocentia di-
Luvii non polnesari ad perpendicu
lui

## Folio 73 — 770507670:0445
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000445.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
N
Da
31a
1a
et
2c
-
12.
Ia
11d
U
Or.
A.
ti
A2
IH.
ii
11
e-
2IM
a1I
di
Ci
AI
eM
Ctd
de Orie. Mundi, Cap. XYT. 73
lum vlque ad eria milliaria infra cellu.
rem selc extendisse (tanta enim etiam.
num occaniin altissimis partibus pro-
fundicas creditur) unam lextam parcem
Lesc courraxerit terra, e habes aquam
quae quingentos pallus in Ipheera cam
regeret ex vilceribus iplius exprellam.
Hlabetur itaque cumulusaquae idoncus
tanco effectui, modoonde innubestan.
ta cuolaverie aqua, polsu reperiri.
9. Sed s cogicetur plus minus bis
mille annorum spacium, quibus sol per-
pecuosrapores vique ad calum Luna,
vel Forrassis etiam aleius eleuauerit, de
conleruauerit propter perpenuam cral-
sicudinem illius aeris, qui cerra cxlique
medius est, Facile criccredere congre-
racas fuisse nubes quae in quadraginta
dierum ex quadraginta noctium effu-
Cam pluviam abundaret, qualem dixi-
mus eftectui lacis Fuille.
CAPET XVTI.
Decessatione diluuy, ex eadem.
2. T Rolequitur Entheus lcripror di-
minutionem aguae, quam qua-
4
LNDE

## Folio 74 — 770507670:0446
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000446.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
74 Appendix Theolorica
cuor in partes diuidie, ad requietionem
Arex luper montes Armenix diesam-
pliuscentum de decem; inde ad reue-
lacionem cacuminum montium dies
circiter 70. ab iis ad rempus quo luper-
Aiciesterra Cele ostendic, ec inde ad co.
calem arefactionem diespaene cotidemr
quocin prima parce dinilos prope
aqualicer.
2. Caula decrementi tam inaequalis,
dua ex liccera eliciuntur:ventus quem
IIdUZIEDCUS, d IOEUS aqUA CR VEHEO
proneniens. Fc quantum ad ventum,
clorum cs, cum iam lol eftulhillec cla-
rus, dilculsis nubibus, neque Cuperesset
nili aqua in quam ascrecur, non potuil.
Cc alium vencum sulcicari, quam qua
Tem in simili calucciamnum experiimue
in insenti illa plaga Occani Pacitici,
e Aclantici: etlinecelle st cum exi-
Ctimare longe e rehemetiorem aam-
pliorem, cum nulla torent omninolic-
tora ex quibusaflarene corrarije co.
craherenc iplius limites.
3. Prima icaque pars diminutionis
ab hoc vento peracta est medionce (o-
le, qui aquas in rencu mutabac, ventus
auremiam LCCuS, per adhxesIOnCaqUaS
Accabar

## Folio 75 — 770507670:0447
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000447.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
1e-
er.
10
e
1B-
1C.
CHt
AEC
IN
d
12
IIII
C13
122
c
1II8
(0.
TIS
1145
bab
de Orie. Mundi. Cap. XVII. 73
Eiccabar licue experimur lincea ab co-
de liccari ablacis secuiagueis partibus.
4. Arca autem in alcistimo carum
partium monte conledisse creditur. Fe-
runt Flebrai duodecim cubitos in aqua
subledisse, adhuc itaque (s hoc verum
CAt) aqua luper monces ricinos duode-
eim cubitis eminebar, sed hi cubiti pro-
pcer concractionem sphaerae aquarum
prius Factam, minores erant cubiris
quos quindecim habuerac aqua, Luper
altissimosmonces, e etiam lis, quos
2 cacumine Cummi montis, ad cacumen
montis in quo roledit Arca, desederat
aqua: quare his cubitis leptuaginta
plus minus dies altignantur.
5. A cacuminum exposicione vique
ad superficici relluris revclationem.
circiter quinquaginta lex dies addutur,
cum quia in dies iam contractior iplx
e d ardencior Col per reRectionem à
cerrae partibus clatioribus: cum quia,
motus agua iam concurrebat de quo
on dicit aliud divinus libernil,rener-
saeque sunt aqua de terra euntes es rede-
antes; e iterum, at vero aqua ibant es
decrescebant. Non porest else dubium,
quin hio MOEuS aquaruM, POAquaM eX
VeNCO

## Folio 76 — 770507670:0448
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000448.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
76 Appendix Theolorica
vento erac qui ex Colenalcebatur, cur
Cum iplius principalicer sequereeur, id
elt, ab orieneo in occidentem ACFCE, d
perconlequens quod dicitur aqua inil-
sc e rediille, inde factum esse quod,
aqua quae sub aequatore promoveba-
tur, longius ab aequatore rediret, cx
vi oranicaris; quoniam humilior crat
aqua in iis parcibus ex quibus expul-
la vento tuerat: e hoc quidem vlque
dum cacumina in apricuprodinillent,
regulare erat; poltea veromontium ee
altiorum cerra partium occurtu, curtus
hic aquae in illis salcem parcibus incer
cuptus Fuit.
6. Vnde non elt rlcerior de ca men-
cio, etl effectus iplius ad deliccatio-
nem aqua tunc inciperet maximus
ellc: per hunc enim Auxum aquae pau-
latim aggcrebatur vertus montes cer-
ta, e quali eftodiebatur amplior cana-
lis aquis, praelerrim in illa parte qua
cemanlura erat cooperca aquis. Vnde
teltatur FIdra liber quartus in crea-
tione nundi sepcimam tantumnodo
partem manlille coopertam aquis, nune
autem Colmographi mediâ telluris su-
vectciam mari cessisse conrendunt.
Pr

## Folio 77 — 770507670:0449
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000449.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
de Oris. Mundi, C ap. XD IL.
. Praeterea hac agirarione ( qua ca-
ua telluris vacua in cerra manleranto
meacus in illa aquis apertus cAt. Vnde
pacee quid actum sic tanta mole aqua
ruinon leuis enim pars a solc in ven-
cum e condensandum Cuperiore acro
ad illam proportionem quae convenie.
bac rerir nacura ablumpra est, alia paro
in canitares cerrae ablorpta cAt: cerria
de reliqua pars eftolso sibi canale in-
sente mansie in ca parte telluris quam
nunc mare appeliamus.
8. Non autem est praetercundus hic
locus ablque eo quod moneam claie
doceri Auxus ex reftuxus marini caula
a rento prohcilci, proreinphylicis ex-
plicacum est, Tubiiciente Scriptura, re-
versaeque sant aqua de terra, euntes 
redeuntes immediare postadductionem
spiritus luper terrâ. Sed obiicere quil-
quam pollet quod per quadraginta dies
quibus pluerat non Fuerit calis rentus.
de per conseques neque altus maris, de
quonia mocus diurnus ex illo lequitur
neque dies noctelque postune Fuille.
6. Relpondetur adedingentes nubes
d pluniam sine procellis non contin-
Bere, e perconlequens cum regula-
6
EIS

## Folio 78 — 770507670:0450
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000450.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
98 Appendix Theolorica
ris Fuerit haec plunia, reneus quoque
regularis cam comitabatur, et hocle-
cundum curlum Colis, cum maximus
calor non nili lub Cole expectari pollir:
vehementior icaque renrus fuit illis
quadroginca diebus ad cuoluendum ca-
cam aquarum molem, unde aequalitas
dierum ex nocciu aut omnino, aut pro-
Zime conseruata esse pocest: Signum
etiam renci est quod Arca dicitur laca
super aquas dereledisle in monte, cum
Ec facta in valle.
20. Videtur alias duas caulas addere
decrementi lacer hiltoricus, puta clau-
tonem Foncium abxsti, de cataracta-
rum caeli. Ceu prohibitione pluniarum
de calo. Sed haec polterior cauta, cla-
re est effectus lerenantisrenti, de de-
Acientia nubium, qux in terram pro-
cubuerant. prior vero eRectus eA delie-
cationismontium: ex co enim quod
montes deliccari Forene incipiebane
alcendere in Cummmitates eorum rapo-
res, qui paruulis canalibus et rivutis
Sicue ance diluuium defluebant: vnde
paret etiam eorum lectionem qui in-
cerprerantur Fonres aby esse renelatos
in idem reditE.
t

## Folio 79 — 770507670:0451
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000451.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 28 lines, status machine
de Oris. Mundi, Cap. XVTII. 75
C APVT X
Defaedere post dilunium cum Noe
2.
facto, ex eadem.
Gresso candem Noe ee Familia
eius Faedus cum iis pactus eA
Deus ne ampliusaquis cellurem obrue-
et: Cignumque poluit taderis arcum
luum in nubibus cali. Ec quidem quod
arcus calestis sic signum no Fururi cunc
cemporis dilunij. Fx eo pacct, quod ni.
S Col ex alia parre splendear, non appa-
Fec Lris: clarum icaque elt non rantam
esse pluuix rim in nubibusre obruere
cellurem potc.
2. Verum cum haec rerba dicta lInE
ad Hoc qui iam sexcentos annos vixe-
rac, li tor annis Tridem spectanisler, et
Dolt modu diluniumino pollernon mi-
rari cam lignificacionis vim. Dicendu
itaque proculdubio elt Tridem ancedi-
lunium non fuisse in rlu, nequo difti
eile est ex dictis rationem reddere.
3. Cum cnim lridem phylici tra-
dune ex duplici, vel etiam cripli-
ei refexione Cine retractione lumi,
nis in singulis succulis aque nubis

## Folio 80 — 770507670:0452
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000452.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
80 Appendix Theolozica
(VE vocAnE) iorantis creari, Inde co-
lorum haec varieras enalcitur. Lux au-
cem tam debilis ee sparla, seu dicti
colores, ad oculos noltrostam longe
nili in depuraro dère peruenire non
polsine: ex humiditare rero celluris
cum calore coniuneta crastus aer co
toto cempore cerram obuoluerit, pror-
us impollibile fuit Tridem spectari.
4. Praterea postremis amnis videtue
magna nubium congeries obdurisse
cxlorum faciem, re sol maois sencire-
cur quam spectarceur licue hiberno
cempore in plagis leptentrionalibus
non nimium trigidis, inreoras aliquan-
dohebdomadas experimur. Nihilica-
que miri est ance diluuium non lese
ostendisse Tridem.
5. Conlequenter nocandu est quo-
modo Deus acatem hominum contra-
xorie, et quid rependerit: paret aute tel
lurem ex ri diluuii Frigidiorem ee lc-
ciorem longe cualisse. Et quod frigi-
dior tuerit posttatam aquaruni molem
tanco tempore cam non lolum tegen
tem e comprimentem, Ced in ipta vis-
cera penerranrem, cuilibet credere cAt.
6. Ouod autem aguaericcet, minus
Forcas

## Folio 81 — 770507670:0453
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000453.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
co
d1-
dict
nsC
Ito
UIS
Cc
Or
bdL
ire-
lHC
o
1aH.
ita
sele
10.
Eia
te
l1C
81
e
et
Clb
nIIS
b
de Orie. Mundi, Cap. XVIIT. 8F
Fortalsis arridebie, sed si consideremus
elixa leca reddi Cubducto naturali hu-
more cum nimium coquuneur; aligna
a Cyluicidis in aquas proiici, ne insitus
humor in cariem e vermes exuberet,
e Post debicum cempus educi liccio-
ra: S distillatores ve humorem her-
barum eliciant aqua vel alio propor.
cionato liquore lubiectas plantas per-
Spergere: E tandem aurifices, ve argen-
cum modica quancirare aliis merallis
mixcum Cegregent, plus argenti milce
ce: euidens crit cum bene digecto tu-
more redundaret rellus, non tuisle po-
tiorem exliccandi rationem quam ad-
dico alio humore leparabiliorem red
derc eum qui inerat, e limul verum-
que exprimere, quo modonatura in pu-
tredine OpCraEUE.
7. Politoicaque tellurem de trigidio
rem e scciorem cualisse, necestum est
plantas ex animalia maligniorem inde
succum ex alimentum crahere: cum
enim regetatio in calore a humore
consiltat, mortem e lenectutem par
est in oppolitis else, de ex iis in ani-
mancia derinari, quore cum post di-
lunium homines nonnun quam rlque
ad

## Folio 82 — 770507670:0454
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000454.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
82 Appendix Theolozica
ad centum quinquaginta ee ducentos
annos viuane, non elt incredibilis ma-
onorum parerum ance diluuium com-
memorata in Cacris licteris longaeuitas.
IIinc est quod iam animalia in elcam
tradica lunc homini: d no dicitur quod
dominabicur iis, licur in principio, sed
terror iplius luper cxetera animaliaFo-
rec: prius enim ci eanquam instrumenta
Terurebane, nunc aurem fera ee (ylue.
Aria deventura erane, unde mortem
homocismachinaturus crac, ec ipla per
consequenscanquam lerui dyscolicum
tanquam caltigacorem fusirura ee ve-
FIEHIa.
8. Fc haec quidem Deus homini de
dir, sed aliud maius: Fx eo enim quod
siccior cualie cerra, etiam aer circun-
Aans hominem purior de tenuioi ta-
atus elt, 8 cam ex alimento quam Cx
aerc reddirum cA corpus, venon aequé
vastum neque durabile, sic Cubtiliori-
busspiritibus d ad lubiiciendum ani-
mae ex operaciones ipl proprias iaBIS
idoneum.
9. Acucioris icaque ingenii et ad
scientias ex arresmagis dedicati cua-
Cerumhomines, de per conlequenso-
nibus

## Folio 83 — 770507670:0455
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000455.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
O
14
1-
25.
AI
Od
ed
10
1Ea
e
eM
Det
I1
C
e.
Od
IH.
2
CX
ve
ri-
MI
dc
18
11.
DUS
de Orie. Mundi, Cap. X TX. S3
nibus computatis inclior e perfectior
cualie munduo: hominibus mulco plu-
ribus propter paruicarem corporis de
mucationem tam trequentem ex aui
brenicare necellario futuris, et nihilo:
minus, quin multo inagis, ad aerernam
fucuri Caeculi ricam pracocioribus de
maturioribus.
L A
22 I
L.
De secunda propacatione generis
humani in diuersas terras, ex
eadem sacra istoria.
x. F Vperest adoriginem mundi per-
Sfecte declarandam re declaretur
quomodo benedictio facta Noc e A-
liis iphus ve crelcerent de replCLenE
cerram inceperit adimpleri: ait icaque
divinitus cradica historia concordes
valde a inniros ad separationem fui-
le primos polteros Noc, quod ex II5
rocibus incelligieur quae in cextu pri-
mizenio Conaue quod terra foret la-
bium onum, es verba vna, quod enim
labium Beniticet verba hominum le-
cundum Censum rbique habetur, ve
cum

## Folio 84 — 770507670:0456
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000456.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
84 Appendix T heolozica
cum dicuntur labia dolosa, labia nostra
a nobis sunc, et mille aliis locis: vbi
vero proidiomace lumatur, non lcio.
2. Ouoniam vero difterens debet el-
Telensus lequentium vocum, es verba
una, ligniticabit haec phralis quod de-
Siderabant dc quaerebane quomodoma-
nerent rniri, ve inferius manifectius
dicitur. Inde non eltlenis luspicio, hac
mencem in iis profectam ab instigatio-
ne alicuius qui crrannidem affectabat
in genus humanum quod ee aliqui tui-
ItoriCi ceCTANEME.
4. Profecti itaque in hâc cogitatione
relederune in aoris circa Babylonem.
ibique vel mucuo impull, vel ab ali-
Guio rno, ve dixi, cogitavernnt ex op.
portunicate lacerum ee bituminis aedi.
fcare libi civicatem, e currim ob duas
cationes, vetacerene libinomen, e non
dilperocrentui incerram: lic enim hra-
berHlebraica lectio, ne forte vel ina-
sis nequando quod Nolter vertie ante-
quam.
4. Frgo cogirabant firis ledibus pro-
pter commodicarem ingentis ciuitatis,
e propter celebricare rurris, qualisnon
alia turura Foret limilis, omnes homines
libencer

## Folio 85 — 770507670:0457
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000457.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
el
rba
de-
12-
iuis
26
On
dat
ii
AE
MI.
li-
.
25
DM
2.
d.
e
53
IM
e5
eta
de Orie. Mundi, Cap. XTX. 85
libenter circailla loca m aluros. DCTUT-
ri dicicur Ilebraice cuius caput in calo,
id est, vbi aues volane vel etiam nu-
bes, ee cogicauerint vlque ad nubes
educere hoc adificiu, quas dicunt phy-
Cici interdum, non trecentos ee qua-
draginca amplius paltus a cerra artolli,
quae altitudonon cA adeo immanis ve
in hominum cogiracionem non pollee
cadere, e etiam pertici secundum di-
etum Dei, quod non desisterent donec eat
opere compleuerint.
5. Sed Dcus ipla eorum consilia in
capue eorum vertie. Inlanus enim la-
boc, Xe forte, quod hiltoria aliquae in-
Cinuane, quod curris, cum ad celsicudi-
nem maximam perducta Foret vecis de
Fulouribus dissecta fuerit, liCut Colet al-
eissimis tabricis contingere, Fecie cos
tadere operis d authoris, neque vel-
le amplius obedire, e neque consen-
tire invnum: Ced singulae Eurmx pro-
ve inter Cese COnnenirePOTeTANE, rCCC
derene in diverlas cerras, manence in
Babylone auchore operis cum hisqui
ei ConTenLerUNE.
6. Fc haec explicaria clara cst, ncquo
vllomodoriolenta licrera, ex leciidum
I2aCMEALB

## Folio 86 — 770507670:0458
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000458.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
86 Appendia Theolocica
nacuram rerum cum illa quam pleri
que lequuntur, adco ingens miraculu
contincar, (di cuius exempium aliud
nilitorte in effusione spiritus lancti no
habemus (ve ex verbis ordinario len
Su aliud significantibus eam elicere vi-
deatur violentum. Esse enim uniuslabii
et confundi labia Ccu linguas; alcerum.
conlenlum, alterum distensione ligni-
ficare cum communi sensu congruits
ad mulcicudinem autem idiomatum,
haec traducere minus naturale. Ouod
tamen (li aliunde sic auchoriras lufficies
ve octum iplum doccat) nullatenus est
reculandum, sin toca hiltoria ex hoc lo-
Locextu crahiar originem, non hiabebie
Arimitacem.
7. Sed inde Fortassis quispiam tidem
actruat quod onde linguae in genus hu-
manum distracta tuerint a in tot pio.
Capias emerlerine, non Facile sic imagi-
nari. Cui reponimus, quod quilquis
quid in Cua civicare, quid in regione
vluueniat animaduerterit, deprehedee
Facile quomodotanta dialectorum va-
tictas mundum invalerit. Palom enim
est pertectionem lingua intra cultio-
res consictere, rudiores rocabula paulo
insueciora

## Folio 87 — 770507670:0459
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000459.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
IF
il
UC
1
bus
N.
Od
Ed
D
il
M
id
de
et
M
0-
1d
de Orie. Mundi, C ap. XI X. 87
inluetiora corrumpere, praecipices ca
decurtare, rusticos limilicer specialem
sibi pronunciationem facere. Addc his
quod diverla cinitares d prouincia
Formacas dialectos habent, quas tamen
uno communi idiomate concineri, ni-
hil est dubium.
8. Considerentur deinde mixtiones
diverlarum linguarum recione aliqua
incerdu lubingaca a gente alterius idio
matisincerdum ex trequeri percorina-
tione lingularum perlonarum, vocabu-
lis vnius idiomaris in aliud derivatis.
9. Tandem originalem radicem di-
vertcatis intueamur, qua in co con(-
Aic quod vocabula vocalibus, e cot0-
nantibus componatur, porio vocalium
differetiae ex maiori vel magis contigu-
2
raca apercionetum oris, tum gueruris
Oriunturs conlonantes vero ex inccice
ptione spiritus excunris, per diverla
organa dencium, labiorum, lingua, ad
illa e palatu allisione cum aliquo ad-
Jumenco nariu e oucturis occlutione.
10. Patet autem haec membra de in-
Arumenea vocis ex clerientis esse COm-
Polita e, quod leqnitur, ex eorumtem-
periemagis adrnum quam alium mon
1

## Folio 88 — 770507670:0460
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000460.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
88 Appendix Theologica
cum elle dispolica, et, quod lequieur, ex
ueu resionum in quibus desue morta-
les, c0sad aliquas vocales vel consona-
tes magis inclinari quam ad alias: inde
Hc ab lque vlceriori opera paulacim inu-
cari vocales e conlonantes, etticique
cantam diuerlicatem, ve non amplius
sele incelligant.
2Y. Ec facta Fuisse hoc modo ab iplo
principio idiomatum diftereriam inde
coniici porelt, quod Chaldaica Syria
ca, Arabicaque linoua manifectam ab
Hlebraica derinarione e cognationem
cum ipla prxeleterane. Duod aucem A.-
yptia quoque antiquicus ab cadem or-
cum traxerit, videtur inde posse coniici,
quod nulquam in percorinationibus
Vacriarcharum, aut etiam commerciis
recu cum siorpcorila siementio quod
Pele intelligere non poruerine: led de
nomina grpeia in lacrislicreris com
Memorata ue Morses. Pharao, WVecbaos
entiphar. ecc. de lintIlebraica. Preterea
pacet elle ipsiinomen Babel Ilebreum
quod camen civitaci mansit, a qua farvi-
lin Fleber discelsiste creditur e Paeis
lonse abfuisse, liquidem Melchiledect
exilla Fuie Camilia.
a2. T as

## Folio 89 — 770507670:0461
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000461.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
13 
Etd
D1d
Dde
1NI.
Iquo
oliuo
iple
inde
oria
n ab
neM
A
1O1-
niicis
I615
reiis
1110
d d
coM
ba0
rerea
euso
a1BI
126
ec
TaB
de Orie. Mundi, Cap. XFX. 89
12. Tandem linsux originaria vide-
cui naturale elle ve breuilluma lic, puca
exmonolyllabis Colis quod spectat ad
primiciuas voces, primiciuae aute Voces
decerminaro ex necestirace sut numero,
postquam rix amplius sepcem primas
consonantes reperimus: caeterae enim
vel in maiori de minori alpiratione, vel
compolicione plurium limul variacur:
vndenon ditticile Forernumerum inim
omnium rocum primitiuarum, quare
clarum estnon posse else, mulca idio-
inata primisenia, quorum roces primi
ciua sincmonolyllaba.
23. Opponet aliquis Hebraam esC
primigeniam, ee Tamen nOn OImneS
voces primiciuas esse monolvllabas
V. 8. Adam Fna Shamaim quod no-
men Densimpoluic calo, Abel, ec. d
eandem iplum BabCl.
14. Relpondetur Idam de Abet ee
Enaelle monolyllaba: crenim in Adam
et Abel est articulus nomini cocrecuS.
Cum cuim Deus impoluerie nomen
Adae, impollibile est ve rocauerit eum
Adam a nomine terrae, cum enim ada-
malionificee primo (peciale cerra na-
curam, quae licrobra, ec inde cranstarum

## Folio 90 — 770507670:0462
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000462.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
90 Appendix Theolozica
SIE nOmiem ad rnIveF(AI CCrTAM: POFEO
illa (pecies terra ColOris nOteM ACCC-
perir d nome coloris a primiciuo dam
quod ligniticar languinem, non estcre-
dibile Deum adco deriuatum nomen
indidisse homini. Adam itaque est quali
hadam, id cst, limilis: Abelis Cimilicer
nomen est Bel hoc cst contulio: licur ee
Babel non confusionem, Ced in confusione
lioniticac. Nomon cali est derinaciuum
a primiciuo mai quod est monolylla-
bum. Dissyllaba vero qua substanciam
linoua ive apud nos elt constituun,
compolura lunt, ecli nobis primitiua
videneut.
15: Sic itaque lecundo per dinisione
mondus hominibus repletus cA, Deo
Mala nostra ec. vicia in bonum nobis
converrente, a pronidetia lua sic mala
voltra punience, et in meliuis bonis
semper converrente, iuxta illud Apo.
Aoli. Scimus quoniam diligeribus Deum
omnia cooperantur in bonum his, qui se
cundum propositum vocari sunt sancti.
cm e e

## Folio  -  — 770507670:0463
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000463.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 12 lines, status machine
rd
C
C-
2lt
Ct
U2
e0
bI5
dIS
10.
eM
e

## Folio  -  — 770507670:0464
# No recognised text on this page (skipped: no_lines).

## Folio  -  — 770507670:0465
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000465.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
e
1. Mar9. 29. ZE1
n.
10
eee ee

## Folio  -  — 770507670:0466
# No recognised text on this page (skipped: no_lines).

## Folio  -  — 770507670:0467
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000467.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
im
auegent. et 1+

## Folio  -  — 770507670:0468
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000468.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 120 lines, status machine
dex
o
t
e s
 
as
 Edo
hua
 ie
 par ilci
 al
a
odc
 s e  
dent
  ot
sit sis
ve
a
e
 a se
q
a  
ollasi
osa
 sn ali
eto  a
 
atpa
et
tt
es
ane
et oneem di ise
s a s
g. 
eo
et   
 
ei
o   o
e
 d    ae
et
i
o
u
i
 let
de e
e
io su es de
lore
ea
s  s
 
e
ad  ed
et q a
e
 e
e
s
c ostin o 
s n
o
a 
is
r
d
ua
e
i
er
ds e
  e
ie
pe u
i
is
a
 eu ot
e
e
 s 
a
tot
u t  
a
  o
 
s 
tne
  
see
ai o
ai
e
es
1
t
e
s
s
l
 i 
l
nea
s e
el
eit
its
d
as
e
 e
d 
 
s
ua 

## Folio  -  — 770507670:0469
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/770507670/jpgs/default/00000469.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
2
e
e
a
uncat
ante e 
tl
a
R
H
o
t e
ed
Leibn.
loie9.
9e d
ase
ed ina
ate
ed