# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/800406214
# Title: [Programma Quo Post Enodatam Quaestionem, Num Publica In Scholis Institutio Privatae, Domi Quae Suscipitur, Praeferenda Sit, Nec Ne, Superiorum Auctoritate Et Indultu Literarum Optimarumque Artium Favitores Ad Lectiones Dokimastikas, Trium Novissime Electorum Scholae Collegarum, Prid. Non. Junii, Et Ad Orationem Suam Ipso Introductionis Die, Qui Erit IIX. Junii, De Docentium Ac Discentium Officiis Ex Cabala Veteris Crammatici [!] Donati Habendam Officiose Ac Per-Amice Invitat Andr. Christ. Auspurg, Sch. Hann. p. t. Rector] Programma Qvo Post Enodatam Qvæstionem, Num Publica In Scholis Institutio Privatæ, Domi Qvæ Suscipitur, Præferenda Sit, Nec Ne, Superiorum Auctoritate Et Indultu Literarum Optimarumqve Artium Favitores Ad Lectiones Dokimastikas, Trium Novissime Electorum Scholæ Collegarum, Prid. Non. Junii, Et Ad Orationem Suam Ipso Introductionis Die, Qvi Erit IIX. Junii, De Docentium Ac Discentium Officiis Ex Cabala Veteris Crammatici [!] Donati Habendam Officiose Ac Per-Amice Invitat Andr. Christ. Auspurg, Sch. Hann. p. t. Rector (shelfmarks Leibn. Marg. 42, Stück 12; ZEN Bu 5526)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=800406214
# Lines: 721 recognised on 24 of 25 pages, mean confidence 0.79
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 800406214:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 16 lines, status machine
 
∞
∞
9
u
e
F
(D
u
II
C
0
D
Rlolim.Syslem Vertriet
n 
EHSISCI

## Folio  -  — 800406214:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
iv R.

## Folio  -  — 800406214:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 1 line, status machine
ACHSISCHE LANDESBIBLIOTH

## Folio  -  — 800406214:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
eu
arra rtcorira et
t
na

## Folio  -  — 800406214:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
t
8
12. 5
16.4
l. 190
l. 28.
AIci
l. 350
l.41.
MuSi
DE1a.
aTtCS
5PrO
de-
inus
l. 120
56.
fol.
(CV.
ra
IUI.
E0t.
.2. 21
1
QVO
OST ENODATAN
OVASTIONEM,
LII
+
STIOPRIATA
DOMIOVA SUSOIPITUE.
PRAIFERFNDA SII, NEC. NF,
SIIPERIORUM ALCTORITATE ET
INDVETO
LITERAROM OPTIMAROMOVE ARTIOM FAVITORES
AD
HC TIONHS
renu
AORIMAZLIKAZ
a
TRILIMTNOTISSIMEELECTORLIMSCTOLA
COL L FG ARVM,
PRID. NON. JAINII.
EP AD
ORATIONEMI SIAMI
T
PSO INTRODLICTIONIS DIE, OVI ERI
HIXL. JONII,
DEDOCEHTTEIM AC DISCENTIUIM OEFICNS
n
FX CABALA VETERIS CRAMMATIEI DONATI
HIABEND AM
OFFICIOSE AC PER AMICF INVITAT
AADR. CERIST. AASPIIRC, (Mgm
SCTL ITANN. D. F RECTOR.
HEEMSIADII.
ErpIS HIENRICL HESSIL ANNOVIE

## Folio  -  — 800406214:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 9 lines, status machine
 1 
e
.  e
=
l.9
1
est
e
d

## Folio  -  — 800406214:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
A
len
Cclesiam, Curiam, Schol. eria Rerump.
tulcimenta e quali propuonacula
ese, etiam illi sciune, qui nihil sciunto
es necdifficebuntur, qui vel in contraria
Pore omnia alias contreverunc. Primum
)
e
n
a
a
Fcclesiatenet axicem: in medio efful.
set Ciuria: extrema Schola est, honore
quidemimpar exteris, parverotruetu
id grodnemo tacile prudens inficia
Ditur. Aenovisse hoclegimus Cloriosissima memoria Im-
peratorem Carolum V. qui Torio reterente, Rerumpub. e
Orbium felicitatem ex tribus P. Ci nempe Pastor, Praetor.
Praeceptor recte se haberent e ordine, aestimare Colitus elt.
Ad judicii scilicet exqrilitioris dioptram revocasse videtur
Princeps prudentissimus, omnis probitatis felicitatisque
tontem ac radicem esse felicem nancilciinticutionem; rem
qre publicam ex educacione juventutis sansuinem de spiri-
tum capere, ex hac conservari pariter acque augeri.
FF
vero quid Resp. quid Ciritates line scholis? Ouid Re-
ena sine licerario hoc regno? Julianus, lane apoltata non
onorasse hoc ridetur, qui cum Rempub. Christianam ever-
cere tundicus in operosissimo haberet negotio, omnes lice.
rarios ludos cloudijussit, contore sperans, uccum Scholis
Ecclesa quoqre et Curin conciderent. Oremadmodum
2
enim
t
nam
u

## Folio 4 — 800406214:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
i (4) B
enim arterix spiritum ritalem adeoqre vigorem omnem ad
corius corporis humani partes deterunt: fic Scholae ortho-
doxiam in ecclesiam, in Curiam pacem e concordiam dis
tundunt; dum bestialem tericatemritum que vivendi barba
rum adl humanitatis cultum traducunt, vitiorum que tbras,
grantum per leculi malignitatem tieri porest, elidunt. Agmi-
ne sublato, ut canit Maro, rapidus montano Rumine torrens
Sternitaeros, sternit Cata laeta boumque labores.
Praecipitesquetrahit silvas, camposque per omnes
Cumstabulis armentarapite c.
Non aliter, sublatis Scholis, errorum, discordiarum de
reqriciarum asmina accrescendo irrumpunt, et qricquid
estlanioris doctrinae, concordix ac pietatis suftocant. Cer
ce utspeculum, sic ingenium hominis est; et ut argilla, utce
ramollis, itatenera jurenum aetas, quam capicimaginem,
reddit. Proinde qremadmodum membra intantis catim
ab ipsis natalibus Airiguntur, qrorecta, non distorta, ado-
delcant: ita, qrogre jam inde a ceneris annis indolem ejus
Formandam esse cum Plutarcho censemusrectissime; ut sint,
qui ad rirtucum exempla seniti tanquam Curculi succrelant,
in arborum intercidentium locum aliqrando depansendi.
Qua quidem omnia cum apud Caniores verosque ac lince
rosrerum existimatores dubio careane; uc pore quibus suF
fragantur et sublcribunt Cenloria Sapientum Decreta, Prin.
cipum Relcripta e Diplomata, Constitutiones Rcclesiatticae
lanctiores, Senatus COntulta Ciricatumqre Leges atque
alores: mirandum Panenon est aut ab ullo homine indioni
esferendum, si Magistratus, officio latis luo facturus omnem
consiliorum vim, omnes Reip. rires aeqre nervos huc con
Fert, ut Paretitas e frmitudo Scholarum publicarum sit in-
demnis, uc horior educationis publica conserretur Praece.
torumque publicorum Palus ec incolumitas Parta
cecta praestecur. Caecerumuc Masistratus officium hoc elti.
it

## Folio 5 — 800406214:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
d
Itu
di.
d
Ca
em
On
in
aIta
ecti
ec
ila
 (5) 
ita nobis excutiendam nunc porro lumimus Oraltionem
illam, Verum publicus Padiae cultus vel maxime in Ropubi
visere debeat, és an non satius sit foris Liberos, quam do
mi ad saera Minervae duci, eorumque itaadmeliora com-
masculari indolem. Hlane qraestionem, cum ex nobilissimi
Cenatus, ceu Patroni ac Nutricii Schola nostra munificen-
cilsimi consilio dc auetoritatetres recens electi ac rite vocati
PraeceptOres, nominatim MTCII. MIANTELIOS Salis.
Tlemmendorf.
MENTFLTOS, Fim
DeCC. _ TOTTANNES D AN HENBERGIOS, TTil.
des. Viri Praeclari ac erudite docti, qui singuli teneras
Formare mentes ab aliquot jam recro annis in deliciis ha-
berit, cum, in quam, illi Prid. Non. Jun. habitis publiceLe.
etionibus souuasinais, auetoricare ac jussu superiorum a
meRectore Scholaintroducendi lunt, quaeltionem exohane
Prosrammate aliqro publico, utomnibus, qrorum interest,
res intiotescat; enodare Ctatucumcuni animo delibe.
ratum que habeo, informationem publicam) Piea fat ab cru
ta e tideli manu, privatae praeterendam esse ostenturus.
Nemo autem hienimis in me ingeniosussit, e plus dixisse
me, quam dixerim, omnemqre adeo informationem pri
vatam, cen tutilem acinueilem, rejecisse luspicetur, eorum
etium, quosnon amicissimos solum mihi, sed de spartae;
qramnaetisunt, ornanda lacis idoneosnovi, Fovendosque
proinde ac promorendoscenseo, ut pore qui ee Vocatio.
nem ad provinciam, qram ceperunt, e publica eruditio.
nis lua celtimonia habeant. Negre enim, quod praetari
omnino debeo, intelligo ex domelticis informatoribus alios
nisi eos, qui vel Vocatione omni desticuti hianc clancula-
rias scholas aperiendi licentiam suo sibi ingenio, undecuris
gre etiam cerrarum adrolaverirt, Cumunt; vel parentibus
luis, nelcio quibus, recens adinventis intundibulis intra
Daucosmenses, diei non potest qras qrantasqre, sudio
rum

## Folio 6 — 800406214:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
 (6) E
rum xponor is pollicentur, re ipsa vero glaucoma quoddam
oboculos objiciunt, vitreum vas cum rulpecula Ailopica,
2 ciconia elula, tantum lambentes, pultem iplam ne vel pri-
moribus quidem labris actingentes. Solidum enim hic sic
oportet; quodcunque lubest. Ouemadmodumenimlemi-
na summo (olo sparla celerius qridem se effundunt, sed Fun
dipinpredine delticuta concidunt illico e collabascune: pari
ratione puerorummentes superticiaria hac ec verbola insti.
tutione delibuta multaspondent, paucaprastant. Videntur
mihi ejusmodi homines Medicis nonnullis similes esle,
quiartis lux minus periti ac certi lanoridos multos olticio.
Ce necane. Contrahositaque pro informatione publica ra-
tiones nonnullas a Prudencun Placita, adumbrata porius
ex adfecta quam elaborata ec perfecta; adeoque philolophi
co maxis hrabitu incedentia, quam oratoriis elegan.
tlis verborumque lenociniis superbientia, aferam, veri.
tatem producturus in proscenium, quae cum vireosit ca
Sissima non vultu cerusta fucato; aut cultu mangonieato;
Cedadhonestatem exqrisito, introducenda veniet.
Scientia diadema puero est et intellectus torgres aureus,
ingrit Regum sapientis simus. Cum vero via ad sclentiam,
ad veram et solidam eruditionem lane quam ardua sIt e
Scopulota, ingeniorum que Formandorum tam diltorta lape
numero ec monstrola facies, ut sexta arumna Herculisne
quicquam ad eam sic comparanda; juventutem pro-
Fecto non qribuslibet obscuris ac imperitis ductoribus, qui
bus eruditio vera ne deFacie quidem noca cA, led riris spe-
etatae probataeqre tidei ac doctrinae, qui publica censura
electi a specimina dederuntraria, e publicum censum su-
Rinences quotannis saltem rationem laboris ac diliventia
reddere cerentur; tradendam publica que adeo insticutioni
committendam esse cum Majoribus nostris prudentissimis
non imprudenter aut insulse censere videbimur. Prater
e

## Folio 7 — 800406214:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
d
IN
exi
C2
10
15,
M
e
De
2C
10.
V1
e
utd
2(U.
neia
tion
ImIs
eter
VaM
_ (7) _
quam enim quod a forma educationis excellentior est atgre
constantior, qrae Superiorum prudentia, consilio acconsen-
sunicitur, quam qra ab unius cujusdam improvidi (aepe ac
imperiti judicio pendet, insticurio ipla, quae inter mulcos,
quam qua inter paucos tuc, efficacior excitatiorqre; siqui-
dem tregrentia auditorum Audium excitat docentis, cujus
alacritas iplos groqre discentes reddit alacriores: omnino
violatur Mapiltrats existimatio et auetoritas, dum, quod
publice Aeri volune, priratim administratur. Scholas nam-
que averire ad sus lpiscopale pertinet supremae Potestaris,
vel Forum, in quos Fa derolvere hancpubllca curae par-
tem voluit; ut proinde nemo id privatus audere debeat;
aliter Pane aeqre feri cum alibi tum hic maxime loci vide.
mus, ubi nemo non sibi licitum hoc permissunqre putat.
Ovid nonnulli ex hisaura popularis aucupes edprolabun
tur audacia dicam, an impudentia, uc totas undecunque
placeas ad lese pelliciant, et grandoque prudentioribus et
iam imponant; non line maximo Scholae publica Prace
peorumque detrimento. OF enim illa non potesthac ratione
indies masis magisqre non imminui ac vilescere: ita hos
modononomnes, Arcadum more laborare ridemus, dum
cum discipulis cirium beneficia, grae capere iplos oporte-
bat, alii intercipiune et, Ci dicendum quodres est, susturan-
tur. Abelle aucem non potest quin, rebus c le habenti-
bus, industrix eorum ac sedulitati subinde quid decedat, mulci
etiam, ii cum primis, qri ulta alia consulere sibi vir
posune, rei indignitate permoti, in medio, de ju-
ventute scholaltica bene merendicursu, relinenoline, lan-
sueleant, imo deficiant, ee aliud vica senus, quod laboris
habeat minus, plus vero commodi ac dignitatis promittat,
anxie anhelent Coliciceqre ambiant, non prius, quamade.
pei fuerint, quiescentes; scholae autem a vilissimis eandem
gribusgre, amancipiis de iis, quibus sonat vitium percussa,
maliene

## Folio 8 — 800406214:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
 (8) Es
Pers. SaMalione respondet viridi non cocta fidelia limo, administren.
cur, dignis qri ad Ancierras relegentur potius; quam in
Mularum Phrontisteria _c ipla Minerra adyea admittantur.
Accedit his aliisque compluribus scholarum clanculariarum
incommodis, qra publicis qra priratis, iplarei, qralabo.
rant, inigritas. Penet Schola, ut supra attisimus, pron
ximum ab Fcclelia e Religionis cexereitio apieem,
qrodut cuigre pro orbitrio luo in Repub. concestum non
est; ita nec indulgendum erat, ue grilibetsibi pconnupsorpro
ceeca libidine lua consticueret. Sane non forimus Cartores,
aliosgre id commatis opitices, qriartem, quam protiten
tur, sine praeriis experimentis, ex examinibustractareclan.
culum conantur; qrin institor hibernae tegetis, frivolari
u5.. tricti ciceris d nucis emtor, ipsique quiscrutariam fa
ciune, line Mapistratus censura ac consentu non admittun.
turs quomodo nos ersoeos, qui non legitime probati
filoril. Hc. Spectatiqre lunc; liberis nostris praeticimus Ovivis homo
potest discere, sed non docere quivis homo potest ut Hlebrai
inquiunt Capienter. Grarissimum Cane hac de re Plutarchi
DarL. 2. c. 2. Judicium est in de Puerorum educatione: Tales, ingritil
les liberis quaerendi ac constituendi sunt Praceptores, quie
moribus sunt probati, e eruditione insignes: Rectam enim
institutionem consequi, fons e radix est omnis virtutis, d
qua inihane sentericiam sequunturplura. Verum entm ve
routionistatuus, quiverispeciem mentitur, viatoresbene
multosludit, indiversaextra viam trahie, in praesentissima
deducitac praecipitat pericula: ita hie quoque contingere
haudraro ridemus, ut eruditionem mentiantur multi, quam.
vix dlimine Calutarunt. Si veroresulla, simunus ullum à s
mulatione abesse debet, docendi cerre munus illud est; sique
uspiam locum habet illudnon discere, sed didicisse) Parehrie
MII. Or. Locum habere videtur maxime. Paedacoet (cum Drinctiti-
allo logror) out sint eruditi plane aut se non esse eruditos
scrant.
3320.
or. Duxl. P.
m. 60.
lo l16321

## Folio 9 — 800406214:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
1
0
5
2.
3
ati
HO
et
B
e
1C
na
rC
MC
ve
10s
Mt.
 (c) H
sciant. Nibit enim pejus est illis, qui paulum ultra pri-
mas literas proeressi falsam sibi scientiae persvasionem indu-
unt. Nam es cedere praecipiendi peritis indienantur es
veluti jure quodum quo fere hoc hominum cenus intumescit,
imperiosi stultitiam suam perdlocent, praelertim cum paren.
ces vellunt rei hujusimperici, velpropter officia ee occupa.
ciones multas, livel maxime reline, operas iplas inspi-
cere ee examinare non ponunt, vel RpoMune, ut antea
binis Ailium obserrarunt oculis, ita nunc quaternis, s Aeri
poslit, e silium et praeceptorem obserritare debent. Sae
Dissime enim in hunc masis quara discipulum animadver-
cereres ipla postulat. Ut caceam, quod multi, injunetis
discipulis lectionibus ediscendis, sua tractene Audia, ut
ad illud, cui se dicarunt et ad qrod antrelane, munus sese
praeparent; quod intormationem elocum laevemutent, id
qrod sine magno discentium detrimento tieri non potest;
qrod maona doceant ante parra, ea scilicet, ex quibus ipsi
proticere magis, quam dilcentes possint, cumtamen, Se
neca magno celte, in ruinam prona sint omnia quacunque
Tine fundamento crevere; qrod ab exercitiis sive Ayliliberio.
ris sire auctoris cujusdam aemuli ita instrueti paratiquenon
Fune; undenovi, qui ex Bibliorum vel vulgaca vel alteri.
us versioneLatinitatis exercitia pueris suppeditarunt. d qua
adhucplura id senus lunt alia ec viria e incommoda priva-
taequorundam insticutionis, qua, Festinantibus quod acci-
die. sciens praeterrectus, Parentibus experientia edoctis
cositanda relinquo. Non vollum tamen, quin discipulo
rum domeltica institutione utentium quadam non conte-
mnenda intertrimenta suxerioribus superaddam, comple-
xurus ea, quam tieri pocest, brevissime. Primumqui
dem quis nescit, grantum raleat in discentibus amulatio,
incicamentum maximum ec alsiduus ad diligentiam Cubin-
de majorem Aimulus, de qua Feciodus.
1
1i l. l. 202

## Folio 10 — 800406214:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 35 lines, status machine
 (10) 
EIrC rgi a X anauVorXEp ducoS ets Eprorerciou.
Prosunt laudationes, prolunt et ad grandiores et ad ho.
reltatem tendentes conatus hortamenta; nec emolumenti
qrandoqre parum afterunt modestae ac paterna objurxa
tiones ac rituperationes. Laus certe stimulat juvenes reluti
Dopprsmacaballum. Qremadmodum enim metallamutuo
actritu ex(plendescunt neelecta vero et abjecta rubigine con.
sumuntur: ita quoque animus humanus, dum in publica
hominum Cocietato ac celebritace vertatur expolitur d
fubindemagis enitescie leque exlerit; Tolicarius arusinem
qralicontrahit, et corpelcere randem incipit. AC quae
iis ingeniis, domi qua delitescunt a in umbra educaneur,
quaeinquam, iis ad virturem, ad sudium ec industriam
opuntnesa _ Cconvesa; Oaurem, quos aemulentur, non ha
bene privaci, illi laris ac concubernii discipuli; itq porro
cum aliis adhuc iisque non minoribus luctantur damnis.
ex quibus non postrema videntur este, quod
dum domestica semper sublellia premunt, dum semper
unius adhaerent lateri, non poltunt ad lansuorem non
dari, quod inani plerumque aufascia et fucili pertra
tione doctrina tumescunt, sele cum nemine comparant,
Tolos se Capere, alios tanqram umbras volitare arbitran
cur, unde simultatum occasio animorum que distractio;
quod ea lalcem domi discunt, qua ipsis praecipiuntur,
non quae aliis eriam, Ceremoressire doctrinam spectes; quod
vana grandoque dilcune, ut Arictomachus ille Solensis,
qui in musearum nacura indaganda pulicumque salcibus
metiendis sexasinta annos consumtisse fertur; quod (si
Ileroum tamen Alios, qui in luce quotidie verlantur, ex
cexero) cimidiores lactihominum oculos reformidant, dec.
Negre vero meailtxelunt, quae disterui, sed sapientum
pronunciata, ex quibus instar omnium esse nobis porest
rinctilianus in iltoc genere exercitatissimus Magister,
t. Oritea ille: Ante omnia, inqrie, cur n publiea celebrita

## Folio 11 — 800406214:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
ec
un
relt
ter
tB
 (1 
tevivendum est, adsuescat a renero non reformidare homi-
nes, neque illa solitaria es velut umbratilivita pallescere.
Paecitanda mens es attollenda semper est, quae in bujusmodi
secretis aut lansuescit, aut contra tume scit, inani persua-
sione. Necesse enim est sibi nimium tribuat, qui nemini se
comparat. Deinde cum proterende sunt sudia, calicat in
sole e omnia nova offendit, ut qui solus didicerit, quod in-
ter multos faciendum est. Mitto amicitias, quaeusque ad se-
necturem firmissime aurant. reliciosa quadam necessiudine
imbutae. Neque enim est sanctius sacris isdem, quamstu-
diis initiari esc.
Adde quod domi quis ea sola discere
potest, quae ipsi praecipiantur. in scholis etiam quae aliis
Audiet mulia quoridie probari, multa corrici: proderit
alicujus objurcata desidia, proderit landata indu-
stria, unde excitabitur amulatio: turpe ducet cedere pari,
pulchrum superasse majores esc. Oux quidem sine dubio
caulae fuerune, grare Persa grondam e Spartani, et aliae
cultiores gentes Ailios luos publice educari informarique
curarint, unde postea e monasteria et Academix suam
ommino craxer unt originem, referentibus inter alios Mid- .S. Metr. C.
dendorpio de Academiis _ Dicerico in Pis de Scholis VI
37. Or. P
ma habitis coneionibus, Cranzioicem et Junio ecc. FTine
420
 Constitutiones Fcclehiastica Principum ee Magistracuum
in Orbibus clarioribus, ex quibus propublica informatio-
ne multa transcribere huc possem; li e charex patere
tur droustia; nec res ipsa per se logreretur. Contra
haec, et quae allata unt a qrae afterri adhue pro institu
tione publica possent, ersi habeant Scholarum olores ac
rolores. Quodorranniane; tanticamen ponderisnonsunt,
utrefutari taelli negorio non possint. Sic regerentes quos-
dam audio. Pune puori, sune incipientes; institui Facile
postune. Verumnorine in intimis etiam Classibus docti de
Deriti adhibendi pueris sunt praeceptores? Cerre ut vitia
concoctionisprimae, quae Medicorum rererum Regula est,
carc

## Folio 12 — 800406214:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 36 lines, status machine
et
 (12) 8
xaronec line difficultate masna corrisi postuntin concoctio
ne secunda: ita quae in Clastibus interioribus peccantur aut
neglisuntur, non facile emendantur in superioribus, quod
nosperaliquotium annos triltis ac vermolesta docuit expe-
riencia. Ateneris adrescere multum; qrandoquidem;
quo semel est imbuta recens servabit odorem cesta diu,
Objiciune alii, Pracextorem liberalius uni tempus im
pendere, quam inter plures partiri posse. Respondet
appolice Ovincilianus, qua lesi apudcum. Sicui commo
dum; postunt. Inumegohoc addo: Modicum est, uni
quod impenditur, cum Coliplerumque scribant, legant,
diseant: in Scholisverd eadem simulad omnes vira vocepro.
teruntur. Neqre enim rox Praceproris, ut coena, minus plu
ribus Custicit; sed, uti Col, totius mundiminister, univer.
sis idem aque lucis et caloris largitur, inserrit omnibus.
Sed emendatione tamen ec centuris numerus obstac.
Sit ita: Ccum vintiliano loquor) quid enim unde
quaque placet? incommodum tamen hoc infinitis compensa
tur commouis. Sunt porro qui dicant, puerosin scholis pu
blicis in turba, inhactemporum collurie non carere conta
010. Occurrit sc huic objectioni Ovintilianus d. 1.
Nosbreriter: Qvos haec opinio, qua laperim veritai
facit, dementat, illis videntur similes qui per Scripturam
S. Fieri putane, ut sintlectae e Schismata. Firgo jam Con.
eludendum Scriptura est rejicienda. Florres Conclusio.
nem, amerito; ecesohorreo. Ovis lacus elt, ubi non
qridam deerrent? Orae domus, ubi non qridam dere-
reret? Quae Fcclesiaes, ubi non zizania inter bonum le
men, interqrenicentia culta infelix lolium e steriles nascon-
CUIAVeHX? Necramenpropter admixtosmalos collitur Re.
clelia Vecaceam, puerossapenumero vitianon eScho.
tisanterre, sed in Scholas atterre. Sapientius sane muleojudi-
cabat olim Serenistimi Electoris Saxonix Auousti C’onjux
AVMa

## Folio 13 — 800406214:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
5.
aC.
6
M
D
On
e
H
10.
I1.
IUIX
21d
 (13) 
Anna, qua cum aliqrando ex Diirteldio, ScholaPortentis
Cantore, quaereret, num Porta malos quoque haberet pu-
eros? affirmanti respondit: Jutamenperec in officio, ex vide
utbonosreadas. Pt hortus suas habet urticas: at propterea
toium hortumnonevertimus. Oridvero, si ego invertam,
domesticaqre educatione, ut Patrum negligentia, indul-
sentia Macrum, ipla Praeceptorum, qua lane quorundam
est, Oscitantia ac inepticudine praraque famulorum contre
cudine ac adulatione corrumpi persape juveneutem
cum plutarcho sentiam, cum quo plane iterum con-
venit Ovintiliano: Otinam, aic ille, liberorum nostro- l. L. C, 3.
rum mores non ipsi perderemus. Infantiam statim deliciis
solvimus. Mollis illa educatio, quam induleentiam voca
mus, nervos omnes e mentises corporisfransit. Ovidnon
adultus concupiscat, qui in purpuris repit. Nondum pri-
maverba exprimit, es jam coccumintellicit, jam conchyli-
umposcit. Antepalatum eorum, quamos instituimus. In le-
cticis crescunt, corhurnis monstrosis incedunt. Caudemus,
si quid licentius dixerint; verba, ne Alexandrinis quidem
permittenda deliciis, risue osculo excipimus. Necmirum:
nosdoenimus; exnobis audiverunt es c. Flinc, hinc illae la-
erymaet Praeclare quoque hac de Patrricorum Facile priri. dat. 24
u
cepsfurenalis:
Plurima sunt, Fuscine, ee fama dignasinistra
Quae monstrant ipsis pueris tradunt que parentes
Si domnosa (enem juvat alea. ludit e haeres ex
Barbatos, licet admoveas mille inde Maxistros
Ilinc totidem, cupiet lauto caenare paratu
Semper, es à maena non decenerare culina e.
Male ergoilli qui quandonon ex quovisligno sc Mercuri
es, Praeceptoribus Catim imputant. Logici dicune: non quod.
libet acere potest in quodlibet: sed necessaria est in subjecto
patiente certa quadam potentia seu disposicio, per quam modi-
Sicatur

## Folio 14 — 800406214:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
u
 (14) e
ficaturad recipiendum. Minusitagre succedit cum uno al.
terOve ? AC Facimus sedulo. Careat successibuS, OptO,
qrisquis abeventu facta nocanda putat. Sed nimis tamen
dura e ripidaneemollihuic seculo accommoda est Rducatio
publica. Dicerem hocipletecum, quisquis es, qui nobistoc
objicis, s Orbiliana etiamnum duraret periodus, nec ali
um jam volvi orbem cerneremus. Htaec tempora aliam
nunc ritam afterunt, aliosque proinde mores poctulant.
Dilcimus cum aetate jam Capere rectius, edocti experientia
contirmatique auetoritate cum aliorumcum in primis Joh.
Crucii; Tune, inquit ille, vel maxime proficiunt discipuli si
amarise sentiant abiis a quibus instituuntur: at sentiunt. si se
veritatem docentis blando imperio e amica vi temperatam
videant, es non nisi invitum ad paenas compelli praeserrim
inadultiores. In offensis pueritibusnemoprudens statim im.
mittit manum ferula: Mora danda. Et in morbis secura
illa pharmaca sunt, qua paulatim sanevinem corricunt:
sicilla in Sbolis disciplina, quae molli freno ferocientes pede.
tentimre ducit in officiierrum. Si cui est mens tam illiberalis,
ut objurcatione non corrieatur;is etiam adplasas, ut pessimu
mancipia durabitur. Mihicrede, amari, coli, diliei ma-
jus imperio est; es sunt vitia, quae sanantur efficacius toleran.
do, quamtollendo. Nibil est quodminus Puaceptori conveni.
at, quampraecepsin iram etusio: nibit quod aeque eum de-
ceat, quam uaxpozouia es suoloco indulta clementia; quom
Ceria ad virtutem hortamenta, acres ad Bonorem es eloriam
stimuli. Ilinc veneratio es amor in Praeceptorem tanquam
in Parentem: hinc obsequia veladnutum, quae docentis ta-
dia solantur, quae sudores quasi detersunt es c. Sed quocgode-
labor: Littus legere constitueram, ee in immensum
prorehormare. Contraho itaqreorationismeae rela. qrod
greunummihi restat, Te, grisquises, sive LFCTOR sive
AVDITORdicto diepromerito tuo colende, honorande,
eectio
+ Epile

## Folio 15 — 800406214:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 56 lines, status machine
al
O3
Ien
ItIO
AOC
alI.
(aM
ant.
neia
JOH.
ilis
se
taM
tim
IM.
Ura
ut.
ede.
25.
ma
na
M-
ni-
de-
DNm
jam
vam
5ta
Ode.
itum
vod.
sive
nde,
aectio
 (15) EB
aeltimande, amande, Te, ea, qua par est, ratione rogo
quaeloqre, ut totihuicnegotio, quod sub manu est, ta-
veas, hoc est, benigniori arbitrio ac judicio adjures ac pro-
moveas provirili, nosqre ita Pavoris tui aura lubinde lon
rius provectos finem quem intendimus, ex vocoobti.
nere Facias. Nos, quodunum postumus, vicitsim grata
mentis deditissima officia, redhostimenti loco, data pari-
ter d qraelita occatione, pollicemur.
Tu rero, ODeus, qui, cum Paulusplantat, Apol-
lorioae, solus das incrementum, Scholae hanc nostrae
mutationem subgre ea Superiorum providam curam acque
intentionem optimam ad dirini Nominis cui glori-
am Reiquepub. qua Fcclesialtica qua Civilis utilitatem pro-
speres, Fortunes Feliciterqre evenire linas, conatibus de-
niqre Candicatorum primis, sire Lectionibuseorum son
varinais nostrisque etiam omnium laboribus spiritus tui
Sanetigratia medius interrenias, eosdemque d antecedas
e subleqraris, utnunquam desint qui Eccleliae, nunquam
qri Rcipub. utilem navarepossint operam. Scrib. TTan-
novera die Deliderii, qui erat X. Kal. Junii
CIDIDCCXI.

## Folio  -  — 800406214:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 18 lines, status machine
it asa
  
 
d
ie
11
e
vt   
l
.
. o. . de(
ed isdi
 hnd os ti 
:   
i
.1 e5.
y
.

## Folio  -  — 800406214:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 13 lines, status machine
AGM
e
edEe
Baei sen
ebrauu
BIUB.
HIHB.
i
21
L
MIIIII
Gulebt.
1i. 11

## Folio  -  — 800406214:0022
# No recognised text on this page (recognized).

## Folio  -  — 800406214:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
630
Mi  L d . d  Il
eeeeeee

## Folio  -  — 800406214:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
e
i5
s
es
 
e
et
 
a
s
el
e
u
t
c
li
est
t
  ed
it

## Folio  -  — 800406214:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/800406214/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 21 lines, status machine
d
ai
s 
e
s
did
t
(
d
1
sa
 x
sc
ea
aeti e
Lelons
b
Mae
o seu
e
exie