# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/798278285
# Title: Dissertatio Logica De Imperfectione Sermonis Humani (shelfmarks Leibn. Marg. 41, Stück 19; ZEN Leibn. Marg. 41)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=798278285
# Lines: 678 recognised on 29 of 29 pages, mean confidence 0.85
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 798278285:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 19 lines, status machine
   a
X
 u
F
b
U
III
M
+
u
=
0
3
3
∞ 8
0
Mikrolilm-System-Vertrieb
l1
SÄCHSISCHE LAN

## Folio  -  — 798278285:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
ea
uo
d2dli
MB

## Folio  -  — 798278285:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
fic. - 4.  a
.
SISCHE LANDES

## Folio  -  — 798278285:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
voria ettrea.
b utt

## Folio  -  — 798278285:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
ISSFETATIO LOOICA
Dr
1F
i
AM PH RFH, C, I IONH
RILMONIS HIOMANI
OVAM
D. O. M. A.
IN IDEVSTEL TEEIA
INCLTTI ORDINIS PATLOSOPHIICL
CONSENSO
PUBLIC EKWDLTOROM DISOLISITIONI
SUBZICIENT
PRAASES
AIOTIANN. OEDERMANN
AT RESEONDENS
ANTONIWS SEVMENICHS
13
RAVFNSBEROA WESTEMALI
D. XIV. DECEMBR NDCCEX.
IN AWDITORIO NOVO PETILOSOPHIICO.
05 (0) de
HELMST ADII.
EYPIS GEORGN WVOLRGANOI HLAMMIT, ACAD. TTPOCH.

## Folio  -  — 798278285:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 21 lines, status machine
 SLAL ATOVB AXCFLLE.
TISSIM
OMIrO
dd L dL
DF
BOSCTI
LHATISSIMO BORVSSORUM
RF GF
que
A COHSIEIS SIAIVS INTIMIS
COMTTLTOS RAVENSBEROENSIS
GVBERNATORI
ET
CONSTSTORII ERESTDE
EMITIENTISSIMO
AIEREDITARIO DOMINO IN TPPENBORC
Ex HARLTNOMAVSEN
MECOEN AEL MaONO
DC
COLVSECL 
PRAEDES.

## Folio  -  — 798278285:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
IE
 
D
GTIONE SFRMI
5
iVMaI.
o
c
A
D. B.
5. 1
Ocitationes nostrae in animo quali delitescunt, ne-
fique semeciplas aliorum conspectui exhribere apta
FDUn; necesse itaque est, ue per externa symbola
ca5 aliis manitestare allaboremus. Malia quidem plura ab
hominibus pollune constitui; nihilcamen aeque promtum est
ac commodum, quam ionorum arriculatorum infinitapro-
Demodum rarietas, ex qui his apte incer se junctis constat
Termo.
5. II. Voces ergo sunt cogitationum interpretes.
sire loni orticulati, quibusideas, vel ea quae mentinostrae de
re quapiam cogitonti obverlantur, declaramus. Quibus
addi possune varia rocabula quae ad positiras ideas respe-
etum habent, carum que e. c. absentiam denocane, ut lune: nihil,
pnorantia, _c. Ad sermonis quoquecum connexionemcum
elegantiam (pectont particulae, quae leriem cosirationum in-
disitane, qua racione mens idens conjunsae d rariocinia
ex se inricem Auant.
d. a1d0 

## Folio 2 — 798278285:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
 (2) 
S. III. FX his nemc liquet, quod s loguens certas s
claras animo teneat ideas, s soni sint opti uluque recepti, (i
denique reliqua sine ita comporata, ut eadem in audientis
mence excicetur idea quae in logente est, sermo per-
fectus dici mereatur; Sin minus, ec in altero horum deticiat,
imperfectionis areendus (ic. Hi defectus lacius sese diffun-
dune, quam quidem vulso suspicamur, quorum benemulti
Tunc, quos emendare humana prohibet imbecillicas.
S. IV. ii soni, quibus nulla vis subjecta est, plitta-
corum ex corrorum cemulo murmuri comparandi lunt, d
quidris pocius quam verae roces dicendi. Aut si quisadhi-
beac verba ulu recepritima, quibus etiam alii certas idcas
indigitent, si tamen ipse eas ignoret, revera nihil dicie e
Poni lunt inanes. Quamris enim haec vocabula apeatine, in
aliorum animis consuetas ideas excitore, cum camen iisdem
iplemet careae, cogicata sua cum aliis non communicat, scd
scopo suo excidit sermo.
5. V. Cujusmodiinanium lonorum ingens nume
res in philosophia pariter ac communi vita sele nobis offert.
Virtures accractrices, allimilarrices, magneticae, incipathia,
Trmpathia, instinctus, cer. quid aliud sunt, quam ignorantia
involuera ec impedimenta verae crudicionis: Hlos limilesque
terminos cholalticorum Ailii pro mysteriis sc sublimiori phi-
losophia renditant, eodem quoque litu collocant, ac R iis ali-
guid ceniticaretur, ee data occatione promte edinterunt.
Dui camen, si Forte incerrogentur, quid sibi illis reline, vel
obmucescune, manifesto indicio, se nullas auc non satis cla-
ras rocibus subjecisse ideas; vel quaestionem incpre repudi-
anc, tanquam tixa e raca sut naturalis forer terminorum
sixniticatio; auc denigue qualitarem occultam vel aque ob-
SCUTd

## Folio 3 — 798278285:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
 (3) X
scura e nihiil significantia rocabula reponunt, et longe in-
certiorem dimitcunt interrogantem, quam ancea tuerat.
S. VI. Vitae, moreis, animae, spectri, vircucum vi
tiorumque nomina, toto die in communi rita usurpari audi-
mus, sed plerumque tere nullae aut cerre contula ideae his
Ce lubiecta sune rocabulis. Neque vulous alia rarione has
Cmilesque roces edic, quam quod alios ita loquentes audi-
rerit, relucicaecinari, qui de coloribusinter se colloquisusti-
mene, quorum Forte nomina e oblervationes ex aliis didi-
cerint. Oux imperfectiones cam late pacene, uc lihomines
cum demum loqui tenerentur, cum certas sibiideas formas
Tent, marimam ricae partem Mlentio elsent transacturi.
S. VII. Hujus mali causa deriranda est a primis in-
cunabulis, ex modo quo vocabula communiter addilcimus.
Ancequam enim res consideramus, _ idcae quarum siona
voceslunt, nobisinnotuere, Conoscrepore alluescimus, plu-
rimisque nominibus memoriam opplemus. Accedentede-
inde praejudicaca opinione, nomine noco rem ipsam quo-
que nocam esse, pauci succedentibus annis quicquam ulterius
exquirunt, aut de propria rocum lignificatione solliciti lunt.
S. VIII. Elinc etiam illi, qui cruditionis gloriam prae
caeteris aucupantur, difficulter sibi persuadene, in termoni-
bus suis latere aliquid. vicii, quod emendationem poctulet.
Sunc enim nonnulli, qui obscuris terminis ex certis quibus
dam locurionibus eruditionem metiuntur, adeo ut qui
ab illis paululum discedit juris humani divinique reculas
violisse censeatur. Hloc Faedae servituris juxum qui susti-
nenc, praepostera diligentis consuetos terminos libi tamilia-
resreddune, illisque quocidicutuntur, uctandem existiment
Seeos probeincellisere, et pro senuinis rocibus habeant.
E
d. IX.

## Folio 4 — 798278285:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
 (4) se
8. IX. Cum vero philosophria rerum, non inanium
Lonorum sic no titim, a veris philosophis claras es determinatas
notiones adhiberi, veritatis ratio poltulat. In Familiaribus
quidem colloquiis, commerciis, aliisque vitae ulibus inter
homines, qui ad cirilem socieratem conjuneti lunE, con
ca non semper obcinet accuratio, sed sufficere videntur ru-
ces idea e minus accurati concepeus, quibus negocia lua
Perasant. Certum camen es, non paucas controveras,
intanam garrulicatem _ acerbas alcercationes in rita com
muni trequentiltimas, huic molo originem debere.
S. X. DE vero scopuS, quem loquens incendit, ob-
tineatur, iptorum etiam fonorum rationem habeat, necelte
est. Ouilibet sonus arciculatus aeque sele habet ad quasris
ideas denocandas, neque ullus naturalem cum iplis ideis
connexionem habet, prour variarum senciumlinguae diver-
Ca demonstrane. Non diflicemur, voces quasclam affinita
cem aliquam hrabere cum re Cionitteata, c. c. Boacc, hin-
nice, quod tamen hae voces praecile hoc hioniticent, ab in-
sticutiono hominum pendet, qui eodem jure alios quossi-
bet Tonos achribere porerant. Quod eciam nominibus ou
diris ideae perin de fere excitentur, ac h illarum objecta
aetu sensibus perciperentur, ex crebro vocum utu ac diu-
curna consuetud ine pendet, qua ideas rerum et lonorum
aretiltime collis avie.
d. XI. vamris icaque rocum significario ab impo-
sitione hominu in pendeat, atque adeo cuique inceorum s,
vocabulis utu recepris noras altignare signiticariones, auc
pora vocibul a in proprios ulus fingere, nullius camen in
colloguiis de congressibus hominum forene ulus. Magna
orirecur cont utto, li c. c. rocem, parallelogramum, achibe.
Tem dC

## Folio 5 — 798278285:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
 (5) e
rem ad denotandam figuram cribus lineis constantem, que
hominem dicere velim, quem communi ulurocamus equum.
Ne Scilicet subudia humanae socictatis conrellantur, nomi-
numque protinus confundatur significatio, in his ad com
munem consuetudinem respiciendum est.
S. XII. Sed usus communis incerta (aepe est ac FaIIaZ
emendutae locutionis norma, neque nos ab errandipericulo
prorsus immunes praestat. Nempe dum indazamus, quo
Tensu rocabula ab aliis soleant accipi, ad sinoulorum notiones
dereniendum est, quae, prour intra dicetur, mirum inmo-
dum variane. Vulous rarium est scmutabile, obscuras ple-
rumque foret ideas e aretis limitibus inclusas. Qui do.
etrina animum excolune, latius patentes quidem nanci
scuntur ideaset magis claras, quae camen eo ipso a vulsa.
ribus mulcum discrepant. Atque hae quoque doctorum
ideae, pro divertis Audiis, prosedulicare rel comnolentia in
rebus examinandis, dirersae (int, ut adeo difficile sit deter-
minare; quoc ex quaenam praecile ideae voci alicui ex utu
communi sini. annectenda.
S. XIII. Curea admodum vocum usu receptarum
est suppellex, ec contra cogitationes nostrae id innumera se-
se extendunt, tieri eroo non potest, quin voces eadem ab
iisdem laepe in sensu dispari odhibeantur. Sollicico tamen ab
inricem secernenda sunt, qua aequivocatione loboront.
Sunt enim; qua res denotomenulla rarione inter seCOnMOXAS
neque unquom contulas in hominum animis; in quibussa-
nae mentis hominem labi rix concingit. Asterilini incaelo
v. 8. Caris, urta, draco ec. nullam connexionem habene
cum animalibus cerrestribus, qua eodem nomine indioita
mus, adeoque non tam Facilo ex cimilicudine nominis me
d
evenda

## Folio 6 — 798278285:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
se (6) se
tuenda in his consulio. Similiter von gallus achibetur
dehomine ee are; quae ambiguicas latis nocabilis ab uno-
quoque nullo propemodum negocio animadvercitur.
S. XIV. Majus Caepe errandi periculum in illis est roci
bus, in quibus nullam suspicamur ambiquicatem. Sic ha
voces, anima, calor, color, videre, audire, in ore, luneo-
mnium ex srnourmae a multis creduntur, sed homonrmia
quam maxime laborane. Anima incerdum denocat princi-
Dium nutritionis se accretionis, quandoque principium ali-
quod leneiens materiale a racionali distinctum, denigue et-
iam principium copitans. Ilinc homines facilo in errores
prolabuntur ex unum idemque nutritionis ac cogitationis
principium esse opinantur, nominis convenientia Forte
decepci.
S. XV. Quod sensus nostros atrinet, similiter plu-
rima coro colo diverta uno eodemque nomincintionimus.
Corpus nempe nostrum dicitur sencire, oculus ridere, au
ris audire, acque siceantummodo motus in oroanis corpo-
reis, c. c. per lumen in oculo excienti denotantur. Deinde
hi mocus animae occationem suppedicane, varirs formandi
ideas v. 8. Coloris rubri, carulei. Qua ratione vilus no-
men lumitur pro cogicatione, ob ea quae in oculo peragun.
cur, nec amplius organum aliquod, sed anima sentire, vido-
res audire dicitur. Guemadmodume contrariorem aliquam
non vidisse dicimus, s Forte mens arocara cinon accenderit,
tameth oculi fuerine aperti acqueinterri. Denique quando
dicimus sen usnoleros Falli, sumuntur haeroces, non pro mo-
cibus in organis corporeis excicatis, neque pronuda anima
percepcione, sed pro judiciis ob animalatis.
S. XVI. De calore e coloribus erudici acerrime
dispUEAHE,

## Folio 7 — 798278285:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
e (7)
disputane, un nempe calor sic extri nos in igne, on dentur
colores veri; quae distentiones, ambiguitate vocabulorum
erolura, Facile solvuntur. Vel enim sumitur rocabulum
caloris pro illa senlatione, quam ad ienem acceclentes habe-
mus, atque sic remerarium foret dicere, in corpore esse ca-
lorem: vel pro co quod in ione est, e in nobis exeitot sen-
Cacionem caloris, quo calu admirti potest, esse in corporibus
etiam calorem. Sacius tamen Foret, ad contusionem evi
condam, caloris nomen ad solam sensationem restrinoi, ac.
que id quod extra nos est, aedoris rel alio quopiam voca-
bulo incioniri. Perlape enim homines Falluntur, sibi per-
luacentes, in corporibus exera nos positis limile quid elle
Penlacionihusnostris, dum res plures in se disjunetissimaS, can
quam connexas incuentur, sc pro similibus vel iisdem ho-
vent, occatione nominis quo communiter exprimi solent.
in coloribus icidem duo contundi solene, id quod in exter-
nis perasitur corporibus. e senlario, quae innobisperlumen
varie retexum suscicatur. Ouondo de dolore lermoest, in
eo masis cauri sunt, quod id nomen ioni adurenci vel acui
Dungenci adscribere noline, arribioue camen latis loguuntur,
dum monus vel pedes dolere afferune. Nimirum ica con-
funditur motus cemperamento ec consticurioni nostrae Con.
crarius qui est in corpore, cum virido doloris lensu qui est
coritatio, sc in onimo nostro.
5S. XVII. Duamris vero vocabula. siseorsim specten
cur, omnium confectione dubia sine vel non decermina-
taesigniteationis, largimurtomen, ex iplo contextues reicon-
sideratione de plurimarum rocum cenificarionibus ledulo et
atcento lectori constaro. At vero laepe nobis suboriuntur
illa canrummodo nociones, quas olim ex rerum, de qui
DUS

## Folio 8 — 798278285:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
 (8) 
DuS TeTIIO OsE, COnSIdeNAEIONC MAUSMIUS, non Cx, quas lO-
quens praecile incendie. Noque eriam difficemur, celebrata
nominis definitione mulcas imperfectiones fermonis nostri
vel imminui vel tolli poste. Certum enim est plerasque
controversins, quae sc olim ee nostris temporibus crudirosii
varias craxerume partes, hac ratione sublatum iri. Definitio.
nes tamen semper adhibere, rix nostra Pere conditio, aut si
cumulentur, nora subinde oriuntur difticultates.
S. XVIII. Prolixum nimisforet, omnis quae huc per-
tinent recensere, suffecerit vel digitum adhasce difficultates
intendisse. Futo dixerim, nullum darinomen, quodnon am-
bieuuim esse, aut errori occationem aliquandopraebere pos
SIt. Cujus asserri reritas luculentius constabit, cum de idca-
rum direrlitate diversis in subjectis egerimus, eanquam poris-
macausa quae impediat, quo minustinem termonipraetirum
consequamur, acque eadem in audientis animo producatur
nocio, quae in loquence elt.
S. XIX. Incer tor hominum myrindes, quas nostra
aeras hrabet, vix quempiam reverimus, qui altorius os
ac vultum exacte reterat. Admiranda deprehenditur va-
rietas in externis parribus, in membrorum dispolitione ac
colore, ee historia, quae nobis exquilicam trontis similieu.
dinem promictume. Suncrarissimae. Nec minor est dimimi-
litudo in interioribus partibus, in lasouine, Auido nerreo,
in oroanorum lructura e corcbro. Incrementa capic haec
variecas ex diverla, qua hominibus contingit, educatione,
variis ciborum es potuum seneribus, cx regionum discrepan-
tia, S innumeris aliis cauSIS exTernIS.
5. XX. Mens quiclem nostra omnis materiae expers
est, adeo camen pender a cemperamento vel orgnnorum
COrporis

## Folio 9 — 798278285:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
 (9) 
corporis dispolitione, ut si orgona crescont, vel dissolvantur,
ipla quoque onima vis vel acuatur, vel obcundatur. In
Dueris certe _ jurenibus crescit ingenii acumen, in viris
vixet, in senibus denigue debilitatur _ deficit. Ouin ex-
iam mens funetiones suns exercere nequit, si cerebrum
morbo laboret, in cbriecace curbatur, in demencia aberrai,
in deliguio ris animae pene exstinsuitur.
S. XXI. Cum ergo tor in hominum corporibussine
dissentiones, acque hinc animorum visor in opcrationibus
suis discrepet, cuto colligimus, diversos bomines unius ejus-
demque rei ideas habere plerumque diversissimas. Ec quemac
modum corpus nostrum perpetuis mucationibus obnoxi
um est, in iisdem hominibuseciomidex, maxime pro aeta-
eis diserimine multum variant, et quas jurenes hrabuimus,
eas provectiori aecace vel rejicimus, vel emendamus ee am-
pliores reddimus. Quod ut clarius finc, de ideis tam sim-
plicibus guam compleris nonnulla addemus.
O. XXII. Vulgocredimus, in ideis simplicibus, quae
diltinori e seorum incellioi pollunt, quales sunt senlationes
Colorum, lonorum, voluptatis, doloris, homines convenire,
cumomnes uno ore, idem c. c. album vel rubrum pronen-
cient. Fccertum est, in his incellisendis non tontam diri
difricultatem, quanta deprehenditur in ideis complexis, qua
ex pluribus simplicibus conslatae sunt. Nihilominus tamen
cum detiniri nequeorit, ea quae sentimus, dubium est, on alii
eodem prorsusmodo, quonos, iis afficiantur. Consensio in
nomine nue Conoidnon probat.
D. XXIII. Proorganorum scilicet diverBente, c. C. Ocu-
lorum, diverlas colorum ideas oririnecesse est, non secus ac
pxolucis copia iidem rariane, 2deo ur, quae huc sencit, dum
plumbum

## Folio 10 — 798278285:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
a
se (10) 
plumbum intuetur, altorius oculo obversentur, quando ai
sentum cernie. Ouinimo unius ejusdemque hominis oculi
ita Eaepius dispolici, veres objecta aliter dexerum alicer lini-
ctrum oculum percellat. Exemplo esse Potest Rohaulcius,
qui de scipso cestatur, quod quae linistro oculo viridis ride-
bancuressecoloris, eadem dentro oculo per diuturniorem
celescopii ulum delassato spectata, ad caerulcum colorem ac
Cederent.
D. XXIV. Ouemadmodum rero unum idemque ob-
jectum non eandem coloris senlationem excitat in divertis
oculis: Ita etiam seres habet cum reliquis qualicacibus sen-
bilibus. Nempe etiam loni sures hominum divertimode
afficiunt, adeo uc quam hic laudat srmptioniam, alter abso-
num dicat. Ouis nescit diverlos homines eosdem axpetere
Odores, ducetiam avertari? Nam sc liceris contionatum lexi
mus, integras tamilias extitisse, quibus rola vel lilii odor
adeo fuerit oravis e molestus, uc morbos rel iplam mortem
accelerarerit. Nequeecium unuisidem que cibus eandem in
variis hominibus ideam excitar, cum aliis lic gratus, aliis in
vilus, quia alicer sultus organa moventur. Ad quod erin-
cendum, non alia ratione, quam quocidiana experientia ODIIS
ene reoI.
5. ZXV. Orioniom verounusquisque ad sensationem
exprimendim, quae certis objectis excitatur, utitur nomine,
quocectus ejus objecti rocari tolent ab omnibus, nec ta-
men ii effectus in omnibus sine iidem, inde lequitur, noni-
naharum senlationum cemaxime ambigun, neque scire
nos pollo, ucrum perfecte nos invicem incelligamus. Juan-
eo nempenominaidearum simplicium adhibentur, nonillae
idece, quas loquens hraber, in nobis oriuneur, se d quasipsi, pro
habicu.

## Folio 11 — 798278285:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
s (II) te
habitudine orpanorum nostrorum ex objectis, quae apta
sunt ad perceptiones ictas in nobis suscitonoas, hausimus.
Omnes detinitiones _ rocabula, quotquot eriam achibean.
tur, inatilia tunt ad ideas declarandas, quas alter nec hrabet,
nec tentibus acquirere pocest. Fxemplo esse pocest caecus
nacus cui nemocolorum indelem ita explicuerir, ut aliquam
eorum ideam manciseatur. Quod nemo tacile in dubium
vocarerit, nisi quis existimet, colores c. 8. Q Capores auribus
Dercipi pOre.
6. XXVI. Sequunturidca compolicae, quae iisdem ac
pluribus etiam premuntur difficultatibus. Praterquam e-
nim, quod ex simplicibus ideis componantur, difficile est,
limices earum constituere, e detinire, quaenam _ quot
ideae smplices truc pertineant. Quod praecipue obrinet in
idismodorum mixtorum, quarum congeries arbieraria est,
quae nec ad certum in natura exemplar revocontur, sed
a mente efformatae, in varias closses diperuntur. Plurima
rocesin lermone diverlarum sentium, qua sibi invicem non
respondent, nec exacte in qualibet alia lingua reddi ponunI,
luculenta hujus varieratis sunt indicia.
S. XXVII. Adidearum complexarum classem perti-
nent, corpus, homo, exercitus, navis, clallis, item affectus,
vircutum R viciorum genera, ec univerlim eae omnes, qua
ex pluribus simplicioribus consictune. Quae quo ompliores
sunt ee latius patene, eo magis etiam in hominum animis
variaresolene. Nostra enim locordia et voluncaris incon
Pancia rix permitcit, ut lingula actributa ordine pertustre-
mus, sed plerisque hominibus Fomiliare est, quaedam cuncum.
modoseligere, caqueleriter d curtim artinsere. Hlinc idex
sune vel arctiores, rel laziores, rir unquam adaeguata, uE
OIMHES

## Folio 12 — 798278285:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
 (12) 
omnes modos, quibus res aliqua constat, hrabeamus explo-
raEOS.
5. XAVIII. Ita c. C. hominis idea in dirersis homini-
bus dirersa, qua jam plures, jam pauciores, jomhras, jam illas
parces infinica diverlicare complectitur. Vulgus ca con
tummodo, qua sentus noltros maxime percellunt, exter-
none nempe siouram de colorem Tolet Contrderare, aeque
tione idleam roci hominis subjicere, ita uc ctiam dubicet,
coshominum numero altionare, qui a contueca forma
pnululum recedunt. Cui in rebus nocandis dilivencior est,
considerat partes cam consistentes quam Auidas, adjungit
alia actribuca, Canruinis circulationem, potentiam loco mo-
vendi, Faculcatem loquendi, ecc. quo in caluhominis idea
multo laxior. Alius principium cogitans, varissque ejus
operationes considerat, aeque tras hominis ideae interie.
Nonnulli denique hassimileore proprierares curotius per-
Spectastrabene, quidam vero obscuras aut contusas fovent
idea8
S. XRIX. Ita etiam iden exercitus, quam quis ta-
bet, rarissime cum alcerius congruit. Neque dubium est,
ideas quas de exercicu Formae quisquam, qui extra mmili-
eiam desie, mulcum discrepero ab iis, quae rel milicibus,
vel decibusintunt. Icem, qui lingulas navium partes, tru-
eturam, earum que rarios opparatus Tollicice contemplantur,
lonsehorum ampliorem nancilcuntur ideam, quam quibus
nequidem ens incueri licinto
S. XXX. Varieenstraec Facile onimadvercitur, neque
a quopiam neparivotest. Ceterum latius sese diffundie, e
Tubtilior est, quam ue brevibus explicari portic. Provenem-
D rCd aliquas vel curacius vel negligencius cxpenciuS,
Concin-

## Folio 13 — 798278285:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
X (13) X
continsit, ut si in generalibus quibusdam quadantenus con
venire videamur in specialibus camen solcamus discrepare.
nam discrevanciam augent coc Philosorhorum lecta; et
repuonancessaeDe, quasamplectuntur, sententiae.
S. XXLI. Quod notiones morales artinet, iniisnon
minor est rarietas, quam in ideiscorvorum. Prout nempe
tiomines id laudi ducune, quodmoribus luis convenie. ita
eciam provoluneatis pravirace, Ecraria animi propentione,
ricia cum virtucibus contundunt.. Pauci mortalium crunt,
qui non exiltiment, se vircutibus prae caereris clucere, d
hinc de aliorum moribus sccundum luas opiniones judici
um Ferunt. Ita, quamcunque quis sectetur religionem,
suam opinatur veram, et secus sencientes, aue diverla reli-
sioni addlictos, impieratis incusat, e probrolis nominibus
prolcindic. Ita populi quidam America, pietacis a amoris
exga parentes relcoenatos officia explevisse videri volunt.
dum detunctos derorunt, quod nos inhrumanitarem exicti-
MamILs.
5. XXXII. Lamets vero modis divertiltimis ensdem
res consderenus, indeque natas rarias carundem rerum ha.
Beamis idc. 2s, lisdem camen tonis ucimur adillos exprimen
caS. 
Tolophis eriam, ne exola videantur novitate delectari, in
uli sunt. Fc quomris recerum Philosophia mores, atque
inctiruca a noltris fuerine diverlo, eosdem tamen loquendi
Cormulas recinuimus, Ec nostris accommodavimus con-
ceptibus.
S. XX XIII. Ouae ancem spesest, intanta idearum va-
rietace, ee quae hrinc sequitur, verborum ambisuitate, ali
cujus fermonem plene intellectum iri d Ferendus saeDe ser-
Oect,

## Folio 14 — 798278285:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
 (14) X
mo est, modo aptus fuerit, rerum de quibus colloquimur
ideas quodantenus producere. Vecerum praetertim scripta
dum erolrimus, non statim sencentia, quam illa in nobis
excitane, tribuenda est autori. VF, si Sacurni, Toris, Martis,
aliaque rocabula usurpent, Fallimur existimantes, idem eos
Cosicasse, quod Incerpretes nostrihodie senciunt. AbIonum
enim est, _ Philolopho indignum, unum cundem que simul
ens pertectillimum, e maxime decestandis sccleribus in-
quinacum credere. Quemadmodum neque illud probabi-
de est, recentioris Philolophia placita, ut nonnusli sibiceme-
re persuadent, receribus distinete perspecta fuisse, licet For-
ec in iis ortendamus Formulas, quae rideantur illa innuere.
Dum enim senuinam termonis indolem neoligentius per-
pendimus, e in autoribus legendis ad res magis respicimus,
quam ad animum scribentis, heri Coler, ur ci attingamus plu-
rima, de quibus ne quidem cogicaveric.
S. XXXIV. Ouis etiam incelligat vel scriptores, vel
nobiscum colloguentes, s demoribus, actionibus, virturi-
bus se riciis fermo incidat: Dui sciamus, quid sibi relint,
dum juctum, ambiciolum, ararum aut prodioum aliquem
pronunciant: Forte juctus illis dicieur, qui causee farens
conera adversarium pronunciarie, ambiciosuis, quipraeclare
via licita annicitur ceteris ancecellere, avarus, qui partsso.
Des follicite tuetur, neque exquilitis dapibus cemere indut.
det, prodisus denique, qui non arcae condemnat Opes, sed
inutus necessarios expendit. Hlinc etiam non est mirum,
encem abhis laudtari, ab aliisculpari, cum homines pro
direrio rita genere alia atque alia principia practica usu et
contuetudine sibi conciliaverint. Ft certe, nemquam intet-
lisimus ex termone aliorum, quinam fueric c. C. rerae reli-
sioni

## Folio 15 — 798278285:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
 (15) 
iomi addietus, Bius, aut justus, nisi aliunde nobis constet,
uc specialius vivendi ec cultus dirini ratio exponatur.
d. XXXV. Ne dicam nunc de pernicioso illo ee mul-
cishrominibus grato adularionis ritio. Dum homines vi-
tia vel cemere emolliunt, vel contra animi sententiam vir-
cueisnominetesunt, ec intolerabili laudarione extollune, ara-
riciam partimonia, prodisalitatem vero liberalitatis ciculo
venditantes. In quonnon coutisimus, noncantum deci
Dimur curpiter, sed etiam paulatim Fallas virrutum ideas con-
seguimur.
S. XXXVI. Honc intelligendi difficuleotem augene
idea relacira, quae ad alias respiciune, horumque considera-
tionem includune. Nulla res est, quae non aliqua sui pro-
prietare in alius rei considerationem nos deducere potut,
atque adeo relationibus Formandis fundamentum prabere.
Duae relationes, cum innumera sine, ec provarietare homi-
num semulticudine rerum discrepene, heri porest, ue quis
doctum judicer, quem alcer rudem de idiocam appellac, tur-
rem altam a maonam, quae exiona videtur alteri. Ita quis
Pocest dici doctilimus, Capientillimus, led vel in certo gene-
re, vel respectu hominum quorundam, aut omnium, illo aero
Aorentium, licet relante cum velnostris seculis exictant, qui
palmam ei dubiam reddant.
S. XXXVII. Nocari hic meretur praeposterum quorun-
dam, qui oracores riderivolune, Audium, qui lesquipecalia
verbasempercumulant, e rocibus feligendis, ornamentis
que conquirendis nimium student. Avocant nempe audi
torum animos a rerum considerarione, e ciciune, ut ha
reant in cortice, nec ad interiora penerrare polline. Idem
propemodum Faciume, quodpictores, qui cabulam coloribus
acEC

## Folio 16 — 798278285:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
(16) 
adeo obumbrant, ut prior imeso vel plane non comparcui.
velalia rideatur. Dum enim eoc Conantia vocabula COdCer
vane, rix emieant illa, qua admentem loquentis pacefacien
dam spectant.
5. XXXVTII. ABCE, ut de rera eloquentia hocincelligi
velimus, qua orsumentorum pondera non minus, quam
verba apta acque ulus recepta cum studio selisit. Cordato
haec viro est diona, luasque laudes meretur. Sed afectatum
illud e viciosum dicendi genus repudiamus, quod tropis
exhrverbolis nimium scater, ut vix auourariliceat, quid sibi
velic. Duo quiutuntur, non id agune, veanimi suisensa aliis
pacetaciane, sed ut eorum aures inanibus sonis compleant,
atque obtumdanEanIMUMI.
S. XXXIX. Prolixiustaec, quae de sermonis nostri defe-
dibus, eorumque causis aetulimus, explicari postene, et plura
etiam imperfectionis genera, acque causae adai, quae impedi-
unt, quo minus scopum termoni praetirum consequamur.
Sed animus salcem fuit, pauca quaedam hac vice ex tam dif-
fula materia decerpere, e more in Acndemiis recePIO, Cru-
dicorum examini subjicere. Forre dabitur inposterum Oc-
calio, pleniusnonnulla, quae subobscura quibusdam videri
Pollunt, exponendi, de quam lace ragatur per plurima disci
plinarum genera, specialius ostondendi.
S. XL. Denig; ee illud obserrondum duximus, difficile
quoquenobis fuisse in proxonenda sermonis imperfectione,
omnes, quividebuntur nonnullis, Termonis defectus evitare.
Praecerquam enim, quodhominum Rudia uint diverla, Fere in
his Cimilibusque concingeresolet, uc dum aliquod ricium de-
clinare sudemus, in alterum incidamus. L’erendum ex-
SoCCpro ibecillicace humana, quicquidcorri.
Gere eAtnetaS.
L. Or01

## Folio  -  — 798278285:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 23 lines, status machine
es
Corollaria
noua Hlebraea, Chaldaica ee Sprinca ma-
nam attincarem habent cum Ciraeca.
1o
Nulci ico linguas croctane, non uc doccanccas, sed
5
Grammaticos taciane.
TIIo
eremo crudicus, nisr idem fuerie Logicus.
IV.
Mulca (unc in intellectu, quae prius non fuere in
tentu.
Y
Ens porest unirocum dici respectu subltancix et
accidencis.
Vio
Conterrationem rerum omnium a Deo pendere
ex lumine naturae probari potest.
e
VIIo
Von dacur raretactio proprie dicta, ita ue idem
corpus majorem locum occupet.

## Folio  -  — 798278285:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 13 lines, status machine
VFII
Stare corpus in (e ipso non habere luimotus prin-
cipium, probabile elt.
TX.
Logicanon oltnecelaria ad Rrithmericam de C1e0.
mceriam addiscendam.
Zo
Fclipls Solis. Lunae ee Terra simul Cunt.
2I
Ouodcunque utile, idem honectum elt.
XII.
Animus nolter malum qua malum non appecie
nec bonum qua bonum odic.

## Folio  -  — 798278285:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 17 lines, status machine
(uD,
SSIMO
eiuem
ef
oside
senid,
ssint.
BIOH.
LLV.
EquE
C
EIO
Ata.
iam
enet
ACI
CHE LANDE

## Folio  -  — 798278285:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
PSÏCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK
 e

## Folio  -  — 798278285:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
co
homen

## Folio  -  — 798278285:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 10 lines, status machine
e
e
e
 t
e
tt alt
i
u
 
it  mu nota.

## Folio  -  — 798278285:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798278285/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 25 lines, status machine
sd
l
b u  t  
1 e
 
peestin
 
e
tiu
etici as
a
qe
dea et 
i
s
d sto  
1t
Lcien.
ar5.
L4
e
e
a
e
e