# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/798311290
# Title: [Jac. Frider. Ludovici, Jurium Licentiati, Delineatio Historiae Juris Divini Naturalis Et Positivi Universalis, Ubi Varia utriusque hujus juris, in speciè verò naturalis fata & dissensiones DD. tam veterum, quam recentiorum, circa propositionem praecipuè fundamentalem juris naturae & conclusiones exinde profluentes historicè recensentur] Jac. Frider. Ludovici, Jurium Licentiati, Delineatio Historiæ Juris Divini Naturalis Et Positivi Universalis, Ubi Varia utriusque hujus juris, in speciè verò naturalis fata & dissensiones DD. tam veterum, quam recentiorum, circa propositionem præcipuè fundamentalem juris naturæ & conclusiones exinde profluentes historicè recensentur (shelfmarks Leibn. Marg. 41, Stück 4; ZEN Leibn. Marg. 41)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=798311290
# Lines: 3,502 recognised on 96 of 97 pages, mean confidence 0.86
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 798311290:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 19 lines, status machine
   a
X
 u
E
b
U
III
M
+
u
=
0
3
3
∞ 8
0
Mikrolilm-System-Vertrieb
l1
SÄCHSISCHE LAN

## Folio  -  — 798311290:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
es a
2o
otorolai
MB.

## Folio  -  — 798311290:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
lil. 4  
.
SISCHE LANDES

## Folio  -  — 798311290:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
oria ettrrea.
b utt

## Folio  -  — 798311290:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 19 lines, status machine
AC. HRIDEK LODOVIOE
urium Licentiati,
FIItAMLC
l
2
 u
e
DRESDUVENENAIDRA
IS FT POSTTIVIUNI.
BRLSALIS,
Ubi
Varia utriusque hujus juris, in specie vero naturalis
Cata ex dissentiones DD. tam veterum, quam recentiorum, circa pro-
positionem praecipue Fundamentalem juris naturx e conclulio.
nes exinde produentestistorice recensentur.
e
TTAT A NIAODEBORGTC A
Sumptibus fora OL AAADERI.
AdNO M

## Folio  -  — 798311290:0006
# No recognised text on this page (skipped: no_lines).

## Folio  -  — 798311290:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 26 lines, status machine
o
E
 
tat
B
D
n 
i
 L
LB CTORE M
ido talli censeoiltos, quistudium
liltoricum tam aretis includune
CancellIS, UEPEETeEMOTICIAMITerI
in hrac illare Republica pacis belli-
que tempore seltarum illud nituil
 Guncquam ulterius sib se compre
hendere exiltiment. Interim tamen, quemadmo-
dumprohdolori pleudo-Capientia ubiqueteredomi-
natum exercet: ita e hcplerum que cacidilcentes in
merisderiis a cacis docentibus circumducuntur. Ulti
lia Exepe neclisuntur ee nugae maximitiunt. Pene
quidemilla, de quibusmox abinitiodiri, bellipacis
quenegoria, eo quo decchatmodo, instillari solent.
Ali Auditores Cummum scientiae culmen attigisse
opmantur, linomina Imperatorum et Regum, alia
que

## Folio  -  — 798311290:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
eso
6at
so
de
tao
quererum sellarum momenta poclluna, verlibus
mnemomes inclula, non minus exacte quam avis
cantilenam suam reciarereleant. Aequeinhrumct
nem variasartes oltentant, quibusmemoriam core
sie adjuraripraetendunt, ita uchaudrarotantos (pra-
C
lae
aCre
ligione, discendicupidis concredirideas. ScIDCguI
dem, in Fliltoria addilcenda memoriam utramque
E
C
tacerepaguam; guiaadea, quae inmero Lacto COn
ns
Filtunt, judicrum lolumnon penetrat; incerim tamen
itahicasendum erit, ne aueta memoria judicium per-
datur, quippe per quod eruditi ab indoctis primario
dignolcuntur, ita quidem, ucvir erudicus line judi-
ciomihinon aliudunum, verum, bonumens, quam
terrum lioneum esserideatur. Anerrem, nelcio. su
dicentalii. ReverO, quiejusmodiartiticusmnemo-
mesimmersitur, non poteltnonderimentum judi
ei perpeci, dum scilicet hoc protinus negligenter,
a
aut laltem non ea, qua decebat, ratione excolitur,
ratio sane lonoumtemporisspacium va-
Quae CultUrX 13
riaque in judicando experimenta requirie, qualia à
C
a expC-
ctaveris. Ouidvero dicam de illis, quinelcio quas
frxuras in chareispingentes, memoram lublerarem
cuntur: Rideres sine dubio levida inventa primo Hta-
cum incuutu, nisi eadem a Viris autoritate mtentibus
et

## Folio  -  — 798311290:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
g G 
mo
O
eg. d 
eccaComterdu aliorum applautu saudentibus pro
5
Fecta videres, de quorum idoncitate dubitare velle
nonminus lacrilesnum essereputatur, quam quod ex
l. 5. C. de divers. Rescript. deducere Tolent Leoum in-
cerpretes. Dihil ergo luperest, quam uc intirmitatis
humana extrac in parce milerearis, melioremmentem
eautoribus e asseclistuujus inventi (c dulo apprecanS.
Licetautem ccontrario in hrac, quamnomnavi, tri
Itoriae parce jultamethodo, per diligentem nempere
Detitionem e exammatrequentia procedatur, tiic ta-
menstudium hiltoricum nonmox est finiendum, led
e adalia progredi OpOTTet. Historiam literariam Draee
Due addilcendam elle, insiere volo. Hlaec enim o.
mnium, quasnominaveris; disciplinarum commune
eltinstrumentum. Theolosi verteelinomen virmere
tur, qui Flictoram Ecclelialticam ignorat, nostra
praecipucaetace, ubiimprikiatores tidem ex volun-
catem cerebrum translocarunt, CclocdregenerationS
e
et perlectionis a Chrilto toties inculcata centonem
Opinionum anachematis sire crallioris, lire lubrilioris
Tulmine munitarum simplicibus anumis obcrudunt.
fureconsultus autem nil nuli purus putus Legulejus esse
videtur; qui periciam juris Romani protitetur qui
dem, ledtamemnon lolumiplum Reip. Romarialta
cum, ledeciam quotempore, qua ratione e iquan-
cum jus illud exoticum in Pacriam nostram itrodu
Etm

## Folio  -  — 798311290:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
esi e
 sidme
(0)
Ctumtuerie, ignorat. Legesenimtcrchocelt, vin
epoteltatem carumnosse, hac autem vis e poteltas
principalicer ex indolectatus es circumltantus tempo-
rumprohuit. Veuu exhacignorantia, quodejusmo.
diLcouleji Virosrere eruditos secum terre non pol
Tine, sed iplos, quonam corum chorda non obci-
ranc, ionorantia mexplicandis purnum textibus, no-
vicatis in praximucilis, aliorumque ritiorum ec dete-
etuum audacteraccusent. Qualiveroiplpririlegio
munitilint, uc eorum interprecatio tolum avthen-
ticatraberi debeat. Aut, qualiem controverlus juris
altera lententia orthodora, altera heterodora decla
rari loleat, cum hrucusque, Deo litlaus, surisprudentia
malo haeretitreandi inquinata hraud fuerit. Ouid de
Nedicis dicam: aune hri sine historiae lublidio diversas
diverlorum tirpochelesimbibere ralent: anne noti.
tiam hrabere porerune; qua occasione ctudium Medi-
cum Cubinde varia incrementa ceperit, adeout hodi-
erna ejus facies à tacie pristina prorlus sit diverla. Po-
cerune quidem hac noutra carere illi, qui nihil nisi
artem conseribendi Recepca, ut dicuntur, addiscere
cupiunt; sedhi, utiMedicorum nomincindionilunt,
ita resulam exempio suo construerenegucunt. Philo-
sophos quod actinet, hri jam diu hiltoria necessita-
tem eucilitatem agnolcere inceperunt, adcoquehi-
Aoriam Philosoptucam varus seriptis illulteare annili
funt,

## Folio  -  — 798311290:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
a
d
d
53
lunE, ex quibus praecipue in hoc Ituciorum genete
commendarimerentur Ilornus e Vollius. Oux cuum
italint, ec veromaximusubique adhuc defectusinti
HtOTIAFCDCMIATUIE, nEMIII, OPIMOT, Vici VertipoterE
Sguancum inse est, ad eimendandum hrunc detectum
C
aliquidasterat. Sancipli Crammaticinobishic rubo-
s.
rem excutiumt, qui continua serie diverlaslingrae la
Emmae Xtates auream, arcenteam, ferream, e li guae alX, rC
censere sciunt, cumtamen Lingrailla ellentium cru
dici non ingrediatur, sed menum tancummode
instrumentum e admuniculum dicidebeat. Annon
ergomajor diligentia in Cuciis utilioribus achibenda
eTIF: Quippe cum hraudraro ex maxima de nihilo na-
Ccatur hiltoria: Optancum ergo, ut poltquamproxi
tmishrisamnis Rudium Ilistoriae Ecclesralticae ad luIrr
mumitere gradum perductum tuit, uc, inquam, eru
75
tultoriae juris ledulas admorerentmanus eamque ex
latebris in lucem iterum protrahierent. Fecittujus
rei pem nobis Vir Consiiltillinus, Vn. D. BereruS,
e
E+
dum in prefat. ad delineat. jur Fendal. le traclatum lpecia
Lemi de Fistoria juris univ ersi divini Es humani c diturumpio
milie, quouc eruditus orbisbrevicemporetrui poru,
ex ano optamus, acq; aded videri pocerat laborem
praelentem macilicer ulceptum esse, cum Pure dubio
a laudlato Autore doctiores cositationes eE apparatus
ALIIO

## Folio  -  — 798311290:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
eG) 
 dnt
(0)
a
Etes
Autorum longemltruetior, quam quidem anobis, ex
Dectandus lit. Wihilominus camen non male meta.
c
cturum censui, liinterim, dummemoratus lractatus,
adhuc expectatur, per moduum orevis laltem delincatio-
nis historiae juris naturalis illis, qui Studia inoralia justo
pretio seltimare sciune, specimen aliquod suppedita-
fi
rem, uc, quidin pertlcienda hujus juris hictorra achuc
praeltan pollu, tandem animadvertant. Neminem
F.
Ferereperire potur, qui hacin parte lacem mitu prae-
culisset, adcogre exculationem benerolam ab ae quo
lectore meobrenturum spero, licet non omma ejus
erudition e judicio exacte respondeant. In mulus
Fallimuromnes. Ceterum, quemadmodum sedulo
cari, ne tamam alicujus quocunque modo arrode
rem, ledpocius judicia aliorum proprusiplorum ver-
hisqdducere tudui: ltaetiam, lIForlanmalerolus ali-
gus ex pruritu alios rexandi ac proltituendi laborem
praesentem quocungremodo luggillarepraesunat, il
ludplanenon curabo, sed cum co, (de quononnemo
retert, quodaore cum aliis contendere lolitus fuerit)
relpondeDO: Domini mei, nolo vobiscum litigare, acquiescoei,
quod vobis placet. Vale, benerole Lector, e Audiisno-
q
Aristare. Dabamin Acad. Fridericiana d. XV. Aprilo
A. HADC.C.I.
iC

## Folio  -  — 798311290:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
s
v
u
ae u a adaat
MB
d
ea
eti
OI
haturae est primum eS antiquissimum, 5. I. Historia
ejus, ut reliquarum disciplinarum omnium, est maxime
necessaria, 5. 2. idque ideo, quiastudium juris nacurae
maximamucilitatem adfert. Objectiones contrahane
assertionem (T) quodnihil cerri bic reperiatur, S. 3. (2)
quod in praxinullum usum habeat, cum responsionibus.
5. 4. judicium essentiam J Cri ingredicur, 5. 5. Intelliei
tur biejus naturae, quod post lapsum hominis obtinet.
5. 6. Qualis ejus condicio tempore Adami Cs posterorum
ejus fuerit, 3. 7. nec non post instituram Remp. Frebraeorum. S. 8. An tractatio juris na-
curae systematica simplicirer ad ejus perfectionem requiratur, 5. 9. Facies bujus disci-
plinae apud Gentiles. Sectae Philosophorum Graecorum. 5. 10. Forum doctrinae in
moralibus, 5. +2. 12. Philosophi Romani, 5. I3. Apud omnes hoscejus naturae non
suit exculeum. Philosophi, quorum excerpia in Pandectis craduntur. 8. 14. De
poxulisbarbaris, corumqs studiis, 5. 25. In specie de Germanis. Apud hosstudia non
Poruerunt. 5. 16. Ineroductio Scholarum C5 Academiarum in Germaniam. Misera
earum facies. 5. 27. Theologi Romanenses jus naturae cum maximo illius dispendio
prosireri incexerunt. 5. 18. Tractarus hunc in sinem a Scholasticis adornati 5. 29.
Sculticia antonii d’Fscobar. 5. 20. Restauratio juris naturae. Cur non illa statime
post reformationem suscepta fuerit. Judicium Lurheri de reformandis Academiis es
aoctrinamorali Aristocelis, 5. 2I. 22. Amulatio inter Lutherum C5 Melanchibo-
nem, nec non inter utrius que assectas. 5, 23. Benedicti Winckleri Tractatus de prin-
cipiis juris ante Crocium editus, 5. 24. Grorii Opus Parisiis edirum. Cur illud de
fure belli e5 pacis inscripserit. 5. 25. Flogia Ororii, 8. 26. Quale fundamentum
iuris naturae posuerit Crocius, es qualem dolum bonum hic achibuerit. 3. 27. Com
meno

## Folio  -  — 798311290:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
86850
dd
(0)
ot
mencatores in Crrocium. Felden ejusque controversia cum Craswinckelio.
Baeclerus,
Zieclerus, Osander, Hennices (5 Velehemius, cum subjuncto judicio. Kulpisii Colle-
sium Grocianum. Labor Waecheleri, Simonis es Tledingericirca Crorium, Versia
Gallica Ororii. Nocae in eundem Becmanni, Gronovii, Spinaei s Tesimari. Contro-
versia inter Nusaum es van der Muelen. 5. 28. Tudicium Kulpisii de tot Commen-
sacoribus Grorianis 5. 29. Fpitomatores Crrorii, Flenckius, Simon, Suicerus, Pitria
rius, Schefferus, Mullerus Cs Cuil. Grorius, es in hunc uliimum noce Simonis es
Gorrii 5. 30. DeRelieione Crorii. Fudicium Becmanni. S. 3I. Memorabilia,
quae circaobirum Crorii contigerunt. 5. 32. Thomas HTobbes. Ejus elozia. 5. 33.
Ejus liber de Cive Cs Leviathan, Parisis adornatus. Reditus TTobbesii in Aneliam.
S. 34. Oualem statum nacuralem Frobbesius supponat, eidemqe, jus naturae super-
struat. Unde pacta oriantur. 5. 35. Conjectura, quid FTobbesium ad fovendam
banc hypothesin induxerit. 5. 36. Frobbesius curtam exosum se reddiderit. 5. 37.
Ejus Adversarii. Bramballus, Filmer, Scharrok, Cocquius, Cumberland. Schassio
Scrimessus, Choxius. Alii, qui incidenter solum contra eundem disputant, Rache-
lius, Fisenhart, Opander, Parkerus, Pufendorssius. 5. 38. Assecta Hobbestr. Daniel
Scareiles ejus sata. Odium Theologicum. 8. 39. Maliria adversariorum FTobbesii
5. 40. Pro Fobbesio scripsit Lambertus Velchuy sen. Foou quoqu ejus principia Be-
nedictus Spinoza. S. 4r. Christoph. Beemanni judicium de principiis lobbesii.
(FTobbesius terror Clericorum.) Henricus Bredelo. 5. 42. Seldeni Opus de jurena-
curae (5 Cenrium juxta Disciplinam Tlebraeorum. (sEmulacio inter Crorium 5 Sel
denum.) 5. 43. Duid Seldenus inisto opere pertraetaverit. Judicium Dn. Pauli
de labore Seldeni. 5. 44. Emendatio jurisnaturae per Pufendorssium facta. Ejus
Elementa Turisprudentiae universalis. Carolo Ludovico, Flectori Palaiino inscrivia.
Fiterae Car. Ludovici ad Pufendor Fum. Pusendorssii Officia in Academia Fleidelber-
gensi, Cs Fundinensi. Fjusdem Tractatus de T. N. C5 C. item de officio TTominis 5 Ci
vis. 5. 45. Cur non Procestantes Theolosi es Philosophi Pufendorsfii Operastacim
approbaverint. Execrationes Velchemii. 5. 46. Fata Pufendorssii summatim deli-
neata. 5. 47. Specialia de eodem. Scripiores adversarii, inter quos primus Josua
Schevariius. Ejus Index Novitarum. 5. 48. Apolosia Pusendorssii es circumstan-
iae nonnulla quoad publicationem Indicis Nrovicatum notabiles. Nicolaus Beckman-
nus. 5. 49. Index per Carnisicem comburitur. Beckmanni releeatio. Fruculema
apsius machinationes adversus Pufendorssium. C5 famosa scripta. 5. 50. Petri Dunaei
E5 Toh. Ralleri Scripia contra Beckmannum. Inquisicia fenensis contra Rollerum.
Sculciria Bectmanni in ipsius libris prodica. Fic Poncificius. 5. 5I. Josua Schovare
ziue

## Folio  -  — 798311290:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
46
e  (0)
1056
Zius ex Suecia aufueere cositur C in Daniam pervenit. Ubi edidit Discussionem ca-
lummarum Pufendorssii, sub nomine privieni Wilaschuizii. Respondet Pufendor
subpersona ipsius Schrvarizii. Alia Satyra conera Schovarixium. 5. 52. Scherize
rusbrachium seculare conera Pufendorssi libros implorat. Rescriprum ad Universi-
earem Tipsiensem. 5. 53. Fpistola Dufendorsfii ad Scherezerum, ejusque provocatio.
(De Doctrina recepta, (5 quae illa sit ?) 5. 54. Scherizerus cerramen subterfugit.
Verba Pufendorssit de illo. 5. 55. Fridericus Cesenius sub persona es nomine Chri-
stiani rigilis contre Pusendorfsium scribit. Occasio hujus litis. Joh. Lyseri Dialogus
de Polreamia. 5. 56. Indoles Pseudo- Cleri. Cesenius Pufendorssium pro Autore
istius Dialogi venditat. Adducuntur ejus verba. 5. 57. Responsio Pusendorffii. Ul-
teriora Cesenii Scripia ejusque Christiana benedictio borrenda. Ly seri fata. 5. 58.
59. Felthemii Dissercationes de Perseirate actionum moralium. Responsio Pufendorf-
fii. 5. 60. Sam. Scrimesii CS Zenteravii Scripra adversus Pusen dorffium. Adducitur liber
nuperrime a Zenteravio editus es exinde inter illum es Pufendonssium jam maxima
ex parce consensum esse ostendicur. f. 6T. Falent. Alberri Compendium juris naturae
orihodoxae Theolosia conformatum. Pufendorssii Specimen Controversiarum. Al
Berri Specimen Vindiciarum. Pisend. Eris Seandica. Alberri Fros Lipsicus. Pus.
Commentatio suxer invenusto Veneris Fipsicae pullo, item: Spicileeium Controver-
farum. 5. 62. Explicario Ticuli Commentationis super invenusto V en. Lips. pullo.
5. 63. Alberei Dn. de Seckendorsf consorrem liris adtsciscit. Ejus seripra ulrima con-
era Dusendorfium. Dn. de Seckendorss Sententia de fundamento juris naturae renui-
na. 5. 64. Strimesius es Alberti simul Pusendorsum oppugnantes inter se ipsos colli-
duntur. 5. 65. Alberri fictiones non admittit, si aliter se rem babere ex Scriptura
constet, es ramen ipse ralia fingir. 5. 66. Pusendorsii Episola adamicos suos per
Germaniam, ubi inter alia eriam Scherizero adhuc respondet. 5. 67. Fxhibetur sum-
ma diversarum hypochesium circa fundamentum juris naturae. Scholasticorum. S. 68.
Erotii, Tobbesii, Pufendorssii, Alberri es Scrimesi. Mevii Prodromus jurispru-
dentia Cenrium communis, ejusque Sententia. Adducitur Judicium Dn. Pauli de
hoc Prodromo Meviano. Ouidipse Dn. Pauli hac in restanat ? 6. b9. Alia alio-
rum principia juris narurae. Convenientia cum rectaratione. De honestis faciendis,
suum cuique tribuendo, mutua benevolemia, amore, (5c. 5. 70. Dn. Thomasii Instim-
tiones Turisprudentiae divina. 5. 71. In quo cum Pufendorsfio consentiat (5 ab eo
dissentiat. 5. 72. Qualia fata expertae sint hae Insticutiones ? 6. 73. Controversia
cum foh. Cudovico Praschio. Anjusnaturae ex Scriptura hauriendum: Confusio
Disciplinarum vicanda. S. 74. AI. Rocchii nuperae impurationes, quae breviter recen-
sentur

## Folio  -  — 798311290:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
ese
 
(0))
5
d
3501
sentur es binis semper interjectis verbis refelluntur. 5. 75.76. 77. 78.79. Typothesis
Dn. Bodini in Disserrarione de jure Mundi, cujus potiora momenta breviter excer-
puntur. Ordo Naturae, distinctio inter jus naturale 5 natura. 5. 80. Gradus amo-
ris. 5. 8F. Effectus juris naturae. 5. 82. Dubia contrahanc hypochesin publicata.
5. 83. 84. 85. 86. Sententia Dn. Buddei E5 Dn. Nuldeneri. 6. 87. Dn. Cocceji Dis
serratio de principio juris nacuralis unico, vero  adae quato. 3. 88. Recensentur
cogicationes Anonymi cujusdam contra Dn. Coccejum publicatae, 8. 89. usque ad
5. 100. Explicatur mens Pusendorsfii, ipsumqe voluncarem Dei non excludere osten-
dirur. Explicatur quoque quidper principium socialitatis intelligatur. S. IOT. us-
que ad 5. 106. Alii scripiores ad hanc materiam perrinentes. S. L07. Flistoria juris
divini posiriviuniversalis. Distinctio inter Leges morales; ceremoniales (5 foren-
ses, item in Lesem moralem eS positivam. 5. 208. Distinctio illa minime accurata est.
quod exemplis ostendirur. 5. 209. Erotius jam Lesem aliquam divinam positivant
universalem agnovit. Alii, qui eum hac parte securi. Fulpiscus existentiam hujus Le-
eis peculiari Practatu comprobare voluit. 5. L20. Occasio, quomodo Scherizerus
adductus fuerit, quo dhanc quoqe Lesem existere asseruerit. Tyseri Tractatus. S. TIT.
TF2. Varia bujus Legis appellatio. 5. I23. Ejus indasatio suscepta à Dn. Thoma-
sio. In quo conveniat cum Lesenature, es in quonam ab eadem differat. Fria ipsius
requisiia. 5. Tr4. Dnomodo cornosci possit, an L. ox aliqua, quae in S. Scriprura re-
peritur, sit posiriva unibersalis, an particularis tantum, 5. Y25. F16. I F7. Ulterior
hujus insticuri prosecurio in insticncionibus Turisprudentiae Divinae. 5. IT8. Con-
sentientes adslucuntur es tota historia adjuncto veto finitur.
6. 719.

## Folio 1 — 798311290:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 30 lines, status machine
de
pa
s
ed
a
E
C
TTISTORI
ATURALIS.
nCL
5.
 omnia, gux habentur, jura et divina et
umana anciquissimum line dubio est jus Naru
rae quippe ad quod jam cicerone Autore ton
docti, sedFacti, non instiruti, sedimburi su-
mus. Dum enim reliqua Leses, posuivae dicta,
ad Tuinoritiam cerram quandam revelationem,
ive dirina illasic, Sire humana (alias promulesi
sio vocari Polita,) necellario requirunt nec line
hac a quoquam addiscipoltunt, insuper quo-
que plurima earum non prius quain crescente hominum malitia insti-
tutisque rebus publicis latae fuerunt; ipsa e contrario juris naturxe de-
nominatioindicat, hoc quam primum naturahumana esse caepit, et
ipsum Cuum initium habuisse, atque adeo peculiari quodam revelan-
di au promulsandi genere non indigere, sed rationem hominis ita
comparatam esse, ut si ad juctam maturitatem perrenerit, praecepta
ex illa Auentia pexecedente meditatione facile ipla colligere valeat. Ft
hocest, quod apostolus dicit Rom. 2. vers. 14. 2. Centiles, cciam (i le-
BC (Seripta) destituantur, nihilominustamen natur à Facere opera le-
8i5

## Folio 2 — 798311290:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
e 6) 
u  ma
d
d
u 
sis, quippequilesem non habentes libiipss L ex sint eoque indicent,
opuslesis cordi eorum inscriptum esse, quia scilicet conscientia et co
sitationes sele inricem aut acculantes aut exculpantes eosdem conr
vineant.
5. 2. Duemadmoctum autem Flictoriam licerariam in genere alte
cum Frudiri oculum jure dixeris, eis demum hranc illamre Dilcipii
nam exfundamento, ut dicunt, sbifamiliarem reddiderit, qui scili-
cet perspectum habet, quomodo circa tractenda ejus fundamenta
Doctoresinter se dissentiant, quibusque diverlae fortunae calbus ca
elem subjecta fuerit: Ita quoque ad folidiorem juris Naturxe cognitio-
nem omnino requiritur, uc paris hajus cultor varia ejusdem fataet
hirpotheles dirersissimas, quibus alter ab altero vanx (xpius storix ca
Prandx causa discecit, paulo accuratius Ccrucetur, utilitatem exinde
non minimam sentiet. Primo quidem, ut, sixetate lua non parum
Lucisilliaccessisse sentit, Ec hoc ip Tum benignitati dirinx acceptum te
eat, quippe a qua omne bonum exhrac in parte unicepromanat, deinde
vero ut politisjunta se invicem eot opinionum cumulis, quanam re
ritati ex illis proxime accedat, probe dijudicare postic, neque veromore
Sectariorum, in verba Masiltrorum Cuorum jurantium, omnes in
univertum ab hypothesr Doctoris sui dissentientes, exterminatos ve-
sit, Cedubique veritatem quarat, ex dum erronea Autori alicui condo-
nat, nihilominustamen; quod rationabile, quodjuctum, quadre
ricati consentaneum deprehenderit, Cuum Faciat, e in succum, ut di
citur, et Cansuinem conrertat.
5. 3. Scioequidemnonnullos, quibus amaenos Doetrinxe nora-
sis Fontes sultare nunquam licuit, juventutem duabus praecipue in
medium adductis ratiunculis a nobilisimo pariter ac utilissimo juris
ETaturxe Audio dererrere solere. inter quas Palmariam Ponunt, quod
obtantum conflictum eorum, qui juris hujus interpretes haberi vo-
lune, nihil cerri es quod in vitapractica. seucivili, ulum habeat, re
Peririposs; Sedhi, uti sciplosmisere decipiunt, ita corundem uni-
cusse lcopusett, nelcilicet aliis oculi aperiantur, velulera ip (05 la
perc incipiant, quod magno sibi dedecori Fore haud inique censent
Proceeant Paltem boniejusmodi viri aliquam disciplinam, in quadis.
lentus imter CMIdIIOS AOMEEPCrIabUT. SanC AIPIOTUM VOIOrESaBena
essetr

## Folio 3 — 798311290:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
es 
C Dm
aie
eFC
esset, nemo iphi Pheolosix ob intinitas e lonseplures, qudminjure
natutX, tot Pheologorum inter. So litigantium dissentiones, operam
navare deberet Ft quid de ipsojure cirili, pexcipue Romanonostro
Aeret) Fxo quidem nemini hoc fundamento supposito autor esse rel
Jem, ut eidem le priusmanciparet, quam oxiniones illa communes
contra communes in luarem consonantiam redactae fuerint, quod
tunc quidem sine omni prorsus dubio fucurum est, quando homines
ompliusnon erunt. Acque adeo ilta territio parum in recessu habe-
Dic. Imo tantum abest, ut diversitas opinionum omnem certitusi-
nemtollat, ut potius perpensis Doctorum sibi contradicentium ratio-
nibus eo Facilius e tutius veritatem assequi voleant illi, qui caeco au
toritatis vel praecipitantia praejudicio non Fasci nati, opiniones non
numerare, Sed pondorare didicerunt. Onamvis et hoc addiponit,
ipsos quoque dissentientes, circa conclusiones deducendas evitae ra-
tionalispraecepta tradenda tamen utplurimum inter se conrenire, quod
Fusius oltendiposset, sia scoponostro in praesentinon abiret.
5. 4. De altero laltem fundamento adhuc paucis videamus
Inutile ajunt, Sudium juris naturalis es, cum ad panem lucrandum
neutiquam Faciat. Alleges, persunt, Frotium, Putendontium aliosq
Turis naturx, celeberrimos interpreres in caulis forentibus, oleum et
operam perdes, imo Judex miserum conatumtuum ritu excipiet. Con
travero, Sicenturiis legum ex Corpore suris deprompris, limyriade
Doctorum, Barcoli, iBaldi, aliorunrque sipatus incedas, l’apxe l cla-
manit, quantus erinde in Clientem redundat fructus, tantus scilicet, ut
Adverlarius non Polum armis abiectis palmam ultro tibi relinquat, sed
e Judex, sire relit, sive nolit, ex voco tuo sententiam ferreteneatur,
Sednondum animum despondeo. Sint ejusmodi fudices; non tamen
sunt omnes, sed reperiuntur etiam, qui ultra Pragmaticorum Formu
las Capere didicerunt, ex qui centones allegationum juridicarum tanti
Faciunt, utne legere quidem illos dignentur, sed Expisime inter du
05, quorum alter quantus quantus ekt, allegatis scatet, alter autem
rationes eridences, licet paucas et breves ex circumstantiis facti, et
Pana ratione adducie; huic vietoriam tribuant. Deindo non sequitur.
quodis, qui juri naturae sedulam operam navarit, poltmodum s
prars admocus fuerie. Temper Crotium. Putendorstium, aliosque
ErC

## Folio 4 — 798311290:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
ep Co) su
a  ma
C4)
56
a
crepare obstrictus sc; Fs haec consuetudo Rabularum et L egulejo
rum. qui opinionibus, nonrationo, reguntur. Sutticiet, lCrotius
ex reliqui ipsum eo perducant, ut quid juctum injultumre sic justa
medicatione praevid ab invicem secernere portil.
5. 5. Facit Tane judicium in juris consulto utramque paginam,
quo Eidestituatur, non aliud tins, quam ligneum terrum vocaripo.
terit. Onde capotissimum Audia illi excolenda erunt, quibus judi-
cium acuitur; Ac huic scopo quam maxime inlerrit juris naturalis
Doctrina. Cum nempe impossibile sic, quod omnes omnino catus
Specialibus lesibus determinari queant, quia Punt innumeri e jus cir-
caeosdem perminimam quoque circumstantiam rariaturz propterea
Turis cultortali quodam artificio instructus sic oportet, vi cujus lege
etiam deticiente per justam ratiocinationem ex habitum interpretandi
eundem juxta analosiam juris decidere possit, nec semper ad Deciden-
tes e Contulentes, qui casus in terminis terminantibus habent, re-
currere opustrabeat. Non destituuntur quidem ulu luo etiam iltius.
modiAutores; Verum enim vero contirmationis tantum e illustratio
nis, sratia achiberi, non exseribi debent. Scilicet illi, qui manum
propriam rei admovere dubitant, nisi aliorum humeris fulciantur, ni
mis crasse se produnt, quod quidem pro artiticibus se serant, sed ta-
mem necellariis ad artem instrumentis ipsaque artis cognitione destitus
antur ex alienis Polummodoplumis superbiant. Vlpianus Cane, Papi
nianus, Modectinus, Paulus, Marcellus ex alii, quorumtragmen
ta in Pandectas relata unt, torcatus speciales, qui legum titulo alle-
santur, decidere haud potuissent. si doctrina juris naturalis imbuti
non tuissent, unde etiam orixinem habet, quod quia L eges illakomana
maximam partem nihil aliudCunt, quam Conclutiones ex jure univer
Talidleductae, eadem Cele liruditos in plurimis Regionibus e Provinciis
eantopere commendaverint, ut non parum temporis illis interprecans
dis einulum deducendis intumferinc. Cum vero e nos hodie non
minus, quamilli, simus animalia rationalia, curnon e nobis ex eo-
demtonte, ex quoillihauserunt, haurire liceret?
5. 6. Hlaec monero necessitas postulavit; quandoquidem A
ipsuri jus natura nullum ulum praeberet, Pedinter disciplinas incertas
atque inutiles reterendum esser, et nos in delincanda ejus Historia
omnemt

## Folio 5 — 798311290:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
G ux
 da
5
oE
omnem operam perderemus. Jamadrem iplam proxius accedamus. sus
naturae statim cum homine caepisse diximus 5. 2. id tamen cum grano
Talis accipiendum eft. Scilicet leparandi à se invicem sunt Ctatus inte-
rritatis ante, ex status Depravationis poltlaplum. In Ctatu integrita-
tis quidem etiam jus aliquod naturx cordihumano inscriptum erat, led
quemadmodum homo tunctemporis summa virium perfectione sau-
debatica exilludjus a jure post lapsum toro calo dictert, adeo que cum
praelentis tatlisnorma esse nequeat, nec ad praesentem tractationem
vertinet. Obtinebat certetunc, quod Apoltolus 1. Timoth. 2. 2. 9. dicit.
justo lerem non esse positam, hoc est, quod justus licet L esibus obligetur.
nontamenmodoledalia coacte. Ced ex amore erga Legislatorem il.
lis se contormem serat. Frso h accurate loquivolumus, jus natura
quonunequidem ucimur, non cumhomine inceoro, sed corrupto et
lap(o esecaepit. Ne autem dubium lubnascetur, qua ratione e Ctatu
ejusmodi imperfecto e corruptojus aliquod deduci possit, sciendum
est, locutionem illam, quod natura hrumana corrupta sc, non esse
absolutam; Ced compararivam, Faca Scilicet collatione Ratus praesentis
cum Cacuante laplum inteero. Atque adeo in tantum. Colummodo
corrupta elt, ut homo viribus naturalibus ad eajam pertingerenon
DOTE, quae quidem homo intesernon modo voluntati Creatoris con-
Pona esse perlpiciebat, sed e iisdem actiones luas, imo ex motus in-
ternos, exacte contormabat; luo tamen modo adhuc dum etiam re-
eta dicipoterit, Quatenus scilicet homo ex Polaratione quid pacem et
tranquillitatem prublicam turbet. quidve eam conserret et quid adeo
ipli Caltem externe faciendum st, optime perspicere valet.
S. 7. Frso jus Naturx originem tuam Tumtic, quam primumtio-
minesin praesentistatu, depravationis scilicet, esse caeperunt Ht Ada-
mus quidem, conditor ille unirersi generis hrumani, regulas hujus ju-
ris ad amultim lerravit omes, in quantum quidem condirio humant
Beneris; qua tunc obtinebat, cundem ad hoc adstrinxit. AMliberi
ejus eandem viam non omnes calcabant. Cainus Aiquidem occiso fratre
Abele e extructa prima ciritate Hanoch, Cen. 4. V. 8. 65. 17. Tumma imis
miscebat, reliquias imaginis divina ex scintillulas Pana rationis extin-
suehat, neque extructione modonominata civitatis cuam luorumqs
securitarem et detentionem. Led aliorum perniciem unice intendebat,
quem

## Folio 6 — 798311290:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
e C le
b  
(5
v 
n C)
quem; polteri ejus ut plurimum sequebantur. Sethus contraejusque
progenies ritam luam secundum rectxe rationis dictamen inscitmentes
Deo acceptierant, licet ex poltfacto etiam ab impiis seducerentur, Gen.
6, v. 2. Segq. Ut fere Tolus Noachus exemplar vita et morum remaneret,
quemadmodum DFVS ter O. MI. de maxima improbitate hominum
acerbe conqueritur d. l. V.5. segq. imo irc tantum crelcebat malitia homi-
num, ut eos tandem diturio universali ob hranc cautam fuffocaret
Gen. 7. V. 1. Seq. POA Noachum plurimmi Fuerunt, c. 8. Abrabamus, IsaaC, (3 c.
qui Turisnaturx praecepta vita Cua exprecterunt, quostamen lingulos
adducere, nostri instituri non est, qui non Hlictoriam personarum,
qui lecundum Jusnacura vixerunt Ced ipsiusjuris, quatenus in disci
plinam redactum partem aliquam Philosophix constituit, tradicarisu
imuS. Neminem autem Patriarcharum Systema aliquodsurie naturx
Orbierudito; ut secundum noctrum Aylum loquar, exhibuisse depre-
hendes, quandoquidem illi, corumque probâ Poboles, non tam intel
lectum, quam voluntatem potius perticere allaborabant; unde a ipse
DFOS cum speciale cum Abratamo pangeret Faectus. Cen. 17. V. 1. ipsi
non praescribebat, quomodo subtiliratione essentiam divinam conci
Pere, de cadisputare, dissentientes refutare ac demum fusare debe-
ret, Tedtumma hucredibat, ut coram Zehorah omnipocente vitam suam in
Sch binder altmachtige Ci. DH, vandele fur miv uno seu
pietare transieeret.
teomm, COnF. Cren. 24. v. 40. it. C. 48. ∞. 25. Apudnos aucem resinver-
Ta est: Ridemus eos, qui virtuose virere allaborant, ec e contrario
optimos Moralictas praedicamus illos, qui quidem in charta regulas
morales praelcribunt, ipsi autem Doctores Morales haudraro sinemo-
ribus existunt.
5. 8. Neque etiam post insticutam FTebrxorum Rempublicam
alia Disciplinx nostrae facies fiit. Pireris sane absque dubio; curnon
inhracce Republica, utihodie, schola publiex et Academia introdu
eta einiisdem Disciplina secundum omnes quatuor F’acultates juven-
tutitraditae fuerint, ehaberesforte, quod carperes, nilifjus condi-
tor einctaurator ille fuisset, cujus cogirationes ab hominum cogitatis
tonse unt direrla, et qui ipse omnis Capientix e perfectionisunicus
Fons, exorieo ett. Incerim suidem sapientix, Siracidis, Proverbio-
rum

## Folio 7 — 798311290:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
N C AI
  Eos
Ou  
3a + (9
cum, ecc. Librimeris admltraendos vitae mores pertinentibus praece
Ptis atque Resulis scatent, jultum tamen aliquod et ad regulas artis
hodiernae exalciatum CyCtema non conticiunt, neque spinolas scabho-
minibus Ccholasticis magno cum ferrore axicatas controvertias, ut
Monzambano alicubiloquiamat, decilas tradune, fect mox hoc, MOZ
aliud officium inculcant, eodemque simul, Pystematicam tradicionem
adperfectionem alicujus Disciplina, pracipue praclica, absolutenon
pertinere, perspicuedocent.
5. 9. Dicis: Si traditio PyRematica, A decisio quaestionum
subtilium non pertinet ad perfectionem disciplinx practicae, et per
consequens nec ad perfectionem juris naturse; Cur erso Cuprd 5. 2. il.
luddonum Dei esse depraedicasti, quodjus naturale in Crermania hoc
praecipue seculo magis magisquo excultum et in juctam artis formam,
EireSfltema, redactum fuerit: Respondeo, distinguenda elle diverta
tempora, atque tune suppolita hac diversitate assertionem meamnon
else absolure le d respective intelligendam. Scilicet  abltrahendo ab his aliis
re circumstantiis de perfectione alicujus disciplina dieguirimus, Forma
artis seu Sylteratica ad perfectionem ejus neuciquam pertinet, modo
alias doctrinae, quae tractintur, verae fnt. ex a corruptelis pravislibera.
ACt quando certum aliquem satum supponimus, aliud omnino quoqu
hacim parte asserendum venit. Sicquando inGermaria, quod ex
emplum domelticum est, Scholalticorum Patriarchae eorumque alle
claetoram juris nacuralis doctrinam commentis es tigmentis tuis ita
Conspurcarerant, ut vix minim a ejus particula incorrupta Cupereset
de quo intrapluribus asetut; certe proingenti divino beneficio repu
tandum est; quodejusmodinebula hactenus teliciter dilpulia e no
Dilissima Disciplina per viros omni Fruditionis genere instruetos, pri
Cino Puonitoriiterum resticuta fuerit.
5. 10. A judais ad Gientiles progreciamur. Ilivero quoni
am, ee notum est, in duas classes dispelcuntur, moratiores, e barba
res, delingulis quoque seortum videndum erit. A moratioribus in-
cipiemus, quorum nomine praecipué rael ex Romanivenire solent
e Ciraeci, quidem Philolophi, dum circa hrxocheses Disciplinarum
maxime inter lese dissidebant, propterea in quatuor praecipue sectas.
Epicuream. Sioicum, Platonicam, es Aristocelicam diridebantur, Quam
vis

## Folio 8 — 798311290:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
eG
 Ced ma
E
5328
is enim adhuc quinta, probagorica Ccilicet, numerari soleat, eatamen
nescio quo malo Facto penitus extirpata fuit, ut nec de dogmatibuse-
jus certi aliquidhabeamus, praeterquam quae vir doctinimus, Schesserus
in Fractatu de Philosophia Talica, exruderibus quasi collecta nobis ex-
hibuit. Ouantum vero ad Sectas reliquas actinet, lonous se nobis de
hypothelibus eorum inlingulis philoCophia partibus aperiret campus,
E ad scoxum nostrum illud percineret, neque id jam diu a Viris Cele-
berrimis, Fcornio, rossio aliisque in Fractacibus adillultrandam Histo-
riam Philosophicam pertinentibus praecticum estet. Non erea amplius
deillis soliciti crimus, quam quidem ad supplendam Friltoriam juris
naturalis. ex qualistrujus Dilciplina eorum aevo Ctatus fuerit, ere esse
videtur.
5. IT. Ft quidem non delune, qui ex omnibus hisce sectis
Philosophia morali exresiam navarunt operam. Socrates, Platonis
Prxceptor, id fere unice sibi propositum tiabuit, ut mores hrominum
depraratos adnormam recexrationis formaret de quo luculentum te-
simonium perhibent libri duo de PitaC dictis Socratis, quos idiomate
Crallico per Dn. Charpenrier Conleriptos GTermanice vertit Fxcellentis s. On.
Thomasius, maximo Crermanorum expraecipudeorum, quilinguarum
peregrinarum ignari, emolumento. Plaio ipse in Dialosis luis, qui
Criconis, Philebi, Henonis, Alcibiadis e Charmidisnomina pre se fe-
runt, haudraromorum Doctorem se extibet. Praecipue autem scoici
prae aliis Philo(ophia partibus, rationali scilicet e naturati, (ita enim
dispescebantur universum Philosophix ambitum,) moralem strenvé
excolebant, id quod senecae liber de Benesiciis. aliaque Fpicteri, arriani, M.
urelii Anconini imperatoris e5 Philosophi, fcrixea abunde testantur. Col-
lexiteorum doetrinas Lipsus in Mlanuductione ad Philosophiam Scoicam, iis-
demque pariter uc Scioppius maxime deditus fuit, qui ultimus in specie
inlibro, quem Philosophiam moralem Scoicam insignit, Cerio optat, ut traec
Philosophia in Scholisiterum introduceretur. Sectae huic addictifue-
reTCti, ex quibus Pandectas Tribonianus et Socii ejus compilarunt,
prout deducit fustus Reiffenbere ad Senecam de Constantia p. 3.
5. X2. Fpicurus Plurima de Philosophianaturali, de moralipauca
tradidit: Nihilominustamen inter haereticos Philosophix moralisfere
relatus est, exeacausa, ac si lummum hominisbonum in faedis cor-
POrIS

## Folio 9 — 798311290:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
_t 6)3
 dn
9
 Cd.
B
t
Poris volupratibus consistere docuerit, ubi tamen ejus innocentiam
Perrus Cassendus, Philolophus Gallus, demonstrarit, et omnem cul.
pam in alleclas ejusmentem Doctoris lui prare interpretantes rejecit.
Superest aristoreles, qui Platonem quidem Prxceptorem hrabebat, ab
istiustamen placitis discedens secta notissimae, Pcripaterica, autor ex
titit. An ex quid hic in Philosophia morali praeltiterit, non opus ett.
utlonoa Perie recenscamus. Daucislimi enim deprehenduntur, qui
non in Scholis vitam suam ad cacalogum undecim virtutum aure-
anque Rristotelis mediocritatem componere à Pratento praeceptore
jussi fuerine, imo ec adhuc plurimi in Lchico Rriltotelis verajultier in
justi fundamenta latere, atque adeo juris studiolum ejus cognitione
nonmagis quam pane quotidiand carere posse, intrepide attirmant.
5. 23. De Romanis Philolophisnihil novi addimus, sed cumhi
Capientiam, uti vocari (olet, a Graecis acceperine, propterea etiam ho-
rum veltigia secuti funt ex in easdem, in quas Ciraci, Sectas discesse
runt, licet non dissicendum sit, unam alteri semper praevaluisse. Ita
Philosophos, Olpianum, Modestinum, Labeonem, Paulum sc. in
Castris Scoicorum sipendia meruisse ex Peiscenbergio 8. 12. vidimus,
quorum doetrinis Cicero etiam maxima ex parce sublerips.
5. 24. Aberrarem quammaxime a scopo, s divertissimas tra-
rum sectarum opiniones miti in praesenti examinandas Tumerem, non
minus, ac Komnia illorum nomina, qui intracillare Sectaprae caeteris
omniaro claruere; quaeque scripta ab illis edita fuerint, longà seric
adducere laborarem. Relinquendum hoc estillis, quibus integram
Fristoriam Philosophicam conscribere animus est. Nobishoctantum-
modo obserrasse sufticiat, omnes illas sectas, qualesquales etiam fue
rint, finium inter sithicam e jus naturx accurate regundorum debi-
tamrationem non habuisse, imo magis circa interna, moderationem
Scilicet aftectuum, occupatas fuisse, et sic de jure naturx, quod ex-
terna Colummodomoderatur, partum aut nihil praecepisse. Ouamvis
enim Cicero in libris de Oficiis normam actionum humanarum conveni-
entiam cum Locialitate humana ponat, (masis quidem paranetice
quam Sistomatice;) Attamen e hic doctrinam quatuor vircutum C’ar-
ditralium sequicur, adeoqueur careri dilciptinas illas incer se maxime
aA-

## Folio 10 — 798311290:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
 m
 E: 
1O
g Cd
 )
attines confundit. Necrefere, quod apudalios juris nacurx exprella
mentio Eat. Sic OIpianus inl. 1. 5. 3. f. de 7. 5 7. ex ex eodem Pribo-
mianusinpr. Y. de 7. Pr. C5 6. ejusdem delinitionem atterr. Primoenim
incuitu ex verbis: jas naurale esse, quodnatura omnia animalia doenit, ap-
Paret, rocabulum juris nacuralis plane abusire accipi et niti fundamen.
roPbiloiophix Scoiex, quodetiam Bruta ratione saudeant, de quo
V. P. Fac. Thomasii Pbysic. C. 38. qu. 32. C5 FTorn. de Subjecto juris nat. per t0t.
adeoque jus illudnaturanihil est, quam instinctus naturalis, hromi
nicum exteris animalibus communis, quod ex exemplis ind. I. 1. 5. 5.
demaris ex taemina conjunctione, liberorum procreatione et educa-
tione Tubjectis, Facile perspicitur. Fateor quidem viroshosce juris
naturalis notitiam exactam omminohrabuisse, 2. suprâ 5. 5. nihilominus
eamen exillis, qux hactenus allata unt tuto concludiposse censeo:
Apud CrXCOS ex Romanos jus natura per modum peculiaris Disciplina
exacte nunquam fuisse traditum.
5. 25. Progredimur ad Populosbarbaros. Itivero quia velpla-
ne nulla studia apud eosAoruerunt, vel laltem nontalia, quae doctri-
nae morali lucem acterunt, (ant si Aoruerune, injuria tamen tempo
tum perierunt, Cotum nobis Faciunt, quod in recentendis corumtis-
pothelibusnos detinere plane non opus habeamus. Neque enim,
quodPerlae, Chaldaei, aliique AAtrolosiam et Masiam praecipue exco-
luerint, adnosin praelentipertinet. Posto autem, extare Scriptores
horum etiam poputorum, qui hacinxarte memoratu dienum aliquid
tradiderint, quo referri posset, Schich Sadi Cosenthali quemD Olcarius,
FTollatica qliondam Lesationis ad Resem Perlarum Secretarius, eru-
elico orbi communicarit; Idem tamen hic erit monendum, quod in
6. Praec. diximus, scilicet, non pertinere ejusmodi monitamoraliatam
adjus naturae, quam ad iplam Fthicam, vel R etiam ad jus naturx
spectarent, nontamen ea in formam juste disciptina unquam fuisse
redacta, sed esse particularia, quale judicium de Fabulis s Copicis
aliisque ejus generis libellis quoque ferendum.
5. 26. Germanos nostros quod attinet, illi ad classem corum
barbarorum referendi, apud quos nulla plane Ctudia Aoruerunt, prout
Tacicus demoribus Germanorum BoSdocet. Non vero proxterea lunt vitu
peramdi. FOsenm masis pracepca juris nacurae obcerrasse, quam qui-
dem

## Folio 11 — 798311290:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
TF)
3dH.
dem delicatulos Romanos aliosque, qui multa de moribus carriebant,
exmodo citato Pacico ex reliquisrerum Cermanicarum antiguarum
Scriptoribushaud obscure crincitur. Licet ergo Germania ob defectum
Omnium Rudiorum licerariorum eateris populis barbaris olim decerior
ponse fuerit; in eo tamen discestum secit ab iisdem, quod succellutem-
poris mutationem morum (an inmelius, an vero in dererius, jam non
dispicio) ex simuletiam circa culturam inseriorum novam Faciem in-
auerit, id quodnobishac vice, pexetertim quantum ad jus naturxspe-
etar, paulo distinctius explicandum est.
5. 27. Post introductum in Cerinania tempore Clodovaei de
praecipue Caroli M. Antichristianimum (ita enim rectius rocatur era(
TimuS Papatus illis seculis jamtum Aorens, quam quod Chriltianismi
nomine insigniri deheat,) omnis eruditio, qualis quidem tuncrepe.
riebatur, penes Monachos ex toram Clericorum Romanensium col.
luviem sedem habebat. v. Omnino ExC. TBomasii Disp. de Ture Stat. imp.
dand. civit. 5. 10. Segq. Inde olim duplices Scholae, alix ionasticae, II XTO.
nasteriis, alix Canonicae in Canonicorum Collesiiserant, donec leculo
demiim ZIV. Academie e cum illis quatuor l’acultares ex Ttalia in Cter-
maniam transterebantur, de quo v. Conrine. de anriquit. Academ. passim.
Sed et iplae Academix miseram Faciem habebant. Pheologusenim
erat Monachus. TCtuseratMonachus, Medicuserat Monachus pa-
elter uc Philosophus (unde factum, quod in Rulis Principum Mond-
chis  Clericis Cumma guxeliber ofticia concredita fuerint, ut exem-
plum Archicancellariatus, cui Moguntinus adhuc hodie praefectus,
incer alia restatur. Ouid vero a nigris hisce pectoribus illotempore
erat expectandum? Sanc Profelsores furis nil nisi fuctinianum ex Pri
Bonianum crepantes, ne quidem cositabant, existere aliquodjus na-
turae inrerum natura, cum de eodem systema in centonibus Tribonia-
ninon deprehenderent. Et qui potuissent hominesreligiosi tantum
Facinus admittere, ut ultra Imperatorem Romanum ejusque Magni-
ficum Rrquaestorem Caperent? Philosophi contra glebxe Aristoreiica
adcripti intra cancellos medioeritatis et undecim vircutum cese conti-
nebane, frmitercredentes, non reperiri Capientiam Aristotelica ma-
Jorem: acteoque etiamjusnaturae, licertale exiltat Forlan, Papientiae
non esse annumerandum, quippe de quo aristoreles nihil scriptum
religuebat.
d. 18

## Folio 12 — 798311290:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
uon
e6) aeu
 C
TZ
C
i 
5. 78. Pereundum itaque Fuisset nobitinimae Dilciplinae, nili
Pheologi Romanenses optimam hanc occalionem arripuislene, mit-
rendi falcem in alienam messem, finesque uos, quod ducum exo-
praverant, latius extendendi. LCpronterea doctrinam juris naturalis
tam ore proticeri, Quara Scriptis etiam docere ltrenue aggrediebantur.
Sednescio, an non metius fuisset, scaplane periisset, quamubi hoc
modo serrata funit Sane nonputotanuum opera necessarium fuisse ad
eandem e mortuis quatiresuscicandam, quantum quidem subsecutis
Polteaejusdem reltauratoribus in repureatione à Sercore Scholacti-
co achibere coactilunt.
5. 29. Vepaucis comprehendam, de quo jam ante Viri Ce
leberrimi maximas querelas moveine, Theologi Scholartici, quia
fundamentis senuinis destituebantur; ebriorum instar quicquid pri-
moinmannsveniebat, arripiebant. Iloc votodicere, Tub nomine
Disciplinae juris naturx centonem ex jure dirino naturalivolitiro, RO
mano, ec li quid ulterius mitere Carcinatum L cctoribus olterrebant,
aeque adeo ummaimismiscentesnobilissimam doetrinam ita Ecedim
me conspurcabant, uc viz ex ne rix quidem agnosei amplius. postet.
Videas hinc toc volumina e Foralictarum ante expolt. Cirotii tempora
edita, quibus eruditum orhem cnerarine, Fractatus de fustitiae ju-
re, Relolutionesmorales, de Oblisationibus exc. Molinae, Leonardi Les-
sii, Antonii Dianae, Fernandi Rebelli, Martim Axpilouexae, Dominici à Scoro,
Burandi de S. Poreiano, aliorumque liis similium, qui vel (olo nomine
terribiles sunt, Ctomachum que commovent.
5. 25. Placet, speciminis loco adducere qualem tractatum hac
in parte inconius d’Escobar ediderit. Scripsit hic libellum Cub citulo
Theolosiae moralis, qui et C ompendium aliorum hujus farinae librorum
dZZIV. Feluicis editorum serlicet a Suario; Vasquezio, Molina; Toleto,
Valentia, Sanchezio, Azorio, Sata, Laymanno Franciseo (S Johanne Lugo,
Koninch, Rebello; Reginaldo, Lessio Castro- Palao, Saa, PetroCS Caspare Fur-
rado, Facundez. Cordono, Granactos, Turriano, Baldello, Filliucio. FIOS
Autorinpraefacione cum ZZIV Senioribus in Spocal. c. 5. Librum au
temm suum cum libro ibidem ab agno aperto comparat, quia uc liber
apocalypticus sextem sigilla, ica liber seluiticus septem partes habet.
quarum L. de L exibuS, 2. de Peccatis, 3. de suctiriam 4. de C enturiis.
5. de

## Folio 13 — 798311290:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Et 6 ∞.
n
(13
3
5. de Virtutibus, 6. de Scatibus ec 7. de Sacramentis agit. OHacuOr
animalibus, quae foliannes d. c. 5. describit, e quidem Bori, tanquam
Forcimimo agrorum verlatori, comparat suaium, (quia sues die Electer
umvihlen:) volanti aquilae Vasquezium: Prudenti juris homini Molinam,
actandem Ceoni advertus harelesrugienti. (uti diabolus advertus ho-
mines) Falentiam. Facit quoque mentionem Toleri, Fenriquez. Avi-
lae, Becani. Tanneri, Ragnaudi, Mexatri. Grechseri, Polandi, Busaer, Fer-
nandez de Cordona, qui etiam ejusmodilibellos doctisimis (Si Diis pId.
Cet) Voluminibus etaborarunt. Rcumina lane haec lunt et subtiles in-
ventionestanto insenio perdionae
5. 21. Sedquidretert, recentendis Scholalticorum nugis diu.
tius intraerere? Ad tempora rectaurationis progrediendum erit. HTac
seculo decimo septimo demum surgente Augone Grocio initia lumsere.
Mirum vero rideri possit curnon polt ceformationem Phaolosix et
Jam Doctrina moralis et jus nacurxe melrorem Cortunam lortita fuerit,
cum praecipue L utherusmiteriam PhiloCophix Pristocelica hac parte la-
eis aenorerit. Pon inuile foreputo rerba ejuslicet paulo prolixio
rd Cx Tom. 1. Altenb. p. 505. (Proutcitatur a Pufend. in Comm. super inv. Veno
Cips. pullo p. 71.) hictransseribere.
C
ie Dnirerlitaten sinquit, Diusiten
aues wohleiner guten stareten Reformatior, ies mußes sagen, es verdriesse
wem erwil. Sstdoch alles, mas das Pabsium Bat eingesebet uno ordi-
miret, nur gerichtet auF Clride uno Gserthum zu mebren. Bad sind die
Oniversitaten, vo fie nictt andero denu bizsier verordnet, dannvie des
BuCI der Maccabaorum sagt: Crmnasia Kpheborum et Craecae sloria,
Darinnen ein fien Peben geflibiret, venio Die Deil. Cchrisscund Chrisilicher
Oaube gelehretviro, uno allein ver blino. Behonische eister Aristoteles
regieret, auch weiter Denn shristuo. Diermare nun mem Etabt, Daß Die
Bicher Aristotelis Phylicorum, Methaptrsicae de Anima, Lithicorumi
Welcheo bisher Die Desten gehalten, gans wurden abgethan, mit allen anderr
Dievon naturlicher. Dins en sich rubmen, so doch nichto Darinnenmaggelel
retverden, wedervon natuulichen, noch geistlichen Dingen, Dazu seine
Mennungniemand biβher verstanden, uno mitunnuser Drbeit, Cudiren
uno Post so vieledler Zeituno Eeeten umsonst beladen gevesen find. SSel darf
Pagen, dab en E Opser mebe sunst hat dernaturlichen Dinge, dannin Des
S
ven Dichern gescrieben (elset. Co chutvute relse in meinem serhen Dab
det

## Folio 14 — 798311290:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
e B 
 e me
Y
er co r
ro
Derverdammte hoct, muthise, schalethaste Serdemit seinen falschen Qbors
ten so viel Der besten Christer verfubsiet uno genarret Bat. (OH BaF
uns also mit ilm gevlagt um unser iindewillenr. Delvet Doch ver elende
Dienses) in seinem besten Buch de Anima, DaB die Oeele sterbliet, seu mit
Dem Corper, wierolDiele mit vergeblichen 2Corten ibn haben wollen erreta
cen, als hatten mie nicht Die B. Ochrifre, Darinnen nie lberreich lie von
allen Dingen selehretmerden, (en increpationem e descriptionem Deo
Kriltoteliseh en Christenthumo,) DerenArictoreles nicit einen Eleinesten sies
mch je empfunden bat. Dennech bat dertodte Serde libermunden und fast
C
anterdrucet, das vennich selchen sammer bedenctemicht anders acltenmagi
Derbose Beist habe Das Ctudiren berein gebracht.
c
5. 22. Desselben oleichen, persit, Da8 Buch Fthicorum si
es
Ber Lugendentgegen ist, das doc auch Derbesten eins viro gerechnet.
e
aeffmieniemanis
auflegen, ich redezuviel oder ververtre, Daβic nicht wisse. Pieber Greundi
ieh eis wol, wavich rede. Pristoteles is mir vol betants ic habeibn
elch gelesen uno gehoret mit mebrem Verstand, dann S. Fhomas oder
SCOtus, Desiet) mict) obne Soffart riibmen uni vo es Scobtist, wolberveis
C
SenFan. Sch achteniche, Daßi (o viel 200. Zair lang fo viel Bober Derstand
Darinnen sich arbeitet haben. (sin quam periculotus Novator e con
temptor venerandae antiquitatis sic L utherus 1) Golche Finreden fech
ten mich nimmer an ie sie wel etva gethan haben, sintemal, les am e age
tatenblieben sino. Dad mochre ich gerne leiden, Daß Aristorelis Duet ex
hon derLosica, Rhetorica, Poética behalten, over sie in eine andere Furbe
Form gebruchtniblich selesenminden, jungeReute zu ubens volreden uno
predigen, aber die Comment. uno Secten misten abpethari, und gleict wie
Ciceronis Rhethorica obne Commenc. Und Secten, Io auct Ariltoresis
LOrica einformis obne solche grosse Comment. gelesen verden. Sed tamen
er LOgicam _ Phetoricam Aristotelis, vustius pretii esse. cordatiores
jam dudum evicerunt.
5. 23. Sed qua caula, quod hoc L utheri rotum non ad etfe.
ctum perductum fuerit? Si Fatendum, quodres est, line dubio impe-
dimentum marimum erat xmulacio inter L.ucherum es Melancheho.
nem

## Folio 15 — 798311290:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
M C 
 a
(15
BA
nem. quiultimus Philoophrix Scholalticx admodum adhuctarebat
eamque paulo aliter efformatam per varios libellos provas abat. unde
ecommunis Germaniae Praecepior Calutatur. Fit hicipse conatibus Lutheri
Le semperopponebat. Nequerero haec xmulatio et discordia morte
Tutheritiniebatur, Ceder ad alseclas tam Lutheri, quam Melanchtho-
nistransibat, unde variae disputationes, scommata er irriliones seque.
bantur, de quibus inter alia teltatur Pasquillus in veteri MSC. repertuS,
ubi ad praenomen Melanchthonis, quod Philippus erat, ita alluditur:
PEIY nocatatoris, LIPPOS nocetomnibustioris:
PTTZ NOCEtRLIPPUS, nocet OmnibUSerSOPTTIL IPPOS.
Imoplane duxe Sectae, Turheranorum es Philippistarum oriebantur. Firco
illi, quorum intererat, hasdissentiones elie eternas, melinsmedium
reperire non poterant, quam ut Philosophiam Scholalticam cum ter
minis luisicerum extollerent, quo Principes controvertiasnon intessi
serentnec desiderent; (nili exmente sectxe dominantis) ilti contra au
coritate pollerent ex Ctatum aeconomicum pro lubitu regerent, Arso
Protessores Theolooia repursationem non instituebant: neque etiam
Philo(ophi, quiahi poltmodum plerumq; ad Theologiam se applicant
exita iplorum pariter maxime intererat, Philosophiam Scholasticam
retinere nec denigue TCti, ne ex Pheologisillos (quihocnomen talso
prae se Ferebane:) irritarent ex abhis, autoritate apud Principes pol.
lentibus persecutionem paterentur, vel sultiniano e aurex praxi ali
quid detraherent. Nam e tunc ultra Jultinianum Capere velle, crimen
lalae majelcatisfere involvedat.
S. 24. Acque adeo post Reformationem quoque ulu ad cem
pora Grotii Disciplina juris naturalis in Scholasticis tenebris ex squalo-
ribus sepultajacebat. Prodiit quidem jam ante Grotium A. 1615. Pra
Etatus Benedicti W inchleri de Principiis juris, in quo lonse ab irieptiis Scho-
lalticorum divertit, oltendens prxcipue l. 2. C. 3. 4. omnem justitiam ad
voluntatem Deireterri debere, neque aliam esse Legem Deiaternam,
de qua scholasticimulta fabulantur, adeoquehic liber, licet dictinetio
inter jus naturale et politirum non ubique accurate servetur, inter
optimos ejus quidem temporis reterendus elt. Nescio tamen quo ma-
10 Fato efectum sit, quod liberhicutilissimus neglectus, Peu, uc rectius
dicam, mole meptiarum Scholasticarum oppreltusfuerit, ubi ad eas
intrin

## Folio 16 — 798311290:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
 C) 
 C
(15
n 
intrinsendas ucilimme achiberi potuiet. Cons. Dn. Beseri. TCti Lipsi
ensis Schediasma de urili e5 necessaria Autorum Turidicorum nociria, p. 60. segq.
6. 25. Venio jam propius ad Grocium, cujus vitam prolixe
delcribit Autor Callus Louis Aubery, Chevalier, Seieneur de Maurier, in
libro cuititulus: Memoires pour servir à l’Eristorie d’FTollande e5 des aurres Pro-
vinces unies, ex quo pauca ad copum nostrum Facientia excerpemus.
Sceterat Grotius a partibus Barnereldi et porpeerea bonis ejus publica-
tis ad carceres perpetuos condemnabatur cumque in tinem in arcem
Lovenscein deducebatur. Postquam rero opeuxoris, Mariae de Re-
selobere, utinotum est, liberatus fuerat, in Galliamtendebat ex fe-
liciter quoque Parisiosreniebat. Isic Stipendiis Regiis instructus re-
pursationem furis naturx asoredi idemque injultx artis formamredi-
seremeditabatur, hortancenon solum, sed er auxilia atque subsidia
adrem aserectiendam perticiendam que abunde subministrante Nicolao
Claudio Fabricio Peirescio, MinistroResio, v. Baecler. inpraefat. Comm. Grot.
rinderes eo deducebatur, ut A. 1625. LibroS dejure Belli C5 Pacis in pu-
blicum ederet eosque Resi Gallix, Ludovico ZIII. inscriberet. Id qui-
dera certum est, voluisle ab inicio Grotium libroshoscetitulo Tracta-
tus de jurenaturae Es Gentium insignire quidnam vero eundem ad mucan-
dum consilium induxerit, de, conihil certi apud scriptores reperitur.
2. Tlennices in Obs. ad Titul. Oper Grotiani CS. Baecler loc. prox. cit. nisi quod ali-
qui Crocium dolobonoutum fuisse conjecturentur, ut liber ejus sub
erandi illo titulo ab hominibus aulicis e ofticialibus Regis tam cirisi-
bus, quam milicaribus eo avidius legeretur.
5. 26. Non poterat male cedere labor a tanto viro (usceptus.
Omnia enim qua requiri poterant, in promptu es abundanter ade-
rant. Heminit Autor CFallus, dubery, ante a citatus se audivisse a Viris
Summishocelosium, quae _r. Crotius écoit le plus universellement sçavant
homme, qui eiu paru dans le monde de puis Aristore. Tem: qu’il éroit Tumaniste
consommé, bon Poëte, Craec es Laiin, parlant es sachant bien toutes les Lanoves
tantmores, que vivances, grand Theologien, grandjaris consulte es erand Hi-
Porien. Ita jam quoque Baudius de Grotio, cum jurenis adhue Maris
liberi jura alseruistet, dixise Fereur: Se de ejus indole, doctrina, probitate
C5 admirandis laudibus in omni genere Vircurum nihil tam magnifice dicturum esse,
quodejus meritis respondere queat, v. Beemann. P arall. polit. Diss. 1, 3. 5. Qualia
cum-

## Folio 17 — 798311290:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
BC
(77
d
de
uco
Cummorum virorum encomia quamplurima collisere pertacile pollem.
Tinon ipla opera Grotiana omnia illa lonse superarent, et adeo telti
moniis aliorum hraud raro adulationem Papientibus, ipse haud indi-
Geret.
5. 27. Fuit autem Grotii in adornandis libris de jure Bellier
vacishraec intentio utjus humanum a dirino, ec quoadhocpolitivum
seurevelatum à naturali probe separarer ex quae distincta ex quoliber
ofticia protluane, distincte monstraret. Scholaltici enim, ut Cupra S. 19.
vidimus, haec omniainter sesemiscuerant. Fundtamentum primari
um, ex quo officia secundum jus naturx deduceret, convenientiam
cum Pocialitate humana substrarit, quod jam olim certaratione Cicero-
nem in libris de Officiis Fecisse 5. 27. dictum est, quos libros alsidue lesie
Grotius, iisque judice Baeclero praefat. Comm. ad Groc. p. 27. musta debet.
etiam ubinon ostendit. Nontamen, uti dehebat, Socialitatem Colam
pro Fundtamento agnovie, sed simul Scholasticorum convenientiam
cum Panetitare divina eidem adjunxie, de cujus instituri caula adseri-
Dimerentur verba. Dn. Thomasii in Proer. quod praefixum est instit. Furispr. div.
D. 76. 77. Scachdem Grocius, inquit, Diese edle Disciplin ein veniq uno
ter ver Dance herfir gezogen, und vondem Ochul. Otaube zu soubern an
gefangen, aue) Diese Duicher Des CTrotii aufdenen Dniversitaten prosidiret
und von denen Protessoribus mit Commentariis erelabret uno verdunet est
wordenihat Die Caehe ein sanh ander nselen gevonnen. Zwar ist es nicht
ulaionen, Groriusbrach am ersten Die Babu, und Fonte Dannenbero die
se DiCciplinnicht aljobalo vollis saubern. Derowegen ob er schon gutentheils
Da8 echt Der catur inder Satur Dessienschen sesbstvie billig,un in der au-
demeinen friedlichen Besellchaffe suchte, so wolte er es Doch mitdenen Scho-
lalticis und mit dermenset lichen Autoritatnicht so fort aus einmatil verdero
ben, sondem bedunge sict balo anfango, Daperzumeilen aucs) der Ubereins
stimunsund Denfallo Der alten sey onischen PhiloCovlen in Decleitung Der
Cehren Deo echto ver Ecaturuno deo Doscter. Stechto sich bedienen volte:
Orlobete Die Ochul. Pehrer wegen ibrer Modestie in disputiren, undvers
pract, DaBer auch sle zuveilen gebrauchen murde, nie er dann auet in seis
ner Detinition des Nechto Der Scatur der Ochiul. Echrer ire Doctrim, DaB
Die Duech Das echt der Statur verbethene Dinge per le ex antéce-
denter ad voluntatem divinam bosewaren, mit benbehalten, aucs nacth
GrerEnleituns geschrieben, DaB Das Slecr der Statur Die enschen ver
bin

## Folio 18 — 798311290:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
e (1B) CW
binden wurde, enn gleich Fein O Oet Peun oder sich um Die mensaliche
Sandelnicht belummern (olte. (V. Ziecler ad Oroc. Prolez. Verb. non esse De-
um, ubi locum Thomae buc facientem adducit.) Uno eben desbalbenglaube ieb,
seu es auch gescheben, Das man Grotium noch so auf den Oniversitaten boc)
gehalten, oderDoch passiren lassen, uno ibn nicht consisciret, ob er schonin
Der Theolosie fast Durc gehendo von Den Pehren Der Proteltirenden Ttico-
Jogen. Iovol lDer Cucherischen als Sleformirten anderer Dielnung gerves
sen, Diemanzwar Dan unio vann, aber doct lange nicht mit so starcten
eoffer befochten, alo wenn Grotius von der algemeinen egnung der
Ochul. Pehrer in Denen Pehren, Die Das Sechtder Siatur betressent abgebetr
Bdernur die Mediocritat Der Aristotelischen E
Wil. TTujusqueDn. Thomatius, cujus Programma, exquohaecad.
duximus, inteorum lesi meretur.
5. 28. Inter primos ad Grotium annorara erudita conscripsie
Joh. a Felde. cui quidem scricturas opposuit Crasrrinckelius; is tamen à
Feldeno in Responsionibus ad easdem (quxe secundae Annotatorum
editioni, Tenx 1663. prodeunti, immixtae funC) ita exceptus fuit, ut
Poltilludcempus Cemper tacuerit.
Toh. Fenr. Baeclerus eodem R. 1663. edidie commentationem in TIUE.
Cronii Jus B. C5 P. Sed absolvir Polummodo librum r. Tabulxe tamen
adjunctae unt in totum Grotium, sed lixe alium Autorem habent.
Postea edidit adhuc Dissertationes quinque ad varia Grotiiloca, quas
tanquam appendicem ad C ommentationem priorem adjunsi voluit.
Demum A. 1664. Secuta eAt Commentatio ad Capita 7. priora lib. 2.
Reliqua adhuc expectantur. De hoc Commentatore Saremasius A. 1669.
Judicabat: quodmacis ex Commentariis, quam ex ingenio sapiat, es quod scri-
bat saepe in rebus moralibus friside, definiat controversias juris Nat. (5 6. perplexe,
decidat dubitanter Esc. Quod librum Saremalii judicium, et si tumtem-
Poris variis libellis Famosis impugnatum fuerit, hodie tamen à plerici
que qui prejudicio autoritatis vacant, ut veritatimaximopere conves
niens approbatur.
Caspar Ziesterus, Tetus sine pari, Notas es animadversiones adt GrO-
eium conscriplit. breres quidemi, sed tali viro tamen dignas. Vocat
easiple in praetatione ad Lectorem repentinas ex subitarias e simul
marrat, quod ricibus in hoc labore turbatus ex interpellatus fuerit.

## Folio 19 — 798311290:0035
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
pir
a 
(29
oE
Duidersd expectandum tuiller à JCto celeberrimo, si eidem curas le-
cundas postmodum adhibere potuissets
De Commencario Joh. Adami Opanari Tiros Fruditos afterere audiri
quondam, quodpolitica pleraque, quae inilloreperiuntur, ex zies
Pero eodem tamen haud nominaro, bona Aide repetierit. Censura
Theolosica, quasimmiscet. Capientiam Scholalticam redtolent, nec
Grotiolatistaciunt. Neque excrerisset ejus commentarius, in eam
molem, qualaborat, nilisaepius aliquot paginas e folia ex Scholasti.
ciseidem inferuisset. Fdidic quoque alias Trpum Legis Naturae, in quo
hypocheles Scholasticorum fuse quidem, Ped ita proposuit, ut ejus
lectio facile dolorem capiti subrilitatum Scholalticarum non adveto
asterre DONNI.
Tienricus Henniges in Observationibus Politicis es moralibus in TI. C. acri-
ter Tubinde contra Zieglerum, Scrurium, Limnxum aliosque disputat.
Inpraetatione tamen le exculat. _ protestatur, quod ad injuriam nul-
liushocfecerit. Nec sine judicio scriplierir, tum quidem juvenisPtii-
Jolophia Johannis Friderici FTormiimbutus, cujus lixpotheles passim
Cupponit aut declarat, nunc autem (plendido Legationis munere in
Conitiis Ratisbonensibus Fulsens.
Valentinus Velcheimius in Ineroductione in opus Crocianum lecundum
hopotheles Theologixmoralis scholactice ad Crotium commentatus
elt. Commode ad hunc applicaveris, quod Dn. Thomasius in Proer. su-
pra 5. 27. adducto dicebat, DaB Crotius von denen Protessoribus mitibien
Commentariis zum E heil seu verdunetelt woiden.
Necsilentio est praetereundum Joh. Geore Kulxisii Collegium Grotia-
num, quod quidem proprie Commentariusnon estin Gtrotium, coms
pendiolam tamen ex perspicuam Crrotii tractationem exhribet. AIle
sati ibidem inveniuntur Autores; qui vel à Crrotio dissentiunt, vel
eidem adstipulantur, subjuneta brevi epicrisi.
Landem notanda Cunt Christfriedi Wachuleri Lectiones Grotianae, Quae
tamen nequidem librum secundum interrum absolrunt, Foh. Geore
Simonis Nocae, qui e specialia quaedam Grotii C apita nonnultis Diller.
cationibus Academicis illustrarit, necnon, quae novissimé prodierunt,
D. Joh. Reinh. Hedingeri, Prof. Giessensis, Sicilimenta Philosophiae juris ex illu
Aris Grocii libris de L. B. Cs P. Elasx C omitum A. 1688. Iucom adsp exit rem

## Folio 20 — 798311290:0036
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
 v
ba  na
(20) 60561.
Tio Gallicalibrorum Grotiide r. B. E P. Cubtitulo: Ledroit de la everre (5
de la Paix par AIr. Crorius, tradhuit du Farin en Francois par Mtons de Courrin,
in F2mO, quaementem Grotiiperspicue exponit et interdum fere Com-
mentaruloco esse potest.
Nec detuerunt, qui Notas variorum ad Cirotium colligerent. In-
ter quospexecipie Toh. Christoph. Becmannus, Oronovius, Spinaus eS Fesma-
rus, quipraeter ipsius Grotiie Fronovii notas, de luo novas addidit.
Accelterunt quoque utrici Obrechri Observationes ad librosGrotii. Iem
Ovil. Van der Nuelen, inter quem e Sim. Pieur. Musaum Controversia ex-
Orta, anfusnaturx in Ratu inte sritatis fuisset ? Prodierunt rander Mue-
len Dissertatio de furis Naturae Origine: Musai Vindiciae Y. Nat. Paradistaci:
Muelen Defensio Dissertarionis ES Nusaei Responsio ad hanc Desensionem. A. 1684.
86. 87, 89. V. Berer de Notit. Aur. juriaic. p. 23. Suimam Controversix au-
tem cum exicrisi extribet ExC. Thomas. Tpr. dic. l. 2. C. 2. 5. 61. in not.
5. 29. Stupenda multitudo Commentariorum, Annotatio.
num, Obserrationum in unum Grotiilibrum. de qua subjungere li
Detelesans judicium d. Dn. Kulpisi in Prefat. Colles. Groriani, ubiita inquit:
Siisthoc scribendi genere perrexerimus, fucurum penitus credo, ut paria sequantur
Crorium fata, ac Jus Romanum Ss Philosophia Aristorelis multa infelicitate sen se-
runt, ex quo infinitae interpretum quorumcun que expositiones accesserunt tradicio-
nesque, siquidem deinceps non tam de rebus ipsis, quam verbis Grocii procul dubio
esemus solliciti ac tandem super ipsis interpretum sententiis diversis que opinationibus
philosopharemur, donec Notarum notae es in Commentatores Commentarii ill
rum prodirent, qua quidem renibil est ptollidius, nihil ad impediendam veram erus
ditionem forcius, nihil ad barbariem proxius. Ouaneo consultius fuerie, cum ipso
Grotio proxiorem quandam contraxisse necessicudinem ac disciplinam ejus penitus
imbibisse. NTae, illustris AUtOr, Pimul tacite Theologos Sectarios no-
tat, quinon ex scriptura5. Sed ex libris er Commentariis humanis dis
putant, a abhis discedere pro reccato in Spiritum S. ridicule vendi
Tant.
5. 30. Locus jam est assignandus illis, qui aliaratione Grotio
lucem afterre voluerunt. IIlos intelligo; qui vel in quaeltiones Gro-
tiumresolverunt, vel in aliam Compendiiformam redegerunt. Huc
Pertinent Fani Klenchii institationes Turis Nature, Gentium e publici. Toh.
Geore. Simonis Crocius Froematiens. Joh. Flenr. Sviceri Compendium Grorianum.
Philo

## Folio 21 — 798311290:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
t G.
B
lub 1) 3a= (2 +)
50
Phil Kelnh. Vutriarii Inscicutiones Furis NV. E5 G. Schefferi Nucleus; Mulleri Tabu-
le. Cvil Crorii Tugonis fratris, Finchiridion de princixiis furis Naruralis; quod
iplum nec anotis aliorum, simonis scilicet et Gonii immune manere Do.
tuIt. Conf. Beyer. l. 6. P. 24.
5. 3F. Ouod Religionem Grotii attinet, ut obiterhoc addam.
innullius Secta verba jurasse videtur, unde etiam apud plurimos Theo.
Jogos omnium Religionum ob dogmata TheolosicaOperi de Jurebelli
e pacisinsperla male audire Polet. Imo ip le Pufendorsius in praefat. libr. de
f. NV. E5 G. Cum hocnominetaxat, quod ab orthodoria recesserit. Sed
hic postmodum ob eandem caulam impetitus fuit, uc mox videbimus.
Non detendam quidem omnes Grotiiententias, fuitenim homo, qui
errare potuir; incerim valde placent, qua On. Becmanni Parall. polit Diss.
2. 5. 5. hancinrem aftert. Dolenda cerre, inquit; rei licerariae ista infelicicas,
quagloriae nobis veriimus, si quid boni ab altero prolatum impetere possimus: quasi
vero non omnibus nobis in exciranda e ruderibus imagine divina laborandum su,
quod certe non subirabendo rebus inventis, sed addendo effectum dabitur. Mecha
nici longe melius in rebus suis versantur, quibue sibonae frueis sunt, non rem ab aliis
suae forris male cestam carpere, sedeandem eriam perfectam magis perficere curario
est, unde Cs tantarerum a Nechanicis dependentium nostro tempore sublimitas. AC
nos meliorum haudquaquam sarasentes, satis nobis ducimus aliena refutasse. Sit
quidres non si, scimus cum ienarissimis, quid vero demum sit, aeternum ienora
mus. Optimummonitum, omnibus caeco attectu praoccupatis men
rito e diligenter commendandum..
5. 32 Claudat hancmateriam brevis rei tempore mortis Cro
tii sesta commemoratio. Narrat Auberius, quem Cupra 5. 25. lav
darimus, Grotium e sreciaredeuntem Rostochium axputisse ibiquo
morbocorreptum esse. Ouid accidit? Durgnte morba Clericus Pon
tificius, Pucherari, Reformati, Sociriani aliique accurrunt, cum invis
Punt e in Teani quisque partem agrotum pertuahere annititur. Dispu
tantinter se acetrimé, ex giilibet Grotium de veritate doctrinae luxi
convincere intendit. Ouid ad haec Grotius: An alsumit argumentar
probationem petit errespondet: Mlinimevero, sed Eidem in Toliscon-
cextibus incellectus non consistere arbitratus; hac duo verba regerit:
Ton incelliso. Celiaut ergo Disputantes. Punc Crotius: Horrareme, in-
quie, ut Cihristianum morienren deset Perso ad FTobbetu
23.

## Folio 22 — 798311290:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
e
310 (22)
ad
8. 33. Thomae TTobbescii, Malmesbumensis Ansli, vita deleri-
pta est ab Anonzmo ex prodiit in r2mo C arolopoli 1651. unde potiora
ad Ccopum nostrum pertinentia excerpemus. Vocatur autem ibidem
in praetatione Vir supra communem mortalium Cortem lonsissimé cro-
etus, in quo Natura parens nondum effaeta eximii cujusdam niXuS
Specimen ostentare decrererite qui inter Tumma scientiarum luminaer
ornamenta, quae seculum hoc masnorum inseniorum feraciltimum in
lucem protulit, emicuerie: cui insensmentis robur et vactus animus,
Pravissima cositationum pondera, judicium acre, ratiocinium incre.
dibili Casacitate admirandum.
8. 34. Sinsulare est, quod non modo Grotius opus luum de
jure belliepacis, sed er Frobbesius scripta ad Jus naturae pertinentia
in Callia ec quidem Pariliis in lucem ediderit. Cum enim Scoti depul-
Ss Fpiscopis arma contra Resem Cumsissent ex in Anglia Parlamentum
illudnotum An. 2640. d. 3. Nor. conrocatum esset, TTobbes exiis, quae
in Parlamentotribus ex 4. diebus primis consulta erant, bellum cirile
infruere ridebat, adeoque seiterum (nam jam antea cum ComiteDe-
vonix ibifuerat) Parisios conterebat, et nonmulto post Flementa Philo-
Cophica de Cioc, in quibus trpotheles ejus in jure naturx continentur.
publicijuris Faciebat. Nigrare deinde in L ansuedociam constituerat.
Ted quoniam multi eorum, qui partes Resias secuti, ex inter eos quo-
que PrincepsW allix, tunc cemporis ex anglia in Cralliam venerant.
commendatus est dicto Principi, ut Flemenca Matheleos ipsis praele.
geret, quod etiam fecit atque adeo ab itinere destitit. Scripsit tune
quoquelibrum, (An. 165T.) cuicitulus Levinchan, quem poltmodum,
in Anglia edi curarit ip semanens in Callia. Perstupendum illud ani-
mal. Leviathanem, Corpus politicum delignare voluit. ec simul in
hoclibro jusResium tum spirituale, tum temporale liquido demon-
Srare dunisus est. AN. 165r. aliquothujus libri exemplaria P ondino
in Calliam transmissa sune, ubi Theolosi nonnalli Aneli Doctrinas
quasdam, in co libro contentas, tum ut haereticas, tum ut parribus
Reciis adverlas criminati sunt, quae imputationes id effecerunt, ut do-
mo Resiaprohibitus fuerit, quo Facto, quia protectioneResis desti
ruebatur emetuebat, ne a Clero Romano, quem prcipuélaeserat, ma-
le cractaretur, in Ansliamrediit. Rese Arslixtamen restituto, (quem
Part.

## Folio 23 — 798311290:0039
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
n
23
16
Pariliis Machelin docuorat,) apudhuncmaxima lemper Roruut gratta
annuo cciam honorario ornatus fuit.
5. 35. Ponit autem FTobbelius fundamentiloco officia furisna-
turatis deducendi, quod status hominum naturalis, (i. C. Quamdiu non in
ciritates coirerunt) Sit status belli omnium contra omnes, (i. C. quod quilibet
homo e facultatem habeat er voluntatem alteri nocendi.) Sic C. 9. 5. 3.
de Cive Fostis est, inquit, quisque cuique, cui neque paret, neque imperat. Item
C. 13. 5. 7. Status Civitarum inter se naturalis, id est, hostilis est. Neque si puenare
cessent, idcirco pax dicenda est, sed respiratio; in qua bostis alter alterius morum
vultum que observans, securitatem suam non ex pactis, sed ex viribus S consiliis
adversarii aestimat. Sequitur exinde juxta ipsius tiypothelin, quod fun-
damentum juris naturx (C, Jus omnium in omnes. Nacura lunt iplius ver-
Da ex C. 1. 5. 7 Segq. de Cive deditunicuique jus in omnia, b. e. in staru meri naturali
Cs ante quam homines ullis pactis sese invicem obstrinxerant; unicuique licuit facere,
quaecuna es in quoscunque libebat, es possidere, uri frui omnibus, quae volebat es pote-
rat. Fx quo etiam incelligitur, in statu naturae mensuram juris esse utilitarem.
Duia vero ejusmodi Catus conservandis hominibus minimé cstido-
neus, ideo concludic, rationem homines justisse, ut ex eostatu in pa-
cem concederent, atvero, quia cumhacpâce jus omnium in omnes
consiltere neguit, itidem rationem homines jusisse addit, utpartem
quandam istius remittant. Ft exinde validitatem pactorum demon-
Erat. Facile tamen simul ex inde perspicitur, per pacta juxta ipsius
trpothesin non dari alteri jus novum, quod prius non habuerit,
Comnia enim huiclicebant,) Cedtantummodo alterum jure suo se abdi-
care, quod alteri, jus uum (scilicet omnium in omnia) exercerevo
lenti, relilterenolit, (quod aliasitidem ex jure omnium in omnia po-
terat) V. Fobbes. de Cive C. 2.5. 3. Segq. Pusena. de J. N. (56. l.3. C.. 5. S.2.
5. 36. Noninquiram in praesenti in has Irobbesii hypotheles
negueetiam easdemrefutare intendam, hoc enim ascopomeo, qui lo-
lumtristorice omnia proponere mihiproposui, prorinus abtudit; In-
cerim hoc laltem notari volo, valdé esse verosimile, quod intestina illa
inter Rerem Anolix ex Parlamentum tam Anglicanum ex Scoticum dis
Sidia, illi ad forendam hanc hrpothelin maximam occationem suppe-
ditaverint. Oui enim tunc temporis plus porestatis habebat, ille in-
distincte alterum inradebat, sine respectu Resin poreltatis ec alcerius
Cuj us.

## Folio 24 — 798311290:0040
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
e B 
a 
24)
97.
CujusvisnexUS. Ktvero, uti5. 34. dictum, Hlobhehrus haec Ccribebat
Fubinitium illarum turbarum.
5. 37. Fam de Oppuonatoribus ex Detensoribus FTobbehi ali-
qua subjunsenda Generaliter dicie Auror Vicae Trobbesii antescit. Academic
Cs Ecclespastici doctrinam ejus condemnabant fere omnes: laudabant DTobiles (5 Viri
docti ex Laicis. Scerit ergo quasi in aequi librio inter anicos es inimicos, atque for-
runarenui, fama doctrinae ingenti in parroni sui, Comitis Devonia hospirio delieu-
it, studio vacans Geometriae Cs Philosophia naruralis. Vnde autemtale ACa
demicorum ex Clericorum odium in se concitaverie, alius quidam Au-
tor Facta comparatione inter Crotium ex Trobbelium ita exponit: Gro-
rius videns. Theologiames Philosophiam Scholasticam in Furopa maximam habere
auroritatem, dolobono, ut 7 Cri loqui solent, utebatur, quo Dsedici etiam in Cu-
ratione aerori corrupri umneur. Scilicet laudabat Scholasticos, theses eorum absur-
das non impugnabat, imo prae se ferebat, ac si hypotheses scholasticas cum funda-
mento suo Socialitatis conciliare vellet. (V. supra 5. 27.) Contra obbes Theolo-
ejam Scholasticam sub nomine Regni tenebrarum oppugnabat s quia jus natura ex
corrupto nimis statu es natura deducerenicebatur, occasionem praebebat Theolosis,
ipsius asseclas supprimendi. Vulnus tamen lethale instixit Fheologiae scholasticae.
5. 38. Conera FTobbetium, quantum ad principia juris natu
rae attinet, scriplerunt lequentes:
Joh. Bramhallus, S. T. D. Episcopus Derriensis, edidit60. Objechio-
nes contra librum de Cire, quas Fobbio (nam e ita vocatur) cransmisits
quaetamennon tunt editae.
d
Robertus Felmer Terip Tit Observationes de Origine Dominii Contra FFob-
biumi, Miltonum, CFrotium, A. 1653.
Rob. Scharrocte de Ofpieiis secundum jus natura.
Cisbertus Cocquius edidit r indicias pro Lege (5 Imperio. Item: Hobbesta-
nismi anatomen, item: Pindicias pro Relisione in regno Dei naturali ContratToB
Delium de Cire.
Rich. Cumberland. Disquisicionem Theologicam de LL. Naturae.
J. Schasio Tractatum, cui titu lus: Magnanaturae L ex sui ipsius conservan-
di examinata, osterta s vindicata contra abusus illi supposiros a I.
TTobbeS.
Sam. Scrimesius Praxiologiam apodicticam. P. PhiloCoptriam moralem
demonsratiram. Pshanolosia Hobbelianae oppotca .
Latbi

## Folio 25 — 798311290:0041
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
G
a c ma
2
a d 
  di
Franc. Tulius Chopius Philosophiam juris veram de potestate es oblisatione.
Alii, qui in Ceripeis luis Ilobbio contradirerunt, nontamen es
protesso contraillum scrixserunt, Puncplurimi, inter quos etiam samo
Rucbelius in libro de Jure Nacurae (S Gentium, a p. 102. ad 117. it. ap. 3506. ad 311.
Toh. Fisenhart in Reprae soncatione Insticutionum juris nacuralis, (qui quantus.
guantus Aristotelicus eR.) Opander in epo legis Naturae: Sam. Parkerus iit
Libro: Disputationes de Dec es providentia divina, Dassim. IE. Sam. Pusendorf
in libris de Fure Nat. es Genc. Passum, quitamen in praefat. Flemeno. Furisprud
univens. tale judicium de Scriptis HTobbetianisculit: Nec parum inquit, de
berenos prositemur Thomae Fobbes, cujus hypothesis in libro de Cive es si quid pro-
fani sapiat, tamen caerera satis areutaes sana.
5. 39. Principia FTobBehiipso vivente incer alios Daniel Scareil,
Artium Baccalaurcus _Collesii Corporis Chricti in Academia C anta-
brigiensi socins, Vir ferridi  praecocis ingenii detendie, Thesibus
quibusdam publice propositis, inter quastrae dua praecipuo ad jusua-
curale pertinentes:
sus Dominii fundatur in potentian
Sultitia moralis pendet a civilibus institutis.
SediTheolosi (sunt verba Rutoris, qui vitam HTabbehi contignavit)
quiinscademiis semperreenant, quique inrem suam aut commoda
Deccantibus hand Facile ienoscunt, illum pro senatu Academico, qui
etiam ex ipsis praecipue conttatur, gravissimorum criminum reum po-
Ptutarunt. tirsoinclulus eAtcarceri, sradu priratus, Podalitate exu
tus, Academia expullus, prius tamen lumma cumisnominia e dede-
core coactus eApro concione in templo publico Theles suas tanquam
Sibi a Plutone lubmissas ad Sersem daminare, easque erga Cuminum
Nrumen impias, omnique humanx locietati perniciosssimas pronunis
ctare.
5. 40. LIcet etiam Ancenins, a ood in Historia C5 anciquitatibus ACa
demia Oxoniensis mulra exresia de eo lcriplillet. Decanus tamen Aiais
Chricti, Sohannes FeII propria autoritate haec delerit, substitutis aliis
in vicuperium Aucoristendentibus, contra quem scriput Vobbiusipi.
stolam Avologeticam An. 1674. Decanus contra in fine dictae listorix
adecie tipistotam, in qua FTobbium inter alia vocat irritabile illudes va
histmum Mlalercsburiense animal, furiosum hominem, 50.
d ad

## Folio 26 — 798311290:0042
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
 
.
(26)
e cd
d e 
d. 41. Pro Fobbelio in Belgio calamum strinxit anourmus
quidam, qui Dissercarionem Existolicam de principiis fusti (s Decori e in Ca-
dem Apolosiam proHIobbelii tractatr de Cive extribuit. Postquam
deinde Opera Lamberri Vellhuysen: Nedici, prodierunt, huncipsius Au
torem esse cernerelicuit. Fixtacenim in illis operibus TOm. 2. P. 955.
Secutus etiam est principia FTobBeCi Benedictus Spinoza, cujustiypothe-
lesrefert e examinat Pufend. de L. N. (56. l. 2. C. 2. 5. 5. ubi Spinoram ad
huc crasus Flobbehophilosopharicenset.
1C.t
6. 42. FX Cermanis FlobBelOFavet Foh. Christoph: Becmannus in
Neditationibus Poliricis, ubi Dissert. P. 5. 2. Polequam de Libris dogmaticis
inscientia politica exerat, ita concludit: Felicissime omnium in hiscetalibus
videntur versari esse incomparabiles. Viri. VL. Grorius, libris de T. B. E5 P. Th. Tlobbesius
libris de Tromine, Cive, (5c. (5 Pufendorssius. Tcemin Parall. Polit. Diss. 2. 5. 5.
eum ab Acheilma defendit se Paltem Preutralisini ineulat. Principia ejus
in moralibus laudat, _ taxat Totum, quod Lacra ad CONCOPIIIS CLOS
trahat, cum hos ad lacra pertratere indeque perticere debuisset. Onde
ita concludit: Tobbescus principia virae sacialis vere explicat. sed male applicat;
Subjicit quoque judicium uetoris cujusdam Crallici in trin. Anplic. Fdit. Germ.
p. 411. +22.Co Werden selr venius gefunden, Welee die Gaeten genduer
Duvet ebem, denner, uno die dernaturtichen Tissenset afst eine solange er
C
Fahumo Bevsebracht Betten; Sa er ist ein Uberbliebenes von DemBacon,
anter welchem er in seiner Jugeno gesc rreben, uno an altemamas ich von ilim
gehoret uno Wavich in feiner Ert zu fchreibenmerete, selscich wol, DaB er
Biel Davonbehalten. Orhat Durch Dad Rudiren seine Zleise Die Dingezu
venden, und oreifet gerne in Die Sleichnusse : Uber ee hat naturliet, viel von
Felner guten uno schonen igenschafrr, ja ouch von feiner feinen Ecibesgestalt.
FrBat Der Priesterid) aff seines Pandes, Den Machemaricten zu. Oxford und
Ex
ibren Znhangern eme Furesst eingejaget, Darum Thro Diaiestat ibm
einem Diren verglichen mider velehe et dic Doggen umsie zII
aibers anceibet. Conder Dweisfel hat er Die geteonten scunter in Den
Srunven seiner LWeltlugheit Gochlich verbunden, und wann er Die Lehren
DerRettgionen nichtberubret, odersich begnuget Batte, Die Brefbyterianer
und gerrandte Bisit osse seinen Eandeo amuorcisren, tinde ieh niet to darinsu
tadetr. Denique quendam. Ssenricum Bredelo; Flobbelii defentionem
promisisse, video ex On. Beyeri Norit. Auc. P. 25. FIxc de Hlobbesio, qui
A. 1679. Anmo xraris Cu 9r. Obit.
8. 43.

## Folio 27 — 798311290:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
o B:
 8 (27
q
6
8. 43. Inclarum praecerea etiam temporibus Flusonis Crrotii
fohannes Seldenus, AneluS, editis de jure naturae 5 Crentium juxra Disciplinam
Hebraorum libris Coxtem, quos in synopsin contraxie Vir celebenimus
Joh. Franc. Buddens, Prot. HTallensis, An. 1695. hancque tuam Synoptin
nora fdicioni quaestionum Crotianarum Vitriarii, una cum Psistoriaju-
ris nacuralis, brevi quidem, sed erudicatamen, Fubjunsi curavic. Scripsit
autem Seldenus opus luum, judice Baclero in Praefac. Comm. Grot. Firu
dita ex modesta xmulatione Crrotiaui operis; eique ciriliorem) dedit
Litulum quam Grotius Fatui luo; Intellesit Frocius artem extraud du-
bic exprobrari sibi insolentiam Ticuli exiltimans, lexida urbanitato
ultus est rirum, quando Seldeni mare clausum  Peu de Imperio ex Domi-
niomaris, quodpro Anelis contra Batavos scriplerat) parum latine in
Ceriptum, noluitbarbaro rocabulo cum ipso Autore appellare, ledme
liore ex erudito Viro disna voce, Thalassorvalicum, laudavitin Annoci ad
I. B. 65 P. l. 2. C. 2. P. 2.
5. 44. Conspectum torius operis exhibet praetatio praemista.
Mustranda autem libi Cumsit Seldenus septem illa pracepta, qux ex
traditionibus Rabpinorum Noachidis praelcripeatuerunt; videlicet de
Cultu extraneo, de maledictione Numinis Sanctissimi, de effusione saneuinis, de Re-
velatione curpitudinum; de furto ac rapina; de judiciis es de membro animalis vi
ventis. Neque ersomirandum est, quodnullos Oppugnatores. Com
mentatores, Annotatores, aut Observatores nactus fuerit, ronenim
irritabat crabrones leholatticos in suo renebraruniregno eos retutando
e ineptias iplorum deresendo. Sed tere hictorice solumrem pertracta
bat. Addendum tamen ex hoc est. Seldenum n’on tam jus natura,
quam potius juspolitirum sibi tractandum Cumtisse, quia Rabbini se
in speciali Dei rerelatione quoad addueca praecepta funclant. Ltinde
Factum, quod tractatum luum non simpliciter de Jure Naturae C Genium.
sed cum hoc additamento: juma Disciplinam Hebraorum, inscripserit.
Placent ralde; quae inhancrem disserit Dn. D. Pauli, de ver. jur. C5 juris-
pr. princ. P. 2. 42. 12. inf. Dum Seldenus, inquit, multo labore jus Natu-
rx _ Gentium juxta Disciplinam Flebraorumtradidit, viam aliis monstra
vit, commentandi in jus NV. ex C5. juxca Disciplinam Persarum, Gracorum,
Romanorum, Germanorum (SC. Ouinimo illustrissimum Baronem Boinebureium
excicaric, uc Rachelium lireris sollicicarir, add scribendum de J. HV. e C.
Iutuca

## Folio 28 — 798311290:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
eteo
t edm
(28
d
juxca Disciplinam Chnistianorum. V. Rachelii Dissert. de Y. N. (5 6. n. 10r. V
jure autem naturali Chrictianorum hodierno, addit, forre eleganter
Scriplerunt HTobbesus ejusque Contribules e Discipuli, guorum prin-
cipiamasisinususunt, Quam seldeni Rabbinica et Palmudica.
5. 45. Frgo quod Grotius e Fermento Scholastico adhuc reli-
quum habebath 2. supra 5. 27. Tucceltutemporis Perilluctris Vir, samuel
(demum liber BarO) de Pusendors repursare mascule ageressus est. Pri
mas lineas designavit in Flementis furisprudentia universalis, quxe, quan-
cum mihiconstae, A. 1660. IIasx primum prodierunt e Carolo Ludo-
vico; Comiti Palatino: ad Rhenum; Llectori inscripta sunt, ubi in
praetatione non diffitetur AutOr, quod Trhardus Weigelius, Celeber-
rinus quondam ille Mathematum Profellor senensis, cum ad hunc
daborem Cuscipiendum horcatus fuerie, imo eriam in nonnullis faciem
iptrutilisime praeculerit. Ouamclementer autem illa Dedicatio a Sa-
pientinimo Flectore accepta fuerit, testantur literae sequentes ad Pu-
tendortum exaracae, quastric inseruisse non ingratum Fore puto B. L.
Carolus Ludoricus, Deigratia, Comes Palatinus Rheni, S. R. Io
Archi- Thelaurarius a Filector, DuxBavariae. _C.
Doctistime Vir, Cinsulariter Nobis dilecte.
Accepimus una cum literis tuis librum nuper a Te editum Probisque
inscriptum. Crrata Nobis non minus est ejus dedicatio, quamju-
cunda exitlectio; utpore ab arsumento commendlabilis, et qui Auto.
ris eruditionem publicemanitectam Pacie. Graticadinem Nostram ed
nominetibi testarinon intermittemus, et ut singulari omnes Pavore
prosequimur, quibonisliteris promovendis oxeram suam impendunt.
ita eteeodem Nos complecti, tuaque erea rem literariam merita in
pretiohabere. plane te persualum esse cupimus. FFcidelBersae d. 29.
Septembr. 2660.
Amicustuus Benerolus
Voctisimo: Viro, lingulariter Nobis
AIleCTOs SaLTTMILMILATCLCOTIE
CAROLOS LVD
Fi Aectus hujusClementiae mox experiebatur Putendorius. Anno enim
sequenti r6S. acprofessionem juris Nacurx et Geneium in Germania
e nario omnitleieibet es aemoreballe. Elaue ereo ocealionom
aCtS

## Folio 29 — 798311290:0045
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
C 
m
(29
quo
30+ E1
ractus, poliendae et masis adhuc perticiendae nobilissime dilciplinae
Fedulo incubuit, coquerem perduxie, ut postquam A. 1670. L. ondini
Scanorum in nora Academia Resia Profestor constitutus fuerat, bien
nio post Anno Scilicet 1672. ab(olutisimum illud de jure Naturae C5 C en
ium opus in orhem eruditum emitteret, quod poste a in libris de Officio
Tominis es Ciris coneinna breritate contraxit ex in nucleo quatr Propo.
Fuit.
5. 46. Putares, neminem fuisse, qui non pro tam utilissimo
tabore debicas illustri Autori gratias persolrilsees verum res lonse ali-
em erentum consecuta est. Ubienim nonmodoin Pontiticiorum, led
et in Protestantium Acactemiis PhiloTophia Scholastica adthuc impe-
eium exercebat, ex quicquid Crotius emendare tentaverat, Commen
tatorum multitudine e ex parte barbarie scholasticaicerum obrutum et
deperditum erat; unciquaque contra Cana haec principia maximus
clamor exnescio qua calumnix ac machinationes exoriebantur. Velche.
mius in Oratione de laudibus scholasticorum contra ensendorstium, (uti hic curi
allesat in specim. Controv. C 5. 5. 5.) Theologos luos fenentes sequen
cem in mocum aMoquebatur ex conjurabae: Vos venerandi mei Praecepto-
res Theologi, Vos, inquam, roco, Vos Obtestor; eloquamini, per Deum eloqua
mini, an Moralistarum Princeps Fhomas, Methaphysicorum Papa Suarez, Mo-
dina, Vasquez; Valentia. Conimbricenses, Sanckies (SB. Stahlius noster; Scri-
peores aeternitate dignissimi, nugas duncaxat venditaverint? Id eft, ut dicere
volebat, non venditarunt laretisimiilci Patresnusas, sed veram las
pientiam protessilunt, ex adeoprotanus ille Putendortius non quar
cum Poluim sed omniaDei prxcepta ledit, qui dedoctrinis cantorum HIo-
nachorum dubitare non Tolum, Ced e plane easdem, modointer Chri-
Stianos Ccholasticos hactenus inaudito, refutare sibi praesumit. Ar
non hac restantimomenti, ulpropterea caelum ex mare moreri debe
vet.
d. A. 1
lalets ualaccat alllatia lelta, Lape
HiFEXC. Dn. Thomasius in Proeramm. supra 5. 27. allesato. Ells der Serrvon
Putendorst, inquir, Die Mangel Deo Grotii aussubessern und die trefflice
Dilcipsin in ibren Sechten gant zu versehen sich angelegen seyn laten, uno
Cr anfenglich seli Torhaben methodo mathematica in seinen Flementis
O
iberhauXFentmusse, und dacinnen die semeinen sicumernit ofsent aie
Widert

## Folio 30 — 798311290:0046
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
e 6 
Cta C)d
30)
F
2
Wwiederleore, liepmann dieses sein Bui nichF alleine unangetastet, sonder
man lobre es auch, als ein Zerct eineo ungemeinen ingenii, aussee daβ sicti
ein Damahls beriitimter Commentator Grocii verlauten liepe, es mangelte
ilmnoch, Das er Die alten Philosophos nichtmohl Atudivet und gelesen lyat
te. Slachdem er aber Diese seine Debre in Demgrosseren Seret de jure nas
form gegossen, und mit den Daselbst
cura e Gentium nurin eine andere
Gcussis angeflibeten Crempeln uno Zeugnisjen aus Denen alten Oriechiseh, en
ret, theilo DaB jehter
uno Enteinisch en Scribenten Dieselbe theilo ausgeziceer
Meldete viedrige judicium realiter refutiret, Bierneci, st aber nur geviesent
Das ex ein venis meiter von Denen Scholasticis abgebe, als Grotius, uno
Die perseitatem turpitudinis schonectatis actuum jure natura prohibito.
rum ex praeceptorum, ingleichen Die von venen Scholalticis zum Grunde
Des Sechto Der Scatur gesehte convenientiam cum Panetitare divina ante
C5
cedenter ad voluntarem divinam viderleoet. Qbas bat man nicit auF
vielen Oniverlitâten fiir Otreitroider ibnangefangen. ZDie hatman nieht
Diese seine wohlgegrindete Bebre als AtheiitisCB, Keberisch, u. T. W. ausges
schrien, uno biß in Die 14. Tabr ibm das Peben mit 3ancl. und Ccimvo
vollen Otreir. Ochrissien faver zu machen sict bemubet, biB enolich Doch Die
TCacheit seiner Pebr. Cahe Die ber. Sand behalten, uno seine Zbidersa
cher, nachdem sie Feinen Boreath ibim ferver zu actaquiren gefunden, theils
stille zu schweigen, theils Durch Siittelo. Personen Sciedemitibmumachen
getoungen worden.
5. 48. Restetclarior, siquae contraillum ex pro eodem scripta
Dublicata fuerint, specialiter jam Cubnectamus. Primum Adversa-
rium nactus ect Tosuam Schrvarizium, nifallor, Theologix Professorem
Londinensem ex lic C. Ollesamm, qui a. 1673. in Indice Novicatum quarundam,
quas Pn. Samuel Pufendorsf libro suo de jure Naturae es Gentium contra orthodoxa
fundamenta Londini edidis, (uppre(so tamen nomine publicato, Pufen-
dorstium tanquam hominem pestimum depinxit, eumque Centitissimis
Lwinglianimi, Socinianismi, Papismi, Pelasianimi, HTobbehanis
mi. Cartelanilmi, ex nescio cujns adhuc gravioris hareleos, inculavit.
5. 49. Amorebathasimputationes Pufendorttius in Apologiapro se (5 suo
libro adversus Aucorem libelli famo si cui ciculus: index Novitatum (5c. Quae anno
sequenti 1674. prodibat, e in qua 5. 6. Rutorem indicis vocat. Nin
erum calumniatorem, niera schola primixilum, mieri Masistrinierum discipulum,
nigra

## Folio 31 — 798311290:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
e o
ea
(31)
a
cd
3055Y
nierae scholae erronem nierum asinium tenebrionem e5 c. segg. Pradit quoque §. 58.
tocam historiam, guomodo Theologi L. undinentes polteditum de su-
re Natura et Crentium librum apud Regem et Senatores Regni maxi
masilliinsidias struxerint. Ouancum vero in specie ad indicem No.
vitatum attinet, haec Cubjicit: Scilicet Schartrius postquam cundem
privatim conscriplerat, illum illustri cuidam vicinae provincix praesidi
extribebat. Communicabatur autem Putendorto Index et cumhic
Atricturas quasdlam extemporaneas adjecisser, utrumque, id eltindex
exrespontio ad eundem ad Regemtransmittebatur. Rex videns Fallas
impricationes adrerlariis Putendortti silentium imponedat. Tit Force
Schartrius non cogitaset amplius de Indice ipis exscribendo; sedNi-
colaus Beckmannus, de quomox dicetur, cum Schrartrio fubduce,
Dat ac quibuscam in locis interpotatum edicurabat, quam in rem Pu-
Fendor a. 5. 38. segq. Programma aliquod Schwartzii adducit, ubihoc
publice Falsus est.
5. 50. Mmoniam ereo inaex ille contra prohibitionem Regiam
editus erat, ideo etiam non aliter, quam lihellus Famosus considera-
batur, jussuResis à Carnifice L. ondinistammistradebatur, et Nicolans
Beckmannus Professor Turis Condinensis, Profestrone exutus relesatione pu
tiebatur. Malehioc habebat hominem, s sic vindictam mediraba-
cur. Horrendasunt, qua de ipso feribitPutendorctius in praefac. specim.
Conrror. Tubornasse scilicet Becmaunum affinem luum in nuxera Dans
norum in Scaniam irruptione, uc Putendortium cum Uxore et liberis
trucidaret. Planc quoque Ponguinem Putendorctisiciencem cumma-
nipulo sicariorum Fondinum adrolalse, e cumibi Putendortium non
inrenisset, Molmogia captâ Facinus Pele executarum incendisse, altta-
men licarium huuc in Fundensipralio extinctum fuisse. Cum itaque
reshocmodonon succederet, variis virulentis scriptis famam Puten
dorttii arrodere audebat, de quorum indole benevotus Lector Facilo
sudicare pocerit, s modo unius Ticulum lat longum hic appoluero.
Etautem Piculus Beckmanniani illius Scripti Ceguens: Nicolai Beckman
ni Lexirima defensio conera Magistri Sam. Pusend. execrabiles fititias calumnias,
quibus illum contra omnem vericatem es justitiam ut carnacus Diabolus, es sineula
ris mendaciorum arcifex per fictiria sua entiamoralia (Diabolica puro) tori honesto. 55
erudiro orbimalicio se ac ignominiose exponere voluit. Nacuralis sive bruvals
is ent

## Folio 32 — 798311290:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
e C 
emae
D
)
Gentilis Pufendors li Spiritususque aded enormiter se exserit es perverse operatur, ue
nec Diabolum; nec infernum, nec vitam aeternam dari impie credat, e5 dum
omnem actionem humanam stacuat esse indifferentem, boni ac mali, nec praemium.
nec paenam fucuram; hoc tamen pro saerrico suo insenio firmiter credit, si viris ho-
hestis es proximo suo audacter es maliriose calumnietur, quod semper aliquid fecis
five mendacii in animis legencium haereat. Impressum A. 1677.
S. Gr. Fxcipiebantur haec Ccripta partim ab ipso Pufendorttio
Fub nomine Petri Dunai, p. t. in Acacemia Carolina Pedelli secundarii in P pisto-
ta ad Virum famosissimum. Nicolaum Beckmannum, totius Germaniae Conviria-
eorem es Calumniatorem lonse impudentissemum super novissimis ipsius scripeis,
Londini Scanorum . 1b78. partim vero a fictitio quodam Zoh. Rolleto, Palatino,
(cui aliaS verUM nOmen Klingeri CraF) in discussione calumniarum, quas absur
dissimas de illustri viro, 5. Pufend. relezatus eSveria Nic. Beckmannus per causam
defeniden de fama non ia pridem in vulgus sparsit. Sed milerhic Raletus Ot
hanc Putendortti Derensionem senx, ubi desebat, in carcerem con-
siciebatur e risorolam inquilitionem experiebatur, Forre ideo, quia in
citata dilcussione sua etiam Velthemium ejusque Commientarium ad
Grotium er Dissertationes contra Putendorttium. (de quibus postea)
acriter Exepenotarerat. C aeterum Beckmanni Aulticianon meliuis quam
ex hisipsis illius scriptis agnosci potes, quippe in quibus Carmina
ratulatoria in Academiis otim emendicata attert, et laudes proprias
rio exmodo prorlus pueriliadnauseam recenset. Pandem quoque
illi accidit, quodinproverhio dici (olet, Desperationem aut Monacbum fa,
cere, aut Milirem, abdicato enim L. utheranilmo ad castra l’apicolarum
Fecontulit.
5, 52. Revertamur ad Tosuam Schartrium. TTic, utin 5. 49.
dietum, omnem culpam publicati indicis Novitatum in Polum Nic.
Bechmannumi rejecerat, adeoque tunc temporis paenam eraterat.
Ouamvis etiam in Apolosia praecipue (V. supra 5. 49.) aliisque scriptis à
Putendorttio lubinde haud obscure notaretur, temporitamen inservi
ebat omniaque distimutabat. Scd quid accidit? Cum in bello Dar
nico Suecico. Dani urbem. L. oncinum occupassent. Schartrius civi
buspraecipuus Autor extitise refertur, ut Regi Danix homagium, quod
ab ipsis deliderabatur, line cunctatione praestarent. Aerso dum pace
incer DanOS e Sueros polmodum inica hi L ondinum tuum recipie
DanE

## Folio 33 — 798311290:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
P G) 
O
(33
a
3: 3 
banc, Schurartius emigrare cosebatur, Factus primum Concionator
RulicuS Regis Daniae E demum Ducatus Stesvicensis Superintendens
eneralis e Consiliarius Consistorialis. Ilane occationem adextus
mustitare amplius nolebat, sed lubnomine privigni lui, Severiniirilda
Schiiiz, Malmogiensis Scani, seriprum virulentum sabriculo: Discussio calumniam
num Sam. Pufendorsii Fride Scandica, indicis errorum suorum causa Venerabili
uni vire indienissime imposutarum, in lucem cdebat, quod iplum Puten-
dorttus lub nomine Josuae Schrvarexii in Dissertatione P pistolica ad eximium
unum juvenem Severinum rilaschussium, privienum suum DrO merio exci-
Prebat. In Ticulo eriam sequentem FToratii Verlum allegarerat:
Est in Tuvencis, est in equis Patrum virtus.
Prociit etiam alia Satrra alterius cujusdam Autoris contra Schar-
trium, quae ciculum prae se ferebat sequentem: Furisconsulli Nicolai
Deckmanni ad V. C. Severinum Wilaschiuz, Nalmosiensem Scanuim Epistola, in
quaipsi cordicieus graculatur de devicto SS eriumpharo Pusendorffio LJamburei 1688.
Seylus in hac latrra est admodum lepidus, uctine ritu eadem vix legi
queat, scilicectalis, qui sylo obscurorum virorum elt limillimus. DC-
pinguntur quoque in eadem omnes scudiorum i epFie Qua accura
cissime. Fetunc quieric SchorartsiuS.
8. 53. Ftcum omnes Pufendorttum pro periculo(o iovatore
haberent, nemofereerat, quinon adversus eundem calamum strin-
reret, aut ejus lesipta quocunque modo supprimere allaboraret. An.
tiqua et pia traus elt; ut si Adverlarii de retutandis ex convincendis,
praeleusis Flareticis e Noratoribus ob imbecillitatem luam desperent,
brachium seculare implorent, ex sic quod jurenon poctunt, vi majore
exequi intendant. Idem expertus est Putendorius, prout in scri
ptis luis passim adducit e conqueritur. Schertzerus enim, ut idem
refert Pheologus Lipsiensis, Proceribus Rulae Saxonicae tunc tempo-
ris suadebat: ut Rescripcum aliquod ad niverlitatem Lipliensem ema-
naret, in eoque liber Pufendortti de sure Natura et Gentium libris
protribitis annumeraretur. Sn verbaRescript, quod impetrabat:
on
25. 5. 5. Eohann ’ecru der andere, 5d. 3. 6. C.
esurdige, soegelabrte, Undachrige uno. Piebe setreue. Uno Bat Die
Pheologische F acultat aufunserer Oniversitat zu Ecirzis untanas einen so
Bensnoten Elicem Noritacum, veleen eist AnonmUS AUS Gamitel
Dufena

## Folio 34 — 798311290:0050
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
 eda
(34
 
d
Dusendoro Tractat de jure NV. _C. extrahiret, unterthcniost eingeseliis
clet, Darinnen allerhani neverliche Dinge Die contra orthiodoxiam et re-
cextam doctrinam publicam lausten uni Der Atudirendert
C
sugeno Elergero
niB geben, enthalten seun sellen. Lannmir denn solchemgerne praecavi-
C
renmochten, alobegebren Tirhiemit gnddiost, Shr Wollet Denen 3. Fa-
cultaten beu ench, Der Theolosischen, Turistischen uno Philosophises eris
Daß Gienach Dluleitung jedeo seiner Profertion in ihien Lectionibus ben
Gelegenbeit Die sudirende ugeno von Dergleichen neuerlichen uno zu beser
Conlequentz Dienlich en Opinionen alles Sleises abmatinen Follen, gebuib
rend andeuten. Daran gesehicht Unsere Mernuns. Datum Drebden den
16. TuI. A. 1673.
5. 54. Ouid ad haec Putendorttus? Fdebat Epistolam ad Plur.
ReV. atque celeberr. Virum, Dn. D. Joh. Ad. Scherizerum, Theologum apud Li-
psienses primarium super censura quapiam in librum suum inique lata, impressam
Fardervici 1674. ex in eadem Schertzerum inter alia his verbis provoca-
bat: Cum erso Tu Rescripto Dreldensi Tolus aut praecipue caulam de
disse videaris, quo gravissimam mihi injuriam illatam proceltor;
cuumnunc erit, Vir celeberrime, ejus Relcriptiaequitatem publice al-
Terere et quod causa priusrite coenita et disceptatâ sic conceptum: f-
mulqueliquido ostendere, ubinam horrendi illi errores contra ortho-
doxam Theolosiaminlibromeo deliteseant. Tum, quanam sit illa
doctrina recepta prblica, abs qua qui discesserit, etiam sub alierio rez
novirens, tam asperam nocam mereatur; qu’a autoritate ejusdem
avberria Cit Ctabilita e guae obligatio quicquid est Fruditorum stringat,
Ut qux Lipsix sit recepta doctrina philosophica, ei necessario intrare.
re debeant; denique quo anno, mente ac dic Capientia ad eamr perte-
ctionem Liplix perrenerit, ut quo progrediatur, amplius non habeat.
Praecipue etiam lcire deliderabat l’ufendorttius an F’acultas Pheologica
Lipsenlis librum luum cum Indice Povitacum accurate contulistet et
rite perpensis omnibus liguido deprehendisset. Putendorstium omnes
et insulos errores indice notatos tractere; necminus, omnia e fingula
ibi notata erronea ese.
5. 55. Satis commodam occasionem ita nactus crat Schertzerus
heterodoxa Putendorthi dosmata ex scriptis illius eruendi ac quid por-
centi in iisdem laceret, erudito orhi communicandi; sedne rerbulum
qui

## Folio 35 — 798311290:0051
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
 B
_ B1
(35.
 
at dd
quidem publicerepoluit. Ouomodo ersdprocedebat? R. Audiamus
iplum Pusendorttium eventum hujus rei in Praesat. Specim. Conrrov. Ita
recenlentem: Cum praevideret Scherezerus, in quit, Sophisticationes suss, qui-
bus recentes Macistros tantopere exercuit, in hac puena parum roboris habituras, a
splendidissimo Collegio, (Confilio fcilicet intimo) (quodutin librummeum abs
se non lectum tam immitem censuram ferret, induxerat,) literas impetravit, ne publi-
ce super injuria mihi facta rationem redderet. Mmelcente erso Schertrero
Jam ad alios Putendorttii Antassonictas pergendum.
5. 56. Interillos erdt Fridericus Gesenius, Superintendens Crarle
biensis, qui sequenti occasione calamum contra l’utendorttium srin-
gere adduicebatur. D. Balchalar Mentrerus A. 1670. Fipistolam CTer-
manicam de Dirortio ex Polrsamia ad Virum aliquem praeclarum FTOI-
mix conscripserat, camque iptoinscio turbitus quidam Cacerdos (ut lo-
quitur Pafendorff. in Apol. 5. 2.) imprectam divulsarerat. Flanc nonmulto
DOlE Johannes Zyserus Tubnomine Sinceri ZBaGienbergo in demeurhen se
sreac von Der Polysamie impetebat, atque non modo Polzgamiam lici-
tam, Cedeceraceptam esse tuse demonstrare conabatur. Ouia ergo
verum nomen suppresserat, quilibet de Autore Collicitus erat, e cum
Pusendorttius in libro de Jure Naturae e Centium Potyramix prohibi-
tionem ex Jure Naturae rix demonstrari posse asseruistet, non pauci
eundem sub WVatirenbersio delitescere credebant. Ipse Putendorstius
in Apol. 5. 2 dicir Virum quendam non obscurx alias tama ex non insimi.
Tublellii pernon pauca Crermanix loca disseminasse, quod putendort.
fius dicti Dialosi Autor sit, quod tamenne gabat Putendortus.
5. 57. Sunt nonnulli ex Clericorum (Falso tamen hoc nomen
aftectantium) numero, qui non melius oficiosus le latisfacere er glo-
riam dirinam promovere posse autumant, quam sirebus ad eos plane
non pertinentibus se se inmisceant, ex relicta animarum cura heterodo-
Xiae aut Noratoris maculam alteri cuidam inurere allaborene. Ilorum
classietiam accensendus est nominatus ille Gesenius. Flic enim sloria
inclarecendi actuans subnomine Christiani Visilis. Germani; Epistolam seu
Dissertationem super Polycamia simultanea ad Sincerum W abrembereium, Suecum,
Germanopoli A. 1673. Cdebat, in eaque non obscure indlicabat, quod lum
ahirenbersiinomine pufendorstium latere perlualus esset. Adduca-
mus aliquoererba ex ipsa Visilis Epistola: Ainor, uquil, Propesiio, (quae
1.
2
taec

## Folio 36 — 798311290:0052
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
B
sevi  
d
i ta
AxeCCraC. bicunque uni uxori altera luperinducitur, una uxorluum
idior adea ex proprium virum non Habet,) apudTe, eruditis sime Wabren-
bergi omnino in concessis poni debet, utpote quem pro lege firmissimae amicitia idem
velle adhuc es idem nolle cum celebratis (simo illo C5 jurium quorumcunque consuliisfi-
mo Dn. Sam. Pufendorssio, Bodie apud Vos: in Plustri; quae Londini Scanorum est,
cademia Professore, quique olim alcer ego ribi esse solebat, E5 quod bellum caput
non minus ac proprium cuum charum habebas S adamatum. Sic enim is scribit,
quando in Flementis suis Jurisprudentiae universalis lib. 1. Def. 5. S. 4. qui d proprium
sit explicare inst:nit: Quae res tanquam provria act nospercinent, iis pro arbirrio
nostro frui es quosvis alios inde arcere possimus. Et lese quaeso, mi Excellentis sime
Wahrenberei, illa, quae a Tuo olim Pufendorssio plura inibi sequuntur (5C.
5. 58. Respondebat Gelenio Putendortius in spologia, ecpra
cipue 5. 3. negahat, se sub Watirenbergio latere, acteoque perconse-
quens Visilem illum gravismendacii arguebat. Juae cum concoque
rectomachus Visilisnesciret, sequebatur On. S. Dufendorssi Turis naturalis
D. C5 Prof. contrajus naturae iriquitas inque ejus Cerurinio infelicitas, in cautionem
pro in cauris es vindicationem nominis publice ostensa per V. D. XT. qui se contra
Sincerum. Wabrenbereium Christianum Pisilem nominare S adversus à DeBs illius:
de Polrcamia assertiones pro munere sibi in Feclesia Dei crediro debire voluit vigilare.
crermanopoli 1674. Ubiiniquitarem Putendortii contra jus natura adrmils
Pam in eo consistere dicebat, quod Putendortius Vigilem mendacii et
calummarum arsuisset, ex ip se tamen mendax et calumniatorfit. Dein-
de etiam deprincipio jurisnatUEX; QCLIIMLIMLINDIKeReNTIA, EEC. COntTa:
Putencortium nonnulla acmilcebat.
S.. 5.D. RegereBat ad haec quaedam entendorctius in Epistola ad
Scherezerum exrissa de qua lupra5. 54. dirimus. Cseenius autem non
acquielcebat. LedpromilsaDac Christiani Vieilis V. D. MI. Christianam bene
dictionem ad imziam Cs immanem maledicentiam Dn. Sam. Pufendorssii, T. X. D. C3
Pros: quamille in pistola ad Celeberr. Virum, On. Zoh. Ad. Schertzerum Theolo-
eum apud Fipsien ses primarium effucioit. Germanoxoli 1675. Ilanc Benedictio:
nem luam inter alia his etiam verbis finiebat: Animus ribi fuit ex ratione
nihil, ex cavillis S corvitis omniaagere: ut, quo du alieno nomine Viri honestis-
simi tam conimeliose lusisti de gryllo campestri, in se possibile ostenderes, es inaudita
hactenus exemplo doceres, quam, qui homo esse debebat Dn. Sam. Pufendorffius, te-
tricam ed insicetam Scarab ei naturam sorcitus fuerit, quin tancus luerarum heros
olimu

## Folio 37 — 798311290:0053
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
 s
i en 3
(3.
site
ma
olim, nune purus pucus scarabarus factus sir, quinpomis volvendis unice occupare
rur. Doreinen folet en FBristlazen unDPriestertichen Gegen) Belucuno
tieber BVO CFr. FFSitaec Benedictio fuit, quidtucurum tuistee si
maledicere incepisset ille Vigilis? Ptpropterea Forlan conticuit quoq;
Putendorusne Christianam illam inaledictionem experiretur. Ne-
que enim reperire potui quod Ccesenio amplius responderit, nisi quod
in Specimine Controversarum aliquas ejus objectiones amolicus flerit.
Caeteruim Visilem Discursum quoque inter Poleamum SS Monoeamum edi
dise, necnOn Musaum AN. 1675. de hrac materia disputasse, extandem
Elerum in Suecia ob defensionem Pols samix intames paenas, utisa
eionem opinor, Custinuire, doprehendi ex Noris Mluser. Dn. Seryteii ad
Brunnem. Tus Fectes. l. 2, C. 16, 5. 1. ad verb. Poljoamia simulianea.
5. 60. Inter alios reteris ablurcicatis accerrimos defentores.
eta Paleminus Velthem, Proessor ferentis, haut poltremus erat, de
quojam suxra 5. 46. Quaedam adduximus. Ilicut novitates Putens
dorsianas proviribus (exiguissicet) reprimeret, AV. 1674. 75. Disser-
rationes duas de Duaestione: Num actus deneur per se bonesti aut curpes, quique
adeo in suanatura sint debiti vel illiciri, con(cribetrat, necnor in iniroductione
in opus Grocianum sabinde Patendorttium refutare nitebatur. Sec excipie-
Dac hras ejus objectiones Putendorius partim in A. piltota ad Schertue-
rum emilla, (v. 5. 54.) Partim in Specimine Controvertiarum, de quo
Paulopokdiceimus. Fuehatur quoque partes Pirtendortiii advertus
liunc oppuenacorem Johannes Rolletis, Qui tamen proptereapellima fatar
5.5r. recensita, Fenae experiebatur:
5. 61. Prodibant circa idem tempus alii adverlariis Vonden
enim numorus completus videbatur. Inde ortum suum ducebant sam.
Strimesii Pros. Phil. in Ciniv. Francos. Orieines morales s. Disfertariones aliquot selo
etiores vera moraliao funcamenia complexae. 1679. Trem De orioine, veritate 5
immutabili recticudine juris nacuralis secundum Disciplinam Christianorum ad
Gentilium cum en capeum instirura Disquisitio in Acad. Arcent. a Toh. Feach. Zeni-
gravio; Phil Pract. Prof. 1678. Icerque pro reteri doctrina puenabat;
Xpraecipuo proxolitionem fundamenealem Pufendortanam sibverte.
re nicebatur. Verique tamen re lporeit Dufendorssius in Specimine controver-
sarum. Vide, quantum Strimetrum actinet, infra 5. 65 Poltquam
hacjam Ccripleram, incidi in alium Tractatum dicti on. Zeneraviis jam
o
3
5; LB6

## Folio 38 — 798311290:0054
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
 C s
ead
pe 
t
S. Th. D. de Summajuris divini, Ter, ut aliter eum quoge vocat, Tsagogi-
cam insticutionem Doctrinae de Tustitia s Jure, ubi quidem Sect. 2. Art. 2. subsect.
2. 5. 25. tradtitionem Scholasicam de Lese Dei aererna achuc defendere alla-
borat, nihlominustam en f. II. proratione juris Naturae fundamenta
li univertali Socialitatem ponit. Id laltem obterrandum, cum d. l.
dictinguere inter socialicatem generalem es specialem. Priorem vocat, quae
hominibus cum Deo, polteriorem qua cum aliishominibus intercedit,
Sx ex illa osicia ersa Deum, ex hrac autem ea, quae erea alios homines exercen-
de deducit. Deinde alia etiam principia cum hoc locialitatis prin-
cipio conjunsi cupic, de quomentem tuam exponit s. 19. Ouemad.
odum in eruendis originibusjuris naturalis, line oppolitione con-
junctim spectari debere censemus Nacuram humanam, qua rationalis
Ecilicet est e Locialis, quidque hominem deceat ex natuex luae conditione,
rationalem es locialem ut virat vitam divinam item savientiam, C081OF
centem ex intinitudine pertectionis lux, cum, qua qualesque actio-
nestrominis natura respondeant, ne agendo à le iplo dictormis red
dlaturtamnobilis Creatura, tum, quomodoDeum, lupremum crea-
turarum rationalium Rectorem, hunc Cuum subditum ad rationale et
Lociale riex senus oblisare deceat: divinam peaetere d voluntatem, Oux
cum secundum divinx omniscientia et lapientia, tum secundum Do-
nitatis, Panetitatis ex jultitia divina dictamina ex normam, asendire-
culam. Per naturam insitum, humano generi praeleribere decernit;
divinum denique imperium, oblisans efticacissime homines ad exequen.
das Lesesnatura illorum inscriptas, exper naturam praeseriptas, qui-
busrationem es conscientiam Cubordinamus, in qua divina ilta Leces à
nobis cognoscuntur: ita in fundtamento LI. naturalium explicando,
e inratione illarum danda, conjunetim quoque caulasictas spectari,
neclibiinvicem opponi, certe lubordinari alteram alteri debere, ju
dicamus. Onde non sequitur: Socialitas est fundamentum juris na-
turalis, eo nimirum sentu, qui moco a nobis explicatur: ergo non
assimilatio hominis cum Deo; cum per ofticia vere iocialiahiomoin a(
Similationem cum Deo veniat, ecc. FIxc illae. Fth verohicmulta prin-
cipia cumulata rideas, vixtamenre penitius inspectâ aliquid depre-
hendes, quodrerera Dn. Putendorttio aliisque; qui cum seguntur.
contradicat, cum omniaulcimo in focialitatem rosolrantur, et Puten-
dorstius

## Folio 39 — 798311290:0055
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
t B A
 (39)
3651
dorttiushancpariter, ut Autor, voluntaci divina e imperio Dei lapis
entis, boni, Pancti exjulti libordinet, minime autem opponat. L au
dandus Cane esthierir, quod veritati, de quaconvictus fuit, locum
reliquerit, nec ex Tola ambitione, ut multi alii, contradicere perre-
Xerit. Clarior adhue ejusmens apparet ex 5. 8. ubi ita: Cum homo
per naturam sit animal Pociale, convenienter sux naturxe acturo non
poteritnon custodia locietatis curx este; judicabitque intellectus, ab-
inendum esse à caece, a furto alienum reltituendum ex damnum male.
ficio ex injuria: datum reparandum.
5. 62. Fere oblitus eltem valentini Alberri, tunc temporis Licen
ciati e Professoris T ipsensis. Flic in praefatione ad Collegium MSCcum
Grotianum (quae imprecsa habetur in Paranest alberri ad Seudiosam juven-
eucem post excinctam pestem . 2681. Publicata) nec non in libro Cuo, quititu-
lum prae Ce Fere: Compendium juris narurae Orrhodoxae Theoloeiae conformatum,
Tubinde hrpotheles entendortiireFutare suscipiebat. Sedresponsio.
nem inreniebat in Specimine Controversiarum Samueli Pufendorffio cirea jus
naturale nuper morarum, cujus jam aliquoties mentionem inseciimus:
Opponebat alberri Specimen vindiciarum ad versus specimen Controversiarum
Sam. Pufendorssi, ex cum Titulus Speciminis Controrertiarum Pufen-
dorttii verlum Properrii: Maxima de nihilo nascitur historia, prae le Ferret, AI
Berti contratitulum Speciminis Vindiciarum sequenti versu Forariano
exornari curabat:
n
Dixit adhuc aliquid3
Willane. Ouid placet ergo?
Sequebatur Putendorcii eris Scandica, AlBerti Pros Lipsicus, e iterum Pu-
Ferdorctii Commentatio siper invenusto Feneris L ipsicae pullo; Val. Alberri calu-
miniis es inexeiis opposica. Fdidit quoque Pustendorffius spicilesium Contro-
versiarum ipsi mocarum, cli relpondit Alberti in Paranesi modo allexata.
5. 63. Ceantum vero in specie ad citatam Commentationem
Cuper invenusto Veneris Lipsicae pullo actinet, Pufendorttius dicebat
Venerem, uxorem Vulcani, Lieotem huncce Liplicum ulcano jami
Tene peperise, cum antea nullum ez e0, plures ex maechis liberos sulce.
pisset, jam vero retula et edentula Factaesset et sic meechis non amplius
placuisset. Dixerat AIKerti, Frotem signitieore charitatem, adeoquele
Putendorhiii Eridi (concencioni) hanc opponere voluisse; sedreseren
Dat

## Folio 40 — 798311290:0056
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
e 6) e
ms
40
 ed 
nin (0 1b.
tiat Putendorus, Charitacis Chrulciana aliam esse indolem, quam ejus,
qualem in l’utendorttium exerceret alberii. Ouam _ideo (inquitp. 26.
in f.allee. C omment:) credo intienire voluit rocabulo latis liceris iicosnito
e quo Talaeres Poëtae in centorem ipurarum libidinum notant.
5. 64. Ouid adlianc commentationem alberti: Veniebat ip(I
inmontem notum illud: Tolamen mileris focios habuisse malorum,
atque adeo locium quendtam quarebat, quem luic controvertix im
isceret. Firatis Dn. de Seckendorff. cum quo respontionem, quami
medicabatur, communicabat, eundem in Pentenciam Cuam pertrahe-
re annitebatur. Dictum Factum. Prodibac enim non multo pôttral. Al.
berri Fpistola adillustrem Excetentissimumq. Sectendorstum commentum Samuelisi
Pusendorssii de invenusto Veneris Lipsicae pullo refutans. Adjectae erant ipsius. etiam
Seckendonssii notae quaedam ate animadversiones. Zipsie 1688. Prociit quoque
Scriptum Anourmum: Sam. Pufendorsfius modestiae casticarione admonitus,
quod praecipue contra Putendortii Commentationem superinvenucto
Verieris Liplicx pullo directum est. Pariter AIberri cdebat judicium
denupero scripro Pufenderssiano, quod Disserratio Zxistolica D. Josuae Schvarezi
ad Privignum suum inscribitur, (V. Cupra 5. 52.) in hac enim Dissertatione
etiam AIberti se impetitum elle dicebat, e praesertim quod Putendort.
Fioritulus illustris, Sechendorssio autem clarissimi Caltem viri cribueus
eset, conquerebatur. Lorre etiam Seckendorttium contra Pufen-
dortiummoverat. Quod hicin Comm. super inven. Ven. Z ipsic. pullo eum
Compatrem Frotis Lipsici appetlaverat, subjuncto judicio: Secten-
dorstium in univerlum, in propriae eruditionis admiratio mentemtas
cinallet, lonse melius famae sia consirluisse, si libris seribendis ipse absti.
nuisset eexemelo aliorum illustrium rirorum literas altimantium éxvo-
diconrm. epromotorem literatorum esisset eosque ad praclara opera i
mulasset, iisdemqs materiam lussesillet. Sic enim arbieri et P’atronipar
tes pradturelut scperiornon sine aucoritate asere potuisset, cumnune
inter medioeres raldle conscribillatores sit referendus, vix in quarta
aut quinta classe locum Cortitus. FExcentendorthus loc. cit. Caeterrim
Seckendorthum vel invitum quasi in hanc licem irrecitum fuisse Patis
exinde apparet, quod aliasiple catuerit, jus natura exratione dedu-
cendum ejusquenormam Cocialitatem ponendam esse, vid. Cntvuis
a
sder Ljueh von dem allgemeinen dvernatulie, en Dicct in ealee Oracio-
s
MIm

## Folio 41 — 798311290:0057
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
om
FOdE (AI
8
613
num Germanicarum Seckendorssii. un de inceorum locum, qui hanc ipsius
mentem perspicue explicat, transtulit Dn. Thomas. in Disseri. procem. ad
instit. Furisprud. div. 5. 53. Fandem vero interponentibus sele amicis lis
inter Putendorstium, Alberti omnesque adhaerentes feliciter Copita
Fuit.
5. 65. IIlud adhuc addendum. Disputaric quidem uterque,
D. AIberti Ex Strimesius, (v. 8. 61.) contra Putendortium, quodhicho-
minem injure natura consideret in Ctatu corrupto, e vero juxta corum
Cententiam Catus intesritatis Fundamenti locoponi debeat; Sedtamen
nec isdem inter se ubique conrenit. Scilicet Scrimelus Lthnicosnatura
Masiltra de ltatu creationis live incegritatis certos fuisse, e modum
Taltem ejus catusignorasse contendebat: AIberti contra Fthnicos Aa-
cum illum penirusisnorasse, recte quidem nesabas, sed tamen quod
hac parte in iplorum gratiam non sc condelcendendum, sipsi scriptu
ram agnoscerenolint, sustinere volebat. TTinc utriusque collisio orieba-
ET. Scrimesius sententiam Cuam peculiari Distercatione ulterius ad-
Struebat, cuipro AIberto respondebat Selismannus, v. Dn. Thomas. Tu-
rispr. Div. l, 1. C, 2, 5. 12. innot. Etubi AIberti Pufendorcium compara-
tirelaucaverat P, 1. C. 1. 5. 27. Comp. jur. nat. orthod. Guodcautius FTobDCs
fio procedat, ex cum hominem in huncce mundum projectum fine
artibu e extra Pocietatem milere viventem ponat loco hypotheleostux,
hanctamen Patis aperte non ut Tlobbesius pro actuali, sed fcta Polum
habeat; Propterea a Scrimehonotabatur, quod scilicet Putendorctium.
ex lieta e Falla sirpochesi jus naturae deducentem, immerito laudan-
dum cenleret, v. Scrimes. Praxiol. apodict. C.. 2. 5. 5. in supplem. Alberi. in prae-
fat. ad Part. 2. Comp. jur. nat.
5. 66. Lubet e hoc adjicere, qua ratione Alberti refutande
entendorttium se ipsum retutaverit. Ita enim heri astilet. E aftectibus
nostris indulseamus. Scriplerat AIberti in Comp. jur. nat. orthod. P. 2.
C. 1. 3. 28. Contra Pufendorssium, statum naturalem tempore primxe ori
sinis ad captum Gentilium miserrimum fngentem, sequenti modo:
Nostamen Lutherani ad saeri siumus ad fingendumnihul. (ne quidem in Philolo-
phia, quia ex ejus hrpothesi contradictorie Chriltiana esse debet,)
cujus contrarium a Deo ipso revelatum est. Atrero, ut sublumere volebato
Seripcus a Cuesa hos docet, hominem non in statu indig entix et miserix,
Cec

## Folio 42 — 798311290:0058
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
e6
 cd
(42
ut
led lummx perfectionis crearum esse. Verum Putendorsfinsillimon-
Arabat, quod P. 2. C. 7, 5. 21. Comp. ipse ita disseruisset: imo finge per impos
sibile, extitisse tum (tempore adami) rantum hominum numerum, quanius ad possi-
dendum terrarum orbem fuisset requisius, sineulis Dominii partem aliquam conces
dere opus habuisset Procoplastus, quia pro sineulis aliquam accexisset. Alias enim
fuisserinjustus. Atvero line omni dubio L acherano hujus fetionis con-
trarium revelatum est a Deoipso, videlicet, tantum hominum numé.
rum, quantus ad posdendumterrarum orbem requirebatur, tempo-
re Adami ec primxrae creacionis non exritisse, Cxterum, Talra Reli
sione Chriltiana aliquem ea Aingere posse, qux Dens nobis revelavit
aliter (olide comprobat. Exc. Thomas. Diss. probem. ad inst. jurispr. div. 5. 52.
5, 67. L’anden adduci quoque MeTetIE Pusendorssii Fpistola ad
amicos suos per Germianiam super famoso libello Nic. Beckmanni sub nomine Ve-
ridici Constantis edito; qua adjeeta est Specimini controversiarum A. 1678:
expis exculo; Respondit inhac Putendorttius praecipue scherirero (de
Quo supra 5. 53. Peq. qui quidem in Ccriptis de imputationibus suis in
Putendorctium derolutisrationem reddere subtertuserat, interim ta-
meninCollegio quodam priracoiptum arrodere non delierat. C on
troversia erat primaria de quaestione: An essentialis Dei justicia sit archetyea
Legis naturalis humanae? item, an L ex naturae cordibus hominum inscripia ? nec
non de indifferentia actionum es de statu hominum naturalis F. FAxeC FUInE. Quan-
cum mihi constat, scripta, pro ec contra Dutendorttium in quaeltioni
busjuris naturae emanata.
5. 68. Postularet jam ordo, ut singulas Controrerias, quae
Putendortio cum adverlariis intercesserunt, breviter recenterem; sed
id quidem angustilimites, quos Delineationi huic semel praetixi, in
praelencinon admittunt.  Fillet quoque superracuum iltiusmodi la-
bori racare, poltquamidjam ab ip(o Putendorcio inspecimine es spicilé
eio comroversiarum, qux Exepiuscule hactenus allesarimus, nec non ab
Fxcellent. Dn. Thomasio in libro 1. instir. Turispr. div. passim praestitum Fuit.
Duide quod adversarii plurimos ex ductu affectuum immiscuerint arti
culos, hetherodoxiam, linon quid gravius Papientes, quae ad eluci-
dationem juris naturae nil plane conterunr. Id Caltem ex citato Dn.
Thomatio excerpemusi quod Fundamentum torius Disciplina tan-
Bit. Scilicer Scholaltici eorumque Detensores ad jusnaturale perti-
nere

## Folio 43 — 798311290:0059
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
(43
MerC dcunFactus per se dc sua naturahonestos vel turpes, ad jus positirurm au-
tem actionesindifferentes, et ut hoc adhuc ulterius explicarent, in
Deoactributailla duo, Sanctiratem et Voluntarem à le invicem lepararunnt
excum ex sanctitare, tanquam lege eterna actionum adjus natura, ex voluntate
nucem actionum ad jus posicivum spectantium moralitatem deduxerunt. Tlinc et-
iam orisinem Cum sit locutio eorum: Oblicarionem in jure naturali ex objecto
sese difsundere in praecepium, in politiro expraecepro in objectum. item.
actiones juris naturae esse honestos vel curpes antecedenter ad voluntatem divinam.
Contra Putendorttius omnes actiones Puysicas abstractas a Circum-
Rantiis moralibus necpraeceptas nec prohissitas, led indisterentes esse
voluntatem item dirinam à Dei lanetitate sex arari, multo minus sibi ox.
poni eucantocodens aliguoder consequons considerari posse, asere-
Dat. Quaeomnla perspicue explicat dclunulL esem Del aceritam sit
nisiismeneum Scholasticorum esse octendic Dn. Thomas. l. c. l. 2. C. 2. 8. 51
C 3,5. 74. segq. c. 4. 5. 20. Segq. Pertinet huc etiam Controvertia, quo-
modo Lexnaturalis cordibus hominum inscripia si quod Scholactici per modum
Vabicus cujusdam conatifactum esse lalterebant, ex exinde ipsis etiam intanti-
bus hocitiam primorum principiorum practicorum tribuebane, licee
aliqui adhuc alcius philoloptrarentur, atque infancibus illa principianeque
permodumpocentiae, neque habicusconari, sed alicujus inter actum es porentiam in-
termediiinesse absurde prorsus arbitrarentur. Putendoretius contra Hie
nil nisi poreniam aliquiam aenoscir; vi cujus hominos injulta atare cori-
Ricuri praria meditatione reras conclutiones ex primis principiis de
ducerdvorunt. Dn. Thomas. l. 2. C.. 2. 5. 6b. segg.
S 69. D FTUCerGOrEOUEIME, ex iis, guxhactenus allata lunE.
Disensionescirca fundamentum juris naturalis. Scholastici sanctilatem
Divinam volunenci Dei conerndistinctam eamque ancecedentem Lupponunt, et
exinde propostionem sindamenealem sequentem extruunt: ouicquid
est contra illam sancticarem, sen quic quid est per se 5 sua natura curxe, ilnd est con-
crajusnacurae: vicissi: Duicquid convenit cum illa sanctitate; seu quicquid per
se (5 suanatur a est honestum; illud est jurisnatura. Sed hic recurrit quastio;
quidtum demum cum Panetitate divina conveniae, guidnon, ee quo-
modonoc ex Cola ratione cognofei porit? Ororius socialicarem quidem
Frocundamento genuino agnoscit, sed eidem ad cancandani (cholalti.
Corum henerolentiam modo dictam convenientiam cum sanclitate divina adjun
i

## Folio 44 — 798311290:0060
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
es 6 
a  me
5
B
d
c0
sit, v. supra 5. 27. Fobbesins (2. 5. 35. Flomines in statu naturali consi-
deratos jus omnium inomnes Habussle, eccaquapropter, quia extioc
jure interitus aut certe derastatio humani generis metuenda crat, ad
incunda paeta de terranda pace coactos fuisse dicit. Adeoque funda
mentum Lupponit: utquisquevicam es membra sua, quantum pocest, B. e. et.
jam cum damno alterius meatur, id elt, jus naturae ipliusnihil est, nist ta
Le, quod inmerantilicate privata fundacur: aLeoque le cundum haec principia
procederet, quodalias contra socialitatem P’utendorthi objici folet,
videlicet, quod serri e Ancillae, qui absente Domino ejus bona dis-
Siparune. Se eo redeunte ex hoc capite exculariposnt, quod lociali-
cerrixissent, id est. quod socialicarem aliquam privatam cum alterius damno
conjunctam, seu communi socialicati concradistinctam. (qualis nunquam Puten-
dorttio aliisque imentem venit) exercuissent. Frso Pusendorssius reje-
eta Scholasticorum perseitate ex PTobbehiutilitate singulorum, jusna-
Turx in socialitate communi omnium hominum consistere, idque principium
verum, adaequarum es evidens este docet. Propolicio aurem Fundtamenta.
lis. ex quo acejusmentem omnes conclusiones deducenda funt, haec
eC: Tusnacurae praecipit omnia illa, quae faciun ad promovendam socialicatem, s.
pacem (F cranquillitarem communem; _ vicisim prohibet ea, quae hanc socialica-
cem directo curbane. Denique D. Alberei (5 Scrimesius Fundamentum juris
naturx in conveniencia cun staru intecritatis quiarunt, et AIborti quidem
harc convenientiam eamelius explicarixolle putatil sistatus ille inte
sricatis diversimode accipiatur, id est, vel formalirer, ev el deinde non-
malicer, ita ut Ctatus intesricatis praesentis status regula esse debeat, si
nonubiquenormaliter, tamen Formaliters quod lepido, sed perspi-
cuo exemplo ilucerat e refutat Dn. Thomas. l. 0: C. 14. 5. 47. in not. ex quo
capitehaec, ec quae sequentur, brevitercontraximus. Orta occatione
hrujus hypocheseos eltci squisitio accuratior circa naturam itatus inte
Sricatis an ibi Respublica, imperia, aliaque qux hoclie depretienduneur, Fu
curatuissent, uxe Alberti alserenda esse putabat. Nonmultum abhac
Tententia Albertina, quoad derirationem juris naturae ex statu inte.
Pritac, CCdIt Movius in Prodromo furisprudentiae Cenrium communis.
DenoenMagnis. On. D. Pauli, Prof. prim. Region, in trach: theoret. de
veris juris e fatisor. princix. Pari. 2. quaest. 12. p. 96. seq. sequens judiciumtutit,
quod

## Folio 45 — 798311290:0061
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
a
ue
de
et ((A5) 2C
quodideo, cum ralde ad suctum nostrum sic, hic inserere luber. Plurimi,
inquitcam Theolosi, quam JCli jus nature ex Paradyse es statu intecritaris demon-
strare satagunt. Inter hos Mevius illud ab imagine Dei, ab anima homini inspirata
Ssper craducem propacanda, a perfecto ipsius intellectu, ex acto judicio recta voluntate,
mence justa, velut essentialis Dei justicia effisie reperit Mox verd lapsu Procopla-
Rorum naturam generis humani ita depravatam esse ait, ut nes isiellectui, nec vo-
tuntati, necindicio, nec jurinaturae sua manserit interritas. Fjus restaurationem
Deum quidem in ira medicatum, per exitium diluvii. Cum veronee Noachus, nec
posteri ipsius, velue vino, voluxratibus es ambitioni dediri, spem conceptam adim-
pleverint, inde Deum Noachidis (ex quorundam sententia) cerras Leses dectisse, quae
tamen cum Cs ipsa nondum suffecerint evilescence sensim Leee Vacura, vel insen-
sum reprobum decorra, tunc demum Deum humani generis misereum; sibi populum
ILs
elesisse, velut beredicalem, forum es crvitatem, in quo lumennaturale, per depra-
vationem mencium obfuscatum, vel plane excinctum, verbi sui manifestatione rur-
sum accenderit, ut ex isto candelabro Décaloeus  Lex Mosis, sicui fax imposuca per
Jorum orbem luverit.
7
IsCtDe
Porro cumicerum fudeorum prave interprecationes subin-
trarint, ac genuinum Feeis narure sensum pervercerimt, ui per cradiciones humanas,
verum incellectum es vim amiserit. Deum rursus restaurationem pumanae narurae
depravatae per filium unicum; in mundummissum, un Legis naturalis reparatorem,
procurasse. Qui dum super terris vixit, plurima in lucem revocaverit, exposuerit,
declaraverit, restibus iis, quae per Fvancelistas es Apostolos sunt eradita, ia tamen, ut
novam lesem non culerit, fed vererem tancum explicaverit.
Subslineierriox Vir
Celeberrimus sequentia. Fec aliaque laudarus Mevius. qui in libello isto in
Theologiae Oceanum tam alie se abripi passus est, uc liber iste non cam furisprudentiae;
quam maeni cujusdam Systomaris Theoloeici prodromus videri queat. Sed diversi
sunc habicus juris scienciaes prudentia. Nec plarim qui in liribus decidendis 5 judu
c
eiis excellit aeque feliciter conremplatur.
Scilicet horum, qui de rebus ervilibus seri
bunc, maximapars, vel supponunt, vel pecunt, vel postulant; inquit Hobbesius de li
DeC. 1.n. 2. Dictum istud suo sensu in Nevium axprime quadrat; qui in roca sua de
monstratione idubique perit, quo d erac in principio quaesirum, es c. Cxeterum qui
dem ir Celeberrimus d. quaest. 12. etiam conera fumdarientum Socialita
Esfuse disputat ejusque insusticientiam ostenderenicitur; Sed quo
a pestea quest. 16 hanc detinitionem suris natura suppeclitat, quod
er iudincellisantur universalissima tam vireucis omnis; quam imprimis su-
sactae aniomaca, quananva, vel gactralis palio aud omnes ubique bomines, adeosuae
5 bar-

## Folio 46 — 798311290:0062
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
moerum onne
 
 hu
E
(46) u co 
dnE1. 
es barbaros constitui, es quae apud omnes Centes sociales custodiuntum, Fdcillime
cum Pufendorstio aliisque conciliari posse videtur, simodo illa, quae in-
Ferius 5. 88. Segq. pro explicdndamente Putendorti adducuntur, dili-
Senter expendantur
.6. 70 Provocarune quidem omnes adcon venientiam cum rectaram
ua principium obscuruim considerondum
2
fuit, dum quilibet rectam rationem alio deqire alio modo explicaren
Tus est. Scholastici enim rectam illam rationem ad lanetitatem Dei et
Lesem luamaternam, Hlobbesius ad conserrationem lui, Alberri ad
statum intecritatis, Pusendorsus ad Pocialiratem referebat. Rrso quod
inse incercum est, nec cortarum conclusionum inde declucendarum
norma fieri potuit. Prbonanus sub nomine Tultiniani locorunius
tria suxpeditat suris praecexta in 5. 3. Y. de J. 65 Y. Nioneste divere, alterum
non laedere. suum cuique tribuere, sed unum lalcem desideramus, ec achuc
+DE
dum quaerimus aliud principilum, ex quo dijudicari possimus, quid
Tithonette rivere, alterumnon ladere et luum cuique cribuere. Pu
cavittamen Velchem in Incrod. ad Op. Gror. I. P. C. E. qu. 4. Cx hisprimum: II0L
nesta esse facienda, curpia omiienda (s Scrimesius de orieinibus Fur. nat. LextiUM:
Suum cuique esse tribuendum eptimo jute pro principio actionum vendi
cariposse. Duojure autinjuria, ex dictis facile apparebic. Ali ex.
Osculantur brocardicum jurisnatuira: Duod quis que juris in alium paruerie.
ipse eodem jureuatur, cui genuinum duerum: guddbinon visfieri, al
cm
terine seceris, in quoramen sevidenciam de acxguacionem merito desi-
derat Dn. Tbom. L.c. 5. 28. Religua. Quae ab aliis proprincipiissuiris natu.
raevenditantur; vel eodem ritio laborant, vel cum locialicate coinci
dunt, x tancum, alium verborum Tonum prae se Periitie. Quo sectane
PriBCiB de communi felicicate promovenda, de munuo adjuiorio; mutun benevo-
tencia amore, (56.
3 1
131RE  EIE.. CC
te, bieie et i
ei
si ei
e d17 Ft ita quidem recte uaris Pusendotmus circa investi-
saionem primi principii juris nacuralis processerat; omnibusque ad.
5
versapiis luis, faram ex Scripta ejlis arroencibo,os obtliraverat; Duem
addum tamen illis accieere cominuniter solee, qui repursationet
us ta  epted s le
la
alicusus discimina uscipue eoBihenestem acionis humenx ad
omnia eniul accurate attendere tregueant, sen asis etiatri Romistibus
aliquidretigudie, in quoi eium exes cere postine: Iae ruserdor
Eus

## Folio 47 — 798311290:0063
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
pe e e
et 33∞= (47)
2163
tius Jacto licet accurate tundamento, in pluribustamen exinde pro-
Auentibus conclutionibus vel ex intrmitate, ut dixi, rationis humana,
vel Forcasse etiam ex prudenci circum spectionene regnum tenebrarum
achuomasisirritaret, a dlicto luo primo principio quadantenus disce
debat. Dedic tixcires occationem viro Excellentissimo. Dn. Christiano,
Thomasio; tunc temporisjura Lipsixmagno cum applausu docenti, ut
non Tolum ip lam propolitionem fundamentalem masismasisque con
tirmare et explicdro, led ereliqua, quae adhuc praetermissa videbat, re
Kauraro ex emendare susciporet. Lessi hic omninomerentur. S.S. priores
Dissertatonis proaemialis; quae Instiuri Furispr. div. praefixa est, ubitoram le-
riem Adlelistime, ut (olet recenset, qu’a ratione a mugis exoletis, quas an
tea in succum quasi e Panguinemjam converterat, liberatus fuerit atqu
veritatem doctrina Dufondonstiagnoscere inceperit. lactum hinc est,
ut Insticutiones Turisprudentiae divinae, in quibus fundamenta juris naturalis secun-
dum hypocheses illustris Dusendorssii perspicue demonstrantur. es ab objectionibus
dissentientium, pocissimum D. Valentini Alberii, Prof. Lixs. liberantur, eS6. 1yPIS
exferibi curaret. 1.
5. 72.11. Contenticorso cum Putendortho quoadpraecipua capis
ca ecin specio quoadpropolitionem unis erlalem fundamenti loco sub.
Pratam; In aliis carron ex a Pustendorio dissentie, ubixrimuns locum
Faciunt controvertia circa cdutas matrimontales.  ScilicerPutendort
tius cum communi Selcola actiuc detendic inceltum in linea alcendenti
edeCcendentisqui in 1.38. 5, 2. f. ad L. Tul. de adulr. incectus juris Csentium in
celtui juris cixilis contradiltinctus axpellatur) esse jure naturxe prohis
bicum es Polumm odoillum, qui est intertratres exsorores proconceso
habenis Pys. de L. N. (5 8. L.b. C. 256. 32, 33. 54. Pariter et interdictam esse il
lam Polygamix speciem, qua una faemina pluribus viris simul nubit.
circa alteram auten qua virilis vocatur. eubiunus masculus plures
taminas in uxores ducit, judicium suum Culpendit, l0c. cit. 8. 25. 16, 17.
neceam prohibitam elle nec concessam alsorere audet. In Phoma
fuis contra. supposo lemet e demonlrato, Tocialitatem esse principi
um verum, evideris et adequaium surisnaturae, cordate exinde intert.
omnialixc jurc natura permilta esse, quia Cocialitatem per se et direeto
noncurbant; adeoque eorum prohibitionem ex jure poltiro dirino
sexeci deberes de quo potted H. Enst. Furispr. div il. 3. Cb8 +. (L 51 3 CL. 51 8

## Folio 48 — 798311290:0064
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
es C
m C
(48
ce
to
8. 73. Annon Adverlarios e Perlecutores habuerit ob colla-
cum hoc inrem licerariam marimum beneficium ? Domiciana Forte est
quaectio. Conqueritur hac de re in Diss. Proaem. Inst. Furispr. div. praef. 5. 28.
quodnempe eo tempore. quo primus liber incticutionum furisprudens
tix dirina in publicum prodiie, varixe dedictis insticurionibus censire
in populum (parlae fuerint, quasinter extixc, ac hin iisdem Fundamen
tilocoponerentur principia, quae Studiolis ad acheismum, hecerodoxiam
es impietatem viam sternerent, quaeque omnia Philosophium aliquam no
vacurientem cum non parro Reipi damino Caperene, extranccalumniari
camlace se distudisse addit; utin plurimis faeminarum, puerperas vilis
tantium, conrentibus promore sermones dehacre habiti fuerint. A-
inoret vero omneshas imputationes in 55. proxime subsequentibus.
Ceterum tamen in scriptis a nemine ex protessos. ut dicitur, impecicus
est. Turachiciterum ipsum audire Thomasium. Ita vero in Programi
Germ. quod furispr. div. praesix. loquitur: Bewiß, wannict zur selber D citp
Da Der Seervon Pufendorsszu schreiben antienser meine institutiones ver
Fertiget und Die Pehren vertheidiget Batte, Die anjeho im andern und Dritten
Capitel Des Dritten Ducho (quae agunt de officiis hominum intuitu So-
Cletatis conjusalis) angutressen find; ich glaube gauhlic, manwindemicti
nichtandero, alo Den aegsten sleher tractiret haben, se garrvar Damaliss did
gelebite Zelt in Den Praejudiciis Der alten Behren ersossen; massen mai
Dann Desvegen einen so arossen Fermen mit dem Deirn von Busendorssan
gefangen, als ernur von der Polrsamie vieler Lesciberin seinem Opere de
Tute naturx pro excontraraisonniret. UndDoch) Den stavesten uoseh lag
gegeben, daB dieselbe dem SechtdoeScatur nieht gemas seysi Dasvinde
man erst gethan habens manner, vieict, ofsenbabrtic belauptet b atte, Daβ
meder Die Potreamie vieler XGeiber, noch vieter Sianner, ingleieten die
Dlut. Ochande ingerader Pinie, u. f. 1V. aus dem echt Der scatur Ponne
bestritten verden, sondern DaB Die Unzulasigreit Dieser Easter einhiu und als
lein aus der Beiligeri Schrifft Bergeflibvet werden musser iUlno olcichroobi
Batdie Bluct selisFeit unserer Deiten mir Die Stusseverschat, DaB Diese meine
Trstitutiones nicht allein cum approbatione e centura, uno zvar der
erste Fheil Davon selbstzu Ccipsio gedruett ivoriden, uno DaB man mictiDies
servegen in osentlichen Cchristen unansefochten gelassen, sondem DaB
aleh Der Bdemr. D. ABerei selbsDabi scille getchtBlegen 1. D er DBc son se aiehe
letesse

## Folio 49 — 798311290:0065
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
6) e
Ea C +
(49.
d
aCC
leichte etvas umbeantmortet latit. 2c. TIoc non praetermittendum, quod
Cum a D. Slberri, Strimesio, Velthemio aliisque Putendorfii adverlariis (o-
cialitas ex eo capite impusnata fuerie, quod scilicet ea non sit princi
pium adaequatum, quia officia erga Deum et erga se iptum exinde de-
ducinequeunt; Dn. Thomasius in Furispr. div. l. 2. C. 4. 5. 73. Segg. hyxom
thelinPutendortiiita declararerit, circa cultum divinum distinguen-
dum esse inter externum ecinternum. Si Dissentientes loquuntur de
cultu externo, tunc extra dubium quidem esse, quod jus naturae de eo
nil disponat, sedrero hocetiam non esse ofticium JCti, sed pertinere
ad Theolosiam. Si vero sub nomine officiorum ersa Deum intelsi-
Banc obligationem ersa Deum ingenere, tuncidpraeceptum, Deopare.
non esse praeceptum juris naturalis, sed ejus praeluppostum. Perti-
nere enim ad jusdivinum in genere, et sic quando explicantur Drx
cepta jurisnaturx, jam certum esse, quod Autori eorum Etparendum.
Aliasenim non essent prxecepta velleges. OAicia autem hominis erga
se ipsum proprié loquendo non dari. Cum nemo sibi obligatus elle
possit, e ergo nec libidebeat ofticium. Ouae aucem ita vocantur oF
ficia, revera esse officid vel ersa Deum, vel erra alios homines, qua
tenus occatione lui ipliushomo utrisque sit obligatus, adeoquerespe
etiDei exscriptura, respectu aliorum hominum autem ex Locialitate
deduci debeant expossint. Soletquidem echoc objici, quod tunc, s
Focialitas Solapro principio adaquato venditetur, c. 8. Senex secundum
jus naturae virere negueat, cum in viribus ipsius ampliusnon sic, ut
focialicarem communem promoreat; posserero cundem juri naturxe
Patisfacere, si praeceptum aliud e. 8. de remperantia colenda priori adjun-
ratur. Sed Facilem puto erhic esse respontionem. Senex enim, licet
ipso Facto ob imbecillitatem virium, nihil ad communem Cocialitatem
promovendam conterre queat, potesttamen consiliis adjuvare. Imo
etiamsi ex ad consilia ineptus sc. virit tamon eo ipso jam secundum
husnaturae, modo nihil admittie, quod locialitatem turbat. Negue
enim ita crude praeceptum de colenda socialirare accipiendum est, ac si ne-
cellario et semper Factum aliquod accedere debeat, sed supponendi
Functerminihabiles, in quantum scilicet illud unicuique possibile est.
Valebieers dhictritum illud: Vedesinerires, tamen estlaudandavo
JUntas. lis
+14

## Folio 50 — 798311290:0066
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000066.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
C) 
Ci 18m
(50))
A (B 
m 
5. 74. Non tamen praetereunda est controverlia, quae cum
Joh: Cndovico Praschio iCintercese. Fdiderathic duos Fractatus, al.
eerum de Lese Caritaris, alterum Designationem juris nacuralis ex disciplina
Cbristinorum, in quibus demonstrare nitebatur, Dasi Das natirliche
DechFhautsachlict in der Eiebe, Die Ebristuo so sehe treibet, Bestebet, vel
quodjusnaturx ex S. Scriptura derivari oporteat. Cum autem DN
Thomalius in seinen monatlich en frermuthigen Oedanctens quastumtem
poris ectebat, dubia lua contra hanc sententiam exponeret, candem
que fundamento destitui monstraret, Praschius hoc concoquere nequi.
C
Dac, sed inplasula quadtam, cui Fitulus: Seh. Euovio Vroschennelab
re uno grinoliche Bertherdigune des naturlichen Sechto nach Christliet, ex
cebre, wieder Bern Christion Ehomasens Einfechtungen, Flegenspua.
2689: Dn Thomatio respondere volebat. Ouo lunclamento bene-
volus T. Cetor facilejudicare porerit. Sunt a se invicem prorsus distin-
eta lumenrationis ererelationis, e diversa exinde orticia duunt. Jam.
quando de fure natura termo est, omnes qui unquam vocabulum ju-
tisnatura riteintellexerune, oftrcia ejusdem ex lumine rationis deriva-
isciunt, non exlumine revelationis, quod Theolopix munus elt.
Frgo, qui jus aliquodnaturxe ex 5. Scriptura deducendum esse conten-
dic duoila lumina ex disciplinas à Pe distinetisimas misere inter se in-
vicem confundit, necjus naturae docet, sed Theologiam, e officia
nonhominum, sed Christianorum. Concedendum quidem hioc issi
est, Ced e vicissim istiusmodihomo alios carperenon debet, qui cujusris
disciplina limites accurate custodire cupiilmt. Fluit ex praecedenti.
besechoc, quodinjure naturae non quaeratur, an aliguis regenitus
t, annon, sedquod othcia tiujus juris naturx à quocunque etiam
Centili vercipirite queant.. Ideo enim vocatur jusnaturae, quia in ejus
coonitione vires natura sibi relicta ucramque Faciune paxinam. Neque
ergo ad meliorem: coenitionem juris naturx rostauratio imaginis divi-
nain. nobisnecessaria. Et B velis dicere: Restaurationem tamenima
sinis dirinx conterre magis ad. cognitionem juris naturae restauratae per:
christum, tunc iterum terminorum contutionem Aeri ex vocabulo juris.
naturae alienum prorlus signiticatum altinsi respondeo. Jus enim
naturae restauratae nihil aliud est, quam Theologia moralis, ex oficia
Dujusjuris sunt ea, qua alias dicuntur officia Christianismi. AL da
Ofi

## Folio 51 — 798311290:0067
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
eft6
33
56
D
50
Otliciis Christianismi asere, extra JCcorum e Philolophorum, quate
nastalium, spharam esenonimmerito censetur.
5. 75. Coronidis loco etiam addere lubet, quid novisime con-
traprincipia a Putendorttio ex Dn. Thomatio in jure naturx substrata.
obmovere voluerit. M. Albreche Christion Rouhe, S Ccletraltes L ivlenfis
in libello quodam, qui portentorum portentum nomen prale sert, in
Guo inter allas etiam lequentes opiniones tanquam errores srariimosi
imo tanquari portentaemonstra; recenlet. P, 53, hachabet: Actuale
Peccatum contrajus naturae Thomasius nullum admietit, nisc. quod rationibus. natu-
ralibus est domonstrabile, es quod socialicatem curbat. Flinc non veretur scribere.
quodincestus. Sodomia, Simonia, non sine contrajus natura. Iem scribit, Po-
treamia es virilis, es muliebris mero jure naturae non est incerdicta. Praesupponunt
haec, addiCUm NYB. (1) inusitatam, imo falsam juris naturae interpretarionem.
Clea Tane est, si Rotthius porestatem Papalem Philolophicam habet,
prolubitu aliquidtanquam Falsum declarandi.) Contra jus naturae est,
persie quod contra rationem rectam in actionibus moraiibus arque adeo intrensece
malum est, sivesocialitatem turbet, sivenon, sive sit ex corruptae naturae lumine
cognosoibile; siveminus. Sufsicit si ex Scripturae lumine intellicamus, quod tur-
picudo in ipsarei natura insit. (Ad vero turpitudinem inipla rei natura in-
esse, Jamdudum contra allerentes Scholalticos ericerunt PutendorA
Fhomasius, cur ergo eorumrationibus non respondet Autor ? Led
ipe de se dictum putat: Sic volo, sic jubeo, set pro ratione volum-
+a5. Deinde libi etiam contradicit dumprimo rationem rectam nOr.
mam actionum moralium ponit. estamen deinde earum moralitatem ex
Scriptura peti debere asserit. Sed hoc immoderato zelo condonan
dum) Persit: (2) Facile haec se ducunt alios, ut credant illa naturaliter esse li
vita, (uti e lunt, sed tamen simul jure divino politivo prohibita,)es
cum se innaturali libertate constituros arbitrentur, (quomodo hoc fine summa
Roliditate arbitrari possuntii, qui lacram scripturam habent, et lexi-
busRcip. in qua virunt, obstrieti Tunt 3) calia staciria commitrant. (Cem-
mittuntur prohdolori etiam sihrpothelis scholaltica de perleitate af
Cumatur. Ergo non est vitium doctrinx, sed hominum.) Teitur (3)
nec consultum, neque veritati consonum est, ut ita loquamur. (C ux nOn: FOrte
quia Aurorhocinter errores et portenta retert. Ridiculum)
3. 76. SimiliahabeC p. 25. ubi de culcu dirimo externo quam
dara

## Folio 52 — 798311290:0068
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000068.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
C
 310= (5Z
d
cod
dlam adducit, ex latetur quidem; quodammodo concedi debere, cultum
illum externum jure naturae non esse determinatum, at vero eum nec esse praeceptum;
quod sustinet Dn. Thomasius, durum dicere esse ait; cum praeceprum terrium Deca-
tosi culcum publicum septimo quoque die instituendum requirat, illud vero praeceprum
fitmorale aenaturale. (Atverohioc erat, quodprobare debebat, certium
praeceptum esse preceptum naturale, P. juris naturae. Sedubi estpro-
batio ?)
5. 77. POrrO p. 82. ea, qua ante adduxerat de incestu, (0-
domia, ec. denuo repetit. Dicit: locutiones, id salrem esse juris na-
turae, quod ex socialitate est demonstrabile, esse scandalolas ex probationes
Fallas, ucipse Thomalius jam agnoscere videatur in Disp. de insuss. prin-
cip. defin. caris. marrim. 5. 144. (F 80 vero citato loco non reperio, Dn.
Thomatium principia luatanquam (candalosa accusasse.) Hinc, Con-
eludit, (ex quibus praemissis autem hoc infert, quia nullas praemisit ?)
omnino absurdae sunt ipsius sententiae supra tradicae. Taxo, addic, lequelam, non
sensum in omnibus. Melius dicitur: Nescit, quidtaxet, sed ex actectu
LOgnitur.) Sufficere enim viderur, sijure positio ouniversali interdicta concedat,
quae aliijure naturae interdicta credunt. (Freo Rhoc sufficere videtur, cur er-
somonstra, portenta, errores, ablurditates, scandala, et nelcio
quidulterius clamitat ?) Necillud, addic, (Jam sibiiterum non constat,
Ped quae modo concesserat, nesat,) quod jus divinum posicivum eriam diversa
tradat a jure naturae. (AC vero maxima ignorantia esset, SiTheologus
nesciret imbecillitarem rationis humanae, e quod adeo jus positirum
Teu revelatum ulterius progrediatur.)
5. 78. Ambitionem  metum quidem esse causam consticutarum civita-
eum dicit p. 84. Seq. sed non solam, (5 tantum secundariam. Primariam autem
hane fuisse asserit, quo d natura sit sociabilis sive socieratis amans, es civitas omnium
focierarum perfectissima si, adeoque homonaturaliter ad eam inclinet. Aniecedens
quoad 1. membrum dicit concedere Thomasium, posterius aurem Politicos passim
probare, e. e. Pristorelem suum es Glasenium. Sed oblitus est Autorconset
quentiae probationem addere, quae ante omnia huic desiderari Colet,
C
quem in tinem contulere potelt Dn. Thomas. Secst evangel. Sursten ib.
3. 8.. 2.
5. 79. Kop. 102. delabitur, utdicat On: Thomasium Rtatuere.
quod Princeps quoqu pactis (Taltim cercieereris, ut addit, sed quid perhaec
intel

## Folio 53 — 798311290:0069
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
e e uo
(53)
3
880
incellizat, nOn exPPImIL) Rare non teneatur. Provocat ad notas in MOn
Zam b. C. 8. 8, 10. P. 432. in f. Ubi quaeritur: An Princeps obstrictus si pactis ad
tolerantiam rerum Remp. aperce curbantium: L ic et vero illa quaestio ibidemnec
altirmatire, nec nesatire decidatur, sed ejus discustio alii occasionire
Terretur; Rocthius tamen mox (ubjungit: Si Thomasii praetextu, uri liceret.
nonmale Josua pactum cum Gibeonitis poruisset rescindere, neque opus fuisset verbis,
quibus urieur Fosua c. 9. 2. 19. libri sui, neqe graves paenas saul sensisset paeti hujus
violator, 2. Sam. 22. v. 2. Nonvideo, quomodo exemplum illud huc
quadrare postu, cum pactum inter soluam et Cribeonitas Remp. Judxo-
rum aperte nonturbaret, de quo tamen casu expresse loquitur Dn.
Thomalius. Deinde solua comperto etiam dolo pactumillud deno-
vocontirmabat, e Sictrmiter obligatus erat, v. Pusend. de T. N. 65G. l. 4.
C. 2. 5. 7) Duid non fucurum, exclamat tandem, his principiis propositis,
quae securitas publica. Major ommino, quam si principia Hlaretiticum
exlirpoeritarum amplius tolerarentur.) Previter, concludit; scopus omni-
um, quae de Masistratu proxonit, is est, ut cum impiis suis novicatibus, tum aliorum
haereticorum perversis opinionibus locum faciat, vexare autem tum veterum, tum
recencium Theoloeorum ac Politicorum zelum verum piumq, possit. (Imois est
Ecopus, ut annuente gratia divina Principibus oculos aperiat, neri
XOlis Ec ambitiosis Clericis amplius potestatem concedant, viros eru-
ditos et pios pro lubitu suo ad conserrandam praetensam Cuam infallibi-
litatem pro impiisnoratoribus ex haerericis declarandi, ex veterum aut
recentium quorundtam Theolosorum ex Politicorum opiniones aliis
tanquam normam divinam obtrudendi. TToc forie non est admulto-
rum sultum. Flinc tot convitia e calumnix in Viros, eruditione de
Piecate clarissimos, ab aliquot annis jam sunt ettusa, ut illi luspecti
reddantur acque exoli. Sed dabit Deus his quoque finem.)
5. 80. Satis de Rotthio. Progrediamur nunc porro ad alios
Jarisnaturae Doctores: Interhoslenobis ofert Vir FxceIl. Dn. Penri-
cus Bodinus, Consiliarius F celelialticus in ducatu Magdebursenti, Pro-
fessor antea Rintheiensis, jam TTallentis celeberrimus. Is, quas in
disciplina juris naturae foreathrporheles, distincte explicuit in Dissert
de fure mundi, Anno 2690. Kinthelii ad disputandum publice propos-
ta d A. 2698. Hlalxiterum recula, unde pauca huc pertinentia excer-
DemuS. Detinirionem juris naturae 5. 2. hancFradit: quod fit voluntas
Det

## Folio 54 — 798311290:0070
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000070.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
eme
54)
+d
3
m  (2) 
Dei sese exerens in OEDINE CRFATDRAROM, omnes creaturas ad servan
dum suum ordinem es non perturbandum dirisens es oblicans. Rejicit paulo
Post opinionem eorum, qui cum Mtagno Grocio in dictatu rationis
jusnatura quarunt, tanquam periculolam e absurdam, cum quor
Capita, totetiam sint opiniones, et cx hoc fonte dirertissimae illae er mon-
Pero(a dejure unturx opiniones prohuant. II. 5. 7: addit, maceria
Jurisnatura absolvere aetus naturales, secundum ordtinem naturx in
Stituendos, ita quidem, uttotum juris NV. Rudium consiltatin cogni-
tione creationis ex inde luentis ordinis e ulu creocurarum, quo lcia-
us in quo ordine quaequeres creatasit, eademque in illo ordine ad
cumtinem, adquem creata est, utamur. Flinc non confundendas
esse virtutes juris naturx, Temperantiam nempe et Vericatem cum
virtatibus juris Crencium ejuris Civilis, c. g. Fortitudine. magmani
inicate, sultitia diltributira e maximam partem commutatira, Inde
nullapacta, nullosre contractus à jure naturx originem trahere, sed
ajure Crentium excivili. Ftlicetjure naturae quoque ad tervandapa-
Eta obligemur, haccamen non essevi pacti, sed vi insticutinaturalis.
quodrecat, ne fermone aliter, quam secundum natura ordineni, uta
mur. Relinqui ers ojuris naturx materiam intra actuum naturaliumsele
continereterminos, eaxteras vero conclutiones (c. 8. de pactis, contracti
Boec. )esse dictararationis, perita per ratiocinationem vel ex jure divi.
nopolitiro, vel sentium, vel civili. Pt hinc non inconcinne dictinevi
Pose inter jus naturale seu rationabile, Das natirlich begreisfliet e Sech) F1 (5 na-
Turaejus, DaB in Der Scatur einserRanhte uno Dieselbe erhaltende Stecht.
5. 8F. Ouarororatione, persitin5. 8. segq. circa actionesictas
naturales recté Pefe gerere debeathonio, id admodum difficile esse ex-
primere, cum laplu primorum parentum natura humana ita depravata
Ec, ut ulum ac ordinem omnium creaturarum non nisiper umbram ali-
quatenuscognoscere, nedum obserrAre POTmUS. Sd illum tamen quo-
dammodo inx esticandum commodissime actiones Bumanas examinari posse secundum
eradus amoris, ut qui unicum sit naturae vinculum, idem que unicus hominis affectus,
Cs in cujus recta subernatione omnis virtus s verum honestum consistat. Rmoris
autem octo gradus vulso a Scholalticis Polere enumerari. Et primune
quidem esse amorem Dei, per quem oblisemur adejus cultum, et ut
omnem creaturam tamm it nohis. quam extra nos primario ad sloriam

## Folio 55 — 798311290:0071
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
E C 
5E (55
Bde
Derachibeamus. Secundum Sradum else amorem animae nostrae ad corri-
mode transisendam vitam ex affectus corporis secundum rectamrationem
dirisendos. Terrium esse amorem anima proximi.- Fsinc quemcunque
obligarietiam cum jactura bonorum luorum curare, ut animus proxis
mi ad vicam recte transisendam ec natura ordinem obterranclum pro
be intormetur. Quartum esse amorem universi, ut tota ratura creata,
quantum in nobissit, conserretur. Ouintum eRe amorem vita nostrae, pro
qua omnibus modis defensio sulcipi posit, etiam cum periculo et ja:
Etuea vitae alienx. Scurum esse amorem vitae proximi. Vndeneminemha-
Derejus occidendihominem, nili a Deohocipsi concessum, vel viipsi-
usnaturx ordinis, vel vi legis per expressam lanctionem latae. Sepri-
mum esse amorem bonorum nostrorum, cum Dominii oriso fit juris natura
ex communio primaera jam dudum ab aliis explosa, urpoce impossibis
lis et contra ordinem naturxe. Fithinc desensionem rerum nostrarum
licite uscipi etiam cum exdeinraloris, si modo perearum subtractio.
nem impraesens riex periculum adducar, et alio modo hoc vitxe pericu-
lum avertinequeat.. Octarum cradum esse amorem bonorum proximi, qua
pertineat, guicouid in Decalosi 7. 8. ex 9. prxceptojubeatur s prohi-
beatur. Elis octo gractibus addiposlenonum, Ccilicet amorem cujusvis crea-
rurae separatim consideratae, ut in orctire luo, quantum innobissic, con-
Terretur, ad quem ordinem rire oblervandum vires totius naturae et
Fingularum creaturarum ulum de finem naturalem scire ac cognolcere
deberemus, quani cummam cosnitionem in adamo amissam licet al
sequinonposimus, actamen; quantum in nobis elt, eo niti et nullam
creaturam ex ordine suo curbare debeamus.
5. 82. Ffectum ersojuris naturxe nihil aliud esse concludie ir
5. 21. Quam obligationem ex instinctum, constringenten et dirisen
tem omnes creaturas. ad ordinem naturx serrandum enon perturtari-
dum cumnulla lex proptie dicta Cu sine obligationo. Lireo contra
jus natura peccari, (I. quis de arbore tructus plantasve demat, e non
adulum a natura deltinatum abrumpat: R volueres, pilces aliare ani-
malia extra ordinem naturae necet. Ec verum adeo esse, hominem
etiam in bruta delinquere es injuriolum esse DOAC. ProV. 12. P, 10. Deuli
.V. 1. A 60
5.83

## Folio 56 — 798311290:0072
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000072.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
R O 
a en
(56)
 
5. 83. Abhac Viri Rxcellentissimi hiy pocheli de ordine naturxe
canquam fundamento juris natura dissentit Fxc. Thomasius, Socialita
tem proprincipioagnoscens, adeoque dubia lua contra dictam hypon
helin in Dissere. de Fundamentorum definiendi causas matrimoniales hactenus re-
ceptorum insufficientia, hab. Fcala 1698. Placide averuit, ouae ad supplen-
dam historiam hic etiam inferemus, uc benerolus LectorRatimrario
nes efundamenta, quibus utraque parsnititur, in promptu habeat.
peaeliminariter dicie, 5. 32. 33. illam Pencentiam, quae in dictatu rationis jus
naturae quaerit, non posse dici periculolam et absurdam, cum dictamen
rationisrectae, non corruptae, adhiberi debeat, hoc autem ez necel
Paria connexione ecrepugnantia cum locialitate humani generis Facil.
lime dijudicari ex illa necessitas vel repugnantia eriam corruptissimo ho,
minieridenter octendiponit. Onde e ipse Paulus jus naturxe cordi-
Bushominum inscriptum esse asserat.
5. 84. Iplum principium de ordine naturxe ideo admitti non
Dosse dicit 5. 3+. Segq. quodnec verum, nec adaquatum; nec evidens esse
videatur. Praedicari enim illum ordinemnon de homine solum, sed
de omnibus quoque reliquiscreaturis. Jam vero certum esle, quod
creaturx ratione carentesnon oblisentur, acieoque etiam jus aliquod
in illas cadere non possit, cum omnia ex necessitate e impetu asant1
Dicere quidem Salomonem Prov. 6. v. 6. 7. 8. de formicis, ex Virgilium l.
4. Geore. deapibus, quodmiranda asant; Verum ex Formicas et apes
asere roluntatem Dei ex naturaliimpetusine cognitione Legislatoris,
quodultimum tamen necesse sir, si aliquisproprie secundum Legem
exisse dicatur. Deinde etiam non esse adaequatum hoc principium,
(5. 41.) quianon omnis ordo estjusnaturae, neque omne. quod ordini
natura advertum est, juri quoque natura repugnat. Primum, sci-
licet, quod non omnis orcto sit jusnatura, uere ex modo dictis, quare-
nus videlicer omnis ordo naturxe creacurarum intra hominem ad lexem
e ilis proprie dictum non pertineat. Secundum autem, non omne,
quod ordini natura adrerlum est, simul etiam juri naturx repugnare.
facilemonstrariposse. Ordinem enim humanum e. 8. Postulare, ut
cibo per os in Romachum altumto corpus nutriat, excrementa per
Partes polticas esiciat, exc. Extamen non repugnare jurinaturx honi-
nem percissteres nutrire, per romitum excrementa cihorum ejicere,
_C.

## Folio 57 — 798311290:0073
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
esto
e
(3
e
3
exc. licethoc ordini illie diametro contrarium lic. Deniquo nec evi
dens ait esse hocprincipium, cum difficulter ostendi posties hocrepu
nare ordininaturae, erso esse jure naturaliprohibitum; illudpromo
vere ordinem naturae, isitur esse praeceptum. Illustrathoc exiplarei
indole, quia nondum nescimus, quotpartestromo habeat, quid sit
animal, corpus, spiritus, in genere, e quiadissentientos ipsi Faten-
tur; obscuram esse homini e5 parum coenitam naturam reliquarum creaturarum 
aterri: difficile esse exprimere, quarasione circa actiones naturales recte sese eerene
debeai homo ob depravatam per lapsum primorum parencum cognitionem rationie
humanae, ut usum ac ordinem omnium crencurarum non nisi per umbram quasi ali-
quatenus cornoscere possimus.
5: 85. POrro: FtEtacile concedatur, amorem esse unicum naturae
vinculum. camen illum non proprie dici possede creaturis intra homi-
nem existentibus, quae tamen nihilominus ex hepotheli ordinis natu
ra etiam juris naturae capaces esse debeant. Si vero intollisatur amor
eanquam solius hominis altectus, tunc non tradijus naturx, ledCen-
tium C ex illa Pcil. hypochesi,) imo iplum amorem nihil aliud esse.
quam iplam Cocralicatem, quixpe quae sine mutuo amoree mutuabe-
nevolentia concipinequeat. Nibil erso novi adductumtuisse, nisi
quodjam antea Cicero, Grocius, Putendorthus e alii dixerint.
+
5. 86. Denique in octo istis gractibus amoris recensirisnil nisi
anorem hominum suille adduetum, ostendercinien dic 5. 50. segq. qua
omnia huc transscribere nimistadiolum foret. Putamus enim exjam
adducris facileperspicixolle, in quonamstatus controverlix contistat.
X qua utriusque ex Onn. Dissentientibus sint fundtamenta. Videri
Pocest ipsa Disputatio, quae in omnibus manibus est, ubi circatinem
hujus controvertiae 5. 77. adjicitur, ex lypothes de ordine naturx du
Dias reddi posse sententias circa moralitatem actionum, dequarum
moralicate nemo dubitet. K. Gr an liceat vinum bibere jurenarrirae 
cum vinum sucres arte Factaec ante Hoachum ex ordine naturx homi-
nes aquam pocarerine, contra quem ordinem vinum introductum ut.
Anliceat navigare ? quodparites contra ordinem naturae esle rideatur.
cum homointerra desere, non aquam trantire debeat Anliceatla-
ridem tuUI PIOIICeTC? Quod idBo cona ordirem natura esse vide.
TUIE

## Folio 58 — 798311290:0074
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
e) u
 33= (58.
0
d e
cur, quialapis. ut omne aliudcorpus grave descenditec. Nosju.
dicium noltrum jam suspendimus. Ilistorice Palrem rem proxoni-
MIS.
5. 87. DR. Toh. Franc. Buddens, 5. Theol. Zic. (5 Profess. Pbilos. mor.
in Acad. Frid. celeberrimus, in Flementis Philosophiae practicae ante paucos an-
nospublicatis, agnoscit quidem socialicarem pro principio genuino, ex
quo ofticiahominum ere à e invicem optimé deduci postint, sed ofticia
hominum erga Deum e erga le iplos exinde trauriri posse nezac. ITinc
tria ipsinascuntur juris narurx principia, primum respoctu Dei. Deum
cole; secundum intuitu Cui ipsuis, Temperanter vive, es terrium respectu
aliorum hominum. Socialitervire. Cum hoc quoad numerum illum
ternarium convenitetiam Vir Contultisimus, Dn. Lic. Toh. Christianus
Sculdeners Jam Porentis. Resis Polonix Confiliarius, in Disp. inau-
surali dejuris naturae definitione (5 fundamento, Frtturti A, 1692. trabita e
A. 269B. FTaleiterum recula. Alitertamen secundum praeceptum et
Fert, Scilicet haec tria juris naturx principia ponit: Deum cole, Philavciam
exerce et Socialicatem cole, quae in tine à Ddeo in creatione hominum inten
ta latere dicit. De St
5. 88. Venio adinustrem On. Fenricum Coccejum, Consiliarium
Brandenburgicum et Protellorem Francoturanum lonse celeberri-
num. Virum in omni verxe kradicionis genere verlatisimum et enco-
mionostrotonse majorem, qui in Disput. de Principio juris naturalis unico,
veroes adaeqnato; hab. Francof. . 1699. mencem Pctamhac de re aperuit.
Ipla Dispucatio in duas partes dispelci potect, in cujus altera adstruitur,
voluntatem Deiverum; solum es unicum juris naturae s obtieationis esse principi-
um, 5. 9. 6528. i1 altera outem contra Putendortium praecipue disputa
cur ex Fundamencum juris naturae ab ipso politum, Socialitas scilicet,
impugnaturs cisisioisi esis
253
2 5t11 11sd et
5. 89. Prodierunt contra hanc Dissertationem aliqua, ab Ru
tore Der monattichen Zlusuge Mense Tulio MIDCC. communieata suD
num. IV. rubr. bon vornehmer Sand sind cinige Enmerctungen Den IIIs
rruns Des Sechto Betrefend eingesendet morden, ex quibusilta, quxe pro-
politionem fundamentalem juris naturx concernunt adeoque ad Ico-
xumnostrum et supplendam listoriam faciunt, inserere; non inutile
exito

## Folio 59 — 798311290:0075
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
1516
c
(5
ae d
da
BETIE. Ita autem Anousmus 5. 6. Oueritur deinde (Dn. C OccCjuS,)
utrum custodia Cocieratis humanae lit principium juris. IdnegaeVir
egresius contra Cirotium, quilociecatem, Frobbesium, qui mutu
nummetum, Cumberlandium et limiles, qui muruam benerolentiam;
ec Catuit principium juris natura adtaequatum esse julsum Creatoris
5. 9. Nam id principium debettale ese s. I c. uc omnia juris naturx prae-
incepta inde ultimo per lesitimam consequentiam interri postint. Re-
cte: Sed calis (inguit S. FF.) estroluntas Creatoris Hanc aurem
nommes oblisare ita probat 5. T2. quia Creatoris absolutum est in creaturas su-
asimperium, quippe quam poruit creare, vel non creare, es quacunqe placuit le
ecrerre. Et cum in confesso sit Crearoris omnipotentia, nibil certius est, quam
neum, qui porestatem in omnia habet, etiam eam in hominum actiones habere, easge
suo arbierio lesibus coercere posse.
5. 90. Sed mihi (ita persit Anonymus) hic multa monenda
hocCurrunt. Primum iltam propolitionem probare oporteret, crea-
nturam creatoris voluntate oblisari. Nam si tinseretur, creaturam
ntantarum virium esse posse, uc à Creatore lemel producta, deinde
nonpOlet cosi, habenda esserpromanumissa, utiliberieo possiine
pervenire potentiae, ut a parentibus, a quibus generati tunt, coginon
sposlint: Fir autem clar, à sola coactione jus videtur derivare. IF er.
xdgeneratio, ita ex creatio jusnon dabit, sedporentia. Missa isitur
Creatorisdenominatione, in Deo omnipotentia, vel faltem Cumma
mocendi jurandique potectas supererit; exideo Cl. Aucor dittilus, ut
videtur, qualitati Creatoris, omnipotontiam acjuuxit. Ouanquam.
ut obiternotem, apudipsum aola summanocondipotestate, sexo.
lica Facultate jurandi, ut intra patebit, jus sitpetendum. Namju-
ctum putatid solum, ad quos aliquis porpaenas cogipotest: id vero
ad quod quis impelli Coletpraemiis, refert ad rirtutem; negat autem
mos advirtutem oblisari: contra quam etiam veteres Fchnici, ni Fal-
olor, sensere. Sed, Si omnixorentia, emaximé, A nocendi pote-
boltas (cujus gralis Diabolum adtorare dicuntur quidam populi) fut
ficit adjus constituendums recurrendum erit ad principium tzran
nicum. quod apudelatonem urset Pralzmachus, jultum esse, quod
Potenciori placet. Nec abtrorret Hlobbesius, qui jus in porencia tundat.
L 2
Ia

## Folio 60 — 798311290:0076
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
 C
 cdn
(60)
 e
3adCd
ltaqueAuseretur, Deum quendam ellemalum, qualem Manichai
intro ducebant, potentia ejus sutticeret ad pestima qua que julta red.
denda, quodnostris de noturali jure norionibusrepugnat.
5. 9r. Periculasa etiam alia (addit Anonrmus) ex his dogma-
scibus consequuntur, qualia a quibuscam minus circumspecte jam-
dudum Cuntiactata, veluti: nullam esse ipsius Deijulticiam, nam
ijus nihil aliud est quam jussum Creatoris, vel ejus, qui potentiâ ua
cogere potest, manifeltum est in ipso Deo julliciae rationes cellare,
hicum cosinequeat; epolle eum jure damnare innocentem beare
hceleratum, quibus admissis in jultitia consideratione rectabit timor
Dei, amorcellabic.
5. 92. Alia erso Tublimiora et meliora juris principia quaeren
ndta Cunt, non tantum in voluntate divina, sed exin intellectu, nectan-
tum in potentia Dei, sed er in sapientia. Kejustitiam constituetnon
voluntas quaeris potentis, sed bona roluntas, seu Benerolentia La-
ospientis. Onde justitia nuper a quodam FCto detinita est: Caritas La-
piencis, ut Virtus ab Aristorele mediocritasprudentis. PtsiEnxere
situr, (quod impossibile est) matum quendam genium summamrerum
npoteltatem habere, non ideo, quod irresistibilis elset, delineretille
imalus esse, es injuctus ex trrannus: et jultae supertorent querendi
neaulae, etsi querelae irriex elsent. Flxc, nifallor, communi hominum
entui sint consentanea.
15. 93. Muod sitamen aliter aliguis jus ex oblisationem accipiat
opro eoEciticet tolo, quodpraemiis poenisque extorqueri potelt, Fateor
jusfore, quodpocenciori placet, et felicitertamen in Deocrenire,
nquod quipocentissimus est, idem Capientissimus rexeritur. Sed ita
ullaerit per se justitiae norma ex natura rerum veritatibusque xtei-
nis aliterque jultum naturaliter accipietur, quam solet. Cum ta-
menpraester, niTalor, inrebus cantimomenti a recepto verborum usii
monrecedere. Interim Vir si gresius dehebat, nifallor, dare detini-
ntionem juris a obligationis, cum ctatim 5. r. a se quaeri dicac princi.
ipium oblisationis, per quam quid intelliseret, alicubi expositurum
nexpectabam. Ouanquam quod exprecta detinitione non explicat
oreapse latisindicet, nempe solo coactionis met oblix acionem juris
COm-

## Folio 61 — 798311290:0077
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
es C sil
 cetu ad
(6i
ius es exi
ma ( i d
coultares Sed, livoluntas cosere porentis sutncit, non ellicurinle
hiislatore supremo bonicatem exisamus. Sin vero volumus, ut Le
hislator etiam Benigmitatem ergâ subditos siuam ostendat, jam altius
voluntate principium juris ejultitia tabilimus. Niliforte codere.
riat aliquis, ut borritatem etiam apud Deum arbitrariar puret, imo
3 quod hinc sequitur; cum C actetianis quibusdain veritatem iplam ar
birio Dei Factam velit, sequaternarium parem esse quia Deusjuns
quibuspositis ip (a Derexiltentia res arbitraria toret, periicque trons
3idlC rebus.
5. 94. Faceor equidem (persit) humanae Cocietatis custodiam
oesse principium justitia. Nam est eriam cum Deo locietas nobisi
ux humana praevalere debet. Sedcamenputem juctum esse, quod
slocietatem ratione utentum perticit. Ouod rero objioitur 5. 16. F0-
heletatem utilicati sux renunciare posse, nihil alind elt, quam Legista
storem inlixientem posse terre leses inepras er iniquas. Quarit, quae
vis oblicet homines, ut urilitari verae studeant: Quasi vi opus Tit, ut aliquid
jultum sat, aut ut quodamabtile est, ametur; aut quasi aliguidma-
. sisinvitare nos possit, quam expetitio boni auevitatiomali, quxe fa-
heitetiam, ut superiori pareamus. Sux porro objiciuntur, eosferunt,
qui jus Colahumand socierare hujus rita dehiniunt, ut Putendortus
eimiles ioneos, quirem referunt ar perfectionem Cociecatis divi-
Sise humiarere in universim,
5. 95 Conciliabitur ementia PXimii Viricum nostra, siper
justm Deiintessigacur jussum supremae rationis, quoniam, ucipse
Citatex Fsiorocle in aureum Prthagorx carmen, idem estrationipa-
grere aeDeo.. Suprema autem rationis eltidasere, ut honiquantum
plurimum potect, ec in quamplurimis obtineatur ex cantum distimda-
otur Felicitas, quantum ratio rerum ferre potest: Sin contra, Deum
quod absit) ponamus porontiam ila despotieo exercere arbitrio; ue
initiil curec creaturarum intellisentium felicitatem, auc non incelsi
xentium dlecorem; nec lapiens, nec bonuserit, nec, uttiactenus ju-
scitiae norio habita est, justus. Jux doctrina absoluti adeo placiti, ut
Capientia autbonitatis lese nonregatur, illa ipla est, qua Refornar
tisrisidioribus (sed plerum que meojudicio inique) imputata, Facture
FI 3
elto

## Folio 62 — 798311290:0078
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
P G) 
 ema
(62)
 d
dDd
velt, uttantopere ab iis, tanquam divina bonitatis e justitix hoctibus,
maverlarii abhorrerent. Ita etiam Lcclelia Protestantium communis
interest, dogmata, quibus juris fundamenta constituuntur, ad lani
nlensus formam explicari.
5. 96. Deum esse omnis naturalis juris autorem, (quod ait 5.
dT.) verissimum est, aenon voluntate, ledipla essentia Cua, qua ra-
ntione etiam autor ele Vericatis. Interim uti Atheuspotest esse Ceo-
nmetra, ita atheus jureconluttus esse posset, nec ablurde Ratuit Cro
tius incelligi fusnaturae, etsi tingatur Deusnon esse. Rectisime au-
utem idem Grorius Jura naturxe in intrinseca bonitate ac turpitudine
constituit, quicquid contradicat Putendorttius sententia, cui a Viro
docto e prudente contradici pocuisse miror. Vti proporrionum et
haequalitatum, iea e aequiratis es conveniencia resulx aeternis rationi-
busconstant, quas violare Deum e jubere aliquando, ut aliquis so-
lius voluptatis ux causa (exempli gratiâ) alios homines inno-
icentes cruciet, impossibilo est. Et parum dignum Deo est,
parum dignum gravicate docentis, hoc uti eitusio, ut DeuS
eum, cuitalia aliquando scelera permisturus CE, ab eterno à jussu (uo
excepisse dicamus, 5. 43. uttale Factum scilicethoctolo, quia exce-
ptum est, scelusesse delinat. Rectius dicemus, gux a Deopermit.
otuntur, autjubentur, iniis aliunde iplam malitatis rationem cessare,
hut cum Flebrai rala Aerptiorum abstulere: quis enim neget, Deum
esse Dominum rerum, e auferre A orptiis omnia, TCraelirisque dona-
nrepotuisse. Ft incectum inter trarrem ex Pororem absolute malum
nelsenon est dicendum, sed in liberis Adami ipsa ratione naturali per-
ictum. Ratio enim non minus dispenlatione utitur, quam DeuS.
cidetesi, qua naturatesijubet, turpenon est, Silaluris causa tat.
3C ellat erso crimen, non nuda Dei excipientis dispentantisque volun-
utate, sed sublata prohibendi ratione.
5. 97. Prxeclarius ipse CI. Rurordisserit, cum ait: Actus natura
sua alios aliis esse meliores, ut docere praestantius est, quam vestem facere; 5 man
jorem perfectionem virtutis nomine venire. Ft 5. 47. Cum DeuS
Fns perfectissimum experfectissimus bonorum largitor, sequiquo
pexteretius quid agitur, eo magis ei placere, larsiusq esse remuneratur
rtom

## Folio 63 — 798311290:0079
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
e0
 0
63
s 3
birum. Sed hinc sequitur refectionem potius, e pravitatem
actuum intrinlecam, quam voluncarem Dei jultitix toncem,
sesse. Nam qua ratio facit, ut alius actus alio sic lua natura
perfectior, Facicetiam, ut aliguis actus sit lua natura pravus, quiscili-
cet perfectiones destruit aut imperfectiones inducit. Ft R, Conce-
identeDn. Authore, exnatura actuum venit, ut praemium merean-
stur, etiam exnatura actuum veniet, ut poenam mereantur, adeo-
que debeantprohiberi, neutrum erzo oritur à Pola voluntate. Mi-
rumm isitur est CI. Autorem in actibus arbirrio hominum relictis, dit-
terentiam bonitatis naturalem agnoscere, et, uc sic dicam, jus natu-
rx a jussu Deiindependens, at injuntis autprohibitisnon agnolcere,
cui in his appareat multo masis; et vel ideo actus sunt jussi protibi-
vemultomagis, quiaprx aliis boni malive sunt; non contra boni
nalire, quia justi aut prohibiti Cunt.
5. 98. Ft quod eodem (ita subiungit AnOnZmUS) 5. 47. 2ddit
nullos alios actus ob perfectionem Deo placere posse, felicitatisq praemia ab eo expe-
vetare, nisi qui hominum arbitrio relictisunt, quia, qui necessitate praecepri impul-
isus aeir; in eo nullavireutis es perfectionis ratio su: txc ralde niror dici po-
uisse. Ouatiscilicerjultus ob lolam praeceptinecessicatem paenxque
metum, et non potius liberrimo animi ad bonumcendentis nisu acat,
lesemasis adrionente, quam impellente. TToc scilicer est, quod
Scriptura Sacra ait: Jultolesem non essepositam. Fit postquam L ex
iplajussit. Deum sciper omnia extoris viribus amari, proximum ve-
neo licutnosiplos, non video quanam actio bona arbitrio nostrore-
lictaintellisi pOssII.
5. 99. Ceterum (concludit) humano jure potest aliquid lici-
tum esse, quodnon Echonectum; divino e naturali jure nonpotelt,
iet(5. 49. Contrarium detendi videatur. Unde valde mirum dictu
nect, quodhabetur 5. 50. lese naturae non compellihomines ad exer-
ncendasrirtutes, contra doctrinam hactenusreceptam, quae justiri-
nam unirersalem omnes in se virtures comprehendere notat apudPti-
losoptios. Icomnium, nifallor, Theologorum ac pietatis Audio-
Torum consensu, quiinutilis est, nontantum pramio carebit; sed
depaenam sentiet, ex Chriltus dixit, arbores, quae tructum non fe-
TUMC

## Folio 64 — 798311290:0080
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
 C  
 
(64
F
unt, caelas inignem conzici. Onde vulso inter eccata mortalia
acediam, quam vocant; torporemre in bono, numerare solent.
B,FX quibus latis intellisitur. Cl. Autorem dissertationis alio plane,
quam hactenus, sensu vocabulaulurpare; quasijus iniistantum (II.
Quae viquadam expoenarum necessitate extorquentur, cum contra ali-
s Capientibus iplique Cerixturee laerx tanto quisque justiorhabeatur.
quanto minus metu aut mercede, quanto masis ipla praeclararum
actionum jucunditate commoretur.
5. 200. Flaccenus Anonrmusille, qui utrummentem acutis.
Timi feti cirea ea, quae speetant ad provositionem Fundam entalem ju
risnaturae e. principium roluntatis divinx, recte perceperit, valde du-
Bito. Plurima enim, quae in contrarium aftere, hypothesin scholacti
cam de Panetitate Dei ejusdem voluntati oppolita, necnon depersei
tate accionum Capere videntur. De cujus tispotheleos fundamento
aliieserunt. Nostrum non est, hilce excutiendis insictere. Led ad
copumnostrum lufficiet, simodo mentem Putendorssii de principio
Locialicatis aliquantulum declaremus, ut B. L. seo melius videre pol
sit, in quonam dissensus principaliter consistat. ex quibus arsumen
FIS UEraGUC PArS MITaTIE.
S. TOT. Putamus autem, quantum ad principium de volun.
cate divina actinet, inter Virum illustrem e Putendorttium quiquetru.
Justrpothetinsequuntur, nullam prorlus esse litem, led suarem po-
tinsharmoniam. Putendortsio enim aliisque nunquam talejus natu-
ra inmentem venit, quod aliunde, quam à voluntate lanctistimi Crea
toris originem Cuam duceret, sed ubique eam voluntatem ex exinde
Auenspraeceptum. Deopare. tanquam principium primum Turispru-
dentix dirinx in genere suxponunt. Flinc tor eorum disputationes
contra Scholalticos, qui fanetitatem Dei ejusdem roluntati opponen
tes, exilla, non exhac. Leges naturales derirandas esse nugaban-
eur, (. supra 5. 69.) Cum autem extra omne dubium sc, hominem du.
plicimodo roluntatem dirinam cognoscere, Scilicet per lumen rationis ex re-
velationis, nonimerto Jam WLEeTILIS QuaTITI: in quantum  quatemus
voluntas illa divina per lumenrationis. (Lumenrevelationis enim huc non
pertinet, quippe quo destituuncur Gentiless quosnihilominustamen
susnaturx obliz aE) insurenaturae cognosoi s quilibet horno de injustitia actio-
nio

## Folio 65 — 798311290:0081
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
 ∞ 
(65
60d
 (6) 
nis suae, quod nempe contra voluntatem Dei eandem patraverit, convinci possit ? L(DC
Putendorttus ejusque sequaces asserunt, non posse alicui ex toloratio
nislumine injultitiam actionis sux, quod illa voluntati dirinx adver-
setur, ulterius demonstrari, nisi in quancum illa tranquillitatem exter-
nami. c. Cocialitatem turbat. Probant id Facile exince, quod Catus
mutui bellinil nisi destructionem hominum inferat, a quatamen qui-
libet abhorret; qua propter ex oppositomutua paxommino observar.
da. Sustrasacur ip sa experientia, neminem, nisivraetractae malitix ho
minem; nessare autnesare aulum fuisse, quod ea, qua esternam pa-
cemturbant, cum voluntate Deicontiltere postint.
5: 202. Patet erso Socialitatem non venditari pro principio ulii
mo, sed voluntati Dei subordinato, aut quod clarius cA, pro principio coene-
Scendi es demonstrandi voluncatem divinam ex lumine rationis. Unde ficuF. nOn
opus est, ut hoc principium ullimum esse probent ejus detentores, ita
nec eorum mens accurate loquendo haec est, ac TI ex custodia socialitatis ho-
mines obligentur, Le d ex voluntate Dei homines ad custodiam socialicatis oblieari,
e licet ex jure revelaro ad longe plura adstrinsantur, hucusque tamen in
jure naturae voluntarem Dei solummodo cognosci posse dicunt. FiX quo Cimuit
Auie, homines custodiae humanae Pocietatis renunciare neutiquam pol
Tc. Renunciatio heri potest, guotiesL ex aliquid laltem vermittit, non
quandopraecipit. Aevero cultodia Pocialitatis jure naturx omnibus
hominibus praecipitur. Sed a quo praecipitur :ADeo. Frsoprincipium
obligationis in ToloDeo est. Vtique, Ex principium socialitaris nibil aliud est,
quam propositio, sub qua reliqua praecepia Turis naturalis omnia, tanquam sub com-
muniaxiomate comprehenduneur, ipsum aurem ista duo, Deo es imperanti esse pa-
rendum, tanquam generaliora praesupponit. Ouamvis vero utilitas totius
humanae sociecatis temporibus e locis rariare ponit, ipsum tamen jus
naturxe proxtere a non variat, cum utilitas locialitatem es pacem exter-
nam turbansnon situtilitas, atque adeo eadem locialitati semper (ut-
ordinata esse debeat. Tollidenique hacratione disterentiam interjus
naturae ex jus Crentium politirum, contra Putendorttium adduci non
potest, qui ejusmodi jus Centium politirum juri naturali contradi-
Cinctum non agnoscit, de Tur. N. 656. l.2. C.3. 5. 23.
5. 103. Faccor guidem, ex principio socialitatis non posse de-
duci

## Folio 66 — 798311290:0082
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000082.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
ex
a a
(66
 ed 
da
dluci quode. g. inceltus, Sodomia, fcortatio, ec. lint crimina hor.
renda, qualia ca esse Immenrerelationis nobis ostendit; Sed exinde
non seguitur, illud principium non esse verum aut adaequatum, sed il.
ludtantum collieitur, lumen rationis maximâ imbecillitate laborare.
ex lonse plura in jure dirino prohiberi, quam qua ex jure natura
tanquam illicita deduci postunt. Nontamen exinde quoque conclu
divalet, adulteria esse licita, utpote qux locialitatem ex pacem quan ma-
xime turbant. Nec ita arguendum: ex Pocietatis humana custodia
aeque inferri posse, quae turpia funt: Oux enim inferuntur ex aliquo
principio, illa praecepta esse putantur. ABCic rero quod ex locialitatis
cultodia inferatur, Sodomiam, incectum, erc. debere committi. Ila-
Dencurhxc crimina propermilsis jure naturx, non propraeceptis.
5. 504. Nec custodia Cocialitatis humanse exinde impugnari
poterit, QuodForte Rex aliquis viribus suis satis potens nihilque po.
cencixe humana veritus, qui alteri injuriam parat, cositet, eam ad se
nihil pertinere, quia ea non indiseat, omnique illius societatis praesidio ac militati re-
munciet. Duis enim exilla; quodhomines de Facto luscipiunt, jura
ipla metirirellet. Ouotusquisque est, quinecDeum; nechomines
se curare dicit, an vero propterea voluntas Dei et Superiorum princi
Dium inacaequatum dicendum? Neque etiam in cujusris, necpoten.
tissimiRegis, arbitrio est, ut Cocialitati communi renunciare valeat,
ad quam colendam julsu Dei obligatur. At vero principium Pocialita-
tisneminem ponie luperiorem ? Imo ponit superiorem. Deum. sit
licet Crorius homines ad oblerrandta juris naturae prxecepta obligatos
esse censeat, etiamsiponamus, Deumnon exiltere; hoctamen nihit
aliua fuit, quam Aosculus Scholasticorum, qui Viro summo excidit.
quem tamen neque Vutendortius, neque alii approbarunt.
5. 205. Duod si alia plane concicio estet naturx humana, quam
illanumc est, Socialitas quidem proprincipio agnosci non posset; led
Putendorttius non quarit, quid luxposito alio atque alio statur obtine.
ret. Ted quid supposita praesenti conditione humana pro justo aut in-
suttoreputandum. Deinde quodofficiainter Deum exhomines con-
cernit, illa non deducuntur ex jure naturx, sed antea jam lupponun-
FT, (0. Supra 5. 87.) Officiainter Ainselos et homines jus natura igno-
rat

## Folio 67 — 798311290:0083
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
 C) q
t e
67
c
xat, guiaratio Anselos existerenelcit. Lrso eramliponamus, inter
Deum ehominesnon esse locietatem, (quod tamen aftirmatur) pari
ter inter Anselos exhomines, inde tamen nondum segueretur, ergo
nec cultodia focialitatis inter homines jurisnatura norma esse potelt.
Fiomines enim virunt in Cocietate ex inclinant ad eandem. Virit quo.
que Kremita inhrac Cocietate, quam diu humanam naturam retinet, et.
si socierate actu ipso non fruatur. tthiinc etiam obligatur, ut alii.
se aliquid contra focietatem admittat. Latronum collesia non sunt
extra humanam locietatem, sed intra eam, ex faciunt quidem, quae
Tocietas eorum particularis requirit, sed ed ipsd contra Cocialitatem
communem peccant. Atrenunciaruntcamen ocietati communi; R.
Atqui hioc Facerenon potuerunt, uejam ancea dictum. Deniqueju
ranature omnibus animantibus communta, quatamen cum homine
in Locietate non virant, non agnolcit Putendoritius, adeoque ipsihac
Parte nihil obmoveriporest.
5. 206. Tandem e hoc monendum, non pugnare inter le,
quando Putendorttius omnia juris praecepta ulrimo à Locialitate deduci
polse, e tamen necessum esse. Deum prasupvoni, alserit. Aliud
enim est principium absolure ultimum, aliud in certo genere tale. Rd cujus
polterioris species Pocialitasreferenda, quae est ultimumratione prae-
ceptorum jurisnatura, aliudvero absolute ultimum, Deoscilicet pa
rendum esse supponit. Oux obserratio alia quoque dubia quoadPu
Fendorti alsertiones obvenientia tollere poterit. Denique Putendort.
tiusconceditquidem, Deumplura etiam, quam custodiam lociatita-
tis, abhominibus requisirisse; Sedtamen plura ofticia, quam quae ad,
cultociam illam Faciunt, jurenatura requiri. simulnegat; idque exin
de, quiaratio sibirelicta tam caeca, tam imbecillis cst, ut ad altiora a-
scendere nequeat, sedcontenta tc, modo crasta illa ecexterna vitia
eritentur.
5. 207. prodierunt equidem plurimae adhuc Dissertationes et
Fractatusminores, materiam juris naturalis illustrantes, quo retero
Joh. Fac. à Pysel dejure naturae S Crentium: jus agendimoraliter delineatum à .
Telo, II. in Gchonermaret: nonymi allgemeineo Doleter Sectt, qui Pra
Ctatus antea etiam Latine prodiit Cul Pitulo: Furis es judicii fecialis, sive
juris

## Folio 68 — 798311290:0084
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000084.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
c  
a da
68
a cd
juris inter Crentes es quaestionum de eodem explicario, opera R. Z. (Richardi LOV
chei:) Seinriet) ilhelm OrasibosS de jure hominis Dissercatio: Sol ann
OL9. Textoris Synopsis juris Gentium: Fenrici Uffelmanni de jure, quo homo
homini in sermone oblicatur, liberunus: (udi praecipue contra reserrationes
deluitarum mentales pusnat:) Joh. Frid. Krebsu Morum SS juris scientiauni-
versalis: Ad. Rechenbereii Lineamenta Philosophiae civilis: Caeahardi Borgesit
Enodario jaris naturae, S. de officiis nostris erea Deum: Christiani S VGrensee Dis.
de Fundamenio juris naturae, (qui ex jultitia ex Sanetitate Deijusnat. de-
duCereCONatUT) MI. Dan. Sinomactero Disserr. de offic. hom. erea Deum, exC.
Verum enim vero omnes hos e lingulos crolrere et percurrere nobis
partim per temporis ansultiam non licuit, partim quoque illud super-
vacuum Fore credidimus, quodnihil noviinibireperiatur, sed tiypo
theleshujus illiusre allumi aut refutari soleant. Alios Rudio omisi
mus, quod eosad scopum noltrum directo non spectare credidimusi.
Sequitur erso
e
 sit 
LINIVERSALI.
5. r08. Tlanc autem brevissimis absolvemus. Interim itate
endum. Scholaltici, e qui eos sequebantur Theologi etiam Prote.
Rantes, ubi de L esum diritione asebant; cas in P egesmorales, ceremo-
miales es forenses dispelcebant; ita ut sub nomine moralium, et L eresna-
turales e dirinas posiciras universales comprehenderent. Lexenim
moralis, naturalis e Ddecaloeus plurimis nonrmaerant. Pectantur
alehac dirisione Compendia Pheologica, e in specie, quae mihinota
Lunt Compendium Frutteri _c Institutiones Dieterici. Rodemresre-
cidit, quando aliiitaprocedunt, ut jus divinum in morale es posicioum
dispeseant; Sub nomine enim juris positiri iplismerum jue particula.
re, ceremoniale scilicet ac forense fudaeorum venit, adeoque ad mora
denonmoco jusnaturae; Ted ex quicquid in Decalogo aliisre Scripturx
locis. Lecum policirarum univerlalium habetur, juxta eos pertinet,
quaratione actiuc etiam procedit Vitriar. Instit. Tur. nat. 6 Cent. L. I. C. 1. qu
. Segq. Fthociplum Fuit in causa, quare olim Scholastici circa deci-
dendas conrovertias ex sure naturae tam contuse procederent, de quo
dietum supra 5. 19
5. 109+

## Folio 69 — 798311290:0085
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
6) vnt
 C (69
+
8. 109. Tgnorabant erso jus dirinum polutirum aliquod, juri
naturae contradistinctum quidem, nihilominus tamen paricerur hoc
omnestiomines obligans. Interim sine dubio elt, reperiri in 5. Scri-
Ptura Leses quasdam, quae ex sola ratione humana (qua jus naturx
mititur) deduci nequeunt, et qua nihilominus omnes crentes obli
BanC. Quis enim Colam concupilcentiam, quatenus in exterioranon
prorumpit, ex lumine rationis injultam esse demonstraret) e vero hac
in praecepto nono ex decimo Decalosi severe interdicitur, e omni
bus firre dubio hominibus interdicitur. Ouis gradus Levit. 180
prohibicos esse doceret ex jure naturx, e tamen illam probibitio-
nem omnes sentes stringere contentus docer. Vicintim DC-
calocus et P ex naturalis pro Synourmis et ideo haberi non porsunt,
quia peaceptum tertium de septimo die seu Sabbatho Canctitioanoo, est
pexeceptum particulare, Judxos solum srinsens er adveniente Christo
Tublatum; Fusnatura autem universale este immutabile.
5. 120. Senlcerso insussicientiam communis doetrina utali
Bi. ita ex in Rac parte Masnus Ororins, adeoque in divisione juris di-
vinu jusnaturale juri universali, quodroluntarium vocat; contradi
Cinxit, de 7. B. 6 P. l. 2. C. 2. S. 15. Fclicetanonnullis ejus Commentatori-
Dushaec diltinetioimpusnata Fuerie, videlicet ab Osandro ad d. 5. 15. Grorii
Observ. I. 65 Velthemio Tnerod. ad Grot. l. 2. c. 2. 5. 29. not. 3. segq. Aliitamen
Viri eruditi eam non fine Fundamento prolacam esse axporerunt. Re
Ferri huc potest Zieglerus ad Orot. l. 2. C. 5. 5. 9. Ubi ex jure divino positivo
prohibitionem Polrsamix deducit, licet quadantenus acthuc Auctua-
re vidleatur: Dn. Fennises ad Groc. inproles. P. 4. _ Prx aliis. Kulpisus, QuL
peculiari rractatu se probaturum promilit, quodejusmodiL ex revera
detur e a Lege naturali distincta SIC, in C. olles. Grot. adl. 2. C. 5. Ib. 6. lit. r.
promistum tamen hocce luum cum magno rei literarix domno in este-
etum darenompotuit, postguam deinde ex Aeademia pedem retrazit
etnegotis sulicis ad mortem usque occupatus fuit.
5. LII. Forte jam ulterior inquisitio in hranc dirini juris (pe
eiem prortus iterum neslecta fuisset, nisi controvertia, cujus supra
5. 56. mentionem injecimus, contrarium lasiNet. Scilicet CustineDat
L Cerus Polygamiam de jure naturx non Polum esse permistam, led
praeceptam quoque, adeoque omnes homines ad ducendas plurea
AAMACLBI

## Folio 70 — 798311290:0086
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000086.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
es6. 
2
c
noc cd st
a(d
uxores obligari, cum non meliori, quam hoc quidem modo opusDo-
minipertici possit, e vero scriptum reperiatur, quodis sumaledictus, qui
opus Domini neclicenter facit. Scriplerant quidem plurimi contra hunc
Tyserum, modo Fub sinceri Wahrenbergii, modo Theophili Alethaei larva
prodeuntem, c. S. Felrmannus, Dieemannus, Drunsmannus, Ntusaus, Christia-
nus Vieilis, Stierus, 6c. Ted quiaplurimi, linon omnes, armistantum.
modostramineis instruecierant, id est, quia nil nisi perscitatem Scho-
Tasticam aliasque nusas crepabant, retucatione lua nil quicquam esi-
ciebant, praecerquam quod Lrsero (ut crediiur) occationem suppedi-
tarent, lubnomine schanasci Vincentii Polyeamiam trium pharricem Ccribendi,
ex non absque causa de prostigatis tot inermibus hostibustriumptum
canendi.
5. 1T2. Frgo eandem aliquando et ob hanc caulam Viri pru-
dentes, etiam Pheolosi, imbecillitatem rationis hrumanae agnolcere
_ Leges rerelationi dirinae superstructas omnes tamen Crentes ob-
Stringentes, a L egibus naturalibus solam rationem pro fundamento
agnolcontibus, liguido discernere incipiebant. Inter Theologos in
Drimis laudandus Scherczerus, qui a vouiar concupilcentix ex lege naturxe
agnoscinonposse, sed ad oltendendam hrujus, pariter ac Polygamix
aliorumque criminum moralitatem ad Legem aliquam positiramre-
curri debere asseruit in System. Theol. Z0c. 7. 3, 9. (5 F0c. 9. 5. 9. It. L0c. 27. 5. b.
Videtur etiam huc inclinare MS. Johann. Diecmannus, Rector P. Ycei Sta-
dentis in Vindiciis Legis Monoeamicae, qui 5. 4. distinguit inter jus naturale
ex divinum politirum, acque contrapolterius laltem Polrgamiam esse
alserit, non contrajusnaturx, v. 5. 5. Ubi _ ad Fculsemanni Breviar. Theo-
108. C1. 21. 3. 8. PrOvOcat.
5. 213. Cum autem post hoc tempus nec ipA Theologi, nec
etiam TCti, eam, qure decebat, adhiberent oxeram, ucliquido oltende-
rent, ex quibuonam demum criteriis cognolciporsit, quanam praecepta
ad jus positirum univerlale reterri debeant, quaenam non; Imo in
nonnullis syltematibus ex Compendiis prior confusio de novoctabili-
retur; permotus Fuit Excell. Dn. Thomasius, ut manum rei admoveret et
certi aliquidproduceret. Vocaverat (Frotiushoc jus voluntariumuni-
versale, alii jus naturale secundarium, SchereZerus jusmorale posiionmus Sed
PEa

## Folio 71 — 798311290:0087
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
 C) seu
 ced n
50
n
prxe omnibus hisce ipti maxime commoda illa denominatio vila fuit,
ubi FTennis es illud jus divinum posicivum universale intignit. 2. Diss. de Crim.
Bigam. 8. 16.
5. Tr4. Primas hujus rei lineas designarit in Disserratione
moddallesata de Crimine Bizamia, qux inter Distertationes Lipsienles in
ordine leptimam constituit, et quidem à 5. 8. ad 20. usque. Primo dicit.
incerutram que Lesem, naturalem e politiram univertalem, non esse
quidem disterentiam ratione caulx efficientis, dum utraque a DCOprO-
Fcilcitur, dicterre tamen lesem naturalem à posicira, quod naturalis ex
ratione, politira ex scriptura S. revelatione coenoscatur: deinde quo-
que objectum jurisnaturalis constituant actiones focialitatinecessario
convenientes aut disconrenientes, et jurispolitiri autem, qua exilla
conrenientia auc disconvenientia decidi nequeunt. Tus naturx esse
immutabile: Politirum vero admitcere mutationem si dispenlationem
divinam. Fusnaturae Ctatim cum homine caepisse: Positirum univer-
Pale autem postcreationem hominis duabus ricibus, primo statim post
hominem condicum et secundo in reparatione humani generis post di-
luvium promulsatum esse. Fria erso, ut L ex aliqua pro vositira
univertali haberi pollit, ponit requilica: (1) uc Scriptura doceat.
actum aliquem vetari aut praecipi, (2) iltud praecextum toti humano
generi esse latum, (3) ut ilta lex non porit er convementia aut discon-
veniencia cum natura hominis rationali er fociali deduci
5. 125. AIcum multa praecepta mulex que prohibitiones cer-
torum actuum in Scriptura occurrant, qua non omnes homines, sed
Fopulum falcem fudaicum concernunt, iterum incertum et dubium
esse videtur, unde demonstrari porsit, quod hoc illudre praecextum
totihumano generilatum fuerit? Sed ectiic non absque fundamento
suxpedicatonos dimittit. Scilicet primo diltinguendum esle dicitin-
certempora ante ecpoltinstitutam Remp. Judaicam, etiam si praece-
ptum aliquod occurrit, quod Deuster Opt. Maz. ante initia dictae Reip.
promulsarit. ine dubioid omnes homines obligare alterit. In quo,
nifallor, Doctores finon omnes, Caltem plurimos consentientes hia
Bec, quipoenam mortishomicida dictatam Gen. 9, v. 6. ideo dispenta-
cioni Princixis eximunt, quod ante kemp. Judxorum jam obtinuexit.
adeo-

## Folio 72 — 798311290:0088
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000088.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
6)
bne (e m_
 Cd B
adeoque non sictorentis. Ouiderso: Imo, quidaliud, quampae-
na L esc univerlali politira dictata, quia iditerum extra dubium ett
eandem ex L esenaturae non proctuere; quippe quod diccitat quidem.
hromicidas focialicatem turbantes ele puniendos, modum tamen pa-
nanon determinat. Ducum itaque alteruerunt ipsi DD. exictentiam
Legum politirarum univerialium, licet nescio ex quo Rtomactri vitio
a denominationehac abhorruerint.
5. 116. Pacet exhis, omnes Leges divinas ante conditam
Remp. Fudaorum promulsacas esse politiras univertales. Sed non
Teguitur e contrario: quod omnes leces post conditam illam Rempolatu,
Sintparticulares Judaeos solosrespicientes. Paucae Pane hoc modore-
perirentur Legesunivertales. Froo ita porro procedendum esse do-
Cet PM. Thomalius. L eges post institutam Judaeorum. Remp. data vel
habent additamentum aliquod, cur Deus carum obserrationem prae
caereris a populo tuo desideret, vel non habent. Sinposterius, e I ex
Timplex tantum praeceptum autprohibitionem in se comprehendit,
tunc tuto colligitur, eandem neminem, nisi judaos obligare, quia
intuitu certi populi, quem Deus instar Principis mundani resebat.
promulsata est. Talis vere L exillum populum egredinon solet. Sin
vero prius e Deus propterei a Judxis, ponulo tuo, exactiorem obe
dientiam requirir, quod ad halce Leges servandas etiam Gentiles obli-
satisint, certissimum tunc adelt indicium, essetales Leges politiras
univertales. Fluc pertinent prohibitiones circa incunda matrimonia
Conlansuineorum Lev. c. 18. WhiDCuSV. 24. Segg. dicit, DaB sich Die Bey
Den in Diesem allen veruneeinis et haben, uno dap Dadurct das Eaud verun
reiniget vorden. Jam vero ex Colo rationis lumine e li scriptura S. de-
atituamur, illae prehibitiones et quodmatrimonia inter proximos con-
Cansuineosinita sinttam horrenda crimina, cognoscipotes, utnemo
justenesarenequit: Erso etiam ille Lesesnon lunenaturales, quip.
Dequae polteriores ex Colo rationis lumine cognoscuntur. Nihilomi-
nustamen Crentiles contra eas peccasse dicuntur, et simul illos iisdem
obligatos fuisse supponitur. Qua oblisatio nascinon potuisset, nisijam
antea dictae. L. eses aliquando ab inirio creationis aut post diturium
Focihumano seneri, auc personis illudrexix lencancibus, promuleal
nis

## Folio 73 — 798311290:0089
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
ea G) e
3
truissent. alias enim Deusesset injultus, li Gentilespuniret, nectau
menhi unquam L egisnocitiam ex rerelatione habuislent, (nam illam
nocitiam ex lumine rationis non Ruere jam ante diximus.) Atquistalia
detnte pertectissimo cogitare praelumeret?
S. T17. Tandem quoque exinde Leges polirireunivertales
coonoscipossum, si a Christo innoro Peltamento reperitx ex denuo in-
culcata Fuerunt. Cujus exempla suppedicantur Maich. 5. (5 19. Ubi inter
alia Salrator ad primaeram creationem provocat et exinde deducit.
quod Matrimonium Cocietas perpetua, non nisi per mortem e ob 
terutrius ex conjusibus adulterium dissolvenda, esse debeat, limulque
innuit, non plures quam duaspertonas conjunsiposse, quodutrum.
que iterum ex lumine rationis (olo cognoscinon pocerat, adeoqueiure
natura hic nihil decitum est. Sequitur autem, hanc salvatoris repeti-
tionem inferre universalitatem Legis exinde, quia adventu Chrictiin
carnem distinctio inter Judaeos et reliquas Gentes prorsus lublata fuitr
atque adeo Chrictum ad solos Judxosrespexisse dicinequit.
5. 218. Simul ut oltenderet Vir Fxcellentissimus, quantum
dilerimen intercedat inter corntionem voluntatis divina, qua exra
eionis, ex illam, quae ex revelationis lumine prosiciscitur, et simulo
quammaxime discrepantia exinde juris naturx ex poluiri unirertalis
DERCEPTaAuanE: Ih Insticurionibus Furisprudentiae divina, Singulasmaterias
de officiis Hlominum percurrit, e postquam primo capite proposuito
quatenus haec otticia ex jure naturx cognosci portint, statim lequenti
capito, quid L ex positira univerlalis exigat, perspicue et concinné
subiunsic, quodneminem ante eum praestitisse quiris facebieur, qui
aliqualem (alcem rei literarix notitiam adeptus ett.
5. 1F9. Sunt quidem haud pauci ex illustribus etiam e cele-
verrimis Viris, qui adhucdum exiltentiam L egis alicujus politivae
univertalis I egi naturali contradistincta constanter nesant; Verum
ejusrerirati, quae tam clara est, propterea nihil decidit. Frunt dis
sentiones, dum erunthomines. Et qui patinequit dissentiences, sed eos
odio prosequitur, injuriis atticit, doctrinas corum utportenta, mon-
Ctra, errorespestilentes, ex si quid pravius apudhonectos Viros, Catus
controvertia utplurimum planeignaros, traducit, aut plane Provin-
cia erurbe expellere quaerit: Nae ismiteriam tuam et dorun an di amo-
rem

## Folio 74 — 798311290:0090
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000090.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
d
4
_ 
ncd
remmms etalse prodit, atque le in extremum Culcitix abysum deci
diseceltatur. Interimtamen nec detunt, qui sententix huic libenter
Tublcriplerune, quos operose conquirere polsem. l autoritas vel ve-
xam, vel talsam redderechrpothelin aliquam. Sutticrat praeter supra
laudatosnominaste adhuc paucos, Tedceleberrimos Viros, inter quos
Dn. Buddeus in Elementis Philo sophiae practicae, Kippine in Instit. POlil. l. 2. C.5. 5.3.
Schilter Instit Fur. C. anon. l. 1. rit. 2. S. 1. Mauricins de principiis juris publici C er-
manici C. 3. 5. 16. Segq. Finiohic, ex uc indies ccudium juris naturalis ma-
Goraincrementa capiat, Perio exopto. Ouod Penim hoc diligentius
excoleretur a Turium Cultoribus, quam quidem hactenus factum
cerco cerrius est brevi tempore perituros esse et Legulejos ei
Rabulas, Par illud nobile tratrum. si
ei
111F
2.
i

## Folio  -  — 798311290:0091
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
15.33
A
6.
a
uam plurima irrepsisse ex incuria Typorraphi, valdé doleobes
nevole Lector. Caula est, quod opusculum hoc in locoextero
prelocommissum tuerits acque adeo munus corrisendiet re-
videndi ego ipsc in me luscipere non potuerim. Nequeerso, sibonus
es, eadem mihiimputabis. Leviora, quo etiam retero commatum a-
liarumque distinctionum vel omistionem, veltranspolitionem, ut ipse
emendare relis, enixe ros0. Ex gravioribus, et qua sensumplane
Corrumpune, sequentia (noncam en omnia) notare volui:
Pa5. 2. lin. 23. Loco commatis poltvocem scrucetur punctum est Do.
nendum.
P. 4. Lin. 28. Pro Fruditos I. Cruditis.
D. 8. Lin. 24. Pro dispescebantur I. dispelcebant.
DaS. F2. Lin. ulE. pro reliquebat L. reliquerae.
P. p2. lin. 8. ita lesendum: Quasitum quidem subsecuris posteatem-
Poribus ejusdemrectauratores ete.
Fact. P. L. 22. Pr0 A2pilorexe l. A2pilcuetx.
P. 25. lin. 15. les. nec incellisere desiderarent.
lin. 25. Prousul usque.
P. 26. lin. c. Pro Beseril. Beveri
P. T8dI. 12. PrC hujusq. l. hucusque.
Iin. 2B. Protbrum I. liberum.
P. 20. Hn. 6. prO Fesmarus I. Lelmarus.
D. 24. lin. 4. PrD ancescir l. aDte CII.
P. 27. TIn. 24. PFO Thalassorvaricum L. Fhralassocraticum.
D. 2.9. lim. 25. e26pFO Menachorum I. Monarcharum.
lin. 30. pro sata l. Fata, (quod ex alibiita emendandum)
D. 32. lin. ult. Pro Suevos I. SHeCOS.
P. 33. LiIn. 24. DrO praesensis l. Praeten (1S.
P. 35. IIn. 13. Proturbius I. turbidus.
Hn. 26. pro officiosus I, Officio suO.
P. 42. Lin. 28. PrO assiler I. a sTOlet.
P. 43. lin. rr. Postrocabulum sanctiease inserenda est particulanon.
Limr. 27. pro conaci L. Conmati.
aB

## Folio  -  — 798311290:0092
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000092.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
e
(0)
Pa5. 50. lin. I. Procamen lege etiam.
5
+c
B. 5L. lin. 29. Proad l. at, ex polt voc. natura, inlere particulam noto.
P. 52. lin. 20. Poltrocem: addis, inlere vocabula: verum est
P.56. lin. ancep. ante vocem: cibó, insere rocab. bomo.
D. 67. Lin. ancep. PrO Ryset le8. RYAel.  
lin. Pen. pro Telo l. Fel0. 1 71
P.7I. Lin. 22. deleatur particula (s
. 29. Prdetim si l. eJam 1o. 
.5ELC SI
.. 
dic
ens
e
2
adit
1
e.
 ) 1C 1 a 5L L 1. C. 
 . . 1 1 1C 5 058. 1
EIE 
 i
13 L1S.
 Ed  .  F C 
1 ∞2C). 1. C: d1. EC
Oot seri cr. V5. ecil
il L. 1 (. 53 13 .1. (G 89 S13 C1.  3(1  11 1
.oLCLVhil 31C. B5, 1I A,9
 15.  Ct dO SiCe
2L153 63.
a 3d 
adt

## Folio  -  — 798311290:0093
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 17 lines, status machine
(uD,
SSIMO
eiuem
ef
oside
senid,
ssint.
BIOH.
LLV.
Eque
C
CrO
Ald.
iam
enat
CI
CHE LANDE.

## Folio  -  — 798311290:0094
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000094.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
PSÏCHSISCHE LANDESBIBLIOTHEK
 e

## Folio  -  — 798311290:0095
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 2 lines, status machine
co
homen

## Folio  -  — 798311290:0096
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000096.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 8 lines, status machine
ded 
e
e
e
e
p ali at a
ri
it  u

## Folio  -  — 798311290:0097
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/798311290/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 29 lines, status machine
sd
l
l
e
e
b u  t  
1103
peestin
1
 
e
e
tiu
ica 
e
qe
aae od det 
i
d
d sto  
1t
Lcien.
ar5.
L4
e
e
re
e
e