# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/799266787
# Title: De Opinione Disputationem (shelfmarks Leibn. Marg. 42, Stück 5; ZEN Leibn. Marg. 42)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=799266787
# Lines: 1,914 recognised on 48 of 49 pages, mean confidence 0.83
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 799266787:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 16 lines, status machine
s
∞
C
9
u
e
F
(D
u
II
C
0
D
Rlolim.Syslem Vertriet
n 
CHSISC

## Folio  -  — 799266787:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
iv R.

## Folio  -  — 799266787:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
ACHSISCHE LANDESBIBLIOTH

## Folio  -  — 799266787:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
e
erra aherbrira et
tt
M
na

## Folio  -  — 799266787:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
0
H
ea
1.
1
ba
ubi
am
ed.
Dd.
ligul
an,
11HII
 Xl
cesse.
pals.
10
si de
CaIHI
strait
1M1B
Cum
(uH.
etV
MI
2. D. B. V.
DE
INIOML
DISPMTATIONEM
eROLOCO
INMCLUTA EACMLTATE PITILOSOPIMICA
obtinendo
SE CU ND AM
Ljusdem Permissu
XVII. sanvarii A. R. O. CIO IOC LXIII.
publico examini
SIsIE
HI. IOTIANNES OLEARTLIS
TIAL A- SAZO.
FYP SIAC,
n
EyPIS IOHANNIS VVITTIOAI.

## Folio  -  — 799266787:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 6 lines, status machine
.
et. et
i
re
SI
pe

## Folio  -  — 799266787:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
TUrANTEZOVL.
DE OPINIONE DISPUTATIO.
PROOEMIUM.
S. T.
ADUM OPINTONIBUS REOL verissime dicieur.
Necenimullum remere in mundo reperias homi-
 quinon in rebusrel cognoscendisrel. asendis
R opinione Tua ducatur, ee prouc secundum eam unum-
bd quodquererum aurtallum, bonum aue malum esse
judicat, ica in eolaborareteresoleat. Quares masis perspicua
Ret, Epaulo accuratius in ejus causam inquisiverimuS.
5. 2. Vacur Scilicer in homine duplex incellectus, cheoreriense
practions, quorum alter circa entia necessaria verlatur, deque iis
difcurrendo, lincula rera vel Falla esle cognolcir, alter in contin-
sencibus occupacus cadem raciocinando bona vel mala pronun.
ciac. Duiriseorum ad actushro(ce luospromprins cdendospecu.
liari disponicurhrabicus cheorecicusenim, Scientia, practicus vero
pruedentia perticirur.
5. 3. Scienciaigitur de prudentia luneproprii intellectus theo-
retici e practicihabicus, quibushi ipsi imbuci de rerum vericace
ut Falsicate, bonitare autmalitia, certeac line errore judicare pol-
Cunci quando intellectus quidem cheoretions, mediante scientia, rem
unamquamque coenolcic per luam cautam, et quod haec ejus
rei causa sic, quodque res alicer lehabere nequeat; Practi.
cus vero, mediante prudentia, bene eontultat. hoc est, proposi.
eo aliquo fine inquirie, quibusmediisillodetur, e hXC inter
Le discernit, inque jultum ordinem dilponir, quousque perreniat
ad id, quodsatim roluneati agendum dictirer. Vid.  istot. l. 1. pof.
anal. 6. 2. 85 l. b. Fib. Nicom. 6. 5.
5. 4. Achocpaucisdatum, quos aquusamarie Jupiter; Nam
cumpleriquemolestias a labores quibus circumrallari Cunctre
habicus, guandoparancur. Fusiunr; accidic, ueperrard eosconse.
quancurhomines. Ouae cassa porro ect, quare opinionibus Ferétorus
resaturmendus; quando enim scienciam de prudenciamhomines
ad.
i
A

## Folio  -  — 799266787:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
adquirere nequeunt opinionibus acharene, quae q ab aliis dicta et
inventa Cunt, iishrauriendis operam impendune; tribuentes his
ipsSEdem, vel quod a lapiencibus auc prudencibus proficiscan-
cur, vel quodprobabili quadam racionenicantur. Duo catu in-
tellectus cheorericus e practicus non iplimet ex causis atqueprin-
sipiis entiupropositiones Formant, ledorationes ab alieno intel.
lectu compolitas arripiune, iisquerel ob authoritarem dicentis,
vel obrationem aliquam probabilenr assensum prxbene, ac relue
norma in cognolcendo _ agendOuFanEUE.
5. 5. Ouodsaurem opinio incellectum hominis cum theoreti-
cum cum practicuri ad propoliciones tormandastam imperfecté
disponie, non ineprequaeritur, an propterea plane rejicienda aut
dlamnanda veniac: Fcrespondetur quod non, henim, ex sencentit
Ciceronis l. 1. Of. inhis eriam hominibus praeclare agitur, qui lune
Timulachrarirtutis, eltque adeo nemonesligendus, in quo lalcim
aliqua significatio virturis apparee, cerre nec ipla Opinio, simodo
Aerera e non Falsa, bona e non mala, prorlus respuedaerie, quip.
De quae ut incellectui cheorerico inest, scientiae speciem, VEveroprE
etico, prudentiae simulachrum prx se Ferreriderur, e porest uterque
incellectus ejusmodi opinione instructus de rebus sire agendissi.
recognolcendis, sinonita certe ecridenter, ur mediance scientid
e prudentia, benecamen e recte judicare.
5. 6. Deinde Opinio estquxdani ad scienciam et prudenciam
via. nam (2002 Latisnotum sic, 50 dion caeteris paribus non diu
larere porest, hinc dilcipuli, addiscendo praecepra seu proposirio.
nessuorum doctorum eradunesciencitici; ut ee ipli resper luas
caulas paulatimr demonstrare adsuelcane. Subditi, parendo legi-
buscirilibas imperare difcune; uejam non amplius sccundum
Lesesistas hoc est, secundum opinionem ec ex prudencia alienavi-
rere FeneaNEUE, (nam sccundum leres ciriles riverenilaliud est
quam opcrari secundum opinionem, urputemus id honectum e
justum ese, quod legibusictis continetur) sed lingula secundum
propriam prudentiam administrare possint.
S.7. Fc quid dicemus de illis hominibus, qui urur maximé
reline, cienciam tamen e prudentiam vel obxrarem, rel ob se-
rum, vel ob riea BenuSHABErE AEquEunE.
Tales sune Jurenes,
F4.
P
ret
Ti
d0
et
Et

## Folio  -  — 799266787:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 64 lines, status machine
i
i
TeI
ledte
20
Cai
Iu
aleia
nodo
qui
ODA
aCet
dis(
ieni
Deia
M
Olii
FTUI
lee
indut
enaii
linde
Rumd
andum
1a2III.
bs
Arette
Famine, Opitices, atque Rustici, hi omnes enim exalienà scien-
tid _ prudentia, e ica lecundum opinionem virore coguntur.
5. 8. Nihilisitur obltarerideo, quominus, qui ad iplam
rerum scienciam ad (pirare nequeune, veram Calcim opinionem de
iissibi comparene, aut quinon secundum propriam prudenciam
ascrevalene, bonam a prudentibus opinionem hauriane, secun-
dum quam operentur. Suadecimo jubethoc Philosophus l. 6. E. thic.
Nic, c. 11. Quando aic: Dei e00exe Tior eu cieurna) W eco Bureecorn
Deoriucorrais ava odcin roiS Daoeorn, doZassSL Tor riov a  odet EEcoV.
I. C. Oporiet attendere Fxperrorum e Senum vel Prudentium sine proba-
tione enunciata es opiniones; non minus quam demonstrationes. Cui
moxsubnectieratione: dia VaP TOEXCV EN THSEULWCCIaG OHHO, OCWOI
2a5 a exa5i. c. dum enim habent experrentiae oculum (tr. c. incellectum
Prudentix habitu imbutum) cernunt principia 1h. C. Cau(a5 cur hoc
vel illud Calutare st _ ad Felicitarem conducar.) Acque adeotutO
iplorum dictis tidem adhibere postunrimo debene, qui propria
prudencia decticuuntur.
5. 9. Dux cum itdsine, nonmale, opinor, locabimus operam,
Topinionis nacuram aeque indolem hac vice concemplandam nobis
proponamus. Vilis quidem primo intuitu haec materia videri
Pocerac. de propierca contemni, sed siulum spectes, maxime ne-
cellariam deprehendes. In primis autem cui aliquando nego.
cium erie cum mundo opinionibuspenetoto (ubiacente, hanc libi
doctrinam commendacissimam habebic. Sane cirra camnemo
Feliciter operam daturus est Philosophia in qua (xpe de undcadem-
que requoccapita roesententix seu opiniones OccurrunE, quas
nec incer le, an vera vel Falladnec a caeteris eridencibus rerunoti-
tiis discernees qui opinionis nacuram in accu Benato priustraut
coenorerie. Sed neque Furisperici prortus hac carere porerune
doctrina, cum ee hi opinionibus acque legibus regantur, quas
vel Imperacor vel Pracor rel Prudentes aliipexscripserunt. Imo
ad Theolociam ucilitas ejus extenditur, quomodoenim Polide in-
celliges quidFides dirina Ac: nisi ancea ipsius perspectum habue.
ris cognatum Fidem humanam, que opinionis quedam specieselt.
5. 20. Reque hae fuere causx ob quas Disputarione prasenti
eam ueilem camque necessariam discurere materiam non dubi-
caris

## Folio  -  — 799266787:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
cari, quo reriras echicpro insenii modulo cruatur omniumqué
OculiS exPONAEUT.
C APHY
DE FLOMOMZMIA NOCABLLI OPTHIOMIS.
APHORESMUS HINTCUS.
Vocabulum Opinionis est valde ambiguum. Sumitur
enim velmasis proprierelplane improprie. Magisproprie
nunc Objectum, nunde labicum nunc Accum opinacirum de-
norar. Sique ad actum est dererminatum, rurtum lacissimé,
Ericte, Crictius, extrictissime lumitur. Plane impropriepro
Phancalia, Fama, at que Censu accipitur.
S. II. Ancequam in iplam Opinionis nacuram speculando
prorchamur, oportet nos inspicere Nomen, ceu Cymbolum ejus
externum. Duam Frequens enim in communi sermonc estusus
rocabuli opinionis, cam obscurum ee ambisuum quoque estid.
iplum. Uc ejus significationes eo rectius fecerni queant, Origi
nem undehabeac, prius inrestisabimus.
5. 22. Dicitur autem Opinio ab Opinor, schoc, lecundum Mar
tinium in Lexic. Philolog. atque r’ossium in Z. tymol. ab Opus, GCVERCOr
arc. cosito aba50hre coasito. UE proinde juxta illam derira.
cionem Opinarinil aliud sisniticer quammence operari, et opinio
idem (c acmencis opus, generali scilic. verbo ad specialem signifi.
catum eraducto. Duae nacira rocis lionificatio probenobiserit
accendenda. Alii opinor derirant a rveco (quod est Caperefacio
Sc Tapio; unde rirvors Papientia, incellIgenEIA) EE PERMIEEANE. O.
ut in opimus a mucans. Iptum aucem riveco tieri dicunt ex FbrxO
13 scu pu incellisencia, unde etiam Dero Dequéco esse volune.
Duae vocis oriso nec ipla videtur esse inconreniens e commodé
Forlan priori lubordinari porest. Sed noctrum nunc non estrum
originem quam signiticaca venari.
5. 13. Sortitur ersorocabulum opinioniseam inphilosophie
quam exera illam rariassisnificaciones, tamque diverlas, ue quae
nam alteripraeterri debeaerix aliquis divinare possIr. Nosindi-
iudicandis istisprimam rocis orisinem lequimur, casque induas
quati clattes dispelcimud. quacum alteramasis proprias, alterapta.
ne

## Folio  -  — 799266787:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
ae.
MEi
Orise
M.
cRed
decirt
opin
181
DiSe
etue
IAE.B
Ebra
10l113
2a10l.
estu
(0p
1Cqu
ind
in 
13)
ne improprias vocis hujussgnificationes complectitur. Maeis
proprias hic appellamus quae ad naciram rocabuli Benificatio
nem proxius accedune, guales lune fere omnes, quarum inphi-
lolophia estutus. Caereras quae ab orisinali vocis signiticarulon-
siusrecedune plane improprias dicimus.
5. 24. Rcque utimproprias prinium erolvamius, carumires inA-
Eniores occurrune. Sumitur enim improprie pinio (+) ProPhanta
sia seu Imaginatione. Sic Plarone 2june nonulli definirisse Opinionem
xerphancaliam, quos inter est Masus acque Rubio Comm. adc. penult.
b, 1. post. anal. qu. 1: Idque collignne ex l. 3. de A. 6. 3. 4. 8 I1. (2) pro
Fama seu Nominis Celebrirate. Ita Civero hanc rocem ulurpat quan-
d0. 1. 1. Fam. Ep. ad Publ. Mm. dic: Bona Opinio ((I. C. Fama) homine
intior peennia est. Hlinic Opinatissimi dicuntur, de quibusmaxima
Spinamur, uc opinarissimi (h. C. nominarissimi) Scriptores. Ft apud
Florum l. 2. c.7. Opinatis sima (hoc est admodum celebris e famige-
raca) Phocus (3) Dro Censu acque Professione cujusvis praedii. Ouo
modoinposter. libr. Codic. hec rox Crequenter usurpatur, inprimis
l. ult. C. de praed. navic. _ l. ult. C. de collar. Fund. fise. Unde Expius in
Juire opinatorum quoque Armencio v. g. l. 7. C. de exact. rribut. it. l. 11.
5 l. 14. C. de erog. milit. annon. Qui, uctradit ens acins in d. l. Sic dice-
bancur quod in prorincias missi exisebani opinionemi, id est,
censum aeri. De qua opinatorum voce vid. Alciams in Haecoy.
Purol. 8..6. 12. Sed hujusmodi sigrrificaciones improprix ad hunc
locumplane non spectani.
5. 15. Maeispropriae vocabuli Opinionis accepeiones; quaeque
propius adnatiram ejus sienificationem accedune, iterum vari-
ane, velenim sic opinio lumitur (1) objective proedrede qua opi-
namur, quo sensuprobabilesAucorii sencentix, seu omnes opina.
bilespropositiones, opiniones dici amanc. V el (2) habiinaliterpro
Faculcare inclinanre intellectu ad opinandum. UlturenimOpinio
habicusproprie dictus non esse videatur, quia tamen, est disposi.
tio quaedam habicui similis, ideo quantum ad praesens, de illa:
idem estiudicium, ac si vere essechabicus. Duo modo Conimbri-
censes opinionem cum aliis plurimis accipiunc l. 2. post. anal. qv. 1.
: 1 V el (3) actnaliter, pro Cognirione incellectus oblcurd e in
certa quam oximansnon habec, nisi quando actu opinacur, inquo
sienio

## Folio  -  — 799266787:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Fieniticacuhie porislimum capitur, cum actualis sic perfectior 
consummarior opinio, 2d quam habicualisranquam adultimam
pertectionem in eo genere ordinatur, ceu in scienriihabituali et
accuali id quoque oblerrane Conimbr. ad l. 1. post. anal. 6, 2, 90. 1. a. 1.
P. n 491
5. 16. Sed neque sic quidem omnis homonrmia Tublata eAt.
Ad accum enim hoc modo recrictum opinionis nomen quainor
adhucmodis Cumitur e quidem (1) latissime pro quocunque actu
incellectus obscuro ee incerto. Eve jam ille decerminare Feratur
in unam contradictionis parrem Aire non. Eire nicarur morivo
incerto e Fallibi, Ereprorluserronco e Falso. Oudratione acti.
bus Colummodo cerris arque cridencibus opponitur, compre.
hendirque Tub Ce Frrorem. Dubitationem, DC Suspicionem. Ft qui-
dem de Errore id ex communi loquendi ulu patet, quo perlape
errores in (e Fgl(ose apparentem duntaxat veritarem habentes,
opinionesrocamus. Dubicationem vero ipse Philo(ophus 10
anibo seu Opinionem appellicat, quando l. 1. Magn. Moral. dic:
onvis c, ne acarscor er au Porres Copdo eis so civat, noi un
eivar. Uibi verbuerau Porrei Ccr (h. C. in ucramq; partem rersere, vel
inneutras parres eransire) Cacis superq; innuit definituin hâcDeh.
nitione esse dubitationenomine onbeas seu Opinionissigni
ACata. SispiciOVCFOD Thoma 2Z, 9. 60. a. 2. IC. Sanchiez comm. in c. penult.
l. 1. post. annal. 9. 98. leris aut ex leribus indiciisprocedens opinio
dicicur. 2. Scrictepro cali cognitione oblcurd de incertâ quae de-
terminatq estadunam contradictionisparcem, Fallibiligueniri.
cur Fundamento. Eire jam illudurinerinsecum sire extrinsecum.
Ecsic opponitur aetibus sulpicionis. Dubitarionis acque Frrorisi
includi rero noririam primorum principiorum opinabilium.
quam in communi dicunt opinionem immediacam, nec nonConclu-
sionum inde deductarum coenitionem, mediatam opinionem vulgo
dictam, ut de Fidem humanam. Hxc enim aie Franciscus B. Spei d. 3.
ir. 9. L. d. 2. 2b opinione d. m. Cumpea Tolum distinguieur utminus.
ee masis commune, ur species e genus, cum omnis actus FideiH.
sic opinio sednonricerersa. Vid. quoque Mondoza d. 10. de .so
6. 5. 77. 5 Morilanus d. 12. L. 9. 7. 3. Scrictius proasensu tormido.
lolo incrinsecum duncaxachabenre cundamencum, sivc illudsine
cCF.
BH
EI
Aer
sec
ME
ulE
in
M
Et
d
t
ost
me
1C

## Folio  -  — 799266787:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
esti
HO
1e1
UI
di
e
lesi
ut
A
ulti
nio
de
ist
1M.
Isi
11
Ia
et
113.
H.
Ast
10
int
et
terminiiphaliter acque aliter aporehenti, sreracio quaedam pro-
babilis, e ita opponicur actibus Fideihumanae qui non inerinle-
conicuntur Fundamento, complectitur aurem Cub uo ambituco-
onicionem primorum principiorum de conclusionum opinabi-
lium. h. C. opinionem Immediatam acque Mediatam. In quo Ggnifica.
cunon Tolum Philosophusl. 1. Post. annal. c. penulc. Sed e Schola-
Rici ac Commencatores Fere omnes rocabulum opinionis ulur-
Panc. Tandem Cumitur q. Scrictissime pro (0l0 aNensu oblcuro de
Formidololo qui Racioni cuidi scu medio rermino probabili ceu
Fundamento innititur. Dualis est Opinio Mediaca exclusa imme-
diaca; Fchanc significacionem ror Opinionis haber quando syl.
logismi dialectici FHectus ese perhibetur.
5. 27. Hxisicur Punemasis proxrix inque Forophilosophico
masisulitatx rocabuli opinionis acceptiones, e quibus, licee
ulcima acque penultima videantur eseusicatissima, nobiscamen
inpraesenciarum risum fuit asere de Opinione in Pen Cu secundo t. C.
sricte Cumpra, quarenus non solum ab Opinione mediata e immediata
sed e side humana abstrahit, quandog. Fides humana cum opinione
mediata d immediata multas condiriones ad idenricatem vene-
ricam spectantes communos haber, sub qua identitare, Specitica
diltinetio locum habec ex direrso medio tormali assentiendi peri-
r2 Verba (unt Rabionis in L00. ALeX. ad c. pen. l. 1. post. annal. g. I. n. 27.
5. 18. Jamque ad rem iplam progrederemur nis Occurrerene
Synonrmanonnulla, qux cum Frequentia Tudhinc indele com-
mendent, paucis indicanda veniunt. Sunt autem vel latina vel
sraeca; apud Larinos aquipollechic assensus. Opinacivus, Coenitio
vel Nociria prohabilis, Judicium probabile. Crxcerocatur, 40Ea, 2b
Aristorele l. 3. dc. A. C. 4. 5. 15. _ alibi passim vronnbis h. c. Fxi-
Rimacio dicitur, idgi persynechdochen generisprospecie, cum a.
lias ip(ophilosopho reste l. 6, c. 5. 5, 12. VwoAmbcces species sInE ExI-
snun, doEa, nai Deoinors. Nonnunquam etiam visis seu Fides ap.
Pellatur, vocabulo issas latius Cumto, uc obserrar Rubio l. C. 4.
2. P. M. 274.
aa+10

## Folio  -  — 799266787:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
Ca ACI L. 110
DE NATURA OINTIONIS IN GCHLMES
APHOR. I.
Opinio estaslensus Proxolirionis conringentis permediam
probabile.
S. 19. Consderara opinionis roce, ejusque significatione genui.
na constitatd adrem iplam penicius cognoscendam recta progre.
dimur; Cumque definicio sicbreris erolutio cssentix, nos quoquo
toralichemaris explicacioni detinitionem aliquam prxinitrere
voluimus Famque nunc Racim in genus acque differentiamre.
Tolrimus. Conus estassentus. Differencia perica est à duobus, nimi
rum ab obiecto materiali e Formali. Objectum materiale est pro:
positio contingens. Ob, ectum formale est medium probabile. De
Singulispostea sinsulis Aphorismisuberius asemus. Jam For.
Canhauc inutileerit cum hâc nostra Philosophi ac Thomae detinicio.
nes conterre. Philosophi definicio depromitur ex c. penul. l. 1. post. a
nal. ubi oxinionem immediatam ruloo dictam sic delcribie: AoZ
ez iv voonnIs (YoVaUESOV) poraoEusnq un avarnaias. Opinio est
existimario proposicionis (immediaex) non necessarrae. A qua (I au
Feraturilla particula aueos immediara remaner essencialis detini:
eioopinionis in communi, quatenus non solum opinionem me.
diatam acque immediacam sed e fidem humanam coniplecticur
utbene oblerrane Complurenses d. 20. L. 9. 3. p. Ir. 429. A Thomâve.
20T. F. 9.79. a. 9. ad 4. Opiniohnnc in modum definieur: Opinio est
actus intellectus ad unam contradictionis partem decerminarus cum fors
midine alterius. Ilcriusque detinicio luo quoque constat genereae
differentia. In prioris namque detinitione generis loco ctat veroiy
a5. Existimario nomincvsonncas seu Fixistimationis lare lumro
proquoris animi judicio rid. 5. 18. praeced. In posterioris vero, ec-
nus est Aetus intellectus decerminatus. Ambo taec a nostrx defini-
tionis genere nonrealiter, (ed Caltim efferendi modo ditterunt, que
conceptum enim philosophi genus, vocabulo obFcuro, d Thomae; vo-
cibus conjunctis; cundem, voce perlpicud d simplici, nostrum ex.
primic. Vid. infra s. 24. Difterenciam quod atrinet ea in definicio.
ne Philosophi desumpea est ab objecto maceriali opinionis nimi-
rum proposicione non necessaria qux nobis Continsens proposicio di-
CITUT.

## Folio  -  — 799266787:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
1ti
C.
est
a6
10
ut
O.
0.
X
HII.
Citur. In Thomae antem definitione differentia pecitur à duobue
+. ab objecto mareriali, quod alteram contradictionis partem Tho.
mas appellicat. Cub qua denominarione tamen procul, dubio ipsa
propolicionem concinserem incellisir hac enim, siformalicer con.
lideretur, est alrera contradictionis pars. 2. ab opinionis proprio
quod Formido dicicur ee nihil est aliud quam intrinleca Fallibilicas
actuis opinaciri ex objedto ejus Formali orisinemtrahens, supra
quam hresectar se intellectus. Hatim Formido ee metus in coori-
cur, ne concrarium sicveru, prouchoc latius deducerur in Aph. VI.
chesibusque ips lubjunctis.
5. 20. Ouacuorisicur Terminos ad opinionis nacuram spectan.
res detiniciones iltx nobis suppediranenemDe; Genus, objectum ma-
reriale, objectum formale, _ proprium. Quibus in tractatione super-
addi ponunt Causa etficiens opinionis. _ ipsius Effectus. Ucurenim
hirermini in adductis definitionibus actu non reperiantur, iista-
menvel implicice concinencur, vel exinde tua (xonce Auunt. Itacx
seneree aulaefhciens quodammodocollieirur; Esectus aurem
ex ipsa opinione ranqua exradice Cud orignem trahir. Acqiuc hon
rum cerminorum ordosmasis perlpicuus. I. de Genere 2. de
Caulactficiente. 3. de objecto materiali q. de objecto formaliz. de
Proprio. 6. deFfectu asemus. Hi enim linsuli ubi Fuerine accura-
tius explicati cum eo commodius ad opinionis dirisiones descen.
derepocerimus, e sic omneseranelcentnebulae, quibustixc do.
arina de opinionealias oblcurari Colet.
APHOR. II
Cenus Opinionis est uno verbo AssentuS.
5. 21. In genere Opinionis inrestisando alias prolixam ope.
ram ponunt Rutores, Cuntque ca deredissidentes philosophorum
Tencencix. Placo in Faet. 5 Coph. juxra Masium es Rubionem luoras. 14.
laudatos, pucat opinionem sub secunda specie qualicaris potenna
Tcil. nacurali comprehendi, dicir enim opinionem esse phancasiam
seurim imasinandi. Nonnulli senus Opinionis abicum consti-
tuune, quam sententiam, reste Masio. MI. Medina 1. 2.9. +9. a. 2. in s. 2.
implectitur. Mulei cum MI. Soconesant opinionem esle habicum
cam que prodispositione quadam incellectus asnoleune. Alii deniqi
virctorem intellectualem Opinionis sepus esserolunt.
3.22o

## Folio  -  — 799266787:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
5, 22. Sednullaharum sencenciarum locum hic habere porest.
onprima, quia jam supra 5. rg. diccum. opinionem improprieTal.
eim ac meraphorice phancaliam appellari, quodenim necphianca.
tia opinionecricissim opinio phancalra cse POSHE, Philosophusl. 3.
de . 6. 3. 4. Mulcisrationibus luculenter ostendie, quas hic lu-
Benspraetereo, quod eas a Pacio leiam in commentario ad h. l. .PaFe-
nucleare esse propositas. Non secunda e verria, cum enim opinio
tic uc actus, non ut faculcas intellectus spectetur, juxtatradita s. 15.
certenec Habicus nec Dilpolcio, quantum adpraesens, opinio.
nissenus essepossunt. Alias spro tacultate Cumatur opiniocer.
cum esteam porius sub Dispositione quam sub Hlabitu collocan-
dam esse; Licerenim hoc modo spectatai. ver crebras actiones ad.
quiratur 2. inclinececiam intellectum ad proposiciones nonne.
cellarias promte cogno(cendas; quia tam en non 3. tirmiter radi.
catur in Tubjecto sed ab eo ex sua natura Facile mobilis est, ha.
bicusproprie dictus cujus formalo inhoc ultimo consistie, esse
nequie, (ed Taleim est disposicio quaedam habimi similis, ut loquicur
Rubiol. c, q. 2. n. 3. it. Masius l. 6. f. 1. 9. 1. Nequetandem ulrimalo.
cumtric inreniec. Opinionem nainque a numero virtucum in.
cellectualiu ipsePhiloTophus l. 6. Fth. c. 3. ideo excluditors visonyo
aa nai doEn erdexera dsacudsa hoc est, quod Existimatione es opi.
nione contineat falsum dicere. HIoc autem est contra nacuram virtu.
curum incellectualiumsois a Andcien Voznrcixarae Darain à no pavai.
Ouibus semper verum enunciat animus affirmando aut necando.
5. 23. Sequestracis iragi tallis generibus lonserectius Forlan opi.
nionis genustioc in locostarui polser, aut cuphilosopho vurormbs
B. C. Existimatio, auc quod idem ect. Cum Thomas Actus intellectus decerr
minarus. Perhoc enim, quod opinio est Existimatio Penactus incel.
lectus determinatus, convenit cumscientia e intelligentia, dit.
Ferrque a Dubio ec Puspicione, qua huneper simplicem apprehen.
tionem unionis inter Tubjectum de praedicacum absque determi
nacione vel tirma adhasione ad unam concradictionis parrem.
Duia tamen conceptus simplexroce simplici eaque perspicud et
Ferri debet, ee vero Existimario eltverbum obscurum, plura sieni.
ticatahabens, uerel ex 5. 18. manifeltum esseporest; Actus autem
intellectus determinatus luntvoces complexx, quae non exacte qua
drane concepcui simplici, quitiie sisniticari debetinon immeriro
astit

## Folio  -  — 799266787:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
111.
1a11
1eYI
cel
5
p
MI
CM.
et
il
reM
14
I1d
1150
pi
estiusmodirocem venamur, quae et priori sc magisperspicua, et
polteriori masiscompendiola, adeoque in locum Existimationis e
actus intellectus decerminari rocabulum assensus substituimus.
5. 24. Perrinet aure essen sus, uei nocuprimario ad secundam men-
tis opcracionem, cstq; judiciu incellectus, quo guxinre composi.
ca auc dirisa Cunc, incer se componit aut diridit, sire compolica aue
dirita ese coenolcicidq; cu decerminatione lui ad alcera conrra-
dictionis parte. EF quia componereh. L. CsaFhrmarcalceru de altero,
dividere aure alteru de alteronesare; assen sus Formalirer erir actus
incellectus quo alterum de altero attirmamus, aue nesamus, auF
quo alterum alteri conrenire aut non convenire judicamus. Un-
decollisimusopinionenon q. este riplam simplicium apprehen-
tionem, prxsupponereramen candem, cum qua in objccto com
volica aut dirila lunc, judicium dignolcere nequeat, sinc coru, que
compolica aur dirila dicuntur, apprehensione. Nec essc 2. cogni-
cioneralem, qua propolitiones aliquis inceoras, Ped sine determi-
natione cognolcit, quomodor. s. iplamysteriatidciinhideles eri-
am quieanon credur, expredicarione rerbicoenolcunt, quamris
enim objectum sic aliquid complexum, camen cum incellectusu-
nionem pradicari cum subjecto simplicirer cognolcar, sine deter-
minatione lui ad alterurram contradiccionis parrem, cognicio
haecproprie loquendo non estiudicium, sed simplexunionis ap.
prehientio. Judicium enim non consistie in qualibet coenitionc
unionis inter predicatum ee subjectum sed in cognitioneejus cum
decerminatione Intellectus ad alterutra contradictionis parrem.
Dud dere incer alios rideatur Mendoza d. 7. de (2. S. 2, 8. 5. (5 fe44.
APFIOR. III.
Caula Efficiens Opinionis est duplex: Phylica e MTo-
ralis. Phylica estincellectus, Moralis Voluntas.
5. 25. Opinionem a causis tuis oriri ut manitestum praeluppo-
no. Ouiaverdisrem scire dicitur, qui caulas ejus novit, ideo
necrectius opinionem porerimus cognolcere quam linuncpor-
ro in iphus caulas inquiramus. Ab Efsicieno aurem meritoini-
tium fecimus, e Incellectum, phylicam, Voluncatem moralem esse
recte diximus. Deincellectu equidem res saris clara, nec Opus, ut
Pluribus probetur, cum enim opiniosir quidam aNen(uS, PrOEF.
ficien-

## Folio  -  — 799266787:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
fciene omnino asnolcere debet intellectum, quem insuper ob rea-
lem in hunctuum effectum induxum physicam esse nemonon ridet.
Ucrerdincellectus semper immanenter opcratur, omnesque uos
actus inera se iplum elicendo producic, ita quoque actum opina.
eirum incra seproductum recipit, adeoque precer caulx efficien.
tisrices subjceti quoque munere in ordine ad opinionem Fungi.
cur, qualis causa Mecaphrlicis communiter Efsiciens interna dici.
Eur. Fid. Schalius Tab. b. met. cum disc. Cuper eam.
5. 26. Circa roluntarem res est majoris difhiculcaris, quaeur
remoreatur, sciendum; Incellectum in omnibus ictis actibus.
quorum objectanon apparent eridenter vera, manere indifferen.
tem, nisi a roluncate adcorum productionem dererminerur, cum
enim cridentia in objecto primario cosat incellectum ad assen.
Cum illiprabendum, ee vero a nonnullis objectistalis eridentia
ablic, hinc Ac ut intellectus ranquam pocentia necesaria lemer.
iplum ad operandum applicare nequeat. sed extrinseci alicujus
principii opc indiscac, a quo determinetur ad actum circaejus.
modiobiedtum incridens eliciendum, qua quidem exerinseca
decerminatio non aliunde nisi à Voluntate provenire poterit.
quippecui non minus incellectus, ac alix porentix, in cali calu
lubordinabitur. Jam quia opinionis objectum ita quoq; compa
ratum est, ut ob defectum cridentiae intellectum conrincere et ad
assentum sui per le Colum morere non possie, ideo necesse erii,
ut de hic roluntas incelleccum ad assensum icti obiecto praebendum
determinet.
5. 27. Sedhic porro norandum, quomodo aur quonam actu Vo.
luntas incellectum ad alsensum opinacirum producendum appli.
Cec: an permeram permissionem; ica uc non impediat, auc non re,
pusnecipsi roluncas cum possec? quam sencentiam Scoro adlcribie
Caiet ann S. I. 2, qV. 65. a. 4. an per superadditionem luminis ad intellectum,
quod Lumen objectimorionem obscuri supplcat: cujus senten
tia mominie. Joh. à 5. Thomaqv. 26. L. a. 6. p. m. 175. As neurrum.
a Voluntarehieriporest; Non prius, quia negacire laltim ad opi
nionem scconcurreret roluntas, nec intellectum ad cam elicien
dam decerminaror, decerminare siquidem est movere seu operari,
haec aucem policirum aliquem actum inrolrune; Dec posteriusiret
enir

## Folio  -  — 799266787:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
redi
les
103
Ina.
Iest.
A8I.
lici
12I
er
cun
Pent.
eniit
eiet
ejuSi
alect
IC
APL
ett
Yo
pli
AH
ribii
Aumi
AICM
uM
opi
jest
ra11,
p Vel
nia
enim per iltam luminis additionem redderetur objectum evi-
dens, relreliniquererur oblcurum; E redderetur eridens tollerer
roluntas opinionem, (relingueretur oblcurû maneret ut ancea.
Caulatisitur Voluncas actum opinatirum per imperium suum, quod
delcribente r2quierdorr. L. phar. Scien. l.7. qV. 1. n. 25. nihilestali-
ud quam volirio efficax qu’a vult rolunmas, ut ralis assensus crrca hoc vel
illud obicctum inevidens ab intellectu producatur; co ipso enim quod
hac rolicio incellectui repratentatur, simul incellisitur Voluntas
inclinare acque dererminare incellectum, uriee ip(c nOn renuAE
tali objecto ineridenri (modo nulla Falsicas in eo apparcat) ad-
haereres
S. 28. Unde latis manifectum esse puro, cur in aphor. Volun-
ras, opinionis causa moralis dicta Fuerie, quia nempe cale impe.
rium roluntatis, non physice, sed quasimoralirer indluie in actum
opinacirum, excitando scilic. sire morendo porentiam incelle.
diram, uephrlice illum efficiat; quemadmodum errm roluntas
effcaciter volens anbulacionem; porentiam ambulaciram sibI
Tubdicam movet, uc ambulacionem physice ettcia; sicqueimpe.
rio suo dicitur ambulationem caulare. lcu Facereurilla existac;
Parimodoroluntas effcacirer rolens assentum alicujus objecti
ineridentis, intellectum sibi subditum moret adphysice elicien-
dum istum assensum. sicque dicitur opinionem Cuo imperio cau-
Pare. seu Facere ut illa existat; quae linsula caulx moralis natu-
ram reterre omnes Fatebuntur.
5. 29. Caererum Voluntas hoc imperium Puum in ordine ad
incellectum non una ratione exequitur, aut enim perillud mo.
recur incellectus quoad exerciriums hoc ekt, ut exerceat vel Tulpen-
dacaccum tuum, due quoad specisicationem; id est, uc tranc speciem
accus opererut porius quam oppositam. Prior Voluntatismotio
simplex electioapvellari luerie, quia scilic. in calimorione Volun-
tas, auc ob majorem convenientiam objecti, aut certe expropria
libertare marule astentire quam dissentire, operari circa obien
ecum quam opcrationem suspendero. Pocteri orpia affectio (cupius
voluntaris affectus vocari amae, quod in ista roluntas exmajoriat.
fectu d inclinatione ad mam quam ad alceram parrems hancpra
la sequirelit. Videls Pabionem ad c. pen. l. 1. post. an ali qu. 1. n. 58.
5130.

## Folio  -  — 799266787:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
5. 30. Ueramque motionem in opinionis actu locum habere
posse aucumamus. Nam quod ex imperio roluncatis moreatur
incellectus quoad exercirium, hunc in modum probo: adsinc in
objecto aliquo dux raciones seu Fundamenta, quorum alterum.
inclinet intellectum ad assentiendum objecto tanquam vero, al-
rerum ad dissentiendum ciranquam Falso; tunc lane indif-
Ferens manebie incellectus ad assentiendum e dissenciendum,
propcerea quod ex una parte assenciendi ratio ipsum ad assen.
Cum inclinat, ex alcera rero dissentiendi ratio ab eodem decli.
nac seu recardat; Quod R igitur inhoccocasu actum opinandi
exercere vel non exercere deber inrellectus, omninorolunearis
imperio indiset, quo ad asentiendum vel non assentiendum ob.
jecto determinetur. Deindeprobatur etiam intellectum a rolun.
tate moreri in opinionis actu eliciendo quoad specilicationem.
Ouando enim prourraque parte contradictionis existunt ratio.
nes, quae intellectum aut aequalirer, aut inaequaliter ad assensum
inclinane, cune incellectus ex imperio roluntaris non lolum ejus
partis assentum porestelicere, cujus rario peaeponderat oppolira
partis racioni, led eriam ilti parci assentiri cujus Ratio minus
Ponderat, quam opposita partis ratio, imo alterueram partem le.
quis si rationes ueriusque inclinent aegualiter, idque nultâ Facta
rationum istarum mutarione.. Porest enim in hoc casu, (Verba Cune
requierdo l. C. qV. 3. D. 50.) incellectus ex voluntatis imperio tacere, ut
Kario quae vel aequalicer vel minus quam alcera inclinabat ad assentiendum
jammagis inclinet, nempe, aut applicando actentionem ad eam parcem.
es removendo ab opposita, atque adéo expresins es melins concipiendo
momenta ejus partis, despectis quasi es rejectis momentis alterins; ane
per discursum subsidii aliquid acrahendo pro parre illa contra opposicam,
aut aliter. Ouortum multum Facit roluntatis affectus adealem
parrem amplectendam propensae. Atque hâc in re masnam ha-
becincellectus conrenientiam cum roluntate, quae juxta Thomam
1. 2,9u aest. 13. a. b. ad 3. Porest apperere aquale bonum se minus, in
comparatione ad majus; hoc lalcem cum discrimine, quodro-
luntas tanquam pocentia libera a Ce ipsa determinetur ad aequale,
vel minusbonum eligendum, intellectus aurem tanquam poren-
cianecessaria, non à le. Sed a roluntare dererminetur ad assenti
endum aequalirer, rel minus rero objecto.
APADR.

## Folio  -  — 799266787:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 64 lines, status machine
l
IM
Pett.
acio
alet
NH
S. 1A
lro.
Uain
Oicl
iN
dil.
cci.
andi
Tais
em
ilun
OlII
rimui
Mle
Fad
a
reat
rEMI
visadt
tan
Ccaio
HDd
APTIORTS. TV.
Objectum Maceriale Opinionis aliud estperle, aliud per
accidens. Per le objectum opinionis est propolitio conrin-
sens. Per accidens aurem propolirionecellaria.
5. 31. Opinio cum sic actus incellectus objecto suo tum mate.
rialicum Formalisaudebit. Maverrale est, quod terminat aaum
opinacirum. Formale quo terminatur actus opinacirus. Dehoc
Poltez, deillo jam asemus. Et quoniam res alix sccundum propriam
naturam lunt opinabiles, alix rero eantum respectunostri cales
tiunc, ideo recte opinionis objectum duplex consticuimus, unum
per se alterum per accidens.
5. 32. Objectum maceriale per se assignarimus supra in detini-
tione opinionis, quando cam diximus esse assensum proposuionis
contingentis, Ceu ur Aristoceles loquieur, propositionis non necessaria.
Ouidnam Proposicionon necessaria sibi velie, planum eradee, si quid
proposicio necessaria (cprxCognorerimus. Propositionem insenereA.
ristorelesl. 1. prior. anal. c. 1. deleribie, quod sic Orario affirmans vel
necans aliquid de aliquo. Ubi genus estOrario, cujus dehinirionem vi
de SISc. 4. cei epunveias. Diferencia est gemina, prima delumra
ab actu, (ecunda ab objecto. Actus est duplex aftrmatio e negatio;
objectum aftirmationis relnegationis est alicujus de aliquo; Peu
alicujus praedicati de aliquo subjecto. Vertantur ergo hi actus
mencis circaprxdicatum d lubjectum, ve illa inter se aue compo-
nancaucdiridane, prouchanc remceresie declarae Excellentiss.
Sincerus noster in Praelection. superi Ore. ad h. l. Nrecessarium aurem Ptri-
loTophusc. pen. l. 1. post. anal. 2it eAc: τ0 un erdezouerov e A ANS
Exe id cst, quod non concineit, ut aliter se habeat. Terminisica
Teorum enuclearis, Facile quishariolari porerie; proposirionemne-
cessariam esse orationem, in qua non concingie, uc aflirmatio vel
nesatiopraedicari de subjecto alirer lehabeat. FF vi oppoltorum.
proposuionem non necessaria, in qua contingir ur aftirmatio relnesa-
tio praedicari de labiecto aliter se habeat. Uc ira proposicio nonne-
cellaria quoadrem idem sic ac proposirio concineens, nam eehaec vul-
So delcribitur, quod sirpropolirio qua alirer arque alirer sehabe.
repOsHIF.
130

## Folio  -  — 799266787:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
5. 33. Fchaec de opinionis objecto materialiperse, succedicob.
jectum ejus mareriale per accidens, quo d est proposirio necessaria, uEVE
enim proposicionecesaria ex se ee sua naruts ad scienciam proprie
(pectee, tamen ex parce incellectus nostri ad opinionem quoque re-
duci potest. Accidicautem duobus modis urproposicio necesa-
ria opinionis objectum quoad nostiar, E. si intellectus atrin
sac simplicirer connexionem ejus, nec simul atrendar an ilta con-
nexiohcnecestaria an vero contingens. (2) Si nexum ejus in se
necellarium e estentialem, ut continsentem ec accidentalem per
medium probabile apprehendat. Racio hujusrei est, quod scien-
tianecessitare exigas, e inre ipsa qua lcitur, sin intellectu scien-
tis, Kisitur aliqua propositio in se quidem sic necellaria, noc ta-
men necessariam connexionem praedicari cum subjecto intelle-
cus penerrer, cum cerre non scientia led opinionis actum termi-
nabic. Unde simul pacer: Scienciam e Opinionem circa idem
objectum macerialiter sed non formalirer verlari posse, quia qui
rem Ccir, noric hoc eenrialiter _ neceltario competererei, qui
vero oxinacur, putaerel simplicicer, hoc es, praescindendo ane-
Cessitare ac continsentia,, relaccidencaliter e contingenter eidem
comperere c. 8. Circahanc Proposicionemhomo estanimal. (ci-
entia e opinio materialiter verlari pollunt, sed sciencia staruie
esencialem acnecessarium nexum inter hominem sc animal, 0.
pinio verorel simplicem duntaxac, vel accidentalem de contin-
sentem. Maxima isitur est differentia inter utramque obnexum
contrarium prxedicari e subjecti, quam utraque statuit. Qud de
rePhilosophius ex protessocgit l. r post. anal. c. pen. cui loco pluri-
mum lucisaccenditExceII. Sluter. in prael. cit. nec non Zabarella in
Comm. L0G. p. M. 1027. 63c.
APTIOR. V.
Objectum Formale Opinionis est medium proba-
bile. Inhoc objecto duo prxprimis spectanda veniune, T. Pro-
priecates. 2. Munus iplius. Proprictares ejus lune ODlcuricas
aeque lncerticudo. Munus aurem in eo consistie, ue cum Con
curlu rolunearis incellect ad assenturi oxinarivum moveatu
5. 34. Objecto maceriali opinionis perlustrato, consequens
et ur iplius etiam formale objectum speculemur, ad quod mare.
riale

## Folio  -  — 799266787:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
1M
t
11
d
10.
IIas
OM
11B
ile
nale
riale quendam respectum inrotrie, nec absque isto connOraLO
actum incellectusterminare raler, niE quis cum Cajetano n. 2. 9. 65.
a. 4. Racuere relic; ex (olo voluncaris aftectu, absque ullaratio-
ne seu assentiendi medio formali, intellectum ad opinandum de-
terminari. Ouod tamenimpossibile esse recte monet Rubio ad c.
Den. L. 1. DOC anal. gr. 2. n. 73. P. M. 187. Nihil enim subest alicui po.
rentiae velhabuur, aut etiam actui, nisi medianteratione Formali objecti,
sicur color videri non porest, nisi per lusem, es conclusio sciri non potestnisi
per medium demonstrationis. ait Thomas 2. 2. G. 1. a. 3. C.
5. 35. Opinionis ergo formale objectum est medium probabi-
le, dc a propriecatibus luis deteribitur quod sicoblcurum (s incer-
cum, quemadmodum enim insciencix objecto Formali Claritas e
Cerritado requiruntur, ita contra in opinionis aslenciendi medio
Formali Obscuritas _ incerritudolocum habebune. Obscuritas pro-
peerea; quod per illudminis clare incellectui objectum mare.
rialemanifesterur, scogno(cibile reddatur. Incerrundo aurem i-
deo, quodipsinorepusnerese alirer ac de Facto clt. Ouia vero duo-
bus modis aliquid oblcurum d incertum est, uno secundum le, et
alcero quoadnos, id circoprobe renendum: objectum Formale o-
pinionisnon tancum ese medium contingens, quod sccundum se ob.
Icurum e incertum est, Led e medium necessarium, quod secundum
nos cale esse porest, hoc tamen cum discrimine, uc illud opinionis
Objectum Formaleper se constiruat, hoc autem per accidens, in quan-
tum Scilicet incellectus, vel ejus claricatem acque certicudinem
non attinsit, vel canquam oblcurum de incertum illud apprehen-
dic, cum enim scientia necessitatem requirat non lolum inme-
dio, quo res scitur, sed ee in animo scienris, hinc hitur ex medio,
quod in sc g. necessarium, _ tamen quoadnos oblcurum e in-
cerrum est, non scientia sed opinio generetur, id quod etiam (u-
pra 5. 34. in objecto materiali accidebat; scientia namque ue
bonum intellectus ex inteora causa, opinio vero, quae malum ipsi.
es esse videtur, ex quocunque defectu provenire porest, docenti-
bus Complur. atque Masio ad c. pen. l. 1. post, anal, illi g. d. 20, 9. 3. hic an
tem qu. +.
.36. L1a

## Folio  -  — 799266787:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
5. 36. Tlactenus Proprictares medii seu objecti formalis opinari
vitrabuimus, nunc quod ejus munus sic dispiciendum eric. Dixi-
musscilic. in aphor. supra posco; munere luo cum funsi objectum
Formale opinionis, quando intellectum cum concursu voluntaris ad
actum ovinarivum movet. Hloc ut rectius intelligatur omnino ex
Schola Dectoribus ac Dexprimis Gregorio de Valentia Tom. Z. d. 1. 91. p. 1.
praemierendum censeo; Cujussibee alsensiis objectum Formale per
hocejus objectum Formalecse, quod sERario e causa, cur aetus al-
Cenciendi ab incellectu eliciatur, ita ut in resolurione ad cudere.
nirc, ac incerrosanti de caus a ipsius alensis, per illam iplam, ad.
hibici particuld quia rel propeer, relpondere oporreat. Si aurem,
quod estobiectum formale actus assentiendi, estcaula illius, ne-
cesse eA, uc quendam insuxum praebeac in iltum, cum absque in
Auxu ineffectum caula vera nulla decur. Sed intuxus quem obje:
ctum Formale assensiis alicujus in iplum actum assentiendi pre.
bec, in alio consticui non porest, quam inhoc quod intellectum
ad cum in se eliciendum moveat; unde criam objectum mocivum.
vuloo dici Poler. Ec mover quidem incellectum vel per se Polum de
immediate, vel cum concur (n voluntaris es mediance ejus actu intelle.
etui assensum imperante. Per se Colum e immediate moret objectum
Formale incellectum ad assensum, cum id ica evidens est, ut Tua eri-
dencia incellectum adasen tum cosat. Cum concursu voluncaiis au-
cem e mediance ejus imperio morer objectum formale intelle.
etum ad asenlum, cum per se quidem id non ita clarum est, ue lut
claricare incellectum ad assensum determinare possit, sua tamen
quadam vi autbonicare volunrarem, uc incellectui assenlum impe.
rec. morer, arque sic quod ex parte claritaris decst, motionerolun-
caris suxplec, quem ucrumque modum morendi insinuat Thomas,
gd. 2. 2. 9. 1. a. +. TeribIc. essencir incellectus alucni dupliciter, une
modo, quia ad hocmovetur ab ipso objecto, altero, non quia sufficienter mo-
veacur ab objecto proprio, sed per quandam electionem voluntarie declio
nons in unam partem magis quam in alieram.
5. 37. Ilisita praesupposiris facile dijudicare possumus Formale
opinionis objectum propcer inevidentiam de obscuricatem luam. tum
demum objecti formalismunere Funsi, quando intellectum po-
steriori modoh. c. cum concursu voluntaris ad actum opinandi mo.
vec. Ecurhunc morendi modum plenissime perspectu habeamus,
POF-

## Folio  -  — 799266787:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
M
1e
IM
Ad
Ile
UII
eYt
21I.
Ie
lut
Mest
ipC
lu.
Mali
HI
MI
seclie
nale
TuM
pe
MO.
NUS,
DOt.
d.
M.
A
2
porrorenendum est; in opinionis objecto formali duo includi:
Unum est quaedam ratio cognoscendi incviciens es obscura, quae ut ob de
Fectum eridentix per se lola intellectum ad assensum lui, e conte.
quenter ad assensumrei, de qua queritur, morere nequit; ita inor-
dinc ad actum opinandi eliciendum per le Pola objecti formalis
munus Pastinere haud porest. Alcerum est quaedam ejus cum volunta-
ee convenientia aut vis alliciendi es in consensum trahendi voluntarem,
ut incellectum ad actum opinandieliciendum luo imperio derer-
minet. Jux posterior ratio mocira supplet suo in volun-
tarem insuxu, quodprioriinrationecridentix deest, ee cum
ea limul e junctim sumpra constiruie unum completum
objectum formale. idque ad movendum incellectum, ue
actum opinandi eliciar, prortus sutficiens. Ouod enim obje.
ecum Formale opinionis, praeter Rationem cognoscendi, aliquum cum
voluncare convenienriam in =ludere debeac, iplamet actus opinatiri
nacura poltulare ridetur. Nam sjuxra ca guae in Aph. III. tradidi-
mus, actus opinarirus cui nacurâ simul ab incellectu tanquam
principio eliciente, ac voluntare ranquam principioimperan-
ce depender, cum eriam per se ac tua narurdexiser objectum For-
male, quodsimul urramque Facultarem actingat, de prxterratio.
nem cognoscendi, qua incellectum atticie, eciam sui quandam
cum roluneate conrenientiam involrat. Nocum enim, quod
Pocencix animx nonasane, nilimoreaneur ab objectis; licut ergo
potencia intellectira opinandi actum elicere non porest, nisi ab
objecto, ee per quandam rationem cognolcendi exparre obie-
eti se habence alliciatur; ita nec Voluncas imperare incellectui
porest, ut praecise sub illo objecto formali actum opinandi inse
eliciae, nihabeodem, ee per quandam ejus rim autbonitatem ad
assentum subhoc formali objecto ci imperandu moreatur. Ouod
etiam a posteriori, nisi charex parceremus, Facile ostendi poset.
P LIOR. VI.
Proprium Opinionis est vel Poliirum vel Negatirum.
Proprium poluirum est Inrrinseca F’allibilicas actus opinari.
vi; exobjccti formalis obscuritare acque incerricudine pro.
veniens. Proprium negarirum est Ablentia cercirudinis in.
aCt

## Folio  -  — 799266787:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
actu opinariro Ad verum que respicere videnciir Autores,
quando cum Formidine opinionem esse vulso dicint.
5. 38. Postquam Opinionis conceptum essentialem primarium
trabuimus, qui esc; procedere ex medio incerto s obicuro; Nunc ad
ejusproprium aerributum (eu conceptum secundarium pergio,
qui est, utrulso logruntur; Esse cum Formidine. Cum auremi For-
midinis rocabulum non unam signiticationem habeat, Ctacim ori.
tux discepeatio, de qua formidine hic Termosic. Huic dithculcari
utnos eotacilius extricemus, anima dvertendum: Formidinem (u.
mi duplicirer (F) proprie (2) improprie seu figurate. Formido
proprie Cuma COImunIEeE metus Cire timor appellatur, e deleri
bitur; quod sc actus voluncaris, quo (cil. voluntas Fallrarem ceu
malum aliquod averlatur, adeoque metuie, ne incellectus Fgl.
sd judicet. Improprie seufigurace Formido dicitur omnis Incerri-
endo, quae in incellectu reperitur, cum enimhaec incercicudome.
cum hirecimorem in Voluntate caulare possic, id circo, per meto.
nrniam efectus pro causâ, Formidinis nomen ipsi impositum
esse ab Authoribusridetur. In qua camen significatione rursum
velnesacire rel positire lumitur. Negativepro absencia certicudi-
nis cum in assensa opinatiro, quam inporenti â leu intellectu opinan
FC PosssivEAUEPTOObjectO AUE PTO Actu INCCKEO;EFhCFormidinéité.
rum Faciunt duplicem; aliam formalem aliam rirrualem. For.
midinem formalem, (qua eriam Formido subiectira e Formido in
actu sccundo appellatur) describune, quod sit actus reAexus, quo
intellectus reflectens super assensum luum expresse judicat, (e For.
Tan incali assentu talli, et Forre oppositum esse rerum, uc AIV. 8.
Cuper assen Cum hujus provosirionis: Omnis mater dilici silium; In-
cellectus mens resectens expresse judicer; alignam forie matrem
esse quae slium non dilieat. Formido virenalis (quam eriam Ra-
dicalem, apcicudinalem. Formidinem cognitionis, a FOr-
midinem in actuprimo rocant) describitur, quod st inerinsecaa-
ccus opinatiri Fallibilicas super, quam si noster intellectus
reflecteret, tunc expresse judicaret se Fortan in illo actu tal.
li, ee Forte oppolicum esse verum, proutlingulastras formidi
nis acceptiones (parsim invenies apud Connimbric. in c. pennul. l. 1.
post. anal. q0. 1. a. 3. CompL. d. 20. L, 903. n. 23. Kubionem in L. L i6. IY 5.
d. IL. 1
O
d0n
0
it
3
MI
d0
a.
ni

## Folio  -  — 799266787:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
le
IUIM
C dd
19
1For.
1Ori
AlcaiI
mII
nide
elest
nced
fal
1CerII
DMe
neto
IIuI
irluI
I1HB
1121
Ie
d
UIYEM
184
E01.
Cad
ettis
ide
silile
1Y. S.
Ait.
d. TI. L. qu. 2. n. 47. Mhurciam d. un. de 5. 6O. 9. 9. MLorisam. m d. 12. L.9.
9. Francisc. B. Spei tr. 9. L. d. 3.98. 2. n. 163. (5 164 Poncium d. 22. L. 93.
n. 19. aCquC aliOSBIUTES.
5. 39. Hisica obserratis non diffcile erit dispicere, guanam
formidohic locum habeac aur nonhabeat. Non enim (L) Formi.
do, uE actus volumaris est, epinionis proprium dicimeretur, quan
doquidem opinio esactus inrellectus, ex cujus effentia repusnae
actum voluntacisper le Ruere. NeC (2) Formido; ut absentiam cerci-
tudinis in porencia seu intellectu opinante dicir; Cumi proprium nOn
Poslic esse in alio subjecto, nisi in eo cujus estproprium; haec au
cem Formidonon Hcin ipio actu sedinporentia. Nec (3) Formido.
ut objectum incerrum denotas; quodper se clarum est. NCC (4) For-
mido formalis; eo quod opinio quadam Cnehde Formidine esse
PONL.
5. 40. Solaigitur Formido Firrualis, _, Ouae absentiam certicudi-
nis in actu dicit,s lunt rerae proprietates opinionis; quae ramen in co
differune quod Formido virualis sic opinionis accribucum polici-
vu. Absentia vero certicudinis in actu, necaciru. In Formidine virtuale
praeprimis noientur caulx ex quibu prorenit sune aute ex Obscuri.
tas eIncerrindo objecti formalis. Obscuriras guideremota Incer
citudo reroproxima. Cum enim omnis altensus ex objecti forma
lisconditionibus, Cuas quoque conditiones csentiales hauriat, et
vero objectum Formale opinionis, juxta superinseradita, in (cob-
Icurum Ccu incridens, aeque incercum Ac; tieri Cane aticer nonpo.
ccst, quam uc exopinionis objecto Formali in ipsum actu opinan-
disprimo Oblcuricas, deinde ex ob scuritate Incertirudo, ex incer-
nicudine verotallibilicas proreniat, quam fallibilitatem astentus opi.
narivi Rucorestormidinem virinalem leu aptituairale voc ac, c0 ejuod
Tupra iplum Ereflectat incellectus actualter Formidet ne FOrre oppo
acus altensus hcverus. Ilbi camen obirer adhuc noco; secnndario
ceia ex objectimaterialis ineridentia a incercirudine; neC NION Cx
Parre Cubiecti sive incellectis opinantis hanc Formidinem inip (urr
actum opinandi dimanare posse. Modos, quibus id iptum expar.
ce incellecus heri (olet Videtis apud Morisanum d. 12, L, 9. 7. ex
Joh. Lorinum P. 4. IY. L. de Sc, 9. 2. d. 1,
D. 4.l. C .

## Folio  -  — 799266787:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
5. 4. L. Caererum quia hec duo; incerriendo e nevidentiapro diver.
licace Fundamentorum incellectum ad assencum decerminantium,
(non secusac eorum opposita, Cerricudo sc Fridentia) in Moralem,
Physicam e Aleraphysicam Incercicudinem ac Tneridentiam diridi
Portunc; (qua de re rideantur passim Scholastici) Ita non abtur.
de cum 12quierdod. +. 9. 2. n. 25. Seg. (5 d. 5. 9. 1. n. 8. Segg. nec non Mori-
(ano g. 26. C. a. 4. p. m. 476. iplaetiam Formido, qua ex ineridentia
ac incercitudine quali consatur, in Mloralem Physicam d Mletaphy-
Sicam distinsui poceric imo deber. L icet enim actus opinatirus ali.
quando excludat omnem Formidinem moralem atque prudentem.
quando scilic. coc accumulantur motira gua reddunceridentem
ee cerram probabilicarem, nunquam tamen carere porestomni
Formidine relphysica ve l metaphysica Propterea quod veritas lem.
per in opinionemancat incerta e ineridens. Tales actus opinati.
vi Cunc, quibus judicor. 8. Romam esse. IC. Filium pradivitem ac pro.
bum. parentem mendicare ostratim non permissurum. RUC, virum justum
ac veracem non mendacium commissurum inre, ex qua nullum capit in.
cremencum. Ucur enim hi actus omnes linemoraliter eridences ac-
que certi, de sic Formidinem prudentem excludant, quia camen
ipsis non repuonaenaturalicer rel supernaturaliter Tubesse Faltum.
idcirco physic a e mecaphylica Formidine no destituuntur, sed Pune
Smpliciter incerti a obscuri.
5. 42. Fit haec de Opinionisproprio politiro. Vecativn est Absen.
tia Cercicudinis in actu; quod rel lolaejus necellaria cum actu 0.
pinandi Connexio erincere porest; uodenim nesatio cerrieu.
dinisactum opinandineceslario atticiar, cumque eo insepara.
biliter cohareat, inde probatur; quia opinionis conceptus el.
Tentialis es assenciri ob medium incerrum arque Fallibile, ad quem.
conceprumnesatio cerritudinis in actunecellario lequitur. Rario
toraelteridens e a Conimbr. l. c. 9. 1. a. 4. partim contrario, pareim
simili quodam declaratur. Contrarium est nesario scu repuenanria
Fallibilicaris in actu scientix. Num sicur ista repusnantia cum d.
ctu scientix ita necessario conjuncta eA, ut ab co separari nequeat
Talramanente scientixessentia, quam a principiis certis aeri
dentibus nancilcitur, parimodo seres haber cum nesarioneleu
rC

## Folio  -  — 799266787:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 63 lines, status machine
eli
Iur.
Arri.
Mit
15411.
MIem.
NIEm
Dmn
Cen.
lem
inat
ustan
test
C2M
Ablet
31u el
quel
. RI
PaII
ORet
141
etii
septt
1
CuM.
regta
S_I
repugnantia certicudinis in actu opinionis, quam nemoabeo se.
Parabit, nili qui essenciam opinionis crercerit. Simiie eA negario
racionalitaris inbruro. ucenim haec necessario sequitur ad essen-
tiam bruciproprerea quod differentia essentialis bruri est oppolita
clentiali differentix hominis, sic quia conceptus estentialis opi-
nionis (dependere a principiis Fallibilibus) estoppolicus conce-
pruiscientix (depedere a principiiscertis) ideo ctiam negatio cer-
cicudinis cum opinione ranquam essentia lc ejus conlequens per-
Petuo connexacrit.
APHOR. VTI.
Opinionis E Fectus alius estperle, alius per accidens. IS rur-
Cum vel ablolurus, vel condirionarus. tlic iridem vel ex parte
caulae, vel ex parre effectuscalis. Pfectus per se ablolutus est
legacio cercicudinis in porentia seuincellectu. P Aectusperle
conditionacus est Formido actualis in intellectu. P. Aectus per
accidens ex parre effectis est Formido actualis in voluntare.
Ffectus per accidens ex parre caulx est Cerrirido in in-
cellectu.
5. 4. 3. Ulcimum quod de opinionis narurâ in genere conside-
xandum renir, esipsius efectus quem in porentiŝ cosnoscente seu
incellectu tanquam subjecto uo, releriam in roluneare postlere.
linguit. Cum enim quaelibet cognitio intellectum, ee quandoque
volunracem etiam aftcere solear, ommino ctiam opinio, servatâ
proporcione, id iplum praestabit. Ouiavero non unum necejus-
dem generis effectum ex opinione relulcare deprehendimus, ideo
contulionisvitandae causa eos in effectus per (c e eRectus per ac-
cidens primum distinguere placuit.
5. 44. EFuE aD illis inicium hac, opinionis eRectus per scvoco,
in quosexpropria rircure insuic opinio, quales Tunt Nerario cerris
indi is.  Formido actealis in intellectu. Jua ramen in eo diferune,
quod adnesationem cerricudinis in intellectu simpliciter et absolu:
re concurrar quasi opinio, actualis aucem formido intellectus sine
cerra conditione ab ea oririneguear. Unde illam opinionis efectum
ablolutum, hanc vero conditionarum dicere non dubicarimus.
5. 4.5. De Incerritudine neearie a seu negatione certicudinis in intellea
ctt

## Folio  -  — 799266787:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
Hnon estcur operoseprobemus, quod ab opinione smplicirer
_ abolureproticilcatur. Probarunthoc jam Caris, nis FaIIOr, Co.
nimbricenses l. c. 9. 2. a. 2. Quorum verba cd lubencius hic adscri-
b0. qudmajorem ca inre lucem nobispollicentur. Intellectus, in-
quiune, ex vi opinionis simpliciternesacivé se habet h. e. redditurnon cer-
tus, seu non cerrilicarur de esse rei. Wam opiniosolum affirmat rem ita se
habere, an vero aliter se habere possit ant non possit, nec raciienec expressé
indicat. FCpauIoO ante. Opinio quando incellectum reddit non certum,
rnneillud essicit, non asserendorem esse Fallibilem. sed simpliciter non pro-
ponendo illam ut infallibilem. Neminem vero ofendar hunc ovinio.
niseffectum esse aliquodnegatirum, quia enim opinio in ordine
ad scienciam necationem quandam imporeare sequo ut impertes
etum adperfectu habere ridetur, hinc Ac, ut is. ejus effectus parrem
Tue cause debiliorem imirecur, qui licerpropterea risorose acpro-
prie loquendo defectus pocius quam eRectus dici mereatur, quin
tamen per analogiam e similicudinem effectus quoque nomine.
indisiterurnihilvetac.
5. 46. Sedneque difficile est de Incerritudine posiir a intellectus, quae
nar eEoxno Formido accualis _Formido subiecti appellatur, pro.
bare, quod ab opinione conditionate proreniat. Nonporestenim in.
cellectus exri opinionisprius actuali Formidine aftci. a incertus
Policirereddi, quam expressé coenoverit actus es objecti intrinsecam in-
cercitudinem, quo d iplum Conimbricenses insinuane, quando l. c. g. P. a.
4. Contendune: Noticiam inerinsece fallibilem (h. C. Opinionem) non
secundum omnem suae natura modum, quem ab objecto habet, intellectum
formidolosum reddere. sed secundum eum duntaxat, quem à condirione ob.
jecti formalicer atque expresse cognit â vel repraesentat a nanciscitur, idede-
nim (persune) intellectus saepe non formidat quia nullam Formidandirari.
onem actincit. C au(aigitur rel condirio sine qua non opiniointel.
lectu reddere Formidolotu porest. s cujus incuitu Forinido istao.
pinionis effecto condicionarus dicitur, cstRestex a repraesentario falli-
biliratis inactues objecto, qua polita opinandi actu tacit, ur intellectus
Formidare incipiat, ne ForretalCum ipsi Cubsie, a contrarius actus
verus existat. Acque hincperspicere ralemus, quare har, quod lape
cam increpide ac linc ulla Formidinehuic rel illi opinioni adhe
releamus, quia sciliceredseliciens incellectus noster parum con-
side-

## Folio  -  — 799266787:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
M
e
1.
ent
1
NIM
ettB
A
di
11
AIB
le
113
t
Cderare reparum circum specté procedie, acq; adeo aut praeiena-
rid non percipie aurprae socordid non accendic ad illa unde for-
mido excicanda erar.
S. 47. Hlac deopinionis effectu per se. Suecedienunc ejus effectus
per accidens. Cum autem Mecaphylici effectum per accidens, aque
atque caulam peraccidens, duplici modo se habere dicant, ex
Parce caulanimirum, ee exparre effectus. Vide omnino Sihalium in
Reg. phil. d. 7. ~. 4. n. 34. Idco sciendum quod utroque modo lumEus
effectus per accidens locum hic inveniat. Nam quod primum.
attiner opinionis effectum per accidens ex parte essectus, ille est Formido
actualis in voluntace. quippe quae cum jactuali formidine in intellectu
tanquam opinionis effectuper se, conjunoitur, e ad illam sequi-
cur; jam rero tricissimum estiillum effectum per accidens schabe,
re exparte effectus, qui reinon intuentis e Fectui coherer. IIIudFa.
mennonprarereundum, quod formido in voluncare ad illud genus
effectuum per accidens perrincas, qui cum effectu per sc, ordinem
vel connexionem non necessariam, sed contingentem hrabene; Adjun-
Sicur enim hraec Formido roluncacis, cum demum formidiniinin-
cellectu, quando voluncati repraelentata est Fallibilitas actus opinandi per
modum mali, quia veronon eltnecellarium, ut roluntari ca Cemper
AC exhibeatur, conlequenter quoquonon necesseerit, utformido
Se renens exparte incellectus semper adjunctam sibi habeacformi
dinem exparteroluntaris. Conser Scheibl. Metaph. L. 1. C, 12. F. 8. a. 1.
n. 90. e Poncium d. 22. L. 9. 3. n. 19.
5. 48. Deinde opinionis effectus per accidens ex parte caulx cAt
Cerciendo in intellectu, quam adhaesiram seu intraesiram irem Cubie.
ciram aliquirocanc ad differentiam cerricudinis Formalis, qua
inactibus incellectus reperitur. Ouod enim cerricudoista in in-
tellectu opinantium aliquando producatur, ip se Philosophus docee
C, 7. E+ BIC, C. 3. EVIOI inguiens, TCV doZaCOVZ CV, 8 dis a CBOW, a X N’oro) a
anei cs eidevas, ne erroi isevson sder ior os doE à (Boi, n’éteCOLoIS
EWIS aVFaI. LVonnulli ex irs qui opinantur, non ambiennt, le d putant se ex-
quisiteseire, quidam enim non minus credunt illis, quae opinantur, qu’am
alii illis quae scinnt. Sed enos iplos nonraro experimur quibusdam
sententiis frmissime acharere, quas tamen postea manifectisra-
cionibus adducti damnamus, unde cum liquer opiniones tancum
fuis

## Folio  -  — 799266787:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 33 lines, status machine
Fuisse. Ecnocum esterium harericos ditficilius ab haresibus suis
quam Aideles a vera hde arerti. Ouod aurem Cerrirudo ista subjectiva
ab opinione per accidens e quidem ex parre causa proticilcatur indé
Patet; quod ab opinione non ur rali proveniar, led quarenus vel cum
nimiaincencaque plus aeque imasinatione, vel etiam cum passio.
ne animi aucaffectione roluntaris in intellectu conjunsitur; haec
enim esnatura efectus per accidens exparte caulx, ut cribuatur
alceri accidenti, cum quo ipsius principiu per se in eodem subjecto
conjunsitur. Oua leprincipiuper se certicudinis subjectire hoc in
locopartim est, uti dixi, nimia intellectus actencio sen imagina
eio, partim pia rolunatis aRfectio, partim alia quaedam animipas.
Po; dici enim vixporest, quantis fucistix animi pactiones colorare
Obiecta Coleane, quancisque incrementis exasserare possint fun-
damentarerum ut aliter nobisvideantur quam vere linc. Oud in
Fenobilcum taciune Conimbricenses gnando l. C. ajunc: Fit ple.
ramque ut ex piâ affectione qualis esse solet circa maoistros, vel ex passione
contra alios ita intellectus ad nonnullas opiniones determinerur, ut nihil
de illis Formidet, sed indubitato rer adstipuletur.
C A P I Y TIF.
DE OPINIONIS DIVISIONE AC PARTICULATIM DE
ODTSTIONEIMMEBIATA FIMEDIaIA.
APTTOR. TTX.
Opinionis Dirilio vel F. Pentialis est vel Accidenralis. FI-
Cencialicer dividitur in Opinioné in specie sic dictam et Fidem
humanam. Rccidentalicer in Veram de Fallam, Probabilem de
Improbabilem, Speculacivam e Practicam.
5. 49. Hlacenus Opinionem in nacura sua communi quatenus
ab omni speciepeascindie, contemplati Cumus. Jam recto rrami.
ee persimus ad ejus divisionem, qua in luis interioribus spectatui.
Porest aurem opinio velut genus in luas species; vel ur subjectum
in Cuaaccidencia diridi. Prior dirisio nobis essentialis dicieur, ac
promembris diridencibus Opinionem in spcciese dictam et Fi
ata

## Folio  -  — 799266787:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
EiVa
suis
inde
Cum
S(D.
huc
iuI
pa
dein
Drat
1
D
1el
TaMI
AaII
Ctiu
AI, d
demhumanam agnoscit. Posterior accidentalis rocatur, rursum.
quecritariam insticuiporest, rarione nimirum objecci, qualirans in
medio assenciendi, nec non subjecti acque finis. Ouos ornes acciden-
calis dirisionis modos breriter et ces ersacodo prius evolve.
pus, quam ad pleniorem essentialis dirisionis tractationem ac-
cedatus.
5. 50. Objectum isicur Prespicimus. Opinio diriditur in Ve-
ram e Falsam; (Illa Platoni cum alibi rum in philaboocn scu recta.
Taec norne g mala e auaerarsou prara dicitur.) Cum enim provo-
siciones continsentestam fallae quam rera essepolint, accidic, uE
gux circareras verlatur opinio vera, qua circa FallaS Falsanuncu-
Detur. Unde Ciphanims in c. 3. l. 6. Echcc. haud male opinionem
ambiono gladio compararie, quod _ verum ee Fallum persequatur
uti r. 8. Falla est opinio quae Cacuie solem esse minorem ierrà e vix
uniuspedis. Vera quae dicie solem essemajorem terra. Caererum de
opinionerera ee Falla eria insieniora axud Philosophum occur-
runc loca. quae hicplane omitterenobis relisioest. Primus tra-
Detur c. penul. l. 1. post. anal. Secundus C. 4. l. 3. dcRrima. Terrinsc 6. C a-
cecor. In primo docec: Et veram es falsam opinionem circa eandem
rem versari porse, ica camen uc opinio vera veram delinicionem
afferac, ee naturam rei explicee, Falla faltam. Idque declarae
hroc exemplor. S. Fal(a est opinios dimetienti esse communem mensu-
ram cum latere. Vera est, dimerientem non habere communem mensu–
ram Oux dux opiniones (unt quidem ejusdem rei, sed alio 2Fq)
alio modo, illa namque Faltam nacuram astionat dimerienti, hec
veropropriam e veram, quae in detinitione ponitur. In secundo
ee terriorradie Aristoceles. Unam e eandem opinionem ex vera in
falsam transmurari posse, ( Kilicec res sire objectum mutetur, de opi-
nancemhoclareat. Veluci si existimem Perrum sedere de haec opi-
nioherera, ita demum hecfalsa, si meinscio Curgac, nam quam.
diu leder, opiniomea mancerera; Avero me sciente Fursat, ne-
ceste est me mutare opinionem utivitur eadem maneat _ Falla,
fiat, necesse estrem opinatam mucari, inscio opinante.
5. 5F. Deinde Opinio ratione Onalitaris cujusdam in Medio
assenciendi distingui Colet in Probabilem e Improbabilen. Opinio
probabilis ea elt, qua inre incerta gravinicieur Ratione. Improbabilis
gua

## Folio  -  — 799266787:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
quae Levi. Craris autem sre pragnans RatiorocatuF, quae tanti
ponderis est, uc in eo prudens quisque polsienici sinculla leritatis
autimprudenciaenota. Atleris se Frirola Racio eAt, cui sine re-
mericatis nota, nemo prudens fidere potest ad luum exhibendum
judicium, eciam hi Cufficiens sic ad illudelicien dum physice, cemere
ac imprudenter. Graritas isitur atque Lericas Fundamentorum
seuassentiendi mediorum in caula Cunt, quare opinio quaedam
probabilis quaedam improbabilis esse dicatur. Quodnam vero
Medium reputandum sic grare acque adeo (utliciens, ut opinio il.
10 Tubnixaprobabilishrabeatur: Icem; Oux opinio probabilior
centeri, aliisque praeterri debeat: prolixe juxtim ac scite ostendie
I2gnierdo in pharo scient. p. 1. d. 7. 9. 2. (53.
5. 52. Deniqueratione subjecti e hnis in speculativam e Practi-
cam distinsuitur. Speculauva CA qux intellectuitheoretico intra-
rec, e ultimate incoenitione sctitur, qualis opinio est qua sta-
tuo; caelum esse corraptibile. Practica, quae in incellectu practico
reperitur. ee ulterius ad actionem relhonestam vel curpem desti.
natur. Talisopiniopraccica ett; qua felicitatem saam in diviriis
constituit Avarus, aut in Polupracibus Favenis, aut inhonoribus Am.
biriosus. Dux quidem distinctio maximum ulum habet in rebus
moralibus, ubi trequenter Autores appellare (olene opiniones ali.
quaspeculacirerantum probabiles, quas tamen ad praxin do.
cent minime deducendas esse, cum practice improbabiles esse
aurminuscuex rideaneur. Duo nomine mulei Jurisperici apra.
xirelesant opiniones Duareni, Cujacii, Donelli, Antonii Fabri, et
aliorum, quos tamen cheorice probabiles imo verissimas arbi.
Erantur. Ratiohujus rei est. quod actus humani, quos appro.
banc dictae opiniones, ita lune comparaci, uc si quidem secundum
sespectentur licici sint arquehonesti, ( tamen executioni manda-
ri debeanc. moraliter tierinonpossinc, quin iis alii actus illiciu
intermisecantur aur ibsimet deprarentur aliqua circumstancia.
S. 53. Acque haec de opinionis dirisionibus accidentalibus
quarum unaqueque in caereras est ducibilis) dixisse Cufhciane.
Redco nunc ad Diritionem esentialem, cujus membris acciden
calestres priores nullonegorio applicari porunt. UEvero Cu-
justiberassensus specitica distinctio ex objecto Formali seu allen.
ciend

## Folio  -  — 799266787:0035
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
1.
tiendimedio desumi Coler, ita quoquehaec opinionis diritio, qua
distinsuitur in Opinionem in specie sic dictam e Fidem humanam, exin-
deperiracst. Duia enim objectum Formale seu medium alten-
sus opinaciri aliud est intrinsecum, quod connexionem aliquam
nacuralem habercum propositione cui assentimur; aliud exrrin.
secum quod in renullum dicit ordinem adproposicionem, quam
opinamur; hinc tic, uc opinio pro diversicate hdc cAenciali luo-
rum Mocirorum seu assentien di mediorum esentialirer quoque
distinguatur in Opinionem in specie sic dictam, qua Moriro quodam
incrinseco, e Fidem humanam quae medio assentiendi extrinseco
nicituE.
5. 54. UIndetacile dijudicare ralemus, quid respondendum.
sic adrexatissimam illam quaestionem, qua inquirunt AUTOTES.
quomodo Pides humana es opinio in secie sic dicta inter Ce differunt ?
Heutiquam enim cum Sorce Masio ad c. pen. l. 1. post. anal. ConL 12.
dicendum; Fidem sehabere ad Opinionem sicursc haber rir ad
puerum; urenim rirac puer intra eandem speciem humanam.
canouam perfectum ee imperfectum differunt, ita criam inera
eandem speciem obicurae cognitionis fidem humanam esse per-
Fectam e consummacam, opinionem vero in speciesic dictam cAe
imperfectamnoriciam. Dua sentencia jam refurata est a Rubio-
necom. ad. c. pen. l. 1. post. anal. 9. 1.. m. 2. Multo minus cum aliis
cacuendum; Eidem nixam principiismoraliter eridentibus di-
sinsui essentialicer ab opinione, obscuram rero else ejusdem
Speciei cum opinione. Nam e eam Cencentiam praeter Rubio-
nem modo laudatum explolere Conimbric. g. 1. art. 2. l. Capius cita-
ti. Juinpotius Facerinos oportet fidem humanam ac opinio.
nem in speciesic dictam (ub eodem genere essentialicer distinsui
obspecie dirersa media quibus am bae innIEUINEuT.
PHOR. IX.
Opinio in specie sic dicta porro subdiriditur in simplici-
cerincellectiram leuimmediacam, ex discursivam leu media-
cam opinionem.
5. 55. Quod opinio in specie hc dicta intrinseco raudeat al-
sentiendimedio, jam anrepercepimus. Ouiaveroinerinlecum
hoc assenciendi medium rurlum non uniusgeneris est, ideo feri
Bli-

## Folio  -  — 799266787:0036
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
aliternon porest, quinpro dirersitace iltius, ipta quoque Opinio
iterum distinguatur. Assentimur enim alicui propositioni con.
tinsenti, vel propcer verisimilem connexionem terminorum iphus, B vi-
delicerscimmediaca; Vel propter rationem aliquam pr obabilem.
quandocstmediaca. MILa isitur Opinio quae probabilitate termi-
norum nicitur, Immediara rulso, e 2 nobis simpliciter incellect. Va 2p-
pellatur. Oua veropro objecto formali Rarionem aliquam proba-
bilem asnolcit. Mediara rul8o _ a nobis Discursiva dicieur.
P. 56. AMimilataucem haec opinionis lubdistinctio divitioni
sciencia lace sumcae, quemadmodum enim leieneia late Fumta eAt vel
simpliciter intellectiva quae ciera discursum paratur. _ communiter
Incellisentia dicicur. Vel est B. scursiva quae per discurtum gi.
Enicur, de Scientia na) éEoxo nominaeur; Ita quoque Opinionem
inspeciesic dictam h. l. iidem cermini dividune, cum Opinio im.
mediata, qux hic absque discurtu Incellisentia correlpondeat;
Nlediata quae ciera diecurlum non datur, (cientix na) éFoxm dictae
AmilisCIE.
5. 57. Ouod aurem valsares istas appellationes atriner, Fcien-
dum, opinionem dilcursiram propeerea Mediacam dici, quod
permedium probabile signatur, opinionem rero simplicirer intel.
lectiram immediacam rocari, quod sine medio producatur. Ubi
tamen Mcdium neutiguam late accipi debetpro medio seu rati.
one quacunque assentiendi, cujus respectu Opinio Ampliciter
intellectira non porestimmediacarocari, cum omnino pro me.
dio atenciendi probabilitarem terminorum habeat. Sed est
stricte accipiendum pro Medio termino probabili, quarenusitte
intra llositmum dialecticum reperitur, acq: in eodem cum
praemistis conjunsitur. Hujus enim mediirespectu opinio sim.
pliciter incellectira recte Immediatanominatur, cum iltusmodi
medioprorlus destituacur.
AAPFIOR. X.
Opinio Immediara est existimario Propolirionis immedi
atx eenonnecellaria,
5. 58. Opinionis immodiatae leu, uEnos vocamus, simpliciter
Incellectira dehinicionem expressis verbis tradie Aristoreles l. 1.
Pott. an al. cap. penult. quando dic: AoEa es eroanvis rns ausos
oeg.

## Folio  -  — 799266787:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
M1D
COn.
tem.
rmin
ap.
roba.
ilioni
IIIeL
M e
Onent
O1.
eac
d
A
CCie.
qu
1MIB
Sed
la
ietiu
(O ME
nusilt
CoI
Ol
11S.IID
medl
licilet
est
vegoras nai un avarnaias. Tlanc definitionem cacim relolvo
ingenus acque differenciam. Cenus est onnis seu Existimatio,
quorocabulonil aliudhicsigniticatur quam assentus opinacivus
(opinionisroce generaliter Pumca) qui quid sirjam erolutum est
CaP. ancecedenci. D fferentia delumitur ab objecto materiali, nempe
Propolitione nonnecellarid imediaca; cninos adjiciemus Formale,
hroconim estRatio, Cub qua objectimateriale cognoscamus, uri le-
piusmonitum.
eAPTIOR. XI.
Opinionis Immedinca objectum mareriale est Propositio
nonnecellaria scu contingensimmediatu; Objectum Formale
Probabilicasconnexionis immediara cerminorum.
5. 59. Duemadmodum interpropoliciones necectarias e csen-
tialestroc dacurdiscrimen, quod alixe sincprimae e immediatae, quX
nulla aliapropolicione prioriprobari pollune, acque ideo prima
principia(cientiarum rocantur; alixe veromediacae quae per alias
propositiones prioresprobantur, e proinde conclusiones dicun.
cur; Pari quoque modopropolitiones contingenres seu opinabi-
les in Mediatas H. C. Conclusiones, ee immediatas H. c. principiao.
pinabilia distinsui debent. Ouond conclusionesres laris certa.
Guodrero dencur eciam prima principia opinabilia, ad qux reduca-
tur conclutiones opinabiles, exindepacescit; Juod una propos.
tio opinabilisprobetur per aliam; cum autem in infinitum hoc
heri nonpossic, ideo necesse est, uc dereniamuscandem adpri-
mami ex immediacum propolitionem opinabilem. Ucenim in pro-
politionibusnecellariis d mediaris transire possumus ad imme-
diacas, Ecetiam a mediaris propolicionibus opinabilibusadim-
mediacas, quia conclusio incerta qualis est opinabilis, non porest
nonreduci ad incerta quoque seu opinabiliaprincipia, nisi relis
incertam cognicione simul esse cerram, quod manit. Ao implicar.
5. 60. Ilis ita praesuppolitis dicimus opinionem perinde aca
que scienciam esse conclusionum ac primorum principiorum. Si
cur enim (cientia demonstrabilis, quae nar éEoxi scientia appella-
eur, circa conclusiones necessarias est occupaca, ita opinio discursiva
Ceumediaca, qua isti sciencix respondet, circa conclusiones opinabi-
les veclatur, ur postea in Aphor. Ceg. trademus. Pc licur Scientia in-
demonstrabilis, alias incellisentia dicta, pro objecto materiali a
BnO.

## Folio  -  — 799266787:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 34 lines, status machine
noCcixprima principia sciemisicr, qualia tunt; impossibile est idem simul
esse co non esse. Totum est majus sua parte ec. Ica opimio simpliciter intelle-
ctiva Ceu Immedista, quae Incelligentie respondet pro objecto materiali
habet prima principia opinabilia, scu, ut Aristoreles in detinitione supra
polica rocas, propoliciones non necellariasimmediatas, qualessunt;
Cansanobilior est suo effectu. Mater dilisit liberos 5c.
S. 61 Acque hc prima nostri aphor. pars est absoluta. Sequieur altera,
quae concernit objectum Formale opinionis immediacae, quod equidem
Facile colligere possumus ex objecto ejus mareriali, cum enim illud Cine
prima principia opinabilia, seu propoliciones non necellaria immedia-
tx, quibus non aliam ob caulam, quam quia termini eorum lunenori, al
Tentiri ralemus, idcir co probabilicas connexionis immediatae terminorum
objectum Formale cric hujus opinionis, acque Rario sub qud prima illa
principia incellectum ad assensum sui moreant; Sicuri Claritastermino.
rum in principiis primis scienciarum est Ratio ex quâ Pola iis asentiamur.
eAPHOR. XII.
Opinio Mlediaea estExistimatio propolitionisnonnecessa.
rixmediacas
8. 62. Mediaram Eve Discur sivam oxinionem ipse quidem Philoso.
phusnon desinirit, Facile camen ejus definicio ex opinionis immediace
definitione exstrui pocest. (i modo parcicula; auueos immediata aute-
racur inque locum ejus parcicula mediatae sUBSEIEUATUF. EF (I quaTAS, CUF
noneriam hajus definitionem soppedicarie Aristoreles Respondeo cum
Murcia d. T. de 5c. C5 O. 9. 9. Forre hanc fuisse causam, quod de opinio.
ne discurtirâ seu mediara nemini poterat esse dubium, quin sic opinio,
dubium camen esse pocerat, num de principiis opinabilibus sic opinio:
ut itaque ostenderet etiam de illis dari opinionem, solam detinire roluie
Immediatam, ex qua camen nullo negocio, uti pacetalterius speciei detini-
eio exstruitur.
5. 63. Constat aurem haec definitio suo quoque genere atque differen.
eia. Genas irerum ek existimatioh. c. assensus opinatirus. DifferentiaB-
milicer est perica ab objecto materiali, nimirum; propositione non necel
Caria mediatd. cum quo maceriali objecto noseriam in sequentibus For.
male objectum considerabimus.

## Folio  -  — 799266787:0039
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
1
s
R.
APHOR. XIII.
Opinionis Mediaca objectum mareriale est proposirio
nonnecellaria seu C’ontinsens mediara, P’ormale vero est R a-
tio probabilis.
s. 64. Objectum materiale opinionis discurtrx (eu Mediatae nobis
non mulcum heic negorii Facessere pocest, cum ex anrea dictis 5. 60.
quidnam illud sit, jam lacis innoreseac. Uc enim opinionem im-
diacam prima principia opinabilia, ica mediatam hanc Conclusiones
opmabiles cerminane, qua in delnirione antea daca propolicionesnon
necessariae Ceu Contincentes dicuntur, quod alicer acque alicer se habere
Postinei Mediacae vero, quia dancur alix propolitiones ipsis priores,
ex quibus inferuntur atque deducuneur.
5. 65. Pergimusigitur ad objectum ejusformale. quod paucisitidem li.
neisablolremus. IIlud eA Rario probabilis, quae dicicur inspeciemedium
probabile, ee a Cicerone l. 1. de Jnvent. Rroumencumprobabile, Inventum
probabile, iremRatio, querei dubic hdem Facie, appellatur Sire aurem per
illam Rationem probabilem medium terminum incellisas qui lemel cum
minore lemel cum majore in (y llogilmo dialectico ante conclusionem
ponicur, sive ambaspermissas iu (yllogisino dialecticorecte dispositas, De-
rinde est. Medium (yllogilmi dialectici est, quod rerisimilicudinem con-
Fert, ex qua judicetur majus excremuminori convenire. Praem: sa in Cyl.
logismo dialectico ut plurimulonce; incipia illa probabilia queThilolo-
pho l. F. FOp, C. 2. Ita deseribie; evdoZa ru don SV ( HaOI, n 70157 R et 5 O15, n
201500D015, , 8 rO15, n FOIS HaOV, n FOISTE ReiGOIS n FOIS VCaNISU ZVCOCsUaS.
erdoEos. Probabilia sunc quae vera videntur omnibus, vel plerisque vel sa-
pientibus, atque his vel omnibu, vel plerisque vel maxime nocis es claris. Hecin-
qua principia probabilia Fungutur munere objecti formalis, et lunt cause
opinionis mediarae, quando in syllogilmo Dialectico Aancloco praemis-
Carum; quodiplum Philolophus innuie syllogismum dialecticum de R-
nien; o eZ ErdoZcr ov o CousrOS. qui ex probabilibus concludit. Cum
enim probabilia principia sint calia eriam exera (yllosilmuni, quodnam
officium in syllosilmo dialectico habeane, vocabulo concludendi signi-
Acac, nimirum uc eanquam praemissae probabiles inferant conclutionem
probabilem, qua Formalicer consideraca ip la est mediara opinio.
5. 66. Nequetamen objectum Formale opinionismediatae suncrantum
principia probabilia vel Medium copicum. Sed eriam desumiilludipsum
PoccC ex Analyciea, quia illud, quod in se ex sua vatura est necestarium,
lal

## Folio  -  — 799266787:0040
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Talcimjudicio multorum probabile esse porest. Medium ergo demonstra-
cirum degenerat quondoque in dialecticum, si vidclicer existimetur.
cum alcero quastioniscermino probabilicer tontum cohaerere, docente
Fonseca l.7. Inst. c. I. Ouomodo aliasprobabilia media seuargumen.
ralumipollinc anocarione, conjusaris, caus2 e caulato, subjecto ee 2d.
juncto, coco d parcibus ec. prolixenec inurilicer cradickeckermannus I.
3. SyI. c. 2. le99.
APZIOR. XIY.
Opinio Mediara est velS dio cur GIr, Vel S3n Quod (Ic.
5. 67. Ouamvishac opinionis Mediata dirilio a paucis, imo dixerim
 nulloFere actendarur, quia ramen non minorem usum atque prior pol.
liceri ridetur, ee praecerea in Aristotele Fundata reperitur, eam hic adji.
cere non vereor. Verba Philolophi de ca c. penulc. l. 1. post. anal.
5. 4. Ita Schabenc: 10  na) ro doEa Ccv Esi, 10)  dion. UIlicet
opinari quod sit; ita etiam eursic.
Sciencia issicur divitionihiancno.
Aram relpondere nomina utrobique communis ec eadem non obscure
sienificant. Urenim sciencia Philosophol. 1. Post. ana l. c. 13. duplex est
Edion cur sit _ Soli quod sic. ita eriam hoc in loco duplex ipsi est opinio.
Ulna Sdion cur sit. AlTera E on guod sit.
S. 68. Appellationes quod acrinet, ex similicer ac in Cciencia desumte
fuisse videntur ex quocuor illis quaectionibus analycicae d dislectica
communibus, et ab Aristorele L. 2. post. anal. c. 1. enumeratis; (y) 8 VEV
inquiente )er) aeg et est, nes, 70on. odion. Incerrogamus quaruor
an sit, quid sut, quod sit  cur sic. Ouas inter hocce discrimen
constiruune, uc duas priores quectiones simplices posteriores conjunetas
Ccu complexas, appellitent. Sic, an sit caelum: et quid sit 2 Punt quaesti-
omessimplices. Urrum ccelum sit generabile es corrupcibile? h. c. an in.
Ec caelo generacio acque corruprio? _ curinsic: Tune conjunctae. Ouo
niam isicur de quactionibus conjunctisaeque dariporestopinio ac scien.
tia, ideo Philolophusmodos diridentes quactionem, eriam ad opinio.
nem applicare roluie, ucsic ea opinio quae est quaectionis  o i. c. an sit,
eriam nomen opinionis s ol acceperir. Alcera qua eAt quaectionis )8
dion opinio quoqueIs dion vocata fuerit.
5. 69. Ouid ergo Opinio rsdot _ Is on sic. Facile exdictis colligere
CA. Nimirum: Opinio Jd dion est opinio mediata, quae de effectuta-
v est
Becurper caulom concingentem. Opinio vero (8ol est opinio mediata
quae de cauloa habetus per ettectum concinsencem. Ouae detiniriones
ab (0l

## Folio  -  — 799266787:0041
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
A
et
d.
ie
l
10.
1E
2
151
01
est
A.
1
absolvuntur concepen peneris d differentix. Cenus est opinio media-
1d. Differentia sumitur ob objectomareriali e Formalia. Illndinovini-
onc dion est ERectus h. c. propoticio de cujus subjecto praedicatur.
effectus; in opinione vero)s on est causah. c. propolitio de cujus Tubje.
Aopradicatur cause. Hoc in opinione)8 dien ect Causa contincensi. c.
Praemissae cum quarum alcerurro cerminocale medium quod est cousa
et
continpens coharer, in opinione vero I8 ou est Effectus contingensi. c.
Praemilsae, rel ambae propolitiones in syllosilmo dialectico, cum quarum
alcerurro cermino cale medium, quod est ERectus contingens, coharet.
CAPHT. IV.
DE FTDE, HIUM A N A.
APHOR. XV.
Fides Flumana est Opinionirens restimonio Bumano. F, C
diridipocest inMedioram _lmmediaram. C erra acq; InCerra.
5. 70. Opinioneram mediaca quam immediata sic lacis perluctrara,
Paucisnunc altera Opinionis (generaliter accepta) Species, quae Fides
hrumana dicirur erolvenda recar. Cujusequidem detinicionem in aptio.
timo proposiram resoivo in detinicum ee definitionem Aricte sic dictâ.
Definicum es Fides humana. UIbi primo loco sele explicanda oHere von
Fidei, qua cum (praeceracceptionem Profanam es Ecclesasticam plané
hicnonaccendendam) adhuc in sensu philosophico divertimode accipi
Coleat, sud ambisuicare liberanda erir. Sciendum igciur; Fidem accipi
impralenciarum neq; pro objecto sidei quod creditur, neque pro habitu
Sidei quo Faciliramur ad credendum, sed pro actu credendi, eoque non.
laresumeo, prout sub se complectitur; Tam Scientialem existimatio-
nem, quam habemus de principiis primisscienciarum, que proindePhi.
loTopho l. 1. FOp, c, 1. 5. 6. dicuntur diaurior exorra rivnisio a seipsis ha-
berefidem:) Onam opinabilem persuasionem, sine quâ nec opinio medi-
ocanec immedisro esse porest; Unde Philolophusirerum l. 3. de a0. c..
1. 5, XI 22. dic: ma on ier déEy a non S Det MIS. ovn EvdEx(a1 3 doEa
Coviru, ois doE et, Un MISEVC. Omnem opinionem consequitur fides, quia
Feri nequu, ut aliq. is non habeat sidem iis quae opinatur. Verum stricté
accepio proassen (a credendi obscuro  incerto medioque fallibili exirinseco
Sabnixo. Voci sidei hc limicorae vocabulum hamanae deinde addicur,
de Ec a ratione asenciendi, Auroricare Scilicee hamana, qua nicitur, cum
apposico Fides humana rocatur. od differentiam Pidei, quae restimoni-
um dirinum pro Fundamenco habet, indeqi Fides divina dici consuerit.

## Folio  -  — 799266787:0042
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
S. 7r. A Dchnico ad iplam progredimur Defnicionem, quae constat
Benere ac differentio. Genus elt opinio generalicer Lumta prouc opinio
nem in specie sic dictum ee fidem humanam lub se comprohendie, de qui
Supra eciam dictum est tusius. Differentia desumieur, promorehorum
aetuum, ab Objecto Formali, nempe ressimonio h. mano, quod est medi-
um assentiendi exerinsecum, sicut opinionis in specie sic dictae objectum
Ccu medium assentiendi Formale crat intrinsecum, de quo ride 5. 53. Ob-
jecti materialisideo nulla fic mentio in detinicione, quia illud est fidei
commune cum opinione mediaca ee immediaca. Ic enim de propoli.
rionibus non necessariis immediacis opinionem hobere dicimur, quan-
do iis proprer probabilem cerminorum connexionem assentimur; ita
Aillis assensum prebeamus, quod vera videantur vel omnibus vel plu-
ribus vel sapientibus, runcprop ter aucoritatem istorum hominum eas
credere auc tidem iis adhibere dicimur. Haud aliter quoque se res ha-
bec cum proposcionibus non necellariis mediaris, quas PrOPtCF Ra.
elonesprobabiles opinari, ob auchoritatem vero dicentium credere pol-
Tumus. Variaco ioicur objecto seu medio astentiendi formali, eadem
propolicio, nunc hdeihumana, nunc opinionis in specie sc dicta ob.
jectumnareriale esse porerit.
5. 72. UErero Testimonium humanum actu subeat munus objecti
Formalis de incellectum ad assen sum credendorum moreae, requiruno
cur duo principia complexa, quorum alterum concernit cestiheantis au
roritacem ee celtimonii ab ipso perhibici veritarem, non quidem pror.
sus cercam, sed probabilem duncaxat, porestque his exprimi verbis:
Omcquidhomo verax dicit sen restiticatur, est probabiliter verum. Al-
terum concernit hominis cestificantis sire restimonii ab ipso perhibiri
opplicacionem adrem credendam, quod per ejus dicere scu restitieari
a iplamrem dictam enunciari soleenunc in modum: Jomo verax dicit
siverestisicatur. V. 8. Ouadam animaliainigne vivere, es ex illo nasci.
Duorum alcerum sine alcero, incellectum ad eliciendum credendorum
astensum morere non porest; Neg; enim ad credendum, quod v. 3. qua.
dam animalia inione vivant es ex illo nascantur. Pacis est nosse, quod
hoc aliquis Homo dicac, nisi etiam de veracitare ipsus sis persua sus acq3
noreris, quod quiequid ille tomo dieac sire cestificetur probabilicer
verum (ic. Neqs eriam Caris est nosse Aliquem hominem esse in dicendo
veracem. et qua cunque dicic esse probabiliter rera, nihi etiam noveris
cum dixisse id ipsum quod credendum proponicue; ut ira compleca.

## Folio  -  — 799266787:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 69 lines, status machine
d
10.
ede
cuta
b.
sidei
1011.
121.
pl
 eot
Rd.
pos.
idem
bjedt
IruN
5 a1
DEO
erbis.
hibii
Eeaii
dicit
pasit,
Ocum
quae
quod
52191
hilicet
endo
oreris
eta
Um
ec adequata assentiendiratio includar verumq; principiu e informem
Tyllosisticam redacta argumentum pariatrale: Ouicguid ITomo verax
dicir vel restisicatur est prohabilirer rerum. Aequi v. 8. Ouaedam animalia
inisne vivere e ex illo nasci Tlomo verax (Aristoreles nempe l. 1. de
PlanC. C.7.) dicit vel testrsicatur. E. Onaedam animalia iniene vivere ac
exillonasci probabiliter est verum. Ubi Conclusio Ouadam anam alia
in igne vivere ac ex illo nasci probabiier est verum. ad incellectum se ha-
bertanquam objectumaceriale, sivetanquam id, ad quod assense Adeiter.
minatur. Hlominis veracis dicere aure sve teltiticari eAt medicvel ratio
assentiendi _ cupraedicato conclusionis sive extremo majori unirui parie
princip in complexciprimum: Ouicgnidhomo verax dicir sen testificatur.
est probaliter verum. Cum propolitione credenda autem: Ouaedam ani-
malia iniene vivere  ex illo nasci (quae subjecti sive minoris extremi vi-
cem (ustinet) paric principium alierum quoderat: Duadam animalia in
iene vivere ac exillonasei Fomoverax dicit sive restisicatur. De quo-
rum veritate udi conrictus est intellectus, praeserrim si pia voluntatisat.
Fectio eroa dicenrem accedac, conclusioni assensum acnegare non pocest.
Duamris aurem non lemper necellarium tic, ur actu talis adhibeatur dis.
cursus, vircualiter ramen in omni assensu, quihumano cestimonio inni-
ticur, includi debet, de ubi opus est, actu iplo etiam in illum resolvi.
5. 73. Detinicioni fidei duas adhuc lubjungo divisiones, quas Arriaga
d. 16. L. C. 9. n. B1. nec nOn Conimbric. 9. 1. a. 2. l. c. Suppeditane. Prima
est qua Fides humana eadem fere partitione, qua Opinio in specie sic di
eta dividicur in Nediatam et Immediatam. Fides immediata est quae im-
mediare nicitur authoritate dicentis, ut cum huic vel illi rei assensum pre-
beo, quod audirerim hominem veracem de ca reltimonium perhiben-
tem. Mlediara vero quae ex proposicionibus ob auchoritarem dicentis
credicis per consequentiam infert terriam propolirionem, ut si quis ex eo
quod homorerax perhibear; Regem cum omnibus filiis suis emedio subla-
tum; ec ex hoc quod alius dicar; Regem habuisse quarnor Elios Interat per
bovam consequentiam; Ouatuor filios Regis emedio sublatos esse. Hlic aF
Tensus Adei non immediatus sed mediatus est.
5. 74. Altera divisio Fideihumanae est, qua (communiter) inEviden-
rem ac Obscuram Ceu (rectius Forlan) in Certam aeque Incertam distingui-
tur. Ouc tamè partitio non de physiea led morali cercitudine intelligen-
da renir, cum physice seunacuralicer omnis assensus Aidei sicincertus, cet-
19 aurem nullu esse possir. Ouando ixitur duo illa principia tidei, quorum
in

## Folio  -  — 799266787:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
in praecedenti. 5. 71. Fact ost meneio, sunt vel ambo incerta. vel alterum
incercum, alterum moralicer cerrum, cunc semper Ades est simpliciter
incerra, quemadmodum in nociria discursera, si amba, vel alcerurra prae.
millaru sit contingens, conclusio parcem debiliorem imicans, simplicicer
est concingens. Ouando vero ucrumq; principiu est moraliter cerrum, ipsa
quogi fides moraliter cerra est. Talis actqs hdei est, quo credimo: Rom â esse.
Cerco enim constac, hocno solum a muleis dici, led e veru ese quod dici.
curicumoralirer imposlibile ridencur, cormillia hominu cantaeqi autho.
ritacis in eo veliplos Falli, vel ad Fallendu aliostam unaimicer cospirasse.
5. 74. Ec cancum etiam de Fidehumana, cuijam singula, quae de opi
nionein communidictatuere; nullo negotio applicari postent, si vel
cemporis relinsticuri noltri ratis hoc permicteret. Caerera, quae de opi.
nionis comparatione cum scientis; num scilicer arabae simul in eodem in-
tellectu circa idem objectum consistere queanr Forlonadhuc dici porerant.
alcioris suntindasinis, ac peculiare disquisicione merentur, quam coro.
dioriremporirelerrances, hisce dispucationem hanc inimus, di promore
sequentia subjicimus
COROLLARIA.
I. Nonimprobabilevidecir, habicum vel actu opinionis, cum
habieu rel actu sciencix limul in eodem Incellectu reperiride
eodem objecto.
II. An vero idem actus respectu ejusdem objecti haberepos.
Cic rationem opinionis acscientia: merico dubiratur.
TII. Propoliciones lingulares de Futuro contingenti certam de
determinaram veritarem habeneaue Fallirarem.
IV. Exemplarnon es peculiaris caula
V. Idemporestagere in leiplum actione reflexa.
VI. Sciencia cirilisec Prudentia idem Cunt quidem habitiis, esse
vero ipsis non est idem.
VII. Dari pollunck espublicae mixre in qua parrem Majestatis
habeac Unus, parcem Oprimates, parrem Pcbs.
VIII. Praerer quinque vulsares planerarum aspectus ad huc
lonsc pluresnumerari pollune.
IX. In AArria regnarum estusqi ad cempora Asyagisfere.
X L 5.

## Folio  -  — 799266787:0045
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 13 lines, status machine
AGM
e
edEe
Baei sen
ebrauu
BIUB.
HIHB.
i
21
L
MIIIII
Gulebt.
1i. 11

## Folio  -  — 799266787:0046
# No recognised text on this page (skipped: no_lines).

## Folio  -  — 799266787:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
630
Mi  L d . d  Il
e
nn
a

## Folio  -  — 799266787:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 22 lines, status machine
e
s 
on sd
u
es
e
e
et
e
s
a
at
t
u
 ta
tit
ca
 et
 t
 
e
sit

## Folio  -  — 799266787:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/799266787/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 22 lines, status machine
3
a
et
s
e
s
esa
e
 
st
 
1e
t
1
te
petie
Lelons
b
Maci
t
  seu
eie