# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/789395444
# Title: [Renati Des Cartes Principiorum Philosophiae Pars I, & II, More Geometrico demonstratae] Renati Des Cartes Principiorum Philosophiæ Pars I, & II, More Geometrico demonstratæ (shelfmark Leibn. Marg. 31)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=789395444
# Lines: 7,355 recognised on 167 of 167 pages, mean confidence 0.85
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 789395444:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
e
4C5
C
d
e
A
e
c
ese
a
1) 
e
ae
e
e
e
le
d
elle
e
e
l
l
2
ae
ea
1
s
lle
e
e
a
eleca
e
c
a
e
(
u
A
es
s
s
ra
C
(

## Folio  -  — 789395444:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 118 lines, status machine
e
ea
etaa
ue
o
e
as
mo
t 
aee
o
ese
de
ct
o
el su
e
b
e
su
ds
s
ere pret
e
de
ne
s
is
at
e
r
s
s
si
5
done 
s
d
deso
a
s
spsa
ece
o
toa
e
ia
e
da
lelisl
s
 
e
sils
a s
C
 
r 
 e
t
tes
des
se
ula
tem
d
e
e
2
2
e e
e
p
s
te
d
aa
r
ess
e
ut
s
es
 un  
en
et
e
nto
sat
se
ea
a
es
e
ba
oe
e
esu
s
 adit
nes
a
e
1e
e
e
saci
e
e
ee
so
sx
a
d
d us
es
d.
e

## Folio  -  — 789395444:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
   H (H Ha . sl B.  s. (. B s e fu st fefs s   HIHIIIII
TFRIED WILHELM LEIBNIZ BIBI
IEDERSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK
9.

## Folio  -  — 789395444:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 7 lines, status machine
1MIII
VIIIIIIIMIIIII
WIIIIHIIIMMMIIIIMIIIHIIHNIIIMEMIIMIIIMIIIMMMMIIIEHIIIIIIIIIIMIIMIIIIIMIII MIMIIIIIId
IIII
OTTFRIED WILHELM LEIBNIZ BIBLIOT
ratur: LCiBn. Mar9. 31, (
SIEDERSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK

## Folio  -  — 789395444:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 6 lines, status machine
 CMHMMMHIIIIIIII
 Hl. full  ul H s fl sll sns  sl slu
a
TTFRIED WILHELM LEIBNIZ BIBLIC
AEDERSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTE
1. MIar9. 3

## Folio  -  — 789395444:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
entn. Mia
11
tsttt

## Folio  -  — 789395444:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 17 lines, status machine
RF NATY DES CARTFS
ALINOTPIOROM
PTIILOSOPTII A
ParS I, & II,
More Ceometruco demonstratae
P E R
BENEDTOTDM de SPINOZ A Amstelodamensem.
Accesserunt Egusdem
COOTTATA METAPEESTCA.
In quibus difficiliores; quae tam in parte Metaphysices generali, quam
seciali occurrunt, quaestiones breviter explicantur.
BIBLIOTHI
eA
adi
APNd POMR NNEM R RE WERES, in vico vulzo dicto, de Dick
A M STEE OD AM F,
van ANen. ACeS, sub sieno Martyrologit. 2663. As

## Folio  -  — 789395444:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 12 lines, status machine
2
e
1
i
t
Et
3
smsu
IHHIHIHIII.
TTFRIED WILHELM LEIBNIZ BIBI
SIEDERSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTE
alur: Leibr. Mar9. 31

## Folio  -  — 789395444:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
A
ade
C VS
MEYVR.
Athemaricorum in Scieniis investizandis, ac tradendis Me-
thodum, qua nempe ex Definitionibus. Postulatis, atque A-
xiomatis Conclusiones demonstrantur, optimam esse tuti(simam.
que veritatis indacandae atque docenda viam, omnium, qui supra
vulzus sapere volunt, unanimis est sententia. Et quidem jure merito. Lt-
enim, cum omnis rei ienota certa ac firma coenitionon, nisi ex certo praecoe
nitis, hauriri ac derivariqueat, haec necessario ab imo praestruenda erunt,
tanquam stabile fundamentum, cui postmodum; nesporte subsidat, aut mi-
nimo impetu pessum eat, totum coenitionis humanae adificium superimpona-
tur. Istius autem nota esse, quae passim Mathesios cultoribus nomine De-
finitionum. Postuilatorum, atque Axiomatum venire solent, nemini dubi-
um esse poterit, qui nobilem istam disciplinam a limine tantum salutaverit.
Definitiones enim nihil aliud sunt, quam terminorum at que nominum; qui-
busres tractandae designantur, apertissima explicationes: Postulata autem,
es Axiomata, seu communes animi Notiones adeo clarae atque perspicna (unt
Lmunciationes, ut iis omnes; qui ipsa vocabula solummodo recte intellexe-
rint, assensum necare nequaquam possint.
Verumenimvero, quamvis haec ita se habeant, nullas tamen, si Ma-
thematicas excipias, fere disciplinas eâ Methodo conscripias reperies; sed
alia toto paene calo ab hac diversa. quà nempe per Definitiones, ex Divisio-
nes, inter se continuo concatenatas, at que hinc inde quaestionibus at que expli-
cationibus
W
0
Ci
e

## Folio  -  — 789395444:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
e
R A F
a
cationibus intermixtas, torum absolvitur necotium. Fudicarunt enim ferme
omnes, ac etiamnum judicant multi, qui scientiis constituendis, conseri-
bendisque animum adjecerunt; Methodum istam Mathematicis disciplinis
esse peculiarem, reliqua sque omnes illam respuere; at que aspernari. Onde
factum, ut, quaecunque in medium ad ducunt, nullis apodictuis rationibus de-
monstrent, sedrantum verisimilitudinibus, probabilibu sque arrumentis ad
sruere conentur; marnam ea ratione marnorum librorum farracinem in lu-
cemproirudentes, in quibus nihil stabilis invenias atque certi; (ed omnia
contentionis atque dissidii plena, es, quod ab uno ratiunculis quibusdam le-
vibus utcunque confirmatum est; mox ab alio confutatum, ac iisdem armis
dirutum atque disjectum: adeo ut immotae veritatis avida mens, ubi tran-
quillum scudiisuistarnum, quod tuto ex prospero cursu trajcere; ac quo
trajectorandem optato coenitionis portu potiri posset. invenire putarat, in
opinionum impetuoso se pluctuantem videat mari; ac tempestatibus conten-
tionum undique circumcinctam, incertitudinumque fuctibus indesimenter.
sine ulla ex us unquam emerzendispe, jactatam atque abreptam.
Non defuere tamen aliqui, qui ab his seorsum senserunt, at que hancmise-
rimam Philosophia sortem miserati, ab ista communi, es ab omnibus trita
scientias tradendi via recesserunt; ac novam eamque sane arduam multisque
difficultatibus scatentem inere (si sunt, ut religuas, ultra Mathesin, Phnlosophia
partes Methodo atque certitudine mathematica demonstratas posteritati relin-
querent. Guorum alii jam receptam; ex in scholis doceri solitam, alii novam,
propriomarte adinventam, istum in ordinem redecerunt Philo (ophiam, atque
orbiliterario propinarunt. Ft, quam vis diu multisque labor iste irrito successet
susceptus fuerit, exortum tamen fuit tandem splendidi (simum illua saeculi nostri
jubar Renatus Des Cartes, qui postquam in Mathesi quicquid veteribus inac-
cessum fuerat, quicquid insuper a C oataneis suis desiderari posset, nova Metho.
do e tenebris in lucem protraxerat, Philosophiae fundamenta inconcussa ervit.
quibus plurimas veritates ordine ac certitudine Mathemarica superstrui posse,
es ipse revera demonstravit, es omnibus, qui illius soriptis nunquam satis
laudandis animum sedubo applicuerunt. luce Meridiana clarius apparet.
Et quamvis Nobil. ssimi atque Incomparabilis hujus Veri scritta Philoso-
thica Mathematicam demonstrandi rationem ac ordinem contineant: non
Tamen

## Folio  -  — 789395444:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
rme
cri-
5de-
ad-
Cl
unia
nle-
TMIS
ran
quo
32
dise-
sque
lin-
tque
essit
estri
nac-
tho.
uit.
esse
non
Men
P R AE F A P
tamen ista communi, ac in Elementis Fuclideis, caeterisque Creometris usi-
tata, qua nempe praemissis Definitionibus. Postulatis ac Axiomatibus P ro-
positiones earumque Demonstrationes subjuncuntur, exarata sunt; sed alia
multum ab hac diversa, quam ipse, ex veram optimamque ad docendum vi-
am, es Analyticam rocat. Duplicem enim in fine ResponI. ad secund.
Objection. apodictice demonstrandi rationem agnoscit: unam per Analysin.
quae reram riam oltendie, per quam resmethodice, ec tanquam à
priori inrenta est, exC. alteram per Synthesin, quae utitur long a detinitio.
num, Pecicionum, aziomatum, chcoremacum, et problemacum leric, ue
A quid ipsi ex consequentibusnegetur, id in antecedentibus contine-
ri cacim oltendar, sicque a lectore quancumris repugnante ac perti-
naci assentionem extorqueat. ecc.
Verumtamen; licet in utraque demonstrandi ratione certitudo, quae extra
omnem dubitationis aleam posita est, reperiatur, non omnibus utraque aeque uti-
lis atque commoda existit. Plurimi enim Mathematicarum scientiarum plane
rudes, adeoque Methodi, qua illa conscriptae sunt, Synthetica, es qua inventae
sunt. Analyticae prorsus ienaris res, quae his in libris pertractantur, apodictice
demonstratas, nec sibimet ipsis assequi, nec aliis exhibere queunt. Inde factum.
ut multi. qui aut caco impetu abrepti, aut aliorum auct oritate ducti. C artesio no-
men dederunt, ejus sententiam, at que dormata tantummodo memorie impres-
serunt, ac ubi deiis sermo incidit, solum effutire, multaque de istis zarrire, ni-
hil autem demonstrare sciant, quemadmodum olimfuit es adhuc hodie P eri-
pateticae Philosophiae addictis solenne est. G nocirca, ut his aliquid sub sidii ad-
ferretur, saepenumero optavi, aliquem tam Analytici, quam synthetici ordinis
peritum, ac in scriptis Carresii apprime versatum. illiusque Philosophiae pe-
nitus enarum, manum operi admovere, ex, quae ille ordine analytico conscrip se-
rat, in Syntheticum redizere, ac mere Creometris familiari demonstrare velle.
mo ip(e, quamvis mea tenvitatis abunde conscius, ac tanto operi lonceim-
par sim, id ipsum tamen praestare saepe in animum meum induxi, quin etiam
azoressus fui: (ed aliae, quibiss saxissime distrahor, mihi illud peragendi
Srurissimum daque mihi accidit ex Authore nostro intellicere.
discipulo um suo, dum eum, Cartesii Philosophiam doceret.
Secundam
viam obsepserunt occupationes.

## Folio  -  — 789395444:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
l ala
Secundam Principiorum partem interram, ac partem Tertiae, more illo
Ceometrico demonstratas; nec non praecipuas difficilioresque, quae in Me-
taphysicis venilantur; quaestiones, ac a Cartesio nondum enodatas, di-
etasse: atque haec una, a se correcta, atque aucta ue lucem aspicerent,
amicis id summoxere expetentibus at que extorquentibus, concessisse: Inde
etiam exo idem id probavi. simulque operammeam. si ea in edendo eceret; ex
animo obtuli, ac suasi praeterea, imo roravi, ut primam quoque Principiorum
partem sumulem rediceret in ordinem, ac his praemitteret, quo ab orores hoc
modo disposita, es melius intellici, es magis placere posset; quod cum
summa ratione niti videret, es amici precibus, es lectoris utilitati deneza-
re noluit: meisque insuper curis totum tamimpressionis, cum procub ab ur-
beruri decat, adeoque illi adesse non possit, quam editionis necotium com-
misit.
Flaciriur sunt, quae tibi, candide Lector, damus hoc in libello: nempe
Renati Des Cartes primam ex secundam Principiorum Philosophiae partes.
unacum fragmento tertiae, quibus nostri Authoris Cozitata Metaphysica,
nomine Appendicis, subjunximus. At vero primam P rincipiorum par-
tem cum hic ex nos dicimus, es libelli Titulus promittat, id non ita intel-
lectum volumus, ac pommia, quae in ea a Cartesio dicta sunt, hic Creome-
trico ordine demonstrata exhiberentur: sed tantum denominationem a poti-
orifuisse desumptam, adeoque praecipua, quae ad Metaphysicam spectant.
es in Medirat onibus suis tractavit Cartescus (caeteris omnibus, quae sunt
Locicae considerationis, es tantum historice narrantur ac recensentur, prae-
termissis) inde esse decerpra; quae etiam quo facilius absol veret Auihor,
huc verbotenus fere omnia illa, quae sub finem Relp. 2d secund. Object.
Ceometrico ordine disposita habet Carresius, transtulit; omnes quidem illius
Desinitiones pramittendo, ac Propositiones suis inserendo: At Axiomata
non continuo Definitionibus subnectendo; sed post quartam demum P roposi-
tionem interponendo, eorumque ordinem, quo facilius demonttrari possent,
immutando, ac quaedam, quibus non exebat, omittendo. Et quainvis haec
Axiomata (ut etiam habet ipse Cartesius postulat. 7.) instar Theorematum
demonstrari, ac etiam concinnius nomine Proj ositionum venire posse. Autho-
remnostrum non fumat, nosque etiam, ut id effectum daret. Petierimus;
majora
A

## Folio  -  — 789395444:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
P
R A. F A
majoratamen, quibus est implicitus, nezotia ei tantum duarum; quibus hoc
opus absolvere coactus fuit, septimanarum ocium concesserunt, adeique in cau-
sa fuere, quo minus éx suo ex nostro desiderio satisfacere potuerit: sed brevem
duntaxat subnectens explicationem, quae demonstrationis vicem subire potest,
majorem ac omnibus numeris absolutam in aliud tempus rejecerit; si forte post
hanc distractam impressionem novaadornaretur; ad quam aucendam cona-
bimur etiam ab ipso impetrare, ut totam tertiam Partem de Mundo aspe-
Etabili (cujus tantum adjunximus fragmentum; cum Author hic institurio-
ni finem imposuerit, es nos eo, quantulum cun que sit, lectorem privare no-
luerimus) absolvat. At que hoc ut debito modo perficiatur, hinc inde in se-
cunda Parte quaedam de Fluidorum natura ex proprietatibus Propositio-
nes intersparcendae erunt, quod ut Authortum exsequatur, pro virili ad
nitar.
Nec tantum in Axiomatibus proponendis, explicandisque; sed etiam
inipsis Propositionibus, caeterisque Conclusionibus demonstrandis a C artesio
saepissime recedit, ac apodeixi, lonce ab illius diversa, utitur noster Au-
thor. Quod sane nemo ita interpretetur, ac si clarissimum illum Virum
in iis corricere vellet: sed eum in finem tantum factum putet, ut suum jam re-
ceptum ordinem melius retinere posset, nec Axiomatum numerum nimium
aureret. Qua eadem etiam de causa quamplurima, quae Carte sius sine ulla
demonstratione proxosuit, demonstrare, es quae plane praetermisit, addere
coactus fuit.
Animadverti tamen vel imprimis velim inhis omnibus, nempetam in
x es 2 Princip. partibus, ac fraemento tertiae, quam in Cocitatis suis
Metaphysicis Authorem nostrum meras Cartesii sententias. illarumque de-
monstrationes, prout inillius (criptis reteriuntur; aut quales ex fundamentis
ab illo jactis per lexitimam consequentiam deduci debebant; proposuisse. C um
enim discipulum suum C’artesii Philosophiam docere promisisset; relirio ipsi
fuit, ab ejus sententia latum uneuem discedere, aut quid, quod ejus dozma-
tibus aut non responderet, aut contrarium esset; dictare. Ouamobrem ju-
dicet nemo, illum hic, aut sua, aut tantum ea, quae probat, docere. Guam-
vis enim quaedam vera judicet, quaedam de suis addita fateatur; multa tamen
occurrunt, quae tanquam falsa rejieit, es à quibus lonse diversam fov et senten-
EtaM.

## Folio  -  — 789395444:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
R A.
tiam. Cujus nota inter alia, ut ex multis unum tantum in medium affe-
ram, sunt, quae de voluntate habentur Schol. PrOD. 15. Part. 1. Princi-
DiOr. ec C aP. 12. PaFF. L. ADDendiC. quamvis satis magno molimine at-
que apparatu probata videantur: Neque enim eam distinctam ab Intellectu,
muliominus talipraeditam esse libertate existimat. Ftenim in his asseren-
dis, ut ex Dislertat. de Mechod. part. 4. _ Meditat. 2, aliisque locis
liquet, tantum supponit, non probat C’artesius. mentem humanam esse substan-
tiam absolute coritantem. Cum contra Author noster admittat quidem, in
Rerum natura esse substantiam cocitantem: altamen nezet illam constituere
essentiam Mentis humanae; sed statuat, eodem modo, quo Fxtensionullis li-
mitibus determinata est. Cocitationem etiam nullis limitibus determinari:
adeoque, quemadmodum C’orpus humanum non est absolute; sed tantum
certo modo secundum leres natura extensa per motum ex quietem determinata
extensio: sic etiam Mentem sive animam humanam non esse absoluie. sed
tantum secundum lezes natura coritantis per ideas certo modo determinatam co-
sitationem; quae necessario dari concluditur; ubi corpus humanum existere
incipit. Fx qua definitione, non difficile demonstratu esse putat. V’olun-
tatem ab intellectu non distinrui, multominus eâ, quam illi Cartescus ad-
scribit. Pollere libertate; quin imo ipsam affirmandi ex necandi facultatem
prorsus fictiriam; ro autem affirmare ex necare nihil prater ideas esse; ca-
teras vero facultates, ut Intellectum. Cupiditatem, exc. in numerum
firmentorum, aut saltemillarum notionum reponi debere, quas homines ex
eo, quodres abstracte concipiunt; formaverunt, quales sunt, humanitas,
lapideitas, ex id genus alia.
Praetereundum etiam hic nequaquam est. in eundem censum venire debe-
re, hoc est, ex Cartessi mente tantum dici, quod aliquibus in locis reperi-
rur, nempe hoc aur illud caprum humanum supcrare. Neque enim
hoc ita accipiendum. ac si ex propria sententia ralia proferret noster Author.
Fudicat enim ista omnia, ac etiam plura aliamaris sublimia, atque subtilia
non tantum clare ac distincte anobis concipi, sed etiam commodissime expli-
cari posse: si modo humanus Intellectus alia via, quam qua a C artesio aper-
ta, atque strata est, in veritatis investicationem, rerumque coenitionem
deducatur: atque adeo scientiarum fundamenta a Cartesio eruta, es quae

## Folio  -  — 789395444:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
l A F A
I
iis ab ipso superadisicata sunt, non sufficere ad omnes ac difficillimas; qua
in Metaphysicis oturrunt, quaestiones enodandas atque (olvendas: sed
alia requiri. si dd illud cornitionis fastizium intellectum nostrum cuximus
Denique (ut paefandi finem faciam) Fectores non ienorare volumus,
omnes hostractatus, nullum alium infinem, quam veritatis indarandae;
atque propazandae, homme (que ad verae ac sincera Philosophia studium in-
citandh eratia, evulgari; adeoque omnes, antequam se lectioni accinsant,
ut ex eauberem, quem curque ex animo optamus, fructum capere queant, se-
dulo monitos, ut omissa quaedam suis locis inserant, ex menda Typocraphi.
ca, qua irrepserunt, accurate corricere velint: talia enim quadam inter ea
sunt, qua odem ponere possent, quo minus Demonstrationis vis, ex au-
thoris mens recte perciperetur, ut quilibet ex eorum inspectione facile de
evehere.
prehendet.
E. R R
1
adde (Vide Axiom. 7.). pa9, 3r. qua in matsite habemun; tetelaur adhac verba; es cum omnis decc
legemoro. P25. 45. lin. 20. pro si a B versus C leze st coneratio imphsto. ec lin 13. Pro motus lere modos.
67. lin. 2Y. pro moveri lege in directum moveri. Pa. 68. lin. F. e P28. 72. lin. 4. _ p28. 79. lin. 20. polt
parrem adde non vero versus ullam aliam. P25. 73. lin. 24. Pro +. 1c5c5. e HI. Ll. Blororot. prop. ledC corol. L.
prop. Pa5. 74. lIn. 23. e 24. dele es quietis. P25. 80. lin. 13. Pro 29. le5c 20. Pas. 87. liti. 15. pro sic lege
sit. P25. 93. lin. ancopenuE. prO e. 1C8C25. Pa5. 34  dB D tiont eC aation. Pat 60
Lir. 26. pr0. Li lese Si.
PaS, 2. Lin. 5. pro Disenoscere lese dignoscere, P28. 4. Lin. penuleim. Pro Mothodus lese Meshodi. pag. 6. liv.
16. Pro poterit. Clarasque le sC poter, lurasque. P28. Tr. lin. 23. Pro existere lese esse. ec lin. penulcimm. e
alcim. pro in dubium rodocum posset ese a in Wai obben fosteni paxsts pro objectia legc objo.
ctivae. P28. 27, quae inmareine habentur, reteraneur ad lxc verba: possum enim coritationem exc. P25. 2
lin. 22. pro impossibilem. lese absolure impossibilem. P28. 25. lin. 9. pro7 lege 6. e liv. 20. Post possibiliiet
ptio exc. pas. 28. lin. 5. Pro 7 lesc 27. P28. 39. lin. 22. Pro 20 lesc 16. Pa5. 42. lin. Penuleim. pro moi
pas. 48. liN. 30, POs essentia adde (per corol. propos. 17. parr. 2.) _ liv. 13. Dod cositantes adde (per prop
17. part. L.) P28. ST. lin. IX. PoK spatia, adde immediare sequentia. P28. 54. lin. 12. Pro A lege H.
PaZ. 62. Lin. uIT. Pro moveari lege moveri. P25. 60. LIII. ) o acermnoon les conno uctermnab. de.

## Folio  -  — 789395444:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 15 lines, status machine
ist
ne ls 
d
en1o scu te natum meliore rocemus,
Seu de Carreli FONFC renAEUS CaS,
s Parre Liber, quidquid pandas, id solus habere
Dignus, ab exemplo laus tibi nulla venit.
Sire tuum spectem genium, scu doomata, cogOr
Laudibus Auchorem tollere ad actra tuum.
lactenus exemplo caruie, quod praelticie; at tu
Exemplo haud carcas, obsecro parre Liber:
Spinora ac quantum debet C artelius uni,
Spinoza uc tancum debeat ipse libi.
7
l. D. M.

## Folio  -  — 789395444:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 93 lines, status machine
(I
d
LC
ba e +  ld
Qua in T. 2. 8 3. Principiorum Philosophiae partibus continentur.
di
T. PCOP. Denulla re possumus absoluce esse cerri-
quam diu nescimus nos existere.
2. F50 sum debet esse per se norum.
3. F9o, quatenus res constans corpore, Turm,
non est primum, nec per se cognirum. ibido
4. F90 lum non pocest esse primum coenitum
nisi quarenus cositamus.
COr. Mens norior est corpore.
ibid.
S. Dei existencia ex sola ejus natura considera-
tiene coenoscitur.
1E
6. Dei existentia ex eo solo, quod ejus idea sie in
nobis, a posteriori demonstrati.
1C
7. Dei existentia demonstratur etiam ex en, quod
nos ipse habences ejus ideam existamus. 20
LCtm. I. Oud res sua natura perfectior est, eo
majorem existentiam,  magis necessariam
involvit; 3 concra, qud magis necessariam
existentiam res sua narura involvit, ed per-
fectior est.
COroII. Duicquid necessariam existentiam in-
voloit, est Deus.
2
Lem. 2. Dui pocentiam habet se conservandi,
ejus nacura necessariam involoir existentiam.
ibid.
Corol. Deus pocest efficere id omne, quod clare
percipimus, prout id ipsum percipimus. 26
8. Mens 3 corpus realiter discinguuntur. 27
9. Deus est summe intelligens.
ibid
20. Duicquid perfectionis in Deo reperitur, à Deo
est.
XL. Non dantur plures Dii.
2C
X2. Omnia quae existunt, à sola vi Dei conseiu
VantUI.
COr. I. Deus est omnium rerum Creator.
ibid.
30
est causa rerum, etiam quo ad carion esser-
tiam.
COr. 3. Deus non seneit, nec proptie percipit. 3C
COr. 4. Deus est causalicare prior reiats efsett
eia  existentia.
X3 Deus est summe verax
24. Duidguid clare, e distincte percipimus, de
rum est.
T5. Frror non est quid positivum
IC. Deus est incorporeus.
27. Deus est ens simplicissimum.
COr. Deiintelligenria voluntas. (cu Decrerum
 Potenria, non distinguuntur, nisi ratione
ab ejus essentia.
18. Deus est immutabilis.
Y9. Deus est aeternuus.
20. Deus omnia ab aeterno praeordinavit.
COr. Deus est summe constans in suis opere.
Ouss
27. Substantia extensa in loneum, latum, es
profundum revera existit: Nosque uni ejus par-
ei uniti sumus.
obio
Lem. L. Sordatur extensio sese Spatrum, 161
antet cessalo vcoslantta
Concladiuo. corpora in raresactione majii
Panumccuate, quam in condensalione. 46
sensiles qualirates à corpore aliquo separentur,
inceora remanebit nihilominus natuca corporis.
ibid.
COr. 2. Res nullam ex se habent essentiam, quae 2. Corporis sue Materiae natura in sola extensio
sit causco coenitionis Dei: sed contra, Deus
ne consi R.
Se
AR S IV
etdo
ibido
ibido
ibid.
Bbian
ibido
ibido
LCm. Z. Rarefactio ds Condensario clare  di
seoidbbo et caved otaboltau Icatiien ti
J. PFOP. Duamvis duriries, pondus e reliquae

## Folio  -  — 789395444:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 104 lines, status machine
Cor. Sparium es Corpus inre non differunt. ib.
3. Repuenat, ut derur vacuum.
4.Vna pars corporis non majus sarium occupat
unuvice, quam aliâ, contrâ idem sparium
una vice non plus corporis continet, quam alia
49
COr. Corpora, quae aequale sparium occupant,
Puta curum aer, aeque muleum materia
sive substantiae corporeae habent.
5. Nultae dancur Nomi.
ibid.
6. Materia est indefinire extensa, materiaque
caeli, e terrae una eadem que est.
7. Nullum corpus locum alterius ingredieur, nisi
simul illud alterum locum alicujus alterius cor-
poris ingredianr.
8. Cum corpus aliquod locum alcerius ingredi-
rur, eodem temporis momento locus ab eo dere
dictus ab alio corpore occupatur, quod ipsum
immediate eancit.
ibid.
COr. Tnomni moru integer Circulus corporum
Simul movetur.
9. Si canalis AB C circularis sit aqua plens, 
in Asie quadruplo latior, quam in B, eorem.
pore, quo illa à qua (vel aliud corpus fluidum;
quae est in A ver sus B incipie moveri, aqua, quae
est in B quadruplo celerius movebitur. ibid.
20. Corpus fuidum, quod per Canalem ABC
movetur, accipit indesneos eradus celeriratis. 59
XI. Inmateria, quae per canalem ABC fuit,
datur divisio in particulus indefinius. ibid.
22. Deus est causa principalis motus.
60
13. Fandem quantitarem mocus e quieris, quam
Deus semel materiae impressit, etiamnum suo
concursu conservat.
ibid.
24. Onaguaequeres. quatenus simplex d indivi-
sa est, d in se sola consideratur, euanrum in
se est, semper in eodem stacu perseverat. C1
COr. Corpus. quod Cemet movetur, semper
moveri pergit, nisi à causis externis recarde
tuIr.
6
5. Omne corpusmotum ex se ipso tendie; ut se-
cundum lineam rectam, non vero curvam per-
eacmoveri.
ibid.
Cor. Omne corpus, quod secundum lineam
curvam movetur, continuo à linca, secundum
quam ex se pereeret moveri, deflectit; idque
vi alicujus causae externa.
26. Omne corpus quod circulariter mOvEtUr, U
lapis ex. er. in fundâ; continuo determinatur.
Omne corpus, quod circulariter movetur, cona
cur recedere à centro circuli, quom describit. 60
amictat; neque etiam A sui motus alsquta
amiitet; sed eandem quantitarem motus, quant
antea habebat, prorsus rerinebii.
19. Morus, in sespectacus, differe à sua decer-
minatione versus cerram aliquam partem: ne-
que opus est, corpus motum, uc in conrariam
Pariem ferarur sive repellacur, aliquamdiu qui-
escere.
COr. Mors non est moeiii contrarius.
ibid.
d
20. Si corpus A corpori B occurrat, es ipsum
Secum rapiac; eancum motus, quantum B pro-
peer occursum Aabipso A acquirit, de suo me-
eu Aamiriet.
27. Si corpus A duplo majus sic, quam B, e
aeque celeriter moveatur; habebit etiam Adu-
plomajorem morum, quam B, sive vim ad 
qualem celeritarem cum B recinendem. ibid.
22. Si corpus A equale sit corpori B, 15 A duplo
celerius, quam Bmcocatr. vis sive motus in
A. erit duplus ipsius B.
COr. T. Duo corpora tardius moventur, co magis
de qurete parricipant.
ibid.
COr. 2. Sicorpus A duplo celerius movearr,
quam corpus B,  B duplo majus sE, quam
A. eancundem morus est in B majori, quam
in Aminori, ac proinde etiam aequalis vis. 70
C Or. 3. Mocus à celeritate distinguitur. ibid.
23. Cum modi alicujus corporis variationem pa-
in cocuntur, illa variatio semper erit minima,
quae dari potest.
24. RCZ, 1. Si duo corpora, puta A3 P essene
plane aequalia, d in directum, versus se inei-
cem aeque velocirer moverentur; cum sibi mu
tuo occurrune, uerunque in contrariam partem
refectetur nullâ suae celeritaris parte amissa. Ib.
25. RCG. 2: Si mole essent inaequalia, B nempe
majus; Guam LL. caeteris ut prius positis, tune
solum D reflelletur;  utrumgus eadem ceteri-
ut secundum tangentem pergat moveri. ibid.
18. Si corpus aliquod, pura A, versus aliud
corpus quiescens B movearur, nec ramen B
propier imperum corporis A aliquid suae quietis
26. 5
cate perget moveri.

## Folio  -  — 789395444:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 87 lines, status machine
26. Si mole dcelericate sint inequalia, Bnempe
duplomajus, quam A; motus vero in A du
plocelerior, quam in B, caeceris ut prius po
sicis, ambo in concrariam partem reflectentur,
unoquoque suam, quam habebant, celerita
cem recinente.
ibid.
COr. Determinario unius corporis aequalem vim
requirit, ut mutetur, quam morus.
7
27. RC15. 3. Si mole sini aequatia, sed B can-
eillo celerius moveatur, quam a; non eancum
Ain conrrariam parrem refectetur; sed etiam
Bdimidiam partem celericatis, qua A excedic,
in A transferet d ambo eque celeriter pereent
moveri versus eandem partem.
ibid.
COr. Dud corpus aliquod celerius movetr; co
maeis decerminatum est, ue, secundum quam
lineam movetur, moveri pereat:  contra. 74
28. Reg. 4. Si corpus Aplane quiesceret, esset
que paulo majus, quam B; quacunque cum ce-
lericare B moveatur versus A, nunquam ipsum
Amovebit; sed ab eo incontrariam partem re-
Pellecur, suum inteorum motum recinendo. 75
29. RCc. 5. Si corpus quiescens A esser minus,
quam B, cum quancumois B carde versus A
movereeur, illud secum movebit. parrem scilicet
suimorus ei ealem erans ferendo, ut ambo postea
eque celeriter moveantur.
30. Re∞, 6. Si corpus A quiescens esset accuran
issime equale corpori B ver sus illud moto; par
nim ab ipso impelleretur. partim ab ipso in con
trariam partem repelleretur.
3I. ReS. 7. Si B A versus eandem partem
moverentur, Aquidem cardius; B aucem illud
insequens celerius, ita ue ipsum tandem accin-
seret, esserque Amajus, quam B, sed excessus
celeritatis in B essee majur, quam exce sus mag-
nicudinis in A; cum B eransferet tantum de suo
metu in A, ut ambo postea aeque celeriter, 85
in easdem parces proprediantur. Si autem econ-
era excessus maenicudinis in A esset major.
quam excessus celericaris in B; in contrariam
parcem ab ipso reftecteretur, motum omnem
suum retinendo.
788579
82. Si corpus B unde quaque cingatur à corpuseu
lis moris, ipsum aequali vi versus omnes partes
simul pelleniibus, quamdiunulla alia cau sa Dc-
currie, in eodem locoimmorum manebit. 80
33. Corpus B, iisdem, ue supra posicis, vi quan-
tumvis paroa advencitia, versus quamcunque
partem moreri potest.
ibid.
34. Corpus B, iisdem posiris ue supra, non pocest
celerius moveri, quam ari externa impulsun
est, quamvis parriculae, à quibus cingicir, lonee
celerius acirentur.
81
35. Cum corpus B sic ab externo impulsu move
cr maximam parrem sui motus à corpori-
bus, à quibus cinvinuo cingieur, accipit; nom
autem avi exicina.
ibid.
36. Si corpus aliquod, ex. pr. manus nostra,
quaquaversum aequalimotu moveri posset, ita
ut nullis corporibus ullo modo resistat; necessario
in illo spatio; per quod sic moveretr, eot cora
pora versus unam partem, quam versus quam
cumque aliam, aequaliincer se. es aequali cum.
manuvi celeritaris movebuntur.
82
37. Sicorpus aliquod, puta A, quacumque par-
va vi versus quamcumque parrem moveri pou
test, illudnece (Pario cinsitur a corporibus, quae
aequaliinter secelerirare moventu.
84
visa non erant rotundae, sed ansulos ae. ∞
2. Vis, quae effecit, ut materiae partieulae cirea
Fropria centra moverentur, simul effecit, ut
Pareicularum ansuli mucuo oecursu ateereren
tur.
ibido.
T. PFOD. Paries Mtu injuus prta fuit di-
ISCHI
AN

## Folio  -  — 789395444:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 100 lines, status machine
d Macerie
In Y3 2 Parte Appendicis contentarum.
C A P.
DeEnse Reali, Ficto, d5 Rarienis.
Entis definitio.
Chimaera, Ensfctum, et Ens rationis non el
Ccentia.
Ouibus cositandi medisres retineamus.
Duibus cositandi modisres explicemus. Ib
Ouibus cogitandi modis resimasinemur. ibid.
Rntia rationiscur non Anc Idea rerum, ec 12.
menproiistrabeantur.
Male dividi Ens inreale e rationis.
Ensrationis quomodo dici possit merum nihil
e quomodo Lns reale.
ibido
In Rerum inrectigatione Entia realia cum en-
tibus rationisnon confundenda.
il. 11
Duomodo Ensrationis, et Ens sctum distin-
Suantur.
Entis diritio.
C aP. TI.
Duid sit esse Fssenriae, quid esse Fristentiae,
quid esse Ideae, quid esse P’otentiae.
Creaturas in Deoese eminenter.
Ouid sit esse essentia, existentia, idex, ac
potencia.
Haec quatuor a scinricem non dictingui, nisi in
creaturis.
ibid.
Ad quaectiones quasdam de Esentia respon.
aCtUT.
ibid.
Cur auctor in definitione essentie ad Dei altri-
buta recurrit.
Cur aliorum definitiones non recensuit. ibid.
Ouomodo distinctio inter essentiam e existen-
tiam Facilo addiscatur.
 1e
ibid.
1BIa.
Duot modisres dicatur necessaria ex importibi-
3o
Chimaeram commode ensrerbale rocari. 101
Res creatas, quoad essentiam ec existentiam
a Deo dependere.
ibid.
Aecellitatem, jux in rebus creatis deamla
est, esse vel essentie vel exittentix; at hec
duo in Deo non distingui.
ibid.
Possibile e continsens non esererum affecti-
Omia Heponibile, quid contingens.
Possibile. e continsens esse tantum defectus
noctri intellectus.
ibid.
Conciliationem libercatis nostri arbitrii, e pre.
ordinationis Dei, humanum captum supe-
Fa1C0
sua LClpo
CAF. IV
Juid hine Oppontio. Ordo. Convenientia.
Diverlitas, Subjectum, Adjunctum, etc. 105
CAD. V L.
DeOno. Verose Bono.
10d.
1614.
ibia
ibido
02
ibido
ibido
ibid.
Affectionum definitio.
De Duracione  Tempore.
ORCS.
Ouid st LRternitaS.
Duid Duratio.
 A V. V
oppostione. Graite, eC.
Sura lit unitas.
ibido
u multitudo, et quo respectu Deus dici
Poricunus, e quo respectu unicus. 101d.
Ouid sit verum, quid Falsum tam apud vut-
rum, quant apie Philosophos.
706
Deeo, quod est Necessarium. Impossibile,
Possibile  Contingens.
uid hic per affectiones intelligendum sit. 100
Ouaenam hnt Lroprietates Veritatis: Certitu-
inem
etara libu cne cecatuum trantcendenca
LCm.
1bId.
Veritas, _ vera illea, quomoc asterant. 1010.
Bc
2
De

## Folio  -  — 789395444:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 105 lines, status machine
dinem non esse in rebus.
Bonum ex malum tantum dici respectire. ibid.
duare aliqui bonum Metaphylicum statue.
runt.
Res dc conatus, quo res in satu luo persererare
conantur, quomodo dictinguantur.
An Deus anteres creatas dici possit bonus. ib.
Perfectum quomodo dicatur respectire, quo-
modo absolute.
A P.
D Dei Aevernitale.
Substantiarum divisio.
Deonullam durationem competere.
1bIc.
100
1b1c.
10
bid
Cauta, ob euus Authores Deo altattonem tri-
CAP TI.
De Vnitate Des.
Deum elle unicum.
C a P. TTT.
De Immensicate Dei.
Ouomodo Deus dicatur infinitus, quomodo
Ouid rulso pe mae e a
EuI.
Deum esse ubique probatur.
Omnipre senria Dei explicari nequit.
Dei Immensicarem a quibusdam Ratui eripli-
cem; sed male.
Dei potentiam non distingui ab ejus essel-
tia.
Nec illius Omnipresentiam.
C AV. TV
De Immucabilitate Det.
buerunt.
Duid sitaeternitas.
IIeNTUS.
Nec etiam a lC IP1O.
De simplicicate Det.
Rerum Diltinctio criplex, Realis, Modalis, Ra
Ildtatio
Oitenant omnis compolitio oriatur, et quon
Deum ellens simplicissimum.
Dei Attributa distingui cantum ratione.
C AP. VL
De Vita Dei.
25
Ouid vulso per ritam incellisant Philoso-
ai
Ouibus rebus ritatribui polsit.
Ouidsc rica, ex quid sIEin Deo.
CAP. VII.
De Incellectu Dei.
Deum esse omniscium.
Objectum Scientix Dei non esse res extta
Sed Deum ipsum.
Ouomodo Deusnoscat peccata, e entia ratio.
10tc0
Ouomodo lingularia, ec quomodo unirerta
Lia.
1b1d
In Deo lantum unam esse et simplicem ide-
Duxe uut Dei Scientia circares creatas
CAP. VITP.
De Voluntare Dei.
Cdomodo Dei esemta, et intellectus, quo se
intelligit, et voluntas, qua scamat, distin
Voluntarem a Locentiam Dei, quoadt ctra,
non distingui ab ejus intellectu.
Deum improplie quadam odio habere, quae-
ibid.
Cur Deus homines monet, cur non falrat abs-
que monittete: ec Cur irPII PUMIANEUE.
ibid.
ibid.
ibid.
ibid.
In Deo Zranstdrthationem locum Ho lad
Ouid StMutatio, quid Transformatio. ibid.
Oux sint Mutationis cau(X.
Deum non mutar ab alio.
A P.
tionis.
CUpIEX HC.
DCum.
niS, _C.
AII.
suantur, nosnelcire.
ibid.
1b1d.
ibid.
120
ibid.
2F
ibill.
ibid.
dal dmare.
lbic.
ibid. Setecuram i cocere, gat uast MacusE
ibid.
repusnEt.
1b1d.
CHSISCHE LANDES

## Folio  -  — 789395444:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 87 lines, status machine
C 1P. L2.
De Poceniâ Dei.
uomodo Omnipotentia Dei intelligenda TL.
Omnia esse necessaria respectu decreti Dei, non
aurem quaedam in se, quaedam respectu de-
cxeti.
ibid.
Duod Si Deus aliam Feciset rerum naturaI,
etiam nobis alium debuisset dare intelle.
ctam.
Ouotuplex Sit Potentia Dei.
126.
ibid.
Duid absoluta, quid ordinata, quid ordina.
ria, quid extraordinaria.
CAP. Z.
De Creatione.
Ouidsit Creatio.
Creationis vulgaris Dehnitio rejicitur.
Provria explicatur.
Accidentia eE modosnon creari.
ibid.
ibid.
il id.
128
Nullum Fuisse tempus aut durationem ante cre-
ationem.
ibid.
Fandem ese Dei opcrationem mundi creandi,
quam conservandi.
Ouxnam lntcreata.
Ouomodo Dei cositatio a nostra diflerat.
ibid.
ibid.
129
Nron ese quid extra Deum Deo conternum.
ibid.
Ouid hic vocibus, ab xterno, denotetur, ibid.
Non potuisse aliquid ab xterno creari, proba-
tur.
Deum, si necessario ageret, non esse infinitre
rirtutis.
ibid.
Onde habeamus conceptum inajoris duratio.
nis, quam est hujus mundi.
C A P. Z I.
De Concursu Dei.
Suomodo Dei Conserratio se habeat in rebus
determinandis ad operandum.
Diritionem attributorum Dei vulgarem magis
ese nominis, quam rei.
Autoris propria Diritio.
CAP. XTI.
De Mence Plumana.
Angelosnon ese Metaphysiex, Led Thectori-
ex considerationis.
Mencem humanam non ese ex traduce. sed
a Deo creari: ac, quando crectur, nesci-
ri
Ouo sensu anima humana sit mortalis.
Duo vero senlu immortalis.
IIlius immortalicas demonstratur.
Deum non contra, sed Lupra naturaM aBerCS
ec quid hoc lic secundum authorem. ibid.
X 136
Cur aliqui putent, voluntatem non esle libe-
raMI.
Ouid St voluncao.
Dari voluntatem.
Famque esse liberam.
Nec contundendam cum appetitul.
ibid. Nec aliquid eNC PrXteT IPLAM MeNLCM.
l3C
RXco, quod Deus Etxternus, non sequiillius Cur Philosophi mentem cum rebus corporeis
ettecta etiam esse ponse ab XTeTNO.
130
contuderunt.
161d.
ib1a.
ibid.
ibid.
ibid.
ibid.
ibid.
ibid.
ibid.
135

## Folio 1 — 789395444:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
ALO R I G F OME YRIC
D E MI O N S FR A T A.
1
A R S
PR OL E G O M E N O N.
S.C Nrequam ad iplas Propolitiones, carumque
Demonltrationes accedamus, visum fuic in an-
s  recessum succincte ob oculos ponere, curCar.
  resius de omnibus dubitaverie, qua vid solida
Scientiarum Fundamenta cruerit, ac tandem
quibus mediis sc ab omnibus dubiis liberaverit: quae omnia
quidem in ordinem Mathematicum redegissemus, nili pro-
lixitarem, quae ad id precandum requireretur, impedire ju-
dicarissemus, quominis hec omnia, que uno obtutu, tan-
quam in pictura, rideri debent, debice incelligerentur.
Carrelius itaque, uc quam cautissime procederet in rerum
inreltigatione, conacus fuie
1. Omnia prejudicia deponere.
20. Fundamenca invenire, quibus omnia superstruenda
eNent,
30. Cautam erroris detegere,
4. Omnia clare ex distincte intelligere.
Ot vero primum, secundum, ac tertium assequi posset,
omnia in dubium revocare aggreditur, non quidem ut SCC.
Peicus, qui sibinullum alium praetigit finem, quam dubica.
re: Sed ut animum ab omnibus praejudiciis liberaret, quo
eandem tirma, atque inconcussa scienciarum Fundamenta,
quae hocmodo iplum, siquae eslene, eftusere non pollent,
inreniret. Vera enim scienciarum principia adeoclara, ac
Certa
utila est utran
methodum con
synoptiram et e
opicivit, nm
udc relisva duo
consequantur.
nam ultimum si
aret pro omnibu
sigatis caplicata
ratio ortinen

## Folio 2 — 789395444:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
PRLABTEIA EMTLOSOPTIIA. u
certa cse debene, ut nulla indigeant probatione, extra om-
nem dubicationis aleam sine polita, ex sinc ipsis nihil de-
monstrari ponu. Aequehaec, post longam dubitationem
reperit. Postquam autem lxec principia inrenisset, non ip.
Si difficile fuit, verum a Fatio dilgnolcere, ac causam erroris
detesere; atque adeo libi carere, ne aliquid faltum ex du-
bium pro vero, ac certo astumeret.
Oe autem quartum, ex ultimum sibi compararet, hoc est,
omniaclare, ec distinete incelligeret, praecipua ejus regula
fuit, omnes simplices idcas, ex quibus reliquae omnes com-
ponuntur, enumerare, ac quamlibet (gillatim examinare.
Ubi enim simplices ideasclare, ee distinete percipere poset,
sine dubioctiam omnes religuas, ex simplicibus illisconsa.
tas, eadem claritate, ex dillinctione intelligeret. Hlis ita
praelibatis, breviter explicabimus, quomodo omnia in du-
bium rerocaverit, vera Scientiarum principia invenerit,
ac se ex dubitationum disticultatibus extricarerit.
Dubitario Primo itaque libi ob oculos ponit omnia illa, quae à sen-
de omni-
bu5.
libus acceperat, nempecalum, terram, ex similia, acque
etiam luum corpus: quae omnia cousque in rerum natura el-
SC DHTAVCPAE. AC de horum certitudine dubitat, quia sen-
Tusipsum interdum Fetellisse deorehenderat, ec in FomnissI-
bi laepe perlualerat, mulca extra se rere exictere, in quibus
postea, se delutum esse compererat; ac denique quia alios
etiam vigilantes alterere audierat, se in membris, quibus
dusum caruerant, dolorem sentire. Quare non linc rario.
ne etiam de lui corporis existencia dubitare potuic. Atque
ex his omnibus vere concludere potuit, Tensus non cAe Ar-
mistimum Fundtamentum, cui omnis lcientia luperstruenda
sic; Pollunt enim in dubium rerocari: Sed certicudinem ab
aliis principiis nobis certioribus dependere. Ot autem por-
rotulia invelliget, secundolibi ob oculos ponitomniauni.
verlalia, qualia Cunc natura corporea in communi, ejulque
extensio, item AGIITA, GUANEITaS AEC. ut etiam omnes Ma-
thema-

## Folio 3 — 789395444:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
P AP 5
thematica reritates. Et quamvis haec ips certiora videren-
tur, quam omnia, qua a sensibus hauserat, rationem tamen
de iis dubitandiinvenic; quoniam alii etiam circa ca erraranE.
ex praecipuc, quoniam intixa quedtam orat ejus menti retus opi.
nio, Deum esse, qui porest omnia, e a quotalis, qualis exi-
Cit, creatus cst: quique adco Fortan secerat, ut criam circa
illa, quae ipsi clarislima videbaneur, deciperetur. Atque hic cst
modus, quo omnia in dubium revocaric.
Oeaurem rera scientiarum principia inveniret: inquilirie inventio
Poltea,num omnia, quae sub ejus cositationem cadere polent, fundamen.
tiomnis
in dubium rerocarat, ut sic explorarer, an non forre quidreli- scientia.
quum eset, de quo nondum dubitarerat. Quod li vero quid,
sic dubitando, inreniret, quod nulla ex praecedentibus, nec
etiam ulla alia ratione, in dubium rerocari posset: id libi, tan-
penosa
estai
at ea
quam tundamentum, cui omnem sutam cognitionem (UPer. in dubium revocento
otr
Cruat, Ratuendum esse, merito judicavie. EE quamquam jam; pot est
ut videbatur. de omnibus dubitarac; nam xqué de iis, quae per
Tenlus hauserat, quam deiis, quae Polo intellectu perCCPerAE
dubicarerat: aliquid tamen, quod explorandum esset, reli-
quum Fuie, ille nimirum ipse, qui sic dubitabat, non quatenus
Capice, manibus, reliquisque corporismembris conttabat, quo-
niam de his dubitarerat; Sed tantum quatenus dubitabac,
Cositabat, exc. Aeque, hoc accurate examinans, comperit, sc
nullis praedictis rationibus de eo dubitare posse. Nam, quam-
vis lomnians, aut risilans cositet, cogitat camen atque cA: ee
quamvis alii, aut etiam ille ipsc circa alia crrarissent, nihilomi-
nuS, quoniam errabane, crane: Nec ullum fuX MaturX autO- sen esse
rem adco callidum finsere porest, qui cum circa hoc décipiat;
concedendum enim crie ipsum existere, quamdiu supponitur
decipi. Nec denique quacumque alia excogitetur dubitandi
caula, ulta talis acterri pocerit, quae iplum limul de ejus exi-
sentia non certissimum reddat. Imo, quo plures adteruntur
dubitandirationes, eo plura simul adteruntur aroumenta, quae
illum de lua existentia conrincune. Aded ue, quocumque se
2d
uo in
ju
e
CHSISCHE LANDE.

## Folio 4 — 789395444:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
an carti
A
PRIROTPTA PHTLOSOPHLSK aL.
ad dubitandum vereat, cogitur mhilominus in hasvoceser.
rumpere, dubito, coriio, erco sum.
Hlac igitur detecta vericate, simul etiam invenit omnium
Ccienciarum fundtamentum: ac etiam omnium aliarum verita-
cum, menturam, ac regulam; scilicet,  uicquid tam clare ac di-
dlicubi. Vde cincte percipitur, quam istud. verum est.
sv
Nullum vero aliud, quam hoc scienciarum fundtamentum
esse pose, Pacis superque liquet ex praecedentibus: quoniam,
reliqua omnia Facillimo nesocio a nobis in dubium rerocari
pollunt; hoc autem nequaquam. Verumenimrero circa hoc
Fundamentum hic apprime notandum, hanc orationem, dubito,
corito, ereosum, non ese Cyllogilmum, in quo major propol.
tio est omissa. Nam lisyllogilmus esset, pramilla clariores, de
notiores deberent esse, quam ipla conclusio, erzosum: adc0.
que eco sum non esser primum omnis cognitionis Fundamen-
cum; praeterquam quod non cller certa conclulio: nam ejus
veritas dependeret ab unirersalibus praemissis, quas dudum in
dubium Autorrerocarerat: ideoque Cogito, ereo sum, unica eAt
Propolicio, quxe huic, ezo sum coritans, aequiralet.
Sciendum Vorro, ut contusionem in seguentibus vitems;
(clare enim, ac distincte res percipienda cM) quid limus. Nam
hoc clare. ex distinete intellecto, nottram essentiam cum aliis
non contundemus. Or isitur id ex praecedencibus deducat, (IC
Pergit nolter AutOr.
Omnes, quasolim de se habuit, cogitationes in memoriam
revocat, ut animam luam esse exiguum quid inctar venti, vel
ienis, vel xtheris, crallioribus lui corporis partibus intulum,
_, corpussibi notius esle, quam animam, illudque a se clarius ac
distinetius percipi. Acque hxc omnia clarepuonare cum iis
deprehendie, quae hucusque intellexerat. Nam de luo corpo-
re dubitare pocerat, non aurem de Cua essentid quatenus cogi-
tabat. Adde, quodhaec neque clare, neque distinet e percipie.
bac dc consequenter, ex suxe methodus praeleripto, tanquam
Falla rejicere debebat. Inde, cum calia ad sc, quatenustucul.
que
t
nalum

## Folio 5 — 789395444:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
P A R SI.
que sibi cognicus crat, pertinere intelligere non poNet, pergie
ulterius inquirere, quid ad tuam cHentiam proprie Pertincat;
quod in dubium revocare non potuerat, et ob quod luam exi-
sentiam concludere cogebatur: talia autem lunt, quod sibi ca-
vere voluerit, ne deciperetur; multa cuxiverit intellizere; de omni-
bus, quae intellizere non poterat, dubitarit; unum tantum hucusque
affirmarit; omnia reliqua nezarit, es tanquam falsa rejecerit; mul-
taque etiam invitus imarinatus fuerit; ac denique multa, tanquam
a sensibus venientia, animadrerterit. Cumque ex lingulis his xe que
eridenter Cuam existentiam collioere, nec ullum horum inter
Ca, quae in dubium rerocarerat, recenlere potuerie, ac denique
omnia haec sub eodem actributo concipi postint: sequitur om-
nia haec vera eso, e ad ejus naruram pertinere. Atque adco
ubi dixerat, corito, omnes tu cogitandi modi intellisebantur,
nempe dubitare, intellirere, affirmare, nezare, velle, nolle, imarina-
ri ex sentire.
Apprime aurem hic notandum venit, quod magnum ulum
in sequencibus, ubi de distinctione mentis a COrpOTC aBeTUI,
habebie; nempe 10. Hlos cooitandi modosclare ac distincte
linc reliquis, de quibusadhuc dubitatur, incellisi. 20. FO-
rum clarum, ec diltinctum, quem habemus conceptum, oblcu-
rum, acque contulum reddi; si is aliqua, de quibus adhuc du-
bicamus, ad scribere vellemus.
Ot denique de iis, quae in dubium rerocaverar, certus rel-io
ab omnibus
deretur, omneque dubium tolleret, pergit inquirere in natu dubils.
ram entis perfectistimi, e an tale existat. Nam, ubi linsperte-
etissimum existere deprehendet, cujus ri omnia producuntur,
ee conterrantur, cujusq: naturae repuonat, ut lit deceptor: tum
illa ratio dubicandicolletur, quamexeo, quodluam caulam
ignorabat, habuit. Sciet enim Facultatem veri à Falso digno-
Scenera Deo lumine vonsa Veraci ipsinon Fuise datam, ut
decipeletur. Adcou Macheatse veritares, Icu omniu, quae
iphcrdentissima CM. Voentur, minime suspecta esse potorunt.
LSogeditur denceh ca Caleras caulas dubitandi rollar, inqui-
RAEGUE

## Folio 6 — 789395444:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
BRINOIPTA PHTEOSOPEIA: _C.
ritque, undenam fat, quod aliquando erremus: quod ubi in-
venit ex co oriri, quod libera noltra voluntate utamur ad a(-
Centiendum etiam iis, quae tantum contule percepimus: Ca-
tim concludere pocuit, sc in posterum ab errore cavere posse,
modo non nisi clare ex distincte perceptis astensum prxbeat:
quodunulquitque a letacile impetrare porest, quoniam po-
teltatem haber cohibendae roluntatis, ac proinde efficiendi, ut
intra limites incellectus contineatur. Verum, quia in prima
aetate multa hausimus praejudicia, a quibus non Facilelibera-
mur, pergit porro, ut ab iisliberemur, ec nihil, nili quodcla-
re _ diltincte percipimus, amplectamur, simplices omnesno-
tiones eideas, ex quibus omnes noltrae cogitationes compo.
nuneur, enumerare, calque singulacim examinare; uc guie-
quid in unaquaque clarum, quidoblcurum cA, animadver-
tere Dos; tic enim facile clarum ab obscuro distinguere po-
cerit. Clara (que ac distinctas cogitariones eformare; Adco-
que Facile realem distinctionem inter animam e corpusinve-
nire: e quid in iis, quae a sensibus hantimus clarum, quid
oblcurum lic; _ denique in quo comnium a rigiliis disterat:
Duo factoneque de luis visiliis dubitare, neque a sensibus Fal-
li amplius pocuit; Ac sic se ab omnibus dubitationibus luprare.
censitis liberavit.
Verum, antequam hic finem Faciam, iis Patistaciendum ride.
cur, qui SiC argumentantur. Cum Deum exiltere nobis per lc
non innorelcat, de nulla re ridemur posse unquam esse certi:
necDeum existere unquam nobis innorescere pocerit. N am Cx
incertis praemissis (omnia enim incerta esse diximus, quamdiu
nostram originem ignoramus) nihil certi concludi potelt.
Elane difficultatem ut amoreat C artelius, respondethoc pa-
eto. Lx eo, quodnondum sciamus, an Forre orisinis noltrae au-
Fornostalescreaverit, ut fallamur, etiam in iis, quae nobis vel
cridentistima apparent, dubitare nequaquam poltumus de iis,
quae clare e distincte per se, vel per ratiocinationem, quam-
dinnempe ad illam atcendimus, intelligimus: Sed tantum de
iIS.

## Folio 7 — 789395444:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Laas
iis, quae ance hac demonstravimus vera esse, quorum meme
ria pocest recurrere, cum non amplius acrendimus ad ratio.
nes, ex quibusea deduximus, quarum que adeo lumus obliti.
Ouapropcer quamris, Deum existere, non perse, sedrantum
Per aliud innocelcere possit, poterimus tamen ad certam Dei
existentiae coonitionem pervenire, dummodo ad omnes, ex
quibus illam conciudimus, praemissas accuratissime atcenda-
mus. Vide Princip. part. 1. artic. 13. ec Resp. ad sccund. Ob-
Icec. nun. 3. _ in An. meditat. 5.
Verum, quoniam haec respontio quibusdam non latistacit,
aliam dabo. Vidimus in praecedentibus, ubi de noctre existen-
cix certitudine acque cridentia loguobamur, nos illam ex c0
conclusisse, quod, quocunque mentis aciem conrertebamus,
nullam dubitandi rationem oftendebamus, qux co ivlo nosde
nostri existentia non convinceret, sire ubi ad noltram pro-
Priam naturam accendebamus, sire ubi nostra natura aUTO-
rem callidum deceptorem tingebamus, sive denique aliam
quamcunque, extra nos, dubicandirationem accerlebamus:
quod circanullam aliam rem huculque continoere deprehen-
dimus. Nam, quamris ad naturam ex. or. Prianguli atten-
dentes, cogimur concludere ejus tres angulos esse aequales
duobus rectis, non tamen idem pollumus concludere ex eo,
quod Forte a naturx nostrae autore decipiamur: quemadmo.
dum ex hoc ipso nostram existentiam certistime colligebamus.
Ouapropter non, quocunque mentisaciem convertimus, co-
gimur concludere, Trianouli eres angulos ene aeguales duo-
busrectis; ed conera caulam dubitandi invenimus, quia nem-
De nultam talen Dei ideam habemus, qua nos ita affICIAE,
uenobis impossibile Eie coritare, Deum else deceptorem. Nam
aeque tacile est eis qui veram Dei ideam non habet, quam nos
non habere jam suxponimus, coeitare Cuum autorem elle de-
ceptoiem, quam non elle decepiorem: quemadmodum illis
qui nullam habet Prianguli ideam xeque Facile cA cogitare,
ejustres angulos aequales esse, quam non esse aequales duobus
rectis.
cen
ens
SISC

## Folio 8 — 789395444:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
PRTNOTDTA EHTLOSOPEIEaC
rectis. dunre cs, nos de nullare, praeter nostram
existentiam, quamalus demonstrationem probe acten-
damus, ponlc ce aboCetos, quamdiunullum Dei clarum
ex diltinctum conceptum habemus, qui nos attirmare taciat,
Deum esle summe reracem, licuti idea, quam Prianouli ha-
bemus, nos cosit concludere, ejustres ansulos elle aequales
duobusrectis; Ced negamus, nosideo in nullius rei coonitio-
nem pervenire Posse. Ilam, ut ex omnibusjamjam dictis pa-
tet, cardo coriusrei in hoc solo verlatur, nempe ut talem Dei
conceptum efformare possimus, qui riosita disponat, ut nobis
non aeque facile sit cogitare, cum esse, quam non elle decepto-
rem; led qui nos cogat attirmare, cum cse summe veracem.
Obi enim talem ideam efformarerimus, illa de Machematicis
vericatibus dubitandi ratio colletur. Nam, quocunque tum
mentis aciem conrerremus, ut de iltarum aliqua dubitemus,
nihil oftendemus, ex quo iplo, quemadmodum circa noltram
exiltentiam contisit, non concludere debeamus, illam essecer-
cistimam. F.X. grat. CI Post Dei ideam inventam, ad naturam
Trianguli actendamus, hujus idea nos coget aftirmare, ejustres
angulos esse aequales duobus rectis: sin ad ideam Dei, haec
etiam nos attirmare coget cum lumme veracem, noltra que na-
curx esse autorem, ex continuum conservatorem, atque adco
noscirca iltam vericatem non decipere. Nec minus impossibi-
lenobiseritcogitare, ubi ad Deiideam, (quam nosinvenisse
jam supponimus) actendimus, eum elle deceptorem, quam
ubi adideam Trianeuli actendimus cositare, eres ejus angulo5
non elle aequales duobus rectis. FF, uci pollumustalem Trian-
suli ideam Formare, quamvis nelciamus, an autor noAtrae natu-
raenosdecipiat; sic etiam pollumus ideam Dei nobis claram
reddere, atque ob oculos ponere, quamvis etiam dubitemus,
an noltrae natura autor nosin omnibus decipiat. Et modo il-
lam habeamus, quomodocunque cam acquisirerimus. (ut-
ficiet, ut jamjam octensum est, ad omne dubium tollendum.
lis itaque praemissis ad difficultarem motam respondeo; nos
8

## Folio 9 — 789395444:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
P A R S I.
denulla re posse esse certos, non quidem, quamdiu Dci exitten-
eiam ignoramus (nam de hac re non locutus Cum) se d quamdiu
ejusclaram, ec dillinctam ideam non habemus. Quare liquis
conera me argumentari velie, tale debebit esse argumentum.
Denullâ re pollumus eslecerti, antequam Doi claram et di-
Ainctam ideam habeamus: Atqui claram e distinctam Dei
ideam habere non pollumus, quamdiu nescimus, an nostre
naturae auror nos decipiat: Ergo de nulla re pollumus esse
certi, quamdiu nescimus, an nostrx nacurx autor nos deci.
Piat ecc. Ad quodrespondeo, concedendo majorem, e nc-
sando minorem: Ilabemus enim claram ex distinctam idcam
evete
ee
Crianguli, quamrisnesciamus, an noArX naEuEX autOT nOS Et sau Cartesi
decipiat; eemodotalem Dei ideam, ut modo Fuse ostendi, spinosa prius
habeamus, nec de ejus existentiâ, nec de ullâ veritate Ma se exi
chematica dubitare Porerimus.
Hlaec peaelati, rem iptam nunc agoredimur.
I.
D E F I NTI TIO N P 5.
Ogirationis nomine complector omne id, quod in
nobis cA, e cujus immediate conscii CumuS.
Tra omnes voluntatis; intellectus, imaginationis, es sensuum
operationes sunt coritationes. Sed addidi immediate ad excluden-
du ea, quae ex iis consequuntur, ut motus voluntarius coritationem
quidem proprincipio habet. sed ipse tamen non est cocitatio.
II. Idea nomine incelligo cujuslibet cogirationis formam
illam, per cujus immediaram perceptionem ipsius ejuldem
cogicationis conscius (um.
Adeo ut nihil possim verbis exprimere, intellicendo id, quod
dico, quin ex hoc ipso cerrum sit in me esse ideam ejus, quod verbis
illis sienificatur. Atque it a non solas imarines in phantasia depictas
ideas voco: imo ipsas hic nullo modo vocoideas, quatenus sunt in
Phantassa corporea, hoc est, in parte aliqua cerebri depictae, sed tantum
quatenus mentem ipsam in illam cerebri partem conversam informant.
animad versionibus
tes
d cum serfer
III. P es
eo
defeni
at
on cogitu
gultates
st
1

## Folio 10 — 789395444:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
10
PRTNOTPTAPHTLOSOPEIEMaE
TIT. Per realitatem objectivam ideae incelligo entitatem rei
repraelentatae per ideam, quatenus est in ided.
l’odemque modo dici potest perfectio objectiva, vel artificium ob-
jectivum exc. Lam quaecumque percipinus; tanquam in idearum
objectis, ea sunt in ipsis ideis objective.
V. Padlem dicuntur esse formaliter in idearum objectis,
quandotalia Cunt in ipsis, qualia illa percipimus: Pteminen-
ter, quando non quidem calia Cunc, sedtanta, ut talium vi-
cem lupplere Polint.
Nota, cum dico causam eminenter perfectiones sui effectus
continere, tum me penificare velle, quod causa perfectiones effectus
excellentius, quam ipse effectus continet. Vide etiam Axiom. 8.
V. Omnis res, cui inestimmediate, ut in lubjecto, sive Per
quam exictit aliquid, quod percipimus, hoc est, aliqua pro-
prietas, Eire qualicas, sire atcriburum, cujusrealis idea in nobis
elt rocatur substantia.
Neque enim ipsius substantia, praecise sumpta, aliam habemus
ideam; quam quod sit res, in qua formaliter vel eminenter existit
illud aliquid, quod perciximus, sive quod est objective in aliqua ex
nostris ideis.
VI. Substantia, cui inest immediate cogitatio, vocatur Mens.
Lognor autem hic de mente potius, quam de animâ, quoniam
animae nomen est aequivocum; es sapepro re corpore a usurpatur.
VTI. Substantia, quae est subjectum immediatum exten.
sionis, _ accidentium, guX ExteNSIONEM PrXSUIDDONUNE, ut
foura, licus, motus localis ecc. Vocatur Corpus.
An verouna es eadem substantia sit, quae vocatur mens; ex cor-
pus, an dua diversae, postea erit inquirendum.
VITI. Substantia, quam per se summe perfectam esse in-
tellisimus, ex in qua nihil plane concipimus, quod aliquem de-
Fectum sire perfectionis limitationem inrolvat, Deus vocatur.
IX. Cum quid dicimus in alicujus rei natura sire concep.
tu contineri, idem est, ac si diceremus, id de care verum esse,
sire de ipla posse vere aftirmari.
Z. DV

## Folio 11 — 789395444:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
P A R S 
X. Dua Cubstanete realicer distinoui dicuntur, cum una-
juaequeea sp abseue alia potest exictere.
Cartesii postulata hic omisimus; quia ex iis nihil in sequentibus
concludimus; attamen lectores serio rozamus, ut ipsa perlerant at-
que attent a meditatione considerent.
A X IO M A F A.
comctonem ex certicudinem rei iOnOEX nON Per
renimus, nili per cognitionem ex certicudinem alte-
rius, quxe ipla prior est certitudine ex coonitione.
TI. Dancur rationes, quae nosde nostri corporis exictentia
dubitare taciunE.
Iloc re ipsa in Prolesomeno ostensum est, ideoque tanquam axio-
mahic ponitur.
TTT. Siquidpraetermentem, e corpus habemus, id no
bisminiis, quam mensec corpus, nocum clt.
Notandum, hac axiomata nihil de rebus extranos affirmare; sed
rantum ea, quae in nobis, quatenus sumus res coritantes, reperimus.
P R O P OSITIO 1
de nulla repossumus absolute esse cerri, quamdio nesci-
mus nos existere.
DEMTONSPRA TTO.
iopolitio haec per le pacet: Nam qui absolurenescit se
LCae Me elen K eseattirmantem, aut negantem,
hoc est, certo se attirmare; aut negare.
Notandum autem hic, quod, quam vis multa magna certitudine
affirmemus, es necemus, ad hoc, quod existamus; non attenden-
tes; tamen, nisi pro indubitato hoc praesipponatur, in dubium re-
vocari posset.
P.
pad geomet
en
ls
atis
en

## Folio 12 — 789395444:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
emon
strationem, fundat
nim in pros.
RCTeLa LHLLOOOEILL
PROFOSITIO TI.
F90 sum debet esse per se notum.
DEMONSFRATIO.
negas, non ergo innotescet, nili per aliud, cujus qui
dem (perax. P.) coonitio, e certitudo prior cric in no-
bis hoc enunciate ego sum. Aequi hoc est ablurdum (Per
PEXC.) 3. ergo pel se debet else notum, g. C. d.
PROPOSITIO FFI.
F50, quatenusres constans corpore, Tum, non est primum;
nec per se coenitum.
DE MTOHSTRAETO.
Caedam Cune, guxe nos de existentia nostri corporis du-
Ditare taciunt (Per az. 2.); ergo (per aX. I.) in ejuscertiei
Mncin non perveniemus, nili per cognitionem e certicudinem
alcerius rei, quae iplaprior cAcoenitione, e certitudine. Rr-
30 hue enunciacte, ezo, quatenusres constans corpore, sum
non eltprimus hec perlecognitum, g. C. dl.
PROPOSITIOE
80 Cur non potest esse primum cognitum, nist qua
tenus coamus.
E E NT O N STR A TIO.
L
E
Oc enunciatum, ego sum res corporea aut constans corpore
non est primum coztucu (Per PlC.); hec etiam de
mea existentia, quatenus coe ala le Blaelet mehlem, a
COT-

## Folio 13 — 789395444:0035
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
P AR S
corpus, sumuctcus. nam I aliqua aliare a mente, et corpere
diverta constamus, ea nobis minus nota cst, quam CorpuS
(DC 2X. 3.): Quare eso sum non porest esse primum coenitum,
nili quaTCnUIS COSITAMUS. 9. CF. d.
C OR OF. L A R I D H.
Elinc patet mentem lire rem cogitantem notiorem elle
erum ad uberarem explicationem lecantur Art. 11. 8 12.
Part. I. Principiorum.
S OTIOF IV NI.
usquisque cetenlime percipit, quod aftirmat, negat, dir-
bicat, intellisic, imaginatur exc. Sire, quod exictie dubi-
tans, intellisens, aftirmans, exc. Sire uno verbo, Cocitans: ne-
que porest haec in dubium rerocare. Juare hoc enunciarum
Coriro, sire sum Cocirans unicum (per prOD. T.) ex certissimum
estFundamentum totius Philolophie. Rccum in scientiis ni-
hil aliud quaeri, neque deliderari possie, ut de rebus cercissimi (-
mus, quam omnia ex tirmissimis principiis dleducere, caque X
que clara ex distincta reddere, ac principia, ex quibus deducun-
tur: clare lequitur, omne; quod nobis x que cridens cst, quod-
que xque clare ei distincte, atque nostrum jam inventum prin-
cipium percipimus, omneque, quod cum hoc principioita
convenit, ex ab hoc principio ita dependet, ut si de co dubi.
carerelimus, etiam de hoc principio elset dubitandum, pro
verissimo habendum esse. Verum, uc in sis recensendis quam
cautistime procedam, ea tantum pro reque eridentibus, pro-
que xque clare e diltincte a nobis perceptis in inirio admit-
tam, quae unulquisque in se, quatenus cosieans, obserrat.
Vcex. grat. Cehoc, et illud vello, le certastales habere ideas,.
unamque idcam plusrealitatis, ex perfectionis in le continere,
quam aliam; illam scilicet, quae objectire continet esse, e
perfectionem subltantiae, longe pertectiorem esse, quam illam,
Gue
LetPC.

## Folio 14 — 789395444:0036
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
I4 PRIHOIPTA PHTLOSOPTIA d
quae cancum obseccran pettectionem alicujus accidentis con-
cinet; illa cue omnum elu pertectislimam, quae ectentis
Cumme perfecti. Ilec inquam non tantum xque cridenter, ee
xequeclare, sed Forte etiam magis diltincte percipimus. Nam
non tantum aftirmant nos cogitare; sed etiam quomodo co-
sitemus. Porro etiam illa cum hoc principio conrenire dice.
mus, quae non possunt in dubium rerocari, nisi simul hocno-
Arum inconcussum Fundtamentum in dubium revOcetUE. DECX.
Orat. Si quis dubitare velie, an ex nihilo aliquid hat: SimuI
poterit dubitare, an nos quamdiucositamus, limus. Namli
de nihilo aliquid affirmare postum: nempe quod potest esse
caula alicujus rei: potero simul codem jure cogicationem de
nihilo attirmare, dc dicere me nihil esse, quandiu cogito.
Ouod cum mihi impossibile sic, impossibile etiam mihi exie
cogitare, quod ex nihilo aliquid hat. Hlissic consideratis, ca,
quae nobis impexsentiarum, ut ulterius persere postimus, ne-
cestaria videntur, hic ordine ob oculosponere consticui, nu-
meroque Axiomatum addere; quandoquidem à C’artelio, in
Fine Responsionum ad secundas Objectiones, tanquam axio-
mataproxonuntur, ex accuratior, quam ipsc, ese nolo. AF.
tamen, ne ab ordine jam incepto recedam, ca urcumque clario-
ra reddere, ex quomodonnum ab alio, et omnia ab hoc princi.
PIO, eso sum corrtans, dependeme, rel cum ipfocridentia, dcra-
tione conreniunt, ostendere conabOr.
a lCMA L a
Fx Cartesio deprompra
TV. Bunt diversi gractus CalLatIS, Sire entitatis: nam sub-
stantia plus Babet realitatis, quam accidens, vel modus; e
Substancia intinica, quam finita; ideoque plus est realitatis ob.
jectirae in idea substantia, quam accidentis; dc in ided sub.
stantix infiniexe, quam in idea finitx.
L anid n sote patba nosrdtna idearum, de quarum.
exi-

## Folio 15 — 789395444:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
e
e
P A R S D
existentia cerri sumus, quia nempe modi sunt cogitandi, innotescit:
sermus enim quantum realitatis; sive perfectionis idea substantiae de
substantia affirmat; quantum vero idea modi de modo. Quod cum
ita sit, necessario etiam comperimus ideam substantiae plus realitaris
objecti a continere, quam ideam alicujus accidentis ec. Vide Scho-
lium ProDoHc. 4.
. Kescostans, si aliquas pertectionesnorit, quibusca-
reat, sibi catim ipPas dabit, s. Sint in sua potectate.
Iloc unusquisque in se, quatenus est res cositans, observat: qua-
re (per Schol. Prop. 4.) de ipso certissimi sumus; ex eadem de cau-
sa non minus certi sumus de sequenti; nempe
VT. In omnis rei idea, Tire conceptu continetur existen-
tia, vel possibilis, vel necestaria (Vide Axiom. 10. C artCMI):
Necessaria in Dei. sive entis summe perfecti conceptu; nam alias
conciperetur imperfectum, contra quod suxponitur concipi: Contin-
cens vero sive possibilis in concepturei limitatae.
TI. Nulla res, neque ulla rei pertectio actu existens po-
test habere nihil, sire rem non existentem pro causd (ux ex-
iltentixe.
Hloc axioma nobis aeque perspicuum esse, ac est, C90 Cum cositans,
in Scholio Proposit. 4. demonstravi.
VTTI. Ouicquid estrealitatis, sive perfectionis in aliqua
re, est formaliter, vel eminenter in primâ, et adaequata ejus
Caula.
Per eminenter intellico, cum causa perfectius continet omnem
realitatem effectus, quam effectus ipse: per Formaliter vero, cum
aque perfecte illam continet.
Hloc axioma a praecedenti dependet: nam, si supponeretur nihil,
vel minus esse in causa, qu’am in effectu; nihil in causa esset causa
effectus. At hoc est abfurdum (per praec.): quare non quaecungue
res potest esse causa alicujus effectus; sed praecise illa, in qua eminen.
ter, vel ad minimum formaliter est omnis perfectio, quae est in ef-
fectu.
IN. Rcalicas objectira nostrarum idearum requirit causam.
in qua
intellia

## Folio 16 — 789395444:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
16
PRLHCIPIA PEILOSOLMLLL AC.
in qua eadem ipla realitas, non cantum objoctire, sed For-
maliter, veleminencer contineatur.
Hloc axioma apud omnes, quam vis multi eo abusi sunt, in confesso
est. Obi enim aliquis aliquid novi concepit, nullus est, qui non quae-
rat causam illius conceptus, sive idea. Cbi vero aliquam assiena-
repossunt, in qu’a formaliter vel eminenter tantum realitatis continea-
tur, quantum est objective in illo conceptu, quiescunt. Quod exem-
plomachinae Art. 17. Part. I. Princ. a Cartesio allato satis explica-
tur. Sic etiam si quis quarat, undenam homoideas suae cocitationis e
corporis habeat; nemo non videt illum eas ex le formaliter nimirum
continente omne, quod idea objective continent; habere. Duare si
homo aliquam haberet ideam, quae plus realitatis objectiva contine-
ret, quam ipse formalis; necessario, lumine naturaliimpulsi, aliam
causam extra hominem ipsum, qua omnem illam perfectionem forma-
liter vel eminenter contineret, quareremus. ec ullus unquam aliam
praeter hans causam assirnavit, quam aeque clare, es distincte conce-
perit. Porro quod ad veritatem hujus axiomatis attinet, ea a praece-
dentibus pendet. Nempe (per 4. aX.) dantur diversi eradus realitatis
sive entitatis in ideis: ac proinde (per 8. ax.) proeradu perfectionis,
jam cerri Perfectiorem causam requirunt. Verum cum eradus realitatis, quos
sumus, quia in ideis advertimus, non sint in ideis, quatenus tanquam modi coritan-
it In nobu
Quatenus
diconsiderantur; sed quatenus una substantiam, alia modum tan-
cositantes tum substantia repraesentat, seu uno verbo, quatenus ut imazines
comperi-
mus. vac rerum considerantur: hinc clare seguitur idearum nullam aliam pri-
praec. Schol. mam causam posse dari, praeter illam, quam omnes lumine naturali
clare es destincte intellicere, modo ostendebamus, nempe in qua eadem
ipsa realitas. quam habent objective, formaliter. vel eminenter conti-
netur. lanc conclusionem, ut clarius intellicatur, uno aut altero exem-
plo explicabo. Nempe, si quis libros aliquos. (puta unum alicujus
insienis Phibosophi, alterum alicujus nucatoris) una eadem que manu
scriptos videt, nec ad sensum verborum (hoc est, quatenus velutiima-
sines (unt); Sed tantum ad delineamenta characterum; es ordinem
literarum attendit: nullam inaqualitatem, quae ipsum coeat, diver-
sas causas quaerere, inter ipsos aenoscet; sed ipsi ab eadem causa co-
dem
De Boc et-

## Folio 17 — 789395444:0039
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
15
et
0-
M
P AR S I.
demque modo processisse videbuntur. Verum si ad sensum verbo-
rum, e orationum attendat, magnam inter ipsos in aequalitatem re-
periet: Ac proinde concludet unius libri causam primam val de diver-
sam a primâ causa alterius fuisse, unamque aliâ tanto perfectiorem
revera fuisse; quantum sen sum orationum utriu sque libris sive quan-
tum verba, quatenus velutr imagines considerantur; ab invicem dif-
ferre reperit. Loquor autem de primâ causa librorum, quae necessario
debet dari, quamvis concedam, imo supponam, unum librum ex alio
describi posse, ut per se est manifestum. Idem etiam clare explicari
potest exemplo efficiei, puta alicujus Principis: nam si ad ipsius
materialia tantum attendamus, nullam inaequalitatem inter ipsam,
es alias efsiries reperiemus, qua nos cocat diversas causas quaerere:
imo nihil obstabit, quin possimus coritare, illam ex alia umacine fuis-
se depictam; es istam rursus ex alia, es sic in infinitum: Nam ad
ejus delineamenta nullam aliam causam requiri satis dignoscemus.
Verum si ad imarinem, quatenus imaro est. altendamus, statim cau-
sam primam cocemur quaerere, quae formaliter, vel eminenter conti-
neat id, quod illaimaro repraesentative continet. Nec video, quid
ad confirmandum ex dilucidandum hoc axioma ubterius desideretur.
X. Non minor caula requiritur ad rem conserrandam,
quam ad iplam primum producendam.
Fx eo, quod hoc tempore coritamus, non necessario sequitur nos Hoc unus-
postea cocitaturos. Nam conceptus, quem nostra cocitationis habe- quisque in
se quate
mus, non involvit, sive non continet necessariam cogitationis ex. nus est res
istentiam; possum enim coritationem, quamvis supponam eamnon ex
istere, clare, es distincte concipere. Cum autem uniuscujusque
causae natura debeat in se continere aut involvere perfectionem sui
effectus (per AX. 8.): hineclare sequitur, aliquid in nobis, aut ex-
tra nos, quod nondum intelleximus, adhuc necessario dari, cujus
conceptus sive natura involvat existentiam; quodque sit causa, cur
nostra cositatio incepit existere, ex etiam. ut existere perzat. Nam
quamvis nostra coritatio incepit existere, non ideo ejus natura, es
essentia necessariam existentiam mazis involvit, quam antequam ex-
isteret, ideoque eadem vi ezet, ut in existendo perseveret, qua ez et,
Ut ex.
cositans.
ubi
comperit.

## Folio 18 — 789395444:0040
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
c de
admittit alterum
ctualem nece
18 PRIHOITTAPMTLOSOPHEE_C.
ut existere incipiat. Ft hoc, quod de coritatione dicimus, dicendum
etiam de omni re, cujus essentia non in vol vit necessariam existentiam.
XI. Nulla res existie, de qua non ponsuquaeri, quaenam
(IE CauSa (AVCraTIO) CUT exICTAE. Vide AX. T. C arFCCII.
Cum existere sit quid positivum, non possumus dicere, quod ha-
beat nihil pro causa (per ax. 7.); ergo aliquam positivam causam, si-
verationem, cur existat, assienare debemus, eamque externam, hoc
est, quae extra remipsam est; vel internam, hoc est, qua in natura
ex definitione rei ipsius existentis comprehenditur.
Propositiones quatuor sequentes ex C artesio desumpta.
PR OPOSTTIO
Dei existentia ex sola ejus natura consideratione
cornoscitur.
DEMOMSTRATTO.
eten rei alicujus natura sire concep.
Lcu ontineris ad  Id iplum de ca re esse rerum (per
deF. 9.). Atqui existentia necesaria in Dei conceptu contine.
tur (Pet ado. V.). Lterum est de Deo dicere, necesariam
dittenciam in eo esse, sire ipsum existere.
intiam possibilem vel nec
ed  Z, V M.
otius
Dem estdicere, ali
conceptus crianguli, quod ascres anguli sint aequales duo-
bus rectis; Pire, quod ejus caltentia, non secus atque ejus essen-
per quam su Luus  sire Cummam beacitudinem du-
cimur,
XE hac proposicione multa praeclara sequuntur; imo ab
hoc (olo, quod ad Dei naturam pertiner existentia, sive,
quod Dei concepcus involric necellariam existentiam, SCuF
tia, sit aeterna veritas: omnis Fere Dei attributorum cognition

## Folio 19 — 789395444:0041
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
P AR S I.
cimcus llepertuel. Ouare magnopere desiderandum eNet,
Ut hutarcant Denus eandem aliguando haec nobiscum ample.
eteretur. Fateor quidem, quaedam daripraejudicia, quae im- LogC Ar
16. part. Y
pediunt, quo minus unulquisque hoc adeo Facile intelligat. Principio-
Verum si quis bono animo, ee Polo reritatis, Cuxque vera uti- rum.
licatis amore impulsus, rem examinare velit; caque secum
Derpendere, qua in Medit. 5. quaque in tinc Responsionum
ad primas Objectiones habentur; ec simul quae de aeternitates
Capit. I. Part. 2. nostrae Appendicistradimus; is proculdu-
biorem, quam clarissime intelligee e nullus dubitare pote.
rit, an aliquam Dei ideam habeac (quod sane primum fun-
damentum eAt humanx beacicudinis): Nam simul clare ride.
bic; ideam Dei lonse a caeterarum rerum ideis difterre: ubi
nempe intelliset Deum, quoad essentiam, ex existentiam, à
eaeteris rebustorogenere dilcrepare: quare, circalac Lecto-
rem diutius hic detinere, non cAt OpuS.
P ROPOSITIOVI.
Dei existentia ex eo solo, quod ejus idea sit in nobis,
a posteriori demonstracur.
DF H O N SL R A L10.
Lalicas obfeccra Cusslioet ex nostris ideis reglrit cau-
L lats iu qua callem ipsa realitas, non tantum objecti-
re, sed Formaliter, veleminenter contincatur (per aX. 9.). IIa-
bemus aucem ideam Dei (Per det. 2. 88.), hujusque idea reali-
tas objectira nec Formaliter, nec eminenter in nobis contine. mon
tur (Per 2X. 4.) nec in ullo alio, praeterquam in iploDcoPO-
restcontineri (per dot. B.): Froohaec idea Dei, quae in nobis
ett, requirit Deum pro caula, Deusque proinde existit (per
2X. 7.)
n
ribus
entem
+8
SC

## Folio 20 — 789395444:0042
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
stid
infusc
PRLNOTPLA PEITEOSOPEIII. U
SCHOEIVM.
DVidam IUnE, qui negant, se ullam Dei ideam habere,
quemtamen, ut ipsi ajunt, colune de amant. Fc quam-
vis ipsis Dei detinitionem, Deique actributa ob oculos ponas,
nihil tamen proficies; non herelemagis, quam si virum à na-
tiritate caecum colorum disterentias, prouc iplos ridemus, do-
cere moliaris. Verum, nisi cos, tanquam pro novo anima-
lium genere, medio scilicet inter homines _ bruta, habere re-
limus, corum verba parum curare debemus. Ouomodo quae lo
alio modo alicujus rei ideam oltendere possumus, quam ejus
detinitionem tradendo, ejusq; attributa explicando: quodcum
circa Deiideam praectemus, non est, quod rerbahominum,
Dei ideam negantium, proptereatantum; quod nullam ejus
imaginem in cerebro Formare pollune, moram nobisinjiciant.
Deinde notandum, quod Cartelius, ubi citat AZ. 4. 2d osten-
dendum, quod realitas objectira idex Dei, nec Formaliter,
nec eminenter in nabis continetur: Suxponit unumquemque
Scire se non ese subltantiam infinitam, hoc est, summe incel-
ligentem, Cumme potentem, ecc. quod supponere potelt. Oui
enim scit se cositare, scit etiam le de multis dubitare, nec om-
nia clare, ex diltinete intelligere.
Denig; notandum, quodex def. 8. etiam clare seguatur, non
Dosse dari plures Deos, Sed tantum unum, ut Propol. II. IIu-
us,ec in 2 Parte nostre appendicis cap. 2. clare demonstramus.
PROPOSITTO VII
Dei capemo imonstratur etiam ex eo, quod nos ipsi
habentes ejus ideam existamus.
SCTIOL IV M.
D hanc propomionem demonstrandam allumie C alce.
Ciustraec duo ACa, nem DC I. Quod pot est efficere id,
qued

## Folio 21 — 789395444:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
P AR S I.
quod majus p sn disficilius, potest etiam efficere id, quod minus.
2. Majus est creare sive (per ax. 10.) conservare substantiam, quam
attributa, sive proprietates substantiae; quibus quid signiticare ve-
lic, nescio. Nam quid tacile, quid vero difficile rocat: nihil Ne alia
enim absolure, scdtantum respectu caulae, Facile, aut difticile exempla
quaeras.
dicitur. Adco, ut una, ex cadem res eodem temporerelpeetu cape exem
direrlarum caularum Facilis, a difficilis dici ponit. Verum si elum ara-
nece, quae
illa ditticilia rocat, quixe magnolabore; Facilia autem, guxe telamfaci
minorilabore ab eadem causa contici queunt; uF Cx. 8. Vis quae letexit,
quam ho-
Tustollere potest50 libras, duplo Facilius Pustollere PoreriEZ5 mines, non
libras: Nonerit lane axioma absolute verum, nec ex eo ic, nisi diffici-
lime teve-
quod intendit demonstrare pocerit. Nam ubi ait, si haberem rent: homi-
vim me ipsum conservandi; etiam haberem vim mihi dandi omnes nes contra
quam plu-
perfectiones, quae mihi desunt: (quia scilicet non tantam Potesta- rima facit
temrequirunt) ipsi concederem; quod rires. Quas impen. lime fa-
ciunt, quae
do ad me conserrandum, possent alia plura longe Facilius forte anse
efficere, nisi iis csuissem ad me conservandum: Sed, quamdiu lis impos-
iis utor ad me conterrandum, neso me pollecas impende.
re, ad alia, quamrisfaciliora, efficienda, uc in nostro exem-
Dloclare videre cAt. Nec difticultatem toilit, (i dicatur, quod,
cum sim rescositans, necellario deberem scire, num cgo in
me conserrando omnes measvires impendam, ec etiam num
ea sic caula, cur cgo mihinon dem caeteras perfectiones: Nam
(Praeterquam quod de hac re jam non disputatur; sed tan-
tum quomodo ex hoc axiomato necessias hujus propolicio.
nis sCGUAEUT.) E id Scirem, major essem, ec Forte majores
vires requirerem, quam quashabco, ad me in majori illa per-
Fectione conserrandum. Deinde nelcio, an major (it labor (ub.
Cantiam, quam actributa creare (live conserrarc) hoc el
ucclarius, ex maxis Philo(ophice loquar, nescio, an Cubctantia
non indigeat totâ lua virturo, ex essentia, qua se Forte con-
Tervat, ad conterranda tua actributa. Sed haec relinguamus
ex que nobilissimus Aucor hic rule, ulterius examinemus, vi
delicet, quid pertacile, quid per difficile intellieat. Non pu-
sibilia sunt.

## Folio 22 — 789395444:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
22
DRTNTOTPTA PHITLOSOPHLLLAC
eo, nec mi an mons perluadeo, cum per difficile intel-
ligere id, quoe impobse (ac proinde nullo modo potett
concipi, quomodo RaF). et per facile id, quod nullam impli-
cac contradictionem (ac proinde Facile concipitur, quomo.
AO AaE): quamris in Z Medic. primo obtutu id rideatur relle,
ubiait. Nec putare debeo, illa for san, quae mihi desunt, difficilius
acquiri posse, quam illa, quae jam in me sunt. Nam contra mani-
festum est, lonze difficilius fuisseme, hoc est, rem, sive substantiam
coritantem, ex nihilo emereere, quam exc. Nlam id nec cum ver
bis aueoris conreniret, nec etiam ejus ingenium redoleret.
Ftenim, ec primum omietam, inter possibile, e impostibile,
sire inter id, quod intellisibile oAt, ec inter id, quod non intet-
ligibile est, nulla datur rario; sicuti neque inter aliquid ee
nihil, ex potectas ad impossibilia non magis quadrat, quam
creatio, e generatio adnon entia: ideoque nullomodo in-
Ter se comparanda. Adde quod illa tantum inter se Compara.
re excorum rationem cognoscere poltum, quorum omnium
clarum ex distinctum habeo concextum. Nego igitur sequi
quod qui pocest impossibile facere, possit etiam facere id, quod
Possibile cA. Ouxloenim, quaenam esset haec conclutio: (I
quis potest facere circulum quadratum, poterit etiam Facere
circutum, cujus omnes lineae, quae a centro ad circumferen-
tiam possunt duci, sint aequales: Aut, si quis potestFacere,
UE Td nihil patiatur, eoque uti, tanquam materia, ex qua ali-
quidproducat, etiam habebit poteltatem, ut ex aliqua re ali-
quid faciat. Nam, uti dixi, inter haec ex similia nulla dacur
conrenientia, neque analocia, neque comparatio, nequeul-
la quaecumqueratio. Atquehoc unusquisque ridere potest,
modo ad rem parum actendar. Guare hoc ab ingenio C ar-
celli prortus alienum exictimo. Verum ( ad 2 axioma cx duo-
bus modo allatis attendo, videtur, quod permajus, de disti.
cilius intelligere rult id, quod pertectius cAt, per minus vero
ec facilius, id, quod imperfectius. At hoc etiam valde ob-
Scurum videtur. Nam eadem hic est disticuleas, quae superius.
ACgO

## Folio 23 — 789395444:0045
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
E
15
et
n
2
n
13
1-
2
n
IP
O
P A R S I.
czoenim, ut supta, Cum, qui potest majus Facere, poso
aul, et eadem opera, ut in Propolitione debet supponi,
GuouusC, Laccte. Deindeubi ait, majus est creare, si
ve conservare substantiam, quam attributa. Tane per aetribura
non incelligere potest, id, quod in substantia Formaliter con-
tinctur, ex ab ipsa substantia non nili ratione dictinguitur:
Nam tum idem est creare substantiam, quam creare actribu-
ta. Nec etiam, propter eandem rationem, intelligere po-
cestproprictates substantia, quae cz ejus esentia, et defini-
eione necellario sequuntur. Multo etiam minus incelligere po-
Test, quodtamen videtur velle, proprietates et actributa al-
cerius substantie, ut cx. gr. E dico, quod porestatem habeo
ad me, subltantiam scilicet cogirantem finitam, conserran-
dum, non ideo pollum dicere, quod habeam etiam poresta-
tem mihi dandi perfectiones substantie infinitae, quae IOta
esentia a mea differt. Nam ris Are essentia, qua in MCO Nota, quod
esseme conserro, eoto genere diftert a vi sire elentra, qua (ub. vis, qua
stantia absolute infinita se conserrat, d qua ejus rires, ec pro.  lbiger-
Prictates, non nili ratione distinguuntur. Ideoque (quamris vat, nihit
est praeter
supponerem me meiptum conserrare) s rellem concipere, ejus essen-
memihi posse dare perfectiones substaneia absolute infinitae tiam, ex
non nist
nibisaltud supponctem, quam quod postem totam meam el. nomine ab
tentidurin nihilcuss ccoere, ex denuo substantiam infinitam eadem dif-
creare. Quodlarte sonse majus eAet, quam tancum (uPPO. fert, quod.
maxime l0-
neres quodposlem me lubstanciam finitam conserrare. Cum cum habe-
itaque Mthil horuts Per detributa sire proprietates intelligere bic, ubi in
Appendice
Dollic, hil aliud rellae, quam qualitates, quasip la fubstan- de Dei po-
tentis ag
tia emmlenter continel, (ut haec, ec illa cogitatio in menter mus
quasm dece, ctase percipio), non vero quas altera sub-
Hanca eminenter conciner, (uthic, et ille motus in extensio-
ne: Nlam tales perteeltones mihi, rei scilicet cogitanti, non
sunc pertectiones, idesque non mihi desune). Sed cum id,
quo artelius deare rult, nullomodo ex hocaxioma-
cecncludi ponur teipe quod, si meconserro, etiam ha-
bed

## Folio 24 — 789395444:0046
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
24
PRINOIDTA LMLLOSOIMLMa.
et ego putabam
ecassieptem a
netaphysicis non
ati magis et menus
beo, poteltatem mihi candi omnes perfectiones, quas ad cns
Cumne perfectum clare reperio pertinere, ut ex modo di-
etis satis constat. Verum ne rem indemonstratam relinqua-
muss scomnem contationem ritemus; vilum fuit lequemca
Lemmaca in antecelsu lemonstrare, ac polteaiis, demon-
Aralionem hujus ) PrePolitionis Cuperstruere.
I. F M M A 1.
Duores sua natura perfectior est, eo majorem existentiam, ex ma-
eis necessariam in vorbit; es contra, quo mazis necessariam ex-
istentiam res sua naura nvolvit, eo perfectior est.
DE MONSFRATTO.
N omnis rei ideanre eptu continetur existentia (per
2x. 6.). Lonatur isitur A elleres, quae decem gradus ha-
bec pertectionis. Dico, quodejus conceptus plus existentia
involrie, quam s supponeretur, quinque tantum gradus per-
fectionis continere. Nam cum de nihilo nullam possimus af-
tirmare existentiam (vide Schol. Propol. 4.), quantiim ejus
perfectioni cogiracione detrahimus, ac proinde magis, ac
magis, denihilo participare concipimus, tantum etiam pol-
Cibilitatis existentix de iplo negamus. Ideoque, si ejuspra-
dus perfectionis in infinitum diminui concipiamus usque ad 0.
Eire ciphram: nullam existentiam, sive impossibilem existen-
tiam continebit. Si autem contra ejus gradus in infinitum au-
Beamus; Cummam exillentiam, ac proinde summenecesta-
riam involvere concipiemus. Ouod erat primum. Deinde
cum haec duo nullo modo separari queane (UF CZ 2Z. 6. FOL2-
que prima parte hujus laris constat): clare sequitur id, quod
secundo loco demonstrandum proponcbatur.
Nota I. Duodu quamvis multa dicantur necessario existere ex eo
solo, quod datur causa determinata ad ipsa producenda: de iis hic
non loquamur, sed tantum de ea necessitate, ex possibilitate; quae ex
sola

## Folio 25 — 789395444:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
28.
1-
2-
1a
1.
a-
X-
ex
a-
IX
r-
F.
Us
ac
(-
a-
D.
1-
1-
2
de
d-
d
e0
hic
X
la
P A R 5 1.
Sola. naut a. sd rer essentiae consideratione, nulla habita ratione can-
Vota TI. Quod hc non loquimur de pulchritudine; es de aliis
perfectionibus, quas homines ex superstitione, es irnorantia perfe-
ctiones daare rouerunt: Sed per perfectionem intelligo tantum rea-
liratem, sive esse. Vt ex. Er. in substantia plus realitatis contineri
percixio, quam in modis; sive accidentibus: Ideoque ipsam maris ne-
cessariam ex perfectiorem existentiam continere clare intellico, quam
accidentia, ut ex Axiom. 4. ex 7. Satis constat.
DR OL L A R ID M.
Tiine Requieur, elequid necessariam existentiam involvit,
esc ens summe perfectum. Peu DeuM.
E F MI M A II.
Dui potentiam habet se conservandi, ejus natura necessarian
involvit existentiam.
DEMEOMSPKATTO.
Si vim habet se comeerandi, vim etiam habetle crean-
Der aX. 10.) Bocet, (ut Facile omnes concedene) nul-
la indiset causa externa dd existendum: Sed Pola ipsius natura
erit caulafusticiens, ut existat, vel possibiliter, vel necessario.
ACnonpossibiliter. Nam per id, quod circa ax. 20. demon-
Erari) cum ex co, quousam existeret, non sequeretur, ipsum
Doltea extiturum (quoues contra Flrp.): Ergo necehario,
hoc elt; ejus nacura cCCllariam involrit exiltentiam, quod er.
tt
debebat expon
Sae sequitur.
dem.
E MLO NSTR A 2LC
Propositionis VTL.
vim haberem MC Ip SUM COMTEEDANCL, LAIIS CHICIM NacU
rae, utnecellariam invorrerem CIMCaM (Pet L. CM. 2.).
CrEO
otem
est probatur

## Folio 26 — 789395444:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
e quidem
PRINOSLTA PHILOSOPHIN
ergo (per corol. Lem. I.) mea natura omnes contineret per-
sCCHOneS. Atqui iC, quatenus sum res cogicans, multasim.
periectiones invenio, uc quod dubitem, quod cupiam ec. de
quibus (per Schol. L1OPOI. 4.) Cum certus; ergo nullamvim
habeomleconserraite. ec dicere poslum, quod ideo jam ca-
reo illa perfectionibus, quia cas milui jam denegare volo; nam
idclare primo Lemmatier ei, quodinme (ver 2X. 5.) clarere.
Perio, Lepenater.
Deinde non possum jam existere, quin conserver, quamdiu
exicto, sire a me ipso, liquidem habeam iltam vim, sive b
alio, qui illam habet (per aX. 10. _ r1.). Atqui exicto (per
Schol. Propol. 4.). e tamen non habeorim me ipsum conser-
randi, ut jam jam probatum est; ergo ab alio conserror. Sed
non ab alio, qui rim non habet se conserrandi (per candem pa-
tionem qua modo me meiplum conterrare non polle demon
Ctrari): ereo ab alio, qui rim habet se conserrandi, hoc cA,
Per Lemmm. 2.) cujus natura neceslariam involrit existentiam,
Boces, (per corol. Lemm. P.) qui omnes perfectiones, quas ad
ens lumme perfectum clare pertinere intelligo, continet; ac
proinde ens summe pertectum, hoc cAt (per det. 8.), Dcus
existie, uE CF. dem.
COROLL A RIVM.
Deus potest efficere id omne, quod clare percipimus, prout
id ipsum perciximus.
D E NE O N S Y R A X 1O
26
Ac omnia clare seguuus Ca prccanoponio.
 A IMipCa enIm DCUM EXISCrC CK CODTOBALIHIH CIIS quO
elbeat aliquis exiltere, i euo sint omnes perfectiones, qua-
rum idea aliqua cA in WBIS: FA autem in nobisidea canta
alscujus potentia, ut ab suobIo, in quo ipla est, calum, et
rellau et alla ella Olld, Quae ame, uc postibilia, incellisun.
EIIF

## Folio 27 — 789395444:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
P A R S I.
ElS FC. et 36 simul cum Dei exictentia haec etiam om-
ila O PoData Cunt.
PROPOSITIO VITI
Mens es corpus realicer distineumeur.
DEMORSFRATTO.
Vidquidclare percipimus, a Deo heri pores, proue il.
Llud percipimus (per coroll. prxeC.): Scd clare percipi-
musmentem, hoc eA, (per def. 6.) Substantiam cogitantem
2b (que corpore, hoc cA (per def. 7.) absque substantia ali-
qua extensa (per propol. 3. ec 4.) e vice rerla corpus absque
mente (ut facile omnes concedunt). Frgo laltem per divi-
nam porentiam mens esse potest line corpore, et corpus -
nC MeNTE.
Jam vero substantix, quxe esse possunt una ab (que aliz, reali-
cer distinguuntur (per det. 10.); atqui mens ec corpus lunt sub-
cantixe (per def. 5. 6. 7.), que una absq; alia ese Pollunt (ut mox
probatum est): ergomens, ex corpus realiter dictinguuntur.
Vide PrOpOSit. 4. Cartesii in fine Responsionum ad 2OD.
jectiones; e quae habentur P. Parte Principiorum ab APL. 22.
ulque act L. L IL. 2). Nam ca hic describere non operx pretium
sucCO.
PROPOSITIO IX.
Dens est summe intelligens.
DE NONS FR A FIO.
C5; eroo Deus, aucminu, duc non omnia, seu quae-
dam tancum intellicl. At quaedam tantum incelligere, dt
Caeteraionorares LMacum e imperfectum incellectum Cup
possits suen  alclibere ablurdum cA (per deFm. 8.).
Deum
et
se
esc
Inec

## Folio 28 — 789395444:0050
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
28 PRINOTPEA PHTLOSOPHLA _C.
Deum autem nihil intelligere, vel indicat in Deo carentiam
intellectionis, ut in hominibus, ubi nihil incellicune, ac im-
perfectionem involrit, guae in Deum cadere non potest (per
eand. detinit.) vel indicat, quod perfectioni Dei repugnet, ip-
Cum aliquid intelligere: AC. cum sic intellectio de iplo pror-
sus negetur, non poterie, ullum incellectum CreaLO (PeF
aXiom. 8.). Cum autem intellectus clare, et distincte a nobis
percipiatur, Deus illius causa esse poterit (per coroll. pro-
pol. 7.). Ersolonse abest, ut Dei perfectioni repugnet, ip.
sum aliquid intellisere: Ouare erit summe incellisens, g. C.
demonter.
SCH OE TV M.
Scassbis concedendum sic, Deum eAe incorporeum, uE
Provol. 16. demonstratur; hoc tamen non ita accipiendum,
ac liomnes sixtentionis perfectiones ab eo remorendae sInE;
Sed tantummodo quatenus extentionis natura ex proprietates
impertectionem aliquam involrunt. Duod idem etiam de Dei
incellectione dicendum es, quemadmodum omnes, quiul-
tra rulsus PhiloCophorum Capere rolune, Patentur, uttusc ex-
plicabitur in nokr. APPend. PaTF. 2. CaD. 7.
PROPOSIILO
 
urcquid verfectionis in Deo reperieur, à D eo est.
e. A. O a dCL aC2
Lnegeo. Peracmo angua pericctoneene, qua
corol. L. L. Genee Ctit quid summe pertectum, ac pro.
inde (per detinit. B.) Deus. Si itaque dicatur aliquid in Deo
este,
a Deononest. Erit illa in Deo, vel aCc, vel ab aliquo à
Deo diverlo. Si a Cc, ergo necectariam. sive minime pollibi-
lere habebit ezistentiam (petMMMHII. Z. PrOP. 7.), 2dc09; (per

## Folio 29 — 789395444:0051
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
P A R S I.
ehe, quod a tA, simul dicitur id cNc d D00, 9. c. dc.
monst. Si vero ab aliquo a Deo direrlo (C, ergo DCUSNON
Docest concipi per se lumme perfectus contra dctinit. 8. Kr-
30 quicquid perfectionis in Deoreperitur, a Deo cfl. 9. C. d.
Ine
PROPOSITIO XI.
Non dantur plures Dii.
D E NE O N S E R A X +O.
eo; Concipe, s Aeri Pocest, plures Dco5, Cz. orac.
 a eB; cum necellario (per propol. 0) tam A, quam B
erit Cumme intelligens, hoc elt, a incelliger omnia, se scili-
cet, _B; e ricistim B intelliget sc, e A. Scd cum A_CB
necellario existant (per Propol. 5.); ergo caula veritatis ex ne-
celtitaris idex ipsius B, quae cA in A, eAt ipse B; de contra
caula veritatis, de necessitatis ideae iplius A, gux est in B, eAt
ipse A; Quapropter erit aliqua pertectio in A, quae non est ab
A; _ in B, quae non cst a B: ideoque (per Praeccd.) Ancc
Berunt Dii; adeoque non dantur plures. 9. c. d.
Torandum hic, quod ex hoc solo, quod aliqua res ex se neces-
sariam involvit existentiam, qualis est Deus, necessario segnatur
illam essennicam: ut unusquisque apud se attentà meditatione de-
prehendere poterit, at que etiam hic demonstrare potuissem; sed mo-
do non ita ab omnibus perceptibili, quemadmodum in hac propositio-
nefactum est.
DROPOSITIOAL
Omnia quu existunt, à sola 2i D ei conservantur.
DEMONSTRATIO.
Inegas; supeacur aliquid le iplum conterrare; quare
eet  PTODOL. Z.) ejus natura necellariam invol.
vit

## Folio 30 — 789395444:0052
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
PRINOLSIA PTILOSOPTEK ac
a chistentiams al pronnele (per corollar. Lem. P. ejuldem)
eset Cuos catemurque plures Dii, quod est ablurdum (per
praeC.). Ersonihil exiltie, quod Cola ri Dei non conserretur
30
.C. lo
COROLLARIOMT.
Deus est omnium rerum Creator.
DE MIONSTRATTO.
Deus (Pet PEXC.) omnia conserrat, hoc es (Per aX. 1O.)
omnia guxe existunt crearit, ec adhuc continuocreat.
COROLLARIOMTI
Res nullam ex se habent essentiam, quae sit causa coenitionis
Dei: Sed contra. Deus est causa rerum, etiam quoad
earum essentiam.
DEMONSTRATIO.
Cumnihil pertectionis in Deo reperiatur, quod a eono
IE, (per propol. T0.); nullam res ex se habebunt essentiam,
quae postit esse causa cognitionis Dei. Sed contra, cum DCuS
omnia non ex alio generarit, Ped prorlus crearit (per proD. I2.
cum Cor.) et actio creandi nullam aonoscat causam praeter
efficientem. (Tic enim creationem definio) quae Deus eAt:
Sequitur, res ante creationem prorlus nihil fuisse; ac proinde
etiam Deum causam Cuisse carum essentix, 9. c. d.
Notandum, hoc Corollarium ex eo etiam patere, quod
Deus sit omnium rerum caula livo creator (per coroll. I.) &
quodcaula omnes effectus perfectiones in le continere debeac
Per axiom. 8.), quemadmodum unusquilque Facile videre po.
telt.
 Cd

## Folio 31 — 789395444:0053
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
C LLR
COROLLARTOMTTI.
lm Care lequitur, Deum non sentire, nec proprie per-
cipese. a us intellectus à nulla re extra le determina-
tur: sed omnia ab eo protluunt.
COROLLARIOMIN.
Seus est Causalitate prior rerum essentia ex existentia, ut
Clare ex T. EE 2. Corollac. hujuspropolit. seguitur.
EROPOSITTOZTTL
Deus est summe verax, minime que decepcor.
DEMEOIS PRATIO.
(Pet deF. 8.) nihil affingere ponumus, in quo aliquid ocaxio-
ma inter.
impertectionis deprchendimus: _x cum omnis deceptio aviomata
uE per Cenotum), aut fallendi voluntas, non nili ex malitiz non recen-
velaca procCdat: metus aucem diminutam potentiam sup- minime 
Donat, Latia vero priracionem bonitatis: nulla deceptio, pus fuit.
Nam ed
aut Fallertest roluntas Deo, entiscilicet lumme potenti, ec Tu- non ese-
mebono, erit adscribenda: Sed contra Cumme veraxminime. bam, nise
que deceptor dicendus, 9. c. d. Vide Respontion. ad (C- Banc propr.
cundas Objectiones, num. 4.
 etum
quia, quamdiu Dei existentiam ienorabam, nolui aliqua pro veris assumere, nisc quae poteram ex primo
coeniro e00 Cum deducere. ut in Prop. 4. Scholio monui. Porro definitiones metus, es malitiae non etiam
inter definitiones posui, quia nemo ensisnorat, es iis non eseo, nist ad solam hanc propositionem.
PROPOSITIOXIV.
Oudquid clare, es distincte percipimus, verum est.
Acultas veri à Falso dionoscendi, quae (ut unusquisque in
le comperie, et exomnibus, quae jam demonstrata lunt
ridere
RO
sur, guia
ad solam
demonstr.

## Folio 32 — 789395444:0054
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
32
LALLNOTPLA PEITLOSOPHIH aC.
videre cHt) in nobis cst, a DCo creata cA, e Continuo CON-
Terratur (per prol. 12. cum coroll.) hoc CA, (DEF PERC.) 2b
ente Cumme veraci miniméque deceptore, neque ullam tacul-
carem (ut unusquisque in le comperit) nobis donarit abcti
nendi, lire non assentiendi iis, que clare et distinete percipi.
mus; quare sicirca ea deciperemur, ommino a Deo cRemus
decepti, essetque deccptor, quod (PerDrEc.) eAt absurdum;
quidquid igitur, clare, ex distincte percipimus, rerum est,
q. C. .
SCTIOL ID M.
Cunca, quibus necelsario, ubi a nobis clare e distincte
percipiuntur, alientiri debemus, necellario int vera: atque
Facultatem habeamus iis, quae obscura ec dubia PunE, sive qux
ex certissimis principiis non lune deducta, non assentiendi,
utunusquisque in le comperit: clare lequitur nossemper posse
carere, nein errores incidamus, et ne unquam Fallamur (quod
idem adhuc clarius ex lequencibus intellioetur), modo lerio
apudnos constituamus, nihil affirmare, quod non clare, ee di-
Rincte percipimus, sive quod ex per se claris ex cerris princi-
pus non deductum eAt.
PROPOSTTIOXV.
Frror non est quid positirum.
D E M O N S F R A F TO.
lerros que Poltirum eset, Tolum Deum pro cauta i.
Dberet, a quo continuo deberet procreari (per propol. 12.).
AC qui hoc establurdum (Per propol. 13.): RrSO CrFOT NOn
est, quidpolitirum. g. c. d.
SCFIO.

## Folio 33 — 789395444:0055
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
AR.
ei L
JOm error non sic quid poltirum in homine, nihil aliud
pocerit esse, quam priratio recti ulus libertatis (PCF
Schol. propol. 14.): ideoque non, nisi eo senlu, quodici-
mus absentiam Solis caulam esse tenebrarum, vel quo Deus.
propterea quod intantem, excepto rilu, aliis limilem secit,
caula caecitatis dicitur; Deus caula erroris dicendus; nempe
quia nobis incellectum ad pauca tantum le extendentem de-
dic. Duod ue clare intelligatur, ex simul etiam quomodo er-
ror a Colo abutu nostrae voluntatis pendeac, ac denique quo.
modo ab errore carere poltimus: modos, quoscositandi ha-
bemus, in memoriam rerocemus, nempe omnes modosper-
cipiendi suc sentire, imaginari, ex pure intelligere) ec vo-
lendi (ut cupere, averlari, aftirmare, negare, ex dubirare);
nam omnes ad hos duosreterri poctunt.
Circa eosaurem renit notandum: 10. Quodmens, quate-
nus res clare, ex distincte intellisit, iisque aNentIEuE, nON PO-
test Falli (per Provol. 14.): negue CFIaMI, GUAEENUS RESTAN-
tum percipit, neque iis assencitur. Nam, quamrisjam perci-
Diam equum alatum, certum eAt, hanc perceptionem nihil Fal-
Titatis continere, quamdiu non alentior, verum esse, dari
equum alatum, neque etiam quamdiu dubito, an detur equus
alatus. Fe cum assentiri nihil aliud sic, quam voluncatem de-
terminare; sequitur, errorem a Colo utu roluntatis pendere.
Quodur adhuc clarius patcat, nocandum 20; quod nOs
nontantum habeamus poteltatem is astentiendi, quae clarc, de
distincte percipimus; verum eriam iis, que quocumque alio
modo percipimus. Nam nostra voluntas nullis limitibus de-
terminata est. Ouod clare unulquisq; videre potest, modo ad
hoc actendar, nempe quod, si Deus facultatem nostram intel-
ligendi infinitam recdere volet, non ipsi opus esset, nobis
ampliorem faculearem assenciendi care, quam ea elt, quam jam
habe.
 partee
sit

## Folio 34 — 789395444:0056
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
3.4
PRTNOTPTA PHTLOSOPMIA _C.
habemus, ut omnibus a nobis intellectis assentiri poremus:
Sedhaec eadem, quam jam habemus, rebus infinitis assentien-
dissusticeret. Fcreipla etiam experimur, quod multis a(-
Tentiamur, quae ez certis principiis non deduximus. POrro
exhis clare ridere est, quod, si intellectus xque latius le ex-
cenderet ac volendi Facultas, Sire, E rolendi Facultas non la-
Tius se extendere porret, quam intellectus, vel denique s Facul-
tarem volendi intra limites intellectus continere portemus,
nunquam in errorem incideremus (per propol. 14.).
Verum ad duo priora praectanda nullam habemus pore.
starem: nam implicat, ut roluntas non sic infinita et intelle.
EEHS CFeAEUS ANIEUS. Restat igitur tertium considerandum:
nempe an habeamus poceltatem facultatem nostram rolendi
intra limites intellectus continendi. Cum aurem roluntas li
bera sIE ad se determinandam: segnitur nos porestatem ha-
bere tacultatem assentiendi intra limices incellectus concinen-
di, ac prainde efficiendi, ne in errorem incidamus: unde evi-
dentissime pacet, a (olo ulu libertatis voluntatis pendere, ne
unquam Fallamur. Quod autem nostra roluntas libera (IE;
demonstratur ArF. 39. ParF. Y. Princ. e in 4. Mediratione, et d
nobis in nostr. Append. cap. ultimo tuse etiam octenditur. Et
quamuis, ubirem clare ex distincte percipimus, non postimus
einon assentiri; necessarius ilte assentus non ab infirmicate,
sed à Pola libertare, et perfectione nostrae roluntaris pendet.
Nam assentiri vero est in nobis perfectio (ut per se latisno-
cu), nec voluntas unquam persectior est, nec magis liberas
quam cum se prortus determinat. Ouod cum contingere Do-
test, ubi mensaliquidclare, ex distincte intelligit, necersario
cam pertcctionem ctatim sibi dabit (DeraX. 5.). Ouare longc
abcA, ut per id, quod minime inditterentes simus in ample-
etendorero, nosminus liberos esse incelligamus. Nam con-
era pro certo Catuimus, quo magis indifterentes FumUS, CO nOS
minus liberos ese.
Lelbat ase hie tantulu caplleditu. Gudto ci
respe.

## Folio 35 — 789395444:0057
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
P AR S 1.
Kelpectuhominis nihil Aeniss priracio, respectu rero Dei me-
ranecacio. Maouracne ridebimus, si prius ammadvertamus
nOS ex co, quod multa percipimus praeter ca, quae clare
intelligimus, perfectiores esse, quam si ca non perciperemus:
uc clare exeo constat, quod, si supponeretur, nosnihil clare
ee diltincte posse percipere; sed tantum contule, nihil per-
Fectius haberemus, quam res contuse percipere, nec aliud no-
Arenaturxe desiderari posset. Porro rebus, quamris contusIs,
asentiri, quacenus etiam actio quaedam cst, perfectio cA.
Duod etiam unicuique manifectum erie, SI, ut lupra, sup-
Donac, naturx hominis repugnare, ut res clare, et distincte
percipiat; tum enim perspicuum eradet, lonse melius homi-
ni este, rebus, quamris contusis, assentiri, e libertatem ex-
ercere, quam semper indifferentem, hoc est (ut modo olten-
dimus) in intimo orndu libertatis manere. Ec s ctiam 2d
ulum, exucilicatem riex humanx actendere rolumus, id pror.
Tus necellarium reperiemus, ut quotidiana experientia unum-
quemque latisdocet.
Cim ixitur omnes modi, quos cogitandi habemus, qua-
tenus in se folis spectantur, perfecti Linc: non, porest care-
nusiniis esse id, quod formam erroris constituit. Verum s1
ad modosrolendi, prout ab inricem differunt, attendamus,
aliosaliis perfectiores inveniemus, pront alii aliis voluntatem
minus indisterentem, hoc est, maois liberam reddunt. Dein
deetiam ridebimus, quod, quamdiu rebus contusis assenti-
mur, Ccramus. ut mensinus apta sic ad verum a Falso di.
nolceneum: ac proicee optim a libertate careamus. Oua-
re rebus contusis alsentire, gnacenus quid politirum est, nihil
imperteccionis nec Formam erroris continet: Ced tantum qua
renus eooptima libertau, quae ad nostram naturam spectaE,
e il nostra pocestate elt, iBS nolmet priramus. Toca ioi-
sicur inperfectio erro.t Lola optimae libertatis priratione
Conlstu quaerror roentir. Privatio autem dicitur, quia ali
qua P sc HBATX NaTUTA COMPCTIE, PrIrAMUTS
RTrOK

## Folio 36 — 789395444:0058
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
36
PRINOIDLA PHTLOSOPHIE aC.
Frrorvero, quia nostra culpa ca perfectione caremus, qua-
tenus, quemadmodum polsumus, roluncatem non intra limi-
tes intellectus continemus. Cum igitur error nihil aliud sit
respectu hiominis, quam privatio perfecti, sive recti utus li-
bereatis, sequitur illam non in ulla facultate, quam a Deo
habet, nec etiam in ulla Facultatum operatione, quatenus à
Deo dependet, Cuam esse. Dec dicere pollumus, quod Deus
nos majori incelleetu, quam nobis dare POtuCTaC, PrIraVII,
ac proinde Fecit, uc in errores incidere porsemus: Nam
nullius rei natura a Deo aliquid erigere potest: llec aliquid ad
aliquam rem pertinee, praeter id, quod Dei roluntasci largi-
rivoluit; nihil enim ante Dei voluneatem extitit, nec etiam
concipi potes (uc tulc in noltr. Appendic. Cap. 7 ec 8 Cx-
Plicatur). Ouare Deusnon magisnos majori intellectu, sive
pertectiori Facultate intellisendiprivarit, quam circulum pro-
prictatibus globi, ex peripheriam proprietatibus sphaerX.
Cum. itaque nulla nosrarum Facultatum, quomodocum-
que consideretur, ullam in Deo imperfectionem octendere
DONIE: clare sequitur, quod imperfectio illa, in qua Forma er-
roris consistit, non, nili respectu hominis, scpriratio; ve-
rum ad Ddeum, ut ejus caulam relata, non priratio, sedtan-
tum negatio dici posit.
 Le
Dens est incorporens.
D E NE O N S X R A F L6
t ec ccopula lllt llatlla llllo italtope
t... Gunle i Deuo Mlet corpotcuo, crcut i
aleos ue e etate interat imperlecti ab
est de Deo (per det. B.) afirmATE.
L

## Folio 37 — 789395444:0059
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
L 2 3 I.
A L I Y F R.
Si Deus esset corporeus, posset in partes dividi (per det. 7).
Jam vel unaquae que parsper le pollet subliltere, velnon pol-
set subsistere: Shol, esset limilis caeteris, guae a DeOCrCaLA
sunt, ac proinde, ucomnis res creata, continuo eadem ri a Deo
Procrearetur (per PloDol. 10. ec aX. II.) Sc adDCinaturam non
magis, quam CxletX reS CrCAIX, Pertineret, 9. C. abl. (PeF
PrOD. S.) Verum lllinaquae que parsper sc exiltie, deberetiam
unaque que necelcat am exictentiam involvere (perL. CM. 2 prO-
DOL.7.) e consesuenter unaquaque ens eflet lumme perte-
ctum (per corol. lcM. 2. PrOP. 7.): Sed hoc etiam est ablurdum
Pet eF. L1.). 9oDeus est incorporeus. G. c. dem.
PROPOSITIO XVII
Deus est ens simplicissimum.
D E AT ONS TR A YTO.
Deus ex Partibus componeretur, deberent partes (ue
tacile omnes concedent) priores ad minimum natura Deo
esse, quod est ablurdum (per corol. 4. prop. 12.): liK isitur
COROLLARTOM.
Flinc sequituss Sel intelligentiam, voluntatem, leu Decre
cum ec Porenciam. on distingui, nili ratione ab ejus ellen
ens simplicissimum, g. c. d.
Eido

## Folio 38 — 789395444:0060
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
PRINBMELA PHTLOSOPHIA.a
PROPOSITIOHVTII
Deus est immucabilis.
DE H ON SXR a X 1O.
Densesset mutabilis, nOn pOTseE ex parte, Sed deberet
lecundum tolam eslentiam mutari (per prop. 7.): AF eF.
settera Dci ncnuclo existit (per PrOD. 5. 6. _ 7): CrgODeuK
elmaa. I. C. d.
ROPOSITIO XIX
Deus est aternus.
DE MEONS PRATTO.
tius est ens lumme pertectum (per det. 8.), ex quo se.
uitur (per Brop. 5.) iptum necellario exictere. Si jam
elimitacam exillentiam cribuamus, limites ejus exiltentia
neceslario, snon d hobis, altem ab ipso Deo debent intelligi
(Per PrOD. 9.) Quia eA lumme intelligens; quare Deus ultra
illostimites se, hoces (per deF. 8.) ens summe perfectum, non
exiltentem intellist, quod est ablurdum (per prOP. 5.): ergo
Deus non limutacan. sed intinitam habet exictentiam, quam
aeternitatem vocamus. Vide cap. I. ParF. 2. nostr. Append.
Deus igitur eAt xeternus, 9. c. d.
PROPOSITIO XX.
Deus omnia ab aeterno praeordinarit.
D E M O N STR A X1O
TIm Doussic aerernus (Vet pracc. p e Gusaec
taxecerna, uta au uo alea ellentiam pertinet (Det
CC.

## Folio 39 — 789395444:0061
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
P A R S I.
corol. prop. 17.): aqui ejus intellectus ab ejus rolumaltr
decrctomeortet (per corol. prop. 17.) ergo cum di-
cimus Deum ab eternores intellexisse, limul dicimuseum ab
aeterno resita roluisse, sivo decrerisse, 9. c. d.
EOROLLARIOM.
Ex Dac Propoicione sequitur Deum esse summe constan.
tem in suis operibus.
PROPOSITIO XXI.
Substancia extensa in loncum, lacum, e profundum reverd
existu: Nosque uni ejus parci uniti sumus.
ES extensa, prout a nobis clare ec distincte percipitur,
L ad Deinaturam non pertinet (perpropol. 10.): Sed d
Beocreari potelt (per corol. propol. 7. ex per prop. 8.). Dein-
de clare ex distincte percipimus, (uc unulquisque in lc, qua-
tenus cogitat, reperit) substantiam extenlam caulam lufticien-
tem esse ad producendum in nobis citillationem, dolorem,
similesque ideas, sive senlationes, quae continuo in nobis,
quamrisinvitis, producuntur: at, si praeter substantiam ex-
tensam, aliam nostrarum senlationum caulam, puta Deum,
aut Anselum fingere rolumus, Ctacim nos clarum ac distin.
ctum, quem habemus, conceptum destruimus. Juapropter, Vide de
quamdiu ad noltras perceptiones recte attendimus, ut nihil monstra-
tionem pro-
admittamus, nia quod clare ex diltincte percepimus, prortus pos. 1q. es
propenli, seu minime indifferentes erimus adaslentiendum, schol. pro-
quod substantia extensa Cola sr caula nostrarum senlationum;
ac proinde ad aftirmandum, quod res extenta d Deo creata,
existat. Atque in hoc sane Fallinon portumus (perprop. 14.
cum Scholio): Ouare vere altirmatur, quod suubstantia ex-
tenta
30s. 15.

## Folio 40 — 789395444:0062
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
4O PRIHOTPTAPMTLOSOPELR_C.
censa inlonsum, latum, et protundum existat, quod erat pri.
mam.
Porrointer nostras senlationes, quae in nobis (ut jam de-
monstravimus) a substantia extenta produci debent, maonam
ditterentiam oblerramus, nempeubi dico me sentire, seu vi-
dercarborem, seu ubi dico, me litire, dolere, erc. Ilujus au-
tem disterentixe caulam clare video me non posse percipere,
nisi priis incelligam, me uni partimaterix arete ee unicum, dt
aliis non icem. Ouod cum clare e distincte intelligam, nec
ullo aliomodo a me percipi possit: verum est (per propol. 14.
cum Scholio), me uni materie parci unitum esse, quod crat
Secundum. Demonstravimus igitur, quod c. d.
Nota: Nisi Lector hic se consideret tantum, ut rem cocitantem,
es corpore carentem; ex omnes rationes, quas antea habuit creden-
di, quod corpus existat, tanquam praejudicia deponat, frustra hans
demonstrationem intellizere conabitur.
seree
 5.
 prima Partis.

## Folio 41 — 789395444:0063
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
et ORE GF OME TRICC
D E MO NS TR A T A.
P A RS TI.
OSTV L A TV M.
qin  Ftitur hic tantum, ut unusquisque ad luaspercep.
Ationes quam accuratissime attendat, quo clarum ab
 obscuro distinguere postit.
se
DE E I NI TIO NF S.
I. Extensio est id, quod tribus dimensionibus constat: non
autem per extensionem incellisimus actum extendendi, aut
aliquid a quantitate distinctum.
IT. Per Substantiam incelligimus id, quod ad existendum
(olo Dei concurlu indiget.
TTI. Atomus est pars materix luanatur a indirisibilis.
IV. Indefinitum CA id, cujus Fnes (B quos habet) ab hu-
mano intellectu inveltigari nequeunt.
V. Vacuum elt extentio sinc substantia corporea.
VI. Spatium ab extenione non, nisi ratione, distinguimus.
sire inre non differt. Lege ArF. 1O. Part. 2. Princip.
VII. Ouod per cogitationem diridi intelligimus, id divi-
sibile elt, Caltem potentid.
VIII. Notus localis est transtatio unius partismateriaes
Eive unius corporis, ex vicinia eorum corporum, qua illud
immediare contingunt, ex tanquam quiescentia spectantur,
in viciniam aliorum.
LaC
etiam lined am
superficiri ext
est etim

## Folio 42 — 789395444:0064
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
est vi opus esse
tndam moto
eun
u
Qqvid
cum con
42
RIAAOSLTA PTITLOSOPMTH _C
FTac Definitione utitur Carcesius ad motum localem explican-
dum, quae ut recte intellicatur, considerandum venit
20. Quod per partem materiae intellieit, id omne, quod simul trans-
fertur, et si rursus id ipsum constare possit ex multis partibus.
2. Quod ad vitandam confusionem in hac definitione loquitur
tantum de eo, quod perpetuo est in re mobili, scilicet transtatione,
ne confundatur, ut passim ab aliis factum est, cum vi vel actio-
ne, quae transfert: uam vim vel actionem vulgo putant tantum
ad motum requiri; non vero ad quietem, in quo plane decipiuntur.
Nam, ut per se notum, eadem vis requiritur, ut alicui corpori
guiescenti certi eradus motus simul imprimantur, quae requiritur, ut
rursus eidem corpori certi isti eradus motus simul adimantur, adeo
que plane quiescat. Dun etiam experientia probatur; nam fere
aequali vintimur; ad navicium in aqu’astagnante quie scens impellen-
dum, quam ad idem; cum movetur. subito retinendum; es certe
plane eadem esset, nisi ab aqua ab eo sublevata gravitate, es lento
re in retinendo adjuv aremur.
3
Ouod ait, transtationem fieri ex vicinia corporum contiguorum
in viciniam aliorum: Non vero ex uno loco in alium. Nam locus (ut
ipse explicuit Art. 23. Part. 2.) non est aliquidinre, sedtantum
pendet a nostra coritatione; adeo ut idem corpus possit dici locum simul
mutare ex non mutare: non vero d vicinia corporis conticui simul
transferri ex non transferri: una enim tantum corpora eodem tem-
poris momento eidem mobili contigua esse possunt.
a. Quod non ait absolure transtationem fieri ex viciniâ corpo-
rum conticuorum, sed eorum duntaxat, quae tanquam quiescentia spe.
etantur: nam ut transferatur corpus A a cor-
pore B guiescente, eadem vis ex actio requi-
ritur ex una parte, quae ex altera; quod cla-
re apparet exemplo scaphae, lutosive arena, quae in fundo aquae sunt;
adhaerentis; haec enim ut propellatur, aequalis necessario vis tam fun-
do, quam scaphae impincenda erit. Quapropter vis, qua corpora mo-
veri debent, aeque corpori moti, atque quiescenti, impenditur. Pran-
satio vero est reciproca; nam si scapha separetur ab arenâ, arena
etiam

## Folio 43 — 789395444:0065
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
l
2a
P A R S TI.
etiam a scapha separatur. Si itaque absoluie corporum, quae a se
invicem separantur, un in unam, alteri in alteram partem, aqua-
les moiustribuere, es ulum non tanguam quiescens spectare velle.
mus, iaque ob id solum, quod eadem actio sit in uno, quae in al-
tero; tum etiam corporibus, quae ab omnibus tanquam quiescentia spe-
Etantur, c. 9. arenae, a qua scapha separatur; tantun dem motus tri-
buere coreremur, quantum corporibus motis; nam, uti ostendimus.
eadem actio requiritur ex una, qua ex altera parte, es transtatio
est reciproca: sed hoc a communi loquendi usu nimium abhorreret.
Verum quamvis ea corpora, a quibus separantur alia, tanquam qui
escentia spectentur, ac etiam talia vocentur. tamen recordabimur,
quod id omne, quod in corpore moto est; propter quod moveri dici-
tur, etiam sit in corpore quiescente.
5. Denique ex def. etiam clare apparet, quod unumquodque corpus
habeat unum duntaxat motum (ibi proprium, quoniam ab unis tan-
rum corporibus sibi contiguis, ex quiescentibus recedere intellizitur:
Attamen, si corpus motum sit pars aliorum corporum, alios motus
habentium; clare intellirimus; ipsum etiam participare pesse ex aliis
innumeris. sed quia non facile tam multi simul intelliei, nec etiam
omnes agnosci possunt, sufficiet unicum illum, qui cuique corpori est
proprius, in ipso considerare. Lece Art. 3I. P art. 2. Princip.
CX. Per Circulum corporum motorum tantum intelligimus,
cum ultimum corpus, quod propter impul-
Cum alterius moretur, primum motorum
immediate tansie: quamvis linca; quee ab
omnibus corporibus simul per impulsum
unius motus describitur, sit valde contorta.
 L L L LL 5.
 Outensere ab aliqua retolli porest, ea intesra
remanente, iplius ellentiam non consriruie: id autem, quod,
Ihili nullx sunt proprietates.
S auteratur, rem tollit, ejus esseneiam consticuit.

## Folio 44 — 789395444:0066
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000066.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
pas sit ad parte
separa
Lt PRINCTPLA PHILLOSOPMLE aC.
TII. In duritionihil aliud sensus nobis indicat, nec aliud
de ipla clare e distincte intelligimus, quam quod partes du-
rorum corporum motui manuum noltrarum resiscunt.
TV. Si duo corpora ad invicem accedane, vel ab invicem
recedane, non ideomajus aut minus spatium occupabune.
V. Pars materiae, sive cedat, Civeresiltat, non ideo natu-
nam corporisamittie
VI. Mocus, quies, figura, et similia non porsunt concipi
SINC exTenSiIOnC.
VTI. Olera sensiles qualicates nihil remanet in corpore pre-
ter extensionem ex ejus affectiones, in Part. 1. Principior. me-
MOraLE
VTTI. Unum spatium. sive extensio aliqua non potesces
seuna vicemaior, quam alia.
TX. Omnis extentio diridi porele, Paltem cogitatione.
De veritate hujus axiomatis nemo, qui elementa Matheseos tan-
tum didicit, dubitat. Spatium enim datum inter tanzentem et C ir-
culum infinitis aliis circulis majoribus dividi semper potest. Quod
idem etiam ex FCyperbolae A(imptotis patet.
X. Nemo fines alicujus extensionis sire spacii concipere po-
relt, nili simul ulera ipsos alia spatias hoc immediate lequen-
tia, concipiat.
XI. Simateria (iE mulciplex, neque una aliam immediate
tangit, unaquae que neceltario sub tinibus, ultra quos non
datur materia, comprehenditur.
XII. Minutistima corpora facile mocui manuum nolera-
rum cedunt.
=III. Unum spacium aliud spacium non penetrat, nec
una vice majus cst, quam alia.
XIV. Si canalis A Cic ejuldem longicudinis, ac C; aFC
A 
N
M
trmmum duplolatior, quam A: EF aliqua ma-
teria Auida duplo celerius transcat
MIIII) per canalem A, quam que Cran (IEPeF
canalem C; tantundem materia co.
dem
ee
+ et 5.
dentur recte 
e
stend
Zac

## Folio 45 — 789395444:0067
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
2
i
d
12
-
C
t
ex
2
P A R S TI.
dem temporis spatio per canalem atransibie, quantum per
e si per canalem A cantundem tranlear, atque per C, il.
XV. Ouae uni terere Onveniune, inter se conreniunt. F e
n tertii dupta tunt, inter se Cunt aequalia.
XV I. Maceria, que diverlimode morerur, tot ad mi.
nimum habee partes altu dirisas, quot rarii celeritatis gra.
TI. Linca, incet duo puncta brevissima, ele recta.
Corpus  aC vertus B motum, (1 a B versus
 C revellatur, per eandem vertus C
morebitur lincam
Corpora. Que contrarios habent motus, cum (I-
urrune, aibo aliquam rariationem paticogun.
X X. Variatio in alielia re procedic a vi Fortiori.
Si, cum corpus r moretur vertus corpus 2, idque
impellit, ec corpus B exhoc impulluver-
(US E MOVCAtUIE, COrPOTA L, 2, 3, QC. nOn
Dostune esse in rect â lined: sed omnia, ul-
que ad B inccorum CIFCUIUM COMPONUNES
Vid. DCAM. 9.
la duplo celerius orebitur.
dus limul in ipla observantur.
quae ejula
X
X
La
tur, el ad minimsam alterutrumI.
XX I
OIlco O
T F MI NI A I.
Obi datur Fxtensve Spatium, ibi datur necessario Substantia.
L 1dLa1L11
Xcensio sire acu (per aX. 1.) non potell elle purum
mihil; est ergo accributum, quod neceltario alicui rei tri-
bui debet. Non Deo (per propol. 16. part. 1.); ergo rei, quae
indiget Polo concustu t ad existendum (per propol. 12.
Part. 1.), hoc elE (Pet CCF. 2. hujus), Tubstantix. g. C. d.
L. F. M
s
ensio est at
ev
enonsidat
estam

## Folio 46 — 789395444:0068
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000068.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
16
PRINOIPLA PHILOSOPMIA aC
L F NIM A TI.
Parefactio ex Condensatio clare ex distincte a nobis concipiuntur.
quamvis non concedamus, corpora in rarefactione majus spatium
occupare, quam in condensatione.
DEMONSTRATTO.
DOrunc enim clare ex distincte concipi per id Polum, quod
 parces alicujus corporis ab inricem recedant, vel ad invi-
cem accedant; ErgO (Per AX. 4.) non majus, neque minus
spacium occupabune: nam si partes alicujus corporis, puta
Ipongiae, exco, quod ad inricem accedant, corpora, qui-
busiplius incerralla replentur, expellant, per hoc Polum istud
corpus densiusreddetur, nec ideominus spatium, quam an-
ECa ejus partes occupabunt (per AX. 4.). Fit Si icerum ab in-
vicem recedant, ex meatus ab aliis corporibus repleantur, Fiee
rarefactio, nec tamen majus spatium occupabunt. Et hOc.
quod ope sentuum clare percipimus in spongia, postumus (o-
lointellectu concipere de omnibus corporibus, quamvis co.
rum interralla humanum sensum planc efusiant. Ouare R a -
refactio, e Condenlatio clare ex distincte a nobis concipiun-
TUIF, EC. G. C. d.
Visum fuit haec praemittere, ut intellectus praejudicia de Spatio,
Rarefactione ec. exueret, es aptus redderetur ad ea, quae sequen-
tur, intellizenda.
PROPOSITIO I.
Duamvis durities, pondus e reliquae sensiles qualitates a cor-
pore aliquo separentur, interra remanebit nihilomi-
nus natura corporis.
D EMONSTRATIO.
IY duritie. puta hesus lapidis, mihil alua TCMIESHODISMI
Ca, HeC ac ip la clare e distincte intelligimus, quam
Guod

## Folio 47 — 789395444:0069
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
d
5
a
1
1
-
eC
2
D
B.
n.
m
det
P A R S II.
quod partes durorum corporum mocui manuum nostrarum
reliltant (per AX. 3.) Ouare (per propol. I4. Part. L.) duri-
ties etiam nihil aliuet Cxit. Si vero itud corpus in pulvis-
culos quam minuemimos redigatur, ejus partes Facile re-
cedent (Per AX. LL.) nec tamen cOrpOris naturam aMIEECE
inpondere. Cacrisque sensilibus qualicatibus eodem mo-
dopieccum ceonctrario.
ROPOSITIO II
Corporis side Materiae natura in sola extensione consistit.
DEMONSTRATTO.
Acura corpotis non tollitur ex sublatione sensilium qua-
litacum (per BropOl. T. hujus); ergo neque constituunt
ipsius esenciam (DeF AZ. 2.): Nihil CrGO LCMANCE PPCTCF CX-
tenlionem, ec ejus affectiones (per AX. 7.). Ouare, li tolla-
cur extensio, nitulemanebit, quod ad naturam corporis per-
tincat, Ted prortus tolletur; ergo (per AX. 2.) in Cola exten-
GOROLLARTOM.
Spatium es Corpus in re non differunt.
DEMOHSTRAFTO.
(Der AX. 5.) G. C. 
a
sione Corporis natura consiltit. G. C. d.
Orpusceatentionrenon lleue (pet placeusipa
Slum etiam e extensio in re non differunt (per detin. 6.)3
ergo (peraxiom. LS.) spatium ec corpus in renon differunt.
C. d
C
on

## Folio 48 — 789395444:0070
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000070.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
PRINOMLTA PHTLOSOPHTE_C
S C TIOL II M.
Maeuds  Vamvis dicamus, Deum esse ubique, non ideo concedi-
fuscus in
tur Deum esle extentum, hoc eA (PCF PFXC. ), COrDO.
part. 2. c. reum; nam esse ubique retereur ad solam pocentiam Dei de
ejus concurlum, quores omnes conserrat: Adeo utBeiubi-
quitas referatur non magis ad extentionem sive corpus, quam
ad anselos, ec animas humanas. Sed notandum, quod, cum
dicimus iplius potentiam esle ubique, non sccludamus ip(tuS
essentiam; nam, uibi ipsiuspocentia, ibi etiam est ipsius el-
sentia: Sed Tolum, ue corporeitatem secludamus, hoc cA,
Deum non aliqua potentia corporea eRe ubique, Sca pocen-
eia sire esentia dirina, guae communis est ad conservandum
extentionem, et res cogitantes, quas protecto conservare
non potuissees liplius potentia, hoc et, essentia corporea eset.
PROPOSITIO
Repurnat, ut detur vacuum.
DEAEONS FRAFTO.
Er racuum intelligitur extensio sine substantia corporen
(per det. 5.), hoc cAt (per propol. 2. hujus), Corpus sine
corpore, quod elt ablurdum.
Ad uberiorem autem explicationem, es ad praejudicium de va-
cuo emendandum, lecantur Art. 17. 8 18. P art. 2. Princ. ubi
praecipue notetur, quod corpora, inter quae nihil interjacet, ne-
cessario se mutuo tansant, e etiam, quod nihili nulla sint pro-
prietates.
48
appena.
3. ∞9.

## Folio 49 — 789395444:0071
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
i-
.
ee
1.
M
m
25
l
M
rC
F.
a
le
b2
 Ln al 1d a20
ROPOSITTO
IV
Ona pars corporis non majus spatium occupat una vice, quam
alia, es ora idem spatium una vice non plus corporis
continet, quam aliâ.
DE ME O N S Y R A Y YO.
Patium e corpus in re non diferune (per Corol. prop. 2.
 tujus). Erg cum dicimus, spacium una vice non majus
eA, quam alia; (per AX. 13.) Simul dicimus, corpus non pos-
Temajus esse, hoc est, majus spatium occupare una vice quam
alia, quod erat primum. Porro exhoc, quod spatium ec cor-
Dus inre non ditlerune; lequitur, cum dicimus, corpus non
Pollemajus spactum occupare una vice, quam alia, nos simul
dicere, idem Batium non plus corporis posle Continere
una vice sca alia, g. c. d.
COROLL ARIOM.
Corpora, quae aequale spatium occuxant, put a aurum ex aer, aeque
multum materia, sive substantiae corporeae habent.
DE M O N S Y R A FTO.
Obltantia corpored Non in duritie c. 8. auri, neque IM
mollitie c. 8. aers que in ulla sensilium qualitatum (per
proDoL. T. hujus): Ted M Ibla extensione consistit (perpro.
DOT. 2. Hujus). Cuntaae (exIIyp.) tantundem spacii, sire
(per det. 6.) extentionisn uno, quam in alio; ergo etiam
calicundem udcana Co Polca, 9. C. d.

## Folio 50 — 789395444:0072
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000072.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
PRINOIPTA PHILOSOPHLA aC.
Nullae dantur Atomi.
DRMONSTRATTO.
Tomi Cunt partes materixe indirisibiles ex Cua natura
LA (per deF. 3.): Sed cum natura materiae consistat in ex-
centione (per prop. 2. hujus), quae natura lua, quantumris
parra, eA dirisibilis (per AX. 9. _ det. 7.); ergo pars ma-
teriae, quancumris parras natura lura eA dirisibilis, h. c. nullae
dantur atomi, sire partes materiae natura lua indirisibiles,
9. C. d.
CIIOL IV NI.
Aena e intricatd quaestio de Atomissemper fuit. Oui-
L a ca ale aa Atomos, ex co, quod infinitum non
potest essemajus alio infinito; ec ( due quantitates, puta A
ee dupla iplius A, sint dirisibiles in infinitum, poterunt etiam
Dotentia Dei, qui eorum infinitas partes uno incuitu intelli-
sic, in infinitas partes actu diridi. Ergo, cum, uc dictum
ett, unum infinitum non majus AE aliO in ANIEO, CFIE QUanEITaS
A aequalis suo duplo, quod est absurdum. Deinde etiam
quaerune, an dimidia pars numeri infiniei sic etiam infinita,
_c an par sit an impar, e alia ejusmodi. Ad quae omnia
Carcelius respondie, nos non debere ca, gux sib nostrum
intellectum cadune, ac proinde clare ex distinete concipiuntur,
rejicere propter alia, quae nostrum intellectum aut captum
excedune; ac proindenon, nisi admodum inadaequate, d no-
bis percipiuntur. Infinitum rero ec ejus proprictates huma-
num intellectum, natura scilicet Anitum, ezcedune; adco-
que ineptum Foret id, quod clare ex distincte de spatioconci-
Dimus, tanquam Falsum rejcere, lire de eo dubitare, Prop.
TCTCa
ACLAITIC

## Folio 51 — 789395444:0073
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
ed
S
e
N
1
n
M
1s
n
2
2
P A R S TI.
cerea Guaon Comprehendamus infinitum. EE hanc ob cau-
Cam Cactentas Ca, in quibus nullos fines adrerrimus, qualia
sunt extensio mundi, divisibilitas partium materix ec. PrO
indetinitis habet. L esc Art. 26. Part. I. Princip.
P ROPOSITIO VI.
Materia est indefinite extensa, materiaque caeli, ex terrae
una eademque est.
DEMONSTRATIO.
Arris. Lxtensionis, id cA (Per prop. 2. hujus) materix
nullolines imaginari possumus, nisi ultra ipsos alia
spatia (per am 1O.) id est (per det. 6.) extensionem sive ma-
teriam concheatnus, ex hoc indetinite. Ouod crat primum.
2. Parris. Flieneia materia consistit in extensione (per Pro.
POL. L. Hujus). Caue indetinita (Per L. Partem), hoc eAt (per
def. 4.) quae cuo nullis finibus ab humano intellectu percipi
Dotelt: ergO (Per aZ. LI.) non es mulciplex, se d ubique una
cademque. Ouoderat sccundum.
SCHIOLIDM
Ocusque de natura sive essentia extentionis egimus.
Tuo autemtalis, qualem illam concipimus, a Dco
creata existats plopositione ultima Primxe Partis demonsra-
viuIS; eC CX PrOPBSIL. 12. Primae Partis lequitur, nunc can-
deneadem, qud ereata est potentia, conservari. Deinde et-
iam eadtem ultima propol. prim. Parc. demonstravimus nOs,
quatenus rescomttantes, unitos esse parti alicui iltius mate-
rix, cujus ope pelcipimus, dari actu omnes illas rariationes,
quarum, exlera aclae concemplatione, eam scimus esse
capacem, drilibilitas, motuslocalis, sire migratio
umiuS
3
haec nondum
ab alto re pac

## Folio 52 — 789395444:0074
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
PRTNCTPTA PHITLOSOPHLH a
unius parto Ck uno loco in alium, quam clare ec distincte per-
cipimus, modo intelligamus, alias partes materix in locum
migrantium succedere. Atque haec diritio ec morus intinitis
modis a nobis concipiuneur, ac pronde intinItae CTram ma-
teriae variationes concipipollum. Dico, eas clare distincte.
que a nobisconcipi, quamdiunempeiplas, tanguam exten-
sionismodos; non aucem tanquam res ab extentione realiter
distinctas concipimus, ue fuse est explicatum Princip. Part. I.
FC quamris PhiloCoptu alios quamplures motus Ainzerunt,no-
bistamen nihil, nili quod clare ex distincte concipimus, 2d.
mittentibus, quia nulliusmotus, praeterlocalem, extensio-
nem esse capacem, clare ec diltinete intellioimus; nec ctiam
ullus alius sub noctram imaginationem cadic; nullus ctiam
praeterlocalem erit admittendus.
Verum Leno, ut tertur, negarit motum localem, idque od
varias rationes, quas Diogenes Cynicus Cuo more refutarit,
deam bulando scilicerper Scholam, in quahiaec à Lenone do-
cebantur: auditore (que illius sua deambulatione perturban-
d0. Ubi autem sensit, Cc a quodam auditore detineri, ut ejus
abulationem impediret, iplum increpuit, dicens, cur sic
aulus estuimagistrirationes refutare. Sed ne Fortequis per
rationes Zenonis deceptus, putet senlus aliquid, motum sci-
licet, nobis ostendere, quod plane intellectui repuonet, adeo
utmens etiam circaca, quae ope intellectus clare ex distincte
percipit, deciperetur; precipuas ipliusrationes hic adteram,
Timulque ostendam, eas non nili Falsisniti praejudiciis: nimi-
rum, quia verum materix conceptum nullum habuit.
Primo ieaque ajunt, ipsum dixisse; quod, (1 daretur morus
localis, motus corporis circulariter Cumma celeritato moti non
difterret à quiete: Aequihoc ablurdum, ergo ec illud. Pro-
bac consequens. Sllud corpus quiescie, cujus omnia puncta
alsidue manent in eodem loco: aequi omnia puncta corpo-
ris circulariter Cumma celeritate moti alsidue manent in co-
demloco; Ergo_c. Acque hoc iplum dicunt explicasse ex-
emplo
52

## Folio 53 — 789395444:0075
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 69 lines, status machine
p
m
E1d
a-
e
A.
ex
I.
.
d.
D.
M
M
00
C
O.
1.
US
Ic
ex
i-
10
e
13
i-
15
A
d.
a
8-
0
P A R S II.
velta ABC, quae Ei quadam celeritate circa
centrum luium moreatur, punctum A ci-
cius per B ex C absolret circulum, quam
E Cardius moreretur. Ponatur isitur C. 8.
cum carde incipic moveri postlaplam ho.
ram esse in eodem loco, a quo incepit.
Duodsirero duplo celerius moveri po-
natur, crit in loco, a quo incepiemore-
ri. Dost laplam dimeliam horam, ec si quadruplo celerius post
lapsum quadrantem, ec si concipiamus hanc celeritatem in in-
finitum augeri, e tempus diminui ulque in momenta: tum
punctum a in Cumitta illa celeritace omnibus momentis, Cive
allidueerit in loco, dquo incipit moreri, atque adeo in co-
dem semper manet telo; ec id, quod de puncto A intelligi-
mus, intelligendu etiam est de omnibus punctis hujus ro-
ta; quocirca omia puncta in summa illa celeritare astidue
Verums ut respolteleam, renic nocandum hoc argumentum
magis elle conera litmam morusceleritatem, quam contra
mocum iplum: accanten an recte argumencetur Z cno, hic non
examinabimus, scc tius iplius praejudicia, quibustota haec
arguentatio, GualenuS Ca mocum impuemare DutaE, nIEI
tur, detegemus. Llimo igitur supponit corpora adeo cele.
riter posse concipimoreri, ut celerius morerinequeant. Se-
cundo tempus Cemiponi ex momentis, sicut alii componi
quancitarem ex plinctis indirisibilibus conceperunt. Quod
utrumque Faltunt. Nam nunguam motim adeo celerem Con-
cipere possumus, quo simul celeriorem non concipiamus.
Repuonat enim aBsero intellectuis motune, quantumris par-
vam lincam describentem, aded celerem concipere, ut colerior
non daripollit. Aegue idem etiam locum habet in carditate:
Nam implicat concipere inocum adeo cardum, ut tardior
non dari posIr. Detemporeetiam, quod motusmentura ell,
idem asserimus, ecet, quod clare repugnat nottro intel-
dectui
mplo
rote
manene in codem loco

## Folio 54 — 789395444:0076
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
PRINOIPLA PHLLOSOPHEA ac
54
lectuiconcpe tenpus. Guovichusnon dari postit. Oux
omnia ur probemus, retusa Lenonis lequamur. Ponamus
igitur, ut ipse, ROtam A
BC circa centrum tali
celeritate moveri, ut pun-
ctum A omnibus mo-
mentis (icin loco A, à quo
moretur. Dicome clare
concipere celeritatem
hac indetinite celeriorem, ex consequenter momenta in infi-
nitum minora. Nam ponatur, dum rota ABC circa Cen-
erum moretur, Facere ope chordae A, ur etiam aliA POFA D F P
quam ipsa duplo minorem pono) circa centrum mOreatuI.
CU AULCM FOFA D E F duplO minor TupPOnatuE FOLA AB C:
perspicuum es, rotam DF F duplo celerius moveri rota A
BC; ex per consequens punctum D singulis dimidiis mo-
mentis esse iterum in eodem loco, d quo incepit moveri.
Deinde (I ROTO AB C FrIBUAMUS IDEU FOEX D E E, cum
DE E quadruplo celeriusmorebitur, quam antea; de Rite.
rum hanc ultimam celerieatem POEX D E L cribUaMUS FOEX
ABC, EUm D R F Ooctuplo celerius morebieur, ex sic in in-
Finicum. Verum ex Colo materix conceptu hoc claristime ap-
Paret. Nam materiae essentia consistit in extentione, sive (p2-
eio semper dirisibili, ut probarimus; ac motus sine spatio
non datur. Demonstravimus etiam, quod una parsmaterixe
non pocest simul duo spatia occupare; idem enim cNCE, aC (I
diceremus, unam partem materia xequalem esse luo duplo,
uc ex lupra demonstratis patet: ergo (i pars materix move-
cur, per spatium aliquodmoretur. quod spacium, quantum-
visparrum tingatur esse, ex per conlequensetiam tempus, per
quodillemocus menturatur, erit tamen dirisibile, et percon-
sequens duratio iltius mocus sive tempus dirisibile erit, et hoc
in infinitum, g. c. d.
Pergamus jam ad aliud, quod ab ipso allatum dicitur
Coptris-

## Folio 55 — 789395444:0077
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
I
US
ali
n.
O-
uo
ErC
M
H-
N-
II
d.
ri.
M
C.
Ex
N.
d
2-
10
ix
O3
C-
n.
ex
n.
Dc
2F
C
P AR S II
Cophilma, nempehujusmodi. Si corpusmoretur, aut more.
tur in loco, in quo clt, aut in quo non cAt. Atnon, in quo cst:
nam, ( alicubi est, neccssario quiescit. Neque etiam, in quo
non et: FrgOcOrpus nonmorctur. Scd haec argumentatio
est plane limilispriori; supponit enim eriam dlari tempus, quo
minus non detur: nam li ei relpondeamus. corpus moveri
non inloco; sed a loco; in quo c, ad locum, in quonon
eHt; rogabir, an inlocis incermediisnon fuit. Sirelpondca-
mus diltinguendo, siperfuit intelligitur, quierit, nosnega-
realicubi tuisse, quamdiu morebaeur: sed s per fuit intelli-
Situr, exstitit, nos dicere, quod, quamdiumorebatur, nocel-
lario existebat: Icerum rogabit, ubinam exstiterit, quamdiu
morebatur. Si denuo relpondeamus, si per illud ubinam ex-
siterit, rogare velit, quem locum servaverit, quamdiu no-
rebatur, nos dicere nullum serrasse: C vero quem locummu-
taverit, nos dicere omnia, quae a Pignare velic loca illius spatii,
per quod morebatur, mutasse: perset rosare, an eodem tem-
porismomento locum occupare et mutare pocuit. Ad quod
denique respondemus, distinguendo scilicct, iplum, (I PCF
temporis momentum, intellionc tale cempus, quo minus da-
rinon polsit, rem non intelligibilem, ur latis ostensum clt, ro.
Paresideoque respontione indionam: li vero tempus colentu,
quolupra explicui, lumie, id est, tuo vero sensu, numquam
tam parrum cempus poste astignare, quo quamris ctiam vel
indetinite breriusponatur, non posset corpus locum occupa-
re ex mutare, quod latis attendenti est manifectum. Onde
clarepatet. quve supra dicebamus, iplum supponere tem-
pustam parrum, quo minus darinon pollit, ac proinde et-
later haec us aliud adhuc Zenonis circumtertur arou
mentum, quodlimill cum ejus retutatione legi porete, apud
CarteL. PpiCtol. PeCM. volum. prim.
Velim autem hicLeccores meos animadvertere, merationi-
bus enonismeasluisse rationes, adeoque iplum ratione
rectar-
iam nihil probare.

## Folio 56 — 789395444:0078
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
Prop. seq.
56 PRINOTPTA PHTLOSOPMLA _C.
redarovisse; non autem sensibus, quemadmodum Diooenes
Fecit. Deque enim sentus aliud quid reritatis inquilitori lugoe
rerepossune, quam Naturae Phaenomena, quibus determina-
tur ad illorum caulas invellisandas: non aucem unquam quid,
Quod intellectus clare ec distincte verum esse deprehendir, F7).
cum esse, oltendere. Sic enim nos judicamus, adeoguehaec
nostra eAt Methodus; res, quasproponimus, rationibus cla-
re ex diltincte ab incellectu percepris, demonstrare; insuper
habentes. quidquid, quod iis contrarium videtur, sen suS di.
etent; qui, ut diximus, intellectum Tolummodo determinare
gueune, ut hoc pocius, quam illud inquirat; non autem Fal-
litacis, cum quid clare ec distinete percepit, arguere.
PRODOSITIOVTE
Nullum corpus locum alterius ingreditur, nisi simul illud alterum
locum alicujus alterius corporis incrediatur.
DEMONSTRATIO.
CI negas, Donatur, Ei feri potest, corpus A ingredi l0-
 cum corporis B, quod suppono ipsi A sequalc, ee a (u0
loconon recedere: ergo spatium, quod tancum contincbatB,
jam (perhypothel.) Continet A_B: adcoque duplum sub.
Tancix corporex, quam antea continebat, quod (per ProP. 4.
hujus) eAt ablurdum: Ergo nullum corpus locum alterius
ingreditur, XC. 9. C. d.
Vide Fie.
PRO
Cum corpus aliquod locum alterius ingreditur, eode empors 
mento locus ab eo derelictus ab alio corpore occupatur, quod ipsum
immediate tancit.

## Folio 57 — 789395444:0079
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
res
e
1a
1d
al.
RC
la
Dee
di-
l.
um
O.
UO
B
b.
4
uS
20.
um
d a 
DDMOASTRATIO
corpus B moreter vertus D, corpora A _ C codem
cemporiseneo dd se inricem accedene, ac sc invicem
E
noent, velnon. Si ad scinricem accedant
ingant, conceditur intentum. Si rero
non ad se invicem accedane, Ced totum (pa-
tium à B derelictum, inter A de C interja-
CCat, ergo corpus ae quale ipsi B (Per CO.
Ol. propol. 2. hujus, ex corol. prop. 4. hu-
JuS) Merjacet. Acnon (perhypochel.) idem B: ergoaliud.
quod eodem temporis momento ipsiuslocum ingreduur; ee
cum eodem temporis momento ingrediatur, nullum aliud
Dotest esse, quam quod immediate tansie, per Schol. prop.
6. hujus; ibi enim demonstrarimus, nullum dari mOTUM CX
uno loco in alium, quicempus, quo brevius lemper datur,
non requirat: Ex quo lequitur, spatium corporis B eodem
temporismomento ab alio corporenon polle occupari, quod
per spatium aliquod moreri deberet, antequam ejus locum
insredereeur. Ergo tantum corpus, quod B immediate tan-
sic eodem cemporismomemto illiuslocum ingreditur, 4. c. d.
SCH OL IV M
Doniam partes materix realirer ab invicem distinonun-
LEUE, (DEF APE. BT. PAFE. I. Princip.) una ab (que alid eNe
Dotest (per corol. provol. 7. Part. 1.); nec ab inricem depen-
dene: Ouare omnia illâ Eigmenta de Symputhia ex Ancipathid,
ut falla, sunt rejicienda. Porro cum causa alicujus eAectus
semper politira debeat esse (per Axiom. 8. ParF. L.), nunquam
dicendum erie, quod corpus aliquodmoretur, ne deturra-
cuum: Cedrancum ex alterius impultu.

## Folio 58 — 789395444:0080
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
58
PRTNCHLA LMILOSOPHLA RC.
COROLLARIOM.
In omni motu interer C irculus corporum simul movetur.
DEMONS PR ATTO.
tempore, quo corpus r ingreditur locum corporis 2,
hoc corpus 2, in alterius locum, puta 3, debetingredi,
_ (ic Porro (per Provol. 7. hujus): Dein-
de eodem temporis momento, quo cor-
puS I, locum corporis 2 ingrediebatur,
locus, a corpore e derelictus, ab alio oc-
cupari debet (per prop. B. hujus) puta 8,
rit alind, quod ipsum r immediate tangie; quod cum Hat ex
Tolo impultu alterius corporis, (per Scholium praeced.) quod
hic suxponitur esse r; non possunt omnia hxeC corporamO-
ta in eadem rect a linea eRe (per AXIOM. 2T.): Sed (per deAi-
nic. 9.) inteorum circulum describunE, g. c. d.
ROPOSITIO IZ.
Si canalis ABC circularis sit aqua plenus. ex in A sit quadru-
plolatior, quam in B, eo tempore, quo illa aqua (V el aliud cor-
pus fuidum) quae est in A versus B incipit moveri, aqua, quae
est in B quadruplo celerius movebitur.
DE NTONSTRATTO.
Cum tota aqua, quae est in A
moretur verus B, debet simultan-
tundem aguxe ex C, qua A immc.
diate tansic, ejus locum ingredi
(Der Propol. 8. hujus): e CxBtan-
tundem aque locum Cdebebic in-
gredi (per candem): ergo (per
AX. 14.) Quadruplo celerius mo-
rebitur, 9. C. d.
Id, quod de circulari canali di-
CIMUSS

## Folio 59 — 789395444:0081
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
13
1-
r-
l.
c-
B0
ex
d
1-
esti
a
A
1
e-
Ji
1.
1-
ex
i
59
P ARS 1.
cimus. Cliam est intelsis Cetus c mibus inaequalibus spa-
ciIs, per qua Corpora. Gue Mulmorentur, coguntur tran-
sire; demonstrario enim in caeteris eadem erie.
u 21
Si duo Semicirculi ex CB centro describanEUT, UE A
_ B: spatium in-
ter peripheriascrie
ubique aequale: Si
rero ex diversis
centris describan.
cUr, UE C X D, SpaeuM Mer Peripherias erit ubique inae quale.
Demonstracis patel ex lola detinitione circuli.
EOPOSTTTO
X.
Cor pus sautaum, quod per C analem A B C. movetur, accipit
indefinitos oradus celeritatis.
DENONSERATEC
Patium incer H ec B estubique ina quale (per lemm. prXC.):
abeaa
D ergo (Per EODOI. 9. hujus) celeritas, qua corpus Aui-
dum per canaletm ABC morecur, erie ubique inaequalis.
Porro, cum intet H ec B indetinica spatia semper minora at-
queminora cositatione concipiamus (per Prop. 5. hujus:
etiam ipsius inaetaalitates, quae ubique sunt, indeinicas
concipiemus, ac proinde (per propol.9. hujus) celeritatis
eR O POSI
F1O
X l.
n materia, quae per canalem AB C fluit, dabus abdisio
in particulas indefinitas.
Frac vis.
Gradus crunt semiti, 9. C. d.
Propos.
Vide FC.
Proxos 9.

## Folio 60 — 789395444:0082
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000082.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 27 lines, status machine
6O PRIMCIETA PHTLOSOPHTA dici
DEMONSTRATIO.
Aleta Gae per canalem ABC. Auie, acquirit simul in-
 dethcos slaausceleritatis (per prop. ra hujus) ergo
Per aX. 16.) haber indetinitas parces reverd divilas. 9. c. d.
L. e3C APE. 34. ec 35. ParE. 2. Princip.
S C TTOLTVM.
Ocusque Csimus denaTUTA MOEUS; OPOTTCEjam, uc ejuS
L Lcaulam inquiramus, quae duplex est, primaria scilicet
sive generalis, quae caula est omnium moruum, qui funt in
mundo; e particularis, a qua Ec, ut lingulae materise par-
tes motus, quosprius nonhabuerune, acquirant. Ad oc.
neralem quodattinet, cum nihil sic admittendum (Per PrO-
DOl. 14. Part. L. _ Schol. prOP. 17. ejusd. Part.) nisi quodcla-
re ex distincte percipimus, nullamque aliam causam praeter
Deum (materix Sciticet Creatorem) clare ex distincte intelli-
samus, manifelte apparet, nullam aliam causam generalem
Praecer Deum esse admitrendam. Ouod autem hic demotu
dicimus, etiam de quiere incellisendum renie.
P R O P OSITIO XII.
Deus est causa principalis motus.
DEMONSERATIO.
Inspiciatur Scholium proxime praecedens.
P ROPOSITI
Landem quantitatem motus es quietis; quam Deus semel materiae
impressit, etiamnum suo concursu conservat.
ZTII.

## Folio 61 — 789395444:0083
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
AR d 11
d R H ONS Z R A FIO.
Om Deus sic causa morus de quietis (per provoL. T2. hu-
Sjus): Clnum eadem porencia, qua coscrearit con-
Perrar (Per aK. LO. ParF. 1.); ex quidem eadem illa quancica
ce, qua eos piuo creavit. (Per corOIlar. PrOP. 2O. PATE. I. L
S C FT OL IV H.
Vamris in Theologia dicatur, Deum multa agere ex
Lbeneplacito, ex ut pocentiam Cuam hominibus octen-
dat; tamen cum ea, quae à Colo ejus beneplacito pendene.
non nisi dirina rerelatione innocelcane, ilta in Philosophid,
ubitantum in id, quod racio dictat inquiritur, non crunt ad-
mittenda, ne Philo(ophia cum Theologid contundatur.
II. Onamvis motus nihil aliud sic in materia mota, quam
ejus modus, certam camen ex determinatam habet guantita-
cem, quae quomodo intellisenda reniat, parebic ex lequen-
tibus. LegC ArT. 36. Part. 2. Princ.
P R O POSITIO XIV.
Onaquaque res, quatenus simplex es indivisa est, ex in se sola
consideratur, quantum in se est. semper in eodem statu per severat.
Propolitio haec mulcis tanquam axioma elt. camtamen
demonstrabimus.
DE M ON STR A FIO.
nOm nihil sic in aliquo statu, nisi ex solo Dei concurtu
(Der PrOD. TZ. PaTC. T.); _ Deus in suis operibus sIC Cu
me constans (per corol. propol. 20. DarT. I.): M act nullas
caulas externas, particulares scilicee attendamus, sed rem
in se Cola consideremus, aftirmandum erit, quod illa, quan-
cum in Cc est. in Nacu suo, in quo eAt. temper persererat, 9. c. d.
e
iltu e qua

## Folio 62 — 789395444:0084
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000084.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
PRTNOMLL LILLOOOOLETA ac
cat aliquis
a dei ledu
taneum esse i
bus tribuatat
potest a
alut serveture
eaea
EOROLLARIOM.
Corpus, quod semel movetur, semper moveri pergit, nist a causis
externis retardetur.
D E HE O N SE R A FTO.
Ldcethoc e prOP. PreC: actamen ad praejudicium de moru
mendandum. L. CsC Art. 37. ec 38. ParT. 2. Princip.
R O P OSITIO
XV
Oma corpus motum ex se ipsotendit; ut secundum lineam rectanem
non vero curvam perzat moveri.
Tlanc propolitionem, inter axiomata numerare liceret.
cam tamen ex praecedentibus sic demonstrabo.
D E AE O N S Y R A F 1O.
Cus, quid Deum tantum (per provol. 12. hujus) pro
L. V L cauaaoet, nullam unquam ex se vim habet ad existen-
dum (per aZiOm. 1O. DarF. I.): Sed omnibus momentis a Deo
quali procreatur (per illa quae demonstrantur, circa axioma
jam citatum). Ouapropter, quamdiu ad Polam MOFUSNatU.
ram accendimus, nunguam ipli durationem cribuere poteri-
mus, tanquam adejus naturam pertinentem, quae major alia
Dotest concipi. AC si dicatur, ad naturam alicujus corporis
oti pertinere, ut lineam curram aliquum Tuo motu deleri-
bat, macis dinturnam durationem mmotus naturae tribueretur,
quam ubisuxponitur, decorporismotinatura ese, tendere
uc moveri pergat secundum lineam rectam (per 2Z. 17.). Cum
autem (uc jam demon stravimus) talem durationem motusna-
curae tribuerenon pollumus; ergo neque etiam ponere, quod
decorporismoti natura sIE, ut secundum ullam lineam cur-
vam, Cedtantum ut secundum rectam moreari persat, g. c. d.
dCHO.
s s
oustr
ngnavima

## Folio 63 — 789395444:0085
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
P AR
i
 onstrario videbitur Porsan multis non maxis
Lostche, ae naturam motus non pertinere, ut lineam
curram, quaut al lincam rectam describat: Idque propterca
quodsulla possie alsionari recta, qua minor sive recta live
curra non detur: Dequeulla curra, qua etiam alia curva mi-
nOTnOn detuT. Attamen, quamristixc considerem, demon-
ltrationem nihilominus recte procedere judico: quandoqui-
dem ipCa ex sola universali essentia, Cire essentiali differen
tia linearum; non vero ex uniulcujusque quantitate, (ive 2c-
cidentali differentia, id, quod demonstrandum proxoneba-
tur, concludit. Verum ne rem per se latis claram demon-
Srando obscuriorem reddam, Ecctores ad Tolam motus def-
nitionem remitto, quae nihil aliud de motu aftirmat, quam
translationem unius partismateriae ex vicinia ec. in viciniam
aliorum, exc. Ideoque nisi hanc tranflationem simplicistimam
concipiamus, hoc est, eam secundum lincam rectam tieri;
mocui aliquid aftinsimus, quod in ejus definitione, sire el
Tentia non continetur: adeoque ad ejus naturam non pertinet.
GOROLLARTOM
Ex propositione hac sequitur omne corpus, quod secundum
lincam currasrmoretur, continuo a linea, secundum quam
ex se pergeret moreri, defectere; idque ri alicujus caula
externae (Det Propol. 14. hujus.)
ul ad
l.
Omne corpus quod circulariter moditut. ut lapis ex. et. In funda
. ub sebr dat perear dot.
sit
semet
ap
uo etiam s
movetur line

## Folio 64 — 789395444:0086
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000086.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
64
PRINCIPTA PHLLOSOPHLRRC.
Orpus quod circulariter oretur, continuo a vi externa
impeditur, ne lecundant lineam rectam pergat moreri
per corol. praecedentis): Iua celtante corpus ex se perget le-
cundum lineam rectam moveri
 (Der PrODOL. 15. ). DicOPEaeterea
corpus, quodcireularuer mOre
tur, a caula externa dererminaris
uc lecundum tansentem pergac
moveri. Nlam, sInCsAS, POna-
cur lapis in B a Fundta ex. 8. nOn
secundum tansentem BD deter.
minari, sed secundum aliam li-
neam ab eodem puncto exera, auE
intra circulum Cenceptam, ut BF, quando Funda ex par-
te L. verlus B venire supponitur, aut lecundum BC (quam
intelligo cum linea BEI, quae a centro ducitur per circumteren-
tiam, camque in puncto B Cccat, angulum constituere ae qua-
lem angulo FBLI), si contra lupponatur funda ex Parte C
vertus B reniro. AC, Si lapis in puncto B supponatur à funda,
qua ab L. vertus B circulariter movetur, determinari, ut ver-
lus L pergat moreri: necestario (per aZ. 18.) ubi funda con-
traria determinatione a C vertus B movetur, determinabi-
cur, ut secundum candem lineam B S contraria decermina-
tione pereat moreri, ac proinde vertus R non vero vertus C
cendet, quod est contra hypochelim. Er cum nulla linca, qua
Paiet es per punctum B Potest duci, Prater tansentem cacui Postit.
prop. 18.
19. lib. cum linca BHI angulos ad eandem partem, ut D BII, e A
3. Elemt. B EI, sequales eAiciens: nulla Praeter tangentem datur, quae
candem hypothelin servare porest, sive Funda ab L. vertus B,
live a C versus B moreatur. ac proinde nulla Praeter tangen-
tem Caruenda eAt, secundum quam tendir moreri, g. c. d.
AL I-
D E MONS T R A FTO.

## Folio 65 — 789395444:0087
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
P A R S TI
Concipiatum  ee. TTeragonum ABEI circulo
inleriptum, e corpus
C in uno latere AB
guielcere: deinde con.
cipiatur regula DBF
(cujus unam extremi-
tatem in centro D A.
Zam, alteram veromo.
bilem Cuppono) circa
centrum D moveri,
sccans continuo li-
neam AB. Patet, quod
sreguta DBF, dum
ita concipitur more-
ri, Corpori C OCCUF-
raceo tempores quo
lineam AB ad anou-
los rectos sccat, ipsa regula corpus C Tuo impulsu determi-
nabic, ut secundum lincam EB A C, verlus C Pergatmo-
veris hoc est, sccundum latus AB indefinice productum. Ve-
rum quia Ilexaoonum ad libicum alsumlimus, idem crit 2E.
tirmandum de quacumque alia figura, quam huic circulo
concipimus posle inscribi: Nempe quod, ubi corpus C, in uno
tigurxe latere quiescens, a regula I B F. impellitur eo tem-
Pore, quo ipla latus illud ad angulos rectos secat; ab illa re-
Sula determinabitur, ut secundum illud latus indetinite pro-
ductum peroat moreri. Concipiamus igitur, locotlexagont,
ticuram rectilincam insinitorum laterum (hoc est, circulum
ex def. Archimedis): Patetregulam DB F, ubicunq; corpOri
Coccurrat, ipli semper occurrere cotempore, quo aliquod ta-
listigurx latus ad angulos rectos secat, adeoque nunquam ipsi
COrPO.

## Folio 66 — 789395444:0088
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000088.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
C6 PRINOIPLA PTITLOSOEPEI aC.
corpori C occurret, quin iplum simul decerminabit, ut sc.
eundum illud latus indetinite productum peront moveri.
Cumqi quodlibet latus ad utramris partem productum, sem-
per extra tiguram cadere debeat; erit hoc latus indefinite pro-
ductum cangens tourae infinitorum laterum, hoc est, circuli.
Si icaque loco regula concipiamus tundam circulariter mo-
tam, haec lapidem determinabie, uc secundum tangentem
pergat moveri, g. c. d.
Notandum hic est, utramque hanc demonstrationem posse ac-
commodari quibuslibet ficuris curvilineis.
R O
OSITIO ZVTI.
Omne corpus, quod circulariter movetur. conatur recedere
à centro circuli, quem describit.
E At O N ST R a T1O.
Carua aiquod corpus circulariter moretur, Lamaru
Letu ad aiijua causd externa, qua ceslante simul Per-
siemoreri secundum lincam tan-
sentem (per praeced.) cujus om-
nia puncta praeter id, quod cir-
culum tangit, extra circulum ca.
dune (per prov. 16. IIb. 3. FI.) ac
proinde longius a centro distant:
Ergo, cum lapis, qui circulariter
movetur in funda F. A, eA in pun-
eto A, conacur pergere secundum
lincam, cujus omnia puncta lon-
ejus dictant à centro F, quam om-
nia puncta circumterentiaeL. AB,
quodnihil aliud cAt, quam rece-
dere conari a cenero circuli, quem describit, g. c. d.

## Folio 67 — 789395444:0089
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
C.
FL.
M
O.
lli.
O
aa
10
iu
X-
N.
a-
I-
1-
e
t:
ex
2.
n
1
L d LL0 11
PROPOSITTO ZVIAL
Si corpus aliquod, puta A, versus aliud corpus quiescens B mo-
veatur, nec tamen B propter impetum corporis A aliquid sua
quietis amittat. neque etiam A sui motus aliquid amittet; sed
eandem quantitatem motus, quam antea habebat, prorsus reti-
nebit.
DE MONSTRATIC
RCsaS, POnatuE COrpuS A Perdere de LUO MOEU, nec
Quod perdidit, in aliudtransterre, putâ in B;
dabitur in natura, cum id concingit, mi-
nOr quantitas motus, quam antea, quod
est ablurdum (per prop. F3. hujus). Ao.
demt oc piect Demonstratio respectu quietis in Corpo.
re B, quales si csum in aliud nihil cransterat. B omnem
luam quierem, et A omnem Cuum morum retinebit, 9. C. d.
P R OPOSITIOZIZ.
Morus, in se spectatus, differt a sua determinatione versus cer-
tam aliquam partem; neque opus est, corpus motum, ut in con-
tratiam partem feratur sive repellatur; aliquam diu quiescere.
DE AE O N S F R A F T O.
Onatur, ut in praeced. corpus A vertus B moveri, ec a COr-
pore B impediri, ne ulcelis pergat; ereo (per praeced.
mum spatium tempotis quielcet: attamen, cum pergat mo-
priusmorebatur; etur enim a B impediri, crgo motu
luo integro chaee, atque determinatione priore amilla
vertus
Slamenia,
A Cuum inteorum motuls sechebie; nec quancum vis mini.
veri, non moretur rertus eandem partem, versus quam
te res
nem necesse et
oipess pro
jam paula
scere
nun

## Folio 68 — 789395444:0090
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000090.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
68 PRINOIPTA PHTLOSOPHIA_C
versus contrariam morebitur partem (per illa, quae Cap. 2.
Diope: dicta Tunt); ideoque (Per aZ. 2.) decerminatio ad cf-
Tentiam motus non pertinet. sed ab ipla diftere, nec cOrpuS
mocum, cum repellitur, aliquam diu quiescit. 9. c. d.
COROELARTOM.
Flinc sequicur mocum non esse motui contrarium.
PROPOSITIO ZZ.
Si corpus A corpori B occurrat, ex ipsum secum rapiat; tantum
motus, quantum B propter occursum A ab ipso A acquirit; de
suo motu Aamittet.
DE AL O N S F R A Z1O.
+HCDAS Bonatur B plus aueminus motus ab A acquire-
Dre, quam Aamietit; tora illa differentia erit addenda vel
 Cuberahenda quancitati motus totius na-
3
curae, quod es absurdum (per propol. 1. 3.
hujus). Cum ergo neque plus neque
minus motus corpus B pollit acquirere; tantum ergo acqui
reF, quantum A amittet, g. C. d.
DROPOSITIO XXI.
Si corpus A duplo majus sit, quam B, ex aeque celeriter movea-
tur; habebu etiam A duplo majorem motum, quam B. sive vim
aco aq celeritatem cum B retinendam.
DE M ON SFR A FTO.
DOnatur c. 8. loco A biS B, id eA (ex hyp.) u AM duas
aequales partes dirilum, utrum que B habel rim ad ma-
nendum in latu, i Guoei (Del Prop. 14. hujus), Caque vis
suose (ex B.) e aequalis: si jam haec duo B jungan-
Clr.
Vid. F15.
prop. Praec.
B
t
22
et
d
Fa
Ma
cor
eu
eta
qui

## Folio 69 — 789395444:0091
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
2.
et.
uto
n
de
C-
et
2-
1C
1.
3
P A R S TI
cur, Cuam celeracatem retinendo, fiet unum A, cujus visde
quancitas erit agualis duobus B sire dupla unius B, 9. c. d.
Nota, hoc x sol a motus definitione etiam sequi; quo enim cor-
pus, quod movetur, majus est, eo plus materiae datur, quae ab alia se-
paratur: daturque isitur plus separationis, hoc est, (per defin. 8.)
plus motus. Vide quae X. notavimus circa motus definitionem.
ROPOSI
IO. XXII.
Si corpas  aquale sit corpori B. ex A duplo celerius, quam B vid. TiC.
moveatur. Vis sive motus in A, erit duplusipsius B.
D E M O N S X R A Z+O.
PrOpos. 20.
Onatur B, Cum primo certam vim se movendiacquisirit,
acquisirisse quatuor gradus celeritatis. Si jam nihil acce-
dat, perset moveri (per PrODOI. 14. hujuS) ec in luo Hatu
perlererare: Ilpponacur denuo novam aliam vim acquirere
ex novo impultupriori equalem, quapropter iterum acqui-
rec ulera quacuor priores, alios quatuor gradus celcritatis, quos
eliam (per caltel. proPOT.) Serrabie, hoc es, duplo celerius.
hoc est, aeque celeriter ac A morebitur, ec limul duplam
habebierum, hoc est, aequalem ipsi A, quare mocus in A cA
ota, nos na per vim in corporibus motis, intellicere quanti-
tatem motus, quae quantitas in aequalibus corporibus pro celeritate
motus major esse debet, quatenus ea celeritate corpora aequalia, à
corporibus immediate tancentibus magis eodem tempore separantur,
quam si tardius moverentur: adeoque (per definit. 8.) plus motus
etiam habent: In quiescentibus autem per vim resistendi intellicere
quantitatem quietis. Ex quibus sequitur
ic
duplus ipsius B, g. c. d.
ie aalieeee ed a
Que corporatas odentut ed maris de qutere partpata.
COr.
id

## Folio 70 — 789395444:0092
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000092.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
70
PRTNOTPTA PHTLOSOPMLE aC.
corporibus enim celerius motis, quae ipsiS OCCurrunE, e Mi-
norem, quam ipla, vim habene, masis reliltunt. ee etiam
minus a corporibus immediatetansentibus separantur.
COROLLARIOMI
Si corpus A duplo celerius moveatur, quam corpus B ex B duplo
majus sit, quam A, tantundem motus est in B majori, quam
in Aminori, ac proinde etiam aequalis vis.
DEMTOHSTRATTO.
IE B duplo majus, quam A, ec A duplo celerius moreatur.
quam B, XE POrrO C duplominus HE, quam B, ex duxlo
cardius moreatur, quam A: ergo B (per ProPOl. 21. hujus)
duplo majorem habebitmotum, quam C ec A (per PFOP. 22.
hujus) duplomajorem morum habebit, quam C: ergo (per
2Xiom. L5.) B ex A aequalem motum habent, est enim utrius-
que mocus ejusdemtertii C duplus, 4. c. d.
CORDLLARIOMIIT.
X his sequitur, motum a celeritate distingui. Concipimus
enim corporum, qua aequalem habent celeritacem, unum
plusmotus hrabere posse, quam aliud (per propol. 2 I. hujus):
ex contra, quae inxequalem habent celeritatem, aequalemmo-
tum habere posse (per corol. praeced.) Ouod idem etiam ex
Tola motus detinitione colligitur: nihil enim aliud est, quam
translatio unius corporis ex vicintaec.
Verum hic notandum. C orollarium hoc tertium primo non repue-
nare: Nam celeritas duobus modis a nobis concipitur, vel quatenus
corpus aliquod mazis, aut minus eodem tempore à corporibus illud im-
mediate tancentibus separatur, ex eatenus motus vel quietis plus vel
minus participat, vel quatenus eodem tempore majorem vel minorem
lineam describit, es easenus a motu distinguitur.
Lotuis

## Folio 71 — 789395444:0093
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
et
m
dbo
M
II3
10
5)
e.
et
C.
AS
m
5)
0.
ex
m
5
115
n-
M
e A R S I.
Poruissem hic alias propositiones adjuncere ad uberiorem explica-
tionem Propositionis I4 hujus partis, es vires rerum in quocunque
statu, sieut hic circa morum fecimus; explicare: sed susficiet Art.
43. Part. 2. Princip. perlecere, ex tantum unam propositionem an-
nectere, quae necessaria est ad ea, quae sequentur intellizenda.
RLOP
OSI
TIO
ZXIIT.
Cum modi alicujus corporis variationem pari cocuntun, illa variatio
semper erit minima, quae dari potest.
D E M O N S T R A F1O.
Satis clare sequitur haec Propolirio ex provol. 14. hujus.
11 212lY. Req
Si duo corpora, puta A ex B essent plane aequalia, ex in directum, Vid. F. 8.
versus se invicem aque velociter moverentur: cum sibi mutuo Prop. 20.
occurrunt, utrunque in contrariam partem reftectetur nulla sua
In hac hypechesi clare patet, quod, uc horum duorum
corporum conterarietas tollatur, velutrumque in contrariam
parcem refecti, vel unum alterum secum rapere debcat;
nam quoad determinationem tantum non vero quondma
O
celeritatis parte amissa.
tum sibilune contraria.
1 re1L2C161100
O ecB Sibi mutuooccurrunt, aliquam variationent
(Per 2X. 19.): cum autem mocus moruinon
sIE contrarius (pet CorOl. propol. 19. hujus) nihil Cui mOtuS
AMiEtCrC COGENEUE PCTAX. 19.): Quam ob rem in lola deter-
minatione Fet aa. Ted unius decerminationem tantum,
Dula Be do conciperemutari, nitra, a quomutari
debe-
paci debene

## Folio 72 — 789395444:0094
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000094.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
alsum est motur
non esse con
prop. 14 e
et possibile si
aricim sol
2
PRIHOIPTA PHTLOSOPMTRAC:
deberet. Fortius ene suxponamus (per aX. 20.). AC hoc eNet
contra lixpothesin: ergo cum mutatio determinationis in uno
tantum tieri non possit; tiet in utroque, deffectentibus scilicet
Aec B in contrariam parrem (per illa, quae cap. 2. DioptrIC.
dicta Cunc), et mocum cuum inteorum recinentibus, g. C. d.
PROPOSITIO ZXV. ReG. 2.
Vid. FB. Si mobe essent inaequalia, B nempe majus, quam A, caeteris ut prius
PrOP. 27.
positis, tunc solum A restectetur, es utrumque eadem celerita-
te perzet moveri.
est
D E NE O N S FR A Y 1O.
Om A supponaturminus, quam B, habebit etiam (per
propol. 2I. hujus) minoremvim, quam B, cum autem
inhac hypochesi, uc in praecedenci, detur contrarietas in (01d
determinatione, adcoque, ut in prop. praeced. demonstravi-
mus, in Cola determinatione rariatio tieri debeat: tiertantum
in A, ec non in B (per aX. 20.): guare Atancum in contra-
riam partem a Forriori B reflectetur, Cuam integram celerita.
tem retinendo, 9. c. d.
determinationem sab
ssibile
nem quae in sola determinat DR OPOSIFIO
carvas simne, ne
s
XX
vid. Fie. Si mole ex celeritate sint inaequalia, B nempe duplo majus, quam A;
prop. 27.
ermination
motus vero in A duplo celerior, quam in B, cateris ut prius po-
sitis, ambo in contrariam partem reflectentur, unoquoque suam.
quam habebant, celeritatem retinente.
E MO N S FR A F1O
dile edcid decluoi cldalclu acclluatis
tt latdet iilloen ta llt llatait alet
corol. 2. propol. 22. hujus): quare mocusunius motui alterius
nOn

## Folio 73 — 789395444:0095
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
Tet
10
CeF
1C.
ius
a-
ex
Mm
Ia
M
a-
4.
0-
1
7.
ex
15
n
P AR S TI.
non contrariatur (CC COrol. prop. 10. hujus). ec vires in vero.
que lunt aequales Det Corol 2. propol. 22. hujus): quare hXc
hiypochesis eenas eu lmilis hypocheli Propolitionis 24 hu.
jus: adeoque per Gaem demonstrationem A ex B in cOnEra-
riam partem, Cuissi luetum inteorum retinendo, refectentur,
EOROFL AR IV M.
txllibus hilce praecedentibus Propolicionibus clare appa-
rec, Guodcleminario unius corporis aequalem rim requi.
TAE, UEmutetur, quam mocus: un de sequitur, corpus, quod
Dlus, quam dimidium sux decerminationis, et plus; quam di-
miciam parcem lui motus amittit; plus mucationis pati, quam
id, quod toram suam determinationem amitcII.
sum
e
sitio
9. c. d.
MOTOSIIIOZZVIIRCZ. 4.
Si mole sint aqualia, sed B tantillo celerius moveatur, quam A3
non tantum  in contrariam partem reflecterur: sed etiam B di.
midiam partem celeritatis, qu’â A excedit, in A transferet es
ambo aque celeriter perzent moveri versus eandem partem.
tMoHoraIO.
e i
ex tirp.) non tantum lua determinatione opponitur
B, Cedetiam (ud carditato, quacenus illa de quiete par-
D
cicipat (per corol. prop. 22. huius): un-
de quamvis in contrariam partem rese-
Etatur, _ Cola determinatio MUFCTUE, nON
ideo tollitur omnis horum corporum contrarietas: quare (per
aX. 29.) e in determinatione e in motu rariacio tieri debet:
led cum B ex hypothesi celerius, quam amoveatur, erie B
(Der propol. 22. hujus) Forcius, quam A; Quare (per aX. 20.)
mutatio in A a B procedet, a quo in contrariam partem re-
Aectetur, quod cracprimum.
loI
salum

## Folio 74 — 789395444:0096
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000096.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
74
PRTNOTPLA PHILOSOPMEA aC.
Deinde quamdiu cardius, quam B, moretur, ip(IB (peF
corol. I. PropOL. 22. hujus) opponitur: ergo tamdiu variatio
Aeri debet (per 2X. 19.), donec non cardius, quam B movea-
tur. UE autem celerius, quam B, moreatur, a nulla caula
adeo forti in hac hypocheli cogitur; cum igitur neque tar-
dius, quam B, moreripollit, cum a B impellatur, neque ce-
lerius, quam B, ae que erso celeriter, ac B. Perset moveri. Por-
roG Bminus, quam dimidiam partem excessus celeritatis in
Atransterat, tunc Acardius, quam B perset moveri: Si ve
roplus, quam dimidiam partem, tunc A celerius, quam B
perget moreri; quodutrumque aburdum est, vejamjam de-
monstrarimus; ereo rariatio eonsque continget, doncc B di-
midiam partem excessus celeriratis in a transtulerie, quam B
(per propol. 20. hujus) amittere debet, adcoque ambo xeque
celeriter line ulla contrarietate persent moreri vertus candem
parrem, 4. c. d.
OR OLL ARTOM.
Inc lequitur, quo corpus aliquod celerius moretur, eo
Lmasisdcterminatum esse, uc, secundum quam lincam
moretur, moveri pergat: ex contra, quo cardius, eo mi-
nus determinarionis habere.
6C HOL IVL
eM Lclcores nm decerminationis cum rIIOTUS de
equetis contundane, rilum tuu pauca adjunsere, quibus
vis determinationis à vi motus distincta explicetur. Si isitur
corpora A e C aequalia, e aequali celeritate vertus (c invi-
cem in directum mota concipiantur; haec duo (perproD. 24.
hujus) in contrariam partem, Tuum mocum integrum retinen.
do, reflectentur: Verum si corpus C sit in B, _ oblique ver-
lus Amoreatur, perspicuum cA, ipsum jam minus determi-
natum

## Folio 75 — 789395444:0097
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
Der
eio
2-
ila
p
se
p
in
C-
2-
1C
M
ed
m
de
5
A R S TI
nsccundum lineam BD, Vel CA;
quare quamris aequalem cum
A habeac motum, tamen vis de-
terminationis C. En directum
versus amori, quae xegualis est
cum vi determinacionis CorDO
ris A, major eA ri decerminatio.
niS ipsIUS C, ex B VerTUS AMOLI,
excantomajor, quanto lineaB
Amajor e linca C A: Quanto
enim linea BA major est lincaC
A; tamdela phastemporis (ubi B, ex A xeque celeriter, uE
hic LUPPONUNtUE, mOventuT) requiric B, ut secundum lincam
BD, vel C A, per quam detorminationi corporis A contraria-
cur, moreriposlic: adcoque, ubi C oblique ex B ipsi A OccurrII,
decerminabitur, ac si secundum lincam A i versuS :3 (quod
Suppono, ubiin eo puncto cst, quo linca A  lineam B C PrO-
ductam secat, aeque diltare a Cac C distat a B) pergeret mo-
verI; A vero, tuum inceorum motum, et determinationem
retinendo, perget verlus C moveris corpusque B sccum pellet,
quandoquidem B, quamdiu sccundum dias, onalem A: ad mo-
cum determinatum cA, ec aequali cum A celeritate movetur, plus
temporisrequirie, quam A, ut aliquam partem linex AC (uo
motu describat, ex catenus determinationi corporis A, qux
Fortior elt, opponitur. Sed ut ris determinationis iphus C.
ex Brertus A moti, quatenus delinea C A participat, Xequa-
lis se cum ri decerminationis ipsiusC in directum vertus A mo-
EI, (vel ex typ. ipsius A) necessario B toF graduS mOTUS (U-
pra A debebit habere, quoc partibus linea B A major es linca
C A, cumque, ubi corpori A oblique occurrit, A in contrariam
Parcem verlus. E eB versus unoquoque Tuum integrum mo-
tum retinence, reflectentur. Verum, (i exceltus B Cupra A Ma-
jorTc, quam excessus linexe B A supralineam C A, cum B rC-
vellet a verlus. A, ciquetantum sui motus tribuee, donec mo-
cus B ad motum ACc habeat, ut linca B A ad lincam C A, de
eantum
minatum esse, ad se orendi

## Folio 76 — 789395444:0098
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000098.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
6 PRINOIPIA PHILOSOPMILA _C.
tantum motus, quantum in stranstulie, amittendo, peroce
verlus quam prius morebatur partem, moreri. PX. gr. Cilinca
AC sit ad lineam AB, ut P ad 2, ec motus corporis A ad morum
corporis B ut Lad5, tum Beransteret in a unum gradtum lui
motus, ipsumque in contrariam partem repellet, e B cum qua-
cuor residuis gradibus perget verlus eandem partem, verlus
quam priustendebat, moveri.
PROPOSITTOZZVTIL. ReZ. 4.
Fid. F.C. Si corpus Aplane quiesceret, esset que paulo majus, quam B; quacun-
prop. 27.
quecum celeritate B moveatur versus a, nunquam ipsum A mo-
vebit; sed ab eo in contrariam partem repelletur, suum interrum
motum retinendo.
Noca, horum corporum contrarietatem collitribus modis, vel ubiunum al
cerum secum rapit, et postea ae que celeriter versus eandem partem versunt mo-
veri; velubi unum in contrariam partem reflectitur, ec alcerum tuam incepram
quietem retinet; vel ubi unum in contrariam partem refectnur, ec aliquid sui
motusin aliud quicsCenS transtert; quartus autem calus non datur (ex vi prop.
23. hujus): jam isitur erie (per Prov. 23. hujus) demonstrandum, quod se
cundum nostram hypochesn minima mutatio in hlce corporibus continsit.
D E N O N S P R A F LO.
GT B moveret A, donec eadem celeritate pergerent ambo
moreri, deberet (perpropol. 20. hujus) tancum lui mo-
tus in Atransterre, quantum L acquirit, e (per propol. 2T. hu-
jus) plus quam dimidiam partem lui motus deberet amittere,
e consequenter (per corol. proDol. 27. hujus) plus etiam, quam
dimidiam parcem sux determinationis, adcoque (per corol.
PropOl. 26. hujus) plusmutationis pateretur, quam sitantum
Tuam dererminationem amitteret; ec (i A sux quietis aliquid a-
mictat, sednon tantum, ut tandem cum B aequaliceleritate.
pergat moveris tum contrarictas horum duorum corporum non
tolletur, nam A Cua tarditate, quatenus illa de quiete parti-
cipat (per corol. I. propol. 22. hujus) celeritati B contraria-
bitur, ideoque B adhuc in contrariam partem refecti debebit,
totamque uam determinationem a partem iplius motus, quem
in Acranstulic, amitret, quae etiam major elt Mutatio, quam

## Folio 77 — 789395444:0099
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
BeF
nea
eter
La
Ua-
luo
Um
mo-
um
1a1-
MO.
ram
ITui
(e
p
D0
10.
I.
C3
am
OI
um
2.
C.
On
t1-
12.
c
m
m
P A R S TI
lieam determutationem amitreret: mutatio ieitur secundum
notulan uspocen, quoniam in Cola determinatione est, mi.
nima erie, quae in hilce corporibus dari potest, ac proinde
Per prOP. 23. hujus) nulla alia continget, 9. c. d.
Potandum in demonstratione hujus P ropositionis, quod idem etiam pos est
in aliis locum habet: nempe nos non citasse propof. 19. hujus, in qu’à
demonstratur, determinationem inteoram mutari posse, inte.
eronihilominusmanente ipso motu: ad quam tamen altendi de-
bet, ut vis demonstrationis recte percipiatur: NNam in prop. 23. hu-
jus non dicebamus, quod rariatio semper cric absolure minima;
led minima, quxe dari potect. Talem autem mutationem, quae in sola
determinatione consistit, posse dari, qualem in hac demonstratione sup-
posuimus, patet ex Propos. 18. e 19. Bujus cum C oroll.
PROPOSITTOZZIK. RCG. 5.
Si corpus quiescens ’esset minus, quam B. tum quantumvis Btar- Vid. F.8.
de versus A moveretur. illud secum movebit, partem scilicet sui Propos. 30
tus et talem transferendo, ut ambo postea aeque celeriter move-
antur. (Leze Urt. 50. Part. 2. Princip. )
In hac Recula etiam, ut in praec. trestantum catus concipi poltent, quibus
contrarietas taec tolleretur: nos vero demonstrabimus, quod secundum nostram
hypochesin minima mutacio in hisce corporibus concinsit; ideoque (perpro.
Pol. 23. hujus) talimodo etiam rariari debent.
D E M O N S F R A F FO.
Ecundum nostram hypochesin BcranSFerE in A (DEF PFO-
Dol. 2T. hujus) hinus, quam dimidiam partem Cui moTus,
(per corol. propol. 17. hujus) minus quam dimidiam par-
tem lux decerminalionis. Si autem B non raperet lecum A; scd
in contrariam partem reflecteretur, totam luam determina-
tionem amitteret, ex major contingeret variatio (percorol.
propol, 26. hujus): e multo major. Si totam Cuam determi-
nationem amitteret. et limul partem ipsius motus, ut in ter-
tio casu supponcu, quarevariatio secundum nostram hy po-
e
etm elt ma3 G. C. C

## Folio 78 — 789395444:0100
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000100.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
scit et
men solus e
erus
Vid. FiC.
PIENBLETA PHTLOSOPETA d
PROPOSITIOXXZ. RCZ. 6.
Si corpus a quiescens esset accuratissime aequale corpori B versus il-
lud moto. partim ab ipsoimpelleretur, partim es ipso in contra-
rium partem repelleretur.
posta bo quieset
Hlic eriam, ue in praecedente, tantum tres casus concipi
polsene: adeoque demonstrandum eric, nos hic ponere
minimam rariationem, quae dari potest. erit progressu
minationis quantita
ab ant
D E NE O N S Y R A F X O.
Corpus D lccum corpus prapiat, donec ambo xque ce-
lericer peroune moveri, cum cantundem motuserit in uno
C
acque in alio (per Provol. 22. hujus), e
(Der corOl. propol. 27. hujus) dimidiam
partem determinationis amitiere debe-
bic, e etiam (per prop. 20. hujus) dimidiam parcem Cuimo-
TuS. Si vero ab A in contrariam partem repellatur, cum to-
eam Cuam determinationem amictet, ee totum Cuum motum re-
tinebit (per PrODOI. 18. hujus); quae variatio aequalis est
priori (per corol. ProDOl. 26. hujus): sed neutrum lorum
contingere potest, nam si ACacum Puum retineret, et deter-
minationem iplius B mutare pollet, esset necessario (per
28. 20.) ipso B Forrius, quod estet contra hyporhelin. EE
A B SCCUM FaPeTeE A, Donec ambo aeque celeriter moveren-
tur, B esset Fortius, quam A, quod etiam est contra hypo-
chelin. Cum igicur neutrum horum caluum locum habeat.
continget ergo tertius, nempe quod Bpaulum impellet A ec
ab A revelletur, 9. c. d. L esC ArF. SI. ParF. 2. PrinciP.
ATOZ. Praec.
PROPOSITIOZXXI Reg. 7.
Si B8 A versus eandem partemmoverentur, A quidemtardius. B
autem illua insequens celerius, ita ut ipsum tandem attinceret, et
setque Amajus, quam B; sed excessus celeritatis in B esset major,
Qua

## Folio 79 — 789395444:0101
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000101.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
0
e
n
C-
d
A
2
et
BC
P A R S II.
quam excessus magnicudinis in A; rum B transferet tantum de
suomotuin A, ut ambo postea aeque celeriter, et in easdem par-
tes prorrediantur. Si autem econtra excessus magnitudinis in
A esset major, quam excessus celeritatis in B; in contrariam
partem ab ipso reflecteretur, motum omnem suum retinendo.
LCgC APL. 52. ParE. 2. Princ. Hlic iterum, ut in praeced.
trestantum casus concipipolsunt.
D E AI O N S. T R A F 1O.
Rimxe partis. B in contrariam parrem ab A, quo (per
proDol 21. ∞x 22. hujus) Fortiussupponitur, refecti non
Pocest (Per aX. 20.); ergo, cum ipsum Bsic Fortius, morebit
secum A, X quidem tali modo, ut aequali celeritate pergant
moveri: tum enim minima mutatio continget, ut ex praeced.
Facile apparet.
Secundae parris. B non Porcst A, quo minus FOrtC (per prO-
DOT. 21. _22. hujus) supponitur, impellere (per aX. 2O.); nCC
aliquid de luo motu ipsidare; quare (per coroll. propol. 14.
hujus) B tocum suum motum retinebit, non rerlus candem
Partem, suxponitur enim ab A impediri: Ergo (per illa, que
Cap. 2. DioDE. dicta (UnC) in contrariam partem reflectetur,
Cuum inccorum motum retinendo (per prop. 18. hujus) g. c. d.
ota, quod hic ex in praecedentibus Propositionibus tanquam de-
monstratum assumpsimus, omne corpus in directum alii occurrens, à
quo absolute impeditur, ne ulterius eandem partem versus procre-
diatur, in contrariam, non vero in ullam aliam partem reftecti de-
bere: quod ut intelligatur, lese cap. 2. Dioptr.
SC IIOL IO HI.
Ocusque ad mutationes corporum, quae ex mutuo im-
pullu hune, explicandas considerarimus duo corpora,
camesa ab ommibus corporibus dirila; nulla nempe habitz
ratio.

## Folio 80 — 789395444:0102
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000102.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
80
PR NOTPIA PHTLOSOPEEA_C.
ratione corporum, ea undequaque cingentium. Jam vero
iplorum Cacum ec mutationes considerabimus pro ratione
Corporum, il quibus undequaque CinGuntUI.
P A OPOSITTOXXXII.
Si corpus B un dequaque cincatur a corpusculis motis, ipsum aequali
vi versus omnes partes simul pellentibus, quam di nulla alia cau-
sa occurrit, in eodem loco immotum manebit.
D F N O N S T R A F TO.
DEr se patethac propolitio: li enim vertus aliquam Parlen
. ex impulsu corpusculorum ab una parte venientium, mo-
veretur, corpuscula, quae illud movene, majoriri pellerent.
quam alia, quae illud eodem tempore in contrariam partem
Dellunt, et cuum effectum TortirinEqUEnnE (PeF aX. 29.): quod
eNet contra hypochesin.
ac propositio ve
ed pugaat cun
e corpora undi
adTEL RLLLLIII
Corpus B, iisdem. ut supra positis, vi quantumvis parva adven-
.2. Titia, versus quameunque partem moveri potest.
aequaliter
llantia quicquam conserre
bent, cum u actio
matus
cop. falsa
mobata, ut ibi non
DEMoAotRaIIO.
in moculune, deB (Del Plac.) ou al ila
eim ac ipsum Btangune, Puum inccerum morum retinendo,
in aliam parrem relectentur (PerDrop. ZB. hujus): adeoque
sequitur ss corpus corpus B concinvo a corporibus, ques illud immediatetangunt,
cum motum
ossum
vce
edium
10
unc
inont
otiner
es
Eponte deleritur, quantumris igitur B fingatur magnum, nul-
la actiorequiritur; ad iplum a corporibus, immediare tangen.
cibus, separandum (per id quod qo notarimus circa 8. dcF.).
Ouare nulla vis externa, quancumris parra fingatur, in ip.
talit
cum

## Folio 81 — 789395444:0103
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000103.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
r0
2C
ali
It-
D3
O.
It.
m
Dd
B.
2-
3
uC
AE,
II-
n.
m
P A R S TI.
Cum impingi porest, quae non lic major ri, quam B habet
ad permanendum in eodem loco, ipsum enim nullam la-
bere vim corporibus immediace tangencibus adherendi,
jam jam demonstrarimus) ex quae etiam, addica impultui
corpusculorum, guae simul cum ipsa ri externa B vertuS
eandem partem pellunt, non major sit ri aliorum corpuscu.
lorum, idem B in contrariam partem pellentium, (ille enim
line ri externa huic sequali supponebatur): Crgo (Per a X. 20.)
ab hac vi externa, quantumris exigua tinsatur, corpus B
rerlus quamcunque partem morebitur, 9. c. d.
PROPOSITIOZXZXIV.
Corpus B, iisdem positis ut supra, non potest celerius moveri, quam
a vi externa impulsum est, quamvis particuba, a quibus cinei
tur, lonse celerius acitentur.
D E N O N B X R A FFO.
 Orpuscula, quae simuL CUm VI exFerna cOrpUIS B verluS
eandem partem pellunt, quanris multo celerius agiten-
tur, quam vis externaBmorere potelt; quia tamen (per hyp.) non
majorem rim habent, quam corpora, gux. idem B in contra-
riam partem repellunt, omnes sua determinationis vires in his
tantum resistendis impendent; nec ei (per propol. 32. hujus)
aliquam celeritatem tribuent; Froo, cum nullae alic circumctan-
tiae. sire caulae supponantur, B a nulla alia caula, praeter vim
externam, aliquid celeritatis accipiet, ac proinde (per aX. 8.
PaTE. P.) non poterit celerius moreri, quam a ri externa im.
pulsum est, quod crat dem.
PROtOSIIIO
e L2 L2 10
Cum corpus B sic ab externo impulsu movetur, maximam partem
sui motus a corporibus, a quibus continuo cinsitur, accipit, non
autem a vi externa.

## Folio 82 — 789395444:0104
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000104.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
PRINLIPTA PMILOSOPMLAC
D E M O N S FR A FIO.
Orpus B, quamris admodum magnum finsatur, impul
Tu, quantumvis exiguo, moveri debet, (per propol. 33.
hujus). Concipiamus igitur B quadruplo majus esse corpore
externo, cujus vi pellitur: Cum ergo (per Praec.) amboxque
celeriter moveri debeant: quadruplo etiam plus mocus crie in
B, quam incorpore externo, a quo pellitur, (per PrOP. ZT.
hujus): quare (DeF aX. B. ParE. L.) Praecipuam partem luimo-
tus a ri externa non habet. Et quia praeter hanc nullae alix
caulae suxponuntur, quam corpora, a quibus continuo cin-
situr, (nam iplum B ex le immotum lupponitur) a Tolis ergo
(peraZ. 7. ParF. I.) CorporibuS, a quibuS CInSIEUE, PExCIPUAM
Partem Tui motus accipie, non autem a ri CXTETHa, G. C. d.
Nota, quod hic non possumus, ut supra, dicere, quod motus
particularum ab una parte venientium requiratur ad resistendum mo-
tui particularum a contraria parte venientium; nam corpora, aequa-
li motu (ut haec supponuntur) versus se invicem mota, sola deter-
Vid. prop. minatione, non veromotu, contraria sunt (per corol. prop. T9. hujus):
24. Bujus;
in eat enim ideoque solam determinationem in sibi invcem resistende impendunt,
duo corpo. non vero motum, ac propterea corpus B nihil determinationis, ex con
ra, in sibi
invicem sequenter (per corol. prop. 27. hujus) nihil celeritatis, quatenus a mo-
resistendo, tu distineuitur, a corporibus circumjacentibus accipere potest: At
suam de-
termina. Quidem motum; imo; accedente vi adventitia, necessario ab iis mo-
tionem non veri debet, ut in hac propositione demonstravimus, ex ex medo, quo
vero mo-
cum impen. 33 prop. demonstravimus, clare videre est.
dere, de
monstra-
num est.
PROPOSTTIO
 L2 21 1 l
Si corpus aliquod, ex. er. manus nostra, quaquaversum aequali ma-
iu moveri posset, ita ut nullis corporibus ullo nodo resistat, neque
ulla alia corpora ipsi ullo modo resistant; necessario in illo spatio,
per quod sic moveretur, tot corpora versus unam partem, quam
versus quamcumque aliam, aequali inter se, es aequali cum ma-
mu vi celeritatis movebuntu.

## Folio 83 — 789395444:0105
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000105.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
C
2
d
2
I-
50
M
10-
a-
t
2.
10-
1
10-
10
a.
10
1M
a-
DMONSLKACtC
non sic corporius plenum (per provol. 3. hujus). Dico
icaque spatium, per quodmanus nostra sic moveri potcst, à
Corporibusrepleit, quae iisdem, quibusdizi, conditionibus
morebuntur. Senim negas, ponantur quielcere, vel alio
modo moreri. Siquiescune, necessario motui manus camdiu
resistent pel Prop. Iq. hujus), donec ejus motus ipsis commu-
nicetur, ut tandem cum ipla versus eandem parcem, aequali
cum celericate moreantur (per provol. 20. hujus): Sed inhy-
Potheli Bonuntur non reliltere; erso haec corpora moven-
cur, g. er. primum.
Porro ipsa versus omnes partes moveri debene: si enimne-
Sas, Donantur verlus aliquam partem non moveri, puta ab
A verluSB. Si croo manus ab A versus B moreatur, nececlario
corporibus motis (per primam parcem hujus), ec quidem
Secundum cuam hypochetin alia decerminatione, ab ip Ca manuS
decerminatione diversa, OCCurret: quare ips resiCtent (per
PrOP. T4. hujus), donec cum ipla manu verlus candem partem
morcalu (per prop. 24. ex Schol. propol. 27. hujus): atqui
manus (DeL LYP.) non relictunt, ergo rerlus quamcumque
partem moreduntur, quoderat secundum.
Rurlus haec corpora aequali inter se ri celeritatis versus
3
quamcunque partem morebuntur. Si enim
supponerentur, non aequali vi celeritatis mo-
veri: Ponantur, quae moventur ab A versus
Bnon tanta ri celeritatismoreri, quam quae ab
AversusC morestur. Ouare si manus eadem illa celeritate
(aequam enim nec vertus omnes partes line resiltentia mo
veri perte llipponitur) qua corpora ab Avertus C moren.
cur, ad  verlis Menerctur: corpora ab A versus B mota
camatu mani semehe (per provol. 14. hujus), donec cum
manu dsuam HCclericatismoreantur (per propol. ZI. hujus):
aC hOC
Er nullum spacium aliquod corpus moveri potest, quoc

## Folio 84 — 789395444:0106
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000106.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
84 PRIHOIPIA PHTLOSOPHIA AC.
ac hoc est contra hypothelin: ereo aequali ri celeritatis rer-
TUSOMEeS DAFEeS MIOVEBUNEUE, G. Cr. Certium.
Denique, Sicorpora non equali cum manu vi celeritatis
movereneur, aue manus cardius, vel minori ri celeritatis, aue
celerius, vel majoriri celeritaris morebitur, quam corpo.
ra: Si prius, manus relittet corporibus iplam versus can-
dem partem sequentibus (per propol. 3T. hujus): Si polterius,
corpora, quae manus sequitur, ex quibulcum rersus candem
parcem moretur, ipsi relittene (per candem): quod utrum.
que eA contra hypothelin. Ergo cum neque cardius, neque
celerius moveri potest manus, aequali riceleritatis, aC COF-
Pora, morebitur, 9. c. d.
Si quaris, cur aequali vi celeritatis, non vero ab solute aequali cele
ritate dico: lese Scholium coroll. prop. 27. hujus: Si deinde quaris,
an manus, dum ex. er. ab A. versus B movetur, non resistat corpori
bus eodem tempore a B versus  aequali vi motis: L ese propos. 33.
hujus, ex qua intellices, eorum vimcompensari vi corporum (haec enim
vis per. 3. part. hujus prop. illi aequalis est,) quae ab A versus B cum
manu eodem tempore moventur.
e ute a a
d. aitu  V a.
Si corpus aliquod, puta A, à quacumque parva vi versus quameum-
que partem moveri potest, illud necessario cingitur à corporibus,
quae aequali inter se celeritate moventur.
D E M O N S Y R A X F D.
Orpus a undequaquea corpelbuscnelcebet pet PIo.
DOI. 6. hujus) jque vertus suaeunge Palte aesla.
liter motis: Si enim quiescerent, non à quacumque parra vi
Corpus A vertus quamcunsc Palce uc supponteurs 
veriporet; sed adminimum a cantari, qua corpotd, spcu
Aimmediate tansentia, secum morere posser (per aX. 20. hu-
jus). Deinde si corpora, a quibus Acingitur, majori ri vertus
Umamd.

## Folio 85 — 789395444:0107
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000107.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
ex-
eis
LuIC
10.
A-
US.
em
M.
uc
DE.
lc:
15.
rEt
3.
Um
um
157
0-
a.
9t
D-
m
a2
1S
.
P A R S LL
R unam partem morerentur, quam ver-
Tus aliam, puta a B versus C, quam
a C vertus B, cum ande quaque a corporibus moris cingatur
uE jamjam demonctrarimus); necesario (per id, quod
A. 33. demonstrarimus) corpora, ab B vertus C mota, A
vellaseandem patcem secum terrent. Adeoque non quaecum-
que parra vis suttiet ad A vertus B morendum, sed prRCI-
letanta, quae excel motus corporum a B versus C venien-
tiu suppleret (PeF aX. 20.): Quare aequaliri vertus omnes
C ITOL IV NI.
Om haec contins ant circa corpora, quae Fluida vocantur,
sequitur corpora lluida illa elle, quae in multas exisuas
Particulas, el agca  vertus omnes parces motas, sunt divila.
EC, quamris illae particulxe à nuilo vel lyneco oculo conspici.
Polline, non tamen erit nesandum id, quod modo clare de-
monstrarimus: Patisenim ex antedictis PrOpp. 1O. ex PP. evin-
citurcatisnaturx subtilitas, quae (ue jam senlus omictam) nul-
la cogicatione determinari porelt, auc attingi. POrro: cum
etiam ex praecedentibus latis constet, quod corpora Tola Cua
quiete aliis corporibusrelittant, et nos in duritie, ut sensusin-
dicant, nihil aliud percipiamus, quam quod partes corporum.
durorum motuimanuum nostrarum relistane: clare conclu-
dimus, illa corpora, quorum omnes parciculae juxta le UTuO.
quielcunt, esse dura; Lege Art. 54. 55. 56. Part. 2. Princip.
Partes motetuedent 4. c. d.
finis secunda Partis.
R2 IN-

## Folio 86 — 789395444:0108
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000108.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
NORF GF OMETRTCC
D E MI O NSTR A T A.
P A R S TII
u Rincipiis rerum naturalium universalissimis siC Cx-
 Politis, Pergendum nunc cM ad illa, quae ex ipsis se-
E)) quuntur, explicanda. Verumenimvero, quandoqui-
d demca, quae ex iis principiislequuntur, plura sunt,
quam mens nostra unquam cogitatione perlustrare poterit,
nec ab IIS ad una porius, quam alia consideranda, derermi-
nemur; praecipuorum Phaenomenon, quorum caulas hic inve.
Rigabimus, breris historia ance omnia ob oculos ponenda cAt.
Flanc autem habes ab Areic. 5. _ (que ad Y 5. ParE. 3. PrinciP. PF
ab Arc. 20. uIque ad 43. Proponitur hypochesis, quam Car-
tehus commodislimam judicae, non tantum ad Phaenomena
ccliintelligenda: Sed etiam, ad eorum causas naturales in-
dagandas.
Porro, cum ad Plantarum vel Hlominisnacuram intellioen-
dam optimavia sit considerare, quo pacto paulatim ex se
miniDIS Na(CANEUF Ex GeNCrentuT: talia principia erUnE exCO-
siranda, quae valde simplicia, ec cognieu Facislima CUNE, ex
quibus, tanquam seminibus quibusdam, ex Cidera, et terra,
ec denique omnia, guxe in hoc mundo aspectabili deprehen-
dimus, oriri potuisse demonstremus: quamvisipia nunquam
Sic orta ese probelciamus. Iloc enim pacto eorum naturam
longe melius exponemus, quam si tantum, qualia jam Cunt
delcriberemus.
Diconos quaerere principia simplicia ex cognitutacilia; la-
lia enim nisi sint, ipsis non indisebimus; nempe quia catan.
tum
N
e
1o

## Folio 87 — 789395444:0109
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
s
sC-
II.
IE
1F
ri-
c.
R.
EF
AF-
Ma
N-
N-
(c-
10.
CX
Fa3
eH-
am
am
ME.
ca-
aH.
im
P A R 5 II)
tum de causa semina rebusaftingemus, ut earum natura nobis
facilius innoteseat, _c Machematicorum more a clarissimis ad
masis obscura, et a limplicistimis ad masis compolita alcen-
damus.
Dicimus deinde, nostalia principia quaerere, ex quibus ec
Sidera, e terram, ec. Oriri potuisse demonstremus. Tales
enim caulas, quae tantum sufficiunt, ut passim ab ABrOnO-
iis AE, ad Phanomena caeli explicanda, non quaerimus: Sed
tales, quae etiam ad cognitionem corum, quae lune in terra,
(nempe, quia omnia quxe lupra cerram obserramus continse-
re, inter Phxenomena naturae recensenda judicamus) nos du-
cant: Fdxe autem ut invenianeur sequentia obserranda lunt in
bonâ FIypothesi.
I. Ornullam (in setantum considerata) implicet contra-
dictionem.
TI. VE sic Simplicissima, quae dari pocest.
TII. Duod exsecundo sequitur, ut sic cognitu Facillima.
IV. Ocomnia, qua in totanatura obserrantur ex ipsa de-
duci queanc.
Diximus denique, nobis licere Fypothelin assumere, ex
qua, tanquam ex caula, naturae Phxnomena deducere quea-
mus; quamris ipla sic orta non fuisse, probelciamus. Ouod
uc intelligatur, hoc utar exemplo. Siguis in charta lincam
curram, quam Parabolam rocamus, descriptam inveniat
ee iplius naturam inrestigare velic, sive is supponat, illam
lineam ex Cono aliquo prius sectam, ex deinde charta im-
Prellam; Cive ex mocu duarum linearum rectarum delcrip.
tam, sive aliquo alio modo ortam fuisse, perinde cAt; modo
exeo, quod supponit, omnes proprietates P’arabolae demon-
Arec. Imo, quamris sciat, illam in charta ex impreMione
secti Coniorcum habuisse; porerie nihilominus ad libitum
aliam caulam tinsere, quae ipsi commodissima videtur, ad
omnes Parabolae propriocates explicandas. Sic etiam nobis ad
delineamenta natura esplicanda, hypochelm aliquam ad li-
bitum

## Folio 88 — 789395444:0110
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000110.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
l
38
PRTNOEETA PEILLOSOPMTH aC
bitum allumere licet, modo ex ipla omnia naturx Phaenome-
na per Mlachematicas consequentias deducamus. Et, quod
magisnoratu dignum elt, rix aliquid allumere poterimus, ex
quo non idem effectus, quam quam Fortalle operoliuIs, Per na-
curse Leges supra explicatas, deduci possint. Cum enim ca-
rum Legum opc materia Formas omnes, quarum est capax,
succestive altiumat; Ci Formas iltas ordine consideremus, tan-
dem ad illam, quxe est hujus mundi poterimus derenire: 2deo
ut nihil erroris ex Falsa hypocheli sic timendum.
5
TVL A TV M.
DFTitur, ut concedatur, omnem illam materiam, Cx qua
Lhic mundus a spectabilis eAt compolitus, Fuisse initio a Dco
divilam in particulas, quam proxime inter se aequales, non
quidem sphaericas, quia plures globuli simul juncti spacium
contimmum non replene, Ced in partes alio modo fguratas, ee
magnicudine medioeres, sire medias interillas omnes, ex qui-
bus jam caeli atque altra componuntur; ealque tantundem
motus in le habuiste, quantum jam in mundo reperitur, de x-
qualicer suisse motas; cum lingulas circa propria lua centra,
et separarim a se mutuo, ita ut corpus Auidum componerent,
quale calum cssc pucamus; cum etiam plures limul circa alla
quaedam puncta, aeque à se mutuo remota, e eodem modo
dispolica, ac jam unt centra fixarum; nec non etiam circa
alia aliquanto plura, quxe aequent numerum Planetarum; (IC.
quecorrarios vortices componerent, quoc jum altra lunt in
mundo. Vide Figuram Artic. 47. Part. 3. Princip.
Ilxc hypothelis in se spectata nullam implicat contradictio-
Dem; nihil enim materix tribuit praeter dirilibilitatem, et mo-
tum, quas modilicationes jam lupra demonstrarimus in ma-
ceriarealiter existere, ex quiamaceriam indetinitam, ac caeli
ec terra unam eandemque esse ostendimus, hasmodificatio-
nes intota materia fuisse. (inc ullius conrradictionis scrupulo
Supponere PONUMUS.

## Folio 89 — 789395444:0111
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
lC-
Od
ex
a-
1a.
2 9
N-
c0
id
c0
On
Im
8c
II-
em
X-
23
AI
lia
d0
Ca
C
in
0.
D-
12-
eli
10-
il0
EF
P A R S TTI.
F.A deinde haec bypochelis simplicistima, quia nullam sup-
Ponit ina qualitarem, neque dissimilicudinem in particulis, in
quas materia in initio fuerit dirita, neque etiam in carum mo.
tu; ex quo sequitur hanc hypochelinetiam esse coenitu facil.
limam: Duod idem etiam patet ex eo, quod nihil per hanc
hypochelin in materia suxponitur fuisse, prxeter id, quod cui-
libet sponte ex solo materiae conceptu innorescit, dirisibili
tas nimirum, ac motus localis.
Duodautem ex ipia omnia, quae in natura oblerrantur.
deduci queant, reip (a, quoad heripotest, oltendere conabi-
mur, idque sequenti ordine. Primo Auidicatem Caelorum
ex ipla deducemus, e, quomodo ca causa hc lucis, explicabi-
mus. Deinde ad nacuram Solis pergemus, ex Cimul ad ca, qua
in Scellisfixis obserrantur. Postea de Cometis, e tandem de
Planetis, eorumque Plxnomenis dicemUS.
INITTONES.
I. Per Lcuphcam intelligimus illam partem vorticis, qua,
dum orrat circa axem, maximum circulum describit.
II. Per Polos incellisimus partesvorticis, quae ab P clipti
ca lune remotissimae, sive qua minimos delcribunt circulos.
III. Per Conatum ad morum non incellisimus aliquam cogi-
cationem; Sedeantum, quod parsmateria ita eAt lIta, ex ad
mocum incitata, ue rerera esset aliquoitura, li à nullâ caula
impediretur.
IV. Per Angulum incellisimus. Quicquid in aliquo cor
pore ultra fixuram lphaericam prominet.
X IOM A T A.
1. Pluresxlobu limul juneti spatium continuum occupa
re nequeunt.
II. Materiae portio in partes angulolas divilae. I Partes
ipsuS

## Folio 90 — 789395444:0112
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000112.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
DO PRLHOTPTA PHILLOSOPHLA eC
ipsius circa propria sua centra moreantur, majus sparium re-
guirit, Quam si omnes ipsius partes quielcerent, ec omnia ea-
rum latera se invicem immediare tangerent.
III. Pars materix, quo minor est, eo Facilius ab eadem ri
dividitur.
namfleri potest a
IV. Partes materix, quae sunt in motu vertus eandem par-
tem, ex a se inricem in ipso mocu non recedunt, non sunt actu
divisae.
momes
osurdu
ROPOSITTO
Partes materiae, in quas primo fuit divisa, non erant rocundae.
ei
sed angulosa.
DEMONSTRATIO.
Aleria Fot2 i partes aequales ex similes ab inirio fiit di-
L visa (per Poltulat): ergo (Der aX. P. _E DFOD. 2. paNL. 2.)
non fuerunt rocundae: atque adeo (per detin. 4.) angulola.
9. C. Cto
PROPOSITTOIS
Vis, quae essecit, ut materiae particulae circa propria centra mo-
verentur, simul effecit, ut parricularum ansuli mutuo
occur su attererentur.
D E NE O N S T R A F1O
Ota materia in initio in partes aequales (per Poctulat.)
atque ansulosas (per PrOPOL. 1. hujus) Fuit dirila. Si ita
que, simulac caeperint moreri circa propria centras anguli ca-
rum non aetriti fuissent, ACcesariO (per aXIOM. 2.) tocama.
teria majus Epatium occupare debuisset, quam cum quiesce.
bac: atqui hoc csabluretum (PeF PFOD 4. DaTL. 2. J: erBO ea-
rum angulituerune actris, simulac moreri caDCTIAE, 9. C. 4.
Reliqua desiderantus

## Folio 91 — 789395444:0113
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
re-
Ca-
avi
ar.
di-
2.)
la
dC.)
Ita
lCa-
Ma.
Ca.
d.
  su LLL23
a Il L
l L L NS
AAPTITOTCA
TN QV TBVS
Difficiliores, ux in Mecaphylices tam parre Generali,
qua Seciali, circa Ens, ejusque Afectiones, Deum, ejusque
Accributa, ex Mentem humanam occurrunt, quaeltio.
nesbreriter explicantur,
A V Y YI O R F.
B F N F D ICTO de S P INO Z. A,
A M ST E L. OD A M E. NY 5I.

## Folio 92 — 789395444:0114
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000114.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
I.
i
     s 
HSISCHE LANDESB
aIIr. LOIDN. Mac9. 31, (114] -32 C)

## Folio 93 — 789395444:0115
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000115.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
P P Ls
OGTTELA MEIL
ON. T I N E N T 1S
P A R S 1,
In qua praecipua, quae in parte Metaphysices generali,
circa Ens, ejusque affectiones vulzo occurrunt.
breviter explicantur.
C AP. T.
DeEnte Reali, Ficto, ex Rationis.
a P detinitione hujus Scientixe nihil dico, nec er
iam circa que versetur; Sedtantum ca, que ob.
Ccuriora lunc, ec paslim ab Authoribus in MC-
physicis tractantur, explicare hic est animus
Incipiamus isitur ab tnte, per quod incelli- Enris def
30 Id omne, quod, cum clase es distincte percipitur, necessario ex- nitio.
Ex hac autem defircto, vel, smaris, descriptione (c. Chimara.
quitu, quod Chimara. Fnsfitum, et Ens rationis nullo mo- Ensfictum.
e EnSra
do acentia rerocari pelnt. Nam  Chimara ex Tua natura Cx- tionis non
iltere nequit. Ensvero fictum claram ex diltinctam perceptio-m.
nem secludit; quiahomo ex sola mera libertate, ex nOn, ut quodvomi-
ne Chima
in Falsis, insciens; sed prudense sciens connectit, que con- rx hic. ec in
Ccg9. intel
pectere, ee disjunsit, que disjunsere vult. Ens deniquera-lieunr id
tionis nihil est praecer modum cogirandi, qui inserrit ad res
intellectas Facilius retinendas, explicandas at que imaginandas.
volvit con
Obinotandum, quod per modum cogitandi intelligimus id, iradictio-
nem, ut
quod jam Schol. provol. 4. part. I. explicuimus, nEMDCOM - Eutius ex
Plicatur.
nes cogirationis affectiones, videlicer intellectum, LaeTILIaM, CaP. 3.
imaginationem, etc.
istere, vel ad minimum posse existere reperimus.
i

## Folio 94 — 789395444:0116
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000116.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
A P P F ND IC IS
Ruibus co. Ouod autem dentur quidam modi cogirandi, qui inserriune
Sitandi
mous res ad restirmius atque Faciliusretinendas, et ad iplas, quando vo-
lumus, in mentem rerocandas, aur menti praesentes sistendas,
latis constat iis, qui notissima illa regula Memorix utuntur: qua
nempe ad rem noristimam recinendam ee memorix impri-
mendam ad aliam nobis familiarem recurritur, quae vel no-
mine cenus vel re ipsa cum hac conveniat. IIune Cimiliter in
modum Philolophires omnes naturales ad certas clates re-
duxerune, ad quas recurrune, ubi aliquid nori ipsis occurrit,
quasvocant cenus, species _c.
dnibus co. Ad rem deinde explicandam etiam modos cogitandi habe-
etandi
modis res
mus, determinando scilicet cam per comparationem ad aliam.
Modi cositandi, quibus id efficimus rocantur tempus, nume-
rus mensura, et liquae adhuc alia lunt. Ilorum autem tempus
inserric durationi explicandae, numerus quantitati dileretae,
mentura quancitati continuae.
Ruibusco. Denigue, cum assieti simus omnium, quae intelligimus, et
sitanai
induls res lam imagines aliquas in nostra phantasia depingere; HC, ut
imasine. non-entia politire, inctarentium, imazinemur. Nam mens in
Se lola spectata, cum sic res cogitans, non majorem habee
Pocentiam ad aftirmandum; quam ad negandum: imaginari
vero cum nihil aliud sc, quam ea, quae in cerebro reperiun.
cur amotu spirituum, qui in sensibus ab objectis excitatur,
reltixia sentire, talis senlatio non, nisi contula aftirmatio,
ese Porest. Atque hinc fc, uc omnes modos, quibusmens
ricitur adnegandum, quales sunt, caecitas, extremitas sive H.
nis, terminus, tenebrae exc. tanquam entia imaginemur.
Necationes Onde clare patet, hosmodoscositandi non esse ideas re-
curtan sint Fe  do ad idcas rerocari posse; quare etiam
deaei re-
rum.   nullum habent ideatum, quod necelsario existie, aut existe-
menpro iis re potest. Caula autem, ob quam hi modi cogitandi pro ideis
habeantur.
rerum habenEuE, eA, quia ab ideis entium realium cam imme-
diate proticilcuntur, ex oriuntur, ut Facillime cum ipsis ab iis, qui
non accuratissime accendunt, confundantur: unde etiam no.
mina
retinea
mus.
explice-
mus.
mur.

## Folio 95 — 789395444:0117
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000117.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 71 lines, status machine
nE
15.
Ua
ri-
O-
1
rc-
it
de-
M.
ne-
DUIS
an
et
AE
det
ari
IM.
IF3
0
ens
A
re-
am
TC-
leis
nC-
qui
20.
ina
P A R S I. C A P. l.
mina ipsis impotuerunt, tanquam ad sienificandum entia
extra mentem nostram exictentia, guxe lntia, lire potius Non-
eneia tntia rationis vocarerunt.
Hlincque Facile ridere est, quam inepta sit illa dirisio, qua male divi-
dividitur ens in ens reale, e ensrationis: diridunt enim ens seges
in ens ex non- ens, aut in ens ec modum cogicandi: Actamen rationis.
nonmiror Philolophos rerbales, sire grammaticales in simi-
leserrores incidere: res enim ex nominibus judicant, non
autem nomina ex reDUS.
Nec minus inepre loquitur, qui aic ens rationis non esse Ens rario-
nis quomon
merum nihil. Nam si id, quod iltis nominibus SignitCatU, do dici pos
extra intellectum quaerit, merum nihil esse reperice: (i aurem sumerum
nihil. es
iplosmodoscoritandiintelligie, vera entia realia lunt. Nam quomodo
cumrogo, quid sitspecies, nihil aliud quaero, quam natu. ensreale.
ram iltius modicogitandi, qui revera est ens, ex ab alio modo
Cogitandi distinguitur; rerum, hi modi cogitandi idex vocari
non pollunt, neque reri aut Falsi porsune dici, (Icut ctiam
amornon potest verus aut Fallus rocari, sed bonus aut malus.
Sic Plato cum dixit, hominem esse animal bipes sinc plumis,
non magis erravit, quam qui dixerunt hominem esse animal
rationale; nam Placonon minus cognorit hominem esse ani-
malrationale, quam catericoonolcune; verum ille hominem
rerocavic ad certam classem, ut quando vellet de homine co.
sitare, ad illam clastem recurrendo, cujus facile recordari
Potuerat, Racim in cositationem hominis incideret: lmo
Aristotelesgrarissimeerrarie. Si putarie le illa sua detinitione
humanam essentiam adxequate explicuisse: An vero llato
bene fecerie, cantum quaeri posset: Sed haec non lunt hujus
loc
investi ca-
ideaca nullam dart Conrementiam apparet: Onde etiam Facilerione Entia
videre eAt, quam lece c cavendum in inveltisationererum, realia cum
entibusra
ne entia realia, Cum eselbus rationis contundamus: Aliudrionis non
enim est inquirere tetuum naturam, aliud in modos, quibus confundem
det.
TCC
Ex omnibus lupradtictis lur cus reate ec entis rationis inRerum

## Folio 96 — 789395444:0118
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000118.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
A P P F N D IC IS
resa nobis percipiuntur. Ilaec rero si confundantur, neque
Ens ratio.
modospercipiendi, neque naturam iplam intolligere poreri-
mus; imo rero, quodmaximum est, in caula crie, quod in
maenoserrores incidemus, quemadmodum muleis hucusque
contigit.
Nocandum etiam, quod mulei contumdune ens rationis
nis eens cum ente ficto: putane enim ens fictum etiam esse ensratio-
sirum di nis, quia nullam extramentem habet existentiam. Sed Siad
eneis racionis, ex entis heti detinitiones modo traditas recte
accendatur, reperietur inter ipsa, tum ex ratione caulxe, tum
etiam ex eorum natura, ab lque respectu caulae, maona ditte
rencia. Ensfictum enim nihil aliud esse diximus, quam duos
terminos connezos ex Polamera roluneate sine ullo ductura-
tionis; undeens Aetum calupores esse verum. FnS vecOra
tionis, nec a (ola roluntate dependet, nec ullis terminis inter
se connexis constat, ut ex definitione latis Acmanifectum. Ki
quis isitur roget, an ens fictum ens reale sIE, an verO enS
rationis, tantum repetendum, atque regerendum est id quod
jam diximus, nempe male diridi ens in ens reale, et ens ra-
tionis, ideoque malo Fundamento guaritur, an ens fictum ens
realesic, an vero rationis: supponitur enim omne ens diridi
in ens reale, ex rationis.
Entis di Sed ad nostrum propolitum revertamur, a quo videmur ut-
visio.
cunque jam deslexisse. FX entis definitione, vel, Amavis, de
scriptione jam cradica facile ridere est, quod ens dividen-
dum sit in ens, quod lua natura necessario existie, sive cujus
csentia involrit existentiam, ex in ens, cujus essentianon invol.
vit existentiam, nisi postibilem. Hloc ultimum diriditur in Sub.
sanciam _c Modum, quorum detinitiones part. L. AFL. 5I. 52. 8C
56. Princ. PhilOC. Fraduntur; quare non necesse est, cas hic
repetere. Sed rantum notari rolo circa hanc dirisionem, quod
expresse dicimus ens diridi in substantiam ec Modum; non
vero in Substantiam ex Accidens: nam Accidens nihil eA pra-
ter modum cogitandi, utpote quod solummodo respectum de-
nOtat.
Dusmodo
stinruan
rut.

## Folio 97 — 789395444:0119
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000119.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
ue
ri
in
UC
IIS
O-
2d
etc
im
ten
105
12-
a
ter
Ri
enS
Od
ra-
CAS
idi
Ut-
de-
Cn.
110S
Ol.
ab.
2. 8
hic
10d
ion
de-
TaC.
P A R S T. CAP. TI.
Otat. F. X. OraL. Cum _Co triangulum moveri, morusnon est
trianoulimodus, sed Corporis, quod moretur: unde mo-
tus respectu triangul dccidens rocatur: respectu vero cor-
Poriseltensreale, lire modus: non enim porest motus con-
Porro ue jam dicta, _c etiam quae sequentur, melius incel-
ligantur, explicare conabimur, quid per esse essentia, esse ex-
istentiae, esse idea, ac denique esse potentia incelligendum lI:
Duo eriam nos moret quorundam isnorantia, qui nullam di.
Rinctionem agnolcunt ter essentiam ec existentiam, vel, II
aenolcunt, esse essentiae Cum esse ideae vel esse potentiae contun.
dune. Vchis isitur, ec rei ipsilatistaciamus, rem quam di-
Aincte poterimus. iu lequentibus explicabimus.
C AP. TT.
Duid sit esse Fssenta; quid esse Fxistentiae, quid esse Idea
quid esse Potentia.
P clare percipiaeur, quid per haec quatuor intelligen-
dum SiC, tancum necesse cA, ut nobis ob oculos pona-
musca, quae d abstantia increata, sive de Deo diximus,
10 Deum eminenter contunere id, quod Formaliter in FC- CrentIA.
bus creatis reperitur, hoc est, Deum talia accributa habere, in Deo esse
guibus ommia creata cimmentiori modo conrineantur, vide
DatL. L. 2XiOm. 8. _x coroll. l. Prop. 12. F. X. gr. extentionem clare
concipimus sine ulla extccenca, ideoque, cum per se nullam
haleat vim existendi, a Deo creatam esse demonstrarimus,
proD. ultima ParE. L. FC, Geta i caula tancundem perfectio-
omnes perfectiones extentionis Deoinesse. Sed quia postea
rem. Cca ea sua ala dirisibilem esse videbamus, Hoc
eles smperfectionem costithere, ideo Deo excensionem tri-
buere epocuimus, Patc. T. propol. 16, adcoque tateri co-
geb2.
eminenter
cipi sinc corpore, ac quidem sinc criangulo.
nenDC
nis ad minimum debet esse, quantum est in effectu, sequitur.

## Folio 98 — 789395444:0120
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000120.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
A P P F N D ICTS
sebamur, Deo aliquod accributum inesse, quod omnes mate.
rix perfectiones excellenciori modo continet, Schol. proP. 9.
Parc. P. Quodque ricesmateria supplere potest:
20. Deum sciplum, acque omnia alia incelligere, hocelt,
omnia objectire etiam in le habere, part. L. prop. 9.
0. Deum esse omnium rerum cautam, cumque ex ab(o.
luca libereate roluntatis opcrari.
Quidsit FX hisitaque clare ridere eA, quid per illa quatuor intel-
existentiae. ligendum (IE. Primum enim esse (cilicet essentiae, nihil aliud cA,
esse essentia,
idea, ac quam modus ille, quo res creatae in atrributis Dei compre-
Potentia ?
henduntur: esse deinde Idea dicitur, prout omnia objectire
in ided Dei continentur: esse porro Potensiae dicitur tantum
respectu porentiae Dei, qua omnia nondum adhuc existentia
ex ab toluta libereate roluntatis creare potuerat: esse denique
Existentiae Cst iplarerum essentia exrra Deum, ex in se con-
derata, tribuiturque rebus, postquam a DCO Creatae CUInE.
Haec qua- FX quibus clare apparet, haec quatuor non distingui inter
uor ase sc, nili in rebus crearis: in Deo veronullo modo: Deum
invicem
non distin. enim non concipimus fuisse potencid in alio, ex ejus exiltentia,
cui, nis in ejusque incellectus ab ejus esentid non distinguuntur.
creaturis.
d quae-
stiones
Lxhristacile ad quaectiones, quae pallim de essentia circum.
feruntur, respondere pollumus. Quaectiones autem hae lune
quasdam seguientes: an essentia distinguatur ab existentia, et si distin-
responde Suatur, an sit aliquid divertum ab idea: ec si aliquid diver-
de Essentist
Fur..
lum ab idea sic, an habeat aliquod esse extra intellectum;
quod pottremum lane neceslario Fatendum est. Ad primam
autem Cub distinctione respondemus, quod essentia in Deo
non distinguatur ab existentia; quandoquidem linc hac illa
non porest concipi: in exteris autem essentia distert ab exi-
Centia, poreknimirum (ine hac concipi. Ad Cccundam vero
dicimus, quodres, quae extra intellectum clare ex distincte, sive
vere concipitur, aliquid diuertum ab ide a sib. Scd denuo quae-
ritur, an illud esse extra intellectum sic a Pc iplo, an vero a Dco
creatum. Ad quod respondemus, essentiam tormalem non
esse

## Folio 99 — 789395444:0121
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000121.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
10
a
12
1C
1-
ex
m
a.
n.
ME
A-
ex-
M;
am
eo
Ia
Z1.
exo
IVC
1a-
deo
Jou
ese
P A R S I. C A P. TI.
esse à le, ec can cuam; haec duo enim (upponerenerem
actu existere: sed a Pola esfentia divina pendere, in qua om
nia concinentur; adcoque hoc sen luiis assentimur, qui dicunt
essentiasrerum xeternas esse. Ouaeri adhuc portet, quomo.
donos, nondum intellecta natura Dei, rerum csenciasintel.
lisamus; cum illae, ut modo diximus, a Tola Dei natura pen-
deant. Ad hoc dico, id ex eo oriri, quod resjam creatae lunt:
li enim non essent creatae, prortus concederem, id impossibilo
Fore, nisi post naturx Dei adaequatam cognitionem: eodem
modo ac impossibile est, imo magis impossibile, quam, ex
nondum noca natura Parabola nacuram ejus ordinatim appli-
Catarum nolcere.
 1
Porro nocandum, quod, quamris esentix modorum non, cur aud
ctor in defi-
existentium in illorum substantiis Comprehendaneur, e CO- nitione es-
rum esse essentiae in illorum substantiis lir, nos tamen ad Deum senriae ad
Dei attri-
recurrere roluimus, ut generaliter esentiam modorum _ ub. butarecur-
sanciarum explicaremus, ex criam; quin cNentia modorum rit.
non Fuic in illorum substanciis; nisi poltearum creationem, et
nOS esse essentiarum xeternum quaerebamus.
Adhaec non puto operx precium esse, hic Authores, qui cur alio-
rum defini-
dirertum a nobis sentiunt, retutare, nec etiam corum detr. niones non
nitiones aut descriptiones de esentia _ existentia examinare: recensuit.
nam hoc modorem claram obscuriorem redderemus: quid
enim magis clarum, quam, quid sit essentia e existentia, in-
celligere; quandoquidem nullam definitionem alicujus rei da-
repossumus, quin simul ejus essentiam explicemus.
Venique, si quis Philosophusadhuc dubitet, an essentia ab. Quomodi
distinctio
existentia distinguatur in rebus creatis, non cM quod mul- inter essen-
cum de detinitionibus essentix e existentix laborer, uc istud du. tiam ex
existentiam
bium eollatur: si enim tancum adeat Ratuarium aliquem, aut facile adi
tabrum lignarium; illi ipsi ostendent, quomodo Ratuam non- discatur.
dum existentem certo ordinc concipiane, et poltea eam ipsi
CaHcC PEXBCbUNE.

## Folio 100 — 789395444:0122
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000122.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
per affe-
ctiones in-
tellisen.
dum sit.
PLLItILCES
C A P. ITI
De eo, quod est Necessarium. Impossibile, Possibile es C ontingens.
Atura entis, quatenus ensest, sic explicata, adt aliquas
L
ejus affectiones explicandas transimus; ubi notandum
venit, quodper affectiones hic incellisimus id, quod alias per
attributa denotavit Cartesius in parc. P. Princ. P’hilol. art. 52.
Nam ens, quatenus ens ett, per se Polum, uc substantia, nos
non atticie, quare per aliquod actrriburum explicandum est, a
quotamen non, nili ratione, diltinenitur. Onde non latismira-
ripollum illorum ingenia lubrilistima, qui medium quaesive-
runt, non line magno detrimento veritacis, inter ens ec nihil.
Sed in eorum errorem retutando non morabor, quandoqui-
dem ipsi, ubi calium affectionum detinitiones eradtere moliun-
tur, in vana lua subrilirate prorlus eranc(cunE.
affoctio. Nosigitur rem noltram asemus, dicimulque Fntis affectio-
num def.
vitio.
nes eNe, quaedam attributa, sub quibus uniuscujusque essentiam
vel existentiam intellisimus, a qua tamen non nisi ratione distincuun
tur. Dehisqualdam, (non enim omnes pertractare mihiactu-
mO) hic explicare. ec a denominationibus, quae nulliusentis
Cuncaflectiones, separare conabor. Ac primo quidem a8am
de eo, quod est necessarium, es impossibile.
Quotmo. Duobus modisres dicitur necellaria ee impossibilis, vel re
disres di spectu sux essentixe, vel respectu caulx. Respectu ellentix
aaut ne-
cessaria e Deum necellario exictere norimus: nam ejus ellentia non po.
impossibi test concipi sine existentia: chimaera verd respectu implican.
1d
tix lux essentix non porisest, ur existar. Respectu caulxe di-
cuntur res, c. 8. materiales, esse impossibiles aueneceslarix:
nam si tancum ad earum essentiam respicimus, illam conci-
Pere Dollumus clare ex distincte sine exictentia, GuaproDter
nunquam exictere pollunt vi ec necessitate essentix: sed tan-
cum vicausxe, Dei nempe omnium rerum creatoris. Si itaquo
in decreto dirino eA, ut res aliqua enittat, necellario existet;
Cim
Quia hic P
t
s
n
d

## Folio 101 — 789395444:0123
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000123.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
15
r
F
d5
il.
ai-
1
i0-
am
inn
u-
EiS
im
re
cixe
d0.
n.
di-
:
C1.
Ter
n.
UC.
et3
P A R S I. C AP. TII.
Snminus impossibile erie, ut existat. Nam per se manite-
Humest, id quod nullam caulam, internam scilicet auE ex-
ternam, habec ad existendum, impossibile esse, ut existat: aF-
qui res in hac sccun da hypocheli poniturtalis, ut neque risux
ellentia, quam per cautam incernam intelliso, nequevi de-
creci dirini, unicae omnium rerum caulae externx, existere
Pollic: unde sequitur, resue in sec. hyp. a nobis RaLUMnEUT
imposlibiles esle, ut exictane.
Obi notandum renie, P. Chimaeram, quia neque in in- Chima
tellectu est, neque in imaginatione, à nobisens rerbale com- ram com-
mode ens
mode rocari polse; nam ea non nisi rerbis exprimi potelt. verbale
Lx. or. C irculum quadratum verbis quidem exprimimus, im2. vocari.
finari autem nullomodo. ee multo minus intelligere polsu-
uS. Quapropter Chmeera praeter verbum nihil clt, 1dco.
que imbslibilicas incet affectiones entis numerari non potest:
20. Nocandum venit; Guounon tantum rerum creatarum Resim
exiltentia: verum ctiam, ut la in sec. part. Cvidentisme tas, quona
essentiam
demomiabimus, carum cMlentia e natura à Polo Dcidecreto e existen-
depenclet. Ex quo clare degultur, res creatas millam ex se
iplis habere necestitacem: empe quia ex sc iplis nullam ha-
tiamt  Ded
.Denique nocandum ets quodnecesitas, qualis vi cau. Necessita
tem, quae
Cae n rebuscreatis est, dicatur vel respectucarum elsentia vel in rebus
relpectuearum ezistentiae: nam hec duo in rebus creatis di- creatis a
causa est.
cinguuntur, illa enim à lesibus naturae eternis dependet, Daec esse vel est
vero a lerie ex ordine caularum. Verum in Deo, cujus ellentia sentiae vet
ab illius existentia non distinguitur, elsentix necessitas etiam existentiae.
at haec duo
non dictinsuitur à necessitate existentix; un de sequitur, quod in Deo non
litotum ordinem naturx conciperemus, inveniremus, Quod, aistinoui-
multa, quorum nacuram clare ex distincte percipimus, hoc clIs
quorum ellentia necellario talis e(t, nullo modo polsent ex-
iltere; nam talesres in nacura exiltere aeque impossibile repe
riremus, aC jam cognolcimus impostibile esse, ut magnus.
ete
dependere.
et ea mera negaLlO
bent ellentiam, nec a sc ipss exictunt.

## Folio 102 — 789395444:0124
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000124.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
A P P E ND IC IS
elephantus in acus Foramine recipi postit: quamris utriusque
naturam clare percipiamus. Onde exiscencia illarum rerum
non esset, nili chimaera, quam neque imaginari, neque intelli-
serepollemus.
Acque hec de necessitate e impossibilitate, quibus pauca
eens non de possibili ex contincente vilum elt adjungere; nam haec duo
anonnullis prorerum affectionibus habentur; cum tamen re-
veranihil aliud sint, quam defectus noltri intellectus, quod
clare oltendam., Polequam explicarero. Quid per haec duo
intelligendum CiF.
idsu Res possibilis ieaque dicitur, cum ejus causam efficientem qui-
possibut.
quid con dem intellicimus; Attamen an causa determinata sit, ienoramus;
ringens. Onde etiam iplam, ut possibilem, nOn vero nequC uE ne-
celsariam, neque ut impossibilem considerare possumus. Si
autem ad rei essentiam simpliciter; non vero ad ejus causam atcen-
damus, illam continzentem dicemus, hoc cst, illam, ut me-
dium inter Deum, _ Chimaeram, ut sc loguar, considerabi-
mus, nempe quia exparte essentix nullam in ipla reperimus
necelsitatem ezictendi, ut in csentia dirina, neque eriam im-
plicantiam sive impossibilitatem, uc in chimaera. Ouod sI
quis id, quod cso possibile voco, contincens, ex contra id,
quod ego continzens, possibile rocare velit, non ipsi contradi-
cam: neque enim de nominibus disputare (oleo. Sat crit, A1
nobis concedat, haec duo non nisi defectus nostrae perceptio-
nis, nec aliquidreale esse.
Possibile. Siquis autem id iplum negare relie, illi suus error nullo
 contin-
sens esse
nesocio demonstratur: si enim ad naturam attendat, et quo-
tancum de modo ipsa a Deo dependet, nullum contincens in rebus esse
Fectus no-
eri intel Teperict, hoc est, quod ex parte rei posu existere, et non
BCt HS.
exiltere, live, ut rulso dicieur, contingens reale lIC: quod Fa-
eile apparet ex co, quod ax. 10. Part. 1. docuimus, tantam
Ccilicet vim requiri ad rem creandtam, quam ad ipsam con-
serrandam: Ouare nulla res creata propria ri aliquid facit.
eodem modo ac nulla res ereara lua propria ri incepit exictere.
FX
Possibile
e contin-
esse rerum
affectiones.
aC
EiO
Dr
nC

## Folio 103 — 789395444:0125
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000125.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
Olte
rum
CII
luCa
IrC-
nod
duo
qui-
MIS3
nC.
5. St
ten-
mo-
tabi-
uS
Lim-
eadi-
C, (1
bcio-
dullo
Quo.
S este
nOn
dta-
con-
aCIE,
ACrO.
F.X
P A R S I. CAP. ITI.
Rx quo sequitur, nihil feri, nisi vi causae omnia creantis; sci-
licet Dei, qui suo concurtu singulis momentis omnia pro-
creat. Cum autemnihil hac, nili a Cold dirindpocentia. Pa
eile eAtvidero, ca, quae hunt, vi decreci Dei, ejulque rolun-
tatis fieri. AE, cum in Deonulla sic inconstantia, nec muta-
cio, per Prop. 18. ex corol. prop. 20. Part. I. illa, que jam
producit, se producturum ab recerno decrevisse debuit; cum-
que nihilmagisnecectarium (it, uc exictat, quam quod Deus
extiturum decrevie, seguitur necessitatem existendi in omni-
busrebus crearis ab xeterno fuisse. Nec dicero possumus, illas
ee contingentes, quia Deus aliud decrerisse pocuit; nam,
cum in xeternitate non detur quando, nec ante, nec DOAt,
neque ulla aftectiotemporis, sequitur, Dcum nunquam ante
illa decreta extitisle, ut aliud decernere pollet.
Duod vero atrince ad libertarem humanae voluntatis, Coulan
tionem li-
quam liberam esse disimus chol. propol. 15 Part. I. illa ctiam bertaris no
a Dei concursu conservatur, nec ullus homo aliquid vulE, aut stri arbi-
Operatur, nili id, quod Deus ab aeterno decrevit, ut relle e
ECoperaretur. Ouomodo autem id heripostie, servata hu- Dei. Bu-
mand libertate, captum nottrum excedit: neque ideo, prum supe-
quod clare percipimus, proxter id, quod ignoramus, erit rare.
rejiciendum: clare enim ec distincte incelligimus, si ad no-
Sram naturam accendamus, nosin nostris actionibus etle li-
beros, e de multis deliberare proxrer id solum, quod rolu-
mus; Ceriam ad Deinaturam attendamus, ut modo olten-
dimus, clare e dittincte percipimus, omnia ab iplo pendere,
nitrilque existere, nisi quod ab aeterno a Deo decretum est,
uc exictat. Ouomodo autem humana roluntas a Deo sin-
sulismomentis procreetur tali modo, uc libera mancat, id
ignoramus; multa enim sune, quae nostrum captum exce-
Ount, et camen a Deo Ccimus facta esle, vti ex or. eAt illa
realis dirilio materix in indefinitas particulas laris cvidenter
anobis demonstraca in Sec. Part. PFODOT. LP. Quamris igno
remus, quomodo dirisio illa hac. Noca, quod Hic pro re
ROC
manum ca

## Folio 104 — 789395444:0126
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000126.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
104
A P P F N D IC TS
pota lupponimus, has duasnotiones, possibile nempe, de con-
rincens, tancum defectum cognitionis nostrae circa rei exi-
sentiam signiticare.
C AP. IV
De Duratione ex Tempore.
X eos qued supra dirilimusens in ens, cujus essentia in-
Lvolric existentiam, e in ens, cujus ellentia non involvienisi
possibilem existentiam; oricur distinctio inter xternitacem et
durationem. De arernitate intra Fusiusloquemur. Hlictan.
Ruia sit cum dicimus eam esse attributum, sub quo infinitam Dei existen-
oternitas. tiam concipimus. Duratio vero est attributum, sub quorerum crea-
Quid du tarum existentiam; prout in sua actualitate perseverant, conci-
ratio.
pimus. Fx quibus clare sequitur, durationem a tot 2 alicujus
reiexictentia non, niliratione, dictingui. Onancum enim du-
rationi alicujus rei derrahis, tantundem ejus existentia de-
erahinecesle elt. Hlaec autem ut determinetur, comparamus
illam cum duratione aliarum rerum, quae certum ex decermi-
Luidzom natum habene motum, hacque comparatio tempus vOCatUT.
pHsa
Ouaretempusnon est affectiorerum; sedtantum merus mo-
dus cogitandi, sire, uejam diximus, ensrationis; est enim
modus cogitandi durationi explicandae inserviens. Notan-
dumhic in duratione, quod poltea ulum habebit, quando
de aetornitate loquemur, videlicet, quod major e minor con-
cipiatur, ec quasi ex parcibus componi, et deinde quodtan-
tum licactributum existentix, non vero csentie.
C AP.
 cpposclibi. Atlbibe3 sba
X e0, quodres incer se comparamus, quaedam oriuntur
hociones. Sc  ao  tutte, i e
calsel

## Folio 105 — 789395444:0127
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000127.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
102.
al
II
mu
ua
Car
ten-
rea-
nci-
ajuis
c
ni-
atur
D81-
indi
P AR S I. C AP. VI
tanc. Ouod inde apparet, quia ( iplas, ut resextra
COTILALIOMBM PONiCad, CBCaC Velimus, clarum, quem
altas _ Spilo MabCus ConCCBIU, Machm contutum reddi-
mus. Nlotionesrerotales lixe lunt, videlicet Oppositio. Crdo. uiasnt
Convenientia. Diversitas, Subjectum, Adjunctum, e li quae ordo, con-
adhuc aliahissimilia funt. Hx, inquam, a nobis Tatis clare venientia,
percipiuntur, quatenus iplas, non uc quid ab essentiisrerum dive si
tas, Subje
oppolitarum, ordinacarum ec. diversum, concipimus; led ctum, eAd
tancum ut modoscogitandi, quibusres iplas facilius vel reti- sunctum.
nemus, velimaginamur. Ouare dehis fusiusloqui non ne-
cesse esse judico; sed ad terminos rulgo transcendentales di-
etosllat.
6
Oppositio.
C A L.
DeVno, Vero, ex BonO.
cermini ab omnibus Fere Mecaphysicis pro generalissi.
mis Fneis AFectionibus habentur, dicunt enim omne ens
esse unum, verum et bonum, quamris nemo deiiscogitet. Vc.
rum quid de hris incellioendum sic, videbimus; ubi seorsim
unumquemque horum corminorum examinarerimus.
Incipiamus itaque a primo, scilicet V, 10. Ilunc terminum Quid sit
dicunt ligniticare aliquid reale extra intellectum: verim, quid. untat
nam hoc enti addat, nesciunt explicare, quod sacis omlendie,
illos entia rationis cum ente reali contundere; quo etficiunt,
utid, quod clare incellisune, contusum reddant. NOS au-
tem dicimus Onitatem a re ipla nullo modo distingui, vel en-
einihil addere; sed tantum mocium cogitandi esse, quo rem
ab aliis separamus, quae ipsi similessune, vel cum ipla aliguo
modo conreniunt.
Onitati vero opponitur multitudo, guxe lane rebus etiam 9 quo 
nihiladdit, nec aliquid praeter modum cogitandi est, quem. spectu Deus
dicipossit
admodum clare ex distincte incelligimus. Necvideo, quidcir. onus, e
carem claram amplius dicendum rectat; led tancum hic no
tandum
Duid sit
multitudo.
quo respe-
Etunicus.

## Folio 106 — 789395444:0128
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000128.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
ve
AP P E ND ICIS
tandum est, Deum, quatenus ab aliis entibus cum separamus,
Ponc diciunum; verum, quatenus concipimus ejuldem natu-
repluresesse non pole, unicum vocari. Ac vero li rem ac.
curatius examinare rellemus, possemus Forte ostendere Deum
non nisi improprie unum ec unicum vocari. sed res non eAt
tanti, imo nullius momentiiis, qui derebus, non vero de no-
minibus Cunt Colliciti. Ouare hoc relicto ad secundum transi-
mus, ex eadem opera, quid sictallum, dicemus.
Quid sit UFautem haec duo verum scilicet ex falsum recte percipian-
Verum.
quid fat-
tur, a verborum lionificatione incipiemus, ex qua appare.
sum tam bit ca, non nisi rerum denominaciones extrinsecas, este,
apud vul-
sum, quam
nequerebus tribui, nilirhetorice. Sed quia rulsus vocabula
apud eti Primum invenie, quae poltea a Philolophis nlurpantur, ideo
Josopbos. Ere esse viderur illius, qui primam ligniticationem alicujus
rocabuli quaerit, quidprimum apud ruloum denocarie, in
quirere; praecipue ubi alix caulxe deficiune, quae ex linguxe na-
cura depromi possent ad eam investigandam. Prima igitur ve-
ri e false lioniticario, ortum videtur duxisse a narrationibus:
eaque narratio vera dicta Fuisse, quae cratFacti, quod rerera
concioerat: Fallarero, quae erat tacti, quod nullibicontise
rat. AEque hanc Philolophi poltea ulurparunt ad denotandam
convenientiam idex cum luo ideato, et contra: quare idea
vera diciturilla, quae nobis ostendierem, ut in se est: Falla
vero, quae nobis ostendierem aliter, quam revera est: Ideae
enim nihil aliud sunt, quam narrationes live historia naturae
mentales. Atquehinc poltea metaphoricetranllata cAt, ad res
mutas, ut cum dicimusverum, auc talsum aurum, qualiau-
rum nobis repraeseneatum aliquid de scipso narret, quod in (c
est, autnon est.
Verum non
esse termi-
Ouocirca plane decepti Cunt, qui verum terminum tran.
num um Ccendentalem sive entis affectionem judicarunt Nam de re-
scendenta busipisnonnis improprie, vel si marisrhecorice dici potelt.
Jem.
reritas, ex Si porro quaeras, quid sit veritas praeter veram ideam, qua-
veraidea, re etiam, quid sit albedo praeter corpus album; eodem enim
quomodo
aisferant. modose habent adinricem.

## Folio 107 — 789395444:0129
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000129.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 75 lines, status machine
IUS,
tu-
aC-
c.
eet
l
AA-
al
lC
AC.
dula
alle
1uIS
lll-
na-
ven
115:
GCra
sc-
lam
dea
aIIa
deae
UTX
lres
au-
2sC
an.
rC.
CA.
1X-
rim.
P A R S I. CAP. V L.
Decaula veri, e de caula Fals jam antea egimus; quare
hic nihil relcac HIOcaH; nec etiam quae diximuS OpCEX PrC-
tium fuisset notare, Si Scriptores in similibus nugis non adco
Ce intricassene, ut postea le extricare nequirerine, nodum
Passum in (cirpo quaerentes.
Proprietates vero veritatis aut idex verae Tunt. T0. Ouod Duenam
sint Pro-
Sit clara ex distincta, 20. Ouod omne dubium tollat, live unO prietares
verbo, quod sic certa. Qui quaerunt certicudinem in rebus ip. Veritatis E
Cerritudi
SS, Codem modo FAILIMEUE, aC Cum in iIS GEL_TUNEVerItaTeM; nem non
de quamris dicamus, res in incerto est, rhetorice lumimus esse in re
ideatum proidea, quomodoetiam rem dicimus dubiam; ni-
Si Forte quodtum per incertitudinem contingentiam intelli-
eamus, velrem, quae nobis incerticudinem aut dubium in-
sicie. Neque opuselt circa haec diutius morari; quare adter.
tium pergemus, ex limul quid per ejus contrarium intelligen-
dum lic, explicabimus.
b25.
Res Tola considerata neque bona dicitur, neque mala, Led Bonum. e
malum
tantum respectire ad aliam, cui conducit ad id, quod amat, tantum di
dequirendum, vel contra: ideoquennaquaque res direrlo ai respecti-
respectu, eodemque tempore bona e mala potest dici: Sic
consilium c. g. Achicophelis ABlaloni dacum bonum in lacris
Litterisvocatur; pellimum tamen eratD avidi, cujus interi-
cum moliebatur. Sed mulca alia luntbona, quxe non omni-
busbonalune; sic Calusbona esthominibus, non veroneque
bona, neque mala brucis aut plantis, ad quasnullum habetre-
Spectum. Deusvero dicitur summe bonus, quia omnibus con-
ducit; nempe uniuscujusque esse, quo nihil masis amabile.
luo concurtu conserrando. Malum autem absolutum nullum
dlatur, ut per sc est manifestum.
Vc.
Dui autem bonum aliquod Metaphylicum quaeritant, quod Quare ali
qui bonum
omni careat respectu, Fallo aliquo praejudicio labOrant; nem. Metap hysi-
De quod dictinctionem rationis cum distinctione reali vel mo-cumstatue
rumt.
dali contundane: distinguunt enim inter rem iplam ec Cona-
cum, qui in unaquaque re est ad Cuum esse conserrandum.
quam.

## Folio 108 — 789395444:0130
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000130.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
A P P F N D IC IS
quamrisnesciane, quid perconatumintelligant. IIaec enim
duo, quamris ratione seu porius verbis diltinguantur, quodma-
xime ipsos decepir, nullo modo reipla inter le distinguuntur.
Rcs e co. Duod ueclare intellieatur, exemplum alicujus rei simpli
Motes, que
nec in sar Cistimae ob oculos ponemus. Mocus habet rim in luoctatu
suo perse- Perlererandi; haec risprotecto nihil aliud est, quam motus
ipse, hoc est, quod natura motus talis sIF. Si enim dicam
quoinddo in hioc corpore a nihul aliud ene, quam certam quantita-
distinsuam rem mocus, hinc clare sequitur, quamdiu ad illud corpus
cibt.
A aecendo, me temper debere dicere illud corpus moveri. Si
enim dicerem, illud suam rim morendi ex se amittere, necel
Pario ipsi aliquid aliud cribuo praeter id, quod in hypochesi
suppoluimus, per quod luam nacuram amierit. Ouod sve.
ro haec ratio oblcurius videatur, agc concedomus, illum
conatum se movendi aliquid ese Praeter iplasleges, ec natu-
ram mOcuS; cum isitur hunc conatum esse bonum metapty.
sicum supponas, neceslario hic etiam conatus conacum ha-
bebit in Tuo esse perseverandi, ee hic icerum alium, et sic in
infinicum, quo magis ablurdum nescio quid fingi possit. Ra-
tioautem, cur illi conatum rei a re ipla distinguunt, cAt,
quia in se ipsis reveriunt desiderium se conterrandi. ex tale in
umaguaquere imasinantur.
an Deus Ouaeritur tamen, an Deus, anteguamres creasset, dici
aeres
crecas - POFEE bOnuS; _ ex noltra detinitione ridetur sequi, Deum
e possit taleattributum non habuisse; quia dicimusrem, si in se Cola
consideratur, nequebonam, neque malam posse dici. FIOc
autem multis absurdum ridebitur; sed qua ratione nescio
multa enim hujus nocae actribura Deotribuimus, quae ante-
quam res crearentur, ipsinon competebane, nili porencia, ut
cum vocatur creator, judex, milcricors ecc. quare limilia
arsumenta moram nobis injicere non debent.
Porroutibonum, ec malum non dicitur nili respectire, sIC
dicatur re-etiamm Derlectio, nisi quando perfectionem sumimus pro ipla
pective
quomono Leiessentia, quo sensu antea diximus Deum intinitam perte-
CtC
verare co-
nantur.
bonus.
Perfectum
quomodo
absoluter

## Folio 109 — 789395444:0131
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000131.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
m
2-
olio
tu
CUS
am
la-
dus
Si
el
C
vc-
am
CU-
2V-
12-
in
l2.
A.
1M
lici
um
Ola
IOc
10. 3
tc-
l
alia
e
La
t
P A R S I. CAP. VI.
ctionem habere, hoc est, infinicam essentiam. Peu infinitum ese.
Plura his addere non elanuus; Feligua enum quxe ad par-
cem generalem Melapisricesspectant. lacis noca esse exilti-
mo: adeoela preciumtion esle, ca ulterius perlequi.
P
I
NETAEI
TCA
P A R S FI,
In qua praecipua, quae in parte Metaphysices speciali circa Deum.
efusque Atrributa. es Mentem humanam vulzo oc-
currunt, breviter explicantur.
22 L.
e Det Scaclndu.
AIIM antea docNImUS, IN TCTUM HatUITA PEXEeF Substan
tiarum di
Lubltancias, carum que modosnihil dari; qua- visio.
re non erit hic exspectandum, uc aliquid de
ormislubstantialibus et realibus accidencibus
cicamus: Puntenim haec, et hujus farinxe alia,
Plane inepta. Substancias deinde dirilimus in
duo Cumma genera, extensionem scilicet e cogitationem, ac
cogitationem in creacat. sive Menrem humanam, et increa-
tam sre Deum Kxistentiam ducem bujus lacis luperque de-
monstrarimus cum a poltelioris scilicet ex iplius, quam habe-
mus, idea, cum a priori. itre ab ejus ellentia, tanquam caula
existentix Bei. Sed quenam quae dam ejus actributa brerius,
quam arsumenti dignieas requirie, tractarimus, ipla hicre-
petere, caquetulius explcate, simulque aliquas quaeltiones.
 d
ad
D.Ld
ota eCrad.
PrX

## Folio 110 — 789395444:0132
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000132.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
al
Deo nullam
duratio-
Praecipuum attributum, quod ante omnia venit conside.
nem com randum, est Dei ternitas, qua ipsius durationem expli-
Detere.
camus; vel porius, uc nullam Deo durationem tribuamus,
dicimus eum esse xeternum. Nam, ut in prima P’acte notavi-
mus duratio est affectio exiltentiae, non vero eentix rerum;
Deoaurem, cujus existentia cst de ipsius essentia, nullam du-
rationem cribuere possumus. Ouienim Deo illam cribuit,
ejus existentiam ab ejus esencia diltinguit. Sunttamen, qui
rooane, an Deus nunc non diutius extiterie, quam cum A-
damum crearet: idque iplis latis clarum esse videtur, adeoque
nullo modo Deo durationem adimendam esse existimant.
Verum hi principium perunt; nam supponune Dei essentiam
ab ejus existentia distingui; quaerunt enim an Dcus, qui ex-
ticie ulque ad Adamum, non plus temporis exticerit ab Ada-
mocreato ulque adnos; quare Deo lingulis dicbus majorem
durationem tribuunt, sc quali continuo a sc iplo ipsum crea-
risuxponunt. Sienim Dei exiltentiam, ab illius essentidnon
diltinouerent, nequaquam Deo durationem tribuerent, cum
rerum esfentiis duratio nullo modo competere possit: nam
nemo unquam dicet circuli, aut trianguli essentiam, quate-
nus est aeterna veritas, hoc tempore diueius duraste, quam
tempore Adami. Porro cum duratio major e minor, sIve
gnali partibus constans concipiatur, clare seguitur, Deonul-
lam tribui posse durationem: nam cum iplius cse sIE xeternum,
hocest, in quo nihil prius, nec posterius dari pocest, nun-
Causae, ob
quam ipsi durationem tribuere postumus; quinsimul, quem
de Deohabemus, verum conceptum destruamus, hoc est,
id, quod estintinitum cua natura, ec quod nunquam porest
quas su-
concipiniliintinicum, in partes diridamus, ei scilicet du-
rationem tribuendo.
Ouod autem AuFhOreS errarune, in causa est. P. Ouia
sores Deo aetervitatem, ad Deum non aecendentes, explicare conaci
durario-
nem tri-
Tune, quali aeternitas ab (que cssentiae divinae contemplatione
buerunt. intellisi posset, vel quid esser praeter dirinam essentiam, ac -
CI
C
p
n.

## Folio 111 — 789395444:0133
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
3
1
UL
a
C
IF.
m
X-
a-
m
a-
D
m
m
ce
im
ve
1I.
Mo
an-
em
(3
CA
lu-
cia
lati
DIL
c-
que
P AR S II. CAP. I.
que hoc iterum inde ortum Fuit, quia asueti LUUS prOPFeE
detectum verborum xecernitatem etiam rebus, quarum elten-
tia diltinguitur ab carum existentia, tribuere, ue cum dicimus.
non implicat, mundum ab xeterno fuisse; atque etiam cllentiis
rerum, quamdiu iplas non existentes concipimus; cas enim
cum xternas vocamUS. Il. Ouia durationem rebusnon Eri-
Buebane, nisi quatenus eas sub continua variatione esse judi-
Cabane, non, uti nos, prout carum esentia ab Carum CKI
Rentia distingnitur. IIP. Deniquo quia Dei essentiam, (1-
Cutirerum ercatarum, ab ejus existentia distinzerunt. Fli, in-
quam, errores ipsis anlam errandi praebuerunt. Nam pri-
userror in caula fuit, ut non intolligerene, quid eMsetater-
nitas; sed iplam tanquam aliquam speciem durationis consi-
derarent. Secundus, ut non facile possent invenire ditte.
rentiam inter durationem rerum creatarum e inter Dei xeter-
nitatem. Oleimus denigue, ut, cum duratio non sit, ni(I Cx-
istentiae affectio, ipsique Dei existentiam ab ejus essentia di-
Rinzerine, Deo, ut jam diximus, durationem cribuerent.
Sed, ut melius incelligatur, quid AE Aternitas, e quomo. Duid sit
do ipla sinc eMentia dirina non possit concipi, consideran- eternitas E
dum venit id, quodjam antea diximus, nempe res creatas,
sive omnia praeter Deum semper existere sola vi sive cMentia
Dei, non vero vipropria; unde segnitur praesentem exilten-
tiam rerum non enle caulam futuex: Sed tantum Deiimmuta-
bilicatem, propter quam cogimur dicere, ubi Dcus rem pri.
mo creavit, cam postea continuo conservabit, seu candem:
illam creandi actionem continuabit. F.X quibus concludimus,
1. Ouod rescreata, porest dici trui existentia, nimirum quia
existentia non est deipsius essentia: Deusrero non porest di-
citrui existentia, nam existentia Dei eAtDcus ipse; SiCuF eF-
iam ipsiusessentia; unde sequitur res creatas duratione FruI:
Deum aurem nullo modo. 2. Omnes res creatas, dum prx-
senei duratione EE exictentia Fruuneur, Futura omnino careres
nempe quia continuo ipsis cribui debet: ac de carum essentia
rit

## Folio 112 — 789395444:0134
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000134.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
A P P F YI D IC IS
nihil amile porest dici. Verum Deo, quia existentir est de ip
Tius CMentia, Futuram existentiam tribuere non portumus: ca-
demenim, quam cum haberet, etiamnum ipsi actu cribuen.
da cs, vel, utmagisproprie loquar, Deo intinita actu ex.
ictentia competit eodem modo, ac ipsi actu competie infi-
nicus intellectus. Acque hanc infinicam exictentiam Ater-
nitatem voco, quae foli Deotribuenda, non vero ulli reierea-
Exe; non, inquam, quamvis earum duratio utroque careat f-
nC. HIaec de aeternitate; de Deinecellitate nihil dico; quia
non opus est, cum ejus exiltentiam ex ejus essentia demon-
Prarimus. Pergamus itaque ad unitatem.
C A P. +L.
De Vnitate Dei.
lati perlaepe imus futilia argumenta, quibus Dei
Ohricatem altruere conantur Aurhores, qualia funt, si
unus potuit mundum creare, cateri essent frustra, si omnia in eun-
dem finem conspirent, ab uno conditore sunt producta, e similia,
a relationibus aut denominationibus extrinsecis petita. Oua-
Propter, illis omnibus insuper habitis, nostram demonstra-
tionem, quam clare pocerimus ac breriter, hIC PTODONCMUS,
idque sequenci modo.
Dcum esse Inter Dei atcributa numeravimus etiam Cummam intelli-
unieum.
eentiam, addidimulque iplum omnem cuam perfectionem à le,
non vero ab alio habere. Si jam dicas plures dari Deo5, seu
entia summe pertecta, necellario omnes debebunt esse sum-
me incelligenres; quod ucfiat, non sufficit, unumquemque le
iplum tantum intelligere: nam cum omnia incelligere debeat
inusquisque, et se ex exteros debebit intelligere: ex quo se-
queretur, quodperfectio uniuscujulque intellectus partim d
Sciplo. Parrim ab alio dependeret. Non poterit isitur quili-
bec esle ens summe pertectum, hoc est, uEMOdONOTaVIMUS,
enS.
TL
IB
0
123
de
Cc
rC
te
ri
Ci
(I
CU
c
D
dc
vi

## Folio 113 — 789395444:0135
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000135.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
d
en
1X
-
er-
ea-
A-
ai2
Dn-
WM-
a.
1a.
4.
1159
li-
Ce,
Cu
n.
sC
ae
(C
li-
15
15
P A R S TI. CAP. TIF.
ens, quod onem luam perfectionem à se, In vero ab alio
habet, Cum camen jam demonttraverimus ctens pencu
simunelle, iplumque exictere. Ondejam possumus conclu-
dere, cl mclm cantum exictere, lenim prules exilterent.
sequeretur ens pertectistimum habere impeticclm euou
estabsurdum. Llaec de Dei Vnitate.
A L.
De Immensitate Dei.
Oeuimus antea, nullum ensposse concipifinitum, ee Ruomodo
Deus dica-
imperfectum, id est, de nihilo parcicipans, nili prius ac tur infini-
ens pertectum ex infinitum attendamus, hoc est, ad Deum; tus, quo-
moad im-
quare Polus Deus dicendus absolute infinitus, nimirum qua mensus 2
tenus reperimus iplum revera constare infinita perfectione.
Atimmensus sive interminabilis etiam potest dici, quatenus
respicimus ad hoc, quod nullum detur ens, quo perfectio Dei
terminari possic. Lx quo sequieur, quod Dei Infinitas, in-
vito rocabulo, sit quid maxime posicirum; nam cacenus ip.
Cum infinitum esse dicimus, quatenus ad ejus essentiam sive
Cummam perfectionem actendimus. Immensitas vero Deoran-
cum respectire cribuitur; non enim pertinct ad Deum, qua-
tenus ablolute tanquam ens perfectistimum, Sed quatenusuE
Prima caula consideratur, gux quamrisnon esset perfectissi-
ma, nisi respectuentium securidariorum, nihilominus camen
elletimmensa; Nam nullum essetens, et per consequens nul. vide fusius
lum posset ens concipi ipso perfectius, quo cerminari, aux de his Ar.
mensurari polset.
9. PaLL. F.
Authores tamen pastim, ubi de Dei Immensitate aounE, D id vul
videntur Deoquantitatem tribuere. Nam ex hoc aerributo e
concludere volunt, Deum necessario ubique praesentem de. tarem in-
bereesse, qualivellent dicere. Si Deusin aliquo non eNEt lo. selleatur.
co, ejus quantitaseset terminata. Duod idem achuc melius
aPPa

## Folio 114 — 789395444:0136
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000136.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
A P P E NDIC IS
apparet ex alidratione, quam afferunt ad ostendendum, Deum
ese infinicum. Ere immentum (haec duo enim inter le con-
Fundune) ex etiam cflcubique. Si Dcus, ajunt, actus est
Durus, ucrevera cAt, neceltario est ubique ec intinitus; nam
sinonellecubique; aut non pocerit esse, ubicunque rulcel.
Se, aut necessario (NB) moveri debebit: unde clare vide-
re eR, illos Immensitatem Deotribuere, guatenus ipsum, UE
quantum, considerane; nam ex extentionis proprictatibus hec
argumenta sua pecune ad Dei immensitatem aftirmandam, quo
nihil est ablurdius:
Dam es Sijam quaeras, unde ergo nosprobabimus, Deum esse ubi.
que; relpondeo, id latis superque a nobis jam demonstra-
cum esse. ubi oltendimusnihilne momento quidem existere
Polle, quin lingulis momentis a DCO PrOCrCCtUT.
Jam vero, uc Deiubiquitas aut praesentia in sinculis rebus de-
sencia Dei Dice incellisi posset, necelsario deberer perspecta elle intima
explicari
neguit.
Det IM-
mensit a-
tem a que
nacura dirina voluNTaCIS, Qua MIMITUM TES CrCAVIE, Quaque
cas continuo procreat; quod cum humanum capeum Cuperei,
impossibile est explicare, quomodo Deus sit ubigue.
Duidam Racuunt Dei Immensitatem elle triplicem, nempe
ellentix, potentix, et denique pexsentix; scd illinugasagunts
busdam videntur enim distinguere inter Dei ellentiam de ejus poten.
statui tri- EtaM.
PlIem sel
male.
Ouod idem etiam alii magis aperte dixerunt, ubi nempe
Sciporen- ajune, Deum esle ubique per Potentiam; non autem per et
linoui Tentiam: Quasi vero Dei porentia diltinguatur ab omnibus ejus
ad ejus est attriburis, seu infinica essentia: cum tamen nihil aliud elle
DOssE. Si enim aliud quid esset, vel eslet aliqua creatura, vel
aliquid divinae elsentix accidentale, sinc quo concipi poNet:
quod utrumque absurdum cB. Si enim creatura esset, indiee-
ret Dei potentia, utconservaretur, ex sic daretur prooreltus
in intinicum. Si vero accidentale quid, non eslet Deusenssim-
plicissimum, contra id, quod supra demonstravimus.
Denique per Immensitarem praesentie etiam ridentur aliquid
ved
224
abiquo pro.
barus.
Omniprae-
tiam non
sehtia.
re
t

## Folio 115 — 789395444:0137
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000137.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
cum
COn-
S eA
oM
TCl.
UC
HCC
quo
rbi-
Aere
de-
eret,
cen.
MDC
t et
Sejus
elle
vel
CITUS
TIm-
iquid
reule
P A R S TI. C AP. TV.
velle Praeter essentiam Dei, Per GHAM reS CFCAEX LUHL, LCOH. Nec illuS
EinuIO conserrantur. Oux sane magna establurdicas, in quam Omnipra.
lapsi unc ex co, quod Dei incellectum cum humano contuc
EIIME, eulque potenciam cum potentia resum lal copa
TarUAE.
sentiam.
 L L. L
De Immutabilitate Der.
D Ex Mutationem intelligimus hoc loco omnem illam varia. Quid sit
Nuratio.
tionem; quae in aliquo Tubjecto dari porelt, integra DCr- quidTrans-
manente ipla essentia subjecti; quamris vulgoetiam latius (u- formario.
matur ad significandam rerum corruptionem, non quidem
absolutam, sed qux simulincludit generationem corruptioni
Tubleguencem, ut cum dicimus exspites in cineres mutari, no-
minesmutari in bestias. Verum Philolophiad hoc denoran.
dum alio adtuc rocabulo uruntur, nempe Transformationis.
AEnostre tantum de illa mucarione loguimur, in qua nulla
dacur subjectitranstormatio, ut cum dicimus Petrus mutavie
ColOrem, MOreS_EC.
Videndum jam an in Deo tales mutationes habeant locum; in Deo
Transfor.
nam derransformarione nihil dicere opus, postquam docuimus marionem
Deum necellario existere, hoc est, Deum non Posle delinere locum non
neret. ec limul plures dii dari possene, quod ucrumque abtur-
dum elle octendimus.
habere.
Veautem, guae hic dicenda supersime, distinctiusintelli- a s
Mutationis
fantur, venit considerandum, quod omnis mutatio procedat causa.
vel a caulis externis, rolenre aut nolente subjecto, vel a cau-
la interna, ex electione iplius subjecti. Rx. grac. hominem ni-
creleere, aesrorare, crelcere, ec limilia procedunt a caulis
externis; illa invito subjecto, hoc vero iplo lubjecto cupien-
cc; relle autem ambulare, e iratum oAtendere ecc. proveniunE
acausis internis.
L 1+

## Folio 116 — 789395444:0138
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000138.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
T16
LPP F N DTCTS
Deumnn Prioresveromutationes, quae a causis exrernis procedune,
murari ab in Deonullum habene locum; nam Colus est omnium rerum
Alto.
caula, e dnemine paticur. Adde quod nihil creatum in Ce
ullam habeat vim existendi; adeoque multo minus aliquid ex-
Era lesaut in Cuam caulam operandi. LL, quamvis inPaeris Litce-
ris Exepe inveniatur, quod Dcus proprer peccata hominum
iratus _ tristis fuerie, e limilia; in iis effectus lumitur pro
caula; quemadmodum etiam dicimus. Solem aeltate quam
hireme Fortiorem ex altiorem esse, quamris neque litum mu-
caverie, neque vires resumplerit. Fe quodtalia criam in Caeris
Licceris Caepe doceantur videre est in titaid; aic enim cap. 59.
v. 2, ubi populum increpac; pravitates vestrae vos a vestro Dco
separant.
Necetiam Pergamus itaque, et inguiramus, an in Deo a Deo iploul.
a sexso. la detur mutatio. Ilanc vero in Deo dari non concedimus,
ino iplam prortus negamus; nam omnis inutatio, quxe a vo.
luntate dexendet. tt ut subjectum suum in meliorem mutet
ctatum, quod in ente pertectissimo locum habere nequit.
Deinde etiam talis mutatio non datur, nili aliguod incom-
modum eritandi, aut aliquod bonum, quod decst, acquiren-
digratia; quod utrum que in Deo nullum locum habere P0.
telt. Onde concludimus Deum esse ens immutabile.
Noca, me communes mutationis divisiones hic consulto
Omisisse, quamris aliquo modo iplas etiam complexi Cumus:
nam non opus tuic iplas lingulatim a Deo removere, cum
Propol. 1b. Parr. 1. demonstrarerimus, Deum esse incorpo.
reum, ex communes illae dirisiones folius materiae mutationes
EaNCUI CONEINCAME.
De Simplicitate Del.
C AP.
Rerum Di
plea Rea.  Eroamus ad Dei Simplicica. LL_C DL aCTTOMCOIE a
lis, Moda-
lis, Ratio
recte incelligatur, in memoriam rerocanda (UnE, Oux
CC
scinctotri-
tas.

## Folio 117 — 789395444:0139
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000139.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 64 lines, status machine
IIE3
ru
DU
DTO
n CC
lCZ.
itce
ctam
MU-
dCl15
Out.
NUS,
a vo-
JIITCE
quit.
ccm.
iren-
DO
CuItO
MuS;
cum
rPO.
OneS
M UE
Qux
nCIP.
P A R S II. CAP. V.
Princip. LMu Past. T. ArC. 43. e49. Cartelius tradidic:
nimirum in rerum natura nihil praeter lubstancias et carum
modos dari, unde triplex rerum diftinctio deducitur, Artic.
60. 61. 2x62. Reahs Ccilicetmodalis ex rationis. Realis rOCaEUE
illa, qua duxe substantixe inter se distinguuntur, sive divert,
sirc ejuldem actriburi: uE Cx. Er. Cogitatio, ex extensio, vel
Partes materix. Hlaecque ex co cognolcitur, quod utraque
line opc alterius concipi de per consequens exictere POMIE.
Modalis duplex octenditur, nimirum qua cAt inter modum (ub.
stantia, ex iplam substanciam; ac quae est inter duos modos
uniusejuldemque siibstantix, Atque hanc ex eo coonolcimuS.
quod, quamris uterque modus ablque opcalterius concipia-
tur, neutertamen absque opc substantiae, cujus lunt modi:
Illam vero ex eo, quod, quamris lubstantia illa possic concipi
Linc Cuomodo, modus camen line lubstantia concipinequeat.
Rationis denigue ea ense dicitur, quae oritur inter substan-
eiam ex suum accributum; ut cum duratio ab extentione dictin-
BCITur. Elaecque etiam ex eo cornolcitur, quodcalis subltan-
tia non polsit line illo actribuco intelligi.
fixhistribus omnis compolitio oritur. Prima enim Com- Ondenam
omnis com-
Dolitio est, guae sic ex duabus aut pluribus substantiisejuldem posirio oria
atcribuei, ut omnis compolicio, quae tr ex duobus aueplu- tur, es quo-
ribus corporibus; sire divers attributi, uc homo. Sccunda ruplex sit.
fic unione diverlorum modorum. Tercia denique non HF, led
tancum ratione quali hieri concipitur, ut eo faciliusres intel-
lisatur. Juxe autem hisce prioribus duobusmodis non com-
Donuntur, simplicia dicenda TUnE.
Otendendum icaque Deum non eNe quid compolitum, ex Bunee
Ens simpli-
quopoterimus concludere iplum esse ens limplicistimum, quod cissnmum.
Facile effectum dabimus. Cum enim per seclarum lit, quod
Partes componentes priores sunt nacura ad minimum re com-
Policanecellario substantix illx, ex quarum coalitione e unio.
ne Deus componitur, ipso DeO priores crunenatura, e una-
quaeque per le poterit concipi, quamris Deo non tribuatur.
L

## Folio 118 — 789395444:0140
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000140.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
P P F H D IC IS
Deine, Cariha sicet Je neceslario realiter diltinguantur, ne-
Cellario etiam inaqua que per se absque opc aliarum porerie
exiltere; ac lic, ut modo diximus, tot poltent dari dii, quoc
lune Cubltantiae, ex quibus Lcum componi supponcretur. Nam
cum unaqueque per le poslie existere, à le debebit existere;
ac proinde etiam vim habebit sibi dandi omnes pertectiones,
quas Deoinese oltendimus ec. uc jamprovol. 7. ParL. I. uoi
existenciam Dei demonstravimus, Fule explicuimus. Cum
autem hoc nihil ab Curdius dici postie, concludimus Deumnon
componi ex coalitione se unione Cubstanciarum. Ouod in
Deo eriam nulla detur compolitio direrlorum modorum latis
conrincitur ex eo, quod in Deonulli dentur modi: modi enim
oriuntur ex alteratione substantiae, vide Princ. P art. I. APL. 56.
denique si quis relic aliam compolitionem Aingere ex rerum
eslentia d carum exillentia; huic nequaquam repronamus. At
memor sIE nos jam lacis demonstralte, hraec duo in Deo non
distingui.
Dei attri- Acque hinc jam clare possumus concludere, omnes distin-
buta distit.
rui rantum llOes Guao u Delaetributa tacimus, non alias esse, quam
rationis, nec illa rererainter le diltinou: incellise tales ra-
tionis distinctiones, quales modo retuli, nempe quxe ex eo
coonolcuntur, quodtalis subltancia non postu line illo actri.
buro ese. Onde concludimus Deum esse ens simplicissimum.
Cxterum Peripateticorum dictinctionum Carraginem non cu-
ramus, transimus igitur ad Dei vitam.
C A P. V L
De Vita Dei.
ratione.
eopervi
tam intel
duavul.  Y T hoc aceributum, accet Det, Fecteea
necesle eA, uc geneler explcemus, Gu aga.
135d 11.
sieant Phi. Que re per ejus ricam dertececut. t l. Semena LCispalel
Cdtm Chalsauo. es. Det vians Meniune mansionem al-
Trecis animae cum calore, Vide AriIt. lib. I. de Respirat. Cap. B. FF
quia
a
dc

## Folio 119 — 789395444:0141
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000141.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
3HC-
Quoe
NaIm
l. uDI
Cum
Od in
enim
nON
lictin.
quam
d r2-
2X CO
attri
AUM.
 CH-
Gua-
teti.
1. La
Glonor
P A R S II. CAP. VI.
quia tres Ruxerune animas, vegetatiram scilicet, sen sitiranu
e intellectiram, quas tantum plancis, brutis et hominibus
Tribumne; sequitur, ut iplimcctatentur, reliqua viex expercia
ellc. Ac incerim dicerenon audebane, mentes et Deumri-
Ed carere. Verebantur Fortasse, ne in ejus contrarium incide.
rent, nempeli vita careant, mortem eosobiiise. Quare Ari-
Aoteles Mecaph. lib. 11. Cap. 7. adhuc aliam detinicionem ri
Ex tradie, meneibus tantum peculiarem; nempe Intellectus ope-
ratio vita est; e hoc senlu Deo, qui scilicet incelligit, et actus
purus est, vitam cribuie Verum in his refucandis non multum
detatigabimur; nam quod ad illaseres animas, quas plancis
brutis ex hominibus cribuune, attinet, jam Pacis. demonstra-
vimus, illasnon essenisi fomenta; nempe quia octendimus in
materia nihil praeter mechanicas texturas et opcrationes dari.
Ouod aurem ad vitam Deiactinct, nescio cur magis actio in-
tellectus apud iplum rocetur, quam actio voluntatis, ec si
milium. Verum, quia nullam ejus responsionem exspecto, ad
id. quod promisimus, explicandum cransco, nempe quid
vita NIE.
LF quamvis haec rox per tranctationem (xDe lumatur ad (Is- Ruibus re-
bus vita
nificandum mores alicujus hominis; nos tamen Polum, quid rribui pos-
Philolophice ea denocetur, breviter explicabimus. Notan- su.
dum aurem est, quod si vita rebus etiam corporeis tribuenda
GE, nihil erit viEa exDeES: E vero tantum iis, quibus anima
unita est corpori, Tolummodo hominibus, ec Forre criam
brutistribuenda erit; non veromentibus, nec Deo. Verum
cum rocabulum ritx communiter latius se extendar, non du-
bium est, quin etiam rebus corporeis, mentibus non unitIs,
ex mentibus a corpore separatis tribuendum HII.
Quare nos per vitam incellisimus vim, per quam res in suo Quid sit
esse perseverant. F.E quia illa vis a rebus ipsis est diverla; resip. vita, e
quid sit in
las habere ritam proprie dicimus. Vis aurem, qua Deus in Tuo Deo.
esse perlererat; nihil elt praeter ejus essentiam, unde optime
loquuntur, qui Deum ritam vocant. Nec delune Theologi
q

## Folio 120 — 789395444:0142
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000142.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
120
A P P E N D ICIS
qui sentiunt, Judaeos hac de causa, nempe quod Deus sEvi.
ta, _ a vica non dictinsuatur, cumjurabane, dixisse, inin i
vivus Fehova; non vero ini ri vita Fehorae, ut Tosexhcum
per ritam Pharaorisjurabat, dicebat y i vita Pharaonis
C A P. VII
De Intellectu Dei.
Deum esse B Ltet aetributa Dei numeravimus antea Omniscientiam, quam
omniscium. L Catis conctat Deo competere; quia scientia continet in (c
perfectionem, de Deus, ens nempe perfectistimum, nulla
perfectione carere debet: quare scientia lummo gradu Deo
erit tribuenda, scilicee talis, quae nullam praesupponat vel
supponat ionorantiam. sive sciencia privationem: nam eum
daretur imperfectio in iplo accributo, sire in DCO. Exhis
Sequitur Deum nunquam habuisse intellectum potentia, ne-
que perratiocinium aliquid concludere.
Objectum POrro ex perfectione Dei etiam leguitur ejus idcas non
Scientiae
Deinon es. terminari, sicutinostrae, ab objectis exera Deum politis. Sed
seres ex Contrares, extra Ideum a Deocreaixe, a Deiincellectudeter-
tra Deum.
n minanturX; nam alias objecta per se suam haberent naturam et
sequitur essentiam, ex priores essent, laltem natura, divino intellectus
incellectum
peionores quodablurdum eRt. FFquia hoc a quibuldam non Patis ob(er.
Creacas in-
celligie de
vatum Fuic, in enormes errores inciderunt. Statuerunt ni-
ejusvolun. mirum aliqui, dari extra Deum materiam, ips Coxternam,
cacem de
pocenciam, a Pe exictentem, quam Deus intelligens secundum aliquos in
qua iptas
determina. Ordinem tantum redegie, secundum alios formas ipsi insu-
vic, unum
ecidem S. Perimpressic. Alii deinderes ex lua natur a vel neceslarias, vel
(0.
impossibiles, vel contingentes esseltatuerunt, ideoque Deum
has etiam ue contingenres nolcere, et prortus ionorare, an
existene, velnon. Alii denigue dixerune. Deum contingentia
nolcere ex circumstantiis, Forre quia longam trabuit exDe.
rien.

## Folio 121 — 789395444:0143
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000143.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
vi-
um
nIs.
laM
L lC
cilla
Deo
vel
cum
Chis
NC-
e
Cei-
Mec
itu
Ner-
am,
D5 in
Vec
erut
an
Cd
EDC-
ien-
P A R S TI. CAP. VII.
rientiam. Praecer hos adhuc alios hujulmodi errores hic ad-
terrepoltem, nisi id superracaneum judicarem; cum ex an-
ccdictis corum Falscas sponcele pacctaciat.
Revertamur itaque ad noltrum proxolitum, nempe quod sed Deum
extra Deum nullum detur objectum ipsius scientix, sed ipse ipsum.
Stscientix suae objectum, imo lua scientia. Oui autem pu-
tane, mundum criam objectum Dei scientis esle. longe mi-
nussapiune, quam qui xedisicium, ab aliquo insioni Architecto
Factum, objectum scientix illius ctatui rolune: nam Faber ad
huc extra se materiam idoneam quaerere cogitur: AI DeuS
nullam extra le materiam quaesirie; sed res quoad essentiam et
existentiam ab ejus intellectu sire voluntate tabricatxe Fuerunt.
Ouaeriturjam, an Deusnolcat mala, sirepeccata, ex entia Quomodo
rationis. ex alia similia. Respondemus, Deum illa, quorum Deus nos-
cat pecca-
eltcausa, necessario debere intellioere; praesertim cum nC ta, ex en
momento quidem postint existere, ni(I COnCuTrente CONCUT. via ratio
Cudirino. Cum ergo mala ex peccata in rebus nihil CInE, Sed
tancum in mente humana, res inter se comparante; leguitur
Lcum ipsa extra mentes humanas non cognolcere. Pntia ra-
tionismodos esse cositandidiximus, e hacratione à Veoin-
telligi debent, hoc est, quatenus percipimus, illum mentem
humanam, utut constituta et, Conseerare eE procreare; non
vero quod Dens tales modos cositandi habeat in (C, Ut Ca,
quae incellioie, Facilius retineat. Atque ad haec pauca, quae
diximus, si modo recte atcendatur; nihil circa Dei intelle.
ctum proponi poterit, quod tacillimo negorionon olvi queat.
nis, t.
Sedinterim non praetercundus error quorundam, quista - Quomodo
Sincularia,
cuunt Deum nihil DEXFEF ReS XFErNaS COgNOICCTC, UENEMDC ex quomo
anselos, ex calos, quos lua nacura ingenerabiles ec inCOr. do univer
rupcibiles Cinxerune; hujus auremmundinihil, Praeter (DC. Salid
cies, upote etiam ingenerabiles ec incorrupribiles. Ili lane
videntur, quali Cudio errare relle, et ab surdistima excogitare.
Duidenim magis absurdum, quam Dei cognitionem a lingu.
Paribus, jux line De concurtu ne per momentum quidem
et

## Folio 122 — 789395444:0144
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000144.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
A P P F N D IC IS
esse postunt, arcere. Deinde res realiter existentes Deum ig.
norare Catuune, univertalium autem, quae non TUnE, nec
ullam habent praeter lingularium essentiam, coenitionem DCo
attineune. Nos aurem contra Deo singularium coenitionem
tribuimus, unirerlalium denesamus, nili guatenus mentes hu-
manas intellisie.
indeoran. Denique, antequam huic arsumento tinem imponamus, (a-
esse esm. Tistaciendum ridetur quaectioni, qua quaeritur an in Deoplu-
tum unam
plicem ide- res Cinc idex, an tantum una ec limplicissima. Ad hanC re-
Ai1.
Spondeo, quod idea Dei, per quam omniscius vocatur, uni-
ca _ simplicissima est. Nam revera Deus nulla aliaratione vo-
catur omniscius, nisi quia habet ideam lui ipsius, quae idea
sire coenitio simul semper cum Deo exstirit; nihil enim est
praecerejusessentiam, nec illa alio modo poruit esse.
Ac coenitio Dei circa res creatas non adeo propriead scien-
tia circa tiam Deireferripotest; nam ( Dcus roluissee, aliam res crea-
res crea ea habuissent esentiam, quod nullum obtinet locum in c09-
nitione, quam Deus de se iplohabet. Ouxreturtamen, an il-
la proprie vel improprie dicta rerum creatarum coonitio (IE
mulciplex, an unica. Verum, ut respondeamus, hac quaestio
nihil distert ab illis, quibus quaeritur, an Dei deereta e vo-
litiones sint plures, vel non; de an Deiuibiquitas, sive concur-
Tus, quo res lingulares conserrat, sic idem in omnibus; de
quibus jam diximus nos nullam distinctam coenicionem habe-
re posse. Attamen cvidentissime scimus, eodem modo, ac
Deiconcursus, E ad Dei omnipotentiam reteratur, unicus
esse debet, quamvis in effectis divertimode patetiat: sIC et.
iam Dei roliriones e decreta (sic enim vocare libet ejus cog.
nitionem circa rescreatas) in Deo consideratanon esse plu-
ra, quamris per rescreatas. vel melius in rebus creatis di-
verlimode expressa Cint. Denique si ad analogiam totius na-
curx attendimus, iplam, uc unum ens, considerare portumus,
ex per consequens una tantum erir Dei idea sire decretum
de natura naturata.
Duae sit
Deiscien-
+45.

## Folio 123 — 789395444:0145
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000145.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 72 lines, status machine
18-
HCC
Deo
em
AU.
Ca-
DluI-
rC-
anI-
VO
idea
1 eA
LCH.
C03
AnII.
OGE
. VO.
rCUP-
; de
rabe-
3 2C
C Cc.
c08.
BII-
15 C1-
15 H2-
1MIS3
etum
AL
ARS I. AL.
L P.
ade oontabe stbo
Oluntas Dei, qud se vultamare, necerTario seGLIEUT CZ Guomodo
intinico ejus intellectu, quo se intelligit. Ouom odo au. De essen-
tia, e in-
cem haec tria inter Pese dictinguantur, ejus scilicet essentia, in. rellectus,
rellectus, quo se intelligit. e voluntas, qua le amare rule, in. quo se in
iell sit, 
ter deliderata reponimus. Nec fusit nos rocabulum (perso- voluntas.
nalitaris Scilicet) quod Theolosi pastim usurpant ad rem ex. qua se a-
mat, di
Plicandam: rerum, quamris rocabulum non isnoremuS, CjuIS stinguan-
tamen significationem ignoramus, nec ullum clarum ex dictin- tur; nos
ctum conceptum illiusformare poltumus; quamvis constan-
cer credamus in rilione Deibeatistima, quae Cdelibus promi.
ticur. Deumhoc luisrevelaturum.
neschb.
Voluntas de Potentia quoad extra non diltinguuntur à Dei volunta-
tem e PO-
intellectu, ut jam Catis ex antecedentibus constat; nam, Olten. tentiam
dimus Deum non eantum decrerisse res exstituras; sed etiam Dei, quoad
extrat, non
talinatura exsticuras, hoc est, carum essentiam ex carum exi. distinoyi
Centiam à Dei voluntare e porentia pendere debuisse: Cx qui- ab ejus in-
busclare ex distincte percipimus, intellectum Dei, ejusque P0. Tellectu.
tentiam, et voluntacem, quares creatas creavit, incellexie, de
conserrat, sive amat, nullo modo inter se diltingui, sed tan-
cum respectu nollra cogitationis.
Cum autem dicimus, Deum quaedam odio habere, quxe. Deum im.
dam amare; haec eodem senlu dicuntur, quo Scriptura ha- Proprie
quaedam
bec, terram homineseromituram, et id genus alia. Quod odio habe-
aucem Deusneminisiciratus, nec res tali modo amAt, quali
re, quae-
dam arma
vulgus sibi periuadet, Patis ex ipla Scriptura colligere clt: re.
aic enim F. PaiaS, ec clarius ApOH. Cap. 9. ad ROman. Non
dum enim natis (Eliis nempe IFaci), cum neque boni quippiam
fecissent, neque mali, ut secundum electionem propositum Det mane-
ret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est illi, quod major ser-
viturus esset minori, esc. EF Paulo po(E, Itaque cujus vult, misere-
tUr

## Folio 124 — 789395444:0146
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000146.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
124
A P P E NDIC1B
tur, quemantem vult, indurat. Dices erco mihi, quid adhuc con-
queritur: nam voluntati illius quis restitit? vere. o homo, tuquis
es, qui ex adverso respondes Deo: num dicet firmentum ei, qui
finxit, cur me finxisti hoc pacto? an non habet potestatem ficulus
luti, ut ex eadem massa faciat aliud quoddam vas inhonorem; aliud
in irnominiam ? exc.
Cur Deus Sijam quaeras, cur erge Denshominesmonet. Adhoc Fa-
homines
monet, cun cile respondetur, Scilicet Deum ideo ab xeterno decrevisse
non salvas illo tempore hommesmonere, ut illi COnVertereNEUE, quoS
absque mo. voluit Calros. Si porro quaeris, an Deus non potuerae il-
nitione: e
cur impii los Calrare sine illa monicione. Respondemus, potuisset.
puniantur. Cur exgo non salvats Forlan iterum quaeres. Ad hoc respon-
docere,
debo. postquam mihi dixeris, cur Deus mare rubrum sine
venco orientali rehementi non perrium reddidie, et omnes
motus sinoulares line aliisnon perticiat, aliaque infinita, quae
Deus asit mediantibus caulis. Rogabisdenuo, curigitur im-
DIIDUNIUNEUE; Cua enim natura agunt ex secundum decrerum
dirinum. Ac respondeo, etiam ex decreto dirino ese, ut pu-
MIANEUT; X Etantum illi, quos non nisi ex libertace Anoimus
Deccare, essent puniendi, cur homines serpentes renenolos
exterminare CONantUT; Cx natura enim propria tantum pec
CanE, nec aliud portunt.
Denique li quae adhuc alia occurrunt in Sacris Scripturis,
quae scrupulum injiciant, non cst hujusloci illa explicare; nam
quod lumi Hic tantum in ca inquirimus, quae ratione naturali certissime
ninaturae assequipollumus, ex lacis est, nos illa cridenter demonstrare,
repusnet.
ut sciamus Sacram pasinam eadem etiam docere debere; nam
veritas reritati non repuonat, nec Scriptura nugas, quales
vulso Aingune, docere potest. Si enim in ipla inveniremus
aliquid, quod lumini naturali essec contrarium, eadem liber-
tate, qua Alcoranum, et Thalmud refellimus, illam refelle.
re postemus. Sed absit cogitare, quod in Pacris Literis ali-
quidreperiri posie, quod lumini naturae repugnet.
Scriptu
nam nihio

## Folio 125 — 789395444:0147
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000147.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
Mm
ns
qui
IS
ud
a
NC
105
il-
et.
Dn-
InC
1C5
aa
m.
am
DI
IUIS
(05
CC-
153
am
mC
FC,
am
iles
US
CF-
le-
ali.
= A Ld +L. CAP. 1Z.
la2. 22
De Potentia Dei.
Vod Deus sit omnipotens, jam latis demonstratum est. Ruomodo
Omnipo-
LFlic tantum breriter explicare conabimur, quomodo hoc rentia Dei
accributum intelligendum (iE; nam muleinon latis pie, nec (c- intellison-
cundum reritatem de eoloquuntur. Ajuncenim res qualdam asio.
lua natura ex non ex decreto Deiese possibiles, qualdam im-
Dontibiles. ec denique qualdam necellarias, Deique omnipo-
centiamtantum circa possibilia locum habere. Nos vero, qui
jam oltendimus omnia a decreto Dei ablolute dependere, di-
cimus Dcum ene omnipotentem: at Donquam intelleximus,
cum quaedam decrerisse ex mera libertate lux voluntatis, ac
deinde cum esse immutabilem; dicimus jam conera Tua de.
creta nihil agere posse; ideoque esse imposlibile ex co (0l0.
quod puone cum perfectione Dci.
Sed Forte quis arouet, nosnon invenire quaedam necessaria omnia esse
necessaria
esse, niliad Dei decretum attendentes, quae dam vero ccOn. respectu de
tra ad Dei decretum non actendentes, cx. gr. quod Polasoa creti Dei.
non autem
idololarrarum Cuper ara Terobeami Combureret; nam ATan- quaedam in
cum ad roluntatem polix actendamus, rem ut postibilem ju-se; quae-
damrespeu
dicabimus, nec ullo modo necectario futuram dicemus, ni(I Etu decreti.
ex eo, quod Propheta ex decreto Dei hoc praedixerac: AF,
quod tres anguli trianouli aequales debeant esse duobus rectis,
iplares indicat. Sed lane hi ex lua ignorancia distinctiones in
rebusfingunt. Nam si homines clare totum ordinem natura
intelligerene, omnia aeque necessaria reperirent, ac omnia il-
la, quae in Matheli tractantur; sed quia hoc supra humanam
cognitionem est, ideo a nobisquaedam possibilia, non vero
necessaria judicantur. Ouocirca vel dicendum, quod Deus
nihil Potelt, quoniam omnia rever a necelsaria (unt, vel Deum
omnia posse, et neceslitarem, quam in rebus reperimus, a Por
1o Dei decreto prorenisse.

## Folio 126 — 789395444:0148
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000148.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
A P P F N D ICIS
Sijam quaeratur, quid, si Dcus res aliter decrevisset, e il-
ferisset e u que jam vera fune, Falla esse fccisset, an non illa tamen pro
rumnatu. reristimis agnolceremus. Imoprotecto, (i Deus nobisnatu-
ramus etiam
hobis a-
ram, quam dedir, reliquistet: Sedetiam tum potuisset, s vo-
lum de. luisset, nobisdareealem naturam, utijam tecit, qua rerum
buisset aare
intellectum.
naturam _ leges, prout a Deo lancitae elsent, intelligeremus:
imo si ad iplius veracitatem atcendamus, dare debuisset.
Ouod idem etiam patet cx co, quod supra diximus, nimirum
guod Eota natura nacurata non lienisi unieum ens: unde se-
quitur hominem partem effenatura, qua cum ceteris colxe.
rere debet; quare ex limplicitate decreti Beietiam sequeretur,
quod si Deusres alio modo creasset, simul etiam nostram na-
curam ita constituiset, utres. proul à Deo creacae ellent, in-
telligeremus. Ondenos, quamris eandem distinctionem po-
tentix Dei, quam vulso cradunt Philolophi recinere cupia-
mus; iplamtamen aliter explicare cogimur.
Quoruplen Diridimus ita que potentiam Dei in ordinatam et absolutam.
sit Poten-
tia Dei.
Absolutam potentiam Dei esse dicimus, cum ejus omnipo-
Quidab. Tentiam ad ejus decreta non actendentes consideramus; ordi.
soluta.
quid orai- natam vero, cum relpicimus ad ejusdecreta.
naia, quid POrro datur porentia ordnaria _ extraordinaria DCi. Ordi-
nqnaria est, qua mundum certo ordineconterrac; extraordina-
ordina.
extraordi ria, cum aliquid agic praeternatura ordinem, ut CX. gr. Omnia
Bar ist.
miracula, qualia lune locutio alinae, aparicio angelorum e
similia: quamris de hac postrema non immerito valde du-
bicari poslet; cum majus rideatur eflemiraculum, Ei Dcus mun-
dum semper uno eodemque certo atque immutabili ordinc
Gubernaret, quam ( leges, quas ipse in natura optime ec Cx
mera liberraco Cancirit, (quod a nemine nisi penitus OccaecatO
inficias iri potest) proxter Culriciam hominum abrogaret.
Verum hoc decernere Theologisrelinguimus.
Deniqus quectiones alias, qua circa potentiam Deicom.
munirer adterri solent, nimirum, utrum ad praeterita extendatur
Dei potentia; an possit meliora facere ea, quae facit; non possit
Flura
2
Quod si
Densaliam
Dt

## Folio 127 — 789395444:0149
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000149.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 62 lines, status machine
1.
1O
F1-
50
um
1IS:
Tec.
um
CC-
2X-
UITq
na-
In-
D0.
Dia.
PO.
rdi.
rdi-
ina-
inia
M_C
ccc-
Um
alesC
LCx
ales
ossit
vura
P AR S II. C AP. Z.
ata ada fatere, quam fecit, omittimus, Facillime CM Ca an-
C A P. X.
De Creatione.
Fum omnium rerum creatorem jam ancea Ratuimus:
hic jam conabimur explicare. quid per creationem in-
tellivendum sic: deinde ca, guxe circa creationem commu-
nicer proxonuntur, pro riribus enucleabimus. A primo Ita-
que incipiamus.
DicimusisIeurcreationem elle operationem, in qua nullae causa Quid sit
praeter efficientem concurrunt. Eve res creata est illa, quae ad existen. Creatio.
dum nihil praeter Deum praesupponit.
Obi notandum venit, r0. nos illa verba omittere, quae creationis
communiter Philosophi ulurpane, nempe ex nthilo, quali
nihil Fuisset materia, cx qua res producebaneur. Ouod au- rejicitur.
tem lic loquantur inde est, quod, cum soleane, ubires genc-
rantur, aliquid ante iplas Pupponere, ex quo Aane, in creario-
ne illam parciculam ex non potuerunt omittere. Idem ip(Is
contigitcircamateriam, nempe, quia vident ommta corpora
in locoelle, de ab aliis corporibus cingi, ideo libi quaerentibus.
ubi inccora ellet materia, responderunt, in aliquo spatio ima-
ginario. Onde non dubium est, quin illi nd nihil non ut ne-
sationem omnis re alitatis considerarerint, se d aliquid reale ef.
se tinxerine, aut imaginati fuerint.
20. Ouod dico, in creatione nullas alias causaS COnCUErO. Propria
repraeter eficientem. Potueram quidem dicere, creationem eplcarus.
omnes caulas praerer efficientem necare live secludere: ACta-
men malui concurrere, ne cogerer re (pondere iis, qui QuaeruNE,
an Deus nullum Einem sibi praetixit in creatione, ProptCe
quem rescreavit. Praeterea, utrem melius explicarem, secun-
dam addidi defnitionem, scilicetrem creatam nihil praetuo.
PONCrC PraTeF Deum; quianempe s Deus aliquem Asem sibi
DIa
cedictis ad eas relponderi porest.

## Folio 128 — 789395444:0150
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000150.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
A P P F N D ICIS
praetixies ille lane non fuit exera Deum, nihil enim extra Deum
datur, a quo ipse incitetur ad agendum.
Accidentia 2. Lx hac definitione latis sequi, accidentium ec modo-
e modos
non creari
Nullum
rum nullam dari creationem; praesupponune enim PExtCE
Deum Cubstantiam creatam.
4.. Denique ante creationem nullum nos polle imaginari
fuisse tem xerpuS, neque durationem; Sed hac cum rebus incepille.
pus aut du-
e
rationem Pempus enim mensura est durationis, sive porius nihil est
ante crea
tionem.
esse Deio-
Praeter modum cogitandi. Ouare non tantum presupponie
quamcumque rem creatam. Sed praecipue homines cogitan-
EC5. Duratio autem delinit, ubi res creatae delinunt elle, et
incipie, ubi res creatxe existere incipiune; res creatae inguam,
nam Deo nullam competere, sed tantum aeternitatem, jam
Cupra latis cridenter ostendimus: Ouare duratio res creatas
Praelupponit, aut ad mimimum supponit. Oui autem duratio.
nem ec tempus ante res creatas imasinantur, eodem prae-
judicio laborant ac illi, qui extra materiam spatium fin-
gunt, uc per se latis estmanifestum. Ilaec de creationis defini-
tione.
Porro non est opus, ut hic iterum repetamus id, quod
perationem AX. IO. ParF. P. demonstrarimus; nimirum cantundem ririunt
mundi cre. requiri ad rem creandam, quam ad iplam conserrandam, hoc
andisquam et, eandem esse Dei opcrationem mundicreandi, quam con.
conservan-
Tervandi.
Ilis sic notatis persamus jam ad id, quod secundo loco
promisius. 10. Lsitur inguirendum, quid ercatum eAt, quid
increatum. 2. An id quodcreatum clt, potuerit ab xterno
CrearI.
anam Adprimum igitui, brericerrelpondemus, id omnecrea-
sint crea: 
cumelle, cujus essentia clare concipitur sine ulla existentia,
ex tamen per le concipitur, uE ex. or. materia, cujus conceptum
clarum d distinctum habemus, cum illam CuD accributO Cx-
tentionis concipimus, camque seque clare _ distincte conci
Dimus, Cire exictat, sive non exictat.
Eandem
ac
i
E
ti
n
d
n
tu
M
cI
tu
ni
nC
M

## Folio 129 — 789395444:0151
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000151.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 69 lines, status machine
M
du
et
ri
s
IE
1
ec
M
M
45
Om
e-
1
i-
dd
M2
DC
A.
50
id
20
2-
d3
im
X-
C1-
AC
P A R S TI. C AP. Z.
AC ouis Fortalle dicet, nes cogitationem clare ex distinete Ruomono
Deicosita-
percipere line exiltentiâ, camque tamen Deo tribuere; Scd rio a nostra
adhoc Rcsp. nosnontalem cogitacionem Deo cribuere, qua- differat.
lisnostra est, patibilem scilicet, dc quae a rerum natura termi-
natur; sed talem, quae purus actus cst, ideoque existentiam
involvens, ut latis prolixe lupra demonstrarimus. Ostendi-
mus enim Dei intellectum ec voluntatem ab iplius potentia et
ellentia, quae existentiam inrolvie, non dictinsui.
Cum itaque omne id, cujus eslentia nullam involvit existen. Non esse
tiam, necellario, uc existat, a Deo creari debcat, ec Con. quid enti
Deum Deo
tinuo, uc supra multis expoluimus, ab ipso creatore conser- coaternum.
vari, in eorum sencenrid retutanda non morabimur, qui mun-
dum, aut cha0s, autmateriam ab omni form a nudatam coxter-
nam Dco, adeoque independentem Hatuerune; Quare ad le-
cundam partem pergendum, inquiren dumque, an id, quod
creatum eA, ab _eTCFHO Creari POLUCTAF:
Hhoc ut recte incelligatur, actendendum est ad hunc loquen. Quid hic
vocibus, alo
dimodum, ab aeterno: co enim 105 aliud prortus hoc loco (e- xterno.
niticare rolumus, quam id, quod ancchac explicuimus, ubi denoretur.
de Dei aecernitate locuri lumus. Nam hic nihil aliud intelligi.
mus, quam durationem ab (que principio durationis, vel ta-
lem durationem, quam, quamris eam per multosannos aut
moriadtas annorum mulciplicare rellemus, at que hoc produ.
ctum icerum per mpriacas, nunquam camen ullo numero,
quantumrismagno, exprimere DotemuS.
Talem autem durationem non posse dari, clare demonctra- Non pon
tuisse ali-
tur. Nam simundus iterum ab hoc puncto retrograderetur, quid ab a-
nunquam talem durationem habere DOFCriE: CrOO CEIAM MUN. Terno crea
dus a cali principio ulque ad hoc punctum perrenire non po. ni, proba-
tuisset. DicesForte Deonihil esse impostibile; elt enim om-
Fur.
nipotens, adeoque poterit efficere durationem, qua major
non pollet dari. Respondemus. Deum, quia cAomniporens,
nunquam durationem creaturum, qua major ab iplocreari
non postic. Talis enim est natura durationis, ue semper ma-
TOr

## Folio 130 — 789395444:0152
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000152.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
+
A P P F ND ICTS
jor e minor data postit concipi seutinumerus. Instabis forte,
Deum ab aeternotuisse, ad eoque ulque in hoc tempus duras-
se, ac sic durationem dari, qua major concipinequit. Verim
hoc modo tribuitur Deo duratio partibus constans, quod à
nobis Catis superque returatum est, ubi Deonon durationem,
sed aeternitatem competere demonstravimus; quod utinam
homines probe considerassent: nam ex ex multis argumentis
e ab sirdicatibus Facillime se extricare poruiltene, ex maxima
cum delectatione inbeatislim a hujusentis contemplatione de-
tenti Fuissent.
Verumenimrero pergamus ad argumentorum, quae d qui-
Buldam adteruneur, relponsionem, nempe quibus CONANtUE
octendere possibilitacem talis intinitae durationis a DaPEC ANEC.
Ex eo, quod Primo isitur afterune, rem productam posse simul tempore esse
cernus, non cum causa; cum autem Deus fuerit ab aeterno, poruerunt etiam ejus
Deus sit a
sequi illius effectus ab aeterno fuisse producti. AEque hOCIN(UDEF CONFIrMANE
ram esse exemplo filii Dei, qui ab aeterno à patre productus est. Verum ex
effecta et.
posse ab a. ancedictis clare videre elt, hos aeternitatem cum duratione con.
fundere, Deoque durationem tantum ab aeterno tribuere:
quod etiam clare apparet exemplo, quod adterunt. Namcan-
dem aeternicatem, quam Dei tilio tribuunt, creaturis possi.
Bilem esse Catuunt. Deinde TemDuS _E dUraTIONCM ANFO MUM-
dum conditum imaginantur, ex durationem absque rebus crea-
tis saruere volunt, licuri alii aeternicatem extra Deum, quod
utrum que a vero alienissimum esse jam constac. Respondemus
itaque Falsistimum esse. Deum suam aeternitatem creaturis
communicare posse, nec Elium Dei creaturam cAe: Scd, uti
Patrem, aeternum esse. Cum itaque dicimus patrem tlium ab
reterno genuisse, nihil aliud rolumus, quam patrem suam
aeternitarem filio semper communicasse.
Deum, s AFOLIEDEANEUE Z. quod Deus, cum libere acat, non mino-
aseret, non ris sit potentiae, quam cum azit necessario: At si Deus necessario
necessario
esse infinita aceret, cum sit infinitae virtutis, mundum ab aeterno creare debuisset.
virtutis.
Scd ad hoc arsumentum etiam pertacile responderi porest.
s1 at-
terno.

## Folio 131 — 789395444:0153
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000153.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 64 lines, status machine
en
IC
m
da
2,
am
TiS
Ma
de-
VI-
tur
IEC.
ejuS
esse
aito
lua
O1.
IC:
a1.
DsII.
uti
aat
pino-
Tario
ell.
ea cbu
P A R S TI. C AP. X.
si actendatur ad ejus Fundamentum. Boni enim icti viri sup-
Donune, se diverlas ideasentis infinitae rirtutis porse habere;
nam Deum, et cum ex necellitate naturae agit, ec cum libere
agic, infinicae virtutis eRe COnCIPIUINE. AIOS VOTO REGAMUIS
Deum, si ex necessitate naturx ageret, infinitae esse virtutis,
quodnobis jam negare licet, imonecelsario ab iis etiam con-
cedendum cH; Poltquam demonstravimus ens pertectistimum
libereagere, et non niliunicum posse concipi. Ouod si vero
regerant, poni tamen posse, quamris id impostibile (E,
Deum ex necessitate naturae aventem infinex esse virtutis.
Respondebimus id non magislicere supponere, quam circu-
lum quadrarum, ut concludatur omnes lincas a centro ad cir-
cumterentiam ductasnon este requales. Atque hoc ex modo
dictis, ne, gua jam dudum dicta sunt, repetamus, Patiscon-
Aac. Modoenim demonstravimus, nullam dari durationem,
cujus duplum, sire qua major ec minornon possir concipi; ac
Proinde a Deo, qui infinit a virtute libere asie. semper major
ee minor data creari pon. ALA DCuS ex neceMtatO natura
aoeret, nullo modo id sequeretur; nam tantum illa, quae
ex ejusnatura resultaret, ab ipso produci DoNet, nOn verO
infiniex alix majores data. Ouare sc breviter aroumenta-
mur; Si Ocusmaximam durationem, qua majorem iplenon
Posletcreare, crearet, necellario tuam potentiam diminueret.
Atquitallum est posterius, nam ejus potentia ab ipsius essen-
Tia non diAerE. ErGOBEC. POrrO, (I DOUS CK neCCSSITaLO MALLIER
ageret, durationem, qua majorem ipse crearenon potelt, crca-
re deberet: Sed Dcustalem durationem creans non est infinitx
virtucis, nam semper dat a majorem concipere poltumus. Lrgo
(I Deus ex necestitace naturx ageret, non esset intinitae virtutis.
Onde ba-
Duod si cui hic Scrupulus Oriretur, undeNaM REMDC, begmus
cum mundus ance quinque millia annorum, e quod ex- conceptum
majoris du
cedie. Si vera est Chronologorum computatio, creatustue rationis,
rit, nos tamen possimus majorem concipere durationem, quam est
quam asseruimusnon sine creatis rebus intelligi posse. IIII u
Facil.

## Folio 132 — 789395444:0154
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000154.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
A P P F N D IC TS
Facillime iste eximetur, Si advertat, nos illam durationem
non ex sola contemplatione creatarum rerum, sed ex contem-
platione infinitae Dei potencix ad creandum intelligere: Non
enim creaturae concipi postunt, ut per se exictentes, sive du-
rantes; sedtanquam per infinitam Dei potenciam, à qua Cola
omnem suam durationem habent. Vid. propOl. 12. Darc. I.
ejusque corollar.
Deniguene hic Futilibus argumentis relpondendo tempus
consumamus, tantum haec animadrertenda lune: nempe di-
Rinctio inter aeternitatem ex durationem, ex quod duratio sine
rebus crearis, ex xternitas line Deo nullo modo sint intelligi-
biles: hisenim probe perceptis tacillime ad omnia areumenta
responderi poterit: un de his diurius immorari non necesse
arbitrAMUE.
C A P. X I.
De Concursit Dei.
Ureq hoc accributum parum aue nihil dicendum rectat.
Doltquam oltendimus Deum lingulis momentis continuo
rem quasi de novocreare; ex quo demonstravimus, res ex le
nullam unquam habere potentiam ad aliquid operandum;
nec se ad ullam actionem determinandas; hocque non taneum
habere locum inrebus extra hominem; sod etiam in ipla hu-
mana voluntate. Deinde etiam ad quaedlam argumenta tuue
Spectancia respondimus. ec quamris alia mulea adferri (0-
lenc; quia tamen praecipue adTheolosiam pertineut, uishic
Superledere animus est.
Actamen quiamulei sunt, qui concurlum Dei admitcunes
staruuneque plane alio sentu, quam quo nos cum tradidi-
mus; observandum hic est, ut eorum Fallaciam Facillime de-
tegamus, id, quod ontehac demonstrarimus, nimirum quod
tempus praesens nullam habeat connexionem cum tempo-
re Fucuro, ride aX. 10. Part. L. hocque anobis clare dictin.
eteque
lil
E
CC

## Folio 133 — 789395444:0155
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000155.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 68 lines, status machine
em
M-
On
lu-
ota
. T.
Dus
di-
INC
Si
Bea
l1C
al,
IU0
a L
1113
Uta
Ia-
IIe
10-
lic
ME
idi-
de-
104
D0-
tin.
que
P A R S IT. CAP. XI.
Eteque percipiatur; aeque ad hoc si modo probe attendatur.
Sinculla difficultate ad omnia illorum argumenta, quae ex Phi-
lolophia peti portune, responderi pocerit.
Verum, ne quaestionem hranc Frustra actigerimus; ad eam Ruomoao
in cransiture (pondebimus, qua quXrIEUT; an Dei conserva-Dei Conser-
vatiosehan
tioni aliquid accedat, cum rem determinat ad operandum, aEque beat in re-
aibi demotu locutisumus, jam hujus respontionem utcunque hus deror-
minandis
aCFISIUS. DIXIMUISENIM DCUI CaNCEML GUAMEITaTEM MOTUS ad operan-
in naturA COnSCEraTO. Ouare si ad eOtam naturam materixe dum.
actendamus, illimihilnoriaccedie; At respecturerum parti.
cularium aliquo modo porest dici illi aliguid nori accedere:
Ouodanetiam locum habeat in rebus lpiritualibus, non vi-
detur: nam illa ab inricem ita dependere non apparet. De-
nique cum partes durationis nullam habeant inter se conne-
zionem, pollumusdicere, Deum non adeo proprie rescon-
Tervare, quam procreare; quare, si homojam determinatam
libertatem habeat ad aliquid agendum, dicendum cAt, Deum
illotemporecum itacreasse. Aeque huic non obstat, quod
humana voluntas Caepe a rebus extra se politis determinctur,
ex omnia vicistim, gux in naturâ lune, à se invicem ad ali-
quid operandum determinentur: nam etiam illa a Deo ita de-
terminata Punt. Nulla enimres voluntatem determinare; nec
ricistim voluntas determinari, nili a Pola pocentia Dei porcct.
Verum quomodo hoc cum humana libertate non pugnet, (1-
ve quomodo Deus id eticere possie serrara human a liberta-
co, fatemur nosignorare, qua de re jam laepius locuti lumus.
Hhaec Tunt, quae circa attributa Dei dicere decreveram, Divisionem
attributo.
quorum nultam huc ulque tradidi diritionem. IIa autem quae rum Dei
Palsim traditur ab Auchoribus; nempe qua dividune aetribura vulgarem
Dei in incommunicabilia, ec communicabilia, ut rerum Fa. nominis,
maris esse
tear, magis ridetur diritio nominis, quamrei. Nec enim quam rei
Scientia Dei cum sciencia humana masis convenie, quam
canis, signum caeleste, cum cane, qui est animal latrans, et
Forte adhue multo minus.
N

## Folio 134 — 789395444:0156
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000156.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
A P P E ND ICIS
eutoris Nosvero hanc cantus diritionem. Actributa Dei alia TunE,
Gua accuola esus MMlentiam explicane, alia, quae quidem
hihil accionis, sed ejus modum existendi exponant. Flujus
generis Lune, unicas, aeternitas, necestitas ec. IIlius vero
intelligentia, voluntas, ritas omnipotentia ec. Hlaec diritio
Patis clara ex perspicua est, ex omnia Dei actributa com-
plecitui.
C A P. XII.
De Mente Flumana.
Ranseundum iam est ad subltantiam creatam, quam in
extenlam ex cogitantem dirisimus. P’er extentam mate-
riam sive substantiam corpoream intellisebamus. Per cogr.
tancem veromentes humanastantum.
Anselos FE quamris Angeli etiam creati line, quia tamen lumine
non esse
Mecaphys. naturali non cognolcuntur, ad Mecaphylicam non spectant.
cae, sed F orum enim esentia ec existentia non niliper rerelationem
Theolocicae
considera nOTE Cunt, adeoque ad solam Theolosiam pertinent, cujus
tionis.
coonitio cum sic prorlus alia, sire toto genere diverla a c08.
nitione naturali, nullo modo cum illa miscenda est. Nullus
igitur exspectetnos de anselis aliquid dicturos.
Mentem Redeamus erso admenreshumanas, de quibus jam pauca
non esse ex restant dicenda, led tantum monendum, nos detempore crea-
Bumanam
traduce, sea tionis mentis humanae nihil dixisse, quia non latis conltat,
aDeocrea
1: at
quo tempore Deus iplam creat; cum line corpore PoltIc ex-
quando iltere. Hoclatis conctat, illam non esse extraduce; nam id
crecturnexantum locum habet in rebus, Quae generantur, nempe in
Sciri.
modis alicujus substantix: Cubstancia aurem ipsa generarinon
Dotelt; Ledtantum i Polo Omnipotente ercari, ut latis in Prae-
cedlentibus demonstravimus.
ouosensu De ejusvero immorcalicate ut aliquid addam. Satis con-
anima bu-
mana su Aat nosdenulta re creata posse dicere, quod ejus natura im
morralis. Plicet, ut a porentia Dei destruatur: nam qui porestatem ha-
buie
propriai
0910.

## Folio 135 — 789395444:0157
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000157.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
 in
latc-
081.
ujus
C03-
ullus
auCa
Crea-
e id
De Im
PFX-
COn.
im
2 h2-
buie
P A R S II. CAP. ZTI.
buit rem creandi, etiam porestatem habet iplam destruenci.
Adde, quod jam latis demonstrarimus, nullamrem creatam
Tua natura ne momento quidem posse existere; led continuo
a Deoprocreari.
Verum, quamvis ita ressit, tamen clare e distincte ride. Quo vero
mus, nos nullam ideam habere, qua concipiamus substan- sensu im-
mortalis.
tiam destrui, sicut habemus ideas corruptionis et generatio.
nismodtorum: clare enim concipimus, ubi ad corporis huma-
ni fabricam actendimus, talem Fabricam posse destrui; ec non
aque, ubi ad subltantiam corpoream atcendimus, concipimus
iplam annihilari posse. Denique Philolophus non quaerit id,
quod Tumma pocentia Densporest Facere, led de rerumna-
cura ex legibus, quas Deus ipsis indidit, judicat; quare id
judicat tixum ac ratum esse, quod ex illis legibus tixum esse
acrarum concluditur; quamris non neset. Deum illasleges
C. Caetera omnia mutare posse; Quaprepter nos ctiam non
inquirimus, ubi de anima loquimur, quid Deus Facere Pol-
SIE. Sed tantum quid ex nacurx legibus leguatur.
Cum autem exipsis clare sequatur substantiam, nec per(o. Wlluus im-
nec per aliam substantiam creatam dettrui porse, utjam ante- morcalitas
demonstra.
hac, ni Fallor, abunde demonstravimus, mentem esse im. tur.
mortalem Catuere cogimur ex legibus naturae. LF si rem ad-
huc penicius introspicere rolumus, cridentissime demonstra-
re porerimus, illam esse immortalem. Nam, ut modo demon-
Sravimus, animam immortalem esse, ex legibus naturae clare
sequitur. Leges autem illae nature lunt decreta Dei lumine na-
curalirerelata, ut etiam ex ancecedentibus evidentissime con-
Itac. Decrera deinde Dei immutabilia esse, jam etiam demon-
Crarimus. P.X quibus omnibus clare concludimus, Deum suam
immutabilem roluntatem circa durationem animarum ho-
minibus non tantum revelatione, sed etiam lumine naturali
Patetecisse.
Nec obstat, si aliquis objiciat, Deum leres illas naturales ali. Deum non
quando destruere ad etticienda miracula; nam plerique CX supra na-
concra, sedt
DrU.

## Folio 136 — 789395444:0158
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000158.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
A P P E N D IC IS
curamacs prudentioribus Theoloris concedunt, Deum nihil contrana-
rei eguid xuram aoere. Ced supra naturam, hoc elt, ut c0o explico,
hoc sit se-
cundum Deum multas etiam leges operandi habere, quas humano in-
autoreM.
tellectui non communicarit, guxe si humano incelleccui com-
municate eslent, aque nacurales eAenE, QUAM CXTCTE.
Onde liguidissime constat mentes etre immortales, nec vis
deo, quid de animo humana in genere hoc in loco dicendum
restet. Noc etiam de ipsius Funetionibus speciatim aliquidre-
Staret dicendum; nili arsumenta quorundtam Authorum, qui-
bus efficere conantur, uc id, quod rident ec sentiunt, non vi-
deane neque sentiane, me inritarent ad ipsis respondendum.
Cur aliqui Purane aliqui Ce posse ostendere, voluntatem non esse libe.
putent, vo-
suncarem ram; Led semper ab alio decerminari. Rtque hoc inde pu-
non esse li tant, quia per voluntatem incellisune quid ab anima distin-
beram.
S.
ctum, quod ut substantiam considerant, cujus natura in co
Tolo contistae, quod sic indisterens. NOS auteM, ut OimNCM
amoreamus confusionem, rem prius explicabimus, quola-
eto tacillime corum Fallacias argumentorum detegemmus.
Mentem humanam diximusesserem cogitantem; unde le.
quitur illam ex sola lua natura; in se Cola spectata, aliquid
agere posse, videlicet cogitare, hoc ek, actirmare et negare.
Ilx rero cositationes, vel determinantur a rebus extra men-
Tem polieis, vel a Polamente; quandoquidem ee ipla cA Tub-
Lantia, ex erjus essentia cogitante multae actiones cogitati.
vae lequi pollune, et debent. Actiones autem illae cogitari-
va, qua nullam aliam cui caulam agnolcunt, quam men-
tem humanam, volitiones vocantur; Mens rero humana, qua.
tenus concipitur, ut caula sufficiens adtales actiones produ.
Cendas, voluntas VOCAEUE.
Dari vo. Quod aurem anima talem porentiam habeat, quamris à
luntatem. nullis rebus externis determinetur. commodissime explicari
Potestexemplo alinae Buridani. Si enim hominem loco a(InXe
Donamus in cali aequilibrio politum, homo, non prore co-
Sicante, sed procurpissimo alino erit habendus, si Fame et Cici
PerCaF.
Dunot sit
M

## Folio 137 — 789395444:0159
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000159.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
na-
c07
in-
DM-
vi-
Cist
ce
qui
1+
LIM.
ibc.
l-
CI1 -
lLLLL
1d
lC
Tue
sarC.
(Ub-
lCarI
C0-
rCaF.
P A R S TI. CAP. XII.
Pereae. Deinde etiam idem liquet ex eo, quod, uc antehac
dinimus, etiam de rebus omnibus dubitare, ee non tantum
ipla, quae in dubium rerocari possune, ue dubia judicare, (cd
tanquam Falsa explodere roluimus. Vid. C arteL. PrInCIP. PATF. I.
AXE. 39.
Porro nocandum, quamris anima a rebus externis deter. Famguo
minetur ad aliquidastirmandum auc negandum, non tamen esse libe-
iplam ica determinari, 2c (1 a rebuS exTErNIS COSCreTUY; ram.
sed ipsam semper liberam manere. Nam nulla res habet
Poteltatem iplius eentiam destruendi; quare id quod atr-
mac ex negat, semper libere aftirmat de negat, ut latis in quar-
ea Medicatione explicatum est. Onde s quis guaerat, Cur ani-
mahoc aut illud vule, hoc aurilludnon rule, ipsi responde.
bimus, quia anima est rescositans, hocclt, res, quae ex lua
natura poceltacem habet rolendi ex nolendi, aftirmandi ex ne-
Sandi; hoc enim est esse rem cogitantem.
Itisce sc explicatis, argumenta adverlariorum videamus; Noccon:
T. Argumentum tale eAt. Si voluntas possit velle contra ultimum sunden-
dam cum
intellectus dictamen. si possit appetere contrarium bono, ab ulti- appetitu
mo intellectus dictamine praescripio, poterit appetere malum, sub
ratione mali: At absurdum est posterius. Frco es prius. F. X hOC QF-
sumento clarevidere eAt, iplos non incelligere, quid CIEvo.
luntas; contundunt enim iplam cum apperitu, quem habee
anima, poltquam aliquid astirmarit aut necarie, quod didi-
cerunt a luo Mlagistro, qui voluntatem detinirit, appetitum
subratione boni. Nosvero roluntatem dicimus ese n affir-
mare hoc bonum esse es contra, ut jam antehac abunde explicui-
mus circacaulam erroris, quem demonstrarimus ex eo OxIrI,
quod voluntaslacius pateat, quam incellectus. Si autem mens
non attirmasset id bonum este, ex eo quod libera cst, nihil
apPCTCrCT. Quare ad arsumentum respondemus conceden.
domentem nihil posse velle contra ultimum intellectus dicta-
men, hoc est, nihil posse relle, quatenus supponicurnolle, uE
hic supponitur, ubi dicitur iplam aliquam rem judicasse ma-
lar

## Folio 138 — 789395444:0160
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000160.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
A P P F. N D ICTS
Jam, hoc est, aliquid noluisse; nesamus tamen illam absolute.
id, quod malum est, non potuille relle, hocest, bonumju-
dicare: id enim esset contra ipsam experientiam: mulca enim
quae mala (une, bona, S contra que bonalune, mala etseju-
Nec aliquid CiCaMUIS.
esse praeter.
ipsam men.
Femt.
2. Argumentum est vel si maris rmum quia huc ulque nullum
Fuit. Si voluntas, ad volendum non determinetur ab ultimo intelle ct us
practici judicio; ereo seipsam determinabit. At voluntas seipsam
non determinat; quia ex se es natura sua est indeierminata. Llinc
sic arrumentari perzunt. Si voluntas ex se. es sua natura est in-
differens ad volendum ex non volendum; non potest à se ipsa deter-
minari ad volendum: quod enim determinat, tam debet esse deter-
minatum quam est indeterminatum, quod determinatur. At volun-
tas considerata, ut determinans seipsam; tam est indeterminata, quam
est considerata eadem ut determinanda: nihil enim ponunt. ad ver Carii in
voluntate determinante, quod non idem sit in voluntate aut determi-
nanda, aut determinata, neq: vero aliquid hic poni potest. Frgo volun-
tas non potest à se ipsa ad volendum determinari. Si non a se ipsa: Fireo
aliunde. Hxc Pune ipsistima verba Fleereboordii Protertoris
Lcidensis, quibus Paris ostendit se per voluncatem, non men-
cem iplam incelligere; sed aliquid aliud extra mentem; aut in
mence, veluticabulam ralam omnicositatione carentem, ec ca.
Dacem cuiris pieturae recipiendae, vol poriustanquam pon-
dus in aequilibrio, quod à quolibet pondere in utramvis par-
tem pellitur, prout pondus adrentitium determinatum cAt;
vel denique aliquid; quodnecipse, nec ullusmortalium ul-
la cogicatione assequi porest. Nosmodo diximus, imo cla-
re ostendimus, voluntatem nihil esse praeter mentem ipsam,
quamrem cogitantem vocamus, hoc est, aftirmantem ec nC.
santem; unde clare colligimus, ubi ad Polam naturam men-
tis actendimus, eam aequalem potestatem habere attirmandi
ex nesandi; id enim, inguam, est cogitare. Si nositagne Cx CO,
quodmens cogitat, concludimus, iplam porestarem habere aF-
Airmandi dc resandi; cur isitur caulas quaerimus adrenticias
CAI.

## Folio 139 — 789395444:0161
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000161.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 65 lines, status machine
ute.
Mja-
enim
eju-
llum.
ectus
psam
Linc
st in-
eter
eter-
clum
quam
rii im
ermi.
olum-
firgo
TOris
DCn.
ECa.
DOn.
Dar-
eAt3
D ul-
cla-
aF-
CA-
P A R S. TI. CAP. ZII.
efficiendi id, quod ex sola natura rei seguitur. At dices, ipla
mens non masis est decerminata ad aftirmandum, quam 2d
negandum; ideoque concludes, nosnecessario caulam quae-
rere debere, qua ipla determinetur. Sed ego contra arsumen.
FOT, E vens ex se ex lua nacura tantum estet decerminata ad
attirmandum (quamris impossibile sic hoc concipere, quam-
diuiplamrem cogitantem esse cocicamus), tum illa ex Cola
lua natura eantum aftirmare, nunquam vero, quamviscon-
currant quotris caulae, negare pollet: Si vero neque ad aftir-
mandum, neque ad negandum determinata lic, neutrum Face
re poterit: li denigue ad urumque habet. potestatem, quod
haberemodo ostendimus, urrumque etticere poterit ex (0la
sua natura, nulla adjurante alia caula, quod clare constabie
sis omnibus, quirem cogitantem, ul rem cocitantem, con-
Siderane; hoc cH, qui actriburum cositationis a re ipla cogi.
tante, a qua non nisiracione dittinguitur, nullo modosepa-
ranc, quemadmodum adrerlarii Faciune, qui rem cogitan-
tem ab omni cositatione denudant, iplamque ue materiam
illam primam Peripateticorum Angunt. Quare ad aroumen-
tum sic respondeo, e quidem admajorem. Si per volunta.
tem incellisit rem omni copitatione (poliatam, concedimus
roluntarem ex lua nacura esse indeterminatam: AF MCSaMUS,.
voluntacem else quid omni copitatione spoliatum, e COntra
satuimus esse cositationem, hoc elt, potenciam ad utrum.
que, nempe ad altrmandum et ad negandum, qua certe, ni-
hil aliud intelligi potest, quam caula Cufticiens ad utrumque.
Deinde etiam negamus, quod, si voluntas indeterminata
esset, hoc est, omni cogitatione spoliata, alia aliqua cau-
la adventitia, quam Deus infinita sua pocentia creandi, iplam:
decerminare pollet: Rem enim coricantem linc ulla cogita.
tione concipere, idem CIL, AC ROM CXFONTAM FINC CXFCNLIONC Ciin PKJ.
concipere relle.
Sophi men
Deniquene opussic, hic plura argumentarecensere, mo. rem cum
rebus cor-
neotantum, Adrerlarios, quia roluntarem non intellexerunt, poreis con--
HCC Fuderuns..

## Folio 140 — 789395444:0162
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000162.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 22 lines, status machine
140
A P P E. NDIC IS _C.
nec ullum clarum ex distinctum mentis conceptum habuerunt,
mentem cum rebus corporeis contudille: quod inde orcum
duxie, quia verba, quae ad res corporeas uturpare solent, ad
resspiricuales, quas non intelligebane, signiticandas ulurpa-
runt; allueti enim Fuerunt, corpora illa, quae a causis exter.
nis aequipollentibus, ex plane contrariis, verlus contrarias
partes propelluntur, quapropcer in aequilibrio sunt, inde-
terminata vocare. Cum igitur voluncacem indeterminatum
Cacuunt, ipsam etiam, uc corpus in aequilibrio posicum, viden-
tur concipere; ex quia illa corpora nihil habene, nili quod à
caulis externisacceperunt, (ex quo sequitur illa semper a cau-
Ta externa determinari debere) idem in voluntare sequi pu-
cant. Scd quomodo res sc habeat. jam latis explicuimus,
quare hic finem Facimus.
De substantia vero extenta jam antehac laris etiam locuti
Tumus, ex praeter bas duas nullas alias agnolcimus. Quod
ad accidentia realia actinet, et alias qualitates, Patis illa ex-
plolasune, nec opusest, iis retellendis, tempus impende-
re, quare hic manum de tabula tollimus.
di

## Folio  -  — 789395444:0163
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000163.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 7 lines, status machine
Da-
DU.
ex-
    
etede
BronEEIBILETIIE Ou
eiton. Mar9. 3.

## Folio  -  — 789395444:0164
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000164.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 12 lines, status machine
si
ttutt
e
iit
l dl111 11 11 1111
ttee
AIIIII.
CM
ED WILHELM LEIBNIZ BIBLIOTH
RSÄCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK
n. Mar9. 31,
d

## Folio  -  — 789395444:0165
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000165.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
GWLB HannOvOr 35
pd
fts i
nonticimicrns
MarO

## Folio  -  — 789395444:0166
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000166.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
ds
e
 
e
1
e
s
at
d
2
s
ude
V 
e
dodd
D
e
p 
d
s
s
e
ogi
d
x
et
u
l
a
tet
Nciie avoconi

## Folio  -  — 789395444:0167
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/789395444/jpgs/default/00000167.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
2
de
s  e
IriCteS
1,
Centimetres
111C
12
e
l
Sd
+-
a
e
=
10
11
12
13
Magorta
14
15
VnILO
10
l17
31C01OF
10
10
BIaCK
3
CVan
CC1
XCnO
tca