# Leibniz Legible — https://leibnizlegible.com
# Work: https://leibnizlegible.com/work/851385079
# Title: [Idea Totius Encyclopaediae Mathematico-Philosoph. hoc est, Analysis Aristotelico-Euclidea] Erhardi Weigelii, Prof. Publ. Idea Totius Encyclopædiæ Mathematico-Philosoph. hoc est, Analysis Aristotelico-Euclidea (shelfmark Leibn. Marg. 106)
# Original at the GWLB: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=851385079
# Lines: 13,040 recognised on 305 of 305 pages, mean confidence 0.88
# Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German.
# Licence: CC BY 4.0, Leibniz Legible. Machine output: do not ingest it as verified text; keep this provenance with the text.
# Wording rule: say "the machine reads it as …", never "Leibniz wrote".
# After the first blank line, page by page: a "## Folio <label> — <page id>" line ("## Canvas <n>" where no folio label is recorded), "# " lines naming its source image and model, then its recognised lines in reading order, one per line.

## Folio  -  — 851385079:0001
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000001.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
Grontrimieunt 
atur: Leibn. Mar9. 106
eeeeeeeeeeea

## Folio  -  — 851385079:0002
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000002.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 9 lines, status machine
Aic. Aar ee. A1BBMIE
leuiont sibinot
A 9. 1951∞1
38
lo
THITHEHIHLNHIIHHTMIEIHEIMEBEMENEMHIMEENENHHHIIMEMLHMMIIIIIIIIMIIHIIMIMEMIIIII
rao
Leitn. 1
lar9.

## Folio  -  — 851385079:0003
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000003.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 4 lines, status machine
tt tttit   
HELMLEIBNIZ BIBLIOTHE
ICHSISCHE LAVDESBIBLIC
Uur: Leitn. Mar9. 1OC

## Folio  -  — 851385079:0004
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000004.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
IIIIIEBHLNHIITHMMIMIHIIAIISIIHHHMLLIAHIEIIMINIS Hn HIIIIHIIHMIEHNIIMIIHIBAIIMISBIHHHIMI
aacroisene cauoesouuo
atur. Leibn. Marg. 1DC

## Folio  -  — 851385079:0005
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000005.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 24 lines, status machine
PrC
Publ.
hoc est,
ANALESIS
BIBI
RF. 6I
AAB. VINEdVE. R AC
Ariltorelico. Fuclidea
e
plenam Colidioris Philolophix Faciem
Per omnes Disciplinas es Facultates
ichnoeraphice depingens.
GCILTORIBLIS
aae Detguatu ccca
me proticuum.
tenorre
Godg
E N AF,
Bibliop.
suisse patel ex vis. unetio halli
ANAO M. DC. LXXI
inc ip. hener. Eer nat. internie
bita into intelii.
Hunc librum jam anno 1659 editum

## Folio  -  — 851385079:0006
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000006.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
de
Donddi e
186568E
8
DB
8.d. 88.B
65688
6
a
l
CC
Phil. eC
A
Cto Consummatisluno,
Consiliario Saxonico, nec non Brun-
Tuico- Liinebursensi splendidissimo, Antecessori in II
lustri Salana, ac Faculc. suridicae Seniori gravitimo, Cu-
rae Prorincialis ac Scabinacus Aseori mcriristio,
Doctoriolim uo, nunc Patrono d C Ollcox
oblerranter colendo.

## Folio  -  — 851385079:0007
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000007.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 19 lines, status machine
6
Pla Tibis Maonitice V ie nuve
asponce lua le devovetAnaly.
(IS nica tandem e lacebris luis
exire julla, quam difficili partu
Tubualcentem consummacis(I
mijudicii lui calculo candidi-
oeo dionam dudum astimalti.
Scilicet Liplam nostramredo.
let, ubi Je Doctoremmehabu.
ille et Promotorem cciamnum
audco, libi vero gratias non
intermorituras nie deeere vel
hac ipsa cellera palam protice
Oi. Decateroe Acaclennano-
Arx, demihis de Peoraculor: il-
duch quod camillultre lidus ex
Jl 2  alic
e

## Folio  -  — 851385079:0008
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000008.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 20 lines, status machine
alienocalo de ductum amplis
simolplendoris auomento suis
Orbibus intisere, idenguenon
linc deliquio libi poltinterce.
C
ocum vindicare, salanis Mulis
Concellum tucrit; hoc vero-
quod, dum nubecula Colilequa
inmodum ex metaronis qui
dam huc impulerie, quos inter
Lilias expertus sum benevolen
Eix Luaradios ad Salamtricul.
cerius in me transtulos debito
x
acitudinise oblervantia cul
cu rellectere lemperinpioxin-
quomihiliceat. Valcectavere
persO
eMutxO Cal. NOV. 1670.
Erh. Wer

## Folio  -  — 851385079:0009
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000009.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
o
Um, quasvides, Lector benerole, meditationes rei
literariaiis, queis dacum cA, viribus inserviendi
animo publicam ut viderent lucem meditarer, id
te scientem heri praeprimis necessarium duxi, quod
ilta, quae ferunehae posina, ea primum e praecipue tini sine
exarata, UE veras; reales easque accuratissimas demonstra-
tiones, quales quidem in omni scientia requiruntur, etiam
in Machesi dari ad oculum demonstrarem. Ouod quidem
cum Felicius quam adhibiris in auxilium tum Analycicis Ari-
Rotelicis, doctrinam demonstrarionis singulari artificio .
enate complectentibus, camque exemplis ex Mathes de
tumtis tancum non ubique declarantibus; tum Cuclideis,
qua meras ostendune exercire demonstrationes, Elementis
fieri non posse deprehenderem, secutus utriusq; ductum iis,
qua primam de secundam hujus tractatus absolvune sectio-
nem, praeconsticuram tangere metam allaborovi.
Deinde vero etiam ed incendi animum, ut, quod non d
nullis nesari mirabar, Mathematicas disciplinas rera Philo-
Cophia partibus accensendas esse de annumerandas ostende-
rem. Ouod quideut alii plurimi crudicimimi viri lubentim-
e Facentur, imo ipse Aristoteles, quem tamen in advertas
trahere partes sedulo allabOranEneganteS, NOn rarO expres-
sis verbis loquitur, ut cum VI. (al. V.) MCF. C. L cose recis aro
(inquit) sisr P, 20oPia DscoBena), uaBuan DCorn, BcoNOginn
ita ut cgo quoque id dilucidius aliquanto commonstrarem,
per omnesire Philosophix parres, indeque Marhesin ipsa-
rum exterminare finibus quam imponibile sic, membracim
patetacere, ca, quae tertia cs ordinc, sectione conctimi.
Tertium aurem, quod scire hic benerolum Lectorem
volebam, est, omninista, qua de disciplinarum ordine, de
u

## Folio  -  — 851385079:0010
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000010.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
methodo Fuclidea sane quam accurarissima in cateris et
jam Philoophix parcibus adhibenda, hinc inde sunc in-
(perta, consilia esse, quibusuri, cui liberliceat. Ucenimle.
Ses philo(ophandi cuiquam praescribere nec raleonec mitri
Cumo; sic icta, quae cunque candem sint, exanimoram en Au-
diis e emolumento jurenturis intento protecta, nemini ob-
crudo. Sed cum facilicarem lalcem doctrina, non iplam
doctrinam spectet mechodus, ubi in re convenitur, de via
rem eractandi cum quoquam decerrare non prasumo: mul-
cominus aucem uIs, qua hocce incractaeu per modum con.
Elii propolui, consueca in hac auc aliis Aeademiis racioni
philosophandi, aut Philolophix Protenoribus, quicquam
decractum volo, in id unum incencus, uc Audiorum Mache.
maricorum dignitatem ac necelsirarem Lectori ob oculos
ponerem, quae hactenus a Cudiola juvenruris parte maxima
non eo, quomerebantur, locohabita, neque proeodCOpOr.
rebat, exculca sunt, idque magno reipubliex literarix da-
mno. Cujusrei cautanon poltrema elle ridetur, quod in
Plexisone scholis interioribus Machematum rudimenta,
quaetamen aeque facile ac alia quadam prxexercitamento
philolophica apprehendi possene, Fere prortus omictantur,
adeouc mulci ex illis scholis cgressi, ne quidem numerare
sciant, qui academica ctudia aseressuri cacim ad alciora ani-
num applicore solene, rixun d acque altera Philolophiae par-
ee primis quod dicirur labris delibata, Machemacieis autem
disciplinis prortus neglectis. Unde Proteslori Mathelcos
Academicotanto masis in id incumbendum esse puto, uc
quod Platoprae foribus audicorii sui scriplisse Fercur, sdcis
arecocierens. e cioira, idem ipse bonarum artium de Philoto-
phixe Audiolis incul.et, atque ita ne Mathemata prae exreris
Philolophix parcibus plane neglixant, otticii ratione mo-
MCaE.

## Folio  -  — 851385079:0011
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000011.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
DEX
CAeTTUM
Proaemium Operis
SFCTIO I
De Desinitione Cs Subjecto Demonstrationis.
Cap. I. DeDosinirione,
Cap. II. De Subjecti Varura formalio
Cap. IIL. De Subjecti Necessiate,
Cap. IV. De Subjecti Parribus,
Cap. V. DeSubjecti Qualitaie:
Cap. VI. De Subjecti Quancitare,
SEC TIO TI.
De Principiis Demonstrativis;
Cap. P. De Definitione s Divisione Principiorum,
Cap. II. De Definirione Crammaricar
Cap. III. De Definirione Diagrammarica.
Cap. IV. De Definitione Logica,
Cap. V. DeDesinicione acali.
Cap. VI. Deypochesi Demonstrariva
Cap. VII. De Flyporhesi Declarariva.
Cap. VIII. De vostularis.
Cap. IX. De Axiomatis.
CaD. X. De Observationibus.
Cap. XT. De Principiis ortis.
Cap. XII. De Nacura Causarum ES Ratione C ausandi.
SECTIO III.
De Praxi Demonstrativ à seu de
Methodo.
MEMBRUM I.
De Praxi Demonstrationum simplicium, seu
de Methodo particulari.
Cap. Y. De Praeparamentis Demonstrarivis.
Cap. II. De Syllogisatione Demonstrativa.
Cap. L. De Mechodo Parriculori.:
5.8
Pa8. 139.
146.
MIEM.

## Folio  -  — 851385079:0012
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000012.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 32 lines, status machine
MEMBRUM A
Praxi Demonstrationum Conjunctarum seu
CaD. Y0
Cap. II.
Cap. TII.
de Methodonniversabt. h6.
De Disciplinis.
De Subjecto Disciplinarum ingenere,
De Deo Disciplinarum Scopo.
De Philosophia erima.
Cap. IV. DePhilosophia Mathemaricas
CAP. V. De Philosophia Nacurali.
Cap. PI. De Artibus Chysicis.
Cap. VII. Derhilosopbia Morali,
Cap. VMI. DePhilosophia Sermocinali.
Cap. IX. De Arcibus Nocionalibus.
Cap. X. De Disciplinarum Ordine.
Cap. XI. De Disciplinarum Professionibus.
Cap. XII. De Consticutione Disciplinarum.
Cap. XIII. De Mechodo Doctrina.
Cap XIV. De Verbodo Discendi.
Pag. 14. lin. 4. WoC9 rdv. P. 15. l. 9. (5 10 deinvi or p. 45. l. 2. tale P. 80. l. ult pro
5 lege cr. p. 132 l. 28 direxit. P. 133. l. 10. emanare. p. 139. l. antevenule.
dicturi p. 140. l. 28. inclusr. P. 172. l. 29. Nepei. P. 213. l. 12. egent p. 218. lo
24. species. P. 253. 130. disputarionibus. P. 242. l. 12. fit. P. 252. l. ult. Mache-
matici. p. 255. l. 21. Ararum. E.+ si qui sunt alii cucullorum naevi, quosin-
ruitu Sacchari benisna censura prosequetur Lector benevolus.
1a8. 167
190.
261.
891.
80

## Folio  -  — 851385079:0013
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000013.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 31 lines, status machine
ocduc
dcxLucliac
reltituta
Proemtum.
5. 2
Intiniea propemodum, quo- summum
ummo capax esse porest. bonorum ge- homini
Bonum
anullum inrenici Scienriâ praeCtanciuS, SCTANZIA
Oreluc ore recerum asseruerunt sapien-
cs duenque multis argumeneis passim
 contirmaric Arictoceles, qui summam ho-
is Felicitarem in concemplarione sicam esse (non exclu-
so quocies occaliotulerie Hrcurum moralium exercirio) lib.
X. Fth. ad Nic. CaP. 7 8c. 8. Mceclarius ostendit. et Proprered
rarras ardeotos nas oeerea Duod inicio Mecaphyh.
corum Capienter adrerrie.
5. 2. Ubi camennon de quorumcunque rerum (exiam
vinarum
Fucilium) sed de dirinarum humanarumq; cognitione, Cd q. humanar
non umbracili e superticiaria; sed de profundiori paricer
_ exacta certas accurata e cridente, quae reali aliquo perte-
ationis oradupertunditincellectum nacura scire delideran-
cem, e de objecto, quodeidem propinac, quodque utre-
rum, cercum, necessarium e aerornum ex suis causis primis,
omnibusque squas habee incermediis, inde ab ip(oDCo,
purissimo Vericatum fonre, concarenata quasi serie dedu-
cum lictit, aucan ser reddictominem e uri Plato loguirur
)segzoron camq; ob causa absolure _ na) iEoxiv SCIENTI A
Vo.
Rerumut

## Folio 2 — 851385079:0014
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000014.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Procemium.
rocariloler, Termonem ipss fuille. cicuiiplorum seripea
legere concisir, oblcurum essenon porest.
5. 3. Verum enim rero, cum in protundo quasi purco
taceaererum plerarumgne Veritas, ec aliaS, iaXTA CEFXCOruM
illud Veriverbium, dionona r nadai, difficilia sint quae pul-
chrahiabentur, non nisi longoremporis spatiosmultis expe.
rimentis, laboremaximes aliquam tiujus boni copiam por-
eim impetrarune partim imperracuros le, jactis quibusdam
Fundementis, sibi persuaserune primiilti Philosophix con-
ditores, quicamen, ue omne bonum est communicatirum
uis docendo postmodum invencam veritatem e scientiam
quancacunque tuerit, aliis communicare sedulo allabora
rune, tum quod scire suumnihilesse putarine, nis hocip (os
Teire intelligereralter; cum quod eo labore admejore seien-
tiam perreniriposse, non dubicarine. Ouem in hinem eriam
de apt accommodata, qua in docendo uceretur, methodo
quilibet eogitaris. Hinc per Dialogos Soerates, Carmi-
nibus Fmpedocles Pabulis alii ad provoltam collimare
MICEAMEenEAEMNE.
Palitat 5. 4. Rccuracissma Incerim ria ee mechodo us sune
Methodo. Philolophorum antiquissim is quispro lingularis quo Prae ca-
Mathema. reris ad eruendas seiencias Aasrarune, Audio Machemarict
dieorum.
dicebantur, non eo sensu quo sibi postea parandx autorita
tiriculum hunc arrogarune rani Genechliaci; ab Augustino.
Planetarii; aliis Chaldaidiai, quos Codex inter maleAcon
non injurid collocarie seutitodie qui Politicorumnomen,
verspellos: Medicorum, circumtoranei, auroricatis ervo
mentiuntur, eodem locohabendi; sed quod; uc vardaremi
dem est ac addiscerei, sciscirari, recordari, quod utramque
in philosoptando paginam absolvie, hipracipue caleses
Sene, gniscilcitarentur, h. 0. vere philolopharentur.
Dua co.
5. 5. Pcenim athi summam in inguirondo semper ad.
onita necesa hibves une diligentiam, ita, sequam enacurx eremionoviter
saria belut erverune reritatis necessaria corcieudinem, ip (I velue parte:
ad oculit de
monstratur.
ammi boni Peliciter impetrara, non tancum incredibili
lem-
Cujus inbea
tio. prima
diffcilis.

## Folio 3 — 851385079:0015
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000015.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Procemium.
ver saudio pertuh sunt, aded ut quocunqueloco Fuerie Ar
chimedes foras exhliens exclam arerie, Evennae l. GMIn CenEHML
proinrento unico Diis luisalignando bores immolaricPy.
thacoras; sed e, ne rancum nacurae bonum posteris inride
erellerideantur, illud ea semper eridentii docendo eradi-
derune uccoseread assenciendum Auditoris ralerent ani
mum. Duam obcausam ca, qua docuernne. Methodus a
Platone in Theaceto ararum Nesessicas; ab aliis anode Zi5 De-
monstratie, appellata est, quodrem adeo faciat eridentem.
ur disiro quasi monstraca ipsisque sensibus ex palitaridea
TMF.
5. 6. Sed ut plurima Expenos lacene, mulea Fortan in Lenots
Ferpecuum, quam din reritaris, licet nocessarix, caulasne- quaruntur,
ceariasnon habuerunc perspectas, cam se nodum scire. di
Scipulis suis profectioribus ingenue lunt consessi. Nihilo-
minustamen h quae probabili ratione jam actrui posse per-
Spexerune, separacim consignaca lub opinionis autproble.
macum (losicesic dictorum) citutoeradiderune, (non pro
Scientia rendiderune) incerim quibus potuerunemodis ob.
einendae illorum cercicudini semper invisilarunt, in cumq;
ulum specialem quondam in rebusquantis procedendimo.
dum Analysin dictum. (L ogicam. mathematicam non inique beneficieo
rocareris) summo ingeniorum excosicarnne, cum huC. WSc3
Pertecerune, cujus beneticio, quod impericis incredibile
Forlanridebitur, sibinon minusvere, quam storioleren.
dicare posune: Nallum non problema solvere.
5.7. Einde factum est, ut intantam hucusque pertectio. Hine rantA
nemexcrererine scientix machemaricae, non Royouaxior de Scientia
conceptibilitacum cricis, sed vericatum de naturae decreco. perfectio.
rum demonstracionibus quamretertissimae, quibus veini. persuasco
hil omnino sine canlis necellariis procerto aftirmatur, auc nibus carens
alicuicredende aucorieare Caltem humand, Philolophis in-
dinistima (estoiunioribus interim, juxta Pythagora, ado-
randa discipulis) auc probabitilalcem ratione, obcrudituri
isa penescarumenaros alii quicquid dixexine, et quoccun-
a
analysees

## Folio 4 — 851385079:0016
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000016.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
Procemium.
que ciracisaucoricacibus instructi fuerine, nis cautas evi-
dentes illico adiccerincinullam obtinebunchdem, juxta Phi-
losophorum illud in scienciis humanis: Nihil est creden
dum.
5. 8. OuOipIO_ hOC IMIPCETAFUNErCTereS MachemALI.
etcercatio- ei, utnulla unquam de Fucilibus ec probabilibus contro-
versia serio, praeserrim (ut alibisaepe feri Colec) cum calu-
mniarum reciprocatione maxime decestanda vencitaretur,
Sedamicabili saltem discursu, ad veritate, E Rerr possic, non
rictoria obcinendam, ranum esse raci, in iisubinalla vel uti-
litas vel scientia lacer, cancopere exacerbari, sicur ubinullae
rires unt ad insaniam ira(ci; de curpe repurances cum homi-
nessimus omnes, si quid humani Forsan alicui accidar intru-
manomore excipiendum ducere.
5. 9. Hlisce Mathematicorum restigiis insticic Aristo-
celes, Philolophus anime pariter _ Fortuna Cummus, quem
Ducemmerito ad humanam Capienciam (non ejus Dictaco-
rem) aenoscimus. Hlicenim uti Machematum exmore se-
culiprimo libi comparavitnociciam sica rejectis eriam ple-
runique norouariais, eadem merhodo reliquam cum laren-
cem inquisirie, cum inventam docuie rericarem. Pe licee
vulgoiisque, quos perxrarem ingeniire hebecudinem my-
Aeria philosophica capere posse desperabar, dosmara lua
 dozar saltem _ Novinces seu dianentincs (utiple loquieur)
Expius explicuerie muleaque insuper in scripeis suis éEones
na Praelertim a ei rcorrbnor _ ex parte vei tcor puoncoveudo
Zus exarara, cradiderie; in histamen omnibus plerumque
stacim ab inicio, eo se modo procersurum, remque naxoncos
salcem et Solocisilose cractacurum (majori sane modectia,
quam ejus dicta nonnullis crcduntur Capieneid) ne quis de-
cipiatur indicavie.
5. 20. Discipulis aurem gunoiors _ EMISHUOrINOIS XdyOIS
na (anoNSDer Doraueross (uti loquitur Calenus de PlacOnC) A.
deliter omnia, quorum cerrieudinem ipsivel suo marre rel
exPlaconis schola recerumque Philosophorum lectione li-
enit
Et Ban
nibus.
aristoteles
Mathema
eno
Dosmata
quaedam
dibgacos
Ploaque una
aotcoS
ertcens

## Folio 5 — 851385079:0017
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000017.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Precmium.
euit actingere, a) aandcur _ arualins, Teu araactns, h
c.Ccerris e necellariis principiis, canqua causis, moreMathe-
macicorum declararit, cerrarumque rerum effata, logica
Pralerrim, ee mecaphysica, ee siquae in aliis anegaalinais
haruanass occurrune, cerrissimis confirmarit demonstra-
rionbus. Quod praecer av Liarcumprimis Aphrodilxi in lo
Fop. XIV. cectatur commentarius.
S. II. Porro, quod palmarium esse puro, cumporiorem analysin
iptoPlatonevericarem habendam, 7. Fth. 4. (6.) et, non an logicam
ipse dixeric, sed, on se resita haberee. porius spectandum el
sCIX. (al. VTTT.) MCC. C. VIE. _ XI. (aI. XIT. ) C. VTII. Cedulo
monuissee uein museis exera Machelin dubiis et incerris co-
noscibilibus, quae suis relignic inquirenda dissipulis, ad, id. lib. 2.
rericarem proxius accedere licorer, in stirura disciplinarum l0, 5.s
_ demonstrationum machematicarum jamdum perfectisr.
marum ara xvor generalem de modo demonstrandi scienci-
am concinnare, ee quaruor inceoris libris eradere elt a8
SrCNUS.
5. 22. Ouos quidem librosca praecipue de causa relur minitu au-
originalirer avanclnsc resolurorios ab ip (o dictosesse, non (o. monstration
lum exempla machemarica, quibus fere solis ee semper uri nu mathea
cur, iplique adco arris rermini quasi cardinales (r. 8. de O maticarum
anegr. V)aisnua, ovm ozuos, sountegoua nuar codorea On
a, ncOrS, Exdcors _C.) Quoshac occasiane simul ex horris
Mlathematicorumin logicum aerunt omnium Incerpretum
contessione eransplancarie, cerra cerrius indicane; sed e
Plellus anciguus Aristor. Incerpres Commentario in libros
Logicosconceprisverbis actirmat.
5.13. Scilicet uc solerris ingeniihomo, Facta horologiis Tangnam
celescopiialiusrereiarriliciosa resolurione, nocaraque par- exemplorio
tium cum disposicione cumnexuincer se inricem, non solum Primisins
sintudcrerum Aristocles exresolurione demonstrationum
Ma.
orune
ipse simile quippiam, sinon ex cadem, ex alia camen materia
consticuere; se d _ aliisidem ex alid e alid pro lubitu mate
rid concinnandirationem praescribere, occipic; ita solerris-

## Folio 6 — 851385079:0018
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000018.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
Procem.
mathemacicarum (ip (0 eriam TI. Mec. (sive A. MII.) C. 3. _ F.
Eth. 2. alibique Lacence accurarissimarum: e tumcemporis,
suxra Placonic illud: sdeis agecouerenos cion Familiaris(-
marum; imocerce, uerel ex cit. loc. nih aliunde conster, col-
liscrelicer, unicarum, ee hucusque fere Colicariarum) de
componendis seu constiruendis in quacunq: disciplina de-
monstracionibus peneralem conscribere seientiam instituie
c. caulas e principia Propositionum indagare, neque prius
bine, notatq
quosdam a
5. 14. Feuccum cemporis Tolos Geomerras avanveu, i
inquirendo desinere, quam ad primam cau lam et ultima ac
immediata principia Be derentum, oblerrarie, eaque aua
Neociprotundissimam machemacum scienciam e Naturae pe-
netralibus Felicirer erutam incellexie Aristoceles, ipse uei-
dem, qua sinsularis fuit ejus Cagacitas, obtineree in omni-
bus, Facta machematicarum rerum avanioei quasi physica.
Beometricam hanc aradvon penitius inspexie, atque Ita ex
speciali generalem, h. c. losicam effecit.
5. 15. In qua ramen cranslatione, quam primus oni-
um est agcreslus, lib. rr. Soph. Flench. cap. ulc. cum riderces
non omnia pracepeis e reculis Formalibus tam aCcurate
posse decerminati, sedulo ad ipsosFoncesremictielectorems
de quodcunque exintnicurerum geomerricarum de demon-
Sratione Pacie decrecum ileo pluribus aut Palcem unolem.
per exemplo marhoanatico probar, aut ad minimum liceris
Alphabericis. uc in Machesimoris esseridic, declarat, quod ex
Miratur
zeoneren.
inspectiono librorum analyricorum caesus sc, qui non
rideaes
5. 16. Oux cum ita sehabeane, dubium est, utrum ex
ionorantia horum porius, an ex falso praeconcepea opinio-
nes Sonerus, Picartus, de alii mathemaricas demonstratio-
nese censu rerarum demonstracionum detrudere adeo aMa-
Borarerine, imo iplam Macholn ad Philosophiam presertim
Aristocelicam, quae quidem illi suam deber originem, non
aded requiri lomniarine.
3. 17. SanC, chcuris Scholarum interiorum porius,
quam
oeometrai
dixitando
Primua Co-
etato
1005.
contraciaque
fontio cotc

## Folio 7 — 851385079:0019
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000019.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
 roceminmo
anam Unirersicacum, Scd occasione quorundam subtilisan- ptu ribulori
eium Poncificiorum; quinodos in sciepis quaerendo gram. subrum pet
macicales quaestiunculas, d inde orras ingeniorum de land let es
caprina concentiones lonse lateque diftulas, nobispro sei
encia lummoquebono magno precio rendiderune, nesle-
Ax in Philosophia Macheleos poenas ipfilat grareshucusqr
dedimus; icanemalum hoc consummatas apudnos acqui-
racrires ipsamgue Machelin, disciplinam uc olim iea ctiam-
num primariam, corius Philo(ophia, ue Zenocraces apud
Plucarchum aie, nabirh. C. anlam e manubrium, quo prario.
raquaerisscibilia, relur manaprehensa, feliciter e expe-
dice cractari possine, ex animis discentium prortus eliminare
center, carendum estrelmaxime.
. S. 18. Ouamris aurem padtov, ad e Ha Na roisDeona Fere deffeu;
JesAnuuera Roxcouasa Arict. X. Ech. ad Nicom: c, 10. (3liis, rabunaduo
2X) tr. c. ut, quxe ex dincino usa moribus sunt prxoccupatar
rerbisamoreamus, Facile nonlic: puto camen multos ad
meliorem redituros esse mer cem hradix e origomalipri.
nis exeuriatur, es econverio, quanam illa dextre philolo
phandimethodus e ad scienciam perreniendi ria unica sic
e curissima, jurra doctrinam Arictorelis aliguanto clarius
exponatur, et ex Machel, in quamethodustxcranco rempo.
sis incerrailo cum inxstimabili scientix incremento risuie, Loa
Aoruir, e ex qua per Aricatelem in reliquam eransplantora Eustidem
estPhilolophiam, modo sencibus e reprecis densissinris d
quibusdam incerprecibus non tuisset Araca, jurca ductum
Euclidis, Adelissimi pariter e excellencissimi scienciarum
digectoris, velut ad oculum octendatur.
5. 59. Onemadmodu isitur Analy sin Aristorelis quas Qui suam
regulaciram una cum Fuclidis expressira, quam praxin 2. exomplis. 10.
nalycicam rocamg, Pat dienis ornari laudibus unquam posse Retur men
emo
non censemusrica consultum ducimus praesresum utruma;
sequi, ee machematicarum disciplinarum penecralia penitis
us aliguancum introspiciendo, Facta carum avanvoa,
guxnam sic ararun verarum demonsrationum. ab Aristoce.
le Pra
diciem don

## Folio 8 — 851385079:0020
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000020.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
De Definition
5001
Je praeleripea clariis explicare, eaque omnia, seu splam
accinene, cribus dictinats lectionibus ca qua bcerie
NALZSEOS
onco Euclidea
soletbebo
Sectio 
Subjecto Demonstrationis.
CADUTL
DeDchnicione.
5. L
Aaue Demonstrare (uc unirerum dicamus) utipenes
Lomnes Mathemaricos, ica cumprimis penes Fuclidemni-
hilaliud. quam rerum proposuarum cercitudinem necessari-
ome cerris principiis tanquam suis caussis à parre rei necessariis
indubitato cognoscendam syllosistice de ducere: Oud sen su eciam
et Aristote. ipsum Aristorelem voce desEavel drodez a Fuisse ulum, non
FantuM ex L. POS. Cap, YI. 5. 3. X aliis plurimis Analyrico-
rum locis constac; sed e inde maxime incelligitur, quod u-
crumque ro daneys: Demonstrationem icem Syllogismo
Dialectico. I. TOp. T. Propolitionem drodemnnirn diane.
Xnnn I. PrIOT. C. T. Scienciam denique (Anem demonstrario-
nis)Opinioni (Topici sIlosismi tni) _. Polti C. xXrr. (aliis
XXX) exadverloponic.
5. 2. Ouoniam enim Sophistici Bllogisini non nisi
loeismus, oucorpos syllosimi dicuntur (Arist. 1. Soph. Flench. C. 1. )
Sopbisticus, adeoquemedius rerus inter Syllosismum dialecticum, qua
opinionem seu cognitionem non certam ex probabilibus e
continsentibus generae: ee demonstrarirum, sciencix seu
certae coenitionis, ex cerris d necessariis orex genitorem.
aberus es non datur; pater omnem verum syllosismum, quinon ex
probabilibus, sed exreris, cerris, _ necellariis infert, scien-
cisicum seu demonstratirum ab Aristocele dici, acque indé,
ut eidem ro diaderc nihil aliud est, quamrerum apparen-
EBT
DEMON.
S+R AT1O
Eic05
tem2
quid penes
Mathema-
perlpicuabrereate proponere.
Nempe Syl-

## Folio 9 — 851385079:0021
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000021.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
Cap. 2.
Demonstrationis.
cem probabilicacem cPlobabilibus principiis salrem opi
nabilicer coonolcendam yllogistice deducere: itaecon-
trarioro desEas. dirodea sen su prortus machemarico juxta
dacam definicionem ab eodem accipi.
5. 3. Verum aurem cum aristorele nostro dicoSyIlo- aparteres
Bilmum nontancum Formalicer a nocionalirer. Sed prxpri- taleo
mishicmacerialiter, cum, cujus omnes termini, tam simpli-
ces quam complexi, praecisa etiam meneis opcratione aue
nocionali suppositione in rerum naturd rerera coharent, ue
unum ab alcero, sicur dicicur, dependeac. sire murua illa co-
haesio e dependentia sic necesaria, qui syllogismus dicieur
Scienciticus ee demonstratirus, sire concingens, qui dicitur
copicus e probabilis.
5. 4. Aliasrerus quoque dicitur Syllogisinus, sedtan. Non expra-
cumnocionalicer a, ur loqui solemus. Formaliterh. c. vera di missarum
eicur Syllosilacio, cum ex poliris quibusdam etiam in re supposisione
Falls aliud quidpiam ab iis quae posica sunenecessario infer-
cur eo quodhaec une, qui tamen ilosimusnectopicusnec
demonstrarirus diciporest. Sedhicubi demaceria sumus
Colicicis calem reritatem, que rectitudo melius dicereturne-
quaquam actendimus, uc innuit Arist. L. POst. 6.
5. 5. Scilicer, ue vera quidem dicitur Enunciario FOr- Nam ut E.
malicer ee nocionalirer, v. 8. Cidico, FTomo est lapis, ed quod nunciatio
Sic aftirmatio alicujus de aliquo; marerialiter tamen e d par- ad enuncia-
re concernencix terminorum rera non est, qualidicasivera tum
quidem rel recta potius est Enunciario vericare simplicih. C.
recticudine, quoad esse dictionis, quarenus est Fnunciatioh.
c. gnarenus est Ens nocionale in se _ Formalicerspectatum,
nempe meneis operario accribucira Germanis elu rechtee
Dusspeuch over ede, Da etvas von etnem gesage miro; Verica
mennon est Fnunciarum scu effacum enunciacirum, rexica-
ce propric sic dictâh. c. accribucira, deene terminorum co-
plexo, quatenus esse debet Fnsreale complexum a parterei
sic schabens, eciam nullo incellectu de eo cosirante, (ed hoc
modopocio Falu, h. C. non Ensauc Ensrationis dicimeretur.

## Folio 10 — 851385079:0022
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000022.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
De Definitione.
Dect. Ho
5. 6. Adcundem modum Adicatur: O. boino est lapis. 4
amas eSthomo. E. Adamas est lapis: vera quidem est Syllogisa
rio, h. C. recta est illario Conclationis ex illis pohtis; Faltura
men es Spllosilatum, t. c. Falsum eA Ens iltud complexum
Sistens habicudinem laxidis cum adamante positiram quaR
dependentem exrarione hominis, qua utrigueine, quod
camen non est, acqueica hoc llogilacum non Ens, aue FpS
racionis est dicendum. De quo quidem non Ento; (quodhie
obiter) sicur e de superiori, nempe de complexo, nô de quo-
modocunquo sic dicto de simplici, incellixendus est Aristo
reles; quando non. Pns seu tinsrarionis, H. e. Falsum et Im-
possibile, sub scientiam carlerenon posse astirmat, _ exom
plodiagonalis linex quadrari, quae costxe per naturam nom
est commenturabilis, conArmatL. DOCL. C, 25-
5.7. Einde melioris doctrina pracia quemadmodunr
priorimodo sumvam rericarem simplicem rectitudinem po
tius oppellamus; ica Enunciationem e Sylloxisarionem, h. C.
mentis operaciones et suppositiones recticudiniresponden-
tes, rocabulis etiam ab Enunciato _ Syllorisato, H. 0. ab ip(0.
Ence complexo a parcerei spectato, nocancer distinenimus,
quodhocabillis, ucres ab actione circarem, quammaxii
me differae.
5. 8. Ouomodo aurem, si vera quidem Ant ee praemissa
rum e conolusionis estara, neguoramen a parte rei cohare.
antinter se, v. 8. Adico: Nullus homo est lapis: Nullus leo est ho-
mo: E. Nullus leo est lapis: macerialicer rerus diei possic (yIIo-
silmus, non rideo, nisihoc sen su: materiam, H. 0. eHata quae
in speciem Syllosismi mero exeraneam respectunoctri lunt
dispolieas vera esse, perinde ac Adicerem s
Omnis homo est animali::
Omnis leo est substantia:
Ergo Omnis leo est animat:
aut quod eodem modosequitur:
Omnis baculus ordinarie stac in anculo:
dinus pacanus incedio cum bacales
FrBO Calum jam plui.
 SyNoge
fecio ad
i
sat
Ddistingne
daigitur.
Syllogisat
Syos
Et Syllogt.
Pati a scop
esorobo

## Folio 11 — 851385079:0023
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000023.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Cap. 1.
Demonstrationis.
5. 9. Sedhicaliud esse memineris, esse revern Syllocis
mum Ceu formalicer sou materialicer sic dictum, h. c. eAevet
roctam syllogisationem, qua posiris quibusdem aliud quid
o5 quodhac posirasint, infertur necessario; velesse rerum
syllosilatum, quod in natur a praecila eriam omnimentiso.
peratione reverâ sic coharet ut unum ab altero, sic utdici-
cur, dependear: e alinde se speciem Syllosismimontiriinec ret
Suppolicionenocionalirel reali dependetid coharere. Ouod
Postremum uti voce Syllosismi prorlus est indionum, ita
nec Sytlosilacio nec syllogilacum dicipocest, sedrerera (co-
Paedisoluta.
5. 10. Fxquo nuilonegocio incollisitur, omnem rerum P cusante
SyIlosismum aparte reispectarum, h. o. omne verum (y IIo- est dillovis
silacum eanquam Enscomplerum, coharere quoadrem, e.
jusque terminos a se murud dependere, praecisd etiam omni
mentis operarione. Ouoniam aurem duplexestrerumco
haetio relmucua dependentia, necestaria nimirum e con-
ingens, dum quicquid cum alcero coharec ita cohaerer, rel
utnompossienon cum ed coherere; velucpossic etiam non
coharere, licetut pluritnum cohaereac. rIII. (al. IX) MCT. C.
ulc. duplex inde nascicur Syllogilacum vel Syllogilmuorea.
tis, necesarius nempe e continsens, quorum ille demonstra-
sivus dlicieurs hicropions appellacur: ille certitudinem Pa.
a
ric; hicopinionem probabilem. S~FCbA
S. MI. Illius Concluso, cum a cantis necessariisnecena. Exmeris
rid dependeat, in se ctiamchenecesaria necessum ese quiris necessarii
incellisie, de Aristoceles ex abundanci, proiis qui narium efsasu
Funcobesiorum, prolixe demonstrarit; Hujus verocon-
clusio, nihil incerest, s in se specterur, necossaria (ic, an con-
cinsensi modo comingenter a praemissis uc caulacum a cau-
Taprobabiliquoadrem dependeat: xque enimres in le cer-
ristimas demaxime necellarias, ac salcem probabiles, pro.
babili medio dormis (uc lognitur Aristoteles) aAtrverE
POnumUS.
5. 12 Ur isitur concernenciarerum muruagnaliseuna
FuC. 3
odemon.
Aratib
Parions

## Folio 12 — 851385079:0024
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000024.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
De Definitione.
Sect. 1.
Cersispain-accl Quacenus e probabilibus principiis, e quibuscanqua
caulis laxioribus continsencer Auic Calcem opinabiliter co.
nolcibilis est, uc copnoscatur, bonum illud est, quo can-
quam Ainc concentus acquiescie Dialecticus; ita cerriendo
rerum necessaria, quarenus e certis principiis, equibustan-
quam causis urgentibus necessario Auic, indubiearo coeno-
Sci porest, ut cognoscacur, estbonum illud quod profincA-
biponit Analpticus, quodqueut formam postea induune
resaliunde cognoscibiles, quarum certieudo cognira de-
monstracione redditur etiam indubitato cognita, juxtaeri
cum illud: Finis artis est forma subjecti.
S. 13. Certicudinem aurem dica necessariam, non pri
indubicato mam, qua principiorum est, _ per se cognoscirur h. c. inter
ligitur; sed orcam, qua principiatorum est, de aliunde, me-
diancibus nempecerris principiis, ex demonstratione co-
enolcicur t. c. scitur.
5. 14. Ucaurem ipsa probabilis argumentatio est quase
quaedam probabilificacio, qua mens de provolicarerumha.
Dicudine per coulam contingentem, esto masis huc propen.
dencem, opinionem Corcitur, ucrationabilicer purees rem icq
Sehabere, sed eam ramen, Aanre licethâc causa nihiloming
alicer se habere posse ridear, nisi aliud quippiam sic in nacu-
ra policum, quodhuic essendi necessicarem largiatur, reli-
cta adhuc indecerminata e mobilis r. POC. XXX. (aL. XXVY): ita
econcrario ipla demonstrario estcertificario, qua mens de
propolicarerum habicudine per caulam necessariam e huc
semper directam, cerca redditur, auied uc sciaenon tantum
rem ita sesehabere, sed _ aliter se per naturam haberene-
quaquam posse, facta jam auerantc (5 nai anirnros.
S. 15. UInde Scire proprie diciturrem per cansam cogno-
Scere, s quod haec ejusrei cansasit, (5 quod se res aliter haberenon
possit AFIst. 1. POK. 2. Oux quidem cognicio, non pucami-
num, h. c. detinitionum ee rocabulorum, sed ipsus nuelei
h. c. iplarum rerum e natura decretorum cum menris im-
mobilicate ee acquiescentia conjuncta, quancum bonum sic,
Uc
excausis
coxnitam
Dua perfum
suo intelle
Seientia
senet

## Folio 13 — 851385079:0025
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000025.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
CaP. 2.
De Subjecli Wacura formali.
13
uei Fuclides, sue sus Lallideomore phisolophancur, no- sumumho-
verunc; ica e Aristorelem ejusque Caniores Interpretes non
latuisse CX. Fch. ad Nicom. de in hunc comentariismeridia-
na luceclarius apparet.
Be
5. 16. Atque ita constare pucamus, qua Benificatione aliterto-
nobisiplique Aristoreli _ Fuclidi Demonstratonis rocabu. quatur que
lum veniat. Ouodsjam aliis quibusdam (quorum incor. Eodet.
quendistam misere rocabulis sudium non immericomira.
mur) alio sensaroce placearucis iisnostris de demonstratio.
ne decrecisnon Tolum non concradicemus; sed porinstales,
quales ips sibi Aingune demonstrationes, acinon opramus;
ira in Machesi nullas reperiri ambabus larsiemur manibus.
eAPDTIL
NacurbjectiFormalirer
spectati.
8. F0
aterum ad genunam demonstrationem ex mathemaci. Demonstra:
Lcarum aeranvoceria porissimum reguiri deprehendimq, sionis pri-
moconside-
r. nempC Scuhjectum demonstrationis, seu id, quod demonstra. randum
cur, 2. Principia, e quibus hoc demonstrarur _ 3. Praxin, qud SuIB7EC.
demonstratio constat e absolrieur. Ouorum duo priora Tum
maroriae ricem subeune; hoc postremum Forma rarionem quod est
habor: de quibus sinsulis ur ordincagamus, primum stacim
axeredimurhinctactoinirio.
S. 2. Ouoniam id quod scitur e demonstratur vere. Effatum,
rum e cercum e necessarium indubitaro copnoscitur juxia
Definicionem, facile quiris incellisie subiectum demonstrz.
rionis. h. c. id quod scitur e cujus cerricudo e luis principiis
cruca cognolcicur, neguaquam essecerminum simplicem, sed
Enscemplexum. h. c. effacum enunciacirum, quod hoc illi
competere complexe subintert.
S. 3. Ouidenim quae so reritaris aut cercicudinis, quid Wo simplex
necesticatis adcoque sciencix realis laccac in termino simpli. Terminus
ei qua calis Aconcipinturnuder. P. Fomo, Triangulum ? ex-
curiac
1otd 100

## Folio 14 — 851385079:0026
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000026.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
De Subjecti
Sect.lo
cuciat quis omnesiudicii suiloculos, non inrenier, undere
rum, certum, necessarium, sciri, dicendum sic alteruorum,
quacenus uc terminus simplex nude sictitur AriftOL. 1O. TV
gorcrnam.
5. 4. Complexecamen si lumatur v. 8. hoc subjectum esse
hominem; id quod eribus rectis conterminis includitur esse trian-
eulum: hoc itidem habere toridem anculos, quot lineas: habere
eres ancules duobus rectis aequales: _C. VEPUMI, CCFEUM nCCCS-
Carium, sciri vel scientificum esse commode demum dici qui
risincelligit.
5. 5. Simplexisicur rerminus quaralis (r. 8. (2) rriangu-
lum) utiprimamentis operatione, h. c. simplici apprehensi
one, coonoscitur nudo laltim inenitu, de rix majori accura.
tione, quam quod Germanis est in proverbio, wie Dle Rute
enneu Fhor, per communem experientiam; ita sciri _ Cer-
citudinem habere nequaquam dici pocest, nisi complexe
quatenus vel ablolure esse, vel hoc aur illud esse concipitur.
uccum dico: o (a) est: vel ro (a) est (b) trianculum est: vel
trianculum habet tres duobus rectis aequales.
5. 6. Equidem communimore loquendi lepius eriam
simplicirermino (lienificante) rerum, certum necessarium,
sciri, experimur dici v. 8. annum, amicum. Deum, triangu-
Iu. _C. Philo(ophoramenxque facile hic lubolcererminoru
quorundam elliplis, ac pueris, qui, sinidumaricularum se
scire quis dicac, iphesenidu, vel hic aur illic esse statim in-
Sed Ensco cellisune. Icigicur tinsnon nisi complexu reritatis _ cer-
Plexu
ma demon
srationis
cicudinis, necessicaris e sciencix genuinum est Cuhriectum;
ica demonstrarionis, h. c. cercificationis immediarum N pro.
prium idem ucsirnecessum est.
5. 7. Immediacum et proprium dico subjectum, quad
istiner Formam (cerricudinem indubitato co.
AFC
menec
immediate Snicam) ee cui per demonstrationem ca proprie pocest in-
susmes, ai duci: Modiaceenim, nempemediante complexo, subje
ctum simplex, cuipraedicatum (adjunctum de subjecto de-
monstrandum) comperit, consequenter etium ipsidemon
X
Dui nec BC-
rus necne-
cessarius, nis
uod for-
60bl

## Folio 15 — 851385079:0027
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000027.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Cap 2.
Natura formali.
cracioni  Ouia camen ipsumquacenus talo
Formam demonstratiram immediace e proprienon exoi
pic iditur suhjectum complexi demonstraciri vocius; quam
domonstracionis est dicendum. Interim ne complexum abs.
quo simplicibus eeneguaquam porest. ita ipsum hoc sub.
secum ad demonstrationem instar Fundamenti primi, siCnE
ejus pradicacum instar secundi, irecessario requirieur. Id
quod innuie Aristoroles, dum ad demonstrationem trIX
2. Subjectum (Et or deinv 8or.) 2. affectiones (a deixvsor.) 3. prix-
sipia ( cor deinosor) requiric r. Post 8. Ubi quidem subjectum
non tam ipsius demonstracionis, quam affectionis de le de-
monstrandae dici, a affectionis rocabulo reciprocenon aE
Fectionem iphus demonstrationis sed subjecti conclusionis
heniticariquiris inceltigie.
S. 8. F.stisieur subjoctum domontrarionis, hoc est, id Proposiiioi
quod scitur, de se complexum quid. Putarerum cerrum e Conclusio
necessarimeNarum quod, dum ad demonstrandum pro. qua Demon
Ponitur. Provesitio sraece vegraois: gnatenns verO ex prx- Atrationem
missi demonstrarione reulrar. Conclusie erxce oouniegoua
vocatur. EHacum aurem dico, non primum quod coenitis
Talrem cerminis per seclaret, aut immediate per experien-
eiam constat quatenuscale; led artum, quod aliunde certi
cognolcipotest.
5. 9. Cognosci aurem aliunde rec indubirato porestv.ljure posa
rel per immediaram desuctionemer aliis ranguam princi. SesorioRa-
Diis  Cau: uE trianculum habere eres duobus rectis aequales. im excipit
ex ideneieace horum cum omnibus anxulis ad idem pun-
ctum super linea rect a constiruris; vel per meram subisum. Vet haredi-
ionem: ur species aur indiridua esse calia, ex eo quod ante tariojuro
coenicum genuscaleHC, r. 8. Scalenum e Isosoeles habere rres participat
duobus rectis agnales ex eo, quod genus, Friangulum, Cciatur
coractaneos habere Arist. T. POsF. P. TIlud proprieuc prima-
riarocamus Prexesivionem; hoc parcicipacire Caltem de se
cncarie quasi vera propolicionis siham, A per MCTAMI, UE
diximus, Cubcumtionem coenolcatur. Ouod si absguein-
eud

## Folio 16 — 851385079:0028
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000028.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
1a
De Subjecti
Sccl. 80
cuien generis iplum ex suis qua habet principliseruatur,
vera Proposicionis, uc oficio funsirur, sie nomine proprio
FrUIEuE.
F 20. Oux rero non per meram sublumcionem, We
nitasis in se Bceses suc Endiridua sub genere, sed per Aliqualem insuper
alius concepris porraquidem indemonstrabilis apumtio
nem et apelicarionem ex pexmissa demonstrarione cerro
coenoscuntur. Gorellaria Consectaria mesquala dici Colene.
v. 8. Propolicionis primarix: Trianculum habet duos rectos,
e secundariarum: Scalenum, Isosccoles, habet duos rectos, Co.
rollarium est: Fres simul anculos cujusvis Trianguli aequales
esse tribus simulcujusque alterius: FL: In Trianculo siunus aneu-
lus rectus sit, reliquos simul unum rectum consicere _c. Fodem
tamen Corollariorum nomine reniuneea, qua ad eundem
modumnude sab primis principiis e Obserrationibus in-
celliguneur. Ita Axiomaris: Oue eidem aequalia sunt, (s inter
Se santaequalia. Corollarium est: Ouod uno aequalium majus
est ant minus, majus quoque esse aut minus altero eqnalium 36.
Hodic rero sen su lonse dirersissimo, nec nis Calcem ex ana
logia positionis e localis subordinationis, Corollariadi-
cimus, quae Dispuracionibus nostris, licernec ullam De-
monstrationem, nec axioma rerum complectantur, toro
genere saepe diversa subiungimus.
Dicttur
S. II. Diximus estaca. primo, qua per experienciam
propostio, constane, quarenus calia non esse demonstracionis subjecta.
quateno ex
certo medio
deducitur
nam illa sic absque medio per nudam incelligentiam co-
enoscuntur. Demonstracio aucem distinctum mediumre-
quiric d Parte reis per quod ipsa cerrieudo Propolicionis in-
dubicaco sciatur, ue poste a sequetur.
5, 12. Dancur aurem effata, quae per experienriam qui
per Faperi dem immediare copnosci possune incerim causas habene d
entia quoque parte rei, ex quibus necessario Auunc, et cacenuscalia quo
que subjetum demonstracionis constieuunr quatenuonin
mirum praecerquam quodper experienriam cerrasinererta
Ex is dedusuneur causior Iea quancieares e incrementa
dic
coenoseatu
ejurebici.
aeribat, ul
Corollariu
Licet alias

## Folio 17 — 851385079:0029
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000029.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Cap. 2.
Natura formai
dierum cum omnibus suisrariecaeibus experieneia coono-
cere licer, que ramen accuraris demonstrarion Ibus Per cau-
252. Philo(optio (CinneuE. Ica Calum apparere colorecaern-
eo: Znnam eclipsari: projectam pilam eodem angulo reftecti quae
incidebat. _c. rulgo per sensus nocum est, caulam Philolo-
PhuSaHerE.
S. 13. Etcalia sunepleraque, qua in PhiloCoptia Nacu. losopbc
rali, cujus praecipuam parrem hodie Macheln mixeam dici. Nacuralis,
us, continentur. In hisenim disciplinis, cum per experi-
entiam invenitur ettatum, Philo(ophi est; causam si guanitra
Bec sedulo inrestigare ad scientiam perticiendam, Avist. lib.
X. PEIOT. Cap. 30. (al. 29)5. 3. Si quam habec inquam: mane
non omnia senu coonica caulas habent demonstraciras, v. 8.
Lnnam moveri, vel Celtem mareinaliter: esse rotundam. led ex
immediatomulca dependent Dirini Numinis beneplacico.
gux ticer demonstrari nequeant. Philolophiramon est ca pa
dctacere, quod innuic Arist. l. C.
5. 14. Dico aurem Ens complexum _ eFarumenunci
acirum, non enunciacionem: urinelligatur nonsim orati Cls Reale
enem, qua hocillidisirur comperere, gnatennecAorncio.
M. c. non tam aftirmacionem autnesationem menris demon
strancis, quam rerum iplarum orarione sic enunciptrilium
hbiendinem cammeram vel porinsipsaoree in nacuraprae
eisi omnimeneis oporarione hecomplexas (quas alias pro-
miscneeciam rocabulo Enunciationis indipitamus) essege
muinum demonstrationis Cubiectum quod Ccitur, cujusve
certiruco e reritas indubitaro cognoscieur.
S. 15. Ouid enim homini scienei cum oratione sgni-
Ficatira quam in (u2 pocestate habet qui pronunciac. Res
eA, quam indubitato copnoscic; Ens est, non continsens, led
necessarium  XcernuII, de quo sloriatur. Et hoc cstillud
RnS, quod Arist. IK. (2 l. vYYI) MCT. C, 1O. NveICSTaTOVOV Enspri
marium, recicatis, cerricudinis, necessitacis _ xeternitatis.
qud saudec, inuicunon immerico dixie.
5.16. Et dehocEnce, non de simplici cermino, incelti
en
Ut rocPb
Est auroi
propositio

## Folio 18 — 851385079:0030
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000030.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
De Definitione.
Sect. 1F
Dequolo.endus eA Aristoreles in libris analyricis, ubi, quid sic id
quod scirur auc demonstrarur ee quor se modishabeae, de
clarac. Lesantur accente, sepoliris omnibus prxconcepeis
opinionibus e praejadiciis omnia Analyricorum capica
nostabore probandi, quippe superracanco, supersedebi-
mus, unicum hienorances ex Crammaticis: cum dicitur, sei
ri a. de B. vel. seiri B. quodcerro modo se habcai, nec aliter se habe
re possie, idem esseac dicere: sciri b. esse 2. h. c. Fnunciacio-
sit soc com
nemhocmodo significari d complexum quid, non scortim
e praecise huncresilsumterminum simplicems. Onimodo
lognendi neporebreris, succinctus, ee ad Fnunciationem,
Ea parte subiecti pocius quam a parre praedicacirel contra
distincte spectanda sic, innuendam accommodatissimus, A-
ristoreli eriam maxime cA Familiaris.
S. 17. Fon aucem purandum est F. Raem demonstrari-
rum ad cerram speciem eserestrictum, et perperuo simplex
esse debere. Ouidenim prohibeae, quominus e incercom.
Positas Fnunciationes aliqua lunererxe, cerrae, necellariae,
acernae, aliunde coenoscibiles, adeoque demonstrabiles.
Imo in disciplinis s circumspiciamus, plures compositas
quam simplices demonstrari proxoliciones reipla compen
Eiamin PICMUS.
Syllocismun
S. 28. Unce est quod ipse Ariltoreles in Analycieis in:
ceoros syllosismosdemonstrare doccar, non quodsrilogi
mus quatenus calis genninum sic demonstrarionis Tubjectu
Formasicer spectarumi led quod, premistisprosubjecto, con-
clusione pro praedicaco policis, in efacune enunciacirum.
sed compolicum e condicionacum, re ductus non minus ac
alix propolitiones aliguid alicuinecessario coperere aut ab
corelultare dicar, hoc r. 8. modo: Sinullum A. est B. C5 nul-
Jum C. est A (nY Sueror) eriam quoddam non C. non est B. (EnoUE.
vor). Ouodestacum dum demonstratur, ipsum alilis syllosis.
mi, nempe demonstrarionis, conclulio tic, undetacile in-
celligicur, sicuri Proporrionum dacur Proporrio, ica SyIIo.
eismorum syllosismos inveniri.
quitur ari
Botoes
ede smplete
Posita Fn
stabi0
regerplane
Lntec

## Folio 19 — 851385079:0031
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000031.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap.3
Vatura materiali.
CaruT III.
Dellacura subsccateaab
spectati, ee quideit
DeLecoprtio
5. 1.
Dorrocumnonisirerum cercum et necessariui dicicur eHa. Necessari
cum, quod demostracionipro subjeato substernitur. nul. autem est
Id prorsus indigec assertio demonstratione, led per iptam de. effatur
Anitione (. modo accendamus supponitur, utmirum sic ali
quosinhoc scirponodum quarere, qualicurris Fundamen.
cum immiorum adjectis à lacere reprecis ue sustincatur indi.
BCac, esto quad hac aid conducntine Forsan asinus dum
cersum scabic, aut detestoaper dum frendeccurrim arrode
re maculare conspergere queac, quem finem Aristoreles
procul dubio, ubi manifesta contirmat, sibi praeconctitu.
cum habet.
5. 2. Unicunitic nocandum est. FRacum necessarium . Realiter,
duplicicer dicinempe velrealiter, vel saltem ex impositione.  bocitor
Realiter verum cerrum  necossarium dico, quo per nacuram
Dirino Numire sic constituram non vorestalicer se habe-
re abec
ic antrirri
determinarione: Sire
Parceseins scorsim spectace policiram habeant nacuram, tive
plane sine Non- Fintia, modopernaturam se mutuo nececsa-
FIO COnCerHANE. Ita cum dristoreles e Fuclides demon-
Aranc eftacum: Si diamerer est commensurabilis costa (nySUEVOV)
paria sunc imparibus agnalia (exoeror) utrumque de se qui-
dem Non. Fnsest, ipsum. Lamen Ctacum omnino Ens (puca
complexum) reale, verum, certum, necessarium, sen su ver-
borum Aristorelis e Machemaricorum est dicendum.
5. 3. Novosterium aurem quod h. l. dicitur est vel abso. Vot absolvid
lure rale, cuine oppolcum involuic concradictionem; rel sate
restricte cujuo expolicum nan invaluir contradistionem
ludpracergnam quodrerum, cerrum ex neceparium dica-
tur, acernicatis primarid sorcitur denominarionem, et Fns
ater.

## Folio 20 — 851385079:0032
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000032.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
De Subjecti
Sectio. H.
erum; velue quoddam Dirini. Numinis consectarium.
quoddirinam veritarem, cerricudinem de neoessitatem ab X
cerno conleguatur, nec ullo modomutari queae Beut Dcusi
estimmucabilis, dicisolet: Peralem verirarem, corcitudi
minsciennem _ necessicarem habenr propositiones demonstraripae
qua. in Mecaptylcis  Logicis (Scienciashicintolligo, non.
rocabulorum ec distinctionum lexica) icemque in Arietime:
cicis e Geomerria disciplinis sane dirinis, occurrunr; et ad
eandem quam proxime accedune proposiiones Echicenon.
illius un decim Virturu Nomenclatoris, Sed bonitaris e mai
licix moralis (hi. c. ad mores e humanas actiones restrictx)
incti _ injustirealis (ti. c. in lesibus. naturx Fundtaci) omnis
ummaximenecesarix scientix. Fundem etiam necessita
ciseradum obcinens porissimae demonstrarionum theologis
i h; earum conclutionesi pra sercim demycteriis, in quorumim
mucabili cerricudine cardo Calurisnostrae rorcitur: imd di de:
aliisrebus, gua licet in sc restrictam CalcemtiabCantnecessi
cacem, quiacamen ex dirins rerelatione, cercissimovericacisi
Principio coenoscuneur, eandem sibirendicarerelleviden
cur immurabilicarem, quarenus ex dirinisetiam rerelatio
num principiis demonstrancurs
5. 4. Restrictaaucem e secuncum ordinarium naturm
cursum quodrerum, cerrum d necessarium est ettatum seis
Bile, aecernum quidem dici quogi solee, sed Calrem concessi.
re quasi pormeneis onciciparionem. Incerim canram adtiue
tiatierneceslicarem, uc. nili per exrraordinarium Dciporens
iam, quam in nacuralibus rarislime. X Caltem uhimiraculo
Fueritopus erperimuri alirer se habere non possic. UInde
cale ettacum, ur uc oradu perfectionis longel inferius illis,
quiacame ex ordinacione dirina suam adhue in mundotues
turnecessitatem salrem ordinariam, Propostionis,  C. FF
Paci demonstraciriracionens jure suo parricipat.
3. Ied Cerce Proposcio est:: Luna plena in alteruiro:
nodoru onsta aur a proxiore nodo secundum loncitudinem
infra 1o. eradus diffans, pacitur eclipsn; quippe lecundumor.
dina
eis rationa
libus.
restrie
utomhilo.
SophiaNa
tera:

## Folio 21 — 851385079:0033
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000033.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
Cap. 33.
Vacura materiali.
dinarium nacuex cursum maxime necossaria, cum Berinon.
BOslc, stance rerum creatarum hactenus obserrato; sempen-
que sic ab orcumundi celobraconacurali cursur quin Lunai
(quae in plenicudine sua, si lonsicudinem et profundicatem
mundi artendas, eundom sibilocum praeise rendieat, quem
num occupatUmbracerrx) (i rel in ipsonodo versetue, adcet
que inmedid umbraeterra (cujusaxis tum cemporisnecessa
rio pernodum eran (ic) relmino dicticerit ab Feliprica, quam
ad semidiamoeri umbrae terrostris quantitacem, Paltem ex
Parte, non oblouretur s nompe. quia proprio lumine destis
cuca iiseriam radiis, quibus  Solesibi communieaeis de re
Rexis anted lucebae, hic priracur. ABsolure eamen se iimmu-
tabilicernecelsaria non est; senim Deus aleius creheret Lu
nam aut ad Solem propius admoveret Terram, itaueum
Bra Perrx brerior esec, quam est distantia lunaris a Perra,
duc radios solis incurrarer, cune licet in ipsisnodis consicte
per Lunaplena; Felipsin ramen non pateretur.
5. 6. FF hoc madonecessaria sunt plorxque Pronosirior
nes Phrsex icemquo mulca, quae in explicaciori eractatus
quemmathesm mixtam dioimus Philosophiae Nacuralides
Beneur, ut _ omnos, si quae unt, in aru medice. Tlarumenim.
disciplinarum conclusiones, ur experientia sen (ualisH. C. per
organa sensuum insticuris experimentis e obserrationibus
racione cemperacis maximam parcem nicuneur; ita nocessis
cacem habet (alcem ad ordinarium nacura cursum restrica:
Undo quod hic obiternocamus, cum in reliquis Disciplinis,
quibus sua decreca rationalibus axiomatibus, H. a ab Ara
etis e nacuranocis principiisctabilire concisie, Propoliio.
nes pleraque, si non omnes, absoluce d immucabiliter (IME.
necessariae, eancum abesequiris riderucharum demonstra
tionesadeas, quae in illis occurrunt, comparatx nuIIa SInEuE:
contra poriushae rerae sintabsolure, sed iltae nonnis secun.
dum quid _ fere salcem exhypochesi
5. 7. Similem etiam restricta necessicatiss (ed adhucrea. Et xolitiss
lis, sradum parricipant. Proposiriones. Aquae sub demon-

## Folio 22 — 851385079:0034
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000034.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
DeSubjecti
ectot
srationem cadint. Politicae, non specialis illius ee ad certam
Rempublicam restrictae Visciplina, qua furidicam, quace
nusPhilo (ophiae contradistinguicur, constiruic:hujus enim
proposiciones, quatenuscales, imposicira primario gaudent
necessitare; sed generalis illius _ Philosophicx sciencix, quae
eRtaca in rica hominum communi cum generalia quoado-
mnessetes, cum specialia quoad certasnationes, semperve.
ra e secundum ordinarium humanx nacurx cursum absque
impolicione realirer necessaria ex obserrationibus e expe-
rienciis morum, remperameneorum e inclinationum po-
pulinacuralium demonstrar, non minori cerricudine quam
Fsaca lua Medicus ex obserracionibus e experimentis vir-
curum, nacurarum ee cemperamentorum in herbis de lapi.
dibuslacencium deducit.
S. 8. Er impesirione verum; cerrum; necessarium dico,
quodgnalipostnacuram jam constituram in rica communs
velab eo quiporestare pollerinctitucum, relarbirrarii con
ventionereceptum raler, e carenus non porectalicer le liar
deres juxta ericum illud: quod semelplacuit, amplius displicere
non porest. Hloc, ucut alias in genere dicatur necessarium mot
ralicertale, melioris camen doctrina pracia necessarium hoe
relurimpolicirum dictinsuicommode poste pucamus inmon
rale e notionate
ret morali- 5. 9. Necessarium impositivum morale est, quod in penere
morum sinrica humana Racu non porest aliter se habere.
licet absolure Expinser arbirrio dependent. Itanecessarix
unc omnes Propoliciones demonstracionum suridicarum,
quatenns eprincipiis impolitiristanquam primis, h. C. CAa-
curishominum e lesibus policiris qua calibus de ducuntur:
esto quod carum aliquae criam ex lesenacurae demonstrari.
aeque ica ad Philosophiamre duciqueant ut quodhic exim.
perancis impolicione ralere jubetur, ibi pernacuram eciam
necessarium, aquum rel iniquum esse octendatur. Similes
eriam occurrunt in Theologii, Praesertim de Pacris ex insti-
cucione Deirel Ecclesiarum arbicraria celebrandis, er simi-
5. 10.
libus.
Vet 2. EX
Impositione
E gutaca

## Folio 23 — 851385079:0035
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000035.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Cap. 3.
Natura maieriati.
5. 20. Netienale necessarium imposirivum est, quod in Be. Vet Nosio-
Derenocionum ex arbierio quidem dependencium, incerin naller
ex conpenrioneralenciurinon porestaliter sehabere. Oua
lem necessicarem habene Proposiciones demonttracionum
erammacicalium, poceicaram, philolOSiCATRI Ex AUTOTUM
nedicuntur classicorum decretis recepris, auc ex usu com.
muni, canquam principiisprimis deductae, qualium demon-
Arationum aliguor in ipso occurruneAristorele.
e
S. TI. Sedhicfacile quiris incellisit, poriorem esse ne-
ceslicarem realem imposirirâ, sicur illic absolura restrictam ralis
dienitate praecedic. Cinderres constiruuntur _ necessicatis
eiporim demonstrarionum erado.j’uxta quos scienciarum rori
dignicas qualimaceriasis inerinsece aestimanda renic. Ouo-
rumprimne s perfectissimus est realiratis ab soluca, secundus
perfectus quidem, led primo lonse debilior nempe realitar
ris restrictae; Clerque Deum urd acuram narurantem aenoscie
Fui primum foncem _ autorem; cerrins imperfectus, a si pri-
ma respicias principia fere nuilus, imposirienis ab homine
Docissimum alcimaro dependens
5. 12. Adtrinim hunc suomedoreduci possereradus spurino
rececsiraris surrositiva. gnem habene effera ex mente alien
Jus sucorio e posiris 2bea sencenerisn cearia, quiramen
gradus ilio adhuc sonse est inferior. (apius aliquor minuris
ulcranihilum realiter excurrens, incerim cumtalisnecessi-
catis gradus ad hominem Caepius in discursibus e demon
Bracionibus adduci debeae, omictendus hic non erac.
5. 13. Licerautem Necessicas impolicira realis nequa- Quibiso.
quam sie, efara camen illa necessicare praedica realieatem Fn. mnibus (ex-
cepto sun
eis demonstraciri (licet sradu inferiore) nihilominusruen
tur, acque ipsa quoque realia diciporune in suo genere, rel demonstra-
adminimum realis e vera demonstrarionis ettata, nemperio subjocti-
quacenus relipsa situerineorca, similibus ex principiis h. c. be constiin-
lesibus ee Cacuris imposiciris demonstrantur, vel ex ipsis tur
porro in eodem Fncium demonstratirorum senere quippi
am indubicaco coenolcitur.
Unde Cra
dus Neces

## Folio 24 — 851385079:0036
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000036.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
De Subjecto
5. 14. Oux Tane demonstracio realis est d vera, lutens
realem e necessariamlicernon realiter neceslariam) in hoc
enere terminorum Cohasionem indubicato coenitam, sup.
Dolica generis ipsls ab aliis (non a demonstrancis ratione)
dependencis incracactione: sicuri suxpolca nacurxe non e
nobissed EDro dependentis consticutione per experiencir
am doenita realem eclam _ necessariam (sedhic insimulrea
dicer cCellariam cechinorum cohaesionem demonstratione
mansteltamus. Ood sverorentirer necellarium ectatum
exprio Calcememposicirevel suppositire neccsarioret
conmadeaaur nntla prorncest demonttrario nullumq;
proindoprincipium nulla conclusio demonstrarira sedivle
Sylogimnehoc mado est Fnsrarionis es immenlam eisade
derc e conmirriruia.
CADUT IV.
De SubicctiParcibus
unde
Theorema: Problema.
8. 2.
proposirio.Icetaucem esacum quocunque gradunecessarium; qua
nis de secocenus ipsum demonstrationis est subjectum, formalem
semplatiba Colemplaciritaris racionem semper obrincac, dumhic, qua
Subjerum cenus demonstratur ejusdem nuda lalcem parrium concer-
nenciarealis,tr c. predicari cu subjeco coincidentia vel dis.
fociatio eneicatira de consequenter pradicatira necensaria,
per caulasnecesorias, a quibus neceslario dependet, indu-
biraco cognoscitur, in quo Mentis Contemplariorealiier con-
siltic _ Formalirer acquiescit, unde subicecum demonstra.
cionisdici solet ulrimato decenrer; partium camen iplarum
et tnbore
pocissimum subjecti respectu distingui Codet in theorericum
e practicum.
lenim Subjectum Propolitionis hoc est, ad demon-
sisum unde les andum propositi cAati, aliu dtheorericum, aliud practicum:
TIlme
Sect. 10
uousque ide
renus reti.
mottero

## Folio 25 — 851385079:0037
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000037.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cep. 4.
Partibus.
TIlud nocaerem aut actionem, quam nude cantum contem.
plamur, rocaturque ab ordine consecurionis nz sueroi an
iccedens: quemacimodum iphi respondenspraedicarum, hoc
est adjunetu rel aetributu, quodirsuerc necessario compe.
EIE, EoueroV, Consequens: tota aurem enunciacio, cujusta-
le subjectum e praedicacum est, speciali rocabulo Theore-
MaNOMINAEUI.
S. 2. Talisenunesatio estr. 8. in Sphaericis, der a Sole il- THEOKE-
Instratus ex superficie terraque a visus, apparet colore caeruleo: Ma dicitur
hic enim Aer à Sole illustratus es é superficie terraguea visus
sabjectum est scu ancecedens, idquenon opcracioni sed con-
templacioninuda substratum; praedicatum rero scu conse-
quens, apparere colore caeruleo: Talc eriam est Fuclidis illud
Aristoreli adco Familiare, ut ricies id exempli loco adduxe-
ric in Analycicis: Triangulum habet tres (incellise ansulos
aequales duobus rectis.) Et ad hanc classem etiam rerocari
debet illudrulsare: Fomo est risibilis, quod neplecto illo A-
ristocelico Poncificiisnostris aded arridet, utjuxta illudo-
mnia Theoremaca mensuranda Pucent. Sicque cum duobus
aliis ejusdem farinx demonstracionum scholasticarum Cum-
ma e exemplar quoridianum.
5. 3. Theoremacum eriam rarionem habenepteraque
Propositiones Frhiex demonstrarira, quam Fuclidea me. disciptinii
chodoclaboratam, (i Deusrires reridendi concesterie, hanc practicis,
videre lucem propediem curabimus. Licer enim actione
Possic exprimi, quodiiscontinetur, r. 8. cum demonstrarur,
neminem posse zalide contrahere cum aliquo de eadem re, de qua
cum altero jam contraxie, nisi hie jure suo cedat, aue timile quip.
Piam; quiatamentroc ettatum dum d demonstrandum pro-
ponicur abodtioniseronciria pexscindir, neceidem cerrum
Orxleribiemodum ant necessarium lubiunoit effectum. sed
affectionem salcem (injustitiam) ei stor inesse disit Theo-
reMaTIS nacuram adhUCTMETUT.
5. 4. Practicum subjeaum nocat operarionem, cujus relpraci
exerciio cercus praleribicur execurionis modus, cidemquecm unde
Pra
Etianta

## Folio 26 — 851385079:0038
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000038.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
2b
De Sabjelti.
Sett. P.
praedicati loco cerrus assipnacur effectus de eodem demon-
Arandus Hoc Subjectumeralepricaratione aclaris ad opera.
rionem requiliris racatur didiusvor Darum; quemadmodum
iphrespondens praedicacum, h. c. id guod ex operatione prae
mis oriturvel abrinerur. Cxrovor. Onasium: cotaaurem
ROBC. L. provoio Problema aprelur, non eb sensu, quo in Diale.
M nI. _
aticis problema vocamus quaeltionem, qua incerta est, de in
veram que partem rencitari porest; sed ideo, quod quaesirum
illudpleruminectiam ex alid pexmisiapertione aur exa
tiise
acishraberiquear.
Famin S. 5. Exemplum sic ex Arichmericis: Sitrium termino-
discipsinis rum (v. ∞ 2. 4. 5.) tertins (5) cum secundo (4) mulciplicetur, es
ebeorosisis. productum (20). perprima (2) dividatur: invenietur quarrus,
(10) qui datis cribus est proporrionalis. Hlic Tubjeaum eAt ope-
rario certo modo cum certis didoueras instiuenda, mulcipri-
care nempe cercium datorum erium cerminorum cum se-
cendo. e productum dividere per primum: Praedicacum
aurem sire Cyrsueror, quod praemislam opcrationem instae
effectus necessario sequitur, eA inventus quartuS PEOPOE-
cionalis. Onicamen efectus idem ex aliis etiam daris aliave
opcrationehaberiporest, sinimirum loco terminorum ho.
mologorum sumaneur aliimajores rel minores ejusdemra.
cionis, vel, si datorum erium terminorum secundus (4) perpri:
mum (2) dividarur, 5 terrins (5) per guorum (2) mulciplcetur.
5. 6. Similicer in Fogicis Problema (sen su machemaci.
0) eAt, si sumatur idem (a) quod est anrecedens praedicati (b) (5
consequens subjecti (c): in venierur medium ad concludendu propor-
eionale (inprima figura) quod quidem e alium in modum
obcineriporest, eadem nihilominus conclutionemanente.
nempe si sumatur idem (d) quod est antecedens neriusque (b, C.)
(CCiL. in Terria RBUTA) Vid. BCrEIUSL. TII. LO5, C. 28.
Ogrinaio 5. 7. Sed hic dilerimen eA notandum inter Problema qua
Problema. Certus cA incesra propolirio demonstranda; _ guatenus
quxesicu proposirionis infinitire _ indererminate lalcem in-
rimac, uc in Arichmericis: dasis tribus quartum proportionalem
Mnvea
Pet 

## Folio 27 — 851385079:0039
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000039.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Cap. 4.
Partibus.
invenire; in ZOSiCIS: datis duobus medium terminum invonire.
Definitionem rei invenire. Priori modo genvinum demon-
sracionis eAt subjectum; posteriorinuda Calcem ut subjecti
sictocius demonstracionis, est inseripeio sen cirulus.
5. 8. Melioris isitur doctrinae gratii licear (nam in ver-
Bis faciles unt Analreici modo dere conster) Prahlema dice-
cipsam inrimarionem daracum ouxsironnde complecten-
rem Cermanis eine ufgabes guaetum ad solvendum nsoban tionis ac
Reras, cum in Colrendo, racionibuspro ec contra ponderatis monstratita
donec genuinus inveniacur procedendi modus, hincinde
Quasi rencilacur: ut Prablomanis solario seu costruaio, que pre.
cerdaca modurei determinatiru loco subjecti coplectitue,
GF. ipE Enrsucror intar praedicaci comperere concipirur, st
ipta Propostio cenvinum des
nste
l
arionis subjedtum
5. 9. Cui quidem accepcioni Farent phralesilla: Pro.
blema solvere, constituere _C. FCt enim solvere. Problemanihil
aliud, quam assisnare certum e scienciticum procedendi
modum, ut ex datis ad operacionem requisiris quaesicum de- quid 3
terminecur, adeoq; subiectum Propolitionis demonstracira
cacenus complentur, et deco sic inteoro quaelicum demon.
Atreeur. Constituere vero seu formare Problema heniticac at. constitue
fectionem. daram astignare Tuo necoru dennnu n nag orn i. C. re quid E,
primo subjecto seu patienti ad perfectam ejus rei demon.
cracionem obcinendam: vel quaesicum problematice sicpro.
ponendum sufticiencibus instruere datis, ad perfectam ejus
nodi Colucionem.
5. 20. Ucantem non ex quoris ligno fIMercuriuS; ita
nec quodrisqux sicu decerminari poresnisi datis susticienti- Possibite.
bus quasi fundamencis sic instructum. Sic in Trisonome-
aria biserium quibus quodris absolritur criansulum puca
lacerum ec angulorum, eria semper ad pertecta ejus solutio.
nem pexrequiruntur didouera, nec uno salcem aut duobus
ab (olure daris religua per demonstrarionem innorescunt.
Sicucisitur in nonnullis Theoremacibus enoueror cognolei
nequic, nisi ro i sueror sufficiencer sic ed rectrictum, ur s quis
anXic
Et propOsi
Droblei
solbere
enoblena

## Folio 28 — 851385079:0040
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000040.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
28.
DeSubjecti.
Sect. 1
atxie disquirae, quo anni cempore mundus sit conditu; neqitame
de paradus lococertus se, in quo cardo rei vertituF, neC, 
erum quatuor onnitempora possineubique distinguis Geo.
eraphia ienarus, eosicee; ita in Colrendis Problemaribus
non est omniporens Ceometra, sed Fundamenta, quibusres
innicitur; ut concedantur postulae.
Problema. S. Tr. Ilnde quipratilema Tolrendum proponic, careae,
impossibila ne prortus impossibi siei non quidem quand erecurianem
respectunostriicalis enim inpossibilicas non derrahierenica-
ei Problemaris, juxra illud Archimedis: da ubipedem ficam,
Terrammovebo) sed qnod incam essenriam. gux omisodido.
r d Subjectumnecessorio, parce priracur essenciali acs
Aiperenequaguam pocest Ica dirinare
quidemlicer arirtimerico, vel pocius Armissima demonstra-
rione concludere, quornummos habeas in marsapio, non tamen
ab5q; dacis, sed si pecunix summam ad ueriusque placicum
quibuscunq; numeris quocunsimodomisccas, trumcrumgi
postremum, etto lonse diverhssimum, cidem dicas. Sacis
autem adtiuc areis est, quaesicum eot crieis implicatum abSeS.
morastatim, audita saliem claulula, determinare.
S. 12. Carerum Problema genuinum, gnarenus itani-
de proxonitur, et intinicire Ceu intimacire eradicur solven-
dum duplicem inrotrieprarin e primoquidem cormaliter,
dum id quod quasici loco ponitur ex datis constituere jubet,
praxin uc ica dicam, inventionis requirie, qua modus daris u-
cendi, ur exiisoriatur quaelicum, prius innotescat. Ft hxec
praxis semper estmentalis, consistensin solucionerationalis
trc dosionationemodilcientiscidatis adgnae sicum olirinen-
dumurendi licecpro ratione Tubiectr sapius etiam realiy-
tamuE, ut eo cirius expediamus Problema: Franc sequitur
quali maremale dicta Eaiexocurionis, qua dacajuxta in-
ventum modum eractantur ad quaesivum tanqua eRectumre
vera consequendum. Axcirerum spectatur retourroite e in
E; velsionace respocu demonstracionis.
5. 13. Fuercate Spectara licer in generorerummabilium
Copci.
Problema
is Praxio
qua e

## Folio 29 — 851385079:0041
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000041.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
C. aP. 4.
Partibus.
Copticarum, archicectonicarum, Chymicarum _c.
c; in immohiliburs camens ut in Arichmetic a e Ccometriii
ale in mentis acgnie scirnogociacioneneerem iplam atcin-
Bic. Necenimnumenos rerera facie, qui secundum cum
cerriomusciplicat; sed in nacura jam d parre rei constitntos
mence (alcem decerminat e distincte cognolcie Neclincas.
enciaprorlus immobilia, Cconretra producit, dum eascrerd
relcalamo delisnac, se d earum a natura nunquam non prx
sencium duetum octendic, et ex infinitis per quodris spacii
punccum eranscuncibus castantum, quibushic opushabet,
seortim concipiendas sAic. Similiter in Logicis, quime-
dium inguirie, non facit sed astumir d mente solum cum
extremis confere.
5. 14. Signate (De Catux praxiS proBlematica, quaten etati
demonstratiri subjectum consticmie, et ipsius demonstratio.
nisrim sustinee, id quod tenon quatenus exercetur, se d qua
renus dacahcrelrealirer cractaca, velmentalicer Paltem a5.
Tumta, necessario sibi connerum habere quaelicum concipi-
uneur. Underroblemia genminum quando past solurione problema,
jam d demenstrandum provonicur. Theoremaris demon: dum demo-
Aracirirarionem induere ridetur, dum effectus, uc adjun- stratur, de-
etum (Exoueror) dacis invencum in modum limicatistanqua seneras in
Subjecto (n78uerc) necessario convenire non operationis, Lbeorema.
sedhicnudx concemplacionis d cerrificationiS er BO, PrOPO
nitur demonstrandus.
5. 15. Sic in Axichmericis, Problema, daris rribus (2. 3.
4.) guarrum proporeionalem (6) invenire, Facta Colurione in hoc
eandem eransformatur Theorema: Multiplicis murui (12)
duorum posteriorum (3. 84.) pars a primo (2) denominara (6)
CirSueror) est dacorum erium quarius proporcionalis, (E ouerov)
SicProblema primum Fuclidis. super data recta line a termina
ia (A B) crianculum aequilaterum constituere, praemissa (olurio-
nejam inhocconvercitur Theorema: Duae rectae (AC. C B)
e rectae datae (AB) terminis (A. B) altera ex altero egressae, (5 con-
ourretes in puncto (C) in quo duoru circulorum, ex is de recta dara
ter

## Folio 30 — 851385079:0042
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000042.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
De Subjecti.
CCb. 8.0
terminis alter ex altero rangua centris ad intereapediné ipsius data
recta ductorum, circumferentiae se muruo secant, (ny Suevor, quod
inhocentium genere secundum omnes partes iam est, nec a
nostra depender desienatione, nisi qua distinctam imagina
tionem) constituunt super data recta (A B). Frianculum aequi
laterum (Eroueror) et sic de caereris.
5. 16. Fxquostacim incelligitur, Problema propriito.
quendonon esses mulco minus Propolicionem, quando in
disciptinis nnda Calcem enumeracioni gaarendtam rerum
aur aliisessaris indemonstrabilibus, e in ipsa incimarionis
prariformalicer acguiescentibus praepaniur tirulus infini
ciremodo (uc in Problemacis nos est) conAtruausr. 8. In.
Tulasmajoresrecentere: Aellas seprentrionales perlustrare
_c. Sedur in verbisfaciles lumeis, modoreinulla indena-
scatur praeseripeio; ita adicuum, praeserrim si C antorisrices
un a sustincae, Collexam dicifacile patiemur, cum ipse Pre-
sectus pauperum alibi locorum sibiciculum hunc rendicare
Prxtumat.
Propositio.
5. 27. Ancevero quamhine abeamus, imprimis distin
nis estet uendum esse monemusinter subjoctum demonstrationis; n. C.
Necessariu enunciacionem demonstrandam, quani veram, certam neces
Sstheoreti, Cariam e cheoreticam esse necessum est velmaxime; _ inter
Cum
sujectum proposiionis doosr, quo d, sivC Tua Natur L COn-
Il. 1.3. 5. 1. 38L n genssie, sireprorsus impossibile, sire secundum ordina
necatoper
etum illud: rium nacurae cursum necessario existat, sire absolute non
Aeternotat Possitnon esse. Sire item cheoreticum sic sire practicum, mo-
esse regotum
b siculis do habeat affectionem a se dum est, auc esse ponitur, necessa-
ve comrio dependentem, e aliunde indubicato cognoscibilem, de-
fleci . ncon
elegr, sed
monstracionis omnino particeps est, quod incer FIyporheles
Tasem  Dluribus confirmatumi ibimus. Nesenim arbicrandum est
det ub epo tubjectum enunciacionis demonstrande. siemriptum ellacum
sitio itne domonstraciru est deberelomper ce utrim al dunv. SiCC.
nim in practicis nulleser concinsionii cerriruda nulla de
monstrario, cnins tamen conrrarium rel cola porest Frhica
sedrealis, non rocabularin) docere
s200
Sabjectum
cassaria.

## Folio 31 — 851385079:0043
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000043.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
CaP. 40
Parribu.
5. 18. Nempecum rerum non tantum in esse tuoneces. Ve contin-
Pariarum, seda contisentium, siponantur, et iplarum etiam sens, aut O
operationum, Cua snc actriburarel consecutira necessaria, qua.
uc experienciarationali constae, perinde est, ex illarum ari
exharum classe Ec subjectum proposicionis demonstrandx,
modo suppecanc principin egnibus actributa subjectis luis
necessario comperere indubicato cognolcaneur. Distin
Suendum aurem his est, incer oponasionisavoncicium aut res
contingentic esse. _ interverimsq E Ponatur essc necessarium ai-
tribucum. Operarionis exercirium in genere quidem libe.
rorum asentium ex arhitrio devendet, nec propierea de-
monstracione contirmari porest, nec etiam quisquam (a-
norum eA, qui demonstrarionem eiusrequirae, (nemo siqui.
dem Poerum syllogisare, eumve darorum trium terminorum
terrium cum secundo maltiplicare, es productum per primum di
videre, demonstrabit. In genere reronacuralium CaepiuS
plum etiam demonstratur aut ex demonstratione subsumi
cur exercitium ut: Solemoriri, Lunam pari eclipsin. aerem no-
strum dato tempore illustrari seu lucere, ex siru Solis super Fori-
zonte necessario. Esse ramen rei contingentis, quoniamno
necessario cum luo suppoliro cohaeret, r. 8. regulam de recto
cadere, h. c. esse casum cesulx detecto, nem lanusur demo.
Rretur requirer unquam.
5. 19. Sed operationis aut rei continsentis (si ponatur)
aetribucum necellarium, quominus demanstrari DOSHIE de conveniat
hoc suo subjecto. licer in se continsenci, Siprincipia luppe. pradicathe
eanc, miror quid prohibeat. Sane in Phoronomicis accu.
ratissime demonstratur: Si regula (vel quicquid (Ic) dati pon-
deris de recto (ab al10) cadat, eam definito rempore datam alciru-
dinem aeringere. Iea si corpus daca gravicatos es ficurae imperu
noca intensionis feriatoccurrens corpus datae quantiatis s ficurae
ad dacam superficiei (ua parrem (quae omnia sunt in se concin-
gencia) demonarari porest, utrum es quanio morues quorsum
occurrens corpus imperu recepioferatur. Sic in Arichmeticis
an Ricuca oxcracioneresulx de Fxi necessum esse demonstra
eur
vetalio
Modo ipso
necessario

## Folio 32 — 851385079:0044
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000044.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
De Subjecti.
Sect. do
Vid. L. PoL Cur inventum guorum esse quarrum propotionalem. Similiter
porrobet
e Lorici, Si Perrnsdicat: NV. a. esse b. C5 NV. c. esse a. necerum
ese demonstraes ut Fareacur, quoddam non c. non esse b.
affirmas est
vel negans.
S. 20. Undenon audiendus est Zarabella, quando in
Todica demonstrationes darinesacex co, quod Aristoreles
subieccum in scientiis relit esse necessarium, subjectum au-
tem Losices (quod est Syllogimus) Cicres in se contingens &
anostro dependeat arbitrio. Arictoreli enim de subjecto
demonstrationis, non vero de subjecto enunciarionis de-
monstracira sic absolure secundum exercicium spectato ser-
moest, necesse poruit. Id quod ridicB. Nocter Scahlius,
L. V. inAic. L09. C. F. S. TI. FTornejus Instit. L08. L. V. O. XL
N. 2. _O. X IL. A. 9.
5. 21. Tsicurpaucis: Ouacunque est enunciatio certae
necessaria, que nen per se sed aliunde in dubisaio coenosci porest, illa
Subjectu Demonstrationis idoneum constituit, sive dese practicum
fis ejus subjectum sive Theorericum. Non enim intheorericis
Solum, se d imprimis eriam in practicisrebus inter se collacis
suum cerricudo locum habet exruecur. Nec ThCOrematu
tantum eA necessicas, Sed Problemacum etiam e C anOnunI.
Imonullum cgo Canonem, auc taltem spurium ese dixerim,
cuisuanon consternecessicas e cerritudo; quod mecumo-
mnes, quicanones luosprocertissimis venditant. Scio, Fate-
buncur. Ouodscerci sinocanones Sinecellario reri, neqi
eamen por se clari vel per expertentiam consticuri, uemulti
Tanc, demonstrationis beneficio certi erune de necessarii,
cum absque demonstrarione nulla sic conclusionum cerritu-
do, nulla indubicato cognita necessItaS.
CAPUT. V.
Suscet Dualicace
S. F.
trentur aftirmare Propoliciones, quod in scientiis de
apocius quodeA. quam de eo quod non est, simus soliciri;
c. VL in A
1C.
Bum.
Proposicio uod Oualitatem efati concernie, ut ux plures demon-
nit

## Folio 33 — 851385079:0045
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000045.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 5.
Onalitate.
nihiltamen prohiber, quo minus ee ips negarire demon-
ArarI POSSIMT. SI SINEVerX, CerrX, necessariae rel aetermae, cortis.
que subiecta principiiocanquam caulis ex quileus necesarie
Auane; quales quidem passim in scientiis occurrere nemo
Scienciarum gnarusionorat. Uerum autem hae pluris ecti-
mandxe sincan paucioris quam attrmarira, ride sis apudi-
plum Aristorelem L. POst. 22.
5. 2. Unicumhienocari relim: in negorio demonstra. Modorealis
cionum nosnon adeo Calicitosese de prioristic a leu mencali atcendatur
relorationalinegatione auc astirmatione; led poriusderea
lix pesterioristica: illarum enim ueraque promiscue quibus.
risenunciationibus imponi porest manenre sensu codem.
cademquereritace, r. 8. cum diconesacire: Vullus homo est
lapis, mucas a nocionementalicer astirmando dicere portum:
Omnishomo est non lapis. Fodem modo h dicam attirmatire.
Omnishomo est animal, dicere possumeriam negatire: Nul-
lus homo est non animal, quippe cum per se constet, de omnieo
de quo actirmatur accribucum nesari prirationem res ab-
sentiam accribuci, e concra: de quo negatur acrriburum, dc
eodem aftirmari priracionem ejusdem.
5. 3. Ex qua proxositionum cransmutarione quidem
non nesarerim aliguid lucis accedere posse obscuriorum
quorundam logicaliuni declarationi, quam etiam lucem in
organo suo clarissime nobisjam olim accendie Aristoteles.
licercam hucusque q5. consumtam animacurus infuso quo-
dam oleonon ica pridem fere suRocarisset NihubuS; led ex
hac ipla nocionali usranoe Duse ctacim lequi, quodomnes
Fnunciationes logicae, sid parterei spectentur aftirmarirae
Au eciam(i Solem sux Facula adjiciac Nihusius. neminem
realibus assuecum id ur rerum perspecturum esse BuTO.
5. 4. Realis enim propolicionum qualitas dererminz.
elt, e consistic attirmarie quidem in identirarerealiC coin-
dualita
cidentia velur enritacira praedieari cum subjecto; necaliere. Qua docer
rdinreali diversicare seu distanria velurenciratiue e remo minam es
rionepredicarii subicco. Unde cum adidenciticationem nemee
rCd

## Folio 34 — 851385079:0046
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000046.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
34
De Subjocto
Sectalo
realem ee coincidentiam reram ee guasi policivam vejas sC
affrmatio dictam reguiracur cumprimis cerminorum homogeneixas,
ut coincidat linea cum linea. superticies cum supechcie To
P. F3. Cum L. R. F 3. Xc. non autem linca cum superficievel
puncto, aucr. B. F 3. Cum OB. -- 3. itacoincidencia reluFFn.
ricacira E realis e policira sic eandem hic praesupponit, ut
coincidac e identiticetur a parre reicerminas policirus cum
policiro, ens cum enter. 8. homo cum animali, vel etiam con-
cessirenesaciruS CUMIMESATIrO, nON- CHSCUII NON. CDTCY. 8.
comensurabilicas diaconalis es costa cum aegnalicare numeri paris
es imparis; nOn aucem enS CuM nOn entC Y. 8. lapis cumnon.
animali.
5. 5. Incerimnihis prohibee, quominus animalis, quod
a lapide diversum est, ip (a diversitas ut idencificata cum lapi.
de concipirere possic, quasi pro subjecto sit lapis, propredi-
eaco diversitas ad animalicacei a parte rei tamen lapidé ur ab
animalicirersum a encitacire distante perhoc eftaturerera
exhiberiquiris ridee. Aeque icanocionalisrerum diverta-
rum attirmacio, licec Fundamentum habeat inre, iplam nem-
Dedirerlicatem policiram, puretamen e perfecte, si cermi-
nos Fundamentales respiciasinon aftirmat, sedrealem subin-
Ferrnesacionem. Ouod de mentaliterminoru a parrereicon
incidencium nesarione similiter incelligendum.
S. 6. Sed ue direrheas realis in terminis heterogeneis
aequeachomogencis fundtatur; iranesariorealis spectari
poceltnotantum incerens e nonens, ut cum dicitur, homono
est sideroxrlon: sed _ inter ens X ens, ut homonon est lapis: imo
eciam internon. ens e non- ens, ut chimara non est purcatori-
um: licerenim hoc cum illa qua genus summei, quod estnon-
enss coincidac, sicue homo qua genus commune (quod est
corpus, vel substancia) cum lapide identiticatur, juxca spe-
cialem camen hanc formam alcerum ab alcero direrlum est.
5. 7. Dancur tamen in eneitatira coincidentia vel di-
Nis sat Cancid cermini mixei r. 8. cum suppolito homine, qui nec
10.
lapisnes equus est. dico: quod quoddam quod non est lapis, non
terminoru
acolitat
Negatio
terminori
Dibersitad

## Folio 35 — 851385079:0047
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000047.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Cap. 5.
Onalitate.
Sic egnus; rel supposito lapide qui corpusestnon camen ani-
mal, dico: quod quondam quod non est animal. sit corpus; De
quibusettacis omnibus sirera sint cerra e necelaria certisqi
excausis dependeant qua nabis innoceseones aceurare de-
onstrariones Formari poterune.
5. 8. Cxterum ut coincidentia retue enticacira non utriusque
semper est ex easieas sicur cum dicitur: omnis homo est ani. qualitatis
malrationale; Ted interdum Calrem inclusiva secundum CerraS ru mutua
s termino-
DaTTCS, UE, omnis homo est animal: quaedam substantia est mobilisi astimatisi.
similirer eriam distancia sou direrstas encicarira non sem- a
Perest prorso excsusina licur cum dico, nullus homo est non-ens;
Sed Expius adhuc concessiva aliquarum parcium; a exclusira
Talcem religuarum, uc. quoddam animal non est homo. Ethoc
eAt, unde quoncieas Enunciationum resulcar, de quanune
dicendum.
CADUT. VI.
Dcoueri Duancitate.
5. T.
antitatem isitur Proposcionis quod concernie, prae- Constitait
e
suxponendum hic eciam est quod de qualitare jam di- E Fati
cum, nempe cam h. L. nntam prieristice h. C. notionalicer utitats,
juxca henum efato praepolicum, quam posterioxistics B. C. FCa-
licer a parce terminorum, spectari, prouenimirum est mado
xstimariruS, Quo praedicaiF Paricum sibjecto comparatii
Concernentis sen COmHerenE
Quarerelerceste
( insum  partercivel ex
heo deficere concinirur. Unde licee
omnes rerae propoliciones, qua lieno saudent unirersalis.
Prioristice sine unirer(ales, v g. Omne scalonum habet duos
rectos: omne trianculum habet quatuor ad extrarectos: omnis ho-
mo est sensitions ec. Posteriorictice tamen e in necorio de-
montracion illae eancum synnerstes qparumpraedi-
ca
icicurde subjecocancn nursodernalaveman,
2, qui sunt decancarissimi illiquantitai po-
usrerumcomplex
am nam neceslicaris eradu
Cujus auo

## Folio 36 — 851385079:0048
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000048.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
16
De Subjecti
Sect. 1.
2. XF nav 5. 2. FF~ nuvres quidem dicicur de subiecto pradicatum.
quondo ipsi quond omne quod tub se complectitur, de
Temper ineA. ut Trianculum habet duos rectos: cui opponitue
eer uces quod inest ex parte lalrem, ut ficura habet duos rectos.
Sicut autem ro x narris d parre rei primu constituie Ouan-
cicacis effati demonstraciri gradum; ita particularia sub hoc
genere concenta sradus hujus minura leu minutias repre-
Tentane, urscalenum, isosceles, aequilaterum, habet duos rectos.
vel vasc, quaedam triancula habent. Ceu quoddam crianeulum
habet, duos rectos: quibusminuciis omnibustimul sumpris, et
obsque discretione spectatis ipse oradus Ouanticatis primus
componicur, quem distinctionis oraris casapanticum dice.
repotemus.
xlposlive 5. 3. IE aurem prxedicatum vere dicatur de Cutjecto
qua uniber.  uros nihlinreret. Sive subjectum in classe rerum actu
haheas sub se plura jam in nacura simul vel successive existen-
tidide quibus idem praedicatum exercire veriticari possit, ue
Trianculum (ub ic jam actu eres illas complectens speciesi
Scalenum, Isosceles. Isopleurum corumque individua semper
existentia, de quibus habere duosrectosexercire nunquam
monverificatur: e Animalhabens in natura pertecte consti-
tuta jam actu sub se homines es bruca. de uerorumqi indiridua
parcim simul parrim successire realicer existentia, de quibus
ipla senliciricas exercire vera semper eA; five saltem unum nu-
mero lic. inquorealirer existenceressarum in natura locundu
concs. ordinarium eius curtum (quem in negotio demonstrario-
Be qua sec. num semper lupponimus) exercire verilicari possic, uc Sol.
otes mona. Luna, et C. de quibus in indiriduo solis ee Colicariis, quicquid
de lingulis in specie dicitur, r. 8 Eclipsis, exercire reriticatur.
esto, quod Deus exrra ordinarié plures soles, pluresque Lu-
nascreare possir, de quibus idem exercire verum eNe queac.
5. 4. Priori modo essarum de omni, vel praedicarum
de Subjecto n narris dicirur onasi pesitive; polleriori
taltem concessive s ouodommade needeire, nempe quatenusi
utillic, ubi plures sunc parres subjectira, guxcunque subsu-
MaEur
205 idq
do
dicu

## Folio 37 — 851385079:0049
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000049.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Cap. b.
Onantirare.
matur sub subjecto de ca ipsum eriam reriticatur praedica
cum; itatiic, cum plures actunon sine, nihil subsumi porcs
sub subjecto, de quonon ipsum etiam dicatur praedicatum:
e esto concessire, quod quippiam porro lublumi, postit, de
iplocamenetiam dicetur praedicacum. CIndetalenacuram,
in uno faltem indiriduo actu e ordinarie Fundtatam, sed ita
concessive spectaram, etiam specieinomine solemus digna-
ris sed distinctionis graria speciem monadicam diciinus.
5. 5. Hlabene aurem hanc uc ita dicam adoptionis prae.
rogaciram illa saltem indiridua, quae ec ipsa pernacuram in ruorum
existendo perpecud permonent, interitus erperria, e arri-
buraguxdam habenerum sihi Calisnecellario conrenientia,
tum ex luis cansis dohoc luo subjecto demenstrabilia: reli-
qua rero, quae orcui e incerieui lunc obnoxa, licet indiridu-
orum praecisa ratione pari passu cum illis ambulene, quia
camen ionobiliora sunc necaceribucum habene sibi Colisne-
celsario conreniens e demonstratirum, procaducis, urer. Attributio
jamrerer à sune habentur, nec beneticio adoptionis in (pe. scibilibuo
ciem diena Cune. Unde illa eriam indiridua adhuc (ub (Ci
entiam cadune; haec a scientia, quae rerum necessariarum est
e xeternarum, prorlus excluduntur, I. POst. AN. 7. VI. Ech.
C. 3. Hlinc in Physicis parrem Dilciplinx rideas de Mun-
do, de Sole, de Terra, de lingulis Planetis _c. de Perro Paulon
Bucephalo. OIycerio _c. non item, nisi quod penes Hictori-
cosquiequidnocacudionum fuerit, de personis a rebuser.
jam cemporariis sub obserracionum (non demonstrationu)
citulo cradatur.
5. 6. Tllacamen indiridua subscientiam cadere conci- nudque in
piuncur, non quacenus indiridua sines sedgnatenus adopei. Peciem ad
onisiure speciem salem concessire reprasentant Sciencix oemtorum
enim e eftaca scibilia, quod incer hypotheles pluribus ex-
plicabitur. subiecta lua supponunenon uc actu existentia,
Sed ucconcernencia praedicarineceslario substantia, non ac-
cendendo, unum eancum sic in natur a quod exercire possit
excipere praedicatum; an plura; an adhuenullum.
F
Indibiauo
rum perpe
instructorus

## Folio 38 — 851385079:0050
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000050.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
eic aemon.
De Subjecti.
8. 7. Tea Cunam Soli diametraliter oppositam demonstra-
muspari Eclipsin, non ue hoc indiriduum quodnoctu, dum
Terram hanc illastrae, disito monstrari possit prxcise con-
cipiendo, sed in actu demonstracionis e scientix generalius
e concessire supponendo, nim. utPlanetam de se obscurum,
nec ulera conum umbrae terrestris, (ed ad ejus lalcem medie.
carem, ab ipsa Terra distantem, qui circa Terram perpetuo
moreatur, ad eam quidem parrem rersens ad quam spectac
Sol e unibra, (quae omnia simul his ex obserratione solius
hujus indiridui sunc praesupponenda) de quo demum pla-
neca, non camen ita simpliciter spectaro (ita enimnon sem-
per ipscompeceret praedicatum) sed cum adjectione, nempe
quarenus estsoli diametraliter oppositus, demonstramus
affectionem nar marsos, omni d semper conrenientem,
nempe Eclipsim.
5. 8. Ubitamen facile quiris incelligic, hunc planetam
ita deseriptum ab hac Funa in indiriduo, dum mundus or-
dinario concinnatur cursu, meneis Caltem operatione diser-
re, acque ica quicquid indecerminato conceptu de codem
quali signare dicitur, exercire de Colo hoc indiriduo re-
riticari.
Pot est ta-
menLuna.
sub alia
Sect. 1.
5. 0. Porececiam hic diciubjecum hiujus ettatirere-
formalita. Rinctisricibus diametraliter opposcam esse instar plurium
se spectari. Lunarum subhac Formalitate spectararum, a quibus abAtra-
Cum genus SIE, Luna Solidiametraliter opposira ut sic, quod gc-
nus in pluribus indiriduis, nempe pleniluniis seu in Funis
Soli hoc, illo, ilto rempore scorlim oppositis, actu successi-
vo fundetur, e ad cerras eriam species (oppolicionum parri-
lium e platicarum) rostringatur, de quo lubjecto sc in gc-
nere spectato, non de Lunaue est indiriduum, demonstretur
pati Folipsin. Ende eriam quories Luna soli diametraliter
Oppolica est. tories, h. C. semper, quod estnara narros, Feli-
Pln seutocalem seu partialem fieri necessum eAt.
do 
etdetermia
5. 10. Sedue in hoc praedicaci genere relut indecermi-
nato
Ut de Lana
tanqu’a spe
ar
Berifectur
L6t P s15.
Licet debas
solitaria
tantum

## Folio 39 — 851385079:0051
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000051.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Cap. 6.
Onantitare.
naco formari posse de subjecto singutari ConcepEuM CON- natis at
cessire genericum nemo facite inficiasiturus est; ita utrum butis abso-
prxdicarum determinatum, h. c. quod dacum locum in in
diriduo, dacumque cemporis articulum respicie, cundem
admictas, non immerico dubitare quis penet. Pclane si Ln-
nam hodie nocta, hora 12. hic Zenae, in determinata Zenensis hori
zontis parre oriruram vel Eclipsin passuram esse certo praedici-
mus, non de Lund indecerminate, led de hac Puna tale quic
incelligi posseridetur.
dit
S. FI. An isitur conceptus hic concessirus ordinarium ia in de
naturx curtum non supponit, et sic cum exeraordinarie Des terminatis
ns aliudnumero corpus, hoc annihitaco, Facile substieuero cum grano
salis acci-
Poset hoc etiam renire deberer in considerationem: AN, _C piendum.
roluntas est etiam impossibilium, ira incellectus de de-
terminato conceptum indeterminatum Formare potest: An
Potiustale quid certo coenoscimus non tam perveram de
monstrationem, quam per nudam subsumtionem indiridui
Tubestaco generali, quod exunirersali motus lunaris obser-
racione consticucum e calculorum exphris per eabulas in
cerra tempora jam distributum est, ex quibus Lunx licushic
e nunc ad quemris locum obserrationis in indiriduo ex-
cerpi e ita praecise dererminari possici
5: 22. Scilicetue supposico ordinario Tabellariorunt
redicus senensem huncnostrum futuro dic Mareis huC aCces-
Furum, non cam ex causis, quam ex praescripes lege accesses
e discessus tanquam ex generali obserratione per sublum.
eionem (Faciliore quidem, sed non ica certo calculo) cogno-
Scimus; ita hic supposico ordinario naturae cursu HancnO-
Aram Lnnam hic et nanc nobis apparicuram ex definica le-
Bemotus, per experientiam nobis jam perfecte innotescen-
eis, Facta per calculum subsumtione salcem intelligimus.
5. 13. Incerim, cum ad hanc incellisenciam cabulis arti-
Ficialirer constructis utamur, e inter subsumendum per plu-
researum classes Caepe prosrediamur, uc qua sicum hoc par-
ticulare indubirato cogno scamus, non acquiescimus, doncc
AEFI
latc prOc

## Folio 40 — 851385079:0052
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000052.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Socundus
De Subjecti.
Sect. 1.
artificiali quasi demonstratione certicudo calculiprolixio.
ris Fuerie contirmaca, sicur in particulari bonam hanc esse
detinicionem essencialem, nisi ex regulis obserratione logi-
ca constructis operationis rectieudo velur arrificialiter o-
Rendatur, non admittimus, licet effatum hoc detinicirum
quoad rem non per demonstrationem sciacur, led pernu.
dam incelligatur obserrationem aut sublumtionem. Sed
restac non est magnimomenti, de concepru potins hica-
ficur quam dere. Facile acquiescimus, quocunque modo
quis subjectum conceperic, modo praedicatum seu derermi.
nacum seu indecerminacum eidem omni competere certo
cognolcat. Fchaec de primo Ouancicaris realis eradu, quo
praedicatum subjecto nara ruvros, d ut 1. Priorum. 2. gene-
rali rocis ulu loguitur Aristoteles, nat ois, quoad torum,
h. c. quoad omne quod lub eo subsumi potest, compecictire
Plura sine actu quae complecticur sive Caltem unum.
5. 24. Ouoniam aurem, sicuri linea recta (b. ) norem pe-
tradu dua. dum, applicatarectae (c.) erium pedum, huic tori quidetn co-
eetet
nab avro
incidic, non camen seipsa rora, sed ad cerriam Calrem sui par-
cem, quanta parsrectae (c) est aequalis, reliquis rero duabus
certiis parribus etiam aliis coincidic lineis, quae simul cum
priorilumcae, si concipiantur junetim uc una, demum consti-
enune lineam rectam, guxe exaquatire coincidit, h. c. con-
pruic daca rectae pedum novem; ica eriam in negotio Proxo
lcionum aectimacire spectararum, licer praedicatum, v. 8. ha-
bereduos rectos, lubiecorori v. 8. omni Scaleno, enticatire co-
incidaes ut haec propolirio, omne scalenum habet duos rectos,
sc nara xarros e nab ons simplicicers quia camen nonto
cum praedicarum (ro habere duos rectos, ut senus spectarum) cum
Tubiecohocroro (cum scaleno) coincidic, sed falcem secun.
dum cerciam sui partem, quax huic (scaleno) est aequalis (suH-
ciens uc omne scalenum (ub se contincat) reliquis vero dua-
bustertiis parcibus aliis etiam subjectis (aeguieruro; equila
tero) coincidit, isicur nisihac subiecta simul cum priorisu-
mancur, de abAtractione facta sic conjunctim ut unum subic.
cum

## Folio 41 — 851385079:0053
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000053.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 0.
Onantitate.
ctum (Trianculum nt sic) spectentur, nullam obrinebimus
coincidenciam exaquatirami, h. c. COnGruenCIA enTITatiram
eanquam perfectissimum quancicaris in demonstranda pro-
policione gradum.
5. 15. Idem sentiendum eAt. E praedicatum deticiatd
Tubiecto, ut cum dico, sicura habet duos rectos, linea trium pe-
dum coincidit lineae novem pedum: auc curricare quactam ad 12-
cus dirersat, relcum subjecto Calcem parallelces aut conrer-
Beneer ad extra CurraL, ut Corisens aut Ausiens adificat, Diaco.
nius cum cest â coincidit, nempe quatenus urraque lincaspe-
ctatur in quadracotanquam communi subiecto. Inhiso.
mnibus perfectanon est quancicas demonstrarira nisi quod.
libeticarestrinsatur, extendatur, limitetur, proucrermino.
TUM exXgNatIDrEGMITIE.
5. 26. Acqueira alter quancicatis gradusquasiperfecti-
vusest, quo superaddiro omnimoda consticuitur subjecti
cum praedicato coincidentia seu exaeguacio, quem gradum
aristoteles delisnat verbis nab avro. Dicieur aurem prae-
dicatum inesse lubiectonal aur rel quod perinde est, n avro. Cui oppo-
quando ipsi comperir per se e gnarenus sele Cubiectumest, nicurna)
huc quacenus ipsum subjectum per se e vroschabercamna: ado
curam jurca quam hoc ipAcompecir praedicatum non vero
quacenus camnacuram alii deber. ur ipssribuatur praedica
cum nonxas auxe sedna) àm o.
5. 17. Tribus aure modisfieri porest utna aMo he secun-
dum aliud, tribnatur prxdicara Cubiecto, nimiru (1) partici
Pasive quanda predicacu Cuhictainest. per auriuxra Forma.
Litacem aliqua connacuram qua ipla parricipat a Cuperiore.
venerotu quo ipsum est. Sicuci scaleno insunt duo recti jnxra
Triancularitatem, tanquam Formalicarem genericam, quam
2 criansulo ut sic participat: (2) concessive, quando eidem
imputatur ob inferiorem cui speciem quam lub se comple
citur Beuci Reura insunt 2 recti juxca Triansularitatem
eanquam Formalitarem parcis sen speciei, hoc est, juxra Pri-
anguli (r8 WWXorrOS gnuaros) naturam peculiarem, quam
tigura secum. rase saltem e indererminace, vel eriam
COn.

## Folio 42 — 851385079:0054
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000054.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
2
De Subjectio
Sectrr.
concessire involvit. (3) accessive guancia in insum redundat
coltatoristi, (ienti Coriseo aut ansico in est adificandiporentia,
per archirectonic a arrem canqua Formalitacem Corilcohomi
nin rixno accedentem _ Musico, qui eiusde subjecti parti
ceps est, per accidens relue ad lacus consticuram: iea qua
rulncrationem lerem ob accedentia sympromaca sequitur
MOrS, na) amo alcem accessire, non nab avro segnidicitur;
Sed siguis jugulatus intereae (quo exemplo niC VEIEUE AFI
Aoceles) omnino morsipsam jugulationem nal aurosecura
inrellisitur.
pibusmo S. 18. Sunticaque res modiscanguam oradus pareiales,
quibus praedieacum Cubjecto comperit na) amo, nempe cum
iphinesiortavel. supenies vel inferius vel collaterale, quod (o:
cuminvetrit. Cbiprimus quidem moduoprorime accedie
arenal auri_ inde dependence quanciraris perfectionem,
praelertim cum iple ror rarres sempereciam participete
cundus verolongine abest, sed ad huc veram subintertcoim
cidentiam, parcialem eamen a lemper eruéeo: Forrius lon
xissime remorus est, e non nisi in puncto consistentem ter
minorum coincidenEIAM, ARE FACICFUM CONVeFGeNEIUI COMIS.
munem salrem respectum inrolrie, unde perfectissimuS er
iam hic cAtrsna amomodus.
nodus qua
S. 29. Remoris igirurhisce rribus competentix modis,
ritatis pra. Si lubiecto praedicacum nihilominus comperic, nad avro ips
dibussmut conrenire dicendum est: Sed superaddiro nunc superiori
desuctat
aA oM
gradui hoc ipso posteriore, uc predicacum non cantum r
rarros de omnidicatur, se d e ipsi nab auro per se conreniam
perfecta tandem constienitur proxolicionis demonstratira
quancitas, cum adaequara terminorum congruentia, quan
in Disciplinis, ubi scientiam rei accuraca methodo tradere
allaboramus, porissimum accendimus.
5. 20. Cacerum licet alias quod dicieur n Harto5, eo i
ploetiam nab ons de coro seil. subiocto quoad omnes sui par-
ees subjectiras dicatur, r. Post. 2. ablolura e ad subieaum
hicrestrica ocabuli aecepcioneitamen innegotio domon.
AFa
sumptis

## Folio 43 — 851385079:0055
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000055.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Cap. b.
Onantitare.
Aracionum non nisi quod perfectissima lub quancitate, pucd
quod non cancum r marros dicicur. sed e nah avro subjecto
compecie unirersalicer h. c. nab ons praedicari dicieur de sub-
jectonas or h c. juxta omne quod pradicacum habet, in-
eHe rocabulo quasiper antonOm alian _CNa) iEOxnv aCCCPEO.
vel ad praedicatuhic porissimum restricto, quod distinctio-
nisgracia rulso dicimusnabons posterioristicum. IInde alter
eati gradtus, in quoterminatur ejus perteaa guantitas, Ca-
helics dactrinae preria dici porost.
5. 21. Ouoniam autem rivas auri primum semper est
in classererm descendenda e ulcimum in claMererum2. NSCOTOV
scendendo, cui omni comperic aceribucu, Factuns inde ose, ue
distinctionis oracia subiestumsna e dicarr recirou ali
sec denuor primum sulcepcirum Arist. 1. POst. 4. FC
cum qua sibimucueicongenune, Cub eadem quancicare inC norum reci
reciproca juxca Axioma commune. Facile incolligitur, eadE procatione
reciproce de se mutuo praedicari poste, guae enticacire se mu.
Ead exXgNanE. Inde propolicio demonctrarira dici (olee
Reciprac
5. 22. Dequicamen Reciprocationehoc apprimeno-
candum est. cam non semper esse spectandam absolure _
prorsus illimitate, Cedplerumque Talrem secundum quide
in certo genere, quod subintertipsum esacum. ICa v. 9. duo-
bus rectis agnale esse compecit Frianculo cacholice, non tamen ouosase
metie foreo
cum eoreciprocatur ablolure (cum idem hoc aegnale esse duo. tuad
busrectis, conreniac eciam duobus quadransuli circulo in-
Teripei angulis opposicis) sed tantum sccundum quid de in
corco genere, nimirum in genere figurarum planarum recti
lincarum secundum omnes angulos internos spectatarû Tri
anculum habet duos rectos, e in eodem genere, couicgnidhabet
duos rectos est Trianculum: Similicer ingenere figurarum cir-
culo inscripearum secundum ansulos internos saltem oppo.
AEOS Spectatarum omne guadranculum habet duos rectos, d
quicquid sic habet duos rectos est quadrangulum.
5. 23. Aequehaec est illa Propolicionum quancitas duo-

## Folio 44 — 851385079:0056
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000056.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
De Subjecti.
Sect. 1.
estisitur bus gradibus quali Fundamenealibus constans, quorum
prior (cacapanticus) universalirarem subjectinudam; alcex
(cacholicus) ejusde usticientiam respectu praedicari, Tubin-
fere, quibussimul sumpris perfecta propolicionis quancitas
relulEaT. Restatnunc ut porro rideamus, utrum ad omnes
omnino demonstracionesnon nili perfecta requiratur pro-
policionisquanticas; an, urnesatira etiam porune demon.
straripropositiones, itanihil impediac, quo minus et ip(x
Parciculares (V. 8. omne Scalenum habet duos rectos) demon-
stracione fruantur. Ouod ucfacilius intelligatur, cenendx
Tunt aliquor positiones.
Vebniver.
salis idqe 2.
expliciter
5. 24. I. Sifuerit atriburum quod pluribus juxra conmmu
nem aliquam nacmram, quavenu talem habent; competit; illudut
perfocti scimum de communi pocinsnueuri qui lali demonstran
dum estus ut ver subsantionen desmentis in spocie saltem intellis
eatur. Inhoc enim consisticscientixe perfectio à parte (uB-
jecti actriburionis spectata, ue actributum r. g. habere tres
duobus rectis agnales, Ceiatur non quod rel scaleno, velaqui
cruro, velaegnilatero, rel omnibus, cuilibet scortim, per
propriam cuirisnaturam, v. 8. per Ecalenicarem, Iloscelei-
catem ec. e principia sineulis peculiaria necessario com-
Pecac; sed pocius quod speciebus aut indiriduis omnibus
percommunem eorum naturam quacalemr. 8. percriangu
laricatem, h. C. absracte, quod ipsi Triangulont sic per princi
piasuis speciebus communia, sibi camen in (uo genere pro-
Pria, conreniat. Lesantur huc spectantia Aristotelis verba
T. POH. 5. FCXTU. 13.
5. 25. Nam licet quis de lingulis Prianguli specicbus
aequalicarem illam demonstraram habent, nondum ramen
perfecte norictriangulum quacale habere tresec. Quod
vel inde hetmanifectum, dum oblato Triansulo (r. 8. in A-
Aronomicis) cujuslatera nondum sint explorara rationis, is,
qui generalem isnorat demonstrationem, de codemnon po.
cest aequalitarem illam certâ d direct a demonstrarione a-
sruere, sed rago salrem animi moru e supposicione ( Cictale
PropOsiL
respocta
uatitti

## Folio 45 — 851385079:0057
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000057.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Cap. 6.
Onantitare.
velealem Priansulum. Ouod cumplaronico illocetraso
nismo ee mentis acquiescentia care possenon ridetur.
5. 26. TI. Sifueris actriburum quedpluribus compori non Sed insua
per communem nacuram: illud de singulis in specie est demenstran- Quavis se
BErC7
nim quam plurima sabiecta quibus idem acributum neces-
Cario comperie, iplaramen non habent comunem nacuram,
juxca quam hoc actribucum illis conreniae, quod accurace
nocaric Arist. 1. POst. 20. (aliis 19) Talia Cunc Triansulitres
ansuli, de quadransuli circulo inseripei duo oppositi; quibus
uerisque simul sumtis compecie aqualicas ad duos rectos,
non percommunem utrisquenaturam, sed per naturam lin-
rulispropriam. Unde communistruc affectionec generali
demonstracione probari, ut per subsumtionem deueroque
incellisatur; nec exprincipiishujus eadem de alcero subie.
eto octendi potest, cum in nullanacura duohac subjecta co.
veniane, juxta quam affectio illis competat, adeoque prin-
cipiis dirersis nec subordinatis nitantur.
5. 27. Eclicer subjecta saepius in eodem genere vel sal.
cem generalissimo vel subalcerno conreniane, quia tamen
actribucum commune, (licet signate spectatum ipsius criam
generis proprium sic, cidemque primo e per (C: COmpetat.)
hic exercite cerro modo determinatum speciebus conrenie
non jurra genus illud, sedjurca nacuram linsulispropriam.
herinon porest, uceadem demonstratione commune illud
utrisque rel omnibusinesse simul ostendatur. Ita licer Tri.
ansulieresansuli, et quadranguli circulo inscripei duo op-
Polci, conreniane in natura Entis, quancitatis, angulorum
ee numeri, quia tamen agnalicas, (alias signace spectata ipA
quancicacirel Enti potius aestimatire spectaco primo e per
seanguliseria e numeris participatire comperens) hicexer-
cice ad duos rectos determinatanon inest utrisque juxta com
munes hrascenaturas, sedjuxca nacuram sinsulis propriam,
communem etiam de uerisque respuit demonstrationem.
5. 28. Similia exempla quam pluxima occurrune in Di.
scipli.

## Folio 46 — 851385079:0058
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000058.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De Subjecti
Sect. 1.
Sciplinis specialioribus, in quibus affectio generi cujuscun-
que oradus superioris Disciplina signate propria (ucesta-
quale, inaguale, ratio; proporcio, idem, diversum; necessarium,
conringens, respectu Encis ecc.) Sedhic exercire cerro modo
decerminata (r. 8. aequale quadrato hyporenusa; rario ut radius
ad circumferentiam, necessarium ad salurem ec c.) pluribus sub-
jectis non juxra communesillasnaturas, sed juxra naturam
Engulispropriam conreniens, sigillacim etiam ex principiis
propriis demonstratur, quod ex inspectione scienciarum
(non sexicorum) coonolcerelicer.
Nc com
5. 29. Fcdehis demumrebus principalicer intelligen:
dum renic, quod Arilc. Foties urget, non posse demonstrando de
Ls (GCaMS: genere in genus aliudrransiri: nempe h fuerir affectio commu-
nis, nullum aurem commune inreniatur in subjectis, juxta
quod omnibus e singulis ea comperac, non purandum est,
iisdem principiis quibus ex tuo genere desumris haec affe-
etio deunis demonstratur, etiam candem posse de alteris de.
monstrari, aequeica licere demonstrationem (alcem ab uno
genere in aliud genustransterre, h. c. demonstrandocis âmq
revosuerabairen, neutiguam; se d porius de lingulis subjectis
in specie communem illam affectionem scorsim esse ex suis
principiis octendendam, id quod ab Fuclide Factum est lib.
F.P. 32. _ lib. 3. P. 22. Fx quo resulcachoc Collorarium;
Propesitie demonstrativa, non semper debet, ino supi non
petost, effeubsoini reciproca.
5. 30. TII. Si aliributum quodplaribus juxta communene
sed aequiba nacuram comporit de vereaspecio salvem estendatur pon principia
quihur idem de conoro possit ostendi smeratis esporfecta quaadrem
est demonstratio, omnibusq numeris ansolusa anriburi de ipsove
nere scientia. sed implicita e volur anionomastica: Fetales de-
monstrationes frequencer occurrune in Dilciplinis specia li-
bus e Cubascernis (r. 8. in Sphaerica) ubi affectio quidem tori
generi (sphaerae geometricae) competens, ledinejus certa spe.
cier cujus considerationem dicta sibi rendicat Disciplins.
V. S. in sphxramundi) maxime conspicua, de iplahacspecie
Tadeim
mr
implicite
lonter;

## Folio 47 — 851385079:0059
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000059.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Cap. 6.
Onanritare.
Falcim octenditur, e quidem per principia (geomerrica) ip(1
generi (sphaerae ncsic) conveniencia. Oualem quidem de-
monstratione macaris saltem subjecti terministaciletrans
Formare pollumus, ut explicice st generalis. Interim quia
Propolicio de specie formaramelius incellisipotest, quam s
generalis esser, e aAectio singularem in hac specie potius
quam in aliis meretur consideracionem, doctrinae commo-
dicatem magis quam regularum analrcicarum rigorem it
talibus obserrandam esseracio suadet.
5. 3I. EV. Si fueris actriburum pluribus commune actu vel Vel Parti
Potentins illudsi falem in specie de hecvelille suhjecta per principia culario
reculiarias qua haboe estendatur, vera oris demonstratio sed par
icula Parit enim parcicularem quidem, sed veram de
Bac specie seienciam ex cansis necesariis huic speciei conre-
nientibus, in qua Exepiusetiam cogimur aequiescere. Sapi
isenim vel ipsa deheiune communia principia; rel subjecta
nondum omnia lunc explorata. Incerim si parricularia sine
in prompen principia, quibus communis affectio de uno ec
altero ex illis porestostendi, quis adeo morosus eric, utca
non aeripiac, atque ita particularem incerim scientiam sibi
comparec, cum universalem nondum liceat d Sane Aristo
reles Eclipsin ex obAructione lucis muruatitix per incerpol
rionem cerrx de Luna putar commodissime demonstrarii e
andem camen hodic de Terraper interpositionem Luna, de
quo Fortan Arist. non cogicarie; d de Circumjovialibus per
incerpotitionem foris, quod Aristoceles plane ignoraric, a
deoque de pluribus subjectis in eodem genere conrenienti
busaeque certe a perfecte demonstramus. Ouid? quodex
demonstratis particularibus lapius ad demonstracionemu-
niversalis Bruatur accedus, utiect apud Fuclidem lib. 5.
PrOp. T. 2, 3. 4. 5. 6.  12, 23, 24. _C. FF in ProblematibuS
praelertim ronoxrarrs specialicer per distinctos casus _ mo-
dosproeredimur, cum rect a procedere non quimus.
5. 32. Sedhicbene notandum est, 2 indesse arcriburum Carame
plaritus necesserio conveniens de hoo vol illo subjecto pen causas
est ipsig 862
quat per
sctentia no

## Folio 48 — 851385079:0060
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000060.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
De Subjecti.
Sect. 1.
quaicunq modo necessarias demonstrare: ec alind aerriburo cali
dehacrelilla specio releciam de omnibus speciebo scortim.
per caulas speciei peculiares demanstrato putare actriburum
in genere demonstramm efse de ipso gener per se es quarennitalei
anaominus
orsecta
aur putare perfectissimam (5 omnibus numeris absolutam de ipso
renere scientiam hoo ipso si esse assegnamum Posteriushoc ri-
tiorertt Aristoreles oscitanti Philosopho T. POK. 5. _ quide
jure merico; prius illudcancum abest, ut Aristoteles prode-
monstraciono rera non agnolcat, ut ipse Expiuscodemmo-
do demonstrare soleat. Legantur actencius aliqus nto de-
monstrationes Aristorelis, ee conferantur cum ipsis ex quibu
hausie Fontibus, res hetSole clarior. Unde sub finem lib. F.
POst. nempe cap. XX. (al. ZXI.) adeo non rejicit ejusmodide-
monstraciones, ut compararione institura aliquocarsumen.
tissane speciolis illaspro pocioribushaberipose quodam-
modo collisat, suppolitione camen Facta, quod melius (IEDCE
paucaquam per plura procedere, e uno (genere) plura (spe.
cies, indiridua) complecti, poriores, h. c. succinctiores esse
alteras concludat.
5. 33. Ucutisitur suceinctius e certo re spectu perfecti.
ussic, actribucum pluribus conreniens de genere, si quod ha-
bene demonstrare, a eo medianre de singulis speciebusi
dem in parciculari sublumere, quam de omnibus speciebus
id seorsim ostendere; camen ad demonstracionem uc hcnihil
sed adhne interest. Sane cribuseriangulis aequilaceris ad diametrum
deran
semicirculo conterminaliter inseripeis e adjecta una linca
diagonali, ut oriatur Emul e aequicrurum ee scalenum, de
Cingulis in specie quacenuscalibus per rera, prima, immedia-
taprincipia e caulas singulis peculiares demonstrari porelt.
quod eorumeres ansuli sint aequales duobus rectis, ut ica
Parricularis illa de singulis scieneia suis numeris ab (Olura BIF
e perfecta: co iplo aurem de roro senere, h. c. de Trianou-
loucsic, actributum hoc ese demonstratum. adcog; genera-
lem de Triangulo Scienciam se ese assecutum Aquisdiceret,
Ariltorelismerito incurreret reprehensionem.

## Folio 49 — 851385079:0061
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000061.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 6.
Onantitare.
5. 34. V. Si attributum commune de secie vel individuo Lunu
Saltem ostendarur per genus tanquam cansam persecta demonstra-
tionis, quam supponi applicatio est exercica; quam distinctionie
graria subsumprionem vocamus. Hlxc reram non pariclcien-
ciam. nisi carim subjiciantur aue alias innorescane ipsius
generis caula primae et immediaua, quibus actributum ips
generi, e consequenter demum speciei rel indiriduoneces-
Sorio conrenire indubicacd cognoscatur. Unde nemonon Nisicansa
incellisic subsumptionem nudam ipod demonstrarione par-seneris por-
rondan
ticutari (de qua policione 4.) lonse esse deceriorem, cum haee tur.
veram pariat scientiam, in qua noster intellectus quantum
adhoc Tubjecum in specie porest acquiescere, d a era n co (95
reddi, licet actribucum de generenondum certo cognoscat;
illa veronempe subsumcio, quatenustalis, ee quatenus in ca
Tublltimus, non Pacistacie sciendi deliderio, ut incellectus
acquielcat, quin hac percepearanto masisporro, cur aceri-
Bucum generi insie (hocenim nondum noric, quotamencan-
quam principioucebatur subsumpeio) dilquirat. Itapro-
Polorianenlo aegnicruro rectanculo cum ex caulis specialibo
(quod multismodis feri Potcst) demonstramus habere duos
rectos, reram scientiam aslequimur, qua menti de hoc Frian-
sulorum genere latistacit; cum rero per sublumprionem di-
cimus, quia est Trianenlum, nondum acquiescimus, sed por-
ro. cur eriangulum habeac duosrectos, quarimus. Proinde
licet in disciplinis subordinatis (ubi laepius occurrunc ejus.
modi Sublumpriones) Propolicione per natura generis con-
Armata moraliter ut ita dicam e concessire sublictamus;
realicer tamen e absolutenon acquiescimus, donec generis
demonstrarione, nisinobisjam innotescat ex disciplina su-
Periorirepeciea, Sciencix coplemencum obtincamus, rid.
2. POst. 3. Fere circa finem. Aeque hae sunt Praecipux Pro-
Policionum demonstracirarun rariecares. Reliquas, qua
foi lau hic deciderari possene, in sequencibus occasione daca
CipuL eA POneuS.
deterior est
subsamptio

## Folio 50 — 851385079:0062
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000062.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
8moscit c0.
pesem
2
DePrincipiorum Demonstrativorum.
NALZSFOS
Aristorelico. Fuclidea
 Sectio .
De Principiis Demonstrativis
CaDuE I.
De Detinirione _ Dirisione Principiorum
-. G.. Po. 11
1
IXhis ieieursgux dicta sunchactenus, omnino ctarui
1 eA. ubjectum demonstracionis, h. c. id quod demon.
stracur, esle Enscomplexum, efatum nempeenuncia
ciru, cuipro subjecto (quod affectionis pocius quam
demonstrationis eAt dicendum) quicquid etrribucum RaBCE
veladjunctum sbinecessario conreniens, velnon conveni
en3. eAe postic; icatamen ut hoc illi conrenire, vel secus, B. C.
uc ipsum estacum, non ex se immediare, sed aliunde, median-
cibusnempe distinctis principiis, ex quibustanquam caus
e quidem necellariis a partersineceslarid Auit, indubitato
cognoleatur.
5. 2. Ouoniam aurem calis temper esse (otet cansa, quan
le eR causacura, nemonon incelligie, causas FHaci demon-
Atraciri, h. c. Principia demonstrationis, ipsaetiam esse com-
plexa, acqueira causarum racabulum hic non luni pricte,
prongence simplici enierecus simplexrespondet, gualis est
Archicectus respeca domus quam ediscat, aut Nanclerus
respectumoris Naris; ed aliguanto lacius, protncereoti,
quidem neceario gnod seipso posiogueadrem necessariosi-
mulpenis habitadinem necessariam LFac demonstrarivi a fode
pendentis. h. C. quo posico quoadrem, FEfacum demonstrari.
rum, quod cacenuseius est caulatum, inde ut ponacur i parte
reinecessum est.
 etrteca
5. 3. Ouoad rem, inguam posico, non suppotitioneno.
cionall aue mentis Eaione: Rihil enim ne causarionem
AAAC
Causatum
complex
uat
Causama
Setu 21

## Folio 51 — 851385079:0063
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000063.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Cap. P.
Desinitionees Divisione
hancrealem _necesariam praestant inrellectus operationes
Terminisigniticariri eoraciones, quibus rerum habicucti
resetunciamus salrem _ repraesentamus; sed res iplae pori-
is geaetibet in seo genere, quacenus exera demonstraneis
mentem inter se complexa (nonminus ac in genere simpli
ceium. agens e eRectus) quoad rem a se mutuo dependenei
sira ue se meruoneceNario in sequaneur seque muvud ponanto
caularionem hanc exercenes ex quibus iptis Cautatum. dE
onstracirum indubicaco cognoscendum invollecui per de
monstracionem exhiberur.
5. 4. Aequehanc eriam ipsius Aristorelismencem elle, Altestante
tum exeoto Anatricorum eractaru penicius in specto; prae- eristotele.
Tercim vero ex c. pOst. 2. _ 16. (al. 15) icem 2. BOst 8. _ Tr. cum
ex aliis ejus scripeis praesercim Mecaphysicis constat, ube
cumprimisrerba quae habentur 4. Mecaph. C. 5. Clarissima
unt, dum inguic: rersd (de subjeco demonstrarionis hic
Loquitur) aina ra ecora a aduraor osexcuriE corovoo
hrouos conter7. Mec. 17. una cum intra dicendis.
5. 5. Demonstracionum aurem mathemaricarum, R. C.
oe
Felte Arictorele accurarissimarum, penecralia cum incimmiis Principioris
Perlustramus, duo cumprimis Principiorum genera, quibus II. senoralis
la constane, inrenimus: unumeorum, quae in ipsa Propos
eione concineneur aueper eam supponuneur, et ab iispro.
Grediatur auc saltem inchoetur: Demonstratio; alterum co
rumigua aliunde assumuneur e ad contirmandam Provol.
eionem iplam que demonstracionem perticiendam adhiben.
cuT. Ila propreron sappositiu dieipossume tiaec. Penfectivad
ulla secundania sunce quasi suecencuniaca; haes primaria, in
quibus candocotius demonstracionis rerrieur.
5.6. Suxpolicirorum Principiorum decerminis FHaci
simplicibus, porissimum de Subjecto, lupponune, alia quid
si alia quod sitseui ruleo pramicei (olet quaestio an sit 3 IIla
dicuneur Desinitiones; hxec Pyporhoses. Fic quoriam ipsum
EHacum complexe dicit quod sic, h. c. quod subjecto tale PrX.
dicarn (ic. de quo quideinitiorel. plane dubicamo, cum quae-
rimns
deccialio

## Folio 52 — 851385079:0064
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000064.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
De Principiorum Demonstrativorum.
Sect. 2-
rimusuerum sic, vel cum alceruerumi per experientiam con-
Aac, racionem Calrem ex caulam ejus ienoramus; igieur aE
cercireddamur e sciences, Perfectira principia complectun-
cur quid sit id. propcer quod Tubiecto cale praedicatum esse ne-
cestum siC, h. c. reddune caulam quia sit, quae responderi
Tolet ad quaectionem Cur sir : h. c. per quodmedium hoene
cerlum siCd qud percepcanon amplius dubicamus de Ffaro
quod sic, sedjam a quod sir, e cur sit Eimul obrinentes, quodres
alicer esse non possit indubicaro cognoscimustr. c. scimus.
Zuxiqua 5. 7. Aequehae Tunc 4. illxe quaestiones ut dicuneur e-
stiones epr. Guora) Scienciales _ analyrica; hue latis ut opinor commode
applicabiles, quarum dux priores de esse simplici ipsius suB-
jecti (r. 8. Lunae. Trianculi) quaeruneeum ni est quid sir, cum ei
B an sit: quibusrespondetur de iisdem, cum se ri dgnid sit s
(V. 8. Lunam esse (dici; Planetarum insimum, opacum, de se obsen-
rum, quinoctem vario ontim illustrat: Trianeulum esse (dici) Fi-
curam planam eribus rectis inclusam) eum esi quod sit (V. 8. L.M-
nam h. e. ejusmodi Planetam esse in natur a = Trianeutum esse).
complexar: S. 8. Dux vero posteriores de esse complexo, nempe
praedicaci de subjeato (Y. B. F clipseos de Luna: continentiae duo-
rum rectorum de Friansulo) quaerune similiter, sedordine prae-
poltero, cum an sis5 distinctionis gracis dici posser, nirum
sirE Graece: norcegu rede n rede, utrum hoc sichoc, an aliud3
Cansit Fclipsis Lnnae, R. C. an Luna pariarur FClip sin aM nOn P an
Eitcontinentia duorum rectorum in Trianenlo, H. C. an Triane
sum habeat duosrectos?) cum quid sir Scilicet id, proxter quod
hoc Cerrel contracte; quid si hoc esse hoc? distinctionis gracii
dicimuseur sis vel undenecessum (c, orace 3)a (cur Lnna
pariur Eclip (in ? vel quid est Lunam pari Fclipsin? quid est id.
unde Triangulo necessum est habere duos rectos? _ contracte,
quid est ro Triangulum habere duos rectos ?) quibus responde-
cuE, cum quod sic (quod Luna paciatur Fclip (n: quod Frianen-
tum habeat duos rectos) cum quid sic. (v. 5. Lunam eclipsari, esser
Terram incercedentem radios solares avertere; atque it a Lunam re-
lnquere, nt de se est, obsenram: Friangulum habere duos rectos.
esse
Remonicae
incoptenas

## Folio 53 — 851385079:0065
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000065.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
Cap. 1.
Definitione es Divisione.
esse, omnes angulos simul aequales habere omnibus ad idem punctum
super linea recta consticuris,) vel coneracte quia sic (V. 5. quia
Terraincerponitur: quiarres anculi Trianculi sunt aeqnales o-
mnibus ad idem punctum super line a recta constituris).
P. 9. Cumisitur praemissis terminorum supposicioni-
pusde Proposicione (dicente quod si) indubitato coenosci- Pracipua,
Mo cursic, h. e quid sicid, propter quod hoc eRehocnecesum
sic, id guodinnuitur rocabulo quias cunc demurem scire; h.
C. certicudinem ejus necessariam demonstrarione cognorisse
diciur. Crum aucem ipsius simplicis quid sc_ quod (ic.
tr. c. Quiddicaris _ ipsinsesse, de subjecto detur demonstra-
io, ex iisquae sequuntur commodius incelligipoterit.
Cuur sit 8
5. 10. Unicum hicnocandum, in omnitns demonAra. Demosemm
tionibus prasubiecto ponirantum quodsic, 2. POst. 3 nempe Effasum
EHacum, dicens quod subjeao cale pexedicacum (ic, hre Qae quod sot,
pradicari subiecto necesario competat ee inties sire praedi,
catum secundisvererciisir adjecti; promedia veri semper
afterri Cur sic velrosponsires guins pucarem distinctam e
aliam h. C. extra propositionis concepcun realem in nacura
Sicam (Aristoc dicit e grn) Sed necessariam _ jam dum cer-
cam, a qui realiter dependeat rô quod sic, ita ut ed per nacu-
ram posica necessum sichoc poni, sireres, a qua sic dependet
2oquod(C, PHaconacur a prior (ic, sire posterior, sire, quod
pleruhque feri solet, cum eo saltem necelsario connexa: L. Ipsaque sape
Dlum autem Cur sis, quacenustale, non constiruie demonstra. degenerans
tionis subjectum, nisi quatenus in quod sis degenerae, hocmo. in quod sit
do: vel quod ipsum sc; relquod eo quoad rem posicone
cessum siE FRatum esse; rel pocius, quod Efato posico neces.
sum sic perhoc poni, quorum illud saepius per se constat:
ctud exracione syllogilationis plerum gclaret: hoc losica
perluatione a decuctione, ut Aristor. loguicur, maximam
parcem nicicur, esto quod saepius omnia eria demonstrari
queanes uc intra sequetur.
Quarum

## Folio 54 — 851385079:0066
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000066.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
De Desinitione Crammalict.
Caeur II.
Se Delinicione Grammaciea
T.
Trimi cc VIsce praemissis jam ad singulas Principiorum species
nus . Lpropius est accedenduin inicio Factoutheri tolet a De
ipiorum.
Definitio
sinicionibus. Sunt autem Desmitiones rerum vel cimplictum
quocuple5 et Complerarum, e ucrae ginorionales alix alix reales: No-
Y. Notiona enales. Tunc quae resionem in intellecuenunt qu’a res distin-
t quae est a siorsim a reliquis omnibus concipi pasest. Fchx Cunt vel
nominales, vel essenriales; Quarum illa siona cerminorum in
Fiftaro demonstraciro politorum absolura complectunturs
tia nocas respectiras e essentiae cum aliis compararae chara-
aeres distinctiros: IIlae, nominales, icerum in impesitivas d
expasirivas subdiridi postune, quarum illa signa continene
vocabularia; hae alia quomodocunque repraiencatira.
Y. Nomina. 5. 2. Nominales igitur imposiciva (uno verbo grammati.
lis  quidi c2) Tunt, qniems nemen ebscuriu. alicui vei imposium clariore
 mposi. reddiursauc quid hie relille rerminus rocabularius seu sim.
plex seu complexus sisniticer, de quoc modis fumatur, quo
re signiticacu praecisehuespectee, quomodocanque decla-
racur. Eihen aurem lx detniriones fundamencum Cuum
ab utu communi quo cacita vel exprelsa conrenrione ho-
inum cerminis figniticariris fuus imponiturralor: Fiorma.
liter vero dependene à decerminatione dicencis, _ estarum
demonstracirum cerco rerborum involuero protorentis, a
quo semper expectandum est ec aocoprandum. quo senta
verbisucatur, quibus percepris e incellectis de iplius Ficati
habicudine demum judicare possumus. Ridicurum enim
eset alicui prius annuere relabnuerere
l atourio
eopendens
ei ouam quidxolie
averuIC, in quotamen multi aecimumEnE.
5. 3. Inteorum aucem est emiliber in realibus occupa.
codetnire, quid per tunc relictum terminum aue loquendi
modum relic incellectum. (a ramon communem ulumtC
MesCnO EsCOdaE, RuC Phrali sua scanditum prxbeainmo
rati
6tba
Dect. 2.

## Folio 55 — 851385079:0067
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000067.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 2.
De Desinitione Crammarica.
ratibus, Aquidem non quodliceat semper, seu quid condu-
coc. spectandum, imo posterius hoc ne quidem Licer) modo
poltmodum in demonstrarionibus suis eomodorocabutis
ucacur, quo detinire ca priusiphsibuie. Hlinc PuctidiTri
anculum dicicur Picurarribus rectis lineis comprobensa. D CF. 20.
lib. I. F.terrquarisnon desincalieFisureeriansulares, que re-
etis lineis non conrinentur. Incerim eamen, quoniam Fu
elides, quicquid de Triangulis demonstrarie, de tali modo
Tumeis incellexie; nemo Ceomerrarum hactenus reperens
eA. quidicam ipsi scribere, quod Arictius iusto Trianguli
rocabulo fueric usus, roluerit, Eiquidem hoc modoroce uti
In iphiusporectate sicum fuisle, omnesnorunt. Similiter in
Logicis, si quis primam fsuram rocarer in qua medium bis
Tubjicitur: e certiam, in qua semel subjicitur, semel pradica
cur (quodcamen, urpore communi loguendi modo adrex-
Tum adeoque inrisum, audere nec consulrum eset nec quie-
quam juraret) e postmodum in prima tsura ex utragueu-
nivertali aftirmante segui parcicularem affirmantem, in tex.
cia ex unirersali negacira majori ec universali affirmatira
minori, universalem nesantem demonstraret, enlpandus (a
ne quodrem iplam actiner, non eMet.
5. 4. Unde apparec maxime in ils doctrinis, ubi quod. Licet enin
que suo nominenondum insienicum est, pro lubitu hoc rel orouaro.
isto insienire nomine, liberum esse. Consuicum tamen hic roscv sien:
est analosiniterminorum usu jam receptorum legni pari. bi opus,
us. quam prorsus nerstingererocabula. Oud quidemipre
Antecessorem habemus ipsum Aristocelem: Ipse enim in A. Ut est fe.
sit A9.
nalycica doctrina rocabula ex Ceomerriamutuaru sim. reles.
plices slloilmi partes, qua propositiones termin ane, ad a-
nalosiam punctorum geomerricorum dess Terminos: iplas
propohciones, guxe instar linearum incer duos cerminos
CONCIMONEUT, 2)9.SHaK: CCTEAS AUTOM pEOPOSICIOnUM CON=
jnsationes, anuara, Ficuras: Conclusionum ex duabus ane
pluribus peamistio, eanquam summx ex datis numeris par-
Fialibns, coMleCtiomes, onmoous appellaE, siens alioS pIureS
rex

## Folio 56 — 851385079:0068
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000068.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
50
De Definitione
Sect. 2.
Terminos, d dorsa qua, cors _c.) vel e Scholis machema-
ticis ad logicam arcem, ue supra nocarimus, deduxie, vel ad
aliam aliquam analosiam contormarie, rel de HOrO exCO.
Sicavie.
unde Desc. 5. 5. Tanto clariustinc incellisieur, has iplas termi-
nitiones
Nominales
nec demon.
sratione
egent,
norum Detiniciones in realibusnuila prortus indigere De-
monstratione, nili salcem exhypocheh, vel aliorespectus
nenipe quod rocabula vel ex mente certi alicujus Ruroris,
vel secundum analosiam srammaticam, recte sele habonnr.
nec nimia Alids, in se si spectentur, nec demonstratione indigene, nec
errticorum nimia cricicorum cura, se d uererum involuera nude falcem
antum
praeceduns.
assumuneur ad cradendas aliis ec communicandas sciencias:
Sicuri saccharum amico cransmissuri encullum assumimus
guomodocunque complicatum, modone adeosicmancus,
eF Saccharum inter eransporeandum excidae: e amieus, qui
transmissum Caccharum Capic, cuculli, si quam haber, imper.
fectionem amicocercenon exprobrabic. Aliud aurem est,
cum Insticores loco Cacchari racuos ad ostentarionem A4
ruune cucullos: eos enim afabre oportec esse elabOTATOS,
imorariis Aosculis e picturis ornato s, ut imperitae plebecu-
Ix Caccharum subesse persuadeant. Venichie in mentem
illius aristocelici, quod habecue inicio Fchicorum ad Ni-
COM. D_X AnoioV DaivEFa) Wa GnualiS 1 MJaVONOYSVT O dro
DEZED apniOn (OCNOVddCZCISÜTaITE.
5. 6. Cxcerum uc ejusmiodi definiciones sd termino-
rum incelligentiam maeis quam ad rei probacionem faci.
une, ica locum suum incer Principia Derrionstracionis cveri
rix POBuHE. PExMiccuntuT camen SicuBI OpuS CR, cum neTEr-
minorum obscuricas Demonstracionis incelligenriam im-
pediac; cum urguod dennorermino (pucamediace) demon-
Aratur, vel degnonnus ostendicur, idem de altero eramma.
cice srnansmo per nonlu srrour (eo quod signiticatire ee
quoadrem prorsus idem sine) incellisatur. Ouod uein sei
entiis machemaricis relisiose ridic obserrari Aristoreles.
ita idem illud in losicispraesertim et meraphysicis denion
AFa
Nest in ipsis
Cermocina.
bons:
sed nude

## Folio 57 — 851385079:0069
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000069.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 2.
Grammatica.
Arationibus neslisere nec voluir nec commode poruie.
5. 7. Peamiccuncur eamen, inquam, non utramque in Remmmon
Scientia rradenda pasinam absolvune: neque enim scientixe ne absolbis
rocabulorum. sed rerum potius demonstratione cognitz
rum Cunc (y stemata. EF lane ridiculum essee, (i quis, Postquam
in proloßo, praecer argumentumrei, Perlonas actorum or
dine saltem enumerarie, _ quod cujusque futurum sIc OAi.
cium, operose quidem recensuit, eo iplo iam actam eneCo
maediam putarer, ee adversus spectarores, Plaudite, exclama-
rec. Mulro magis aucem ridiculum esset, E, dum spectatorum Nocacerba
aliquis Prologo Clycerium detinienti contradicens hane contontione
vertonam non posse Glycerium appellari, aue improprie digna sunt.s
Calcem ita dici, contenderer, Prologus alirer hoc quod dixie
dicinon posse suctinerer, d coneracanquam proaris a focis
magna cum alcercatione puonaret, omillo incerea rero ips
us Comaedix argumento. Ouodlicer inhoc genere non pla
nenullum haberet ulum. ipsum instar Comcedixe rel inter-
Ecenii; tamen in scienciis realibus tradendis, ubi seriores a
Sicue, qui similiter faciune, indignacionem bonorum o-
PMILI METENTME.
5. 8. Aliter aucem Tenciendum est, T. de Ipla Gramma- Wis 1. qua
ricas haec enim, urmere detinirira pro conclusionibushaber Coclusionce
faca nominalia; ita veritarem, cerrirudinem e necessitacem srammati
CA
eorum (supposita communi de classicis autoribus conren-
eione) vel immedisce satim ex obterratione (R. C. ex auto.
rum classicorum phrasibus) astruere; vel mediace per alia
jam constiruta principia srammacicalia, in auxilium. adhi-
bicis eriam mecaphylicis (hoc enim omnibus disciplinis
commune est) demonstracire siteri porest, aut Taltem topi.
Cc contirmarerenetur. Fali modo demonstrac Aristoteles
definitionem nominalem III. Mecaph. 2. ev idem sienificare
quodou cum aic: Ononiam cisardeur O es cor audecon  idem
sionificant. per obserracionem srammacicalem; isitur si ab
his aegnalibus idem commune (arbecor ∞, audecon (6)) utrobique a
feraeur, quae remanent eis e crveleres ovidem scenificabune D ex
Daio.

## Folio 58 — 851385079:0070
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000070.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De Definitione Crammatica.
Sect. 20
exioma metaph. Quod erat demonstrandum. Vide similem
demonstracionem infra cap. 5. 5. 8 hujussectionis. Fctales
demonstrationes (unc 95. majora belli orgmmaticalis FOr-
menca, quibus semper exxugnamus quo collineanus: Sed
his seloperarum e minorum bombardarum instar addun-
cur Originationes, analogix, immurationes, abjectiones e
similia, quibustangua machinis expedirioribus, sed non ica
ralidis, guddrisorationale castellum, ue inde genninus eru-
atur sensus, Sicormenta non sine in prompeu, incerim oppu
enamus, modone quodris equoris (Beniamin a Vo10) his
arietibus deducere magno periculo praesumane audaciores.
5. 0. 2. Alicer eciam senciendum est de disciplinis in se
quidem realibus, sed quae principiis ueuntur oracionalicer
H. C. Noyae l. Permone eraditis, SE peF PIFCTATDMI MONMMENEA
Theologica consienatis. Ouales cumprimis sunt Theoloeia _ Furidica:
s furidi in hisenim disciplinis, licer conclusiones demonctratirxe no
in
sinc estaca nominolirer salrem detinirir. Sed omninorcalias
principia tamen prapria ex Obserratione henante tr. C. Cx
caxlus brlice secalis) insrectione sunt constirnenda. Ouan-
doigitur cexeus elarusest, e phrasis aue rocabulurs hoc sen.
Cupenes omnes in contesso, principium demonstracirum,
ALE CAAEHMI, GUOEAIGNAMT rEGUPA SE CONCIUSIOMCHLIMIUE, CO
ipsoconsticucum est, _ jamdum cerro constat. Siverose
ObsCuFASEeXTAS, X phrases aue rocabula dificultate laBO
rene adhibica mechodo prammaried verus rerborum sensus
e phraseosulusrel demonstracire constiruendus, velAHerI
non possie, probabilicas ad hanc vel ilsam parrenr eruende
priusest. Ouod quidem in ueraque discipsina tantumnon
ucramqi paginam absolrit, praesereim in iis locis amateriis,
ousque ubi cextusipse conclusiones imediace extribeE, neCexTextU,
adhibicis insuper aliis principiis prorenaca mecaphysicis,
mathemacieis, physicis, auemoratibus, demonstrationeso-
perose sunc insticuenda, quodtamen, ut in Theologia lxpe
curiosum magis est quam pium, addo nonnunquam pericu-
losum, conrra Salracoris illud. Simanseritis in sermone meo
vere
. auaprin
cipia
ao150.

## Folio 59 — 851385079:0071
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000071.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
13
Cap. 2.
De Desinitione Grammatica.
vere discipulimeieritis; ita in suridica camdiu Caltemneces
Carium est, quamdiu princeps e Imperator conclutiones il-
las, AEnc ex usu Reipubliex, peculiari legenon Canciric, de
expresse staruic: accedente enim principis expresa lanctio
ne, ce lat hic omnis labor demonstratirus, de nudarelinqui
cur legum policarum incellisentia.
5. 70. 3. Fodemmodoseres habet cum philosophis nE 5. qud s
ica dicam sectariis, qui esfata demonstracira. dicec in serealia, chariorum
deducunc de contirmant ex Ruroris mente, quam sienis Or2. Necretu,
cionalibusih. c. conteripeo cractaru quasi Peminali luis ane.
elisreliquit. Hienim efacanominalicer detinicira simili-
cer ex Aucore suo prius contirmare tenentur, ancequam IIs
Proprincipiis demonstraciris, auciam pro sux vericatis con-
elusionibusutaneur. Sedhi sirem ipsam indevere contir. Modonere
mari, nec probabile salcem rei restimonium hoc esse, Cibi inde pende-
perlua (umhabenc nelcio, rilumasis an commiseratione di roputent.
Enisint. Decipiuntur aucem procul dubio Theoloeorum
e furidicorum exemplo. Sed eosmeminisse oporteret eius
ETICI: duo sum faciunt idem non est idem. Illi enim verbale.
quinturesus, qui porectarem habet luarum rerum verica-
cem, certicudinem necessicarem, rel eo ipso dum dicir et
hubet, constitmendis quae Del est e Principis auroritas; sedhi
verbasequuntur Masistriscujus dictorum vericarem ipsimo.
raliquidem perluatione credune, led absque pririlegio in-
Fallibilicatis: ee nisireritas illa aliunde conster, nihil a llC8a-
re possune, quo ad assenriendum ei, quod autor dixie, cosane
contradicentes.
S. II. Tsicur Detinitiones Nominales, uc in grammaricis
rera lunca principia e effaca cnnclusira; (nisi quod iploru
terminorum grammaticalium definiciones in iptispramma-
ticis sine, urrerum definitiones in disciplinis realibus) ica in
Theolosicis ee furidicis, si qua sensum ctabilienda veniane
principia a ettaca, necessariam ip(a praestant operam, un de
honus Phileloensbonus TheoIOpuS e bonus suridiensnO
immerito dicirur. Sed in Philosophiareali, sitradedx sint sci.
entix
Summai

## Folio 60 — 851385079:0072
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000072.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De Definitione Diaerammatica
Sect. 20
FIXi DrInCIPIA LAIEEM SUPPOSIEIrA TUNE, neguaqUAI VEEO Per
fectira, h. C. vere amonstracira, esto quod sectarii (quie.
MEN NOnMaBIS RIC PALIOSOphanEuE quam PsitCACI IOguuIE-
cur) cenus le pro principiis demonstraciris ri
CAPUT TIL.
De Detinicione Diaerammaricau
S. P.
BCpo Y FEnitiOnes Nominales exPOSTirX (uno verbo Dia
Iea D es
isio, ubi
erammaricae) Cunc, quibus peculiari sieneres in F. Fato demon-
Crarivo centenca saltem exponuniur, ad demonstrationem expes
dirius absolvendam. Meminic earum Arist. liB. T. priOr. C, 34.
_35. expressis rerois, iisq; vercur cum in hiis ipsis loeis, eum
alibipassim, etto quod rideacur omnes Nominaleshocrer-
mino complecti, quacum eamen unam lalcem speciem de
stinctionis gratianobisira vocarelicear.
5. 2. Adhibenrur aurem ad hanc expositionem genera
phabetica licer quidem _ unirerm quaecunquesigna, pocissimum re-
edlicera alphaberiex quarum cinsulis singulicermini, Lcee
inceor2 laepiusoratione quiris eorum constet, solent repre.
sentari, cum ad Facilicandam terminorum retur in ansusti
am redactorum eractarionem; eum e quidem praecipue ad
complexam eorum habicudinem de racionem eo formatius
e praecisuspercipiendam, et ad praecarendas macerix par-
sicularis deceptiones, gnibus facile, quae inhacrel illa Paltem
specie rera deprehenduntur, qualistarim tori compecane ze-
meri, muleis impericis imponere ponune, uch dicatur, Nullus
ccommon homo est Lapis. Nulla arbor esthomo. E. PTulla arbor est lapis, Fa-
Datis Ba
eileguis decipi possee, quas rera sic haec argumeneario:
quodhrerocorminis uracur expoliriris adhibira demon-
Atracione catim incelligir, sequi quidem Formaliter: Vullum
c est b. Nullum a. est 6. ereo qnoddam non a. non est b. minime
vero. Nullum c. est b. Nullum a. est6. Frgo Nullum a. est b. sod
sropastic eA disOIBFRS.
deantur vei
Hera A
15maAF.
Bersalist

## Folio 61 — 851385079:0073
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000073.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
CaB. 3.
De Definitione Diderammatica.
5. 5. Einde est quod Aristoceles, Philosophorum aCu
eissimus, nullibinon, praserrim in Losica, scientiarum su2-
rum quasctadidit subtilissima, terminis ejusmodi expolici-
vis utacur: d Mathemacici quicguid propoluerine, liceris al.
phabeticis exponant. Unicam Sirespiciamus Analy (in (BC.
ciolam admirandam illam Machematicorum L Ogicam, pro-
Fundissimam subcilissimarum consequentiarum d illationu
Scienciam, paucis quidem exiomacibusmetaphysicis sirper-
Aructam, sed inxRimabili Theorematum _ Problematum
isu non ad mathemacicas cantum, se d ad omnes omninosci.
entiassonse laceque superexundante Faecundissimam, me-
dis inclusam literis alphabericis eam inveniemus. Et HOC
est illud alphaberum quasi porestativum, quo scire nostrum,
quod ab alp habere fieurarive primum inchaatur, tandem cer
Minamus.
5. 4. In specierero, pro diversicare disciplinarum par-
3to
Diasrasto
ticularium, divrersa solenead terminorum realium expolitio. .
nem assumi sena reprxsentatira nacurae subjectorum, quam qua
Reri porest. maxime proporrionaca quibus demonstrationes
in Dilciplinis Facilicentur. Eius generis (unt in Ceometria,
Mathemacicorum propris scientia, quae dicuneur Diaeram-
matas quibuslincae, superficies, anguli, houra _cc quasin
nudo spacio tanquam in sennino rerum geometricarum
subiecto scorsim incueri ex oculis discernere non possumus
(mente tamen incellisibilem hane materiam CaCUS AIE, quI fionejubat
cum Axistot. norideat) ductibo distincte risibilibO, r. B, CrC-
taceis, quomodocunque dehignatis repraesentantur, ucha-
beac imaginatio, quae sensualibus apud plerosque nimis est
asuerarebus, in quo suos quodammodo sistac actus circa
rem quaesicam exercendos.
5. 5. Non aucem putandum est, expostirostolceter- Intellettum
minosipios esse, de quibus instituenda sic demonstratio, aue non certis-
a quibus ris dependeae demonstrationis; sed porius eos, cant,
qui sunt ∞) a F8Tcr dy Sueror, ue loquitur Aristoceles, sic enim u-
simur expositione, nt sensu, dum discente instummus (didaonanius
Xaci)
usitatisse
Insecie
Imagina

## Folio 62 — 851385079:0074
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000074.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
corapeua
De Definitione Diaerammariea
Sect. 20
XdeV) non auté quasi sine hisres demonstrari nequeat lib. I. PriOF.
C. 37. ex lib. T. de Cceloc. 204. & libello de memorii e remi.
nilcentia circainirium. Ouod idem dirinus ille Plato lib.
6. de Rep. monec, dum: Nosti, in quie, quod formis es fieuris
sub aspectum cadentibus uruntur, deqe illis verba faciunt, quan-
quam mentem minime dirisant ad illas, sed ad ea potius, quorum
illae simulacra sunt, puca ad quadranculum ipsum aut ad ipsan
diametrum in mente (h. C. proureammens innudo spacio re-
verd esse advertie) non ad ea, quae seribunt es subjiciunt oculis.
5. 6. Undequiris incellisie, viciolam nequaquam esse
demonstrationem, dicet Diagrammara (termini expoltiri)
rix unquam contidenter dixerim nunquam, ex asle e ad a-
mussim respondeanereris in spaciotiguris: Cirenamque ek
corramateria seortim exhibenda pecas Diasrammata, uc in
Sphaeris armillaribus, cedo, ubi inter sen sibilia inveniatur
imparcibilis nacura, uc est punccum machemaricums ubili-
neasine lacicudine d ubi angulorum exquisica recticicudo.
vel contactus, rel interlectio puncto Facta. d sire describasea
Dilcipulis ob oculos incabula quid proclirius est, quam ue
lineam dicas pedalem, dut rectam, auc subtenlam arcus Cix-
culi aequalem radio, qua nihil minussit quamcalis.
inbentione
tamen pro-
movont
5. 7. Incerim facendum est quod Philosophus lib. T. de
Calotextm ro4. dicit: 585 diazs auua DEaouVErsS ua Movguco
eicem eos, quidiaoramma cum primis accurace factum con-
cemplantur masis, i. e melius_ expedicius, cognoscere, sen
ut Proclus declarat, sciscicari: scilicet uc alias in omni def-
nicionenominali, siclarior terminus e accomodacior pro
obscuriore de minuscommodo ponicur, incellectusrem (-
eniticaram facilius percipie, et ad ulteriora Felicius pro-
credieur.
5 8. Referimus aurem diagrammata cum liceris alpha.
bericis, numeroru exphris et similibus, ad Definirionesno-
minales exposiciras, co, quod repraesencacira falcem termi.
norum PRaci ligna sinc. Perinde uc impolirirarum definicio-
num rocabula definiri rocabulo srammacice synonrma.
Vori
Nec arche-
eypoperse
eerespont
dent,
Ut exem.

## Folio 63 — 851385079:0075
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000075.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 3.
De Definitione Diaerammarica.
Noricamen amultis cadepro Fxemplis haberi, nempeme.
Ealeprice, quatenus non tam ip(OruM FFacIterm inOruI BC-
neralium, quam Exemplorum subettato demonstratiro con-
Tentorum siona TunE.
5. 9. In se aucem s specteneur Diaorammaca. Fxempla
quidem diciposune eo sensu, quo exempsum nocar similitu. Exempta
dinem, Cermanis ein Densples cum dicune. Frempeloweise: de
quoquidem exempli sienificatu demum incelligendum re-
nietricum illud: Exemplorum non reguiritur veritas, quod
multi perperam in enirersum de guoris exempio (uncincer-
Pretaci: Exempla tamem nequaquam sune sen su masispro-
prio, quo Exemplum nocac speciem auc indiriduum ejus
quodrel de quo quid inettaro generalicer enunciatur, ad
quod idem in specie possit e debeac applicari.
5. 10. Honenim ad demonstrandum hoc modondhis Degnibus
Bencur Diagrammata, qualdeiisipsis, seu ue speciebus seu assectio sit
ut generibus, intelligenda Demonstracio reniat, quod pau. demonstra-
dao
Io ance pluribus ex Aristorese doenimus; sed guatenns ex-
emplorumrerorum lona (nnE, qua ad docendum incerim
adhibeneur, ae instrumenca lionea sructorum, quibus in
Partes arciticiole secare capones, callinas, e quae cunq: cleu.
lenta discimus incerim, donce in Conviriocale quid in natu-
ras quod dicitur occurrae dissecandum.
S. Tr. Inde quoque Diagramma rerum sic an Fallum, Ouabera
R. C. juste sie an minus juste delincacum, demonstrationis ni- seper opor-
hil inceres, modone prorsus alius sic generis, auriraForruO- tes esse
Tum, ucimaginationem, quam jurare debebat, curbet, d ica
demonstrarionem impediat. Exempla vero tantum abeA
utfalla possincesse, uchoc modo prorsus ellenenulsa. Sanc
Sorammacieus aliguis daca regula: in X faminina sunc, ut
ralpa diceret exemplum nultum essec; ica quamcunque Fa-
Bricesreoutam, quodcunque ponas estacum, quod exem-
plilocoper expositionem acculeris, ue quod ibi dictum est in
genere, comodius hic in specie salcem incelligatur, Falsum ne
sic careas, aliasrel sxammarieorum incurres censuram
Non ipsa

## Folio 64 — 851385079:0076
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000076.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De Dosinitone Diaorammatica.
Secto 20
5. 12. Ouod cum ita sic, nolim ego Aristorelem E de ex-
emplominus accuraco reneatur, hoctrico Calrare: quod ex-
emplorum non requiratur reritas. Sedhienocari porest, de
exemplojudicandum esse nontam macerialiter, quam pori.
usformalirer, quacenus est exemplum, idqi Expiusnon ab.
Solute, sed admentem discentis, aut aliiis. Itabonum est
exemplumregulxe: in A primae faeminina sunt, ut talpa: licet
aparcereilisniticaca talpa eriam postic ese malculinum: Ica
verum est exemplum Fnunciarionis univertalis aftirmatirae,
quodhabec Aristoceles: Omnis homo est doctus, quamvis FF.
Cacum enunciacirum Falsum sic: Perinde urrerum quidem est
EHacum: omnes Planetae (nacurali vitu eminus conspicui)
sunt seprem, Falsum tamen e proinde nullum essee regulx
praedica exemplum.
5. 13. Carerum cum nemo Geometrarum Facile ullam
Diagrama abseue diagrammate tradat demonstracionem, sicque dia-
tuusus fere
perpetuno.
sramma medium cum ad docenduin ciim ad scilcitandum
qualinecessarium, Factum inde est, uc per Synechdochen re-
quisici Calcem exrranei, proipsa demonstratione seometri-
ca diaerammaris roce uli (ncrereres Philosophi praprimis
Aristoteles T. PriO. 30. (al. 29.)8. T0p, 2. 3. Fch. ad NicOM. 8.
II. MCc. Z. Ft hinc eAt quod demonsrationesriciolas e repro-
bas Aristoreles dixerie Vsodozea pnuara Fallas delignatio-
nes seu descriptiones, rocabulo tropice primum degeome-
cricis accepro, et inde ad unirersam Lopicam eranslato.
CADUE IV.
Saltem for.
aliter.
interim
eCac La
e Dofinitio
orum
 a
Efinicionesesencules lunc, qnibu sub certo genere per diffe-
renat limitato, (canquam sub. notis essentiae
characeristicis.)ractuna teo t alas cirba se quasiposia et
simesle concipiende sistitur. Nempe cum in sci-
enciis quamplurima simul concurrane subjecta parrialia,

## Folio 65 — 851385079:0077
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000077.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Cap. A.
De Dofnitione Logicd.
quibus rel omnibus relpluribus idem sapius compecical
ribucum. _ quidem veliurca communem aliquam, in qu’a
conveniun nacuram; vel juxcanacuram linsulis rel quibus
dam propriam; vel denique quorum alicui soli quippiam
tribuitur, quod demonstratione venie contirmandum, in-
cellecusnoster, ne, quod pluribus juxta communem natu.
ram competic; de linsulis in specie demonstrareneque quoe
dempluribus, noncomen juxca communem naturam, inelts
eadem demonstracione ablolrere prxlumac, acque ita usree
Caor eis amogevos commiccat: nequeetiam quod soliinects
Benerali Gllosismo concludar, dictinete procedit a rolue
arcificiole, oblaraque subjecta parcialia. Factanorionum in
quibusrel conveniune rel dilconreniune abstractione, in
certas classes quasi praedicamentales distingnir. Picet aurem
intimam e ahisolucam cajusque naturam peneuare rol
inspicere non possie, acque ita quodliberur in se est. h. c. ve
ram cujusque essentiam unam  indirilam. in medium Por abstno
aerre per imhecillicarem prehibeatur. Cacit quod porest, de ctioni collen.
collatis incer se rebus ea Calrem arrribura, qua omnibusro
singulis X semper e necesario e naturalirer, R. c. itacom.
pecereridee, uc nihil iis inveniac in objecto prius, exquo
eanquam cousaresultene, abstrahit, iisque, licet revera ex-
dibams
erinlecis, riem nacuram e essentiam rerum contineri luppo.
MIC: Vroacid c 30 n4) 23(9, n VoIa n en d58Civas, n imi TaIS a roOIS
EgaroS rotam na tyzoeia 2. POs. 74.
distirta
5. 2. Cndecunc demum incellectusreinobisinter alias Rei congies
oblacae rim ee nacuram distinete se concipere purar, quando Disferentim
per speciem ue dicitur incellisibilem exprimictum id, in quo exhibet
rescum aliis, ucidictum, conrenic; cum id, in quo suijuris
constiruitur ab aliis omnibus distincta. Prius illud Genus
dicere Tolemus, e conceptum communem; posterius Diffe-
rentiam ec conceptum proprium, ueriusque complerumre-
ro Desinirionem dicimus esseniialem, imo iptam essentiam F.I.
senciam autem rocamus non realiter de ablolure, quasinecio
nibushilce percepris ipsissimamrei detiuira estenciam, h. c.
INFEKMAM rem ec naturam illico paS (IdEAMVS, AuT Cam InTIIE
octr
ratia

## Folio 66 — 851385079:0078
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000078.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De Definitione Locica.
Sect. 20
jam perspectam habeamus aeque cognieam; (hoc enim pau-
ea pene dixerimnulla, nobis concedune Encia subtitissimis
licee concepcibilitacibus definica) sed suppositive Paltem.
nocionaliter s rospectire, quodiis tanguam nocis chara-
Aeristicis decerminatarescanqua Fsentia in classe praedica-
mentalicerto situ cum aliis extriberi, aeque ica distindetra.
etariqueae, adeo uc quod supra dictum, E quod arcributum
scibile in eadem inveniatur, quod ips juxta communem
nacuram compecit illudnontam de ipsare, quam de genere
Dociusostendatur, aue, s generi gnippiam conveniar, idem
de ipla quoque sublumatur; _ siquod ipsicum aliis com-
mune juxca communemnaturam non conreniat, hoc scor-
Tim de ipla demonstrerur, ne vera baors eis a mogeios Commic-
catur, cujus ueriusque, graria porissimum exeositarum vel
Pocius assumpeum esse hoc definitionis genus ex AriAore-
relatisclare constae.
5. 3. Sicur isitur superius explicaras Definitiones nomina
eveicam ses dictinctionis gracia Grammaricas appellarimus, quod illa
Palrem acquie seane innuda vocobulorum expositione quo-
modocangue Faca, modo clariora sine definitionis ipsius
verbaquam definier; ica praesences essensiales ad analogiam
Praedictarum Logicas dicimus, quod in nocionibusrerum in-
tex secoltacarum lorica ratione abstractis consistane. IUIx
exmera pendene hominum impolitione rocabulorumque
alu; hae aliquale fundameneum habeneinre, nempe simili-
eudinem _ dissimilicudinemrecum aliarum, cum quibns de
Ainicum comparacur: illa se ortim absq,his Formari possunts
hae illas utroguetermino. definiri nimirum de definicionis,
PrxsupponunE. Inplerisque tamem rebus, praeserrim
mecaptiysicis a mathemaricis, definicio nominalis ab essen-
ciali rix aliquo concepeu Formali differe, ue cum Trraneulum
definitur, nommaliter quidem, quod sicirrum linearum ranqu’a
laterum conterminalium comprehensio; le d essentialter. quo d sit
Figura (genus) mlarera (differencia). Unde Aristorelesu-
tramque detinitionem eode cen tuhabens illam, quod (cNo
05 r8 nonuairet re oroua; se d hanc. Quod sit Rógoc Eregs oroua-
sidus, desinit 2. PoH. 10. rerbis quam clarisismis.
5. 4
Tanguam
 sentronia

## Folio 67 — 851385079:0079
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000079.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 4.
De Definitione Logica.
5. 4. Licer auré hujusmodinoriones debinirirae, quasmerz. Qua Veram
leptica racione ipsius rei Fssentiam appellamus, non eam i reprasentet
plam Fsencix, uc sic loguar, substantiam, quam ejus salcem
distinctam ad alia, cum quibus incellectui simul ad cogno-
scendum oftertur, rarionem complectantur; nihilominus
eamen concestire, quicouid ad Lsemriam hanc revera spe-
Cac, eltonobisadhucienocum, iis contineri supponimus de
Tubincellisimus; Perinde uc in Algebra Radicis seu Colx
supposicione quicquidadrem quaelicam spectat simul exhi-
Beriponimus. jamque ur nocumeractamus, atque inde ipsa
rem quarimus acque determinamus.
5. 5. Ouodrero perceptis hiscenotionibus detiniciris
nondum cognita per spectaque sic intima detiniex rei essen-
cia praeter id, quod illae salcem ex collatione rerum inter le, 
acqueitamasis ab exerinseco, delumex Cie, etiam inde lacis
apparee, quodiis apprehensis nihil adhuc nobis conster de
rei propriecaribus s aetributisnecestariis, qua ramen ab ef
sentia resultane acque incirulso nexu cum eadem cohaerent,
ita ut quiessentiam rei, canquam causam, penicus noric, non
poslic non de propriccacibus, canquam de eRectibus inde
Salcem emanantibus, ese certus. Deinde quoque rectatur ex.
verientia: nam si concipiamus v. 8. hominem esse animal pede-
strebipes, e ternarium esse numeru imparem primum, (quae ab i
Plo Aristotele juxta suarum regularum rigorem concinnata
sunc detinitiones logica quam accuratislimX) parum de in-
cimahominis s iplius cernarii natura e essenciarer a jam-
dum se coonolcerenemonon advertie. Alias, qui horolo-
eiirim ee nacuram intime noric, eo ipso, quashabeat pro-
Prietaces, _ quonam illae modoresultent ex ejuselsenrin, la-
nenonienorat. Accedic _hoc, quodhae definitionespro
dirersa comparatione reiad direrta subjecta cum quibus
intellectui offerrur scientifice cractanda, mutabiles sint, de
divertae feri possine, manence nihilominus eadem ipsarei
oplencia, uc ita dicam, reali, quod in Fuclidea Mecaphysica
pluribus ex Aristorele diduximus.
Non intia
mecognita

## Folio 68 — 851385079:0080
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000080.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
De Definitione Logica.
Sect. 20
5. 6. Fthalce Detiniciones de suo deAiniio realiter h. C.
aes pmcpisrealibus demonstrarinon posse. led logi
eo2d Tummitu llesismo, signis dubicer h. c. medio lal.
rem ex losicis desumpro regulis actrui, prolixé decuie
AFiHtotelCS 2. POI. 4, 5. 6, 7. 10. EC res ipla loquieur:
Uc enim quo relim hancrelillamrem insienire nomine nihil
incerest, modoquidnomen sieniticet,  quis ambigac, verbis
explicetur clarioribus; ita siderei nomine jam inten omnes
conrentum sE. an, e in quonam res cum aliisprimorelcon-
veniae, relabiis distinguatur, ex nuda pendet obserratione
seu experiencia, vel eriam suppolicione, aut nuda sumpeio-
ne: quam ur Logica certis dirisit e ab errore rindicatregu
lis _ pracepris practicis (rid. Arist. 2. POst. 14.) ica exiisdem
robari ricissim e examinari facta definitio porest.
5. 7. Caererum hae Definiciones propiusquidem adde
consam non monrarionem accedunes rem tamen non contrciune, nec
constimens. Caulacionem reram, quatenus detinitiones Tunt, exereent,
sed iplae circa terminos efari simplices (subjectum puta ver
Praedicarum, et utrumque rel toralicer vel ex parte specta
cum) debire limirandos d decerminandos, uri diximus, prin-
cipaliter occupaca propolicionem Colummodo qualipraelt
dio quodam communiune, e ejusmembra suisrequilitis de
cerminatiris instruune, urverarum demonstrarionis caula
Duipperum rircurem excipere e in se derirare queant. alids quo
prorse idem niam Definicio esencialis. non minus ac nominalis cum de
Ainito quoadrem plane coincidic, ita uc objectiro concepru
_ a parcereinullomodo differant incer se, se dnumero pror-
us idem sine, identicare numerica nveo ara recons princi
palicer e primario sic dicta, F. TOP. 6. esto, quod (d parre
Talcem incellectus) explicatior sicdefinitionis conceptus for-
malis, concepensrero definiti confusior; nemonon intel.
digicsi definirionem essentialem subjecti proprincipalicay.
Ea demonstrarionis ponamus, aliguid de codem à parte rei
Planc per idem probari: sin affectionis definicionem; idem
dealiguo peridem. Arist. 2. B0A. 4. quod utrumque Pane
majon
isa quide
Enaemon.
(ab1o3
Demonstra.
dionis tame.
Cum otbje
de

## Folio 69 — 851385079:0081
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000081.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
De Desinitione Locica.
Maoremnon palerec proposicionis ienoix scientiam, quam
carbonariorum est fides, qui credune quod Ecclehia credie
ae incerroeaci, quid Eoclehacredac, respondone, quod ipt
eredunE.
5. 8. Ita si adhuc isnorum essee, omnem hominem esse ris. Nec magis
bilem, fane non magishoc innorelceret exhominis detinicio. coenitum:
ne. (quam Scholastici Formaliter in Rarionalitare ponune, led
Aristoreles Terrestri bipedirarem differenciam hominis speci.
Scam AACUIE) quam ex eo, quod baculus Rec in ansulo, licce
Syllosisnus in Barbara concinne Anac, hocmodo:
Omne animalrationale est risibile
Omnis homo est animal rationale. L
Omnis homo est risibilis.
relporius ex Aristorele, cujus sectatores sumus, quid enin
nobiscum Pontificiisd
Omne animal cerrestre bipes est risibile.
Omnis homo est animatterrestre bipes.
F. Omnis homo est risibilis.
Ritum ceseais ACI, ne conclusio norior hac praemissis 
in rosmetipsos demum subsumprio cadae, una cum corolla-
tio, perrisummustum. Ouod Bene perpendens Aristotoles
nocionalibus definicionibus omnem demonstrandirim de-
Aexac, dum aic: cesE, o u eoes (oeusnempenotionalis)
oquaires al dcvor, d52. POst. 10.
indiriduo per lublumiprionem sit ostendendas Genere can- definiti se-
nus ad Subo
quam parre definitionis pro medio principali utamVE, _ in sumpcionE
eo (quacenusnempe falcem esse debet subsumpeio) acquie. faciat,
seamus, eo quodnature generis concipineur urcousaproxi.
ma d qua affectio communis in dach specie neceMario AniEx
uti Scalenu habet duos rectos Propterea, quod Prianenlu elt; in-
terim tamen ue sutsumprio perfectanon cA demonstrario, i Pereimmen
monevera quidem, quod Sect. I. Cap. 6. 5. 34. pluribus oAen- non demono
dimus, (etto quod eam in disciplinis subordinatis genuinis rat
demonstrationibus disressionis ergo nonnunquam inter
sBeF.
pt110
Exomplo
visibitio
5. 9. Licet aurem, si communis affectio de specierel Licet enim

## Folio 70 — 851385079:0082
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000082.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
8
De Desinitione Logica.
Sect. 20
(perlam in honorem sirvis e lodaliciihoccitulo dignari lo-
Leamus) ica genus hoc pertectx scientix principium e caula
principalisesenequaquam porest. Ft lane licurconclusio
(Scalenum habet duos rectos) jam aetu continceur in Majore
(ola (Trianculum habet duos rectos) ica mediante Minore, qua
Vec quescu Benus complecticur (Scalenum est Trranculum) clariore Paltem
de nobo con- Concepeu lisitur, quod contuse jam ancea concipiebatur.
firmat:
beris non-
nunquaci
Ende Aristoteles conclutioni speciali (Scalenum habet duos
rectos) non cribuie peculiarem demonstrationem, Scdhanc
riatam prae
stet opera,
diciceddem saudere, qua generalis (Trianculum habet duos
rectos) cum aic: erees deerieq dodei EIS, cai un cosueegsin rysS-
an5. 2820 de Rego on dedem )as risooneRes duooe daisi ei nar reizo
vor dedemra. u5C953d, 30 dônor 2. POA. 3.
5. 10. In veris aucem  pertectis demonstrationibus,
licet nonnunquam tujus rel illiustermini (rarororius, ple-
rumque lalcem cerrx parcis, quam subjectum Proposicionis
compolicum simul inrolrit) Detinitio sive nominalis Circ ef-
sentialis citanda sic, hoc iplotamen Detinitio quarenus calis
non asit causam principalem. sed Demonstrationem Calcem
inchonc, aucubiopus est incercipit e applicat (eo fere mo-
do, quo disladiatores dum consrediuneur, auccongrenus
incercipiune, sladios primum deculacim conjungunt, ser-
mani dicune Unbinden, uc proporcionaram ad ictum inAi-
sendum distantiam experiantur) ipsique principali caute
salcem succencuriatur, cum nc iphi riam Cernat, cum uceius
induxum ad genuinum affectionis subjectum dirisat, e pro
custodiendis propolitionis ex caularum limitibusrisiler.
S. II. Si quavero ratione ad Propolicionis canquam
xioma desi. caulari demonstrarivam consticucionem concurrerer Dehi-
nicio praesertim essentialis tacererhec. non quatenus esser
Detinicio, sed gnarenus Axioma constiruerer, vel partem
Aniomatis  principii complexi, a quo conclulio depender.
Detinicio enim essencialis quareno calis, cermini limplicisra.
tionem habet, coula vero demonstratirae lune complexe,
quod supra dictum est, a intrapluribus dicendum erie.
Et utut in
tata defini-
1
Succenta.
Tamena.
dotrum

## Folio 71 — 851385079:0083
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000083.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Cap. 4.
De Definitione Logica.
5. T2. Ouoniam autem Axiomanocionale definitirum Parum ju-
R. c. quod pro subjecto habet definitum, pro prxedicaro bas
veroipsus definiti concopeum characteristicum de declara-
cirum nulsam Capie protundicacem, sed exrerna rerum a la-
cereguasiponcarum inspectione salcem a coltatione, quod
Paulo ance diximus, relur ex superticienacum doctrinx gra-
cia constituitur, uc cum dicimus, homo est animal pedestre bi-
pes, Trianculum est ficura plana, trilarera _c. Facile quiris in-
cellisit non esemaenimomenri demonstraciones illas, imo
ne quidem hocnomine dignas, quae definitionibUSMIEHNEUE Si negoti
nocionalibus, sed eosporioriiure Syllosismos idencicos di-soli incum-
ei quarenus praemissis ucuntur, guasres subjectivel praedi. bas,
cari Definicio constienie. Licerenim efacorum cerricudi
ne veris demonstracionibus incerdum non cedant, utS
dicatur:
Omnis sioura plana trilatera habet tres angulos,
Omne Trianculum est ficura plana trilatera. F.
Omne Frianenlum habetrres angulos. Vel:
Omne Fxistens est unum,
Omne Ens (parcicipialiter accepeorocabu10) est
existens.
F. Omne Ens est unum.
Veramramen scienciam semonstracionis Anem ealianon (a- Lteram
Piune, sedur conclusio etiam ance Spllosisacionem constar, parit seien-
Fia
ita addica spllogisacione pluribus saltem actibus ejusdem
cerriendo concipitur comodoquo dicimus:
Omnis homoestanimalu
Atqui omnis homo est homo. F.
Omnis homo est animat.
5. 13. Considenter ausim astirmare, nullamr ealem im sacla
Euclidereperiri Demonstrationem. Licecenim in Flemen-
eisluis aliguando, sedrarissime, praeposiearum unam vel al. des,
ceram cicer detinicionem, tamen negue tocins subjeai auE
praedicaci detnitionem sdhibee, neque quam adhibecpro
principali causa habet, sed plerum que partis in alceruero
Ter
das
hab Melta

## Folio 72 — 851385079:0084
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000084.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
De Definitiono Pogiea
Sect. 21
cermino Calrem ocurrentis definitione rel riam Rernitverx
caula, rel ipsi subjectum, in quod agat applicat, quem in
tinem promisenenorionalibusuritur in demonstrando de
finicionibus. Quod aurem definititionem essencislem, auF
jicit ari Primariam ejus parcem, differentium speciticam nulla de
sciplinaprorerr demonstrationis medio lumere pacsic abs.
que pecicione principii, pluribus perlequitur Aristoreles
2. POF. 4. 5. 6.7. 8. ubilxpius ursee, cmegonesse deberecon-
clusionem, non idior h. c. non idem a parte rei cum altere
prxmissarum, lverx demonttracionis, quin Syllosismi Cal
cem qualiscunq; realis, effectus aur lubjectum esse relit.
5. 14. Duod Rvero actriburum quali collaterale aux
men desins. consequueirum fuerie, quod naruram rei comicari aurno-
Aro intelligendimodo sequi concivicur, quarenus natura
reilalrem per definicionem exprimitur, illud astrui quidem
ex detnirione porest de definico, non tamen uc propolicio
demonstracira, quae per certum s distindtum medium scia-
cur; Cod utcorollarium ipsius definirionis, quod per nudam
incelligatur desinicionis perceptionem. Undecalia, hOC-
currunc. Detinitionibus ipsis Scholiiloco starim Cubjungun-
Tur caro Demonstracionibus admiscentur, ueridere est a-
Quoru syl. pud Clarium Commentario in Elementa Fuclidis. Nihit
masinarie
eamen retere, quo loco eiusmodi concepruum de detinito
per detinicionem syllogilariones exhibeantur indilciplinis.
modosciamus eashic adducinon proprer scienciam, quam i-
Pxnobis ex le quasipropinene, hac enim nulla est; sed pro-
peer genvinarum Propolicionum demonstrationes e de-
center ordinandas de melius incellisendas: cas camen ip (25
non esse veras demonstrationes, quas indisciplinis quaeri-
mus, e in quibus Cummum Philolophi conssstiebonum, sed
verorum demonstracionum umbras (altem a caularionum
complexarum simias.
5. 14 Sirero Sylloeilmus omnis (etiam identicus, qui
tiones No. tamen secundum Arictorelem a parre rei non est SyIlosil.
rionales di mus, esto quod Syllosilotionis concepcum adhuC LUBAEUT)
terimi-
cipossunt,
n deme
strandore.
stoteles.
Danturta
tionum ed
rallaria
1082sationes
Demonstra-

## Folio 73 — 851385079:0085
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000085.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 4.
De Desinitione Locied.
terminorum a parterei coharencium, (eriam plane comci-
dentium) qui copicus non est, demonstracirus. dicendus HE.
possent dictinctionis sraria concepcuum pradlictorum Syl-
quarum contulio ereorm diversa semper est ab utraque Dex uontur à
misa. Demonstrationes reales, sire carum ettaca de se realiter, realibus.
siremoralicer, sire Calcem nocionalicer, sinenecessarie.
5. 16. Sedhic, uc, quae de Dehnicionum nocionalium. Use Defini
ila, quem habene in Demonstrationibus, dicta sunc (nempe sionumex:
empto
quodnon persciant auprincipalirer consticuane, (ed Taltem
inchoene aur dirisane reram demonstrarionem, ipAsq; cau-
Sisveris salcem succencurientur) melius intelligi possine, (IE
exempli locodetin. 15. lib. T. Elementorum Fuclidis, qua
Circulus suxponieur, quod Cicfigura plana un a linea comprehen- coli esd
sa ad quam ab uno puncto eorum quae intraficuram sunt cadentes
omnes rectae linea sunt inter se agnales: Haec ipsa definitio,
(quod de caceris notionalibus similicer incelligendum) in
Cua disciplina duplicem habecusum; nempe fundamentalemdl funa
de accessorium. LCus fundamentalis in duobus consistie. L. ra-
tione generis, uE, ( quid de figuris planis que calibus demon-
Acari possee, idam quoque circulo, qui genus idem parrici.
Pac nocessario conrenire (alcem per lublumprionem incelli.
BAEUT. 2. Difforensia respectu, vc quiequid de circulo osten-
dicur, non de quacunque figura rocunda (puca rel orali
vel ellipcic2) sed de ca Calrem, qua hilce requisitis determina-
ciristanquam difforeneia specitica saudet, diciposse de jux-
cacam ips convenire, sciaeur.
5. 17. Accessorius rero pocissimumhic est, ue, halius cu. et abss
jusque figurx cermini sire lacera, plura pauciora, radiis res us:
ejusdem rel dirersorum sed aequalium aut nocx proporcion
nis circulorum constituantur, aucipsis conoruant, juxtahy-
pochesin in propolicione jam expressam, rel aliunde certams
ipsa lacera inter le equalia aue ejusdem proporcionis esse.
quali corollarii loco connoleatur. CIndo B de isti fgura
pextertim ex parte cerminorum coincidentium spectata
quippi
mentatis

## Folio 74 — 851385079:0086
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000086.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Prop. citu
De Definitione Logica.
quipplam dmonstrandum est, detinicio Circuli succentu-
riacam ipsimedio praestar operam.
FaXta
bobloto
Sect. 2.
5. 18. Uc in proposicione prima Flemeneorum Fucli-
dis (quam Sect. T. Cap. 4. 5. 15. debice Formarinus) quoniam
rectaS AC. _ AB. itemque C B et AB. cum duorum circulo.
rum radiis coincidere iplum exprese supponie Propolitio.
nisirsueror; isitur circuli definicio (gnam ettari subjectum
se iphiamdum, sed impliciro conceptu, involrit) Facta repe-
cirione conceptu reluc explicito crolucaipsi demonstrario.
nipraecenditur, quae praedictas rectas, nempe A C. ipA A B.
_ CBipA A B. aequales esse; eo ipso quod Propositionis sub-
jectumhoc involrac. qualiclara voce proclamer. Ouo ip(o
ia sculi paraeur ips Demonstrarionitioc modo Ruenti.
Oua erdem aequalia sune, illa inter se suni aegualia:
Arquitria lacera Trranculi siC. constituri sunt eidemae
gnalia F.
Fria latera Frianguli sie constiruri sunt inter se aeqna-
lia.
5. 19. FujusSyllogimi demonstratiri Major Proposi-
cioper se constat, et cAt axioma primum Flementorum Fu-
clidis: Mnor Proposicionon es ipla definitio vel subjecti
applicatio vel praedicaci conclutionis, sed lalcem ex inrimaca detinicione
Parcis (circuli; quem conclusionis complectieur subicetum)
accedente ad huc alio primo principio Auit e cognoscitur,
dum lacera eriansuli sic constitati supponuntur consruere
cum radiis ex utroque rel alceruero circulorum ceniro ad
circum ferentiam egressis, un de cumradii sine cidem, nempe
communi AB. aguales, ipla laceraradiis congruentia criam
erunc eidem aequalia, juxea axioma commune, quae concrunnt,
inter se sunt aequalia. Onibuseanquam cants a parrerei con-
Sicuris, succencuriaca Palrem definitionis opera, relultae
caulacum: Tria latera Trianculisic constreun sunt inter se aequa-
tia. Oux conclusio licet rerbis quodammodo discreper a
propolica: Trrangulum est aguilaterum. Concepturamen d
rciplaconvenit. Sed meplone idem quod ad demonstran-
duor
Cujus demon
sabbC

## Folio 75 — 851385079:0087
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000087.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Cap. 4.
De Definitione Logica.
dum proponebatur, in conclusione redeacettatum, adhibits
eandem definitione nominali dicimus: h. C. Trianculum sic
constirum est aequilaterum, O. F. D.
5. 20. Exquibus quousque se Detinitionum Nociona Summa.
lium ris in demonstracionibus extendac facile copnosci po-
celt. Nempe quodreram e accuraram demonstrationem
Subratione caula principalisnon consticuane, sed terminos
Colummodo custodiant. _ Caccencuriacam, quories opus est.
APES CauLSPExHenE Operam, esto quod in sublumcionibus
e idencicis collectionibus causas demonstratiras aemulari
rideantur, uc pueripralium, quod adulti bombardis com-
miccune, arundinibuS imITaNEUE.
5. 21. Cxrera quae restane Definitionum genera adhanc Dixresse
Principiorum, nempe suppolicirorum, clasem non spC.
aane: interim cum ab aristocele Detinicionisnomine (Olc-
ancindisicari (quod quidem interprecibus ue opinor omni
um contusionum _ perversitacum analycicarum an sam prae-
buir) uemens Philosophirectius inspiciatur, ee inderalidis.
simum apudnoshoctemporerericaris pacrocinium obrine.
acur, opera preciumfore pucari, peculiaricapice (dandum
enim aliquidest amicis) realium uc dicuntur definitionum
generactarim Cubjicere.
CADUT V.
De Denuione Real
D. Eales Definitiones sunt quae praver notiones indemon. IL. Kcatu
LLArabiles, quibus dicta Nocionales acquiescune, etiam ubi. Dosi-
reale quippiam h. c. objectum aliquod imme diarum vera e nitio con-
realis scientia cemplectuntur. Suntque dupliciseriam gene
ris, alix enim affectiones cancum e propriecates auc quae
cunquo accributa rei definica demonstrabilia vel jam de-
monstraca concinenes quas Ariltoreles ovunce gouara ns
drodei Zeus. Qua (i Conclusivas definiciones ap Dellac. uc Begrrn Vo
Doserrepeo quales quidem sunc, quasmulciAutores exha-
B
bi
clasibajgam

## Folio 76 — 851385079:0088
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000088.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
De Definitione Reali.
Sect. 2.
bico dilcurto praemissisque demonstrarionibus collectas
candem coritractacui subriciune, quibus tanguam conclusio-
neomnia continentur, sux dere proposira futius in iplo
cractaru sunt declaraea e demonAtrata.
5. 2. Fchx definitiones, tancum abest, uc ipsa sint (uX-
macompl. cum rerum principia demonstrarira urporius sux demon-
itur.
Aracionis nt Conclusiones. Sitamen de ERatis aliis a cgle
conclusione dependencibus termo sic. principioru quidem,
ut intra declarabitur, ortorum racionem obcinene in iis de-
ipsa men monctrandis, pra suppolita carum iplarum demonstratione,
non demon-sed definitionis eituto nic insigniri nequaquam poterunt.
Aras gt. talis AEque icahae definirionis conus quarenus definitio est non est
principium Demonstrarionis. Ped ixlum porius demonstuario-
(2) Desini
tio causalis
nis subjectum.
5. 3. Alterum genus Detinicionum reatium est.
put quod actriburi caulam, cur subiecto competar, in se com
pleaitur, uc Folipsis Lunae est interpositio Terrae diametralis
inter solem es Lunam. Fe halce Dehinitiones communis
Ter causales dicimus: Aristoceles ovmonouss S n d mvod
Omnium o- dia DEcgrras ris drodciEcus appellar, easque omnium DeFi-
ptima
nicionum praecipuas ese dicit. Nempe quoniam, cum ac.
curace quaerimusgnia sic: nihil aliudrolumus, quam quae-
nam Gceausa, quodremodium, tr. c. quaenam ratio, quare de
Finicum hoc sic quod dicicur Axist. 2. Poc 8. Facilequiris in-
telligie, s respondeatur caula necectaria Onia Tu, tunc de-
num exacte Pacistactum esse quaestionisaeque icavererealem
hanc esse Definitionem omniumque perfectissimani
5. 4. Calu aurem difforre dicitur ab ipsa demonstratio.
err ab ipsd ne (puca accriburi de subjecto, r. 8. Ectipseos de Luna) quod
mucaris salcem aliquantisper terminorum calibus in eam i
Dlam Faciletransponiqueav. lea siquaeritur, quid est Lunam
Solidiametraliter oppostam eclipsari:  respondetur: esse Fer-
ram uerique incercedentem Luna de se obscura lumon Solis obstrne-
re: vel abstracte, quod perinde est, Aquaricur, quid est Ecti-
psis La Relp. est interposctie Terrao detinuio est. Sivero
qu
demonstra-
tionis dum-
Casa dif-
demonstra
e

## Folio 77 — 851385079:0089
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000089.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
De Definitione Reali.
QuarItNE: Cur Luna Soli diamerraliter opposita eclipsarur;
_ respondetur, quia Terrauerique intercedens Lunae de se obscurae
lumen solis eripit, demonstratio est, quae luis explicacanume.
iS AchabeE:
Cui Terra insercedens obstruit Solem à quo lumen acci.
Dit. inudeclipsarur:
Atqui Lunae, Soli diametraliter opposita, Terra interse.
dens obstruit Solem:
Ergo Luna Soli diamerraliter opposia eclipsatur.
5. 5. Aequehxc demum est illa Detinicio, quxe medium
demonstrationis rerum ee principale constiruie, et qua teli dicausa
citer impecrara iplam obcinemus definici sciencia. Sed
hicapprime notandum est, e Definiti a Detinitionis voca-
Bulah. l. Sen (u lonse diversissimo lumi. quam aliasru(sd PC- Scdbiclon-
mesnostros Poncificios accipiuneur, praelerrim quibus Detl. se alius ost
nicio Calrem in Nominalem ee Fsentialem tanquani species sensuo
adegnatassubdiridieur Primo enim desinirum h. l. nOn CA Tum dosi-
terminussimplex, puca subjectum auc praedicacum Fnuncia niti,
cionis demonttranda, sediplum somplexum (quod Aricto.
celes dia raas nersa, ob compendiolam locutionem, in
nonnullis Marfaerem h. 0. lacere dudum advercic 7. Mecap H. 17)
nempeipsum Demonstrarionis subiectum h. C. iD(a propolL.
eiov. 8. Lunam Soli diamerraliter oppositam eclipsari, Quam
provolitionem dristoreles pro more recerum anncs; ab-
Aracte paricer de concractecerminis insuper eranspostis (re-
reresenim dereporius, quam de rerum inrolueris soliciri
Tuerunc) pronunciarie: Eclipsin Lunae
5. 6. Deindeqnastio recerum Scienrikica de re pron Tomigna
DOFc, quid est : v. 8. quid est Eclipsis Lnna ? Cermanis, stions quid
EBasiste Doch daβ Der Mond so sinster ivird Znon ost de definiri ests
genere e differentia specitica(quorum utrique conceptibi-
dicer inveniendo e juste decerminando nos hodie cancum
non immorimur); sed porius de medio seu principio per et
propter quodres estr. &. per quod sit E. clipsis Luna auc propier
quod Lunae comperit Eclipsis, quod apercissimis rerbis incul
eat Aristoreles coro capice 8. X 9. libri 2. PoAer. e 7. HIocapti.
iiap. 5.
Est q bera
demonstram

## Folio 78 — 851385079:0090
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000090.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
78
De Definitione Reali.
dettozo
27. qua verba prout eexce Conane urrobiqi leganeur, lariné
enim non adeo feliciter sune reddira, inId PEOrS
perrerla.
5. 7. Terrio, quod ad hanc quaestionem respondetur
h. c. ipsa Desinitio, non estrerminus simplex. scd FAarum cau-
sale, complectens airiuo seu a exir h. c. racionem definitiram
veritaris cerricudinis e necessiratis detinici, v. 8. Terram in-
tercedentem Lunae de se obscurae Cumen Solis obstruere, quam ra-
tionem Aristoreles eodem modo contractam aennuois e ab.
Sractire pronunciarit interpositionem Terrae. Flacisitur de
finitione (quam merico reale vocamus) perceptarem perto-
aescire dicimur; nocionali vero audica quid rei nomen G.
enificer. e in qua rerum classe praedicamentali doctrinae
gracid definitum contineatur, saltem intelligimus.
Ingenere
5. 8. Licerautem Aristoreles rocabulo Definitionis (oes.
roric. ous) generalicer utatur, pro omni eo, quod responderipo-
cest ad quaectionem nch; quid est? Sre definicum simplex sIE.
sire complexum: sire quod respondetur (nempere n chiret
pocius sd ricira h. C. ipsum quid esse) nocionale sic, quodnoc
quiddicare dicimus, ut Coornezor dirsr quod respondemo ad
quaectionem nc arbeon O; livercale, quod nos principi-
um e caulam dicimusr. 8. avri egZ15 ry5gn5, quamrespon-
demus ad guaest. si ch exenis, vel explicatius 2) a n’exncince
omanun; distinctioniscamen eracia causalem definitionem in
inspecie Specie ro rilureivas ipsum quid erat esse, dicie, locis plusquam
roritur sexcenris. Ouod ipsum quid debeac ene, h. c. quanam ver-
borum siccermologia, quare iplius phraseossrncaxis, Farcor
mepertecte dicerenon posse, nec memini me phraleosex.
plicacionem unquam in ipso legisse Aristorele, quitamen a-
liaslonee ignobiliores pluribus in locis curiole declarare
Coletueparum abtuerie, quin penicus mihi persuasum ha-
buerim, opanua erpooraphicum ese, auc ex incuria tibra-
riorum admissa cextus corrupcio, nisi tories eodem modo
scripeum invenissem in libris Aristorelicis, ue incredibileri-
deacur, nulsibi genuina phralim exprettam esse orchosra
phie
Tum defini.
tionis, Cu
respondet
etraes.

## Folio 79 — 851385079:0091
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000091.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
C ap. 5.
De Definitione Reali.
phia esto, gnod certo attirmare nemo possit eam omni care.
rericio, sicut alibi locorum in Arisocele plura desiderantur.
5.9. Ouicquid antem sit de phraseos ipsus ceymoio. Quod est
fia e syncaxi, simencem Aristocelis et rem ipsam incremur rodi lu
certum est 5o ni lu ciranihis aliudnocare gnam ainar sen ae. civai.
Zlui di lu ro earua  h. c. principium, racionem, ei cau. hac est
Tam per aut proprer quam resest, adcogne, sinonquarerba,
qua sensum eamen, idem esse ac ro di li cirai H. C. ipsum pro-
peerquam (causam) esse. Ouod relex unico hoc Syllogil
mo, cujus pramisas cotidem verbis ipsenobis suppedicat
aictoreles, incellisiporest:
ToEnisu enasor et n nli civa irisaDa: 7. Mer. 6.
Acquirlo airiar rncione di l ro reara  rest
EISuCEnaGOV, T. POK. 2.
ErBOTlui airiar guoner di  ro aa BV est 5o ri
Wo cirajEniSua.
Ouod S ab aequalibus auteras requalia (qucóoneairiar e eni-
SD) quae remanent (so ni luo civas ee rodi lu ciras) erunexqualia
h. C. Sibimueus coneruene. per axiomameraphy sieum. Ouod
exar demionstrandum
5. 20. Liceraurem Arictoreles ronloreivas, rel simaris
0 d. ld ciras generasiter accipiat _ ad quascunque causaS et Tumgene
iam ad esficienrem (FO SCOTOV En WWOE) _ Finalem (Zo rivOC EveNA) raliter qua-
per e propter quasrel porius a quibus res est, applicee, ne bis causa
expressisrerbrs ipse Facetur 7. Mecapt. 17. Principaliter ta. per quam,
men e in speciecaulam Formalem hocciculo solec indisica-
re, h. C. rocido5, non vero differenciam speciticam h. c. norio Tum specia
nem reidistinctiram, quam: ipse praedicarionem solum ex- liter For-
ternam secundum parces quidem sinsulas (ACor, e din 8V) 2- ma:
liis communem; sed conjunctim tocam (nCor dinsus) deti-
ito Chomini) propriam poriusquam Formanr dicit. Voca-
cur aurem causa formalis principalirer ro rilu cirap quod illa
tcaexn qualina)5Zoxl per quam resest, juxcaericum illud
ferma das esseres, et quam primario respondemus ad quaecio.
neM

## Folio 80 — 851385079:0092
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000092.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
80
De Definitoni Reali.
Sect. B
nem rilu di drorsara ; quiderat (tempore quasi prate.
riro ad innuendam principiorum prioritatem) per quodres
est, unde Siphrasisincorrupca c, procul dubio constatum
eAtrorilu civa, quall ipsum quiderat esse, nonrero quod quide
rar esse, quod quid debecessenemonorit.
Atrestante
S. TI. Ouod aurem haeC genUInA (C, 3 ri li civa phraleo.
Philosopho loslainnumeris aliis in locis contirmat Aristoceles, sed pi-
Decomnes hic indicare cextus, qua (o legacis PhiloophiMe.
caphiysicam e Anolysn (erxce, non Scholasticorum versio.
nes e commentarios) ipsiridebicis. Scacet totus liber septi
Tum in mo Mecaphysicoru apertissimis hujoreicestimoniis, qua de-
Mctaphyss nuO nequisaberrec, quasi summarim extribec ulcimum ejus
cis,
nabutitei,
libri capur, quo clariusnihil ese porestunquam. Maonum
hoc caput Analy si scenerari porest lumen, e est lectur quim
memoratus Cane dignissime. In Popicis, ucerrones argumen.
eaprobabiliaundecunque corradere possine, 50 ri lu cirai
(definirionem cautalem) cum ra  c simplici (cum defini-
cionenotionalistrenue confundit Aristoreles. Scd in A-
nalrcicis ubirem serio tractat, clarissime loquitur, modo
cexcus gracus inspiciaeur.
5. 22. Omnium aurem apcreissime, quid phrasi rd n l
eirap (Duca rodi lu cira,) velic incellectum, 2. Post. 9. pronun.
ciac, quando, praemisso caulae complexae genere primario,
(imounico e universali quod Tub sc omnium caularum co
plexarum rariecatem complectitur esto, quod in simplici.
busmasis ad internas ac dicuntur, quam ad externas appli-
cari poS(I) quodest rorivr orrer arciren rs) civas quodre:
ubihoccon. Spondetur ad quaestionem, 3a ni v. 8. oenn evnIvNICOS
benire docet n rivos orros oebn; cacim subjicit: 2880 de raurer c1 ruo n lu (in-
cum r
cellise di Wu) cirai, 5o 282O oquasve For RozoV, H. C. HLoc autem
(cauCxe genus quod jam explicarimus, PuTA ZO HNCOV OVTCOV)
idem est (sCu plane COnVenIC) ipsi di W cirah. C. propter guam
(caulam essendi seu politionis) esse, eo quod hoc ipsaorario (icti-
uscaulae definicira) scenificet. Nempe quia ro rvar orrior est
airia di lu ro neaypa n Ceuisorros arazunso re aUR ciras,ne
CX
Tum in A-
rivcovor-
1a 28)
civa.

## Folio 81 — 851385079:0093
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000093.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Cap. 5.
De Desinitione Reali.
expressis verbis lognicur Aristoceles, igirur ro di’lu ciras idem
cest2C 2o riros ovrossira. EInde Caltem unico exemplo cxulam
veramgue (realicer unem candemgne) dectarac, reliquasire-
XOneMPCNGCTOVENICOE  S rivoserena (quorum urraque, s
caulam demonstratiram constituere relit, cum alio quodam
actribuco complexe semper est sumenda, uth. l. clare docet
ArisoceleS) Cinculas lingulis exemplis illustrar. Unicam
illic addens nocam, dum sic: aeM a urn rori (lece di Wo)
eoras airor dédemras 50 psooV, h. C. aErerde ipsins per quam esse
Caula demonstraca est mediumesse, nempe quocies rô di lui
eiras non estenrior auecum, le d ubi caula cau sae datUE, VCMmOX
sequeeur. locus excaci 2. Post. 1Y.)
5. 23. Neminicamen exo quippiam in incerprecarione brahis alion,
sextus Aristocelici praescribam, hic enimnon de re aBieur, rujuaisie.
sed demente salcem Aristorelis. Cuimonstrum illud quod
quideratesse, (quod cgo quiddebeac essenoncapio) placue.
it. Cuo cum Ponciticiis abundet sensu, cg0 per Euelidem ex
Axistocelomihihe incerprecor. Cermaiorem a Philosopho
eraciam Eitreporeacures, rideric: interea reinihil incerect.
quae luis, non autorum, stacralis.
5. F4. Cxeterrim licor ro ri dtsimplexh. c. definiriono. est autem
eionalis plane sic indemon strabilis aE Cap. 4. 5. 6. ex Axisto. hac Dofin-
acelemonuimus; camen ror chrcausale, pucarodi lu ciraj h. C.
je
definitio complexa e caulalis, alia quidem porro indemox. Vel indo-
strabilis est, alia rero demonstrabilis, aL. AFistoreleS 2. POIt. 8. 9. mostrabitis;
20. prolixe docec. Indemenstrabilis est, quae exprimiscon-
Sate per Coincellipitur, Aristoreli NoyOSSrISW aVIMVdeIMTDC.
quem dozor inferius xioma dicemus; demonstrabilis quxe relipsa da
demostrarione porrocontirmeri pacest.  debec; ue Terrâ in mostrabiis.
tercedente F unae Soli diamerraliter opposicae lume obstruere; quod
(uc FCtipsis Lunx dohnicione causale) di éregr ainor ut loqui-
tur Ariltoc. olim demonstrarie Cleomedes, et hodie Riccio-
19040 lane speciosisrationibo uc physice d astronomice e
ridens in Almagesto novo contirmarit. Ec ejusmo.
si detinicio (ro di lu ciras) demonstrabilis interius a
Bobis
Sadbo e

## Folio 82 — 851385079:0094
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000094.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
De Desinitione Reali.
Sect. 20
nobis Principum orrum distinctionis gracia dicetur.
Samma 5. 15. Aequehxc sunc omnia detinirionum genera, quorum
in Analymencio teri Colec, nempe Nominalium, Essentiali-
um. Conclnsivarum es Causalium, ex quibus duo salrem prio.
raquae Aristoreles promnohaber, quando 2. POst. r0. quast
Cummarimeria Calrem definicionum genera recen (er) ad hanc
principiorum nempe suppolicirorum clanem speecane:
duorum posteriorum alterum, nempe Causalium, siprecise
spectetur. Axioma est _ principiu perfectirum. de quo inte
eius: sn complicate cum (uo definito, ovnogouos est ride
mcise 2)a Deecrrns drodeiEcus ueloquitur Aristoreles I: C. aF9i
ita quoad renr ipsius demonstracionis compendii est et exi-
comei alcerum rero genus,nempe Concluliraru definitionu,
ipsus demonstracionis conclusionem adeog; subjectum
subratione causaci spectatum consticuie, de quo Aristoteles
Fic aic: re1ros de (scil. oe10p1o5) sns rldu drodeiEscos oounir
egoua l. C.
5. 16. Carerum ut detnitiones causalestoro genere di
verla unc ab csencialibus; ex in unirerlum a nocionalibus
icamirum non est, quoddharum Peges, denon habendoro
cabulorelropice accepta ver luporAuor relomisso, et quae
Cuncejus Farina siniles (quas Arictoceles definitionibus er
sencialibus ucarsumenta probabilia: quibus Tyronesexer-
ceriqueant in copicis subjunsie, non ipsis quarenus ad de-
monstracionem faciune ve requilita neceslaria praescribie
modorria illa quae recenset 2. polt. 14. hicad(ine, e res poriu
quam verba (pectenene) in quibus omnem lacere capienciam
humanam sibi perlualum habenemultii non eracte congru-
anr imone coneruere quidem possine: licer enim in demon-
Aracionibus imperfectis, quas subsumpriones dicimus, pro
caula ponatur Geno subjecti Propolitionis, ue exemplodo-
cerArist. F. PrIOT. C. 35. inperfectis camen de accurarioribus a-
liud semper est d éreer n quod locomediiponitur, quodei
quaectioni sciencifiex de complexo quidest responderi solee
POH. 7.
Def. Causa
lut aifiert
ta

## Folio 83 — 851385079:0095
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000095.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
C aP. 5.
De Definitione Reali.
5. 27. Undccosicandum non eR, vicium logicum esse, Et praedis
Cum, si dere quaericur quid est: genus proprium a diseron. sions
eiam termini diltinctiram non semper respondet Philolo-
phus: derebus enim rerumque causishic est solicitus, non
decerminorum _ concepcibilicarum ericis. Hlinc Arictore.
lem quarenti, quid est Eolipsis? audiasrespondere interposicio-
nem: Quaerenei quid est conuru: extinctionem ienis: quid est ira ?
ebullicionem sancuinis circa cor _C. _ receres Pthicosquaeren,
ei quid est Justitia? Respond. constantem es perpernam volun-
parem suumenique tribuendi: Duid est oblicatio ? juris vincu-
dum _c.
5. 18. Fcad hoc genus Detinitionisreterendae Tunt illa
Metateo
metalepricae penes reteres Philosophos _ criamnum apudetica.
Machemacicosiasicatissimae, quibus de re quanta guarenti
quid est? menlura respondetur, aut terminus. v. g. quid est
dies? est revolutio Solis: quid est Ascensio? est punctum Se qua-
coris: quid est motus Solis diurnus ? CC arcus F. Cliptica: Onidest
tempus? est numerusmorus,  sexcenta alia. Nempe quod
mentura necelsaria, cujus in numerando rice Funsitur extre-
mumseu terminus, racionem identicatis cumre mensuraca
concineat, reluri caulam, perquam ipliusrei quancitasne-
cellario ponitur, sicut aequalitatem ad duos rectos ansulo.
rum Triansuliponic idencitas eorum cum omnibus ad idé
punccum linex rectae consticuris, e horum ad quae sicos duos
rectos, ex qua tanquam causa quam accuracissime demon-
Arariponerem propositam (xpiusincnlcar Aristoteles. UIn.
de Sicutcognita Telluris incerposicione scimus FcliphnLu.
ux; sic coenica mentura distinctissime cognoscinius rem
quancam, adeoque realem e perfectissimam sic obrinemus
detinicionem.
5 20. Unicumhicannectimus, Detinicionesnonnun. Sed exbis
quam expluribus generibus esse compolicas, quales plerum. omnibus co
a
que luntilla, quibusvelut in compendiocoram omnem que tant Desi-
nitiones
dere propolica scienciam seu rationem scibilem complecti mixta
mur: Icadies arciticialis definiri complexe poset, quod sc
tempo.

## Folio 84 — 851385079:0096
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000096.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
2+
De Typothesi Demonstrariva.
dclt. 20.
emporis, hoc est extensionis quandicatirae spatium morae Solici
Supra tTorizontem respondens, ejusque luce instructum, pro sphaera
rum diversicace varium, hominibus ad exercendas suas operas con-
cessum RC. Ita Felipsis Luna, in unum gnasi collectis detr
dicionum generitius, est Phaenomenon, quo Lnna plena propena
dum constrtuca propeer Terram interpositam. Solis lumine priu
vata Terricolis apparet obscura; singulari sablunaribus cum in
Auentia, ur sirtum interitus mundi sionum quasiperpernum.. cum
temporum, rerum restarum, es distantiarum distinguendarum
medium universale, e liguid porro placcae adjicere, quod
suajam constac, autmox constatiie demonctratione
CAPUT VI.
DeHypocheh Demonstraciras.
5. 1.
Fd desinitionum Pac esto, sequuntur yporheses, quae di
Sinoui postune in demonstrativas se declararivas. IIIae nis
tril aliud sune, quam posiriones, quibus alceruter terminus effacii
demonstrativi seorsim ponieur esse velnon esse, sive de se simplex sive
sive compleans. Fchasce quidem Hypotheles relracidrel’ex
presse praemicrimus, uc iis reluci fuleris innitarur rerae demon
relhaciestracionis Sructura. Facire porissimum hanc Hypoctielim
t sadseto
m p la61.
praemiccimus de subjecto, quod smplici natur a saudeE,nEC ex
genere complexorum est, r. 8. cum in Demonstratione Folis
pleosde Luna: aequalicaris ad duos rectos de Priangulos:
tacite praesupponimus. Lunam esse, Trianculum esse, puca Cal
temnominalicer, hoc sensu, esse ralem in natura essentiam, cut:
guippiam tribui possit; aut altem concessire, si fucrieralis essent
eia; non accendendo remporis autloci ditterentias, quibus
veljam actu Berel aliquando tueric; auc fucurum AC.. Nom
Dequodinesaco demonstraciro subiectumnontam ab sol
ee quam ad praedicatu comparate acrendatur, quatenus
nempe substare concipitur ipsus praedicari concernencia;
quam ur sustiticac, omnin desse guippiam saltem concessire
suxponendumesti.
demonstra-
Biba pra.
mosissar

## Folio 85 — 851385079:0097
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000097.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 6.
De Fyporhesi Demonstranva.
33
S. 2. Expresse rero praemictimus, auc in procressu quo. Vd exprese
eies opusest, inspersimus hanc Eypochelin potissimum de as complere
Subicco complerolire composico, v. 8. cum in meraphylicis
demonstrationi Proportionis terminorum omnium ante
cedencium ad omnes consequences, quorum singuli antece
dentes lingulos conseguences eademracione concernunt, ex
presle peamittimus: qnoniam datorum terminorum sineuli
antecedentes eandem habent rationem ad singulos consequentesi
Eper hypochelin) eric ec. Sic in demonstratione oftaci:
Si Luna Soli est e Diametro opposita patitur Folipsin, exprese
DERMIETIMAS: Ononiam Luna de se obsoura (por observationem)
Solie diamerro est opposita (per hypothesin,) erit opaca Terra medio
praecise loco (per Definitionem) e quoniam Conus Umbrae Terrae Soli
semper opponitur e Diamerro (per axioma physicum) lonsior eriam
guam est distantia Lunae a Terralper observationem) incidet Luna
in Umbram Terra (per xonnv Ervoicr) atque ita Solis hic privara radiis
in sua nativa qualitate, h. c. Obscura. videbirur h. C. (per defini
dionem nominalem) parietur Eclipsin . Quod erat demon
Axandum.
5. 3. In vrraque demonstracione expresseponitur sub- sallem com
sectum ese, v. 8. esse r0 Lunam Soli opponisvel abAracte, esse 5olis ceffibé.
Lunae oppositionem, puta Caltem nominalieer d concessire,
non quod Lunajam actu sit oppolica, led masishypochetico,
sifuericopposua: Nonenim hoc EFaco, quodjam eclip (etur
Lunas Aabilicur, se d ab(oluto, quod si soli sit opposira Luna
(quocunquetemporetias, imo an unquam Aac, an non hac
actu, non acrendendo) demonstrandum proxonieur feri F.
olipsin. Ouamris autem nemo facile Propolitionem ali-
quam sibi demonstrandam Cumae, de qua rel experiencia vel
probabili saltem rarione anceanon coenoricansir, cum dif
Reile BC, uE Arisoteles loquitur. 2. POl. 20. 20 quid sit ? (puta
comploxe, quid cou(ae sic:) invenire, ubine ansis quidem in-
cellisimusi nihilominus eamen Ffaci domonstraciri compor
sci terminum alcerurrum sire simplicem sire complexum, o-
AOEAuC_AC DOssirneeneisnoremo, esse saltem concessive
Cup

## Folio 86 — 851385079:0098
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000098.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
Monstrabili
DeTypochesi Demonstrativa–
Dect. 2.
mpponimus, _ concernentiam ictius consecuriri de reiys.
VErc quod sit DEF ZO cur sit dCMONCLFAMUS.
5 4. Undefacile quiris incetligie, iplas Fypotheles,
guarenuscales une, nulla prorsus indigere demonstracione
Sedeasnude sic intelligi prouc ponuntur ad praedicari sucti
nendam concernentiam guxe quodsit ver zocur sictric unice
contirmatur. Ouin iplae nonnunquam Hypotheses impos-
sibiles sune adeoguenon- Entia. Nempecum ostensire de
monstramus absurdum aliquod arcributum de Cubiecto Fal-
(0, quod Adrersarius credicesse, quod quidem accriburum
subjecto, Gesser. necessario competerer. Ft hoc est, quod in
omni deductione ad absurdum loco principii ponitur, ee
Fypothesis destructiva dicicur, quatenus nempead destructio-
nem suiipsius adhibetur. Scilicer si quibusdam positis ec
ab utraGue parre concessis, tanguam subjecto, verum e ne-
cessarium superadditur praedicatum, quod tamen Adrerla-
riusnegat esse aPumit Analyricus, _ ponitnon esse quod FF-
Faci lui peaedicatum erac, aeque ica ejus concradictorium in
se fallum incerim admirtie: Sed, eo sic pronoro subiecto po-
Licet inter- (ico, demonstratione ostensira prooreditur, s accributum
aliquod absurdum ex concessis colligit: Ilujus oltensira
demonstrationis Hypothesis de se quidem est Falla, aegue
icanon. Ens; interim ea suxposica reranihilominus est istius
actributi falE de hocnovo subjecto demonstratio.
5. 5. Porro cum ab surdum hoc sic, quod exassumco le
quicur, persit Analycicus. _ per indirectum (adhibieo illo
primoprincipio, quod impossibile sit idem simul esse es non esse)
corie adversarium, uc concedat Estarum prius à le posicum
esse necessarium. Cujus quidem Ffaciprioris respecturum
haec ipsa Demostrariororalirer dixerim cerminaliter spcet2-
ta, non ostenlira. Sed indirecta, per impossibile rel ad ab surdum
ducens dicitur; cum ip sa Fsypothesis praedicato contradictoria
apasosica. Cui destructiva rocatur, licer astructiva sic abturdi actriburi
per octensiram demonstrationem collecti. Vicissim E Fal-
cum ab Adrerlario posicum fuerie FHacum, v. 8. diamerrum
Hinc inde.
dum suppo
nat
NON. EM.
Ut in DC
mostratione

## Folio 87 — 851385079:0099
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000099.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. 6.
De FGyporhest Demonstrariva.
esse commensurabilem costae: Analycicus commensurabilica-
tam assumic esse, sc d ex ed quippiam absurdi colsisit octensi-
re nempeparem numerum aequalem esse impari, lib. Y. PriOr. 35.
e consequencer diamerrum non esse commen surabilem per
impossibile demonstrae. EIcigitur in oltensira demonstra-
tione Frpothesissemper est astructiras ita in ca, quae ducie
ad impossibise, destructira dici porest cerminaliter, esto
quod astructira sic ab surdi consequentis.
5. 6. Exquo colligitur, non cancum ex falhsprincipiis, ur
(Puta suppoliciris _ hypochericis) non ue ex causis, le d uc ex ex falsis be-
ocealione daca, rerum demonstrari h. c. veri demonstracionerum EDif.
Et desso
alcem indirectam inchoari) acqs ica quod res sie, ex co quod falsu sA
non sic (h. c. quod alias absurdum accideret (inon cNer) per
deductionem ad impossibile ostendiposses sed e imprimis
rerum quoqne Calsarum derebus falsis verissimas e oAtensi-
ras dars demonstrationes, r. 8. si diamerer est commensurabilis
costae (nySueror) paria sunt imparibus aequalia (Enourvor) Arist. I.
c. Quoniam enim infinica aepius absurda cum Falso (ubie.
eto, iponacur ese necessario lune connexas igitur FHaca ab.
Surdorum de (ubicao falso rera, certa, necessaria, necessum
est esse Arist. lit. 5. MetapH. C. 27. Fequoniam absurda, ple-
rumquecertis excausis, non immediare, Falso conveniune
subjecto, s exris deducta fuerine, ee sic aliunde indubieato
cornoscantur, quis ea de subjecto demonstrata eRenegabico
Tancum abest ut subjectum Conclusionis demonstrativa semper de-
beat esse necessarium
S. 7. Sed de falsisrerum quoque demonstraripolecer. Et de faiso
eis in calibus exinde collisere quis poser, quod ex FaIsis re- Borums
rum lequatur, V. 8. Si POnReuE, Omnem hominem esse lapidem, (5 l0s.
omnem adamancem esse hominem, quod verumque Faltssimum
elt, demonstrari pocestomnem adamantem esse lapidem, quod
estrerissimumr. Sedhienorandum cAt, adamantem esse lapi-
demhic non demonstrari reruesse, sed Calcim rere vel porius
recte sequi exprae suppositis: velhoceTacum can quam enoue.
rer simplex ipsis prioribus conjunctim posicistanquamizs-
REVC

## Folio 88 — 851385079:0100
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000100.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De FGyporhesi Demonstrativa.
Soct. 2.
perorevera eribui, itauenonipsum hoc estacum eanquam co-
Plexum, sedeius (canquam simplicis praedicaci) concernen-
tia, quam habet ad praemissa effata, de iisdem (ranquam de
Lubiecto) demonstretur, h e. uc Enunciaciohxe: Si O. homo
est lapis, es omnis adamas est homo (nY 8Veroi) eriam omnis Ada-
mas est lapis (Erouevor) ranquam vera ex necersaria conclusi
Octendorur.
5. 8. Undehieut in hoc Ffacotoro seu compotronres
vor Caltem est suxposicirum a condicionale, suppolicire quo.
que e respectire salcem Esse dicendum estenouerorh. c. aftir-
macire lalcem concernere praemissas e carum este consequu-
tirum. Hlociplocamen nondum constare quiris intellisits
uerum eroueror de severum sit an Fallum, Si ab (olure e abs
relacione spectetur, nisi porro aliunde rel attruatur vel de-
Aruacur. Nempe licuererminus simplex pradicatiloco po-
SIEUS, V. 8. doctus, inenunciatione: Philosophus est doctus, Ce-
ortim et de se nec quod rerus nec quod TalTus CIc dicItUE.
ouando Philolopho vere_ necellario competere demon-
Aracur, ida complexus etiam eodem loco politus inltarsim-
plicishie considerari debet rid. Arist. F. POst. 6.
Necenim 5. 9. Cecerum, ut ex hoc discursu facile constarquid de
ex falsis be- Logicorum Canone, quod ex falsis verum sequi possit Centien
dum sic; ic a non pollum quin mirer, magnos alioguin riros
hoc iplo deceprosese ut arrepei in super occatione ex Fucli
disprop. 22. lib. 9. Elem. e Theodohilib. T. Sphaeric. prop.
12. demonstrationibus, pucarinero  esse B ostensire (rerius
dixissene ostencacire) nonnunquam cemonstrari pose excon
quod Anon sit B. Ouem quidem demonstrandi modum se
primum omnium invenise (subcilitatis sux Fortan oblicus)
Sloriatur Cordanus lib. 5. de propor. propol. 201. Sed olon
oderiam hanc (liceeranam) eidem inridet Clarius Comment. ad
Lemonstrart prop. 22. l. 9. Flem. Fuclid. iplamque pocius (ledimmerito)
tribuit Fuclidi, quicamen de gloria per hanc argumentandi
rationem impetranda parum fuit ColicituS, WEex FextU GrRCO
aPPATCC. Sane s demonstrationes iptas penicius inspici
MMAS
Ni (per A.
cicu
rum
odest

## Folio 89 — 851385079:0101
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000101.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. b.
De TG pothesi Demonstrairva.
mus, clarissime constat, iisdem non magis probari rem esse
ex eognod non sit. quam probari pocelts corpus nacurale ex
priratione consticui.
5. 20. Sic enim primo Theodoni Proposition2. lib. L. Exempla
Spharicorum qua demonstrandum proponitur: Circulos Theodosit
in Sphara se murnobifariam secantes esse maximos hr. e. trantire
percencrum Sphaera. Causa ejus ostensira eA: quia sectio com-
munis est utriusque diameter (Per deF. 17. lib. T. Flem. quam po.
eius uepropositionem demonstratam ride sis apud Clarium
exProclo d Thalere MileHiO) cujus medium punctum est com-
muneurriusque centrum. (per definicionem Cic.) ex quo ad pla-
num ueriusque circuli ductae binae perpendiculares in cenrro sphaerae
seper concurrut (quod alibi demonstracu hic prxsupponitur).
Ononiam icieur in ueriusque circuli centro concurrunt hae bina
perpendiculares, (per Aructuram) idem erit es horum circulo-
rum, de ipsius sphaerae centrum, de proprerea C ireuli in Sphaerd se
macuo bitariam secanteserunemaximi, d. F. D.
15. LI. Flicego nullam video hypochelin quod non sit, ex Licet con
quo demonstretur eftacum quod sic, nisi quis per di2 losO5 (ue tra dissenti-
entem pat
in comcediismos elt) demonstrando prooressurus, curialid argumen
quadam gratispraemictar, proxolitoque ectaro: Circuli in ratio:
Sphaera se muruobifariam secantes; sunt maximi adverlarione-
sance dicat: Sinon credis concipiasinterea cosnon esse ma-
ximos: cgorerocibi demonserabo esse maximos, eehiscecuria.
libus scholasticis ab soturis iplam ver a e octen siramelemon-
Aracionem (Paulo anee adductam) revicans imasinetur sibi.
le Propolicionem quod sii, ex eo quod non sit octensire demon-
Araste. BoneDeus itaomnes Proposiciones exhypoche.
si destrnctira deduci porene:: Iea Cane Trianculum habere du-
es rectos, ex eo quod non habeat demonstrari posset: dicacenim
Analycicus, Si Trianculum non habet duos rectos habebit non du-
osrectos: atqui non habet non duos rectos, nam (huc cransseri-
bacur vera demonstrario) erso habet duos rectos O. F. D.
Iuea
8. 12. Paulo subrisius est exemplum Fuctidis lib. 9. F. sus crepto
em. Fnctidis

## Folio 90 — 851385079:0102
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000102.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De FGporhest Demonstrariva.
Sect. 2.
lem. Prop. 12. Sed res eodem recidie, modo actendatur, pro.
policionem illam 2r. libri 7. Flem. qua tanquam orte demon-
strationis principio hic acitur Fuclides, hoc loco raleres
non quareno adnumeros incer se primos e absoluce mini-
mosrestrica est, sed gnacenus ejus praedicatu (agne meririnu-
meros ejusdem rationis) quibusrisnumeris minoribus, quire
Spectire CnEminImI UE FUNE 4. 8. FCSp. 12, 24. 20. 40. Comperie.
Et licer eriam Fuclides h. l. afectionem generalem obcertas
eaulas antonomaRice de cerranumerora specie demostran-
dam sibi Cumhsec, CiaXt25. 30. C aP. 6. Sect. 1. RuI uS) alix C2-
men speciestioc ipsono excluderentur, ecto quod Ctaris in ex-
rore tuo procul dubionon Fuissee contirmatas nisi per hujus
propolicionis anronomasticâ demonstratione fuisset dece
peus, cujuserroris eritandi gracis bene monuit Arittoreles
Proposicionem demonstraciram debere semper ee nabon
_ nab av W1. POT. 5.
5. 23. Incerim Fuclides in demonstronda propolirione
principio 12. lib. 9. Flem. pro hrpochesi destructira non supponit Nu-
antonama merorum continue proportionalium proximum ab unitate cum
assumpta quovis primo intermedio primum eriam adeoque incom
mensurabilem esse, quandohos ix los duosincer se commientu-
rabilesese rultostendere, sed potius expresse praemisâ (quae
parssubjeci propolicionis est) hypocheli attructira, quod as
sumptus intermedius ulrimum mensurer, absque ulceriorihy-
Dochesi per rera, cerca, necessaria principia causasque con-
elutionis, pocissimum vero mediance prop. 2r. lib. 7. P. lem.
priusjam demonstraca, sed hic generalius incellisenda nem.
De, Quod Numcriminimi(respecu) omnin eande cum ipsisratione
habenein (prxlertim s sinehoru sibi proportionaliuno par-
res, sed Taltem pars, quales fune2. 4. respectu 8. 16. non vero
quales 3. 6. relpectu 8. 16.) meriantur aque omnes, numeros can
dem cum eisrationem habentes, major quidem majorem, minor ve-
rominorem, sire primi sine inter se, (ur5. 6. respectu50. 60.)
are compositi, (uc2. 4. respectu 8. 16.) ostensire demonstrar.
quodassumpeus intermedius etiam preximum ab unitare meria
BATS
Eiset ex,
Picofiat
Syllocisa
18

## Folio 91 — 851385079:0103
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000103.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Cap. b.
DCTE, porhest Demonstrativa.
cur, absque mentione ejus quodnon est, ex quo sequatur iad
quod est.
5. 24. Gracis ioicur hunclibiEnrerune demonstrandi sea pme
modum, e proinde sracis ceiam spsi sibi cundem habeant hac singun.
Nos redimus ad senuinas sypocheses demonstraciras, quas curo
in demonstratione quidem ostensira altructiras, in apacogi-
ed destructiras, nequaquam rero illic destructiras, authic
actructiras, agnoscimus.
5. 25. Suncisitur Hypocheles demonstratira Principia
Supposcira Formalicer indemonstrabilia, quibus supeoni.
ur de alcerutro termino, quod sit vel non fit Catrem concessi-
re pocissimum rero de subjecto, quod sir, eni praedicacum
necellario competere demonstratur. Regueicanguodtes
quasi simplex e concessirum h c. iptum eRenomiinale cormi.
norum Scorsm Tumcorum, hoc modo TAlEOM LUDPOMIEUE, NeC
ulta demontratione indiget: Hloc cA, ut clarius dicam+
quando ad se mutuo referuntur termini, ita est eorum esse
complexum, h. C. mmutua concerneneia, demonctrari debcae,
iplorum esse simplex ex nominale nudi Calcem admitcieur
supposicione. Aliud aucem est, cum alibi, rel per aliam de
monstrarione, hujo vel illiorei quae terminisimplicisratio-
nehicobcinet, esse nominaterel participialerenic ostenden-
dum: Traenimtale quippiam, quatenus ipsum concipitur
esse. Peculiare consticuic FiNacum demonstratirum.
5, 26. Ouamris aurem plerarumquererum esse simplex Corcilarsi
Potissimum ex obserratione coenolcarur, adeoque inime.
diace saltem intelligatur; non delunctamon, qui muita licet
Facismanifecta (aperocare solene in dubium, quorum in gra-
riam ad minimum indirecte, scuper deductionem ad absur-
cum, ipsum esse sinplex nominale demonstrandum est. Ita
Spacii esse nominale demonstramus ei, qui spario contentus
ipsiusese actualenon obserrat. Ita Deum esse, licer quiris
rarione ucens hoc intelligar, Aristoceles operose quidem
magis quam feliciter demonstrare centarit in MecaphysiciS.
Aenale tamen esse; guoniam nullius rei es Esentia Aril.
2. POA.
NumM

## Folio 92 — 851385079:0104
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000104.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
DeTpothesi Declarativa.
Sect. 20
2. POs. 7. aque saepius ac alia quaedam accributa demonstra-
ri velad minimum indubitaro sublums poseridemus. Ita
Felipleoslunaris, OrrusSolis, Culminacionis, a similiumre-
rum, ex ordinario naturxe cursu neceslariarum esse actuale,
nempe quodpro respectuhujus relillius locis hic _ nunc,
hoc e illo tempore, semel rel saepius actu sinc. fuerint aut fu-
cura sinc, ex ob serrationibus e inde Fabricatishyporhesibus
e axiomacibus indubicato solemus octendero
CAPuT VIE.
Detsrpocheli Declaraciva.
e S. F.
ypothesis Dpocheses declararieae sunt ingeniosa eruditorum placicas
doclarariva Lquibus demonstratio Effati necessariijamqe per experientiam
cerri doctrinae craria superstruitur. Adhiberi (osentrales Hy-
Pocheles porissimum, ubi plures esse porsunt effati demon-
Aratiricaula, ex quibus aequenecessario Auere porest etatu,
dequibuscamen perfecte non constat, utra pracisé sic quae
caulacionem revera exerceas, nilitorlan lubdisjunctione: in
cali enim casu, suppoliro alceruero doctrinx lalcem graciar
caula ab ractirae ex obserracionibus nara (quibus veritas
efacorum hic pexcise nicitur) relur inerustantur ucimasina
cioni tirmius inhaereant. ee inde specialiorum cAatorum
habicudines accuratius deduci e cum omnibus luis ra-
rieracibus decerminari Pos(InE.
5. 2. ItaDemonstrationes aAtronomiex, quae omnium
phylicarum Cunc accuratissima certissimae que, Cuperstructa
sunc Hypochesibus declaratiris, quarum urravera scnondue
certo constar, nih disjunctire. Interim sirc Terram ponas im-
moram consictere, ee circa eam Aellas moveri; sive con-
era Solem immorum Terram quornnis circumire Catuasi
(quorum alcerurrum necessum cA) utramris Hy potheturam-
Rmno ac- PlCCariS. Phanomenorum caelestium quanritarem de varie.
monstrat. Carem ex luis causis necessariis ad veramque quadrancibus
ACCI
Doctrinam
art

## Folio 93 — 851385079:0105
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000105.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Cap. 7.
De Fyporhesi Declarativa.
accurace demonstrareris. Non enim cerricudo PHaci, re
ipsius demonstracionis, asumca Hypochesi tanquam caula
Solicaria nicitur, Cedtancum uc principio declaratiro, cuire-
rae caula implicatae suc, quod ex inspectione sphaericae Fucsi.
dex concinuaris demonstrationibus nuper in lucem emissae (as bencra-
is
ClarILS APDATCE.
S. 3. Elaurem in Astronomianobisissima Philo(ophix Cclebris est
Nacuralis parre, praeprimis quod sphaerica concernicEsaca, in Astron.
cres celebriores inveniuneur EIy porheles declaracirx: Piole- Prolemaica
maica Copernicaea, Tyehonica, quarum primam in plerisque
manca esse cerrissimis arsumeneis hoc aro deprehentum eA; Copernicaa
Polteriorum duarum alterutram necessario quidem reram Tychonica
ese certo constat, urraramen rera sic, nondum liquet; ade.
undem modum in Phiysica generalieres celebriores inreni. e in Phyfi-
untur Aypocheses analosid quadam praedictis responden- eis
ces: Aristorelica, Epicuraa, quam Cassendus hodierecoxit,
e Carresianc
5. 4. FIypothelis Aristorelica licee in quibusdam par. Aristotelica
crcularibus a vero Exepius abludae sieuti hoc aero plurium ef
Fatorum, potissimum de Varura Caelies stellarum, de Calaxia.
de Cometis, Fallicacem instrumencis luis feliciter decexernne
Altronomi in Fundamencalibustamen generalissimis et ab-
Aractissimis, de maceria prim à de Forma, de privarione, de quali-
datibus _c. ex quibo canqua principiis, cerminis _ causIS COF-
Porunacuraliu declarat generaciones et habicudines, cantu
abestue ab surda sic Fyporhesis, ne cerrior e curior, addoe
Facilior e expedicior invenirine queae, hexipsius Arictorelis
mente hatiudicium: Fsto quod percam, Dronea Pontificiis casndia-
exhribecur, non adeo protunde demersatur discens in De-
mocricipureum. Posteriorum duarum, utraque a fundo
puceipropiisquidem abest, sed utra rera sicmondum liguet.
Incerim alcerurra suppolica sane non minus speciose quam
accurate rerum in natura specialiorum Auunt demonstra-
riones aliasnimisrarX. C
5. Sed ur in aAtronomia speciali, quam Theoriam (3) Specialii
PLANE.
na 5
Cartestana

## Folio 94 — 851385079:0106
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000106.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Marci-
Marcica.
DeTyporhesi Declaraliva.
Dect. 2.
Planetarum dicimus, plures inreniuntur ejusmodi TIVDO
cheles, quarum una alceram aut Facilitace aut concinnitare
superaciica non minus in religua speciali Thylica pluresoc-
currune, ex quibus vel magis speciose vel compendiose re-
rum nacuralium habicudines deduci possane, cck rem aCU
csgere omnique exceptione majorem esse nulti sic datum.
Cuonominenon posuim quinegresiam illani, quam MarcUS
Marcinon ica pridem edidies Fypochesin phylicam specialé
Comparatio
Hypotbessit
Lingulari lande ornandam pucemr.
5. 6. Cacerum ut Fiypochelis Peolemaica Sacrobusti
praeserrim e Durbachii opera realibus orbibus incrustaca
7. dristorc. eA, lhcet Prolemaeus Coli duriciem et fisturas nullibi serio
lis es eto. Racuerit; IraHypothelis Axistorelica Poncificiorum quo-
legrai,
rundam agequereia multis crassis decreris subest, quae ipR
Aristoceline quidem per Comnium inciderune. Incerim ue
Peolemaus ominium AAtronomorum Princeps adhue L
dic (non excluso eamen Fipparcho ec aliis) licet caelestium
phaenomenorum racionem non peromnia semper exactisr.
mamnobisreliquerit; ita Ariltoceles Philolophorum Prin-
ceps esta manet (non exeluso tamen Platone e aliis) licee
rerum naturalium racionem aeu non semper cecigerit. Si
Philosophia enim ut Peolemxeus AAronomiam; ita Ariltoreles celiquam
Pnilolophiam non tradidisser, boneDeus quales hodie
PhiloCophos exera Mochesin haberemus, quales AstronO-
mos: Nostrum nunc ek, magnam his Ducibus habere ora-
ciam, e plus ulera cendendo, jactis ab urroque scienciarum
Fundamentis proprio labore parieres superstruere (Pemoris
terminorum quisquiliis) uchabeant posteri, cuirectum; 
fieripotest, Feliciter imponant: e uthinobisaeque, ac nos
majoribusnostris, aliquam strueturx licerarix partem eraro
animo accepeam ferre queane: eRo licur nos a rereribus in
Fundameneo relictoshodie complemus hiatus; ica parie-
cum iphresecerine aliguando, guasnesleximus, Frsuras, mo-
dd communireritaris amore porio quam contradicendistn-
dio, ucolim Factum est, de jam heri deberet, ica cum futurum
Cico quem tinem pocissimum hxc Analyhs intendit.
Naturalis
Principum

## Folio 95 — 851385079:0107
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000107.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
M
Cap. 7.
De Fyporhesi Declarativa.
5. 7. Porrosicur Copernicus d Philorao reteribusque 2. Copernict
pais
Pxthasorais (quos in muttis ipse sequitur Prolemaeu5) Tuam se
muenacus esthypochesin, quam speciolius Calrem adornarit;
ita Cassendus a Democrico, receribusque Epicurais (quibo
in plerisquereasibus ipso adtipulatur Aristoteles) olim in-
rencam cultiorem Fecie.
d. 8. Deniquesicue TychoPtolemaieam cum Coperni. J. Tychonis
Cxa COntemperAnS nOram quasi per transsumprionem in- G Carcessi
ErodaxitHVDOThCHNS ITa C AEECSUS AristoTeliCAM _ C aAEeH-
dianam I. Democriceam quasimiscendo speciolam indeco-
Sicabundus produxicaliam. Ramaeahypochelis, quoniam
concepcibilicares pocius quam realia sectatur, huc referri
NONMCFCFBE.
5. 9. Fyporheleosaucem declaracira rarionem etiam Latior Hy
habere possune in lariori significatu, quae cungne doctrina poch. Siens-
Talcem graria supponuntur, uc ex iis licet in se Fallis aliarum fcatuo.
rerum habitudines suis in serarionibus frmata e jam antea
certa Dueremonstrentur, co fere modo quo scaliger inicium
sux periodilonse ance mundi creationem ponic ubitamen
nec Calumnec Calonumeracum tempus fuit. Ira Joh. BapF.
Balianus quah Luna hC in CertrounirerE Cupponic, _ inde
caeleltium Phaenomenoruracionem deducit. Hocetiam Hy.
Pocheleosnomine suum nunc palliare prarissimum errorem
laborac in Fpistola adPhilocima TTaaCuSPerrerius, AncOT lI-
bri de Prxadamitis, ob desperatione papisticae relixioniiam
addictus. Sed uerum hoc pallio coram Deocomparere pos
sic ipse viderit.
5. 20. Sed hicappendicis foconocari porest, aliam in- osac
super ese Hrpocheleos speciem, nec demonstraciram, nec natht ap
eretr
declaraciram, sed pocius dererminarivam dicendam, eam
nim. qua ucimur in ResaIA FaIB. Sienc enim hujus regulae
processo, licet demostrarire cerro Ht _ raleae Formalis eame
non es demonstracio, sed exercica lalrem modi demonstrari
adhoc rel illud quaesicum inveniendum applicacio; ita quod
tiypocheleosloco hic asumitur, non eA principium unde
demonttratio prosreditur, auc cui superstruitur, sed porins
radix
ypothesea

## Folio 96 — 851385079:0108
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000108.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
DePostulatis.
Selt. 20
radix, cujuscerminiproportionales, juxta problematisre-
quilita contemperati ipsiusrei quaelitx cerminos similipro
portionereprx sentane, adeo, utlunus Calcem rei gualIEx
terminus (plerumque ulcimus) determinate cognitus detur,
exeo tacilereliqui omnes una cum ipsare quaesita beneticio
resulx proportionum inrenirih. c. determinari postinE.
5. 10. Tancumisitur abest. ut ad stabiliendam C ano-
nistruius rericatem, quod ex falsis verum ostendi possit, argu.
mencum a regula Falsi pecere que ane Falsitarum patroni, ue
concrapotiustrpochelinhancreram omnind esse (siforma-
licer h. C. juxca proporcionem, quam habecadrem quaesicam.
Spectetur) quae cunq; aNumatursrel ex effectu tirmissime con-
cludi possit, undenon imerito Regula veri pocius quam Fal-
dmultis dicitur: caceo, quod hac hypochelisnontam de-
monstrationis quam falcem dererminationis ergo hic a Nu-
macur, uc ex Mathesiconstat.
CAeUT VIII.
DePoctulacis.
5. 2.
C de principiis demonstrationum suppositivis, quae iI
L lFHaci proposici demonstracione funt instar causarum
maceriam Calrem applicantium ad sustinendam causarionem,
aut ad excipiendum rerarum demonstrationis causarum in-
Auxum, ipsum autem effectum, h. c. Propolicionis reritatem
ee necessicandam e indubitaco cerriticandam immediare
non actinsune, multo minus absolrune: sequuntur perfecti-
Propositio va, quae animam larsiuntur demonstrarioni, h. c. quae imme-
nem
diate atque directe, quod Fffaro proponitur complexum, esse pariter
es sciri faciunt. Unde jure merito principia pertectira ipsius
FFaticausa essendi non minus ac cognoscendi dicuntur: essende
quidem, quodiis a parte rei politis illico ponatur ettarum
demonstratirum, eriam nullo incellectu de eo cositante; co-
onoscendi quod iis perceptis incellectus ipsum eftatum iam
pertectistime copnolcat, illudque se nequaquam alicer ha-
bereposeseiat.
xcnsu.
Principia
perfectiba
Esse fact.M
oiri

## Folio 97 — 851385079:0109
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000109.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
11
1
Cap. 8.
DePostulatis.
5. 2. Elcrognenomine, reras, certas, et neceslariastaS
ENcCausas necessum est relmaxime cum quo d estaro demon- Bera, cerra
Sraciro canqua cautaro nequeant esse deteriores, eum quod
per easdem incellectus ipsum Ffacum aererum, certum de
necesarium indubitaco Cogno(cat: Ouare Cum PEOPTeE
quod unum quodquetale est, illud sihicejusdem specici, tale
quoque ese mulcomasis certum siE per nomnvémotar, quoni-
am propter haec principia FRaci reritas a necessicudo certa
redditur, ixsa mulromasis certa esse, nulloque prortus la
Borare dubio debere, quiris incellisIE.
8. 3. Non autem unius eiusdemque generis (unt haec Dupticis eci
Principia, sed in duas classes distinsui ponunt: Alia enim neris
aliundenon dependene, auc ad minimum immediace tan-
quam rera, certa necessaria per se coonoscuntur; alia depen-
dencaliunde simulg; Tuam ip sorum demonstrationem prae-
Fupponune, uc aliis a se dependentibus candem larsianeur.
Illa communiter vocantur prima, haec nobisorra diceneur.
Prima porrocaulationem, h. C. FRaci demonstraciri posirio. (as
nem, rel immediate a formaliter exercene, it a ut iis d parterei
Politis ettacum demonstracirum illico poni sitnecestum; vel
Talcem mediate d gnasiporentialiter; ita ut iis a Parto rei posi-
risectacum demonstracirum in proxima saltem constituatur
elendi pocentia. IIla dicimus Axiomata; hac Postulara.
Axiomata demonstratirum eftatum realiter esse taciunt, h. C.
necessitane: Postulata rero effatorum demonstrantium ter-
minis prius larsinneur esse simplex, quibus mediancibusde.
um ad iptius effaci complexum e realem essendi actum
quasinecessitandum concurrune. IIla omnes insrediuntur
demonstrationes; haecnonnilieas in quibus immediacaru
caularum termini simplices in suo esse seorsim sunt sumendi
Ucraque tamen quoniam verera certa d necestaria absque.
demonsracione seumedio ulceriori cognolenntur, non sci-
ri led incellici dicuntur, de carum (ut et ipsarum Dehinitio-
num e Hypochelium) cognicio ret habitus abAraAC N86.
InteIliBENTIASVOCAEUI.
Hlincipsa
necessaria
ut sunt:

## Folio 98 — 851385079:0110
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000110.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De Postulatis.
Sect. 25
5. 4. Caeterum Postulara (ux de sis prius dicamns, con-
es guiaca siderari porune proncadhiberi debenerel ad ipsas demon-
Arationes, dicuneurque demonstrativa: vel ad operationes
externas instituendas, e dicuntur operativa. TIla demon-
Arationisrera sunc principia quasi pocentialia; haec princi-
Piorum dCMONSrAFIrOTRI NOMEN nEqUAqUaI MEFENEUES
nec etiam quicquam ad demonstrationem qua calem
DExstanE.
)Demon. 55. Postulara demonstrarivanihil aliud sune, quam effata
Aratiba e per se nota quibus aliquid fieri posse arque ita saltem nominaliter es
bera qua
sum
se llicet quoad rem (xepius etiam actu sic) postulatur concedis
quippe cum hoc nulla demonstratione indicear, Sunc autem Po-
Aulaca rel concessira vel insimul posicira. Prioris generis
Pottulacum estmecaphysicum illud: quodlibet possibile in esse
Vel conccs. Poni, quo Aristoteles in demonstrando Expius ucitur: de
sba
Sphaericum quodlibet punctum circuli mobilis sistere inperiphe-
ria sui Circulipositionis: _c. Hlaec a similia liceenon semper
acu sinE a ParEerei, quiacamen nacura ica comparaca lunt,
ut ese Possine, imo (xepius aut plerumque rel certo tempore
rerera existans, isitur abstractione facta, Palrem nominalirer
esererissine concedipossunr in Scieneiis, abinon de eRere-
cum parcicipiali h. c. aanali, Peu de ipsa existencia, sed (al
cem de nominali a concessiro, incerimrealis scu de nuda eF
seneia Termo est, unde calium Fneium habiendo necessaria,
quam habent a parte rei, ad habicudinem Fsaci demonstra-
ciri inde dependeneis ostendendam adhiberi omnino pon
cest. Cujus quidem habieudinis rei postulatae neceNario
competencis (non ipsius existentia) respectuad Fsaci inde
Auencis demonstrationem unice admircuntur, imo requirum
cur, PoAutata.
5. 6. Ditterune aurem haec Poctulara aB Hy pothesibus;
ypothesibus Quod Aypotheles alcerum ERaci demonstratiri terminum
disserentia. concessire ponancesse, sire de se rerus sicsre Faltus, Sirepol.
sibilissireimpossibilis; Poctulaca rero postulanc id quod
extraterminos EHacicadic, quoniam possibile est, concedi,
P. Dostalata
duorum ab

## Folio 99 — 851385079:0111
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000111.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Cap. 5.
De Postulats.
ut inde resultans consecurirum sic concernentix praedicact
cum subjecto principium demonstratirum e causa nomina-
liceressendi. Exempla quam plurima complecticur Fucli-
dea Mecaphpsica, quae rideri potest.
5. 7. Posterioris Clastis Postulaca sune illa geometrica, Pel positiba
ux, licet deporenciâ, rel pocius abstracte de eenominali, qua sunt
Loquantur quavenus ad iplam achibentur demonstratione.
actualem camen existentiam a parre rei sem per includune, at-
que ica semper posicira Cunc. Forum crianoratu dienissima
praemitrie Fuclides in Elementis dum aic: Postuletur, ut à
gnovis puncto in quodvis punctum lineam ducere: _ rectam line- 1. ZonoraH
am terminatam in continuum recta producere: Item gnovis in-quorum be
tervallo Circulum describere, concedatur: h. C. PosuIetUr, ux rus sensus.
quiris ratione urens aenoscat _ concedac (1) inter quaris
duo puncta spacii tractum linearem, h. c. diactema faltem
lonsum intercedere: (2) lineam rectam quamcunque, licet
cam ex ca alcem parre, qua duobus punctis dacis interiacee
hujustisurx rospectu concipiamus, rerera porroulera pun-
atum aleeruerum vel utrumque in infinicum rectd excurrere:
(3) circa quodris punctum spacii ad quamcunque distantiam
curram esse circumjectam lincam, qua sccundum OmBeS
Parresaqualem ab illo punctohabeat distantiam: quae qui-
dem omniarel disito delignare rel alio quocunqu siono di-
Ainctereprae sentare _ ita ducere, Aruere, construere liceat.
5. 8. Ducere enim lineas in demonstrarionibus geome- Ducoroli-
ericisnon est facere lineas. Sedhicpraesentes, e datis punctisncas in ssco.
nacurajam incerjectas, vel ad dacam plagam actu semper ex- morrid,
currences, salcem delignare, ee designatas distinde concipe. quia s
re. UInde cum in demonstrando incer principia perfoctira
nonnunqua allegamus scructuram. Constructionem, non cogi-
candum est, ipsam relur ex arbitrio nostro factam ettatum
nonnisi cominsencer probare, quin pocinsreireriratem ab
ipsa naturd hoc ipso dependere sciendum eAt. Resenim
Beometrica, (quas elacora uera Zumedia incer ressensibiles
 LdCa3: AriAoEles communinomine ra aqaa rOca
rit

## Folio 100 — 851385079:0112
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000112.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
100
DePostulatis.
Sect. 20
ric) non siune anobis, led immobiles de ingenerabiles sune
Soia nempe Formae spaciicanquam Entis, (inon seorsim, per
Secamen subsictentis, et ab omnimateria sensibili quo adrem
distinctissimi, primo e per se extensi paricer e immobilis,
quorumcunq; camen motuum exercicio subjectum alcima-
cdperrium larsientis, quod cum in senlus directenon incur-
Fac, incerim multa cum corporibusnaturalibustabeaccom.
munia, materiam intellisibilem rocarie aristoreles.
Materiana
5. 9. Fcinhacmaceria Paltem incellisibilih. c. mente
cellixibilis tancum non sensu directe e distincte vercepribili, resilsa
qua
seometricae, non minus ac Formae nacurales in materia sensi-
bili scumobili, subsictune, ita quidem ae remoro licet omni
corpore phylico, nihilominashae Talrae sine _ eeternuI Ma-
neanE. Undenaturaliter nec senerari nec corrumpi posse
dicuncur, nec carum ullam esse phylicam esticaciam, HI. C. CI
motu conjunetam riicurem, ex dietis nemo non incellisit.
Prarure. Dehis autem rebus mathemaricis in spario, quodhic obiter
rum nulla nocamus, accipienda lunchaec rerba non de figuris autlineis
sid esscaias
physicis, quae ur amobili sen sibilique marerid, in qua lunt,
cundem participanemocum; ita non minus ac alixe corporis.
nacuralis affectiones suam habent esticociam; quod vel uni-
eo romeris exemplo, cujus figuram ad arandum cantum
practare ridemus, quancum ejus praestat duricies, clarum
encporest.
2. Specialis S. 1O, PrRTEF HXCAutEM SeneralIa POsTULAtA, dANEUTeF
quae sunt iam quamplurima quali speciolia, nempe quoccunguePro-
eroblema Blemata quorum possibilicas absoluca nullam habet distr-
 absqe s0-
latiene
cultarem, sednatur a constar, licet modus determinandi pro-
cicusnondum innorelcac.. Talia Tunc: ex dato quovis puncto
lincae darae ducere parratlelam: ducere perpendicularem, et (ex
centa alia. Nuila enim prorlus demonstrarione caliz HC
absolure proposicaegene, cum nemo non intellisat, intex
infinitas numero lincas, quae per quodris spacii punctum
quaquaverlum natura cranscune, herinon posse quinuna
Ec, quae relx qui distamter cum datd perpetudcurrae, rel ad
Can

## Folio 101 — 851385079:0113
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000113.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
3
Cap. 8.
DePostulatis.
eam perpendicularitex sIta siE, quarum urraque certo ducu
Facile desisnoripossie. Unde calibus cRatis praectandus in
demonstratione allensus nuda saltem, AABITAEUE POstu-
lacione.
S. II. Tea cum illud Arisorelis exemplum in analpricis
Familiarissimum Fuclides demonstrar, praemissis termino. Aristotelis
rum supposicionibus e expolicionibus, postulacprimo se Familiaris
neraliter, ut alterum larus, quodcunqe fuerit, in continuum pro-
ducatur, H. C. ut latus eodem ducturecta porroexcurrere lal-
tem incellisatur: quod postquam in dingrammate (quodi-
maginationis erso fuit assumtum) seno quodam risibilis
nempe rirsula similiter excurrenre, docirinae gratia jussIt
nocari postular deinceps in specie, ut ex puncto anculari ex-
terno inea recta lateri non conterminali vel opposito paralle la du-
cacur, h. c. ut jam natur a talishic existens intelligatur, quam
uc distinctius concipias similirirgula in diagrammate siona-
ti suadec. non quasihocipso linea parallela Aeret, se d utvera
linca, qua etiam absq; delincatione semper hic praesens eAt.
hrocligno distincte possit concipi. Undenon adeo curamo
utrum sienum hoc exacté congruat linea parallelae, an, quod
semper crenire Colet, discordet, cum nec livea sic ducta
nec iplum diasrammasenvinum sic subjectum de quo pro-
Dolica affectio demonstranda est, sed Priangulum porius in
genere, cujusea, quae in spario semper existune a parte rei,
Species sunt aue indiridua senuina: gua rerorelductibu in
tabula licer subeilissimis repra(enEANEUE, velexCerFA mate.
ria seortim consticuuntur, Falcem Tcones X Idola Pune, Juxta
Formasillas velut archeerpas claboraca, quibus, uc Formis
etrpis, similes affectiones salcem imputamus, cum ad (en
Tum ipsis coexcensa sine, e easdem admictant respectu noctri
mensuras, interim praerer mobiliratem et inde pendencem
nacuralem corrupcibilitarem continuitaris e subrilicatisra-
cionetancum non e diametro illis opPOTicX.
5. 12. Aliud aurem est, (i r0 ducere lincam parallelam vel
perpendicularem, non alius demonstracionis (ed proprixe de Problemata
terms. solvenda
Lixemplo
Non bero

## Folio 102 — 851385079:0114
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000114.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
102
De Postularis.
Sect. 2.
urum cerminationis eroo proponitur: hocenim in catunon Cuffi-
durtus de-
terminadt
respectu
ciclineam quomodocunque signare jamquenatura ductam
Calcem incelligere, sed oporter ut adductis causis genvinus
ejus ductus incer daros alios seorsim ostendatur, et demon-
Aracione contirmetur, imo proportione quam habet ad da-
cas lineas; decerminetur. Fthocmodonon amplius Postu-
laca, sed Essara porius demonstraciva, nem pe Problematicas
suntdicenda. In guibus camen ipsis quacenus scientitice
Cunetractanda, (quodhic obiter) nondum accendimus ip(os
ductus risibiles diagrammarc exhibieos. Sed horum ductu-
umeanquam sionorum dya suera seu ductus in spacio, quate
nus eorum habitudo daris aliis inveniri debet. Uc adeo
diporam. diaerammata Problematum non minus quam Theorema-
marum
cum salcem sine siena doctrinalias lrestantum sciencifice sie
cractanda.
Nistin Geo-
dassa, ubi
S. 23. Ouod Evero, qui Fructus est de effectus demon-
srationum seomerricarum, ad maceriam applicanda sine
eftata, _ figura vel in campo rel in charcajuxtaregulaseeo.
daericas mechanic a quod dicitur ratione menturandee, cune
ipsi ductus diagramnatum ae in campo, nocatarum lincaru
summ a qua heri poresaccuratione lune exprimendi, ne cun
figura per inhabilicarem maceria maxime vero per instru-
mentorum nobiscum connacorum tum aNumeorum crassi
tiem, praecise (quod dicitur geometrice) dererminarineque.
at, schemare seduer adhuc Lonsius a verO AbCFFEMUS. EE
6) Postula hujus exercicii mechanicire spectu, Postulara alio quodam
ta opcratiba
Censucapiuneur, nempe quatenus sune peciriones (bedingun.
gen) quibus aliquid hic fieri posse, quod quidem non ubique procedit,
postulatur concedi vel procurari, r. 8. Equis Decempedator a-
ream relitseodaricemensurare, tunc ue hane rel illam Fu-
clidis Proposicionem huc applicare postic, postulat, ut liceae
lineam (phylicam) hoc vel illo modo ducere: circulum (physicum)
describere_c. Qudd harea multis obstaculis fuerie impedita
Expiusnon imperrac, quodpecie. ec proinderelex alid pro-
policione menlurarionem accuracam insiruere, relprorsus
InTETMIITEKCCOSITUE.
bsqe tum

## Folio 103 — 851385079:0115
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000115.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Cap. 8.
De Postulatis.
5. T4. Fchocsensu Poctulata (quae distinctionis graria
dicimus operariva) rerae Tunt Petitiones graecis aimuara, de sns eesi-
quibus rerba senecae Epist. 88. Suo modocolerari possune
cum dicie: Machemaricus (rerius dixisset Machemacicorum
esufructuarius Decempedator) usu quodam s exerciratione
procedit: sed ur procedat imperranda illi quaedam principia sunt.
Non enim est ars sui juris, cui precarium fundamentum est.
Ouod hihxec de scientia quam Machesin proprie dicimusira-
didisset Seneca, suam in ea ruditacem omnibus deridendam
prodidisser.
S. 25. Sedhac exerciramenta mechanica licet a Philo(O- ET CxFM
Phianon sint prorsus excludenda, ed quod experientiis Phi- Gicometria
lolophix Nacuralismagnum larsiantur adjumencum, 6eo. cadunt,
merriam camen non ingrediuntur, mulcominus cam torma.
diter consticuune, sed ex estancum ue fructus _ effectus Au-
unc, duc saltem, ut dexere perasantur, Fundamencum inde
Tuum pecune, alias ad Philosophiam Nacuralem potius
quam ad Ceometriam referenda, quod circa mareriam oc-
cupata sinc, a qua Geometria prorlus abhorree, etto quod
per ea qua demonstrac Ceometra Philosopho Nacuralin.
Tcantur accuracissima principia, quibus pracipue spatio co-
exten (x maceria habitudines demonstrari ponunt. Ucioi principia
curhaec exercitamenta in se spectaranihil habent cum scien. demonstra
ciu e demonstratione commercii, ita Pestulata opcrarira, tionis.
quibusucuntur, principia demonstrationis essenOn PONUnE.
5. 16. ExquoAacim hoc incellicitur, eum non mereri Hincsola
nomen Machematici et consequenter Philosophi, qui cir. non facinne
cino vel perrica saltem uri, ane quod ejusdem racionis eMoticum
numerationis species e regulas practieas in scholis verna-
culisdoceri solitas exercere poresti nisirerum, a quibustiac
depenciene demonstrationes insimulreneat. Turerim haec
ipsa suam in se merentur laudem, e licet Philo(ophumnon Philosopbi
constimane in eoramen praesupponuntur, quod quiscien. tamen at
cent
ciam perfectam (in qua Philosophia consictic anima) sibi co-
PaTarII, CCIENCIX CTHELUM IBNOKAFENON PTXLUMALHS.
1
Qna ber
116.
Noc suns
ae

## Folio 104 — 851385079:0116
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000116.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
104
Cnmptea
ris etiam
saxiantur
De Postulatis.
Sect. 20
5. 27. Fc dehaclinearum ducendarum et calculorum,
exphrarumque praxi pracise (non de rera MatheM) capien.
dum est illud quod rulgo dicicur, Mathesin (h. C. Matheseos
Tructum) paeris etiam proxonies ab iis feliciter apprehendiposse;
reliquas (quasi altioris esene indaginis) non irem: quo di-
Eteriomuleis imperitis impolicum est, ut sbi persu2 sum h2.
Beane, riliore hanc esse disciplinam, quippe puerilem, quam
ut nociciam ejus affectare debeane adolescentes: quamris
invercendo poriushic argum eneari liceac, quod Apuericalia
possunt addiscere, curpesit, etudicum adolescentem eadem
agnorare, praelertim cum ex penitiori Philosophia tanquam
fructus e effectus immediaté Auane, adeo ue negatisiis ipsa
negetuE a qua resultant sciencia, liceciis (assuefactione
saltem e nuda regularum axprehientione) policis non illico
haec ipTA DONAEUE.
Duibus
5. 18. Non ramen necaverim pueris, sedratione iani
quidemi. ucentibus, ipsasetiam proxoni posse demonstraciones ina-
psae demon. Themaricas, (i prudens adsit PERCepEOT. FIx enim a primis
strationes
cedunt,
e nobiscum natis principiis, adeoque puero nocissimis,
faciliria continuo proorediuntur, ica ut rerum scibilium
etiam protundissimarum penetralia sic ineresus homo]0-
vemjurec lapidem, se natura haec omnia jamdum norisse A
ouaspermodocarum rerum essec recordatus. Ouod sireliguae di
Reminisce Sciplinae, praeserrim abstractiores ee nullis innixae sen sualibus
eiamo
experientiis, eadem crandantur methodo, nulu dubium est,
quin a pueris eadem facilicate queant apprehendi. Ouod
experimentales acciner disciplinas, uc earum principia sensi-
busexpolita lunt; ica Facilius ex pueris proponi posent, ni
Si maena hic circumspectione opus esset, quae inpuerosnon
rideturaeque cadere, ac nocitia primorum illorum prin-
cipiorum quibus abstractae utuntur Disciplina, e quibus
tanquam gradibus quibusdam ria nobis ad intima naTURE
sternicur quam planissima, per quos gradus proeressi, qua(r
dudum hic suillemus nobis rerera perluademus, s retie
atcendimus: experire, A placet, ridebis.
CAPaF

## Folio 105 — 851385079:0117
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000117.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
M.
eA
e0d
(03
De Axiomalis.
CaeUT IX.
DCAriomatS.
5. T.
DErsimus ad Axiomaca praecipua Demonstrationum prin.  Axionix
L.cipia, sic dicta quod omnium maxime digna sinc, ut ipsis a dottrina
Tides babeatur. Sunc aurem Axiomata generali definitione smcia pra-
mihil aliud. quam P. faca Propositioni extranea quibus alignidne-
cessario esse nude saltem intellisitur. FIaec in le considerata co
modissime distinguuntur in rationalia e exporimentalia,
Quorum illana) ecoxre qualiper Anconomalium dicuntur
Axiomata; haec Observarionis rocabulo (non actualiter sed
cerminacire e objectire Cumpeo) indisicaneur. IIIorum
veritas e cerritudo, quin e necessitas, nobis a naturanoca
est, e ex ipsa Racione quasi Auicetiam absque singularium
perceptione aur instiruro discur sunudo Calcemmentis incui-
cu: Horum reritas, necessitas e cerrieudo nobis quidem d
nacura non est noca. incerim sinsularium perceptione Ata-
cim intellisitur absque medio reali reluc incercedente.
supponnt
5. 2. Seduchanerem accuratius perpendamus, Princi. Principiort
Piorum racio in de a primo capite repetendavenie. Nocum Definitione
aurem estillud Aristorelis cum dicit: Omne Principium (pu
ca philo(ophicum mysticum enim, quod Aristoreles igno-
rarie, uc infinicis incerralis ab hoc differe, ita decretis phi-
Jolophicis subesse nequaquam pocest) hoc commune habets
quod inde sit aur fiat aut cognoscatur aliquid. Ouo ipto eria Dihissonom
cumprimisesse principiorum genera hauc obscure innuie
quorum unum quidem sendi, alterum essendi, certium cogro-
en
Principia
Scendidicere liceat. Principium siendi Procul aubio salcem (a) Fionda
ad idr eArinsicur ab Arictorele, quoa Ac, h. c. quod genera.
EUF, Oritur, corrumpitur, cujuS. Quod generat ee Orcum lar-
situr uthoc hac, principium est, confer y. MCr. 17. Ucrum-
quenonnisirei simplicis e incomplexa rationem obcinet
quacenustale, quorum illud quidem (quod tacic) co (quod
fic) nacura semper prius eAt. Essendi vero principium lacius (6) Essen p
PaLCE
Ciap. 9

## Folio 106 — 851385079:0118
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000118.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
106
De Axiomatis.
Sect. 2.
patet _ dicitur omne id, quo posiro quoadremr, illud cujus
estprincipium, esse res poni incellisitur. Ouoducinne.
cellariis est principium necessitans, quod huic estendineces.
Atacem imponie, ut co posro hoc non Dostit non esse; sic in
concinsentibus (qua camen hicnon adeo curamus) inclina-
TiONeM FaIEeM PAESITUE, ne eO POMEOhocetiam ede naTUFa SIE
inclinacum. Verobigue iltud vel simul est Rujus, si gnod
admitcie principium hendi, relalio quocunque modohoc
DESc a parre rei urget aut inelinae. Fchocprincipium aequé
in complexis ac simplicibus spectatur Eneibus; nec iliud
quod hocurger aucinelinae ed natura semper priusert, sed
(e) Cornoscr. interdum polterius, aur ip(i Paltem connexum. Cognoscendi
di quae sent denique principium lacissime pater, diciturque omne idi un-
de aliquid cosnoscitur, sive hoc ab iHIOSIEAHE AAE, SIVC PFOF
sus ab alio: sire verumq; sie complexum, sire incomplexum::
sirc hoc illo prins Gc, Sire posterius, sire alterum cum alleron
RE CiUL.
5. 3. Coonolcendirero principia ut hincreorediamue,
alia C5. ex duplicis sunc generis, nempe materialia senrealia e formalia:
IIla sunevel objectiva e archeerpa. nimirum ip (x res eam sim
plicesquam complexae, quanos deducune cum in sui ipsa-
cum, cum altera in alcerarum cognicionem. s. ve l’ expressiva et
cErpa cum nudx cognicionis uc signas cum decerminationis.
ut ensurae, Norma. Eltraguerem inde cornoscendamrea-
dicer esse aut herivelipsasmulFaciune, (sre urgendo: H. C.
necessicando; sire Calem inelinando) vel nude rancum indi-
cant: IlIa praecerquam quod lincprincipiacognoscendi, si.
muleciamrei suneprincipia et causae essendi, vel hendi; tixc.
innudo acquieseune indicis aurnOEx ciculO. IIIaRreM g-
lienam, quamnociheane muleriam ue sic Caltem inelinane,
copica sune ee probabilicarem eficiune; sin urgent et necel.
Etane demonstratira sunc. ee cerricudinem pariunt. Fctalia
sune qualia quidem hic in demon Arando quarimus.
et forma
5. 4. Formalia (quasesionate spectata) coenoscendi
hias signa principia lune, quorum beneticioresorines primonobis in-
detaltaepe
nC1C
Vol mate.
ercitespe-
aata

## Folio 107 — 851385079:0119
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000119.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
65
Ino
2
At.
lia
1d1
iss
e
Cap. 9.
De Axiomatis.
nocescune _ a quibus realia principia distinctam Corriuntur
denominationem. Et hisce formalicer omnis nostra cum
inchoacurcum cerminatur cognirio, imo, si in suo specten-
cur actu nihil aliud cunc quam ipsa prima rel ultima cogni-
tio. Undelicer perhac principia quasi simplicianobisrea.
lia ee complexa demonstrationis principia acquiramus:
iplacamen quacenus calia demonstracionem non ablolrune.
nec quod exillis immediare cornoscitur sciri led intelligi
Taltem dicitur. Florum aurem principiorum duo penes
ommes numeraneur Philo(ophOS: RatioCS Experientia.
5. 5. Rationem (puta rectam, non probabilem, dubiam,
Scrupulolam rel prorluserroneam) hoc loco dicimus LacuI. unac
tacem hominis rehduam imaginis dirinae scincillulam, aur
E secundum exercicium spectanda sic, actum homini cogeni-
cum, quo recitates primas, canquam ulcima scienciaru prin-
Cipia demonstracira eriam absque singularium perceptione
exnobismetipsis incelligimus e ex iis alia deducimus. Ita
E in Mecaphysicis, impossibile esse idem simul esse (5 non esse:
Ouoalibet esse vel nonesse, et qua ex Mecaphylicis una cum
praecipuarum rerum demonstracionibus ad Mathesin Eran-
Piere: Tocum effe sua parre. majus. si aequalibus addas agnaliaro.
ea esse aequalia, d quam plurima aliantanquam reras de summe
necessarias res complexas._ effaca realia cognieis (alTem TeF-
minis exnobismecipsis intellisimus, Rarionem nobis illa di-
Eticare dicimus, aeque ipta Axiomacarationalia, imo ab solute
e na) Eoxir Axiomata, VOCAMIUS.
5. 6. Suncisitur Axiomata stricte loguendonihil aliud Axiomat
quam veritares primae, seu primum illud Entium complexo. na) Ezo-
rumoenus, (ub se complectens essaca illa realia, quae DouS L
TeF OpC. MaX. in nacura quasi Fundamenti loco primo sacuit,
et a parterei (non imasinarione hominum) aterna esse jus-
c, uc ex illis religuae reritatesreales d complexa necessaria
Auant ab iistanquam 2 primis causis. e principiis d parcerei
dependeant, e ad carandem ulcimaco reducaneur.
5. 7. Echas ipsas reritates incellectus nocter sinsulari eersocon
Divi-enim
Cesndion
qua

## Folio 108 — 851385079:0120
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000120.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
108.
De Axiomariso
Secta 20
Dirini Numinis induteunon tancum ex semet ip(o pertoctiE
sima sempernorie, se d ex primo e prouc in se lune directisti
mecoenoscit indequerum omnem suum discurlum (eienei
ficum inchoae cumque in iis ulcimato terminat; tum exiis:
omnia Esaca demonstratira realia, cumprimis acernas de
monstrando dedacit: imo cum hiaec in iis tanquam in suisi
causispoliciris a partereilateane, acgucica, penicius in(po:
eta causa rebutre oblacis salcem applicaca, ipla sacim con
onolcancur, quariprimum incuiturorum admonetur, scilois
condo luloitae.
S. 8. Cinde feri continsie, nt incollectus quiequidnudon
rarionis ulu ex iis principiis deductum jam distinde per
pendic recordando Caltem, sen por nudam Reminiscentiams
admonitione factâ se cognolcere Abi plane habeat persuas
Tum. Ouod uc dirino. prortus ingenio perspicacissimus
Plato dudum agnoric, ita si demonstraciones Disciplinarum
rationalium, pucameraphysicas, arictimetioas; geometricas
_ ex parre quoque echioas, ex illis primisreritacibus Fuelio
deamethodo conseriptas (de quibus primarie, non de phy.
sicis carerisre experimontalibus, Plaro locurus est) penitius
aliquanco inspiciamus, sanc non adeo absurdam hanc esto
de Reminiscentia sencontiam re ipoi comperiemus.
c 5. 9. Tancum isitur abest, ue scientiarum _ demon.
quohomini, Aracionum principia solis erudicis innorescane, de non nil:
maximo labore coenolcantur, atqueita consequenter à puo
ris R plebeisratione licecucencibus lonoissime remora Line,
uc un d cum ipssxerernarum rerum demonstrationibus, ( ad.
monici (altem actendamus, cuirishomini, quarenus tiomo
est. naturd eodem modulo sint concessa: eAto, quod illi, qui
poad cum cum Platone masis accendune, clarius eriam haec ucimaginis.
plaronere dirinae reliquias in semetipsisrelucere coenolcant; ec alii
xixiscatur. conera, quinunquam accendune, un a cum his principiis a
connacis demonstracionibus: iplam mencem lapius amit.
canc. Pctiae Cuncista aEiuasa qux Aristotelesexer rivom
orpalnoiuerornscestum esse dicit, ee a oinobero parbavcor ea
bamei
Catera srop.
Deditant,
a6OFSS

## Folio 109 — 851385079:0121
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000121.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Cap. 9.
De Axiomatis.
Bamera na Enas  SH nVZ. POTL. 2. & qua externo quidem
fermone negari possint, non tamen r cu ry uxy F. POl. 8.
5. 10. Cacerum cumhaec Encia comploxa, maximérea Suntque Nan
Pia summequonecestaria, plane a nullo Cui genoris dopen. minis imau
deane, acquo ica Deum omnis reri e bonirealis Autorem sines
immediare reterane, cumque uc simplex sux reluremanacio
nis e quidem ab aeterno facta principium agnoscant, d qua-
 Simul exhibeane; ipla meriro in genere Fncium comple
Xorum prima paricer e immediata dicimus, acque ut dirina
reritaris, Canctitatis, e bonitatis ab aeterno expresas _ iim
rempore nobis impressas imasines e characteres renera
mur, adeo ut cum an alrcice fuerimus ad ca progressi, suavis.
time in iis acquiescamus, quali Dei disitum hic sentire, di
rinamque faciem mente nostra reluri coram incueri nobis summiso
ni cbalalo
contiserit, in qua concemplatione summam hominis cOn- res.
Altere Felicicacem inicio ctatim supporuimus, e nemo, qui
hujusrei sen sum habet, inficiasibit. Echinc est, quod ab-
Foluca quacunque demonstracione reali, praesertim axioma-
ce rarionalicerminaca Philo(ophus velue depustacâ summi
Bonipuristim d dulcedinc semper exulcee, et in ipsius dirini
Numinis sinum mentem suam suarissime reponi maximai
cum roluptare senciat.
CAPHE Z.
DeOocraliooo
5. l.
109
apertentiam dicius Taculcacem hommIs. dachlecandu 1. Caperi
sexercitium spectandalic aetum hommconcellum, quogu
rerum habitudines Custicienci singularium perceptione (al
cem incollisiinus. Perceprio autem Acvel immediare per i
plarum rerum admissionem, velmediare per sisna. IIIa per-
ceptio reram constituie experientiam: haec, E. Siena Fuerine
cerca, quidem aquiralentem; si incerea, spuriam, de qua ra
men hicnon sumus soliciri. Ceraque Porro Expernencia di
Aiva

## Folio 110 — 851385079:0122
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000122.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
110
DeObservationibus.
eb. Z
Ringui porest rel ratione instrumenti quo Arperceprio, in
sen sualem ee intellectualem: relratione rei percepea in realem
e impositivam.
5. 2. Experientia sensualis _ quasi cactira est, qua rerum
habicudines, licer earum nulla nobis sC ConnacanOcIO, SuHI.
cienci singularium per excernos sen sus perceptione intelligi-
mus. Talis experientia est, qua ienem urere: partes elobiter-
ragnei deorsumruere: Lunam eclipsari: e cancum non omnis
quae Philosophia Nacuralis protiretur, et quae sensibiliadi
cuncur, esse incellisimus, sire illa possine etiam aliunde co-
enolcih. c. Sciri, e ex causis quas habent deduci, quae prima-
ria Philosophorum cura est, Cire nudam Calcemnobis conce-
danc suiperceptionem. ImoCrationalium eciam Axioma-
cum rericacem in singularibus sensu perceptis invenimusr.
8. Gperpendimus rorum pomum velpirum esse sua parte majus:
ab aequalibus ponderibus aegnalia pondera demra vel illis addicare-
sidna vel collecta pondera facere aegnalia, senlualis Experientia
es ectores in genere pernudam etiam intelligi queac Racio.
nem. Unde sen sualis Experientianon excludic semperna-
curalem reinocitiam aut demonstrationem, sed cum alteru-
erd lapiusconcurrie, plerumqueramen sibi relicta coonicio-
nem noctram ulcimato cerminac.
inductione
5. 3. Ouoniam autem externi sensus e imaoinatiofa-
plurium ex cile Falli postune, uc ipsi nos guali refexione facta exxeri-
perimento.
Mur; icanisi saepius aucica circum specte instituaeur perce-
Peio, uenihil deliderari posserect a Racio dictiter, nulla erie
Experiencia. Interim lineuli actus, quibus quodque sin-
sulare percipitur. Experimentationes: ec ipleres sigillacim
Perceptae Experimenta, dictinctionis gratii dicuntur, ex qui-
bus, inductione collectis _ simul expensis, uperreniens Ra.
ciocertum quid abstrahendo collisie cujus intelligentia de-
mum Experienciam absolric. Unde Racio, licer ipsaprin-
cipalicer rei percepex certitudinem non artingat, perceprio-
nemcamen dirisic, ne Fallum prorero, dubium PTO CerTO,
2NTUmaTUE.
(a) Vol Sem
sns
rum

## Folio 111 — 851385079:0123
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000123.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
FBH
ima
AC
Ma
De Observationibus.
5 a. Experienciam igicur sensuasem quasi Fundamen. Cuju requi
Cap. 16.
caliter consticui perceptio sincularium per sensus, ad quam re-sita mare-
quiricurralso, 2. ut organum sit Palrum. 2. uc medium sic rialia
Beneassectum. 3. ue distaneia sE propOrtIONaTA, auE IEuS i-
doncus inter orsanum de rem percipiendam; Fiormam cormalia:
verolareitur Parionis operario, (T) Collectiva, qua sufficientes
senluum percepciones iir sincularibus factae collisuneur d
Conteruntur, (2) abstractiva, qua quod in omnibus est cer-
cum, abstrahitur, et FRaco generati includitur. Unde licee
aEnouaribus inchoetur Experiencia, in universale tamen
coenolcendiprincipium ad scienciam producenciam idone-
AmEandem CxCFeICIE _E CHOrMATuE:
5. 5. Fxperiencia intellectnalis e intuitira est, qu’a rerum relintelle-
habicudines, liceccarum robisnulsa Cesonnaranoeio, men- itnatu,
cali salcem rerum incuitu absque senlacione percipimus.
Falis est experiontia, qua lingularia rerum in sensusnon cur-
rencium percipimus. Tea omnium Creaturarum (uccesHI
ram duracionem, ee conseguenter rempus (sguidem ejus
nocionobisnOn CsFCONMAEA) menee Catrem non Cen su perci.
pimus, esto quod per sensualia mocus localis experimenta
moneamur, e occasionem Corciamur iplam duracionem e
juxca quod haecexercetur, spacium quandicatirum percipi
endi. Incerim eriam absque motu exeterisque sensum in-
currencibus, snudam Palcem incendamns rationem, eo ip(o
dum anima duratione prorehicurs tempus esse absque omni
sensatione percipimus, adeo neparum absic, quin a Nacura
nobisejus speciem impressam esse cum Platone fateri coga-
MuE. Idem esto de spacio ubicaciro, Tineis, superficiebus,
Esuris, argulis, h. C. de rebus geomerricis, quae sen suSnON
incurrune judicium: omnia enim haec incellectu percipi-
untur, nec adsui connicionem sen suu requirune praesidiu
Incellectualis etiam est et quidem Racioni magis concradi. Remotior:
sinctamulcarum rerum aliarum non per sensus immediate
coenolcibilium Experiencia, pocissimum in Mecaphysicis.
Logicis ec Fchicis, ut luo loco pluribus dicetur. Undecum
EranC
Rationi
propior.

## Folio 112 — 851385079:0124
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000124.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
AEL
DeOb servationibus.
Secto cu
rano salis accipiendum est, quod ruleo dicieur, nihil est in
intellectu, nisi priusfuerit in sensu. Nam uchoc derebusphy-
heisest quam certissimum, it a si unirer Caliter idem require
recur in omnibus. parum scirene Mecaphrsici. Arichmeti-
Cb GCOWCETR.
B) V.tRea 5. 6. Realem Experienciam dicimus eorum eHacorum.
 sena. Quorum veritas _ certicudo realis eAt, e ip Cam naturam (uX
relucemanationis causam agnolcit, nec ab imposicione ar-
biccarid (moralirelnocionali) depender. Ec hacestrel si
smata vel signans: Ilaper iplarum rerum admistionem ac-
quiricur; haec mediantibus signis, sed cerris et necellariis
(ex incertis enim nullam obcinemus experienciam) impetra
tur. Ilacumprimis in PhiloCophia spectneur, et qua theo-
utinehi. recicam, Freguencissime occurrit in Physica, ejusque parto
eosdebta
speciali practica quam nobilissim a Medicina, cuius utrius.
quecantum non ucramque absolrit pasinam: in practica
Philosophid Gionacam aeque ac sisnantem inrenimus Experi-
entiam realem, cam in Fchicis quam in Politicis, in quibus
actionum morum, ac inclinacionum humanarum aeque cer-
ex lunepercepciones, ac in Physic a et Medicinâ (quarum illa
Echica, hac Poliucae cerra proportione responder) moruum
Eciammo. _ rirtucum rerum nacuralium constancexperimenta. Licee
enim circamorales, h. C. humanas, actiones verletur utraque
disciplina, non tamen exprincipiismoralirer, h. c. impoliri.
retancum veris e necesariis; Sed exrealibus R nacura cer.
tiscum axiomatibus, h. c. naturx legibus, cum experienciis.
h. c. actionum humanarum Obserrationibus, suas demon-
Arac, quasdemonstrat, Conclusiones. Reali eriam expe.
rientia, quae Policica similis est, ex parre nicitur Oracoria,
qua quid populummorere queac ad assenciendum, non tam
ex impositione, quam ex animorum nacurali inclinatione
depender. Nam quod, si vismeAtere, dolendum sic, non
inde cerrum eAt, quod Imperator hocmandarerit autexcon
ventione sicreceptum, sed quod hominem alterius dolore
macurali ovurascia similirer astici readis rectetur Experien-
E1aX
ali:

## Folio 113 — 851385079:0125
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000125.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
1
p
Cap. 10.
Deobservationibus.
ia. Sed hod ipsum Oracor ex Philosophia morali pete
reridetur.
5. 7. FxeraPhilosophiam realis eriam est, sed eantum Realis si-
ionans, Experiencia demonstratira, nimirum incellisentia enans emi-
rerum in Theolosianecessariarum, nec a Deo Cubernatore.
e Fcclela pernuda imposicione institucaru, sed relaeterna.
rum ee prorsus immucabilium nempeursteriorum praeler
im Trinicatis; veL CXNaTUEX CuTTUqueM DeuSCFeatOrCOn-
Ricuicnecellariarum, ut Doctrinae Angclorum, Creacionis.
e aliarum rerum physicarum; vel exmorali conditionene-
ceslariarum nempene genus humanum commisso Deccato
Dereac, uc est Incarnationis mylterium _c. quorum omni
um reritatem _ cercitudinem mediancibus sionsquam cer-
cissimis _Fallere nescientibus, ad do _ ad aNen (UM CxIOF-
quendum esficacibus, nempe Scriptura Sacra dictis rerela-
icam perceptis sienisnude alcem incellisimus absg; demon-
cracione, Se d inde canguam. exprimis principiis rericatem
aliarum Propolicionum cheolosicarum ab his dependen-
cem, non minus ac decreca philo (ophicaex nobiscum natis
net in be
Logian
principiisa experiontiis demonstracire deducimus. Inrer Prasertim
illas auremres, quase Seripturis velur experiencia mystica qua myste.
Seu rerelationis incellisimus, aliquae _ quidem praecipux
Tunc supernaturales es mysticae dictxe, quae aliuncc cognosci
non postune; aliquae rero naturalesie morales, qua vel ex
nacuraliracione, relexperientia philolophica quogne certo
constant; mulcae luis in Philosophia contirmancur demon-
Aracionibus. Nogue enim unam eandemque rem pluri.
busmediscognoscipone rebuenat.
S. 8. Experientiam imposirvam dicimus eorum FHa- relimposi-
corum, quorum verieas e certieudo ab impolicione, H. C. ar- tiba
biccaria sed ratente rerum alias liberarum institurione, per
cum qui porectarem habet instiruendi de ordinandifacta, de-
Dendet. Acquiritur haec Experiencia porissimum ex appre
hensione Bgnorum, quibus res impolicira seu ex arbitrio
consticucae lolene nocificari, de CA. vel moralis vel narionalis:
1
rta

## Folio 114 — 851385079:0126
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000126.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Ad 4
Dde Observarionibus.
Sect. 20
em Mom HIIa SpCCaTUT (1) in Theolosia, quoad FRATA, quae DCuS si
bere constirnit: ue leprimum diem esse Canetificandumo
quemris hominem esse bapcixandum, e alia, preesorrim ad
ecremonias et Panctiones per imponitionem moralitor ne-
ceslarias spectantia: haec enim omnia per experientiamre-
relacionis ec quidem impoliciram in Feclela cerca lunt d
moralicernecestaria nec ula indisent demonttracione, in
terim exhistanqua principiis mulcae rerumaliarum in The-
oloriaAuundemonstraciones. Palieciam Experientiani
eitur (2) suridica ex omni ed parte qua Philosophia practicae
coneradistinouicur, in qua quicquid principii loco ponitun
ex impolicione Masistracus auchuic aequiralence hominum
conrentione certum est e ralet, ex quo etiam bonae Aunne
inhoc genere Demonstrationes. Ouodsiancem locoprin
cipiilexolim policajam abrogata fuerie, adeo uc in rita com
muninon amplius ralcar illanec principii nomen; nec di
rectam amplius in furidica meretur considerarionem, sed
Philologis e antignariis, se qui monoris delectantur obso-
lecis, auc Oracoribus ad persuadendum, i quid Fortan ad id
conducae, relinquenda.
Tum Norio.
5. 9. Norionalis experieneia spectatur porissimum im
nalio, bem, Crammacieis _c Philologicis, _est orationis e vocabulor
ex arbierio hominum communique conventione contiru
pra corum. Ad quam Experienciam reducieur Appretiensio le-
mrinalium effacorum et Contenriaru hujus rel illius Autoris
quibuspro principio poncis Conolutiones ad ejusdem AU
corismencem subforma demonstracionis deduci ponune, (.
requoadrem vera sincillae sentenriae sive PaI(X. FcMincOris
untur illa principia quibus uruntur qui se certa alicui sectae
mancipane, de relue juramento addicune, qualis olim erne
Scorcorn, Academioorum _c. hodio Scoristarum, Thomistarum,
Nominalium, (vere calium) de Realium (Forlan na) avri Deao)
qui omnes quatenusrales in classe analxticorum longe intra
Philol0905. Grammaricos e Poctas ele collocandos, ex di
aisnemonon incellisit.
d.L0
io-

## Folio 115 — 851385079:0127
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000127.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
in
Cap. 10.
De Ooscrdationiont.
8.10. Lecta Lu Bun L. XPecsenciarum quibus ali. Hinc Obser
quidcercinicitur, pracipux species, a quibus in sud quaeris 
discipsina re sultane Axiomata dicta superius experimenta.ua
Lia hic distinetionis gracia Observationes, quibus canquam
primis principiis effacorum inde dependentium cercitu-
do demonstratur, ecto quod ipta luis ex causis Aquastra.
Bencad scientiam perticiendam porro deduci debeant. Ubi GWdus B
quidem nemonon incellisie, Experienciam realem impolivi.
ra muleo esse praestantiorem: Sicur illic incellectnalis sensua-
dem praecedit. Unde rres consticuuneur principiorum ex-
Derimencalium eradus, exquibus demonstracionum digni.
cas aestimari porelt quorum primus a perfectissimus est rea-
licaris intellectnalis; secundus adhue perfectus; realitaris sen-
sualis, tertius _ imperfectus, impositionis, quo sradu decerior
adhuc et ica quoadrem nuMus, est oradus suppositionis, in Au-
corum sencentiis qua calibus acquiescens.
S. TI. Caeterum licet Obserrationesrealesnostro scien
dideliderio nacuralinon ita saristaCiaBE, uE AxiOmAEA. Qua quslis
dicuncur racionalia, dum ad eas analycice progressi causam
earum iplarum ad minimum finalem, idque porissimum in
naturalibus, auc alia quandam carum condicione (de qua il-
Licne per lomnium quidem cositare contisit) porrocoeno.
scere affectamus, adeo ut in Phrsica, praelerrim speciali, et
Medicina, ubi plures obterrationes occurrune quam de-
monstrationes, coritere limus in eo, vel uc oblerrata reicau-
Tascondticutiras Caltem simplices ex gnibus; juxta gnas, (5 a
guibusr. c. materiam, formam efficientem si fieri porest; vel
adminimum finalem, cuibono res ica se habeac, uc experiencia
celtatur, inveniamus: in Dirinis, uc senuinum rerborum Concessiba
sencum cruamus, auc scopumcexcus actins amus, quod ran-
cumnon ucramque Theologix pasinam absolric: Incerim
tamen (Facta suppositione cum in naturalibus de ordinario
nacura curtu: tum in dirinis de Genorum sensu e aurorita-
te) mediantibusiis obserrationibus aliorum FHacorum in-
de dependencium cercicudinem necessarium eque indubi. Qua reatis
TatO
et
effectu
nempe de-

## Folio 116 — 851385079:0128
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000128.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
2e
Deobservationibus.
Sect. 20
caco cognoseimus, ac s demonstrationem AXIOMALE TEK
Minaremas.
 Divinis
5. 12. Fe cum quodinracuraLiBUSNOSEFAM INCUERIE ex.
perientiam, a Deo, primomocore, dependere sciaeur,  ad
id in demonstrando Fuerimus prosressi Deumeriam, sed per
naturamnobilcum loguenrem (non ue superius iimmediate
_ in coram) audire, cumque lalcem per piccuram intuerine.
Bis ridemue, aequeica Dirino Numine velur in eniomare
viso, de parre summi Bonr (licet inroluero quodam adhuc
recti) sandemus e suaricer in eo ramdiu acquiescimus; do
nec aliguando clariticacisnoBisnacura penecratia penicius
inspicere Benienistime, quod speramus concedatur.. Tne
dirinis, cum demonstrationem principia non minus ac in
PhiloCopharcaliipsius Derverba sint. eo iplo Deum etiam
rosaudire summ a spicicus queinnobis elt exustarionesen-
cimus, e nacuralem incellisendi racionem capcirances, in
dirina roce per fidem quam placidissime acquiescimus..
Licet igno
5. 13.. Eltuc enim verbo Dei revelaca mpReria inrelle
nemus mo-euisibirelictononusque quaquecongruere rideantur, Ade
dum
eamen dirinicus in nobis accensa pro cercissimis eadem a
enorcimus, praesercim cum in nacuralibus. ctiam quain pry-
XIMIa CnEL Raca, v. 8. de linearum indefinitis partibus: de ancuto
contactus qui quovis acuro rectilineo minor est: de lateris e sosta
incommen surabilirare: de proporiionum inmoribus C harmoniis
ossicacias de sexceneis aliis; quorum veritarem, certiendinem
 xcernam necessicarem accuraeissimIS demonstracionibus.
uomodo rerera seimus, interim eamen rd gnomodo, seu qua FaLIONC.
haec fione iea ut incellectus carum rerum nacuram intime pe
necrare e adquaro conceptu sibi perfecte imso in ari pocst,
non inrenimus: cancum abest, ut dirinamyseria, sicur ipse
Deus eK incomprehensbilia concemnendo incelloctusno
Aximodulo ac pede mecirivolimuSo.
Faxtame
S. 14. Ouaproprer ne Analyricus, hi. c. qui dexere ptii
destiam A. Lo(ophacur. innacuralibus, ne ab iniciomonui, plane nihis
natscicoru. Credic, sed quod iphncc incellisentid nec scientid, H. C. de.
mori
n Natura
tons

## Folio 117 — 851385079:0129
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000129.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Cap. 10
De Observationibus.
monstrationes cognoscere licet, in medio relinquit, opinio.
nesaltem ad hianc rel illam parrem, si probabiles ad(inera-
ciones, propendens, nulliramen, siguis aliter opinceur, con-
eradicens; ita idem ilse quoniam in naruralibus quampiu-
eima per demonstrationem cerrissima per r0 quomodo (e
caperenon posseridets dirino rerbo mysteria captum hu-
manum lonse superaneia rerelanci eanto prompriorem fr.
mioremque praeber assensum. Contra qui corricem verx
Philosophiae Calcem lamBendo, nacuralia, quae pauloancece.
eisimus mssterianon inspexerunenec in contemplandore.
risuruntur demonstrarionibus, iis uc in nacuralibus omnia
sc quam perfectissime intelligere Falso sibi perluasum ha-
Benc: ita in dirinisceiam, nes capeurconsruae, nihil admie.
tendum esse Facise purane, quae omnium haressum estoriso.
Analycicdigitur nontantum ad axiomaca, sed et ad experi-
entiasrealestum naturalescum mysticas prooresti omnino
acquiescimus, et summo, quod sic impetrarimus, Bonovon
Pupcuose Fruimur.
S. 15. In Experienelis reroimpositiris _ quidem huma- Sed person
nisnullam inrenimus acquiescenciam realem, (e d s quae eA, nalis in im-
quam nobis imasinamur, personalis dicenda esti quod ad ho- positibus.
minem non ad Deum, Cummi quo fruimur bonigenninum
objectum, quatenustalis, cerminetur: Undegua perhanc
Experienciam consticuieur scieneia, Cummi boni (quod diri.
num es reale bonum cR; rationem obcinerenequit. Redu.
ci camen quodammodo porest, lirquitalia tractant, ad pri-
ma inhoc genereprincipia progressi contemplentur ca, non
gnatenus ab hominum arbierio luneinstitura; sedqua.
cenus relipsanacura legibus congrua, aue Calrem non con.
eraria Cunene inmoralibus; resquacenustrominis praestan.
eiam decene, ue innorionalibus: et vrrobique quacenus in-
Tionem hominibus ucilicacem afterune, ad ritam commu-
nemeo melius ducendam, e inde ad promorendam rea-
lium Dirino Numinidirecte quasi Cacracorum concempla.
nionem, SOciaMGUEDei, Cujus Creatura sumuS, celebra
eionen

## Folio 118 — 851385079:0130
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000130.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
TioneM.
Deobservationibus.
Secscocusquisque est, in hoc genere, qui A-
nem hunc incendie:
S.16. Ouals ddem bono truancur illi qui in scientiisre
alibuseraetandis, ne quidem rere impoliciris, h. c. ominium
mmdus ma-
ceriales,
Sact. 20
conventione recepeis, sed in hujusvel illius auroris quem se-
Scientia
quuntur, dut proprio cerebello Calrem natis ucuntur princi.
piis, iplamgue scientiam terminorum expolitione non in-
choanerantum, sed absoluram jam esse putane, non intelli-
30: hoc aurem rideoralimodo philolophantes s ita perre-
xerine hac methodo Deum, quem Aristoreles eorius Philo-
Cophia omniumqs Demonstrationum realium tinem d ter-
minum in Mecaphysicis de alibi passum sedulo praeconstimier
nunquam inrencurosesse.
S. 17. Fx quo facile incelligitur, tres esse cradus scientiae
Cguasimacerialicer (Bectarx) tanquam boni per demonstra-
tionem impecrabilis, quorum primus est pertectissimus, ra-
tionem summiboni principalicer, Formaliter e actualirer
obtinens cum omnimoda mentis acquiescencia, scientiani.
mirum rationalis, h. c. axiomatibus rationalibus innixae. Secun-
dus adhuc perfectus rationem summiboni secundario, qua-
si materialiter ee porentia, participans cum mentis acquie-
Scentia qua(i concessira, nempe Scientiae experimentalis, B. e
experientiis realibus superstructae. Tertius iniperfectus, rati-
onem boninon summi, sed intermedii saltem e cemporarii
fultinens, cum acquiescentis imapinaria, nimirum scientiqe
staturis es principiis imposicivis tantum constitutae. Duoprio
reseradusreram, realem e aeternam constiruune Philoso.
phiam; certius adsciticiam e temporariam: Ouod ulera xer.
tium hunc excurrit gradum nec sciencix nec Philosophixno.
menullo modo meretur.
C A PUT ZI.
alla pror
sua in sup.
Poplt.
summatu
Summa
 eCectLe beo
d. I.
Demonstra-
cntur lllcetlali i lia ulalti lla
tiones pro.  propolicio, quod dicicur, in primas de quibus jam est
fundiores
Mmu

## Folio 119 — 851385079:0131
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000131.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
Cap. II.
DePrincixiis Orris.
mus, resolratur principia sce racionalia seu experimencaliar
eamen cum effaca demonstracira praesertim realia Expius ad
maenam in Democriti pucco depressa meprofundicarem,
a proindenon nisi per plura media, quasi per plures (cala
Seu cacena demonstracira gradus rel arciculos extrahi pos.
sinc (quod ipsum, Ei cui scienciarum puccum inspicere nun-
quam contisie, auc Er quiseius intuitu rercigine Fortan cor-
reprus, uc in despectandis protunditacibus accidic, accende-
renon Botuic, ex Aristorelis Adelissimi quousque heri po.
enic ictins pacei inspectorispariter ee Administracoris rela-
cione pluribusincelligere licec) Reri soloc, utne extrahendo
vel hauriendonimium defacisemur, iplam relut extractio.
nem, h. C. Demonstracionis curlum, in cocactus dispelcamus,
quoc scala gradibus aur cacena arciculis a summo purei o
rificio per se patence, h. c. d primo principio, res cruenda
abcA. Cindepriusquam ad primum accedamus principium. Principiio
in sccundis e orris tories sublictimus, quories ettati protun. ortisuruna
dioris exantlatio commode porestintercipi Echolce cate. Tur,
mae demonstrarira articulos Orra conclusionis Principia vo.
camus, qua proinde nihil aliud Cunc, quam efara suis a pri-
moprincipio demonstrationibus, am certa quibus P. Fari proposii
profundius adhuc in puteo larentis veritas es cerritudo velut me-
dace ostenditur.
5. 2. Pucandum enim nequagnam est omnes demon. Non meris
Araciones exmeris constare debereprimis principiis, licet primis,
Aristoceles en recrcr nai aucour esse praceperit scientiam
2. POH. 2. non enim exclusive loquurus cst h. l. Philolophus.
Ted quasiterminalterhoclensu, quod exprimis a tandem
immediacis principiis deduei debeac effatum scibile, Cire
hocipsum proxime sub illis immediaris e primis continca
cur, sire, medianeibus de intercedencibus aliis, quasremo
tius ab iispendeae, modo absque interruprione cum omni-
bus usque adprimum cohareat. Ouod ucalibi passim cla-
sisverbis inculcat Aristoreles, ica sarm inicio luorum ANa-
lycisi POt. ReMpClib. 2. 6, 2, Ox quo LOCOFOFLAMCKFOT NatUS

## Folio 120 — 851385079:0132
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000132.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
120
De Principiis Ortis.
ect. 20
est. lacis adhuc clare loguitue, modo recte atrendamus. eM
eCorcoS (aic) avanodcin scors on con enisu ay un ézcor drodeicir
avruv. 20d enisuda cor dde E15 e ui na) a ovuSCBnNO5, ’éx u
ditodes Ei eW. h. C. ex primis es indemonstrabilibus (dico) quia
(licer ex ettacis demonstrabilibus quasi mediare nonnun-
quam Auac (cibile, camen) non scit (ille) qui eorum ixsorum de
monstrationem non habet. (unde demum ad prima e immedi-
ata dereniendum cum in infinicumnon liceac) scire autem ea
(omnia usq ad primum) quorum est demonstratio no secundum
accidens, est demonstrationem (ab solutam e perfectam) habere.
fuxta desi-
S. 3. Ouo respiciens Aristoreles 1. TOP. L. Demonstra-
nicionem tionem detinie, quod sic syllogismus, cum ex veris es primis con-
aristotelis clusio est, aut certe ejusmodi (orris) à H4. nvcdv. nCcorcoV n4 à An-
Bcor rnS c ei avru ZucOECSrir dXrv eiNnDE, quae a quibusdam pri-
mis es veris cansam cognitionis (addc e essendi seu positionis)
sumunt. Exemplis hienonestopus, quisenim scienciarum
adeo est ignarus, uc haec in iisnon advertat. Sane cum pau-
caadmodum sineprincipia prima praetertim in rationalibus,
Et exempla innumerabiles autem occurrant demonstracirae PropOB
disciplina tiones, nemo erie, qui. (licet disciplinas iplasnon riderit.
ruI.
mododenumerocetrior factus, omnes ex Tolis primisuni-
cospllosisino simplici deduci posse credac; esto quod qui
eriacantum illa rulsaria pucac esse demonstrationis Fxem
pla (1) derisibili (2) de quanco (3) de latifoliis, hoc iplo Faci
le possit decipi.
5. 4. Ortorum aurem principiorum Demonstrationes
monstratio. nacura quidem lunt priores Demonstratione Propolicio.
nes semper nis, sicur eriam Fuclidea methodo semper PrAMIELUnEuE;
prae supPo
nuntur,
pta seot
IuTI
quoadnoscamen nihil incerest tempore rel loco praeponan-
tur an postponanturhâc illa, modone prorsusomictantur.
Hluc spectanererba Aristorelis lib. I. POA. 8. Cum aic: dou ido
So de (a ov  RapBard aua un Des Eacra Saicar donra NaU
Carn, 2apar Daerorts LoriC) ap ngi ESW SX a NSIDCOIS, à M à
ceiS exeivorvoroV, cari) n undeulas ersons doEns,n n evarsiaq evs-
ons daubam so ac)daireiras. 1a) F8rc X9. DECL Ld)cOrS, 19 ai.
nib
Lorum de-
Interimi

## Folio 121 — 851385079:0133
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000133.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 60 lines, status machine
N
s
r
et
15
u
16.
Ol
eils
nt
Qu
et
2ci
nes
0
1
A
15
a
Cap. YV.
DePrincipiis Ortis.
P2I
ua. Es+ d aimua ro crarior S pararo) (6 rn doEn, n d’avns aut posta-
drden)or or naubar na) 25nra, pn des Zas. IIbi concedendum lantur:
est PhiloCopho, dicta principia gc. ad discipulirestringuntur
aensum Praeceptori quoad hanc demonstrationem interea
praebendum appellarchypocheles e postulata, llicet ab10-
luce spectata, propositiones sine, e suis gaudeane demon-
stracionibus; hic instar ariomatum concessire Palcem addu-
ea.Cujusoficiirespectunontantum haecipla, sed e alia omatum.
quaecunque, quarenus ad demonstrandam Conclusionem
adhibentur, ccum generali Principiorum nomine reniunt,
cum in spccieprorenaca Postulatorum. Ty porhesium, io ec
Paciorirocisulu. Axiomarum ciculo quam nobilissimo, jure
guahricariorinheniri solent.
(5. 5. Ad orca principia Spectane Lemmara, h C. FNata ve- Sicut (s ipsa
luc indireceasumipea, qua indisciplinis exera numerum emmata
Propolicionum ordinarium cadune, et priussI opus est de.
monstrantur, uc sismediancibusunam aliquam vel criam
plures Propolitiones ordinarias melius e perfectius de
monstrare queamus. In Fuclicicacamen Sphaerica Lemma-
Eis rocabulolacius aliguanto: sumusuli, nimirum abTolure
proEHaco rocundario _ extraordinario, quod relad prima.
rix Propolicionis demonstrationem: aliunde prius assum-
prum est,i_ (u2 qua fuic opus demonstratione confirma-
cum; vel ex ipsius Proposicionis demonstracione relurocca-
Fionaliter desummm ee Tcortim demonstrarum. Exut hujus
acceptionis reniam ab Analycicis inicio ctatim perii; ita
Crammaticorum benisnam hic spero censuram.
CAPUT XII.
DeNacura Cailarum Demonstratir
X ratione caulandi.
5. 2.
PACISICHE, quae hucusque recensuinus Axiomata e Hy-
LApocheles (ue generalissime loquitur Aristoreles) TunE
illa Caux demonstracira, quibus, uriposicis a parterei de
MOn-
Causarums
AVANEDa
AoS.

## Folio 122 — 851385079:0134
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000134.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
22.
De Natura Causarum.
Sect. Do
monstracirum eRatum, ut illico ponarur, necellum est; itae
cognicis ab incellectus reritas, cerricudo et necessitas ejus-
dem indubicato cognolcitur, h. c. scitur. Sed uc harum cau-
Parumnatura paricer ee rario causandi melius incelligatur
ancequam ad Praxin demonstratiram accodamus, Factd co
rum quae diximusbrerissim a repecitione doctrinam de cau
As exprima Philosophia paulo accuraciiis considerabimus.
Sicu seha. 5. 2. Sicurautem duo praecipua luncEnrium cenera, quo
bestns sem-um. unum simplex est et incomplexum, alterum complexum s
plea.
Illud complectitur ra avol ogur Nonns negosua terminos pu
ea simplices, quos Arisoreles in decem dispeleie summa ca
Dica licetprimum salcem, quod substancia dicitur, Eneis ei
culum rererueris catera veronon magis ac ros na noi Entia
dici, pluribas in locis fareatur. Hlac omnia, sicur in Pe Tuam
obcinenerealem quiddicatem, quam quidem in disciplinis
actendimus (Gre actu. Cinclre porencia) ita si noster incolle
aus illa apprehendicprout sunt (quod tamen in plerisquo
Palcem indirecte ee per analogiam fieri porest) rectirudinem
Crulsoreritarem simplicem) obrinee; si secus, aberrationem
C. Fallicatem simplicem) unde Non. Ens, aut. Ens rationis Cim
plexresultat.
acoptexu. 5. 3. Allerum Entis genus nempe complexum est, rav
na)a ouu nont nezoulicors quod Aristoreles abloluto nvesco
CaGV or Lnsprimarium appellar, utpore de quo primario re-
rificetur ipsum esse; quod aliasexera Deum nuisi simplicium
aetusemper comperie: alias. re dinenuevor 49) ou neiveror9.
BTCC. IO. VOCAE, HOS. Fffatum in genere dicimus. FOcEncis
 genussut in seprxoisdmentis operatione verum a realesem
Balsora ape
qoa_ nos:
ver est (hrenccessario sire contingenter) ita linoster intelle
Ausillud approhendie prour est, rerum dicie; s secuS, tal-
Tum, qua Peritas _t Falsiras proprie sic dicta est: à an devet po a
so dneneror oioveros. dhareei dan nai ro ounciuerorvoyneie-
Eeosa deoerarsicosexcor. Arist. 9, Mec. 10. Unde Falsum idem:
quod Non-ens e Pns rarionis, puta complexum, dicieur. FF
dehocentis generemasisquam de priori pleraque Aricto
celis
quodpro.
PrBCC1S.
56. 2687

## Folio 123 — 851385079:0135
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000135.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
uB
Cap. 12
Et Ratione Causandi.
relis decreca mecaphy sica e analprica lune incellisendat
Conter lib. 5. (al. 6.) Metaph. C. 2.
5. 4. Adcundem modum duo prrecipua Func causarum ia se habet
cenera, quorum unum simplex eAt d incomplexum; alcerum causa sim-
vero compleaum. Incomplexum in. 4. Cumma capita Peu mo- Plex ad con
dospracipuos (reon _5 Darescora r85) distinsrie Arictoreles, Plexauo,
juxta gnaestiones de causato simplici characterilticas, qui-
buS QuaerimuS T. Cx quo. 2. per auejuxta quod. 3. à quo. 4. Cni
bono seu propeer quod: Scil. est, auc constat, auefactum est
hoc ita Cimplicirer se in se spectacum, quorum primo respon. Mius s
demus Marerium, aut Gimile quippiam. 2. Formam, 3. Efficien. Modi
rem, 4. Finem, Y. G. DOmUS T. Cx quO: Resp. ex rov raivdcov nai
2.GcorZ. MCT. 27. 2. Per quod d. Rclp. 29 rlu oinicer ava vans
. c. rluer rn lexn quodest cida. 7. Mecaph. 7. 3. 2 quo
Relp. ab architecto. 4. cui bono: Resp. ad serrandam Fupet.
rectilem, oros ou Cnra ae oncon 2. POlt. 12.
S.S. Ila causae uc praecisa mentis operacionenonran- De simplict
cum inse suam habenerealem quidicarem (sive actu Cire po- cansato co-
centia) sed _ caulacum (Eire constiturum sire consticuen. eniss
dum) rere concernune; ita hnoster incelloctus utrumque
prout schabetnorie. Rei simplicis constitutionem norisse
dicitur; ( secus, ienorare. Priusillud, Licerrum fc, licer i. Nocitiam
aem rulso scientix ciculo quoque disnari soleamus, in Phi. Pariunt,
Josophia camen distinctionis sracia Notitia porius quam
Scienrix nomine renit.
5. 6. Non enim propeerea stacim Sciens aliguis dicitur Non. absol-
 consequenter Philolophus, quinoritdere propolica sim- bunt veram
Scientiam
plicirespondere ex quo jaxta quod, à quo, e cnibono; nec il-
liceratus sacim audic, gui nonnoric: heuc rndis ille pasa
nus perperam pucarit, quinoricium studiolum asricola A-
lium alioguin erudicissimum rosatu parentis examinatu-
rusipoltguam hic in comiterio circumductus ad quaestio.
nem: qnis hic sepultus est? quis illic sepultus est: Temper respon.
ditnescio, nescio, au sculcanti Paeri filium ejus prortus esse il-
diceratum persuatisser, niss filius dereco pasani dolorudi-
TaCCI

## Folio 124 — 851385079:0136
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000136.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
audente
De Natura Causarum.
Sect 20.
cacem iphus examinacoris indignabundo. parenti deriden-
dam priusexhibuisce.
5. 7. Deinde cum soire lcrem: per demonstrationem
coonoicere, demonstratio rero syllosismus sic utomnesta:
cemur, et cum Aristotele nemonon supponit; Facile quiris
incellisie quoniam nuda caularum simplicium cum ceaulatis.
simplicibus complexio syllosimumnullum absolric, criam.
harum causarum de luis caularisnocitiam qua talem, scien-
Qualis hic tiam dicinon Dosse: Sit enim Domus, caulatumr, de quo
non est
quaerim aSr. ex. guo 5 et respondemus caulam simplicem (ma-
teriam) lareros d lapides: Quaeso quis futurus es SyIosismuse
Similiter (2. Quaerimus juxra quod?e re(pondemus ro eidos:
domum. idealem ii artificis mente juxta sencenciam Aristore.
li5. 7. Mec. 7. Clarissime tradicam: irem A3: Quarimus à quo d
_ B: archirectum: _ 4. (EquaerimuS Cni bono? _ B. supellectilem,
quaso in quo modo, cujus fcura, Syllogimus debire Auecd
nequoenim conjunctim sumendo caulas omnes demonstra
Nis persi tire sic arsumentarilicer :: Onicquid ex lateribus es lapidibuse
magination
Nem i
inxraideam in arrificiismente ab archirecto ad. servandam: supel
lectilem extructum est, illud est domus s: Atgni domus ex lateribus
es lapidibusjuxtaideam in arrisicis menre ab architecto ad servan
nam supellectilem exstructa est :: FrSo domus est domus.. Ferc
Bia lane (cientia 11
Autinai . 5. 8. Sedmultomagis coregia scil. est, sicausae sinoula.
dui substi. Leorum Cumantur: Ponacur enim Flominis, caerquam Subie:
outionem. Ati. Scientificis caulamaterialis, Ferras tanquam medium de-
Contra Sei
entia more
monstracionis: ac unde sumemustercium cerminum, ur HaF
Syllosimus d non enim ro hoc, quod disito monstramus
jurareporest, cum scieneia linc unirersalium: neo etiam hic.
ant alius ralercemaior. Onicquidestex. Terra est homor Aiquihoc est
additione
ex Terra. F. Hloc est homo. Ouod ( (v. 5:) morralitarem addaS.
locoprae dicatis muratur Ctatus conerorertix, de norm demon-
AraTUErCS (Bomo) per Cuam cualam materialem, se d subjectj:
praedicationis (hominis) caulamaterialis (Terra) loco mediis.
eum afectione (morsalitare) concretire complexa. cuirici(
yllogilmo.

## Folio 125 — 851385079:0137
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000137.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
A2.
A.
1etd
(d
sid
p.
110
1d
tid
1
doh
re
10.
Mo
A
GA
et
uI
1
C.
et
e
Al
55
Ca 120.
EE Ratione Cansandi.
Sim homosimilicer complicarus est, hac inquam tanquam
complexacandem pariunr complexum caulacum ti. m. Ouic-
quid exterranascitur est mortale: Tomo ex terra nascitur. P. Quod non
FTomo est morralis. Sed initio proponebaturnudus. FTome de erat in qua-
quo guarebatur ex quo s.
A1Om.
5. 9. Ouare, licet purchirum se, nosse caulas simplices enterm e-
ad rei consticutionem simplicem inAuendo Concurrences,
Scienciam tamen demonstraciram nocicia rei simplicis per
causam Snplicem; guacenuscalis, non absolric, sed innuda
consistit concernentiae terminorum apprehentione, qua res
Simplex loco subiecti, eoula vero simplex locopraedicaci, po.
Fex certum consticuere concipiuncur ettatumr, ut cum dicii
mus; Homo est ex Terra.. Cujus quidem effaci veritatem vet
abe
telligentia
immediace per obserrationes et experientias incellisimus, cognoscitur
principia rei consticucira mediante Caltem an aixsi ptiysica
non losicd) perlustrando, acgsira caulasrei simplices (pex-
Tertim inre constitura permanentes) incuieu meneis simplici vel ex alin
cognoscendo; velmediare per causas complexas _ rationes cansis sei
certifieantes Scimus, h. C. Quod tiacejusrei causa sIL, Cx CCrEOtur.
mediodemonseames..
FTomo; ex quo ?. Sed addito semper acrriburo causalisic cons
Sed aliter
Dlexe, V. 5.. Fstne Terra Llominis causa ex qua s: Fepostquam rimus
incerim suppoluimus, quod sir POrrO QuaFimUS, V. B. C ur Ter.
ra est Flominis causa ex gua: velquo posico; seu quo necessitan-
ce, Tomo est ex Terra 3. Cui demonstrarire (licer a posterio. s responde
ve) respondemus Causam complex a l. racionem necessicaris, mus.
cux tixc Causa simp lex. causaco. simplici conveniac, nempe
guia Tomo in Terramresolvitur. Ex quocalis emergit SpIlo-
imus 3: Omegnid in Terram resolvitur illud est ex Terra:
Acqui Tromo resolritur in Terrams ErgO. Q. P. D.
S. Tr. Aliud igitur causae genus est, nempe complexum; Causa comm
oinnveora Enei complexo; h. C. FHaro, cujus causa est, rc- plexa
Spondens, indeque a nornxicraror meriro dicendum. Sicue
aurem effacum quod hic eausari locum obcinet, in eo forma.
acbH
satum A

## Folio 126 — 851385079:0138
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000138.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
82 b
De Natura Causarum.
Sect. 20
licer ConAsiC, uE sic rode de, h. C. ue hoc huic esse dicac, rel, ue
quod sic, nempehoc huic, h. c. quod hocilli competat auenon
competac, complexe ctac; ita cauia complexa Formaliter in
sunt entia Co dCquieleir, ut ro Wae ri; cur hoc si huic, complexe lubinte-
complexa, rac, et caulacum hoc esse huio sciplo polito Cimul esse Faciat, IFa
quidem, uc per eam urporenociorem ee priuscoeniram, in-
Dua faciit
cellectuseaulacum inde dependenseriam ese cognolcat.
Quod sit es
fatum.
5. 12. Ende generali detinitione caula complexa nihil
aliud est quam Effacum priuscoenitum, quod extra se ponit habi-
tudinem effatiignotioris à se realiter dependentis. Ouodquidem
caulx genus alias Ratio appellari (olec, e. E adhominem de-
Seribenda BIC, CA id quod enunciarive respondemus ad quaestionem
Ad quast. Cur (C, vocabulo Ouia praemisso. Undesicuero Cur. H. c. pro-
Cur (163
prer quod, leu rvos orros, penes latinoshuius caulae quaerenda
Sistendo
Duia:
nota estcharacteristica: ica penes eosdem ro Onia ejusdem
invenex sionum estappropristum. Effacum aucem hicice
rum dico, non Enunciacionem, uc innuam h. l. de re potius
Realiter. Quam de signisrerum expressiris autreprae sentaciris agi, pu-
canon de mentis affirmatione aut negatione, sed de Fnte co-
plexo quod à parce rei à caulaco distingritur, e in ipla
naturarerera es, etiamsinullus intellectus de cocogiter.
santque bet
P. 13. Hloceaulx genus uc praecisa mentis operatione
Contineen. non caneum iu se rerum e reale semper est (hrenecectario s.
tes, bel Ne- ve consingencer) sed _ cum FHaco eanquam caulato vere ee
cessaria:
realicer coharer, adeo ut posita hac causa ponatur caulatum
(icerum rel necesario rel contingencer); ita sinocter inrelle-
ausutrumque, prour est, coenolcit, reram dere proposica
Parientes vel opinionem (E dicta cau la cum causaco contingenter cotx-
Opinioneha
Scientiam,
reAC) red Scientiam (GneceMario) obrinere dicitur. Iplac-
nim causa hujuscum caulato complexo cohxelio complexa
Syllosismus ille realis est, quo, si concinsens sic Cohxesio, to
ille in Topi. Dica probabilificatio; EineceParia, demonstratira certificatio.
cis, hain A. Formaliter constiruitur. Sed ut de caula copica hic non 2-
nalyticis:
ded lumus solicici; ita demonstratiram accuratius POrrO
illo sunt perArinsemus, ex qua Facilius ipsius copiex retio cognosci
probabiles, Pocerit.
5. 140

## Folio 127 — 851385079:0139
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000139.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
le
u
Cap. 12.
Et Ratione Causandi.
5. 24. FRisitur Causa demonstrariva nihil aliud guam Ha Certas.
Esarum necessarium prius indubicaio coenitum, quod extra se po-
nit habicudinem necessariam effaci demonstrarivi, scu Proposicionis
renotioris à se realiter es necessario dependentis: vel ad hominem,.
est aliud quid necessarium quod respondemus ad quastionom CuX
hoc sirnecessarium, vocabulo quia pramisso. Ubiquidem Faci. Utrobiq ta
se quirisimcellisie; quod infra pluribus explicandum erie, mê semper
unotantum ejusmodi essato causariro posito non resultare ina, quari
caulatum, sed ad minimum duo requiri, quorum unum in
hocgenere complexorum sic instar causae ceneralis leu univer.
lis, h. c. de se indererminatae, e 2d plura eria diverta se exten.
deneis (ut in genere caularum simplicium est Deus absolute,
quiad omnes actus naturales phiysice concurrit; restricté
vero d secundum quid, qua phylicas generariones. Caelum,
Sol_C.) Axioma nimirum generale, proposicionis majoris
rocopolicum; alcerum prominore collocatum, instarcau. Altora par-
sae secialis ad esacum demonstracirum restricta, quae sub uni
versaliconstieuta, e ab ipsa velur susteneata vel adjura di-
stinctum acque determinatum essendi actum CHatO prE
dictoranquam causaro concedie, (ut in simplicibus archice
Atus (AD DEOFaCeNEANEC, C aeIOGUEFOVeNEO, CITCAMATETIAMI:
constructibilem occupacus domui distinctum largitur exi
Stendi actum.)
5. 15. Ouod ipsum Arisoceles clarissimis eriam deleri Attestanto
Birverbis, dum inquit: 3’r 3d 5 orr 0 2odé avcerun eivay utas ebilosophe
plo wegos AnDBcionS CoN Es, dvoir) rndxIoV. 282OS esir
OrRVEr UEOOVEXWO. F3r8SrEvOSAnD derrO avayun s ovun
exopa civaes. h. c, quiverus esthorum rerborum sen (uS: LIOC
autem cenus causa, qno posito necessum est hoc (CaH LAEUM) poni,
(2d quod genus reliqua omnia tandem reduCuneuE) suma
una propositione non obtinetur; sed ad minimum duabus. es quidem
ralibus. quae unum, h. C. commune. medium habent. qud sumto ne-
erbosy
cessum est conclusionem poni. 2. POst. 1I. Ouodibidem accura. Exemplo
eissimo declarat exemplo ex Machesipromore perico, nimi-
rumansulum in semiciren lorectum esse (quod causati loco po
M
una unio
versalis 
ribataris

## Folio 128 — 851385079:0140
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000140.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
128
De Natura Causarum.
ect. 
nitur) exeo; quod (maior, seu causa universalis) dimidium
duorum sicunum. _ (minor, P. Causa parricularis) anculus in se-
Noli meta. micirculo sit dimidium duorum (rectorum ansulorum.) Cujus
eereo
Syllogismi demonstraciri succinctiuilteriorem exesetin ex
Machelijam omnibusnocissimam supponicArictorelesi qua
deficiente, qui dextre dehoc exemploe consequenterde
hoccaularum genereindicare pestinc incerpretes requidem
utraque ma. non incelliso, sedres ipla loquitur.
5. 26. Caeterum licet caulademonstracira materialiter. B
a parte terminorum hanc relillam caulam simplicem prore
naca nonnunquam complectatur v. 8. T. 20. eC OV exivnoE,
Fcincem, Cum quarimus 3)a nomndinos nôncu O qe Adnvaiois (intel-
ligc) dinaes O h. c. Cur Medi adrertus Achenienses juste nu
EnarUnE: e resp. on ro osSa ois coegrequ a Eaor (Tubin-
m, cellisc) dinaror, rel contraete, quia Medosicti primum inra-
Materiam
serunt. AriH. 2. POA. TT. 2, F02v9 EVena, Cum quaerimUS.
primo simpliciter Ha si ina sei;  RCsp. oSiairs: Post
complexe e demonstratire 7g n70in)eir Cinzcvor; 
RCsp. D)a x noieir un chrnona eu ra orria: ArIc. l. C. 3. i3an.
quamairiare ararunsdicune: cum quaerimus I)g ni dicior
Lormam; D4 T8Nau)ne ∞ ro DCoS; _ RC(P. OM TO UIeGULEBESCCqV )9.
rruei orcor noecor diceZC)a): AFIC. l. C. 4. 7oeid9 cum quaeri-
musoinia radi. X9. Hi; e RCsp. on radi deX S. d lu oinia eiraj:
Scd forma. Arist. 7. NCL. 27.
licer suiju
2b est,
5. 27. Formalitertamen causa haec complexa coro calo
differta quaris simplici. Sicutenim, ut Aristoteles TII. de
Anim2C. 5. (al. 4.) c. 9. dicit: aM 0037 ro Uero905, n  vereda
civas. na de, na) nd idan civas: ita Ionse aliud estereid, ex
quo, vel juxta quod, rel a quo, releui bonores simplex eAt;
et aliud esse id curhoc etthuic, aueper quod necessum est
et unusmo. uthoc cum hocita sic complexum. Unde licet in simplici-
bus quauor distinguantur caularum modi luiscausandira.
cionibus diversi; camen in complexis unus Faltem eAt, pecu-
liari quadam causandiratione praedicus. sicur ipsa causario
reculiaris est.
tertanter
saepe inclu
d. 16.

## Folio 129 — 851385079:0141
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000141.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
s
Cap. 12.
Et Batione Cauisandi.
e
6 18. EtEN I CAUEX COMpLEXX FATIONON In CErEO COM. Non insta
sictit actu simplici d Operaciro sire nacuraliter Ere moraliter ons actu 
renocionalicortali, quo Causa asens proprie loquendo co- Pns;
stivicur; sed ut ab actu operaciro pra scindici ita ab FHcien-
reveromexime distinouieur. Incerim quam proxime acce-
dic adnacuram Cansae L. manarionis, quam instar mplicis con.
cipimus d Agenti contradistinctam, se d adhuc lub Fficien- sed coneas-
ce, generalius Cumpca contencam, actu (non opcraciro, sed sibon
alcem) concessivo instuere in esse caulaci rulso detinimus:
Ouod hiverorem accuratius perpendamus, cerro deprehon-
emus, Caulam Emanscionis synechdochica rarione (mo-
dium cerminum proucraque peamillarum (quasporencia in
sc complectitur, . conclusioni Cuperaddicur) Cumendo) in-
Car simplicis abstractire (alcem concipi ec compendii era-
eia dici, a parre rei rero, Erropus compléatur, eam cum Cau- Tanguun
sacomplera plane coincidere. Licet enim, quando v. 8. MLa. Emanotio.
reria dicitur emanandi causa re spectu magnicudinis; h. C. mo oic causa
ai continnicatis xstimaciri, puca exipedalitacis, _c. Berum.
quescaula _ causarum) uc simplex quippium componcii gra-
ia (more reterun) dicatur; quoadrem camen, addico sub-
secto quod Tubincellisebatur (corpore naturali) complerum
quippiam est, quo Corpusnacurale cummateria, es haecporro
cum magnitudine, necessario complicata (UPPONUnEUE, ex quo
tanquam causa complexa, necossario resultat. causacum
Complexum, Corpus nacura le cum maenicudine quoque necessario
complicatum esse.
5. 19. Iinde sicur omnium consessione Causa Fmanaci. Cujas RHIio
onis effectum (abstractire loguendo simplicem) emissire Causandi
Talcem esse concedic Remanarepatitur, seipsa existenre hune
stacim velur exhibendo, absquecerto _ dihincto producti- H. , enss-
onis actu operatiro; ita Caula demonstratira (pure loguen. vendi
40) caulacum illud complexum, quod demonstracionis con-
Rituic Conclusionem, se cancum Boha illico ponirelesseta-
eit, e necessitar, non certo quodam productionis actu qua-
tennscalis caula est, sed nud saltem simulpolitione e socia
2

## Folio 130 — 851385079:0142
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000142.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
130
DeNarura Causarum
Sect. 20
o sistit for. quadam sedneceslario concacenacd exhribitione, qux, pI
malitor in cec, unoverbo Con necessivario dici pocett, quod haec caula
Conneces
ratione
renociorii
dum ipsaponitur Con- i. c. secum, esle Faciat e d parre reine-
cessicerponicautatum. Ec in hoc modo dicta Con-necessita
rione caulae demonctracirae Cormaticas et racio causandi prae
eise consittie, quatenus a parce rei spectatur. Ouatenusre
rosimul ad noctrum restrinsicur incellectum, quod in de-
monstracionisnexorio tierinecessum eAt, ad dicamentum q
liguodrespectirum huic Formalitari superadditur, quod eAt.
ut connecessitans hioc principium eo quod connecestitarut
nocinstit e prinscognicum.
sed Aristo- 5. 20. Ariftotelescamem sicuer eautas simplices non ira
eeles promi- Praecise Fumie uenoltri Faciune poncificii; ita causas comple-
seud loquio Xa5 a Cimplicibus non aded curiose distingrit sed has ipAs
bur
hinc indemiscee, adeo, venis quis demonstrarionum praxi
jam instrucus adcexcus suileetionem sc accinsac, quod Phi-
Iosophius ex Machesiprae suppoluit menrem ejus aslequi rix
Postic, quod experientis laris superque constaeo.
et inMe. S. 2T. Ilincubicaulasrecen (er in Mecaptiysicis q. MCr. 20
eaph. Cs. Phy- _ iisdem verbis in Phylicis percorum capuc 3. lib. 2. inicio.
sica
utrumq
renu mi
scens
quidem cautarum (alcem simplicium risorose sic dictarum
mentionem Facie; in progreducamen ejusdem capicis com.
Plexas eadem operi pertractarurus eas analosid quadam
Simplicibusassociat, et de noro recensens quaruor modos
4. facit mo Falcemmanitestissimos (Darceara rs5) primo quidem ainov
805.
1. 2 cE
CX qu0.
eEs Cautam ex gnavonii, et sub eadem I. Flementa Sillabarum
2.Mlateriam factibilium, 3. F. lementa corporum 4. Partes: torius:
5. Pramissas Conclusionum complectitur, omnia retur exerin-
lecus spectando; quacenusnempecausarum, uc aliud quid
exhis delumcum e constientum, ceu lupra diximus, conci.
Dicur, quod cumprimis exemplo praemissarum claxissime
constac nemirum sc, hoc ruloonon accendi
5. 22. Deinde omnia quae recensuie dupliciter spectari
Supponic nemperelnt Subjectam circa quod versatur agensi
dum ex cogs. prxexistenre alind quix piam facere, auvue in-
Quodcom
o

## Folio 131 — 851385079:0143
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000143.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Cap. 12.
Et Ratione Causandi
de Factum e dependens salcem ostendere rules quo rospedu
ralia ad dictam spectane causam eE s, quod exemplo parcium 2. r0 di l
innuic; vel uero ri leo (incellige di W) cra h. C. ut ratio forma. chrap juxte
Iis per _ juxra quam res est, veluritoralitas, d compositio  Ideus quod
suxca quam e Syllabae, et factibilia, e corpora, e eorum, de
ipla Conclusio in esse fuo distincto Formalicer constituun-
cur: quo respectu alter caulae modus praecipuus re suItat. Per-
Tium mio dum quieR ro reco exivnoe, veln d n rnSUE abONnE
P. Fealis T. moralis L. norionalIS, H. C. 20 a quo: _E OVAFEUM CS 3. Aquo,
OTEN G vel roCni bono, quia nullam habene dishculcarem, +. Cui bonoi
Paucisutrobique subjicit.
5. 23. Scd in Analxticis, ubi primario de causis comple. lyse comple
xis e quidem demonstraciris asie, quacuor cautarum mO. Xas scorsi
052. POR. 9. recensens simplices prorsusomittie, et primo reconset,
quidem unicam illam de generatem caularum complexarum cencraliter
racione, duobusnominibus, edhic eequiralentibus, ro di l
cira ec ro rvcr orrcr eiras distinctionis fracia insignicam, de-
terminat, cam Gueunico exemplo contirmac, nempe quod
cum dimidium duorum rectorum (i unum; es anculus in semi-
circulo s dimidium duorum rectorum, quod inquam ex his in
natura sic consticuris, (quatenus conceptu quasi fundamen-
cali spectantur, ut Loneiv VoV) tanguam causâ en gnanecet
Pario componatur caulatum zoangulum in semicirculo rectum
esse: quacenus vero praemissa complexa Formalicer spectan-
cur, sacim Cutijicies ea cnchujus ipsius Conclusionis 2odi lu
cirah. C. Formam: _ racionem, per et jusra quam angulus in
Temicirculonecessario rectus est. Cui exemplo penerali specialiter
nonnulla specialia Tubiicie in quibuscaux simplices rigo-
rose sic dicta, porissimum dexn insc (gbony5 _ Z0 O, ma-
SIsCIUCCLCHnE: ACCuTace tamen caret, ne guis causis his sim-
plicibus, guatenustales sunc, ab (olri pone causas demon-
sraciras opinetur, quod exlectione citari capitis obscurum
esses factajam admonitione, ampliusnon porest.
5. 24. Sicucigitur in genere rerum simplicium praecer samma;
principia qua aliquid esencium eigipsistimam insrediendo, simplicium
deainana

## Folio 132 — 851385079:0144
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000144.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
L Parres
1B. L.
De Nacura Causarum
Cap. 120
sciphs canquam parribus incrinsece constituune, indeque
consticuriva dicuncur (qualia (unc materia ec forma corporis
Cadessentia nacuralis quatenus ue pantes essennales in eo spectantur, Iten
16) integra
10s.
IE. Bansa
2. L. X 440
2FOr quo
5. Coi honc
caco, lansuis, e unirertim moleculae, quatenus ut partes in-
regrales in an imali (uNE) etiam Cansa dantur, guibus licecox
eransis orisinem e esse luumres simplex (cautacum) depen-
dencer debet, relur exgno hcuchomo cA exTerra, tanquam
causa maceriali, quae sui generis (elto poReatran (m utaci) co-
cestione l. communicarione (tanquam ratione caulandi) ad
substanciam humani corporis consticuendam quali funda
menralicer insuxic: veljaxta quod hour domus est juxra Ide.
am tanquam causam Formalem. 7. Mec. 7. qua Cuiimprossio-
ne lcanquam ratione caulandi) ad substanciam domicilii con
Aicuendam Formalicer in Auxie: relcuibono, sicur domus est.
ob supellectilem tanquam caulam finalem, quae debicae sbi
Proporcionis exixencia (canquam rarione causandi) ad aru
curam domus relur xstimacire C. applicatire inAuxic: vela
quo Gcucdomus elt ab Architeetoan quam ab Agente causa
(a) arris realigua Formali actionercalicer intercedente (canquam ra
ecaliter,
(6) Nas.
diter
cione causandi) ad Aructuram domus constituendam arritis.
cialicer insuxie; ans siencarbor un iverlaliter e ab(olute cA
2DFo Sedrestricte, a Sole, particulariter d semine, tanquan:
(c). Momli ab asencibus realibus. Sednacuralibusi aur sicuedomus est
1e
() Notion
naliter:
demilitor
possenorecanquam ab agenre caulamorali, quae instu lici
10 (canquam racione eausandi) domum construi curaric; aut
heuc invencio poreus cA a pyxidenauticaicanquam ab agen
re causanocionali; qua objectiro siru luarum partium (tan-
quamcatione caulandi) mencem naucleri dixerit;
complexori 5. 25. Adcundem modum in genere rerum complexa:
EPartes. rum Prater ENaci principia consticurira (qualiahie (unc cum
Cadessentia Parces esenciales, termini e sicus. ti. c. Wovrncict, diavena
les
(6) integra
les
II. C. a (a
d
coincidentia rel dissociscio; tu partes incceralesterminorie
praecipue compolicorum) etiam. Causae daneur puta comple
xx, quibusuc exeroneis, h. c. ortra caulacum complex u d Par-
rerei sic concepex oadencibus: orisinem de esse luum com-
Bte
40.29

## Folio 133 — 851385079:0145
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000145.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
it
Ciap. 12..
E+ Ratione Causandi.
135
plexum dependenter deber ERarum: non tamen eor modis unius modi
quoc in genere simplicium, le dunico laltem, ur quo necessitan. ut
Duo polto:
rei rivos orros, quo posiro leil. d parterei. Undepeculiariroca
Dulo Causa Connecessitans, ant Ponens (Cil. Ce Polita, diei PoreA. una forma-
5. 26. Interim una & eadem cauls complexapro direr- liter
S0 respectu dirertarum simplicium similicudinem obtinet, Diberso re-
_quidem r. ejo quae dicitur rd. Aquo, nempe quatenus Fsaci na
demonstraciri, tanquam caulacir prxedicatum a medio ter. 1. a quo
minostanguam ab efficiente concessiro, inhoc lubjecto lcC-
micci velemanere concipieur, ut a principio unde revie
mocus, urlognitur Aristoreles: 2. eE8, quatenus FNarum de- 2. FX qua
monstratirum, ut conclusio (. Summa, expraemissarum sub.
Rancia subjectira (parres suas incegrales inde delumendo)
consticutum ese concipitur: 3. di leo, quatenus effatum dc- 3. Per quodi
monstracirum per ae juxca pexmissarum sc disposicarum ei
dos Formam luam essentialem h. c. necessariam complexione
eerminorum coincidentiu rel dissociatorum consequurum
esse concipitur. 4. 30 36o5, cui bono quatenus ettatum de- qu Cxibone
monaratirum proponi concipitur propter pramistas tan-
quam caulasinquirendas, in quarum coenitione summum
hominis contistit bonum.
5, 27. Liver aurem tormalicer unum eantum sic caulae Et materin-
nomplexa genus; materialicer tamen de extrinsece binas ad. licer distin-
miccicdictinctiones: primo enim distinguiturratione intelle- suitur
Turationo
Etuscogno(centis in Rarionalem e Fxperimentalem, de quarum insellectus.
priori C ap. 8. 9. de posteriori C ap. 10. jam esimus. Deinde ut supra;
etiam ratione rei ipsius distingui porest in Causam Originationis Tu rationo
e nudae posicionis, de quibusjam porro est dicendum:
rei ut panto
S. 28. Scilicet ut principium, quod con necessitaresse ali- Post.
Est antem
ud duplexest, relorisinamonis relnudae positionis; ita C auld causa de
demoncratira alia originationis dicieur, alia nudxe Caltem monstratiba
policionis. Orieinationis causa est, un de caulacum trahico- bet Origi.
risinem. Echxcnatur a semper prior est caulato demonltra. nationis
divo. h. c. essendi cosequentia rel ad minimunacuralicogni.
iene lemper pexluxponicur, licet a parterei, aucsitorma-
interim haec
sertat 10

## Folio 134 — 851385079:0146
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000146.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
184
De Natura Causarum
ect
LIteE _ In ENCrCLALIONIS SPCCLENEUE, CRUIA _ CAUSAEUM SINE.LI-
mul. Sedhaeciterum est vel immediaca, quam Aristotoles
dicit recror ainon qua proxime e primoponiccaulatum, ita
uc in Classe Entium e caularum a supremis descendendo
nullum inveniacur ipsicautaro proxius, undehoc idem de
(b) Remota; Pendeat, ut pulmones non habere. ejus quo dparies non respiret.
ut Aristoceles loguitur; vel mediata, quam AeiAOceles sim-
pliciter ainor appellat, guxe in classe caularum a supremis de-
Ccendendo lonsius a Caularo abest, uenon esse animal, ejus
quodparies non respiret.
rel Nadae
positionis
5. 29. Causanndae positionis est, unde caulatum quidom
non crahicorisinem, et qua nacura, h. c. essendi consequen.
tia quidem non prxesupponicur, incerim cum ab ci icade-
pendeat _ necessitetur Ffatum, uc ca polica, iptum a parre
reinon possie non illico poni, causae lcienciticae rationem
juxca prasuppolicam definitionem suctinet, e principium
enobilior demonstracionis genuinum constituie. Licec autem hoc
sed adhuc
caulx genusignobilius sitpriori, non camen prortus impro-
Vera, nempe Prie dicitur, sed causae denominationem tuetur parrim ulu
communi, quo cuiris affirmationis Cuxe causas e rationes
cerriticantes ad mandarum ad ducenti aeque in hoc ac in illo
caularum genere acquiescimus; partim an alogis: Iic enim
Finis in genere caularum simplicium, non tantum qua obje-
etiremoret, canquam agensnotionale, sed _ qua finis eA, H.
c. quarenus est id propter quod (rros Erena) suscipitur actio,
ut hoc obtineatur quodnondum adest, (v. 8. Canicas realis
proxoroci reconralescentia) omnium consensucausa dici
cur quam propriissime, licer ab eo, quacenus tinis clt, causa.
cum (medicatio) non trahac originem, necenendi conse-
quentia fnis utfinis, ee proucessicienei contradictincta causa
est, pexcedat, sed porius seguatur ipsum causatum enjus est
Ainis 2. POst. II. (nam guarenus finis in esse cognito, quod di-
cicur, objectire mover agens cognoscicirum ur directe pro-
pcer se, prout inesse roali spectatur, asac, carenus quidem
praecedic effectum, non tamen ut tinis, h. c. efticienti contra
dictin
(a) Proxi
ma

## Folio 135 — 851385079:0147
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000147.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 68 lines, status machine
t
It
ele
i
ndu
1d0
Giret
(1M
5d0
d0
uest
de
ali
BCt
0
DBC
n.
Ct
uld
st
1
est
Cap. 12.
Et Rarione Causandi.
dictineta cau(a quarta. led pocinsuripsa efticiens dc quidem
nocionatis scumoralis, eo sen su quo prxisnaurica cursusna
risrerlusqualicam plagam nocionale quoddam asensdici
Foler) icanihil impe die quo minus in genere causarum com
Plexarum aliquae sinc, a quibo caulacu nontrahac orisinem,
h. c. cum prioritare conjunctam, se dnudam saltem, policio.
nem, quae adracionem caula demonstratirae sufficie, juxta
detinicionem e reguilicum Fandamentale, quaposiaponitur
effacum demonstrarioum. Modo alcerum eriam ad (c cau(x
demonstrarira regnilicum, quasi formale respectirum, et
quatenus ad demonstrarionem h. c. incelsectus cerriticacio. Certificati-
Ba.
nem Facic, nempeut incellectui prius innoretcat, et itamagis
Cognoleatur, h. c. cerrior (c, quam caulacum, cum inde cau-
lacum adhuc isnocum indubicaro sic cognoscendum. Unde
Licerhaec causa demon Aracira nempenada policionis, d Par-
cercinullam habcarprae suo caularo prioritarem, in respectu
amen ad incellectum, ad quem Demonstratio TCTMINAEUE.
caularo suo prioradhuc est, h. c. nocior _ prins cognita.
5. 30. Caeterum, quod d parte reiprius non elt alcero,
Mllinseltre lconnexum e concomirans; rel posterius e conse-connexo, bet
carivum. Oerum que senninum demonstrationis constiru- ioor
it principium, hurrumque fueriererum, cerrum, d nece2- (6) V et dire-
rium, non cancum in se. sed _ eHaro demonstraciro à parte ete, vel in-
reinccellario rel connexum rel consequneirn idq utrobiqs directe.
reldirecte a ostensive, quod dicitur, iph PHaco; vel indire
ete, perimpossibile. _ ad absurdum cendendo, F. Fati Falrem
concradictoriorale.
S. 31. Eibicamen Facile quiris incellisie, multo perte. jo
etiorem esse caulacionem, ee consequencer iplam rei scienti-
am i causa demonstracira sic ubi heripocest, a priori de qui
dem proximo, quod Arittoreles dicie rsdion; quam si2 prio. (1) 8 dion
ei quidem sic, sed remociori, vel a connexorancum, vet simplex es
prorso a posteriori, cumprimis indirecto et ad absurdum ex- absolucisi-
currence, quae omnia conjunctim aristoreles dictinctionis ma
Exaa aaErSo. Modo nesquis decipiatur, ut pucer (2.) s omas
nat.
debilior
enino
positiba 
(a) Vel a
a conseguu
inC
Demonstra

## Folio 136 — 851385079:0148
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000148.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Tres secie
536
De Natura Causarum.
Sect. 2o
nullum principium demonstracirum esse a priori, nih quode
aliquam ex causis simplicibus, scholasticomore rivorose (IC
dictis, complectitur: nam licet in Phylicis e Policicis causae
demonstracirae cales causas simplices plerumqu; conrineane,
ed quod inrebusmobilibus, efficiens, maceria, Forma, finis
primario spectentur; tamen in Mecaphylcis, Arichmeticis
Ceomerricis, quae derebus immobilibus agunc nihil torum
occurrie, nisi quod analosia quadam ad formam plerumqi
reduci possit, quod locomediiponitur, e etacum demon-
stratirum 2prioriconcernit. Prius aurem h. l. dicirur esfa-
cum quod essendi consequentia vel salrem nacuralicognicio-
neprasupponitur; posterius quod contra.
5. 32. Unde dux illae resuleane demonstrationum speci.
es quam decancatissimae rsdion e r8 on, quarum illa semper
etiam est ostensiva, dum causx iltius inRuxus efacum demo-
sratirum directe concernic, per se astruie, e sciploesefaciro
secundum omne guodhaber; haecuc principii ratione cres
alias admietie species, quarum prima ectreon a prioriremo-
Duo sexus t0: Secunda Fs on a connexo: terria re on a posteriori; itara-
Dem. Osten- tione causarionis in duos quas dispescirne sexus, eAtq; vel
sa (5
Per. Imposa
sibile
unde
masculini sexus (liceac ica logui) h. c. causacionis osten(irx.
ubi posita causi directe satim necessicatur poni caulatum
hr. c. FHacum demonstratirum ipsum; vel Faeminini, h. c.
caulationis per impossibile, ubi posita causd praedicato Pro-
policionis contradictoria, carerisii hanc necessario conse-
quentibus aue concomirancibus aur otiam pracedentibus,
ostensire quidem, h. c. ut supra jamdum nocarimus, directe,
resultare necessitatur aliguod absurdum, rel ex primis tale,
vel ex ortis, imo e ex antea concesss e in Fisato demonstra-
tiro subjeclirelirsuers locopositis, sed eo impetraro, cum
duo sinul sare non possint contradictoria, reicetd hujus ab-
surdi causa quae praedicato ex ipsi concernentix Propohrio.
niserat ex adrerto, consequensillico eA e necessum, ucpo.
sciencia naeur ipsum F.Karum demonstratirum ica per impossibile,
eradus for. h. C. indirecte, caulatum, jux omnia fusius diducir Aricto-
Eeles
matesi

## Folio 137 — 851385079:0149
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000149.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
I
DA
Ct
6
12
s
15)
et
C ap. 12.
Et Ratione Causandi.
157
reles. Illius sexus, nempe maseuilinri, Sylosimus deuron- (a)inven-
Stracirus appellatur ex Arislotele Dictiens h. C. OHtensirus;
huijus vero pasoricus; h. C. abducorrs. Scil.. ad. ab surdum: seu
Falsum. X impossibile.
6. 33. Flinceres illa demonstratirorum Syllosismorum
species e Scientix gradusgs. Formales, guorum primus na) 1. apodiesi-
Eoxdicicur Apodictiens, a priori proximo, Sdioni empero- cus
istensirus;adeogne simul dictious: alcer canrum e in specie
Dicticns, SomStensirus: Tertius Apocosicus, Son Per impossI. 2. Dicticus
3. Apagogi-
Bileconcludens. AnodesEcas aurem. de Analyleos vocabu cus.
lum absolure se cundum datam definitionem omnibus exx-
quocompetie. COuinam rero X quoc gradus speciales sine. (6) in spocic.
Scientia ad hoc relillad objectum restriata, v. p. Ccomerrix
quae Magnicudinen concemplatur, cuiusocoprecipuesci-
Bilicacis orado advercivingeniosissimo Keplerus in Flarmo-
nica Mundi in iisdem inicio Racim estadducendum. Ubio- Ouibus ac-
mnium facillime se expedire poluneii gninullum Scieneia seaie
gradum Cum disciplina pacuncur inesse, definicionibus (0.
lummodoa distinctionibuscontenti. Noshic, Occatione
rerummathematicarum; in genere (altem. agimus de Scien-
tid, cujus eriam gradus generales. cum. maceria cum forme
respectunesensemus.
5. 34. Unicum hic addimus, duOS. PEXTerCA PASSIMI. OC- Scientia de-
Currere Scientiaesmoncuiuscungne, se d determinativae, era terminasi
dus, quorum unus dicitur posicious;: alcer negariom. IIIe est; Da gradue
cumpraecise de decerminare, aeque ica posicire, scimusrem, coscibus,
v. 8. proporcionem diameeri quam haber cum (ubcensa (ex-
ea parris circuli; hic rero, quando saltem inera cereos limi. Necaribus,
ces contineri; nec illosesredileimus, h. C. nesacire deter-
minacam habemusr. 8. proporcionem diamerri ad circum-
ferenciam non essomajorem quam 1001000100010001000l
0001000. ad31412591265]358197913231846. ncominore, quann
100(00010001000100010001000.2d 31411591265135819791323)
847. Ita Sciencix gradu quasinesaciro seimus ubi cometa-
rum, nempequodnon sinein aëre, licec in quo Caeli spacio
PEX

## Folio 138 — 851385079:0150
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000150.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Absolute lo
De Narura Causarum.
Fect. 20
pracise ferantur decerminare non cognoscamus. Ita Caelo
extremi distanciam à Terra Caltem nesacire scimus, nempe
non esle minorem 4000. Semid. Perra, licer maxime proba
Bilesc aliquocies esemajorem.
dummA. Su
marum,
mendo
13.6
5. 35. Aequehaec Cuncilla Principia, quibus in demon-
Arando quocunque modoncimur, aliis quidem ut succen
curiacistantum; aliis rero ut cauhs principalibus. Quo.
rum illa supertciariam saltem de re propolica nociciam in
cellectui conciliane; haeerem incime cognitam exhibene, d
intellectum solida rei proposiiae sciencis perfundune. IIIa
Principia. Suppositiva Cune, de in Definstiones Epuranoriona lcs) e Tsypo-
sunt bel sup. rheses distineruntur; haec Perfectiva dicuntur. et in Axioma-
positiba
nempe
ta ((ub quibus ipta concinentur Postulata) e Observationes (C
dispelcune, ex quibus utrisque canquam Primis conslantur
Orcapro rebus profundioribus.
Desinition
5. 36. Detinicionesnocionales, inquam, nemperum No:
nes Notio minales, cum, ut rulso dicuneur, Essentiales, quibusrem du
nales, es; Ainetam distinao lalrem conceprunobisimasinamur, abs
quercali de rera de intima nacurarei scientid, r. 8. cum Hon
rolocium concipimus, ue Quromaton (Genus) chronomerrioum
(differentia) rucFTominem, ut Animal terrestre bipes: hae in-
ypotheses quam Definitiones un a cum cerminorum Fy pothesibuSCK.
cravera scientix pomeria cadune, d ob id a cordacioribus
non adeomasniaestimentur, exronum exerciciocopicoreli
etx, de Pacellicum instar reris demonstrandi caulis quotieso.
rol persi. Pus est lubsitura. Reales rero Dehinitiones de quidem prir
Rita, nem. mario sic dicta Cansales, ip (a Scientix penceralia insrediun-
DeDesini-
siones Rea.
cur, e principia sunerere perfectira, quibus rem intimius:
inspicimus e ejus ouidicatem vealem, h. c. 20 quid sir seil. id
Der quodresest, dut Curhocrelillomodolereshabeat, in
dubicaro cosnoscimus, h. c. seimus; ut cum Florolocrirorulas,
carumquesicum, numerum ficuram, proporuonem _ C. un a cun
principiomoms intelliximus, ex quibus relultantes effectus:
eanquam horolosiiproprietares de actribura demonstrari-
re cognolcimus, et icanacuram _ centiam horolosii rera
intime perspectam habEMUS.
5. 370
15. B

## Folio 139 — 851385079:0151
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000151.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
A
u
s0
AF
so
35+
or
M
in
ex
DuS
ls
0
1
1
15
ri
d
qu
t Ratione Causandi.
Cap. 12.
Arandooccuem echldcratio. Relpecu alicipins. g
cum ulceriorem ip (a Cabcunc distinctionem: aucenim Prin- sunt
cipia proposicx disciplina quam ingrediuntur propria re xropria
Suinc, nec in alia quadam nascuneur, ut unt Obscrrationes
Phytica in ip(a Physica, e erhicae in Echica, s astronomica
in AAronomid; auc a generaliori, cui haec ipsa subordinata retMuX-
est, truc eransferuntur, e inde quasi matud pecuneur, ur luntsitia.
Axiomata metaphysica in omnibus aliis disciptinis, geome.
crica in Chrsicis ec Maches mixca, ertrica in juridicis dc. II.
La Principiadico Propria; haec umacicia: illa speciales e de-
terminatae causae unE; heec universales e indeterminatae,
quod ex inspectione disciplinarum Fuclidea methodo
Baudencium meliusincelligere licebit.
5. 37. Sed haec erat absolata Leorum in demon. Resbelibe
cld
Aristorelico. Fuclidex
sect. TII.
DE 
MEMDRUM T.
De Methodo Particulari
CAVUT +
De lapalamentis demonleratiris
S. T.
Raemissis praemicrendis ad Praxin demonstraciram in Prxi de
nunc accodimus, non exereite spectaram, niliguancum monstrati-
cioredundatin praesensnegorium; sed Gonaretantum, ba
id in quo rerus demonstrandimodus consictit genera-
liter, _ catenus eriam demonstratire, si qua ducturi sumus
immediacenon Auancex ratione, decerminando. Necessum
enim esse ridetur, utmodum sciendihic, quarentes, nisi in-
celli

## Folio 140 — 851385079:0152
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000152.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
1.0
De Praeparamentis Demonstrativis.
Sect. 3.
celligentia sustioiae ad eum inveniendum, ipsa scienciZ utZ
mur. ee rerum necellarium que liunc ese quem tradituri su-
musmodum; ne quidresideat quod contradicatur, jamdum
euc ipsano demonstrando quasiper anricipationem crincamus.. Puto
eret demo eamen omnino sufficere rationems formale illud cognoscen-
prasione. diprincipium; ad decreca demodo demonstrandisionata seu
PARATORIA
quorum
100G.DiC
Formalia prorus indubicaco cognosconda; aucad m inimum
deductione ad abisurdum: quicquid. occursurum est dubie
conticipose
5. 2. Ouodisicur dictam concernie praxintria poriss
mum adeam spectare ex analy simactiemacioarum intellioj
mus, e primo quidem occurrunt Praparataria juaedam; scui
praliminaria docrinx sracid plerumque praemictenda: quae
sequicur ipse Sillogismus, in quo praxistixe principialiter e
a parte rei formalicor consistic: hiunc denigi conitatur: Me:
thodus, urramque fere Demonstracionis prouvad incellectum
retereur absolrens paginam.
5. 3. TREEF DEXPATAEOTIA reFertuFT. En fcorsti. c. Subjectji
propolcionis exemplisscario scu specialis _ determinata per.
exemplum cercum expositio. Ouodiquidem exemplum:
cum resiphas (hre genera sintae species, deguibus principa
licer. incelligenda suncdemon stracira proposiciones; Pire Tal
tem indiriduai de quibus quiequidProvoscio: dicit. quoad
rem rerificacur) in medium afferre illicprorsus, hiccommo-
denon queamus, certissionis doctrinalibus, _ ut suprano:
carum est; definitionibus inde dictis. imposirivis includi Colcr.
2. 40e10V05, Dioressio. Pradicati Propolicionis iisdem ( Opus:
ostsionisinclusum ad Subjectum jam expolicum applicacio.
Ouxe duopropeoroa pramieruntur in praxi analicica, ne de
monstracirum. FRacum generalissime ho conceptum, una
Oeclaratio oum ipsa demonstratione, prima froncerideatur obscuriusi
per Exem. sedue cum exemplarem illustrentsclarior inderedaaturtum
Dum,
iphus BRaris cum demonstracionis sen sus, hoc primum sup.
Pohco quodguxcun q; Caltem doctrinae gratia dohoc exom-
Dlo in specie con frmaca sunes eadem in genere de similibius.
omni-
Consideran
da junt.
Tria:
DTIMOPRA
I. F. VdeorC
2 _1D e

## Folio 141 — 851385079:0153
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000153.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Mlembr. 1. Cap. Y. De Prap. Demonstrarivis.
omnibus adeoque de iplo generalissiino ettaco ex iissend
principiis sencraliter enunciacis Caltem per. cranslacionem
ese quam rerissima..
5. 4. Cxcerumendeors et dioepoues rel ipsi stacim provo.
acionidum ad Demonstrandum offereur, admilceneur; rel. policiont
provolicam demum sequuntur. Exemplum sic Problema
arichmericum, quod quarcum provorcionasem dacis cribus
cerminis docet inrenire: Frocenim relsimplicirer e 2b593
endeoe de dioeiouoo proponi porest, li m. Si darorum trium
terminorum terrius sum secundo mulciplicetur, es productum per
primum dividarur: inventum iriquarium proporrionalem: VE
ucraque demum sequarur haorarione: Sinttres dari numeri. et dsted
2. 3. 4. quorum rerrius (4.) cum secundo (3.) multiplicetur,  pro. nicur,
ductum (12.) per primum (2.) dividatur hucusgue Pabicctum
ejusque Exdcors: sequitur dioe,ouos.  praedicarum) dicogno-
rum invenrum (6.) esse quartum proportionalem (2. 5. 4. 6.) AUE. rel misce
porest eriam simul cum en gésci di dioeiouu etterri sequenti
modo: Si datorum erium terminorum (2. 3. 4.) terrins (4.) cum
secundo (3.) mulciplicetur, e productum (12.) per primum (2.) di-
vidatur: (didouevor) eritinventus quotus. (6.) quarrus proportio
nalis EnFSIEVOV.)
5. 5. Icer modus adhibeatur perinde est: licer enim
prior quoad apprehensionem sic facilior, ob repetitionem
r3
camen estFastidiolor. Incerdum eamenubinuila disticuli rel prorsus
caseltin effato proposico; prortus amitti commode porest: omitsitur:
_ endeors e dioerovos, sicur in effaro demonstraciro vulsaris
Aquodoct: Omnis homo est risibilis; ad conuIIa DrOrIHS exDO-
sicione opusct, utproponens sciplo ejus iplius expolicio.
nem utroquetermino suppeditare rideacur.. Exposcioet Mamex
iam est in Fchicis e Turisprudencia quando generales pro: ina Mal
In.
politiones, sire demonstratira sinc sire salcem probabiles,
exemplis s certis casibus, exposiex Por Tirium, Semproni-
um. Cajum. Sejum e neccio quosnon retores Romanos: item
in Pogicis per Perrum, Paulum Cs Johannem aliose; ApOsto:
Ios Bariholomaum es. Judam melioris doctrina et atid deter.
minarisolene..
Dua PrO

## Folio 142 — 851385079:0154
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000154.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
pelnbiaru.
3. RaFaO-
De Praeparamentis Demonstrativis.
Sect. 3.
5. 6. Fluc spectacen dcors, aucue vulgo nominane, Syllo.
sismus expositorius, qui adhibetur à Philo(opho ad illustran-
dam rim consequentix in Syllosilmistertix fignra, quando
Scilicetmedium commune declaratur et ceu exponirur seu-
sibus per medium singulare, quod subillo communi conti-
netuF. EgOtamen in Fuclidea Meraphylica fundamentum
hanc Syllosilmirationem absq; tali expolitione formalirer
demonstranditradidi.
S.7. Tercium incer praeliminaria estnaraoncon. Constra-
xeon qua ctioh. C. Praeparatio seu determinatio postulandorum quibo
postutanda ad demonstrationem opus est, qualia quidem vel in ipsooc-
currunce Faco demonstraciro, pocissimum in Problemarico.
Domestica, ut in exemplo antea posico r. mulciplicare terrium datorum trim
um cum secundo. 2. dividere preductum perprimum, _C. Qua
dum Aunc, auc Palcem uc Facta supponuntur, atque ita per ex-
terna Cignapexparancur. Constructio est; vel aliunde assu-
Exrranca. muncur pocislinum in Theorematibus ad clarius intellioem
aristotelit
Exemplum
dam ex adornandam demonstrarionis rim: ut (, trianeulum
habere tres duobus rectis aequales demonstrandum fuerie; (up-
exEuclide, Potris poltulacis, cum quod quaevis recta porro in continuum
produciqueat imo quoadrem jam ducta cuiristriansulorum
laceri rersus veram que plasam adiaccac; cum quodenivis li-
neae ex quovis puncto extraneo paralle la designari possit, imo quo-
ad rem jam actu excurras, Analyticus, assumpro quocunque
eriansuli (diaerammare ab crepraesentati e sic exposici) lace-
rer. 8. ab. tractum ejus incontinuum b d. exera criangulum
cadentem, et recta porro jam actu excurrentem, facto du tu
visibilibd. delienat quousque roluerie: Similiter et ex pun-
etob. jam excurrentem rectam rectae oppolia ac. parallelam
ineliageammate ductu similibo. repraesencat, aeque itariam
ad primariam demonstrationem sernic, h. C. naraorcolu seu
Constructionem exercet. Ouibus ita praeparatis facile suc-
cedir demonstrationis Auxus, claristime enim hinc clucet
ob parallesismum linearum ac. e b c. e incidentiam recta-
rum cb. ad. ansulum cb c. xequalem eAe alterno ac b. et an-
sulum
EdcoB

## Folio 143 — 851385079:0155
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000155.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
1
et
s
i
s
et
M
alembr. 1. Cap. 1. DePraepar. Demonstratiois.
Fulum ebd. oppolto cad. acque ita tres angulos triat
ei usar srul ue loquicur Aristoreles, consticutos duobus
rectis aequales esse, quod erat demonstrandum.
5. 8. Quam quidem seometricam naraoneou Aristore. Luliari
res divisionem e eductionem appellat, qua quod pocentia nomina-
1100
(FciI. quoadnos, sed aan guoadrem) jam est, in actum (scil.
diltincta coenicionis aur separationis intellectualis areli-
quis cum quibus haec a parte rei perpecuo lune contu(a) de
ducitur, l. 9. Mecaph. c. 9. Acgueita severaliter quae Do-
Aularis, puta demonstraciris, nicuncurres ad demonstratio-
nem neceharixe, illa si luis exprimantur signis, auE ita PTOUL
Reri posse, vel jam nominalicer ese postulata dicune ponan.
cur. Constructio eA, qua oraecis dicitur nara oxson. Constru-
etionis camen rocabulum, quando cieatur in ipsis demon-
Aracionibus meralepeicerem ipsam, quae per externam Atru-
eturam saltem desionatur, subin fert.
6.9. Ouartum hiclocum occupar wcors, Casus h. c. c0. 4.L
Aructionis seu policionis auc ipsius demonstrationis ad r2. Casus
rioscasus, s qui in Proposicione occurrune, transposicio:
quae licet ad Theoremata se nonnunquam exrendar, porissi. Extra Theo-
mum in doctrina sicuum, mocuum, ee aetionum, ut in 7. et rema seper,
24. prOD. L. F. ∞ 35. 36. prop. l. 3. Elem. Puclidis, & aliis; ple-
rumque eamen spectatur in Problematibus, quae propterea
eriam distinsui rulso Colent in à n 2c (G. _ nonO (a. UBI Extr pr
tamen norandum, quochicasusnon semper incer praelimi plemanun
naria reterantur, et veluc exera problemata constituantur, dum;
quatenus Problema eA incegra propolicio demonstranda,
Ccd Expius quatenus Problema, uc lupranocarimus, rerx d
inceorae Propositioniscitulus lalrem est e incimatio genera-
lis, unde siciculus addico complemenco in ipsam commuta
tur proposicionem, linguli casus ipsum subjectum ingredi
untur, acque icacoridem peculiares consticuuneur Proposi- psa Propos
eiones ejuldem praedicati quoccalus in Problemare gener2. tioné problen
licer saltem intimato occurrune.
5. 20. Ita sicale generalicer incimetur problema. Ad
datam
Sunt aute
Sedingrem
dinturi
mati

## Folio 144 — 851385079:0156
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000156.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
144
De Praeparamentis Demonstrativis.
Sect. 3.
datam lineam ex dato puncto perpendicularem ericere: quoniam
punctum essepotest, vel in ipla linca, relextra candem; de
extra guidem velcirca medium, vel circa finem subjecti quae
lineae continuationem prohibet, quatuor: Ratim OcCurrunE
calus ad quos constructio esttransponenda. Fcsinuda (al.
cemhic imperatur. delincacio, casushi quodammodo extra
Problema qualimanaatarium cadune; sirero recticudo de-
lincationis, vel iplarum lincarum ad quemcunquecatum sC
dererminatarum perpendicularitas ad subiectam. dacamgi
lineam renit demonstranda, cunc d porrereitocidem formi-
consticu. dae lunepropositiones peculiares, quor (une calus, licetcom-
unc parcem Pendii gracia; (quoniam idem est. in omnibus praedicaciun;)
subjecti. subjectum lalcem. tocies. expree poni solcac, omissis praedi-
Cacisr. 9. ACI. Calus. Puncto dato in lineadaca existente,
calis hic exsursit Propositio: Si sumantur duo lineae puncta, ab
uno dato in eadem. ex utraque parte aequidistantia, 5. ex illis duobus
assumpris tanguam ex centris duo describantur. circuli aequales se
mutno secantes; (ny Sueror) linea recta per haec. incersectionum pun-
Eta ad lineam subjectam cadens. erit ex puncto dato: lineae. data per-
pendicularis (EHEVEVOV) 2. C asus, puncto. dato exera lincam da-
camcadence: Si ex puncto dato tangnam centro describatur cir-
culus lineam: subjectam duobus punctis Secans; (5. ex his sectionum
punctis. tanguam. centris. duo alii circuli sibi. mutuo. aequales (s se
muruo secantes desienentur; (ny Bueror) linea recta, per haec. intor-
sectionum puncta ad subjectam: lineam cadens. reritiex puncto. dato
eidem linea datae: perpendicularis: (Exbpcrod) _ C. dc exteris.
Feha. demum Propoliciones ipsum. casum includences lure
illae de quibus insticuenda est expectara demonstratio, quod
hic indicase Cutticiac.
ErsubisS. II. Denigue sunc: incerdum monnuila prius polita,
duc ab utraque. parte concesta, gux demonstrationis Auxui
morampenes audicorem injicere possent, quod aNumoris
jam principiis auc ip(i. propolicioni rideancur contrariari.
Echxclimicare prius oportet, nererum rerorideatur oppo-
ni aeque ita ancequam ip lam inchoer demonstrarionem:A.
naly-

## Folio 145 — 851385079:0157
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000157.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 59 lines, status machine
Etad
UA
nu
Ma
DuI
1C
obs
Ss
M
pet
d
es
nn
1101
date
p
(AIB
o
1d
it
0
Alembr. 1. Cap: I. DePraepar. Demonstrativis.
nalreicus tranc instanciam ipse sibi relut objicere decidereqs
tenetur, ut auditorem doctrina gracia praeveniar. Unde
praeliminarium hoc demonstratirorumgenus Ersaon, instan-
tiam appellare Colemus. Ita cum in Sphxricis Caruleus color. Spharice.
de aere nobis demonstrandus elser ex optico illo axiomate.
quod lueu la debilis ante nieredinem visa producat colorem caerule-
um incer obserrationes aucem Sphaericas aerem a radiis (ola-
ribus accentum Forrissime resplendescere certo doprehen-
Tum sic, objectionem hanc praeoccupacuri, debilem nitrilo-
minus hancinapriso consticutis rideri lucem exalio axio.
mace optico stacim initio pramonstrandum erat.
5. 72. Fthaec de Prareos Demonstratirae praeparatoriis. Ui omnibus
quibus opponitur Epiloons, consictons in brerissimarecapi- opponitur
culacionc Propolicionis peract i demonstracione nunc in co- Exilogns
clusionem degenerantis, quae sub forma caulaci praemissIs ex
Cauis h.. c. axiomaribus actu qualinunc prodeat, h. c. intel-
lectuiur inderesultans actualiter jam inclare scae, cum anteds
ubi proponebacur, ad huc in porencia claricaris huius quoad
intellectum lateret, licet ab xeterno causati certissimi quoact
xem exallaviscausis necessario depondentis rarionem habe.
rec. Cuirecapiculacioni semperadjiciuneur clautulae, qua
Thooremata, dne Edes dest Zap lacine. O. P. D. h. C. quod erat de-
monstrandum: qud Problemata, omes edes rosnoa latine O. F. F.
tr. c. quoderat faciendum, relut in scriptiones conclusionis, in
Star trophaei sic abhoste dericto (ienorantia) reporcaci, et in
Mularum templo in sublimi (memoria) frmicer (habitu) aH- Nequiesae
xi cum inastimabilimeneis in hoc erophaeo dulcissima quo. tia duleso.
ties reluerir contemplatione se delectantiseripudio, Dirini. sinta
que Numinis, un de primum hoc (Circale fuerit) emanare vi- renponeion
dic mens Tand. oratissimo derocissimq; celebratione. Im
possibileenim est. quad luprapluribusmonuimus, ut inde
a primisullum rere demonstrando deducatur estatum scibi
le Sifueric ex numero realium absquementis acquielcentia
non cam sibi quam Dirino Numini relicca. Unde mirum
non est receres Philo Cophos, quimissis quisquiliismerasple.
rum
Exempio

## Folio 146 — 851385079:0158
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000158.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
146
De Syllogisatione Demonstrativa.
Sect. 30
rumque tractarune demonstrariones reales, DEocancum fu-
isle addictos, ur derotione (ua muleos hodie Christianos, ne
dicant Philosophos demonstrationenon ncences qua rales
Tonse (aPerarCFInE
CAPUT II.
DeSyllogilatione Demonstracira.
S. F0
A Ecerum nunc inquo Praxeos demonstracirae cardo ver
ricur accedimus, quod est syllogismus. Cum enim, ue
Capponic Aristoreles, scire, dicatur cognoscererem (ettarum
demonstracirum) per causam (per axiomaca quorum ad mini-
mum du0) 55 qnod haec ejus rei cansa sit (h. c. Guod axiomara
cum effaco demonstratiro a parrerei necessario cohareoner
icaut iis policis quoadrem, hocnon possie non illicoreali-
Tereriam pOni) es gnod seres aliter habere negneat (R. C. IraVE
incellectus perceptis horum nocionibus, quod estacum de
monstracirum a praemissis axiomacisi araeruns co guodhae
syllosismo Tunc dependeat adeoguehac omnia quae dicuntur syllorismo
ocali coha
rent, ixita
cohareane, indubiraco jam coenoscat, eftacum demonstra
cirum veram ceream ex necellarium ex illis praemissis esse co-
clusionem, de proprerea aliter se habere neguaquam p0sc)
Teitur sicuc in generererum simplicium, positistum causau
niversali (DEO) cum parriculari (archirecto) uerisque in actir
Tusticienei circa objectum (constructibile) illico resulear (Do-
mus) caulacum simplex, phrlicoquasi Syllosilmomaximene
cellario; ita in genere rerum complexarum polcis eum A
xiomare generali (Dei vicem his tenente) cum specialiori (in-
star causa secunda) uerisque semper in actu lusticience _ nun-
guam delinenee circa etacum (demonstratirum) illiconecef
SICatuE (Conclusio, caulacum complexum, mecaphrlico SyIlo-
eilmo summenecestario.
Screnvia
Praxis Syt.
loxisatione
5. 2. Proinde cum respercautam scibilis cum illa cau-
sd Sfllogilmo reali semper cohareac, etiam nullo intelleau
constar. deeo cosicante; si scire relimus can dem e prout in le est in-
dube
Duoniam
abosteties
e carssa sei-
Ctot C16d.

## Folio 147 — 851385079:0159
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000159.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 66 lines, status machine
lt.3
U
nE
e
et
1
11I
1
ni
nEr
1
de
et
(M
2
10
(C
W
AU
90
je
p
alembr. L. Cap. 2. De Syllogis. Demonstrativa.
aubicato cosnoscereh. c. demonstrare, formali etiam SyIlo-
Silmo, quidicco realiut forma ecrpa archeerpae ad amul-
simrespondeae, eam tanquam conclutionem ex luis causis
tanquam praemissis ut deducamusres ipla requirie.
S. 3. Sicutaurem in genere simplicium qua nesorium ut ad cau-
caulationis ordinarix nacura jam constitura primo semper satione sim
e unirersalissime agic Nacura nacurans, e Lub stancia Priima Plicem con-
crrit
Deus dnulloprortus dependens, sed sciplo per se aeternum.
Tubsstens ab oluce, immucabilicer st inrariabilicer, actu pu-
rissimo concurtum suum exercens: deinde Varuranaturata,
DEo aucori subordinata, et ab co tum in cssendo cum in opc.
randonunquam non dependens: qua ec ipta vel purum e
immucabilem, quem a dirino Numine participarie, in cau-
Cando semper exercecactum, immediace sub Deo constitu-
t2. qualis est rerum mecaphrlicarum e geometricarum, I.
dearum puca, Numerorum e Fisurarum, quarum Ortus, sC.
nerationes _ caulaciones limplices puro quodam d velue
Concinuato emanationis ab ipso Dirino Numine celebran.
tur actu (Linca Formalisuxu puncti: Conus xcerna Frian-
suli convertione: Sphaera perpetua radiorum ex eodem
puncto quaquarerlum intinitorum egressione: Norenarius
ternario in se Formalicer ducto _C; vel in causando maceria
implicatur sensibili e mucabili, qualis est rerui phusicarum:
e quidem porro velindeterminate salcem ageneium, acq; ita Indetermi-
immediate eriam Tub DEo hc constiturarum uc Sol, Ccelum, nato,
qua eftectus generales inhis sublunaribus; vel determinate Determi-
(mediancibus pluribus paucioribus se inter e Deum, quo- nato;
rum unum alterum in operando movec) caulationem exee-
centium, ue masculus Deo susteneante, Caeloqueforente,
generans ex Faemella sui simile: Sol, Deo lustentante, calore
morensterram, haec emittens rapores, hirecepto impeture.
pullimorencesnarim, quae prorectos ex Alia in Americam
eransporrec insidences _c.
5. 4. Similicer etiam in genere complexorum qua ne- Ita a d Can-
ocium causacionis primo semper de unirer salissime agie id satione co-
Quosploxam con
curris
DEUS
Naturam
actu
Puro
Mixto:

## Folio 148 — 851385079:0160
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000160.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
248
De Syllocisatione Demonstrativa.
Sect. 30
quod eltinstar Der nimirum. Axiomarationale dirinam prii
micarem, aecernicatem, immucabilicatem, immohilicacom, ee
puricatem esisie relut expresanostroquo incollectni (com
plexis pocius quam simplicibus intelligendis nato) magis
Proportionata repraesentans, ut dimidium duorum est unum
Aristoreles 2. POs. cap. 9. Deinde quod est instar Natur
sxpordinan Racuracx, rationalibus Axiomaris subordinatae e ab iistum.
eob
ALtXt. D. 8
in essendotum in causando nunquam non dependensiOuod:
ad eundem mocum vel pure causat e immucabiliter, ut sune.
axiomara restricta in disciplinisrationalibus, puta Meraphy-
Sicar Arichmetica, Geometria, v. 8. angulus in semicirculo est
dimidius duorum rectorum; quod: tanquam causa particularis:
Tubunirertali, (dimidium duorum est unum). Constituca puro
e immutabiliquodam resuleantix modo caular, anculum in
semicirculo esse rectum; vel in caulando maceriae mucabili im-
mersum, luam ei caulacionem conformat, quod itidem por-
determ. YO elt vel indeterminare tale, ut obserrationes. potissimum:
187
sen Cuales, quae aepiusracionem causarum universalium, (pu.
ea secundum quid, ne calum) in demonstracionibus phylicisi
Iustinone licet omnis obserratio sen sualis etiam ab axioma-
ce aliquoracionali, dum constituitur. (Sicue caelum a DEO)
dependeat, e eo etiam ulcimato sitreducenda, quomodo,
quod lux debilis ante nieredinem visacaeruleum exhibeat colorem
atermina: obserracio est, quae generalem exercee causationem; vel de
terminare, quod mediancibus pluribus, paucioribo, guorum:
unum ab alteroprorenit, generalem illam causationem ad
certum effectum decerminat.r. 8. caelum esse summe pellucidum.
s inde radiis solaribus illustratum non resplendere, atqe itanostros:
non movere oculos licet eo directos, per conseq.. Calum respicien-
res cum nihil videamus, nigredinem nos videre videri: Inter eam:
veronis redinem intercedere aërem purum de die fortiter quidem:
Iucidum, sed in aprico constituris luce debili conspicuum; atque ita:
(decerminatus effectus) aërem purum de die apparere colore cae
releo: O. F. D.
S lCiBitur: est ille modus causandi complexus,
TIr
Axiomt
prinu
tum abu
00
b
ait esta

## Folio 149 — 851385079:0161
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000161.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
Ct.t
1117
A
F
de
est
Dd
a
ist
CAd
emb. 1. Cap. 2.. De Syllocisatione Demonstrativa.
simplici praedicto Patis accurata proportione respondens, losisatio,
quo Syllosimus demonstracirus a parte rei constac, de quem qua est
Formalis Syllosilatio, in negotio Demonstrationis ad incel
dectum terminaree, ns roda sequi, et ad amussim exprimere
ECnCTuT. Ubi quidem, etiam menon monente, quiris intel. re simplex
ligie, in lerioribus et quae non ita protunde latentin De-
moeriti puteo, ultra caulam unirersalem h. c. ultramajorem
vraemissarum in Syllogismo demonstraciro simplici, sustice.
re unicam praererea propolitionem procaula ad estatum de-
monstratirum restricta, quibus utrisque statim ab lolvatur
Causatio h. c. ipsa Demonstratio: In grarioribus tamen
Dluresrequiri, reluti caulas secundas coenimirum, quor
sradibus ad profunditacem putei fere in infinitum excur-
D
rentem deprectum est FHatum demonstracirum.
5. 6. Nihil autem retert in Syllosilmo plures an pau-interimbe.
eiores (int propoliciones, modo omnes d primo principio
immediace h. c. absque intortuptione cohareant ad conclu.
Ronisconsticutionem. Fclane CiNtathesin penicius inspi.
eiamus, paucas admodum Demonstraciones Syllogismo simpli-
si constantes inreniemus, uniconempe medio, duabus (al
cem praemissIs, ee ideo cribus non pluribus terminis velue
succinctas: pluresrero (quia plera que srariores funt) syl
losismo qui dicitur per pluramedia pluresque proposiciones
concinnaro saudences, et que proindoplures Syllosimostim.
plices, sed ad unam communem. conolusionem directosin-
oludane. Exempla qui desiderat, adcac Fuelidem de Clarii
in hunc commenearium, ubistacim inicio Lib. T. EFOPOLL.
continuarum ejusmodi Sylloismum ab Fuclide reterum
morosuccincterradicum, Scholastic a ratione in luos simpli
cesmagno apparatu resolucum reperiet. Respico interca
Anem hujusmembris similo quid invenies.
5.7. Neque camen hinc seguitur (quod arbitrarifor. Sicut enim
Pan quispiam posser) demonstracionem hacratione SyIlosil. Proportio
mospotius, quam Syllosilmum, dicendum esse;. Nam hieut ret simplex,
Proporrio duplex est, simplex nempe, jux est idencitas duaru
tantum
14y
Vel Contin
Ata
1a 6
Plerum
talio

## Folio 150 — 851385079:0162
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000162.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
250
De Syllocisatione Demonstrariva.
Pect. 3a
tancum rationum, qualis est, quam 2. habet 2d 4. & 4. ad 8.
Cuei enim quaternarius binarii; ica e octonarius quaterna-
Velconti. rii duplum cst. adeoque eadem elt urrobiqueratio) de conti-
nuata, quae est idencitas plurium rationum continua serie
seometrice prosredientium r. 8. 22d 4. 4. 2d8. 8 ad 16, 16 ac
32. _ ica in in finicum: quarum uerague, licethaec Posterior,
infinicarum eciam racionum identitas, plurimas in se conti-
neac ejusdem speciei proportiones, non tamen in plurati
proportiones, sed in lingulari proportio dicieur, cd quod hic
eciam rerera sicuna idencitas omnium racionum, nempe du-
plicitas, licet exea, sibinx ac binae rariones seortim Cuman-
tur, plures identicaces in particulari exsculpi queanc; ica in
na syllosi negotio syllosismorum, qui proporcionibus exactissima
stobelto
proportionerespondent, continuata Syllosisatio, h. C. Guxe can-
dem conclusionem per pluramedia collioie, quamris e ipsa
Dlures (xllosimosincludat, in singularicamen syllosismu est.
cum una sic idencicas, h. c. cohaesio cerminorum ad unam cy-
demgue conclusionem directorum; licet ex c2, si b inx ac bi-
na pramissa seortim lumantur, plures cohaesiones partieu-
lareseHormari queane.
5. 8. Neque etiamrepugnac desinitioni syllosiniFor.
malis Aristocelica omnium accuratissimae, nomine (yIloris-
mi plurium sllosilmorum continuam coacerrationem in-
hgniei. Detinic enim Gyllogimum Aristoteles Per NoyOrTA-
tionem aucoracionem in qua positis (non duobus semper) sed
quibusdam diversum quid a posiris segnitur eo quod (non duo
semper (ed) haec sune: quae omnia continuato sllogilino con-
etrationem renire nemonegabit. Fcsicur inadditionibus, unde (vIlo.
additionis. Silmus spectata hac analogi d nomen est mucuatus, lplures
fuerine addendi termini, ana addico est e una summa, licet
numeris in quorcunque classes distinctis plures summae par-
ticulares consticui possine, quae postea scorlim addiex nihilo-
minus eandem exhibeane summam communem; ita e hic.
anutDe.
monstratio.
nu compa-
ratio
5. 9. Sed quid muleis: ipse certe Arist. non obscure in-
uic demonstracionum aliam alià plures in se continere (yl.
losis-
oto 3
satio.
Fuxta Dest.
nitione A

## Folio 151 — 851385079:0163
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000163.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
18
1d
nit
eFI
O1
It
al
(
ia
t
1
2
10
2
sed
t
emb. 1. Cap. 2. De Syllosisatione Demonstrativa.
Tosismos, adeoque aliam alii simpliciorem esse guandor.
Post. C. XXIr. comparacionem incer eam demonctrarionem, r. Fjusdem
quae per plura, e eam quae per pauciora media absolvitur, Effatiubi
instienic d hanc ista meliorem esse ostendie, conf. 2. PriOr. 20. Simplet
_rideatur C. IX. ejusdem libri in fine locus cui excir: XXII. melior,
capice lux non exisua porest accedere. EIBi quidem de com.
paratione Demonstrarionum pluribus paucioribus mediis
gaudentium certum cAt quod aristoreles fusins deducir l. C.
dimensPhilolophi recte inspiCiaTUE, nEMPCT. qMaEeNUSDC.
monstracio Formaliter spectacur, pront ad nostrum refereur Ratione no-
incellectum, cui quoad apprehentionem faciliora (unc_ ca. stri intelle
cenushabentur praectantiora, quae magis cunc noca, quali
Tunc illa priora, guibus paucioribus absolritur rerum non
iea protunde lacencium Deronstratio, verba Philo(ophi
Funcclarissima 2. Si dux conteraneur ejusdem conclusionis
demonstraciones, illa lane praestancior est incelleani, oua
Paucioribusrem conficie, quam quae per ambages ad illam
certiticandam progredicur.
ctus.
5. 20. Aliter aurem sentiendum est de dirersis direr(a- 2 Diberso-
rumrerum demonstracionibus, in quibus uei racione obje- rum Effaco
etorum praestancissimae luneca, quae derebus dirinis Forma. rumubi
licer agunc, (macerialiter enim ee quali cerminaliter omnes sundamen-
tum balo-
demonstraciones reales Deo Scienciarum (copo Cacrae (unc) ris
etaracione sicus in Democriciputeo, e indeoreae difticulta.
eis in exerahenda, ee consecnea cum pulchrieudinis in exrra-
eta, cum vireuris in exerahendis ulcerioribus, de praestancia
speciale iudicium est formandum. Ouo respectu demon-
Aracio efaci (quod hyporenusa rantum possieguancum latera com-
prehendentia rectum) licetnonnili per plura absolraeur mC- Boum 100
dia mulco eamen estpraestancior aliis de leriori gente, quae
unicomedio constane qualis estPoncificiorum illa risibilis,
inquam, quod homosirisibilis, ex eo quodlierationalis. IIn-
deillam cencum boum immolacione disnam repurarieme. Acari 6
rito Pxchagoras; haec nescio au acari mereatur mactacio-
mem, praelertim cum, si accuratius inspiciatur, circuli porius
Mactatio

## Folio 152 — 851385079:0164
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000164.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
852.
De Syllocisatione Demonstrativa.
Sect. 20
propter Sophistici quam demonstracionis fsuram imitetur: majoris
Sophistica
Fionem.
enim cercicudo, quam iplaracio nequaquam immediacedi.
atitac, non nin per conclusionem ex ob serratione certam
contirmari porest, quaeramen hic ex ipsamajorerenit demo.
Stranda. Eindemirum non est, quod Poncifreii corin con-
erorersistheolosicis commirtane circulos, cum in libellis
logicis omnes demonstrationes circulo metiri doceane.
S. TI. Hoc aucem licco quod ajune pede praecereundum
tionis Spllo. non elt, in ejusmodi demonstrationibus, quae plures inclu
(1) DextrC
constituen.
du
dune Syllosimos timplices, unum semper esse principalem,
qui demonstracirum estacum pro conclusione habee, pro
duabus rero praemissis Propolciones quam Aeri pocesto-
mnium capacissimas, h. c. qua religuas omnes porentia com-
plectantur, ex quibuspoltea requisita probatione, lacences
inibireliqua omnes relure pocencia marerix in actum di-
Rinctae coenicionis per media peculiaria scortim educantur
ad complendam Demonstrationem. Oua mechodo de-
monttrationes Flem. Fucl. publice propono. TTunc in finem
Axistoceles multa de cerminorum expolicionibus e inde
quasi sub unum capurreducendis propositionibus acque ita
concinne consticuendis syllosismis demonstratiris cradidie
in analycicis prioribus praetertim l. P. C. 35. Quae rideanCAr.
Ubicamen e hoc adtrereir, promedio lapius inteoram adesse
orationem, quae ad commune nomen rerocari commodénon
possie, indeq; dissiciles esse calium (yllogismorum reduaio-
nes h. c. calimedionno rel pluribus saudentes demonstra-
ciones difticulter illigari compedibus auc rinculisuesiclo-
Bosicana Quar Formularum (VIlogiRiCaFU.
rurali potius,
quam
5. 12. Ouibushaudisiculcer incelligieur calianon ese
absolure necessaria ad ip Cam Demonstrationem, modo pro-
Policiones ea serie, qua per naturam ex se mutuo resuleane,
absqueulsa incerrupcione de hiatu, nacurali Syllogilatione
Tummeqi necessaria conasione, ponantur. Multa enimnz
curali Losica commodio tractari pONTuNE QUa PEF FOECanOSI
artisciali, pilos, aliase scholasticorum formulas artificiales, inoeniq
rumcruces. Unde sicur Sophicta capriosis delectacur Syllo.
SIIo.
Demonstra-
sismus erim
cipalis hic

## Folio 153 — 851385079:0165
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000165.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
O
A. 8
+a
MB
e01
AuI
clt
CM
o
OIt
Aembr. I. Cap. 2. De Syllocisarione Demonstratida.
imorum Formis, ad palliandam deceptionem; ita Anaiy.
Ticush. C. Philoophus qui docere rule, non decipere, omni-
um maxime nacurali syllocilationis modo, cujo consequen-
tix rim eriam puer capiac, suas eradic demonstrationes, e ne
Fortan percerminos error lubrepac, expolitione per liceras e
diagrammaca, uc sapra diximus, ecitur, qua omnes sophisti-
caciones praecareri ponune, nec arte sophisticorum clencho-
runs is qui sic progreditur opustrabet.
5. 13. Licet aurem uc omnia clarissime proponantur de. Ptiamn
monstracionis maxime intertir, non tamen ad hanc perspi. slectis curi
cuicacem, multominus ad esse Demonstracionis, necessarium alibus,
esuE, ubi plures occurrune spllogilni parciales, omnium
e Cingulorum Enunciationes juxta Barbara, Celarent, Dariis.  reciei
Ferro _c. Secundum excernum fermonem, qui Syllosilmo eis somper
Taltem accidic, luis numeris (ternario, qui sacer est) ab (oluco. omnibus, sed
Semper explicite de distinete ponantur, obserratis omnib.us vel subintel
uc ica dicam curialibus, Ouscung uqui, ereo: Sed Custicie, lectis,
imo, ne mulcicudine propolicionum obruaeur incellectus.
maxime conducie, Tuccils Gonorum supersuicacibus im-
plicice quod heri pocest innuere, reticendo plerum que (utA.
rist. l. L. prior. C ap. 24. exemplo docec, propositionesmajo-
res, quasaut iplaratio dictitar, acque ica perceptis minori-
Duseciam puer, nedum crudicus, ex lemeciplonorit, e AbI.
metipsi suppeditat; aut analpeicus expedientix gracid, Prae. Vel CitI
Tertim si per se non pareant, peculiari capite consignatas, aue
in ancecedentibo certo jam ordine demonstratas, Tolummo-
docitac reliquisminoribus quam tieri potest suceincissime Onibus fie-
inter sejunecis. Ouod ipsum eciam omnes cum sxistoceleri potesto
semper obterrarune Mathemacici luas adeo conreise, (e d 3d-
huc clarissime. concinnando demostracionesetium protun.
distimas, ue si guilibee inde fabricabilis (Iloermus simplex
addicis complemeneis Scholatticis Peortim exhibendus es
set, una laepius demonstratio ali is perquam breris aliguot
pasinas imo plasulaS COnSUMETeL.
5. 14. Aliud aucem est cum in solennium dispucarionum
excapto
conAi Consticu,

## Folio 154 — 851385079:0166
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000166.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
154
DeSyllosisatione Demonstrativa.
Sect. 30
conAictu argumenta proxonuntur sire demonstrarira sire
probabilia qua respondens exarena Ratim excipere, memo
rixmandare, ee absquemora examinare renerur: hic enim
maxime consulcum, imo ob humanam imbecillicarem neces
Parium cA. Engulos Syllosismos particulares un a cum omni-
um proxolicionum apparatu sisillacim proxonere, atq; ita
uenonnulli tolent loqui formaliter, rerius diceretur; arrifi
Nistaterque cialiter dispurare. Ouod Erero Opponens suppeditato (al-
sit expedito. rem argumonti lui meciio. suppolicaque conclusione (quae re-
spondenci semper adverla adeoqueiamnota cA) relobma-
liciam non relic, vel ob impericiam non possiciplum formare
_ genuino modo construere ilosimum, Rospondens, (IX
prius) suam in arce sIosilandi scienciam audicoribus octen-
dendo, aut (posterius) hominem Christiand commileratio.
necomplectendo, nenihil asatur, ipse formam Syllogilmo
Parsiri auth Ccopae Fuerinedissolura, sic in speciem forma
cum lalcem explodere porest. In cradendis autem inteero
cractau demonstrarionibus hoc ut supra dixinon est opusi
nili summa adsic in re obscuritas, quae hoc arcificio roslipos
sic. Aliassiformalis Sllogilationon est, nisi talimodo ex-
presse posicis pramistis e conclutione, Fareri cosimur Fuclio
demrix unquam formaliter esse arsumentatum, quitamen
ucProclus, Pappus e aliinon immerito deco, (nescio an i
dem de Ariltorele) cestantur, nusquam est decepius.
(2) Draca-
veri debet
5. 15. Sedhiccarendum Cummopere eAnericium in Cyr.
logilando commicracur, pocissimum illud, quod in demon-
Aracionibus ostensiris Aristoreles rocat  eo dexy aircidap
Fircum d 2. priOr. C. 28. nosabrupris verbispecirionem principu dicimu.
histicus,
underedicus ad idquod principio probandum ponebatur.
e ceupistillirerolutio, quam circulum sophisticum dicimus,
depender; in demonstracionibusvero apasosicis dicicur ro
un cog rro Tubincellise oon Sairen 5o Vevdos l. c. non exeo
consequitallam _ ab surdam conclutionem, quod concradi-
etoria verx alsertionis assumpra Fuerie, (ed aliunde Falsratem
hanc irrepsisse in syllogismum. cum Fallicacis hujus plares
caux

## Folio 155 — 851385079:0167
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000167.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 57 lines, status machine
s
et
p
10
1d
0
I
id
ol
ex
Ct
181
ret
M
asi
191
11.
151
s
Nlembr. 1. C ap. 2. De Syllocisatione Demonstrativa,
causae esse possint. l. 2. PriOr. C, 19. AB ueroqueritio, BCVE Et quoecuq
_ a reliquis omnibus alienissimus esse deber Analycicus, et bitium.
econrersolosicd arteh. c. Syllogismorum scientia quam in-
Pructissimus. Ob quam causam Aristoreles Demonstrandi
modum conseripcurus syllogismorum doctrinam pramisie.
camque interea, quasiper ancicipationem, accurarissimis
demonstracionibusstabilirie.
5. 26. Ad circulum aucem Sophisticum reterrinon de- Concedendu
tamem est
Dec vel Circulus ille causationum simplicium r. 8. nacuralium Recressi
generacionum in Physicis, quo pluria terram imprxonante
aperiuncur pori, uc cgrediantur rapores, ex quibusortanu.
bes Facta resolutione imbrem effundit, quo rursus terram
madeheris e ita finem principio quasi per circulum jungi,
necessum est: relsirculus ille cansacionum complexarum, etiam
in demonstrarionibus locum habens, alias Regressus dictus.
quo similiter causa complexa cum suis caulatis ricissim, dt
qualininaco, in orbem recurrunt. Nempecum ettatum de- Tanguam
monstracirum eciam aliomodo, r. 8. per experienciam, cer- Circutus A-
cum Fuerie, ee nihilominus ex suis causis originationis, in (e nalyticus,
velad minimum aliunde certis, demonstrarione s dion dedu.
catur, recresn Facto causam alcerueram hujusestaci, porissi-
mum particularem, canquam Propositionem demonstrari-
ram ricissim ex illo effato (quod illicerat conclutio, sed hic
uc ex sesaut ex alia demonstracione, cercum supponitur) tan-
quam excausanuda, sed incerim necessariae, posicionis de-
monstratione son contirmari posse quiris incelligir. Fxem- a parteree
plum poluimus in Fucldea sphaericd Theorem. 20. ubi aërem perpesnu,
purum in aprico consticutis apparere colore caruleo, ex au
rx acherex nigredine tanquam originacionis causa, et qui
dem secunda seu particulari jam ance demonstrach, SpHogil.
mosdion ostendimus: e regressu facto, quoniam aëriscae-
ruleuscolor experieneia cercus est, exhoc tanquam causa
nuda sednecessarixe positionis, adhibitis praterea lociis.
quibusopuserac, aurae aetherea niprodinem quascirculo
demonstratam dedimus.
155

## Folio 156 — 851385079:0168
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000168.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
De Syllocisarione Demonstrativa.
Sect. 30
5. 17. Icerque circulus realis est e necessarius, exiis
 qua se matuo ponune, peaefortim hic posterior e complexus,
qui a parto rei semper a in omnibus quoqueralis est: sedue
aparcenoari etiam raleae, praeter illam quas macerialem
recum iplarum complexionem circularem, necessum eAt uE
ejus quas circumserencia nostro incellectui distincte s ex
presse ducta (ic, h. C. ut clarius ac ipsum cenerum (ex quo alio-
quin circumfereneia erahic originem) innoceleat, adeo ue
Licur in priori lemicirculo, seu in prima demonstratione,
eaulae conclusionis in se certae sunt absqs intuien ipsus con-
elusionistanquam ceneri: Tcarieissim in posteriori semicir.
culonontancum haec ipsa conclusio, jam caulxe loco politur
aliunde eriam absque respoctu ad praeminas sui causas certa
lic e necellaria; sed d alixe, qua cum eavelutlocia rel ucsu
pra. ordinacae causx concurrere debene, 2d sine s omnidu
Biocareane, alias nullus obtinetur Regressus seu circulus.
demonstracirus.
SRCLS ACCir
5. 28.. FX quotacile incelligitur, quid desc Circalo sophi
sulus Sopbi. stico, quo minus circuti demonstraciri rarionem obtinere
siCm
queac: nempe quia semper carec distincta e conspicuacir-
cum feroncia, sae pinseriam ip(o plano. h. c. quia semper, quod
pro causa Cumie adlineionocum est, et ob id adhuc ienocius:
eaulatum, criam si d parte rei ea quae complectitur inter se re
erocurrane: plerumque camen ne quidem res, quibus constin
enitur reciprocantur, adeoque circulus hic e plano e cir
cumterencia desticurus Non- ensest. Circuli camen denon
minationem Cortieur, quod circuli demonAtraciri Formam ex:
imaginatione proterentis mentiatur, scurE quis crera de
Sicutus e cabula digito aerom quocunque modo feriae; et
circulum exacte conspicuum se delineasse pucee.
(3) Unis
S. F0. Exquibus alterum illud quod ex supra posieis in
ossatiplu. cellisi diximus, Auic, auchis ipss lalcem praelupponitur, np.
res quidem unius ejusdemqe effati plunes esse posse demonstrationes, (cut alias,.
esse possunt juxcatricum illud, uniusrei plures esse porunt cauta. NOn
demontra
tiones,
enimrentum, quod ostensire constat temper eriam apasc
Siee
modo hoon.

## Folio 157 — 851385079:0169
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000169.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
s
0
1
Alembr. L. Cap. 2. De Syllosisatione Demonstrariva.
Dice pocestostendi; sed et quod a priori, sire proximolire
remoriori, demonstracum est, Plerumque rel a connexo, rel
a Polteriori, quoque cerriticare licer. Imoplures ciusdem
effaci Demonstrationes eriam a priori Caepius occurrune.
Plures simul a Posterioriur in scienciis, praesercim sicandem
direrh eradideruntantores, ridere est: necenim multacu.
mulare exempla precium operx puramus, cum scientix sic
eradica omnibus pateane inspiciende; rideat, qui rolet.
Non possum eamen quin Arictorelis etiam hic mentionem
Faciam, isenim angulos ad balin in Triangulo Isoscetiesse
xquales I. r. prior. C. 23. e ansulum in semicirculo cHere.
ctum 9. Mecaph. 9. concinne demonstrac, medium quidem
cerminum salcem suppedirando, ip tam rero Syllogilationem
Geomeerix peritis (quales omnes suoscum ridicesse, cum
Speraricfore discipulos) relinquendo suxplendam: utramqi
eamen propositionem Fuclides I. L. F. lem. prop. 5. de l. 3. Elem.
Pcop. 3T. illam prortus, hanc paulo aliter, sc daeque pertecte
demonstratam dedit.
5. 20. Caererum ut unins esari lapius plures eAe PONunE Non nmen
demonstrariones; ita (i Plura Fuerine estaca genere dirersa dibersorum
carendum estne cadem demonstratione conticiporcprasu. aus
mantur, acque ira uera baors cis amogenos committarur. F.A Nefiat
aucem uera baors cis amozevos duplex: una diciporest impossi. usrabaos
bilis, alcera incivilis. Impossibilis estrel Occasionalis, de qu’a lu-
Pra5. 89. Scc. 2. dixi, ubi occasionem aliquam Corriri vide et imposse-
mur exidencitare actribuei, quo dirersa constanc estaca, ad i-
denticatem principiorum acque ita cranssationem demon-
stracionis; rel prorsus absurda, quando dirertas plane Pro-
Positionesh. c. ambobuscerminis alienas e toto genere di
reras demonstrare prelumerem ex principiis unius alicujus
generis. Adillam quidem oscirantes se duci nonnunquam
Pollunc; hanc pecus sitqui commierar. Incivilis autem eAt, ret noibilii
quae absolure quidem impossibitisnon est, nec Demonstra.
rionem de se reddic riciolam aueplane nullam; moraliter ea
MEM EXCOnrentIOnE, rel pocins noconalires ob cxigenciam
metho
Exemplo
Atocolico
E 6 
qua est
bili

## Folio 158 — 851385079:0170
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000170.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
158
De Methodo Particulari.
velt.3.
methodi, qua quodlibet suo locorractandum est, incirileha-
becur auc inconcinnum, r. 8. geomerricam conclusionem in
Mecaphysicis, aucPhilolophicam in Theologia, licet ex luis
guodlibecprincipiis, demonstrare. Mecabasis aurem nulla
est, cum in disciplinis subordinacis afrectiones quaecunque
de subjectis specialioribus ex principiis generalioris dedu-
cuntur, quod laepius inculeat Aristoceles, e ex intra dicen-
disclarius apparebie.
Capux HI.
SeMsethodoParriculari
5. 2
Methodus D Fsac Methodus, quae spectarur rel in Engulis demonstra
Particula.
ris est
Lecionibus, dicique porest Meihodus parricularis; vel in
pluribus de eodem genere conjundtim exhibendis, dicique
Vanben. Poces Methodus universalis. Parrioularem quod concernie
tdonis aua
nititur
mechodum, spectari haec porestrelratione inventionis relra-
tione Doctrina. Ouoad inrentionem, h. C. A vel ip sum esa-
tum (uc in Problematis) nude sc in medium proposicumre-
luc ante demonstrationem solrendum, rel datiscerminis, (ue
in Theorematis) medium saltem demonstrarionis investi-
Naturali candum fueric nacuralem commodissime sequimurrationis
jndiciopo. ductum, modo cum Placone dextre recordemur, (i Fuerit eRa-
eiusquam cum racionale, aut insticuris ob serrationibusrerum naturam
Contoas. Adeliter intneamur. s Fuerie efacum experimentale. Nece-
norum.
nim ponsatinorum hic quicquam jurat: imo sihic subsicta
mus, candem noscum iis quibus destinacus estruderefacie.
Sedjubatur
Ponte saxi
entum
5. 2. Alius aurem pons est, nempe sapientum non alino.
run, arrifcialis ille procedendimodus, in rebusaestimaciris
susticienter limieatis decerminandis ee inreniendis, quem
generaliter Analy sin speciosam vocamus, specialiter in Nume.
ris Losisticam dicimus. Ouibus artificialis respondet Lo-
si realia
sica resulis suis generalissimis menrem in quacunque reri-
cacis inquisicione non aestimaciranocionalicer dirigens. Iis
repsupio. uerisque poncibus sidelicer calcatis ee in spectis simul ipEs
vantur.
nacu.

## Folio 159 — 851385079:0171
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000171.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
Ib
idu
CH
Iem
la
ON
eet
Ila
1IB
Nlembr. 1. C ap. 3.
De Methodo Parrienlari.
nacurae penetralibus (nam uc purus Logicus rulso dicitur
purusalinus; ica purus Analyricus, Circalia deticiane, non
mulcum ab hoceritalienus: Replerus mollius locurus cxco
compararie, qui inter duos parieres palpando ProgreAuS.
dum ad ostium perrenienaso inpinsens seneir (non ridet)
quaelicum (e esse assecurum:) Facilius quam ex nacurali judi-
cio (nis hoc nimis sic subactum) inreniet, quod cupit
quiguaerie.
5,3. Quod doctrinae merhodum AEEIHCE, PEXTUDPOSIEISTET: na, qua
minorum Pfacinocionibus, ee praepararis praeparandis, ipSa (a) syllog
de E h. c. Demonstracionem actualem seu lola mentis satio sim-
operatione. leu cum quis docendus est, externo Termone in- piexnatu
Pituimus, modo quo risum fuerit maxime accommodato. mliterstait
Fequidem sleriorsie Demonstratio, unico lalcem inclula
Tyllosilmo, perinde est hremajorem priusenunciespramil
tam, siveminorem. sire solum dicas medium cerminum, la
pienei CaF.
5. 4. Nihil enim Facic ordo cemporis in praemistarum
recicatione, auclocalis sicus medii, ad reram syIlosilatio. extrinseca
nem, qux eorn lexy non in externo fermone vel in spacio
conlictit, ArisE. 2. POst. 8. Ecrerum in narura cohxlionespO-
cins aut lequela notionales quam localeshic sunc actenden.
da. Licecenim Aristoreles rnuala ficurai, diagrammata, _ C.
dixeric certas proposcionum conjusariones quibus genera
Cyllosilmorum consticuuntur, cosirandum camen cA, roca.
bulum hoc ex scholis machemaricis analosia quadam huc
cranstatum solum esse, non in proprio sen Cuhicralere: alias
Cane non trescantum (ed quapuor essent Figurae (yIlosictica,
cum quarca sc, a reliquis distincta, localis terminorum pi-
AUTA, HUNCIM mOduM; T. 66 2.06 3. 80 4. 50
nemoramen qui syllosismos demonstrationibus porius ex
Aristocele, quam pedibus mechanicis ex Caleno mensurat,
gnarcam illam admircee unquam.
c
S. 5. Unde est, quod aristoreles raro nobis ea ordino Quem ari-
recen
soceloes
ret Doari
Nestetto
terminoru
situm
non curat

## Folio 160 — 851385079:0172
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000172.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
180
De Methodo Pariiculari.
Sect. 3.
recenseae suos quosab eo didicimus Syllogilinos; quonos
eos in Logicapueris ob oculos pingimus quahi indissociabi
les, led plerum guenacuralioriserie cum iplorum cermino-
rum, cum peaemissarum, quod nemo Aristocelicorum isno-
TAT. Fc licee ex dinturna consuecudine nobis pertuasum
habeamus maxime naruralem imo prorso necessarium hunc
esse recicandi modum. v. 8. Omnis homo est animal, Petrus
est homo. F. Perrus est animal: Sicamen sepolitis praejudi
ciisdexere indicamus ipE, adrerrimusxque (sinon maxis)
naturaliter Auere, Perrus est bomo, ee omnis homo est animal.
F. Perrus est animal, perinde uc in proportionibus 2. 4. uc Z
6. _ 3. 6. UF4. 8. Fr902, 4. uC 4. 8. vel uc Aristoreles lapius
enunciae: Flomo dicieur de Perro, sed animal de omnibomine:
quidni ereo animal de Perro dicarur. Scilicetur in Triangulo
rectangulo, spraecer rectum alcer acucorum eriam notus fu-
exit, ut inveniatur resduus, perinde est, sire majoremh. c.
ansulum rectum prius ex 180. grad. Tuberahas, _ exhoc resi-
duo posteaminorem acutum, sire contra hunc postillum:
utrum placuerie, idem semper emerset angulus desidetatus;
Modo captus ita echic. Sed inhocnegorio applicare se deber analyricus
Syllocisatio
continuata
ingenio discipuli rel auditoris, modo sciac, qua forma clari-
or ipli comparcac Syllosilacio. Ouod ur Mathemacicispe-
rindeest, ica, cum videanc explicieos in prima figura SpIlo-
silmos omnium applausu placere faciles si requiratur, ea dis-
politionetormabuncessaca quibo demonstratio constat, quae
quidem minima eorum est in effatis demonstrandis cura.
5. 6. Ouod siverd perplura media (quod in graviori
busplerumque Coler usurenire) conticiatur Demonstratio.
roereaisur duplex ria est, quali cardinalis. Sedreseodem recidie. AuL
enimmentis opcracionem rel sermonis curlum demonstra-
cirum inchoamus in confinio ipsius, Propostionis demon-
Vol sursum, Arandae, a qua velur ascendendo per intermedia principia
semper ad nocius proeredimur usque dum ad ulrimum seu
prinium omniumque nocissimum perreniamus, in quocan-
dem lubsstendum est, quas Deus hic adsic cujusnurni pa-
rCn.
arbitrio
relicum
respeCtaE
discipuli.
(6) S0d

## Folio 161 — 851385079:0173
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000173.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Nembr. L. Cap. 3.
De Methodo P arriculari.
861
rendum; aur rice rerta descendondo abtrocprimo noristi. rel acorsi
mogueprincipio per interiectamedia semperadionorius et unee
nenocius, incerim a pexcedence jam certificatum, procedi-
mus, doncc dictam proposicionem, de se ignocissimam, (cd
hocmodo jam clariticatam, actinsamns. Mlam in Machei n
dicimusmechodum eni ras dsxas; hanc d cv. dexWV. Fx nalica
quoniam prior illa facilior est ad invencionem, qua rem syntbetics
quaelicam, inroluera quibus cesicur resolrendo, relucerni-
mus, _ crucam ut penicius inspiciamus, ip sam in lua quibus
Constar principia resolrimus: hac autem commodior ad do-
arinam, qua ex inrentis ortam plurium scientiam, velucex
uno capice per sinsulamembra constructam e compositum
extribemus; factum inde est, ut illa spcciali vocis acceptio-
nerulso dicatur Analysicaitxc Syntherica.
5. 7. CIra Mechodo in particularibus ucaris demon- Utmq, omné
demonstra-
strationibus, perinde est, restrac ab aibierio dependet. Non rioni con
camen negarerim proracionereru demonstrandarum, cum. munis.
primisrero principiorum, aliam alia sapius esse commo-
diorem. Ouod. cum praecoptis generalibus decerminari
commoce nequeat, e resnon adedhitmaenimomenti, nec
Ariltoceles quippiam monuie, RCCNOSUIEMONCaEuT OPCTK
pretium pucamus. Iplaratio pariter a exercitatio utrahic
e nunc sic praeterenda dietitat modomanum admoreamus
vel salcem in disciplinis ueraque merhodo jam conscriptas
demonstrationes in(piCiaMUS.
5. 8. Non possum camen quin Exempliloco subjiciam pamitiari
Fuclidis illud ab Aristocele coties citacum estarum: Trian-
culum habeteres duobus rectisagnales. Ubis Cuppolicis Trian. Cujo deme
suli e ansulorum nocionibus, facta que doctrinx graria Tri. prtionis
anguli plani rectilinei (de quo dicicur accribucum) expos- Mothesus
tione per disoramma abc. ductisque praeliminarium loco
bd iphiabincontinuum, e b e. ipha c. Parallela: insticui po-
test ipla Demonstracio, sedomissis curialibus et contractis
more machemaricorum effacis, primum Methodo analyri-
cahocmodo:
Exemple

## Folio 162 — 851385079:0174
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000174.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
De Methodo Parrientari.
Sect. 3.
5. 9. Frianeuli tres anculi duobusrectis sunt aquales, pro-
pierea quoderes anguli onjuscunque Trianenti sint aquales omnibus
ad idem punctum constitucis, nempe ancubus cDC. ob parallelis-
mum linearum bC. (5 2C. agnalis s alterno a cb. es angulus oto
d. ob eundem paralleti cumm est agnalis opposico c aB. quod utruque
superius jam amonstrarum hic solummodo citatur:  anoulue
Cba. ertus est ipsins Prianculi, per structuram, atqe sic omnes
rosanculi eninsque Frianculi ad idem punctum (b.) consticuuntur.
qui, cum simulsumti, quod alias eriam jam demonstrarum est, sine
aguales duobus rectis, facient pernomnvervotur, artres anoulic
inscunque Priansnli eria sint aequales duobus rectis: Ouod erat de
monstrandum. Sed Merhodo Syntherica hune in modus
synthetie P. 10. Duoniam omnes anculi ad idem punctum constitur
sunt aegnales duobus rectis, quod alibi sua demonstratione jam evi
ctum est, quales quidem sunt in exposito Triangulo a b C. ancule
Cb d. ob parallelismum linearum e B5 C2. aegualis opposito c2b
esangalus c b c. ob eundem parallelismum aequalis alterno 2cb.
quodnerumque superiusjam demonstratum est, es angulus c D 2. si-
mul, qui sunt omnes tres anguli Frianguli abC. simul sumpri, per
Arncturam: orunceriam hitres ancalicuiuscunque Prianguli simul
sumpri aequales duobus rectis. O. F. D. Plerumguetamen, har-
monica gualiproporrione veramq; Mechodum pront ferre
Tolerrei commodicas concemperando, sc proccdimusi.
S. 1I. Ononiam in exposito Friangulo abc. angnlus eD dl.
ob parallelismum linearum ebes C a. aegnalis est opposito C 2b. 
aneulus cb c. ob eundem parallelismum aequalis alterno 2 C b. gnad
utrumque superius jam demonstrarum supponimus; es angulus cb a
ipsus est Frianenliper sructuram: erunt omnestres anculi Tri–
uneali a cb. per aegnivalenciam ad idem punctum (b.) constituti.
gnales, ut alibi demonstrarum est, duobns rectis necessario sunt a-
quales. Unde rres angulos Frianguli necessum etiam est per Noi-
orverrosar esse duobus rectis aegnales . F. D. Cuialicer inter se
milcere placuerie propositiones incesrum iphene sciar, mo-
domancaerealis effarorum colxlio cum Lufficienei perspi
ruirate conjuncta.
analycien.
162
d120
marmonta

## Folio 163 — 851385079:0175
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000175.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
DeMterhodo Particulari.
5. 12. Scholalticomore sic progredimur: ledarido LD Schosastica
Atori prius debicam hic apprecor patientiam.
L. B.x Ouodonnq habes omnes angulos simul, omnibus ad idem
punctum super line a rect a consticuris simul, aequales, C In Mas
id, cujus anenliomnes sunul sunt aegnales duobus rectis.
BA Aiqui omne Trianculum planum rectilinen est id quod
habet omnes anculos simul, omnibus ad idem punctum
Super linca rectâ consticuris simul, aequales.
RA FrCo. Omne Triangulum planum rectilineum eAt id, cu-
jns anculi omnes simul sunt aequales duobus rectis.
Mlajor jandum superius eodem apparatu, sed immediate
statim exprimo principio demonstrata est. Vid. Fuclid. lib.
Nlemb. 1. Cap. 3.
R. Elem. PFOP. 13.
alemoria
ratiatone
atier bersuto
Mline iobatur
2. BAF Ouodeunque triangulum habet duos internos angulos si. Cauro
mul, externo es oppossto, (qui reliquo erium internorum
est deinceps) aeguales, illud eAt id quod habet omnes an-
sulos simul, omnibus ad idem punctum consticntis simulo
aguales.
BA Acqui omne Triancalum planum rectilineu est id quod
habet duosangulos internos simul externo Cs opposito (qui
reliquo erium internorum est deinceps) aquales.
RA. Frgo. Omne Triunculum planum rectilineum eA id
quodhabet omnes anculos simul, omnibus ad idem pun
ctum constitutis simul, aequales.
RlaiOT PEObATUE:
3. BAF Ouodeunqe habet omnes angulos simul, duobus deinceps pugnabae
sitis simul, aequales, CA id quod habet omnes angulos si
mul, omnibus ad idem punctu constituris simul aequales.
BA Sed omne Trianculum quod habet duos internos angu-
los simul, externo es opposiro (qui reliquo trium interno-
rum est deinceps) aegnales, est id quad habet omnes an-
sulos simul, duobus deinceps suis simul, aequales.
RA. ErcO. Omne Trianculum quod habet duos internos an-
sulos simul externo (s oppossto (qui reliquo trium inter-
BOreM

## Folio 164 — 851385079:0176
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000176.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Desethodo Particulari.
Sect. 3.
norum est deinceps) aegnales, eA id quod habet omnes an-
culos simul, omnibus ad idem punctum constitntis simul
aqualoso
MajoeHujus probacurs
q. BAF Ouacunque sunt eidem aegnalia inver se sunt aequalia
BA Sed habere omnes angulos simul, omnibus ad idom pun
ctum constitntis simul aquales; es habere omnes anculbs
simul, duobur deincops siis simul, aquales, eA haec esse ei-
dem aegualia.
RA. FrCo. Thabere omnes anculos simuli duobus deinceps s-
tis simul, aequales: es habere omnes anoulos simul omni-
bus ad idem punctum constistis simul, aequales, sunt in-
ter se aegnalia.
alajor hujus est axioma mecaptixlicum indemonstra
Bilc, per se certissimum.
Ainor eA axioma geomerricum indemonArabile ee per
_ certissimum, nempe quod duo deinceps aneuli simul de
omnes ad idem punctum, super linea rectâ consticuri simul
Ane idem.
Msinor certirsy llosilmiprobatur.
5. BAF Duorum omnes parres omnibus partibus aliora alieris.
sunt aequales, sunt inter se aegnalia.
 Sed Trianculi duo interni simuls qui extorno e) opposa
ula
eo sunt aeguales: es tertins qui hinis externo deinceps
est lune omnos Prianculi partes omnibus partibus duo
rum deinceps sicorum aequalos.
Erco. Trianculum quod habetduos internos simuli ex-
terno es opposito (qui reliquo trium internorum est de
inceps) aequales, eA id quod haber omnes anculos simuli
duobus deinceps siris simulaeqnales.
Major hujusest axioma Mecaphysieu per se certissimu.
Mlinor eAt axioma geometricum per se cerrissimum.
Nam in spicienci diasramma Racim innoteseit, l duo angulii
interni a. e c. simul eanquam una pars Trianguli a c b. ut
cocius prioris, sine aquales externo cbd. qui au sulo c b 2.
tanm
corsiter
esim

## Folio 165 — 851385079:0177
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000177.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
1s
1t
AM
s1
1t
en
Ees
it
Nlembr. 1. Cap. 3.
De Mlerhodo Parricnlari.
tanquam alceri parei Triansuli, deinceps est; de unam cxiam
partem alceriuseorius (nimirum duorum deinceps sitorum)
ad punctum b. constieuit: alcera autem partes uerinsqueton
eius (ansulus ab c) plane coincidant; omnes partes hujus, on
mnibus pal Busillius, alceras alteris, perfectissime esse x
Cellus ssitur est sylosilmus ccrrius. Redimus ad se
Mlinor SylPogisini secundi peobatur.
6. BRV, Mmnc Trianculum oujus duorum internorum angulo- Eilius.
rum unus uniparei, alier alteri residua, anculi externi
es opposici est aeqnalis, eCt id quou babet duos angulos in-
ternos simul extorno es opposiro (qui religuo rrium in
ternorum est deinceps,) aqnales.
Irqui omne Trianculum planum rectilincum eAt Triu
anculum cujus duorum internorum unus uni parti, al-
rer alteri residuae, anguli externi es oppositi est agnalis.
Frod. Omne Trianculum planum rectilincum eA id
quod habet duos anculos internos simul, externo e5 oppo-
sico (qui reliquo rrium internorum est deinceps) a
gnales.
Mlajor probacur per Tubsumprionem sub axiomate Mc-
eaphylico per se cerrissimo.
S.BAP Cujuscunque rotins duarum parcium quarumeunque una Ancbisa
uni parti, alcera alteri residuae parti, alterius rorins est
aequalis; illud torum habet duas parres simul, alteri toti
aegualeso
Sedomne Trianculum, cujus duorum internorum an-
eulorumnnus uni paroi, alior alteri residuae anculi ex-
rerni es opposiri est aequalis, est illu denjus rorius duarum
parrium guarumcunque unanni parei, alvera alteri res
duae parri alterins torins est aequalis.
RH. Erso. Ne vero jam hic raedium capit prolixicatum.
Minor CyIlosilmi sexri Drobatur:
P. BAF Duodeunque Frianculum (S. quaeeunque feura) habet la- Sans es
tM
9ua LES.
eundum.
BA
RA.
a

## Folio 166 — 851385079:0178
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000178.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De Merhodo Particulari.
Sect. 8.
nus eni ex puncto anguli oppositi excurrens linea pa-
rallela externum anculum secat in duas partes, quarum
una uni anculo interno, qui lateri dicto adjacet; aliera
alteri est aegualis est id cujus duorum internorum unus
uniparti, alter alteri residue, anculi externies oppositi
est aequalis.
Sed omne Trianculum planum rectilineum est tale, (Ex-
decmererborum)
RA. FrgO. lesatur minor syllosilmi sexti, nemihi seri
Bendo nimium acceracur calamus.
Major est exioma Ceomerricum specialiter nic For-
macum, (ed ex Mecaphysico generalissimo per subsumprio-
nem Auens uequirisridee.
Minor probatur:
Calefat D. BAP Onacunque linea rectae incidunt inparallelas rectas fa-
RA.
cinni angulos alternos es oppositos aegnales.
Sed in quovis Trianculo plano rectilineo duo latera duo-
businternis opposira. Tunt linea rectae, quae incidunt in
latus reliquum ipsiq ex optosiro anculo ductam paralle-
lam, tanquam in duas parallelas rectas.
Ergo. In quovis Trianculo latera duo duobus internis
opposira cum latere residuo, es ejus parallela. (UNE, quae
Faciunt anculos alternos es oppositos aequales.
Mlajoriamdum alibi demonstrata tic supponieur. Si
enim hujus etiam, ut ee primae majoris Demonstracionem
hiuc transcribere acque ita omnia propositionis principias
guae camen ad pertectam ejus scienciam necenaria Cunt, hoc
modo perstringererellemus, bone Deus unde chartam su-
memus
Mlinor certissima est per constructionem ex inspectio:
ne schematis.
Ergoraler concusio.
Decimus nunc esset exstruendus sy Ilogimus explici.
cusi Sedhunc benerolus Lector exercicii graria, si Barbar
porroplaceas, ipse formabic. Nosmacerium qua demon-
Ara
BA
A
en ormis.

## Folio 167 — 851385079:0179
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000179.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
A
n
est
II
1t
1
90
nit
ua
st
Nlembr. 1. Cap. 3.
De Merhodo Particulari.
Arationem hanc clandar, suppedicabimus. Cum enim ex
ejusdem schematis nudo salcem incuitu stacim indubitato
conster, duarum illarum anguli excerni parrium unam cbc.
uni incernorum a c b. alcernam; alceram c b d. alteri c 2b.
oppolicam esse, juxta definiciones ab Fuclrdetraditas, cer-
cum demum est. duos intornos a c b. _t cab. simul externo
cbd. esse aequales, per axioma commune. Cui cum ad idem
punctum accedat certius iplius Trianguli cb 2. perspicuum
eltomnestrestriansuli ansulos aequiralenter ad idem pun-
ctum concurrere. e propterea duobusrectisesexquales.
Q. E. D.
5. 13. Focamhanc Syllosismorum turbam IP. BarrOrI. Sed animto
us sic absolvit:
nunc rebo-
Anc. C aqual. c b c. (4) (5 ang. a. aequal. eb d. (b) ergo c. + dus symob
a (C) aegnal. 6b e. - + eb d. (d) Sed c bd. - = cb a. (C) aegnal. 2. Rect. lica.
erco (F) C- + a - + Cb a. aegnal. 2. Rect. O. F. D. TripIO PaV- a. 31. 1
cioribuslincis, quam inmodo scholastico sunt syllogimi
Dompolorocabulorum apparacu inslarissimi.
b. 29. Y.
6, 620L0
Judicernunc prudens Lector utra methodus sit expC- c. 13. 1.
dicior. Omnes ur opinor, lumusrarionales, juxta definitio. f. ax. 17
nem homo est animal rationale. An igicur tanto rerborum fudicium
axparatu semper opus sic, ubi pernobis congenitam plera. sit penes
que suxpleri possuncrationem, ipsaratio lOquatuE.
Sect. TII.
MIEMBRAM TI.
De Methodo Universali (.
De Disciplinis.
C APUF T.
DeSubjecto Disciplinarum in genCEE.
5. T.
eruaibeso
Ac demerhodo particulari: seguiemr universalis, in Scientia ex
Pluribusrerum sub eodem genere contentarum de P’uribus
monstrationibus radendis adhibenda. Ubicacim complexar
int
eat Metho-
d. aX. 290

## Folio 168 — 851385079:0180
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000180.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
268
De Subjecto Disciplinarum.
abl00se
inicionocandum est, quod, licuc analoria non tantum sim-
plex, sed _ sub eodem genere quousque libuerit cominnatas
acque icaetiam ex pluribus constata, Proportionis nomine Co-
dec insieniri; ita demonstratio non tantum simplex, de qua jam
dictum Sed e, de quamox dicendum est, plurium rerum ad
idem genusrectrictarum 95. Continuata, SCLENTLA PeneS CrU
dicosdicaEuE.
5. 2. Ouoniam autem Scientix tum simplices, cum Dex
cheses dicta primis ex pluribus sic complexa, non nisi sciscitando, recor-
dando, addiscendo, quod sraecis estuar havem, primum Cunt ip
venex; Factum inde est, ut per mecongniam caulx pro cau-
Lacoreteribus dictae sintuadiods Matheses. Ouo nomine pe-
nes eosdem ab incunabulis Philolophia generaliter omnes
insionicas esse scientias Aristoceles L. polt. L. haue obscure
innuic, de res iplalognitur. Cum vero specialibus specialia
essent imponenda nomina, Tolis iis quae demonctrationes
complectuntur quanticaci magis complicacas, primarium 
generale scientiarum nomen Matheseos relictum est, cum
quodhae scientix omnium sine, ut antiguissime (Aristoceles
I. Mecaph. 5.) ita cerrissimae, arque itana) cEo2l Sc dicendaes
cum quod omnium primo e primario (Gpracer naturalem
incellectus inclinacionem e habilicacem ad eas capessendas,
etiam Cingularem carum sic praemissarum in exacuendara-
tione rirtutem accendamus) sint addiscendae.
5. 3. Sed cum a Cracis ad Latinos transirent scientia
cuntur D. ennc inventxe _ exculex. Disciplina nomine veniebane, non
tatmcolentu, quo rocabulum hoc iphoracorum uaors a
quipollers quam quod, cuni sciencias omnesjamdum a Crx-
adultis ab eis pertectas crederene plerique, non amplius sciscitando,
addiscendo, recordando, acque ita plura in super addiscendo circa cas sc
verlari, sed disciplinatantum scholastica sub praceptorum
manuductione innioribus ad cdiscendum easproxoni, sen-
Tumque signorum, Tub quibus a Crxecis nobis essene relictu
licerremporis injuria plerasque parrim corruperit, partim
Suberaxerir cabula5) Calrem explicari debere, sibi pertualum
habuc.
Olim Ma.
Restricto
vocabulo.
Hodic di-
sciplina

## Folio 169 — 851385079:0181
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000181.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
5
1A
d
1
01
ed
a
CM
25t
O
1
Nembr. 2. C ap. 1. De Subjecto Disciplinarum.
1b9
habuerinc. Unde Disciplinas ab ediscendo pocius, quam addi. Pueric ab e-
Scendo, vel scisciran do his iplis dictas ese nemonon inceli. discendo.
sic. Nihilominustamen, cum Disciplina rocabulo id, quod
Craeci generalirer ua hyon dixerune indigieare reline Latini,
facile apparer; eos hoc ipso Disciplinam, lirem iplam non rei
modum accendamus, nihil aliud esse, quam Scientiam ut ica
loquar complexam, h. c. ex pluribus efacorum sub eodem dant q Sei-
senere concentorum demonstrationibus conslatam, tacite entiarum
95. Supponere. Fithoc ipsoctiam Disciplinarum essentiam Plurium
ablolri. Si exmente Craecorum a guibuscas impecrarimus
Iudicare relimus, certum est. vid. Arilt. I. POst. 24.
5. 4. Tgitur ad Disciplinam, h. c. Scientiam complexam
essentialicer consticuendam, de quidem à parte materias re-
quiruntur plures demonstrationes, h. c. Sciencia Cimplices; à
parte formae vero, genus idem, sub quo cum dictarum demon-
Stracionum extaca continentur, cum ad quod ipla principia
Sub eodem
cenere
demonstratira pertinent. Contineri autem dicicur ectatum complexies
dubeopenere; Tub quo ejus continetur ubjectum sionace
quidem. scd Tub illa Formalicate spectacum, (ub qua ipsicom-
Decit actriburum. _ Tub qua principiis substac actributi de
monstratiris. Eleganter hoc ipsum Aristoteles nocter deA-
nic L. POst. 24. dum inquic: uia chrsun (complexa) esirn cvos
2l85, Eou ex rav recorcor oinera n ueen esirn nahn rervna
avra: Préeq d’enun csiveregsi oourai dexai unr en rav au
rv, un ercec ex rao creecor, ubi subiicit r8r8) onuciov, ôrar
eis ra avaridem (aEAn. des 7d avra ev rd avrs qus eira rois diro-
dederr ulirois.
5. 5. Ouamris aurem mulea sincejusmodi genera, Tub certu mem.
quibusplura concurrune effaca demonstracira, possentquebris inter-
proinde quondrem mulex numerari Disciplinae particula. stincta
resi expedientia tamen gratia, sicut abstractas species plu-
res ad cerra genera Tubalterna, e haec porro ad generaliora,
tandem que generalissima rerocamus; ira sciencias comple.
xas h. c. Disciplinas, _ quidem particularissimas ranquam
species, luis cacim subjicimus generalioribus, e haSPOErO
BCnC-

## Folio 170 — 851385079:0182
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000182.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
170
De Subjecto Disciplinarum.
Sect. 30
gencealissimis, quousque rei seibilis conditio permicrie.
Necinnumero lacechic ullarireus, modo cujusris generis
eftata decenci extribeantur ordine, iplaque genera sbimu
euonara a, quo miriticejuratur incellectus, (ubordinen-
cur, coordinencur, e inhis omnibusres pocius quam verba
spectentur.
5. 6. Caecerum ee Demonstraciones sune de rebus sci-
bilibus e quidem generalibus; ita Dilciplinae generum
elasses sequuntur, ut actor sequi cositur forum rei: Onapro-
pter coridem commodissime constiruencur Disciplinarum
genera Tumma, quoc sunt iplorum generum canguam Suts-
rectorum capica. Licer autem plures, pauciores, sed plerum
que decem ab Aristorele recenscantur praedicationum figa
TA, equaesa rav xarmzoescor 9. Metaph. 10. h. C. Forma gene-
on sequ rica lalcem ae incellectus nostri apprehentionem restrictes
dut severa
adica
mentorum,
sub quibus quodris ard oouxnonns nerouuor dictincté por-
eA concipii iis iptis camen nequererum scibilium ranquanr
Fubiectorum classes, nec proinde seieriarum complexarunis.
h. C. Disciplinarum, capita decerminare roluic PhiloCophus.
Seduc Ensproprie ac primario de subltantid dici, de reli-
quis omnibus non nili guarenus iplius substancia Iunehabi
eudines (alcem praedicatirae 3. MCC. 2. _9. Mec. F. d TT. MCT. 3.
Fatetur, omniaque qua noshodic accidencia dicimus. V. 8
gualitases, gnantitates, relationes, actiones, passiones, quando; ubi
sirus, habius, nequaquam entia verecalia, sed modos Caltem
ipsius substantix distincte concepcibiles, licurro S no nornai
2oco d’i, esse sacuit, guodque esse quidem rulso dicanturs
mon eamen aliararione line, quamoior esmsnaucr, expressis
verbis r2. Mer. T. aFIrmaC, (conter locum exprestistimum VII.
ALCF. Cap. 4. e alibi plura) icanon in omnibus praedicamen-
eorum classibus, sed in prima saltem inveniri direrla diver-
larum disciplinarum subjecta generica in reliquis pradica
capocius ipsis subjectis comperentia, haut obseure inmuie.
im03. Mec. 2. expressis verbisloquitur.
5. 7. Ec dicet accidentis nommunquam sit accidens et
qua
Farum
 stlt
Bed solius
rbstantia

## Folio 171 — 851385079:0183
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000183.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
et
1
MB
bs
1
1
A
aembr. 2. Cap. 1. De Subjecto Disciplinarum.
quidem necessarium, h. c. licer de modoquodam, qui Tu
stancix quasipropior est, alius saepe modus reMOTIOENCCES- Nisi met
Sarioprxdicetur; hc camen hoc, non niliquarenus uterque leptise.
communi subiecto substancix, inest, Aristocele 53. (al. 4.) HCL
a. iea licer eftata demonstracira pro subjecto immediato (x-
Diushabeanemodum compendii grocia sic abstractire pol-
cum. Praedicacum camen cidem non compecit, nili qua-
venus in cereo fundatur substanciarum genere, de quo tun-
damentaliter e quali concrete renis intellisendum quod
hic doctrina gracia de subiecto praecise vel ebostracte can-
quam demodo dicitur.
5. 8. Ouod simodi quoque cum Tubstanciis reniune in Licet enim
conlorcium disciplinarum subjectire constiuendarum, 10. 9. fovt Modis
cidem erunc disciplinarum quahi modalium capita, quoc
modorum: aequinorem aplerisque conceduntur, imdre-
digiose aonolcuneur modi, Cum EAMeN UHICO LAnEUM CX II- ExX guibus
Lis. Onancirati, rulsdpeculiaris alcribatur disciplina; quod sola Qrano
quidem quam bene factum sic, es quanta subhocnomine itas
lateat ingeniorum deceptio, derracto glaucomate caecus et
ian videric ex intra dicendis.
5.9. Sed ponemus incerim quod Onanirati pronc ex subjectum:
genere modorum est, tanquam genvino lubjecto, peculiaris disciptinare
conveniat disciplina, e quidem amplissima illa, cujus con- bulgo enta-
remplationi quicquid Ccelo Terraii concinetur, imo quodtur
hoc utrumque compleaitur, ee ultra muncii limices indeti-
nice semper excurrie, (ubiacet: Positohoc, inquam, sed non
conceno, quae (o. quid commilic Onalitas. sermana Onamita-
ris Poror, quominus hoc honore disna fuic hucusquere.
Duracas
5. 20. An, quod desidia domi semper lacens apud ma-
erem nam reldormiendo, vel ex fenestra spectarum pro-
cumbendo ociolam ricam honate lalrem non exercire duxe-
ric, h. c. quod nocionalem lui speciem a rationeM COnCC. Tanguam
Deibilem in praedicamentis auc alibi veluc eminus s sionate oriosas
lalrem nonnun quam alignantisper conspicuam secerie (qua
Rits
Faeclusa
ualitateo

## Folio 172 — 851385079:0184
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000184.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
172
De Sabjecto Disciplinarum.
Sect. 30
licas manifest a) plerum que prorlus occultarie (gnalitas occul
a);nullo camen exercitio rirturem vere ritalem exserueries
auc actionem cirilem (Philo(ophicam) rel etiam domesti
cam (quo Spectat) susceperie, ut solentinerres faemellxe qui-
busmatresnimis indulsent, _ quas,ne forma detrimeneutr
capiac, operis domelticismonum admorerenon patiunturr
concramonicum illud politicum: Oria dant vicia: quod cum
magno cordolio (xpius experiuntur?
5. IF. Sed quitieri hoc unquam poruie, ur ejuscem ma
eris (Materiae) nacumaior filia (Onantitas) quam ab ejus in-
cunabusis in praesencem usque diem desidix semper incusa
rune, qui nullam cum ea consuerudinehabuerune, hospites
adrencicii; sed a iphproci, arctius cum ca converlatii post.
caquemarrimonio jun sci, nullam omnino ejus esse efficaci
am libere contessi sune, esto quod in hoc GIrcerio canquam
in summo bono luariter acquiererine semper, _ adhuc ac
guicscant Pamphiliiguihieri poruic, inquam, ue haec ipsa se-
Sca max. nior, juniorem (Onalitarem) cui, pracer cgresiam formam,
mefacunda omnem eriam asilicarem e efficaciam aleriplerunt paren-
ces, _ imputarunt spcctatores, scdulicate praerenerie, adeour
Ceometria mariri domum (Geomerriam ) ingressa propria labore (suis
eia
demonstrationibus) pares Cupellectile (Theoremarum, Proble-
macum scienria) non eancum omnes ejus implererit angulos,
celtas (Scereomerriam) conclaria (Epipedometriam) recta
(Grammimerriam ) Ced e dirina benedictione suoque fudore
indies accrescentem substanciam conductis amtinium doni-
xaleo M. busquamplurimis. (Matheseosmintae disciplinis), exera suoS
bematisa
lares lonse lateque explicarerie: quam felicitarem dome.
Ricam Neporioratulabunda Avialeniofere contectade luis
cancum rueis adhuc conspicua (Prima Philosophia) donatio-
ne relur inter riros inica dimidiam suorum immobilium
CCSEICParrem (Numerorum scienriam) quam ipla similirer (A-
rid adhuc, Cedrix, rivente) splendidissima proporrionatige-
neris supellectilereplerie, uc ex intra dicendis clarissime
apparebit.
es
Pant
ommabilis
et Adsciti
L

## Folio 173 — 851385079:0185
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000185.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Nembr. 2. Cap. 1. De Subjecto Disciplinarum.
27
S. 12. Mirum Canc est, si Ouancicas, quarenus peculia. instar Sub-
rem ee tam amplissimam domum (Marhesin) inCtar Macrista. jecti consti-
milias (Subjecti) possider Onalicatis, maternis mammis ag-
huc actixx, Sororest. Sed genealogiam eius inferius perlu-
strabimus, ubi derectâ larra genuina ejus facies inconspe.
ctum sstecur. Hloc eancum Ric dico, si Modorum e acciden-
rium unum subjectire constieuic peculiarem disciplinam,
eodem jure caetera singula eoridem disciplinas ab(olvere.
5. 10. Fc licer quae sex aue 7. Posterioribus exhibentmr Et quase
praedicamentis (quorum exilicarem enticaciram plerique Qualitas
eandem adrertune) non accendantur, Onalirari camen qui
Beneficium hoc denesari possie, si Onancitati concedatur, Quansitasi
nonvideo. Sanecantam Onalicas praectantiam, taneam la- cederet,
ticudinem, cancam disficulcarem, ne dicam majorem, toc et
iam spccies ne dicam plures, cor praedicaca, ne dicam plura,
habec, gnocipsa soror Onantitas. Sed praeterea, quid de- ut es catori
eAt Actionibus? Quid Relaris ? quid Sitni? quominus praedi. modii
caca demonstratira sustincane, indeque Disciplinas subje-
etire constituant dIp(a consticueae loguancur disciplina.
5. 24. Miror lane perrertas haeredicaris literarixe in Mira Di-
Subjecta distribuendae leges. Philo(ophix primum in cheo. sciplinaru
reticam ee practicam dirila (95. theorerica nullam admierar distribusiol
praxin; practicanullam cheoriam) utrobiquetres astisnan-
curvarces, guarum illic prima agac de Ence guarenus Fns
est, secunda de Corporenacurali, rertia de euancicare, nulla
de Oualicares nedum alsa de Relatione, Aatione, Passione,
Orendo, (IBi, Sicu, Hlabitur. BoncDensguanenshic Oeto
Fncium generatium contemprus est, quanca ionominia lue
mirum non esser, si publica in orbe licerario seditione con-
Ouancicatem, dux lotacum sabstanciis hoc pririlesio sau.
dec inridia peritmerene.
5. 15. Sednon el, ur ant sedicionem aut invidiam medi. Tamennul-
ceneur milellimodi, praecerquam enim quod rana esset co. lus Modus,
cum sine riribus iranullam etiam hujus riolentiae habeFeNE
Ca_
veret;

## Folio 174 — 851385079:0186
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000186.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
Seu Solae
Substantia
(74
De Subjecto Ddisciplinarum.
ecll.30
caulam, nisi rebellium ciculo reline insioniri. Omnes eodem
habentur censu, nec ip la Onanticas, quacenus modus est, ex-
emprionem imperii peaecendit. Omnes novem idem occu.
pancin Comitiis demonstraciris scamnum, illudnempe cui
ciculus OunLnor, e con n, h C. un or. 12. MCF. 1. Sola Substantiae
sunt imperii Scams 3. Mec. 2. V05 d mitelli modi sacellites c-
Dequibus Ais, quos in Cuiministerium alunt Scacus, aucriculi dignica-
Modiprae
cum imperialium, quibus quisque Scacus saudec. h. c. praedi.
cara lalcem eltis Substantiis compecentia, deque ipss de
monstrabilia.
Sibe imme-
diate
S. 26. Fe licecrestrum unus aue alcer, qui suo domino
(Substancia) proximior est, (uc L esacus) alioshabeae Sacel-
lices ienobiliores (modos mediaros) haberis tamen eos qua-
tenus urrique eidem domino (substantiae; paretis, _ utro-
bisdemandaca munia plura, omnia ad ejus nutum, commo-
dius exsequi possicis. Iphi rero quorcunquehabeacis famu
105, e Famulorum serros, e Cerrorum pueros, e puccorum
puppash. C. conceptibilicacum concepcibilicares, principa.
cum camennon obcinetis, nec imperii (lterarii) Statum (di-
Disciplinas sciplinarem) subjectire constiruicis. Concentiigitur vestra
consic:
Corce dominos restros (Substantias) Arenue porro sequami-
ni, uc in Colennicacibus (demonstrativis) qui robis praeest
Princeps restro Ripacus asmine disna concemplatione
monstrari possit e dicier, c est. Relictis proinde luo lo-
Comodisiad Substanciasredimus, uc. quinam e quor in hoc
Imperio (licerario) Principatus (disciplina) CONFINCANEUF,aP-
PaTCAE.
CAPUF TF
Denorca Des Disciplinarum Scopo
8. I.
rima sub. CUbstantiarum aucem h. c. Encium realium clasem inores.
stancia DCuris ance, omnia stacim in conspectum quas proditi
quem humilimo mentiS InCUICU VENEFAMUE, DEHS FnS en-
eium, et uc Aristore les loquitur substantia prima, imd prima
dicantur,
Dibe me-
diaten
subjectibc
DEUS,
2603

## Folio 175 — 851385079:0187
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000187.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Sell)
0db
Atembr. 2. Cap. 2.
De Disciplinarum Scoxo.
ria, unica, infinita, a qua religux omnes, quotquor tunt, or
tutraxerune, e adhuc in esse, fieri _ operari sustentatur, ip (a
Tola sibi Custiciens, actu purissimo prorsus independenter e-
cernum exictens, immobilis d immurabilis, ominium tamen
mocuum fons e origo, quod d ipla nobis congenica nocio
imasinis dirinae scintillula dicticar, de torus mundus lo-
guICF.
5. 2. Sed cum haec TuBstanEIA NUMeTO SIE una PaFiteE d Incomprea
omnimode infinica, feri nequie, ucullis scientix humanae hensibilis,
cancelsis aut pro se includaeur, aut instar pareis sub alio
quodam dilciptina genere simul exhibeatur. Oninue ipsa
eminenciori quodam modocstEns, adedutsola desereré Dui solui
vere Ed
sloriari Possic: i VIN TON  NIN ExOd. 3. Sum qui
sum, ero quiero: religuae omnes enticarem certis semper li-
micibus circumseripeam Calcem xis ev, in, per _ PFODECE Cun crea-
hanc substantiam primam repraesentanc, qua luam ip(S (ub. curis, rebus
crahente graciam omnes eranescere e nihilirarionem, ex nihilis
quo primum producte suncirerum subire cogerentur, quod
vel ex nobismetipsis incelligimus, cumprimis autem dura
tionum incuieu certo scimus; ita malto eminentiori princi
pio, quamnacurali ratione, opus est, ut quemadmodum sub-
stanciarum orcarum incimiora certis in disciplinis admi-
xamur; ica iplam penitius e prour in se est, (ub scientix aut
Faltem incelliDenEIA CONCCPEUrenereMUE.
5. 3. Unde non immerito peculiarem etiam e nuilo Commune
genere Cynongmico careris actrictum locum in clase SuD. respuit Cc-
ctanciarum, primum nempe sCortim, DEO Cacrum eAe vo. nus.
lueruntreteres Philosopti, majori sane pietate, quam, qua
Scholasticinosritot fucilibus cum implicare controvertis
ExpC Colene, verecundid. Religio enim sapiencibus est Di- Ft ut EnS
vinum Numen ullo conceprurei consticatira creaturis aequi. infinitum
DaTATC. EE Cane cum infinitus (IEDEuS, nOn una rantum, ut
sic loquar, essenrix sux conceptibilitate, sed omnibus, ut
ipanobis, cumprimis mundum hunc dextre concemplanti
bus, dicticat rario; qui tieri porest, ne angustissimum incel-
leatue

## Folio 176 — 851385079:0188
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000188.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
De Notitia Dei.
Sect. 80
lectus noluscusaum pertecte ingrediatur, ullore con-
cepcuexiaaeM, uc Ita dicam, Parte cerminetur.
4. OdapPler uePhilolophilaniores, intelleaus
aubecillicarem asnolcentes, infinicirationem (cujus imagi
nem Deus u luiseclamadumbrarit operibus, quae quidem.
liceenon omnimoda sic, talem enim sibi reserrarie(oli, sed
maxime restricta, cogicando camen ipla nequaquam exhau-
riri pores, admiratione porius dienam judicarune, quam
uc ejus comprehensionem ullo conatu sibi arrogarine, aut
unquam de infiniti nacura serio dispucarerine; ita Dirini
Numinis culcum quasi contemplacirum tumma relisione
prolequendum, e Deum, qui undiquaque infinicus est, e
censutinicorum eximendum, ec singulari concemplacionis
specie renerandum esse, haut obscure innuerunt.
8. 5. Licet aurem peculiarem e cerris quasi limiribus
Disciplina- Circum seripeam disciplinam nacuralem re(pUaEDEHIS, na-
SibOp1.
curalicer uc in sc cst incomprehensibilis, non camen hoc ipso
Cciencias plane deserie, aut a Philolophia, quae scieriarum na-
turali ratione constitutarum est comprehensio, prorlus exulat:
imo porius coram quanta quanta est. lveram à spuriâ seque.
Aremus, absolvic. Praecerquam enim quod primorum prin-
cixiorum, hoc est, Axiomacum nociones ipse Deusnobisin
quaris disciplina reali dictuce, _ sub iis tanquam Formis
quibusdam ectrpis incellectui nostro proportionaris le
praelentem ubique sistac, uc ipla substantialis e xeterna veri-
tas; eciam omnes omnium ejus scientiarum conclutiones
ita semper ingreditur, ue non tantum ( quid illa perfectio.
nis de sulejecto dicune, idem, sed eminentiorimodo, de se-
mecipso subsumendum; Si quid imperfectionis, ejus contra-
rium de se similiter incelligendum, consectarii loco, directe
semper, licet ricaria conclusionisroce, iubeat; sed _ à (c.
quaecungue rericas hic ex caulis demonstratur, tanquam à
Durissimo veritatum tonte promanare, eoque ulrimatore.
nc in n alcendum este, per cam indice quahi disitomonAtrer.
0.  otatem non cancum Philo sophiam audias
deDEO
Admiratio-
netantum
Vult cele-
brarin
ut omnium
rum
Autor
nibersaehe
60ota

## Folio 177 — 851385079:0189
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000189.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 54 lines, status machine
ct
cOA
1a8
BA
A
Ati
(011
Ot
1A
ACa
1ad
D
Lembr. 2. C ap. 2.
Disciplinarum Scopo.
179
de Deo, Summiboni practici (copo, Jucticix Bonitatisque
Fonte, passim loauentem; led e Philosophiam Naturalem.
Denm acmocorem primum ubique suspicientem: Mache-
maricam. Formarum immobilium pulchrieudinem acceptam
Deoper omnes demonstracionum avatioss ferencem: e im-
pximis Philosophiam primam omnium Encium a Subctancia
rum reductionem ad DEun eanquam ad Subctantiam Pri
mam ex Ens entium qual Colenniter institmentem: Iplam
denique Analysin, Philo(ophia SenVina Prodromum, DEum
torius summi Boni Philosophiei, tam theorerici quam pra-
dici scopumcum in proaemiostatim intimanrem, cum in
iplocractacu subjecti, Principiorum, d iplius PraxCOSOCCA-
Tionerelisiose praeconstirnentem. Ouapropter quod rul. Nallibi din
rele sb
Bd deSubiecto disciplinarum Formali. e consequenter de R citur,
ne, dici solet, idem pociorijure de Droincellisere licer in
Philolophiareali, nempe quod in ea DF. HS ubique pariter 
nullibi veniat in considerationem: Nullibis quod nulla ejus di-
Sciplinanonnisi de Deo formalirer ee immediate 2sac; Ubi- ubiqe mmex
que, quod omnes omnium demonstrationes, principia con-celebratur:
sectaria; Deum lui cum fontem, cum scapum ultimatum, le-
cum inrolrane. _ sciplis Deum Sapientih. c. contemplanti
Praelentem, annuentem, cooperantem ubique sictant.
5. 7. Et hoc est illud Philosophorum Bonum, in quo quod est
naturalis e exculta Racio semper acquie scichaec est illa teli- summum
e
illud ebilo
ciratistumanxe summa, de quatanquam de bonoinastima sophorun
Bili sapientes nunquam non criumphanE. DFHS esto QUCM BONUIM
contemplatione reneramur s D EHS est, in quo philosophan-
docam luariter acquiescimus cerro perluali, DEo, cujus
majectarem affectu porius quam opere (quid enim ip(i d2.
binusmisori) reverarilicet, placere, (i Praeconcepto semper
omnium perfectionum in eMenciz dirina concurtu quam e-
minencistimo, quodnaturae justitia nobisporro incumbic
oblequium, rerum luarum contemplationeh. c. derotissi
md dirinicarishinc elucentis admiratione, e honc quoris
loco seguucx piecacis e rircurum exereirio. Ra CanetiTatIS
inc

## Folio 178 — 851385079:0190
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000190.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
78
DeVocitia Dei.
Sect. 30
indicinio sincer amence cectamur. Ouo ipso, cum nobisnon
simusnati sed Deo, nacuralem muneris nostriprorinciam
ad Dirinae majectatis mandatum nos adornase summa cum
delectatione persenciscimus, et in Deo parence filialicon-
rentamenco luaricer acquiescimus, de corporis cure, quam
ipsum sustinere scimus parentem nostrum opulentissimum
munisicentissimum, nequicquam solicicis quin hocipsore
rum humanarum ranicarem dextre ponderando quantum
cunqi postideamus felicissimos nosesse trmissima demon-
Sratione concludentes.
5. 8. Fx quo facile quiris intellisie namralem de DFO
scientiam, qualimacerialicer spectacam tam lace patere, quam
lace paret iplatota Philo(ophia: formaliter vero duobus his.
ce cumprimis fundari principiis, quoruu primum cst
DEHMesse, R. c. Substanciam primam, incomprehensibilem,
a quareliqua omnes dependent existere: alcerum, Divinam
essentiam omnes perfectiones eminenter in se continere, C abo-
mni imperfectione prorsus alienam esse. Clriusque certicudi-
nem, praeter quam quod eam ipsa Cana Ratio nacuraliter ex
semecipla catim incelligat, rerum etiam creacarum incuitu
clarissimenobis innocescie e contirmatur, modopenitius
nacuram inspiciamus, ee a definitionibus porro ad demon-
Atraciones progrediamur, missisque concepcibilicatum quis.
Cocnsiones quiliis effacarealis contemplemur. IInde, (quod comple-
menti loco praedictae deDEo scientix quasi formalicer spe-
eatx accedic) quicquid verae perfectionis inrebus inveni-
cur creatis, illud ab omni, qua fortan in hoc subjecto con-
Sperlum est. macula praecilum eminentissimo quodam _ no-
bisincomprehensibilimodo Deoconrenire, de inde relur
ex fonte purissimo in hoc subiectum deduxisse, pernudam
altem subsumpeionem muleo certius incellisimus, quam s
peculiari demonstrarione cale quid ex cousis deduceremus.
intellectiba Licet itaque nonnulla sine Dirini Numinis accributa, quae
vorius quam secundum nostrum concipiendi modum ex aliis deduci
queant. v. 8. aeternicas ex immurabilitate; certum camen est.
ipsam
Duo solo
Mens ac
quteseero
Theologia
Naturalis
atralisia

## Folio 179 — 851385079:0191
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000191.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
pAt. 3
NO
1
COH
AaI
ABI
OI
NH
10
CHI
Ot
is
N
Dst
0
Alembr. 2. C. ap. 20
Disciplinarum Scopo.
iplam acernicarem etiam absque incuitu immutabilitatis
nuda salcem subsumptione, percepeis illis primis principiis
sacim intellisinec alia demonstracionc hic opus esse: quin Demonstra
hoc ipsoprioritatis, posterioricaris, caulx, causati deC. Con- tiba sunt,
cepcus Tua alioquin imperfectionenon carences, in rebus
Dirinis (uc tieri debet, quories perest) commode anobis
eritari.
5. 9. Ouoniam aurem naturalis Ratio perfecta nequa. Quaru imn
quam est. sed lapluprimorum parencum nimium quantum porseaio
debilicata adeo, ur, licet pracer congenitam sibi aeterna exi.
centixe Cummxeque perfectionis norionem de Dro quam
cercissimam, ex rerum quas Dirinum Numen produxic in-
spectione praesertim Sciencitica, cum actribura ejus et opera.
tiones ad exera quasi confectarii loco speculari, tum exna
curali justicia sua roluncatis lancticatem quodammodo in-
celligere queac; (quod telicitaris humana capuc est _ Sum-
ma) depenicioritamen, ur ita loquar, cum essentix tum ro-
luncacisratione nec ex se quippiam incelligac, nec eam ex
creaturarum inspectione colligere postie, in quaramen salu. suppletur
tis aeternae capur, _ summi Boni Philolophicicorona AIta ex Revela-
est: isitur ne sub specie felicicatis philolophicae DEO reli tione,
aushomo Capiens, unacum ipsis insipientibus pasanis, ac- Hinc
que ica cocum genus humanum aeterni priretur Caluris co-
rona, nostri (luorum operum) paterne misertus, fecitcle-
mencissime, uc quod pernudam racionem accingere nequa-
quam pornimus, peculiari  prorlus extraordinario modo
Per Revelationem, accedente sui spiricus assistentia, cogno-
Pcamus.
5. 70. Unde extraordinaria quaedam consticura eAt di. Theoloxia
sciplina, dicta Theolosia, jux mysteriarerbi Dirinidictis supernatu-
eanquam principiis primis aut immediate falcem incelli- rales,
sendarradic, aut ex histanquam certis demonstrandime-
diis, naturali spllosisino (hic enim lufficit ad res Dirinas
eradendas, quarum apprehensioni semper cooperatur spiri-
cus Sanctus) scienda deducie, et quanam ad eternam salu-

## Folio 180 — 851385079:0192
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000192.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
180
DeDFO Disciplinarum ScopO.
Sect. 30
cem ab homine requiruntur exprimenda juru DEL Dexloris
Bir. Fehac ipsa disciplinanemo hominum absque pericu-
lodamnationis xterna carere porest, eRoquodaliimaio-
ress alii minores in ca Faciant proorenus, modo in funda-
mentalibus ur dicuntur sidei articulis nihiliOnOFETUE.
5. 11. Cxcerum, ut haee disciplina surticiontibus e per
por Scripeu Spicuis cradica sienis in Scriptura Sacra fuis numeris (quan-
mm Sacr, cum ad necellariam in hac vica Caluciferarum rerum cogni
eionem) absoluta est a perfecta; ica Bibliorum lectione prae
missisprecibus ejusdem primario nobis acquirimushabi-
cum, quem ut in quoristromine, ita porissimum in sapienter
cujuscunque Faculcacismembrum hc ucessentialem Ee fun-
damentalem supponimus. Ouoniam aurem maxima pars.
tiominum (illiceraci nempe,  inter licoracos non exious
portio) corporis poruis quammeneis curam agune, dore-
Dus divinis parum soliciei, igicur singutari Dirini Numinis
insticutione cerex persona, quae dicuntur Eeclenarum Mi-
nistri, dirinirus ad id seorsim desinaER TUINE, UE PFRTeF Sa
eramentorum administrationem Verbum illud DEF revela
cum, cum crebra repecirione, cum ampliASALITA FEXES explI.
cacione publice. priracim, hominibus, ne quam ionorancix
fux causam praetendere possine, sedulo inculcent, ee ica divi-
nam illam ex extraordinariam Capientiam eeterna saluris do-
etrinam hominibus a primis sarim annis Adelicor instil
lene, eisque rire Canctieare prxecant: quo nomine ue Pluri-
mum Reverendi parirer _ a guoris Maxime renerandi Divi
ni Numinis Mycta non immerico suspiciuntur.
S. 12. Ftinhac ipsâ disciplina velurexeraordinaris Dii
extriordi vinum Numen Subeminentioris seientiae Forma seortim co-
cortrna.
limus, hacrelisione, ut praeciss omnibus inurilibus a cu-
riols quaestiunculis (quas ranam Philolophiam appellarie
Pausus) in ipso sermone Dersuereros decer Christi discipu
los, simplici corde permancamus, et quicquidipse nobis ex
pressisrerbis revelarieDeus, instar axiomaris Armissime
csedamus, indeque de ductasjuste conclusiones, quibuso
Omne ho-
mine. ne
reffari
Aequiritur
Ministerio
Pastorum
Beclesian
Tanquam
maria diset.
plinae
dancte tra

## Folio 181 — 851385079:0193
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000193.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
eltis
rjel
em.p.3.
DePhilosophia Primd.
pus est, pro scientitieis quam cerrissimishabeamus, omnia
in Dirini Numinis rerereneiam absque fastu e rand sloria
contriro. Led in Deo semper exultonce, spiritu lancte diri
BC1
CAPUT TII.
 a
DePhilolophia Primd.
5. X.
Xemprosic Dirino Numine, un a cum rebus per revela. ENS ut s
Lscionem cornoscendis, E classem substanciarum iplam
nunc ingredimur prim o ctacim communem illam de univer-
Falissimam rerum omnium inrenimus sirpem (simili hic
ncar nOn exemp(O) F NS, quod veradicem infinicam asit in
ip(oDFO. in quo soloetiam omnimodé _ quah radicaliter
tum quoad ipsum esse, tum quoad operoris reriticatur; iea
Famos (uOS(substantias orras) indefiniro excursu lonse lace- in Substan
que diffundic, cosquerariis Aoribus. Foliis, tructibus, (mo. tias
Modos
dis e5 accidentibus) ornatos ex se quasi protrudic, ex quibus
atrisque quancum vircutis (ub si inradice lacear, unde toc
accanca perfectionesemanant, summa cum admiratione re.
luceminus perspicere licet.
5. 2. Caeterum ut exradice, quicquid in quaris arbore reys er
ramis eorum que adjacentibus communicatur, in communi contractum,
Sirpe guas concurrie; ica Fns, quiequid in SubstanciaS MO-
dosqueredundac, eminentiori quodam modo relut confu-
se e concessire complectitur: incerim ut Airpsramospri.
mario, sed folia, Pores, e fructus non nis per ramos alic et
sustencat; ita Enssubcanciis perso, sed Modisnonnisi per
_ propter Substancias subest, acque ita saltem cxos er verisgi
communicatur, APistoteles3. MCT. 2.
5. 3. Porro licut ex ipsius stirpis parce quasi materiali u. Pro princi
nusquisque ramorum, imo e adjacentium quodris, uclinum Dio mate-
riali habet
velucesreditur _ dependers ex formalirerO SpeciCS OMWIUM NUMEROS
e Formae, quas seguuntur opcraciones, velut ex Idea trans.
Funduntursica ex Entismaceriali (quod est unum indisere.
ei

## Folio 182 — 851385079:0194
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000194.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
d
DePhilosophia Prima.
Sect. 3o
rim consideratum seu, uc Aristoreles lognitur, rd Enasor, u
numquodqueh. C. FnSucSc, Pcu id quod est) Auune Numeris
quibus, discretim spectando, quodris cst rel Ens, h. C. unum
Seorum: vel conjunetim Ens es Ensh. c. unum es unum (quod
commodicatis oratia dicimus duo) vel Ens C EnS C) Fns. M. C
unum es unum es unum (EIa) vel Ens (S FnS (S EnSES Ens. H. C.
unum e unum es unum es unum (4.) e sic in infinicum: Oua
prima omnium Fneis estdistinctio ab ejus materiali pecitar
5. 4. Ex Formali vero (quod eit Fsencia, scu id quo Fns
Cs) relulcant formae rerum _ icones, hic in sirperelur indi-
seriminacim, prose, d quasi separacim spectacae, quas diri.
nus Plato rocarit Ideas, quibus, discriminarim spectando,
quodris in se e simpliciter contrderatum cA vel ipta Sub.
stancia vel Modus h. C. Substancix distincta concepcibilitasi de
substantia quidem un a cum luis adiacentibus, vel immobilis,
vel mobilis: ueraq: specierum rarietate porro velur in indeh-
nicum exporrecta: juae alcera primarum Entis est distinctio
ab eiusformalipetita.
5. 5. Caeterum aeramorum omnium que adjaceneium
disserentes, cum sipites, tum spccies, quarenus in communistirpe con-
currune, ance relue emissionem indifferencer se habene ad
hanc vel illam iplorum ramorum parcialium nacuram; ita
substanciarum omniumque adiacentium cum Numeri cum
Tdex, quatenus hic in communistirre separatim velur ante
communicationens, (rides hic Placonis Iniversalia ante
mulca) spectantur, indifferenter se habent ad alterurram sub.
Senate ta- Canciarurerum q; orcarum nacuram, immobilicatem, vel mo-
men immo. bilicarem exercite lubeundam: quia tamen utraque separa-
eim e abAtracte considerata magis ad priorem illam propen-
denenacuram, dum non cancum radice (ua velur immediare
in ipso DEo, substantia immobilie immutabili, Fundantur;
Sed _ licec ipsisetiam Substanciis mobilibus e mucabilibus
exercite communiceneur, nihilominus motis ec mutatis ca.
rum indiriduistonquam ramnsculismobilibus et caducis,
ip la signare secundum suam radicalem et abstractam natu-
1a
Proformali
ADEAS.
Exercité
quidem In.
ettodo

## Folio 183 — 851385079:0195
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000195.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Lemb. 2. C ap. 3.
De Philosophia Prima
ram instar sirpis immora manene e imimutabilia. Igitur _
Ideas et Numeros uc immobiles substancias separatim velue
exictentes, h. C. Substanciarum Entiumre radicales concepti.
Bilitaces ex distinctas Formalicares, doctrinae pracia seorsim
conceperunt reteres, multo quam nos sapienciores.
S. 6. Ex quibuseriam, canqua ex principiisentium ra- Ex quibus
dicalibus, communissimas illas affectiones e univer(alisI distinctis
ma. quae dicuntur, accributa Auere perspexerune: _ primo
quidem ex formali (quod sub idearum involuero cradidic di-
rinuselato, noshodic esenciam dicimus) Unum, verum, Bo- Dillca
num necessarium; contingens, idem, diversum, causam; causa-tiones
tam, relatum, correlatum rationem, proporiionem: le d exmate-
riali, par, impar, simplex composicum _c. CItrum que genuS
actributorum licet x que lace paceac ur iplaradicalia ex qui-
busresultone principia qua lacicudinem pari passu ambu-
lane, adeo ur quiequid Encisnomine dicimeretur, utriusqi
rationem certo modorerera subeat; quia tamen ipsa radi-
calia principia (licetmeneis operarione tantum) incer se di- Distinctis
Aincta sune, ut inde ex distincto capire vel subjecto primo in Discipli
quodristorum accributorum genus oriri concipiatur; fa. naMembris
Cum est, ur liceerariis modis inter se communicent, distin- scibiles.
ctioniscamen pracia distinctis in disciplinis, aut laltem in
ejusdem disciplina distinctismembris, exhibeaneur.
5. 7. Uc aurem exFormalire sulrantes Entis affectiones unae ehin
quodammodo simpliciores acque ica priores (unt iis, quae losophia
Auun ex Fncis materiali, ita lscet initio Philo(ophix primx Prima,
Nomenclaturam e definitionem Entis satim excipiac Di.
rihomarerialis, sequatur formalis; affectionum camen jure
Formamaceriam ancerertie, acque ica Demonstrationum ra-
eione primum sibi locum rendicant affectiones de Ente qua-
tenus formaliter spectatur h. c. de Formisrel Lacis univerla-
dislimis demonstrandae, easque demum (sed immediate sta-
cim) sequuneur affectiones de Ente materialiter spectato, h. C.
de uno e mulco l. urunorerbodicam de Numero. Ouibus
etris.
Sub se com
plectens
Riontit csse

## Folio 184 — 851385079:0196
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000196.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
204
DePhilosophia Prima.
Sect. 3.
uerisque demonstracionibus (non nudis definicionibus) ca-
putcorius Philo(ophix consticuitur.
5. 8. Primaigitur omnium ec unirertolissima Philoto
phix dilciplina. Mecaphysica, Praemissdtum Enris nomencla-
cura cum primis ad substantiarum generalem ec distinctam
concticucionem diritionibus, ee terminorum limicacioni
bus, (in quibus cucullis pro more complicatis Pontificii
nostri subsittune, adieca ubique formalicatum (plicacura.
rum) prolixa centur 2) accributorum illorum quali formali.
um sc jam definicorum ec distinctorum rarionem scienrifi-
cam primario complectitur, ex porissimum de eodem es diver-
so denecessario continsente, de causa s causato. de relato (5 corre-
lato e, quod in hoc genere palmariu eAt. de rationibus, collario-
nibus, analosiis, e proportionibus per omne genus Entis lonse
lateque difusis, formales ec universalissimas rradit demon-
sraciones, quaeque specialibus disciplinis omnibus Idca-
rum ex modorum inde Ruentium ratione communia lunt, (.
bipereractandum lumir: Unde non immeriro scientia Entis
ut Fns est Calurari solet.
5. 9. Hluic sororio vinculo Ratim connectitur eodem
univerlalicaris oradu saudens Numerorum Scientia, quam
cum Craecis Prithmencam vocamus, quae quod Entijuxea
principium quali materiale, h. C unum, ulera Formalitares
illas esencium concomitantes, competue, porro perltringie.
e praemisso Numerorum alias in infinicum excurrencium
nocionali coordinacione, paricarem, imparitatem, simplicita
tem, composicionem, perfectionem, imperfectionem, una cum ab-
Rractissicurationibus de Ente uE numerus est, demonstrac
Unde non immerico scientia Vamerorum h. C. Fneium qua-
renus Numeri lunc, definiri Colet. Echisce duabusdiscipli-
Ca Totim nis unirer salissimis quasi Fruncus Philosophiae, communisque
Philosophia Scienciarum Basis constituitur, per quam reliquis omnibus
e luccus e lansuis communicatur, e ad quam omnes, 
quo defectu laborane, ultimaro prorocane disciplina (pe.
ciales. Omnes enim quorquor inreniuntur hisce duabus
TaPeF.
Memphyso
cam, 5
srithme.
ticam,
Basto

## Folio 185 — 851385079:0197
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000197.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
s
bl
pel
Nlemb. 2. Cap. 4. De Philosophia Mathemarica
Syperstructa sunc. e demonstrationes suas ad harum alteru-
tram altimaco relolrune, carumq: cum principiis ucuncue,
tum affectiones, ad Cuum cujusris speciale subjectum restri-
Ata5, acgs ita quasi propriisicacas, exercice demonstrane, ve
infrapluribus explicabieur.
p
CAPUT IV.
delitorophia Machematica.
S. T.
Scirpe nunc ad ortos inde Ramos dum propredimur,
L duo cumprimis inrenimus summagenera, demonAtra substansia
cionum Subjecta specialia, quorum ununi a DEO, primoro orta senene
rum immobilimotore, dum produceretur, dirina hujus im-
mobilicatis racionem relue ccrpam sibi proportionacam
parciciparic, ucimmucabilicatis dirinae sic indicium, purita-
eis a impassibilicaris character: Alrerum, ue omnipocen-
cixe dirinae rirturisqi absgi commotione motricis h. c. incom-
prehensibilis, Cienum sic, mobile factum est. TIrrumqs Par-
ces habens extra partes (quod imperfectionis primum est,
quo DEnsucramgi creacuram roluica se distinctam) exren-
sum est ad terminum s eotum respiciamus nobis incogni-
cum: quo ipso relucex oppolico dirinam imparcibilitarem
urrumqi genus innuie, se d omniprae sencia univerlalissimam
directe rectatur: partium eriam indehinicorum concinencia,
qua sectione licer in infinicum excurrence nunquam exsolvi
porest, relut in speculo quodam omnimodam illam Dirini-
cacis infinitarem utrumqs praesentat.
5. 2. Prius illud (uradrem proxius accedamus) Spari- SeATIUM
umlacinidicune, Aristoceles materiam incellisibilem rocat,
co. quod mente rantum non sen su percipiatur: Postorius hoc MATERIL
Materiam ab Colure rocant Philolophi, sed distinctionis pra-
ciamateriam sensibilem dixerunereceres, quod sensus nostros
incurrat aut incurrere (altemm possit. IIlamateria, ceu dixi. (1) Natm
mus, immobilis elt, e exiensiva capacitare nude siC COnCCPEA
constituieur; haec uri dictum, mobilis est. de in extensiva reple-
HiOnB
SemB
aB
Euu abr
uque

## Folio 186 — 851385079:0198
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000198.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
186
DePhilosophia Mathomarica
Sect. 30
dione spatii sibirespondentis, spraecise spectetur, consicties
TIlahujus quasifundtamencum est; hac illio complementums
affectio Veriusqi murna complexio Dirini Numinis paristimam ac
ommunis
omnes creaturas approximacionem, qua sumus, virimus, de
moremur, adumbrat. Ucragimateria semper conjunctam
Abihabee, auc affectionis P. proprietatis inAaF CX HaturR CB
munis primo concepea (extensione, continuirare) veluc cmona
re Facicdivisibilirarem. puca salrem discreciram porrium quas
complectitur, quam prior illa, nimirum incellicibilis mate
ria quidem puram conserrats sedhaec, nempesensibilis, cam
accedence formali sux naturae conditione (mobilitare) in di-
Scerprbilirarem. (. dissociabilitarem commutar, d qua prior illa
prortus aliena cA.
SForma. 5. 3. IIla porropro conceptu lux naturae propriosbi
rendicat Capacitarem P. recepciritarem aliis absque sui dil-
ruptione, quam Philo(ophidicunepenetrarionem dimentie-
num; haec Repletivicatem sibi terrat propriam, e a recepcivi.
care alius de sua substantia absgne parrium dilrupeioneni
mium quancum abhorrer, aeque ita penetrarionem tuorum
Propric Corporum, quantum in sc est, non admiccie. Illaucdele
NtCS
immobilis est, ita morere quippiam ipsanon pocest (solus
enim Deus immobilis cA mocor) unde ipsi quoque nullan
inesse efficaciam, h. c. cum motu conjunetam rirturem, rulgo
(ledinconsiderare) dicitur; Hlac, ur iplamobilis est, ica mo-
cu recepto stantes alioquin (uiparres alias simul morere po.
Ca) species rest. Illa, Sabstracte spectetur, de le indererminaea eA, (e d
modi cerris a parre rei semper determinatur Formis, mence scorsim
conceptibilibus, Linea, Sapersicie, Corpore (pucamachemari-
c0) cerrisque sipatur modis, ue lune, quantitates, v. 8.
eripedaliras, de qualirates v. E curvitas, reclitndo. paralle lismus
ancularitas. ficuracio, conernentia _ c. quibus in plures species
dispescitur in mobilis haec e orca substantia; haec eodem
modo de se indecerminara est (materia prima dicta) sc d Ipa-
cio coexrenta pracerquam quod tormasillasqualis enericas
e sundamencoles parriciper IISGue A PATTCTCIMUNQUEMNON
timiu
obbo

## Folio 187 — 851385079:0199
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000199.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Mlemor. 2. Cap. 4. De Philosophia Marhemarica.
similicer determinerur, etiam superaddica propria nacurx
condicione (mobilitare) plures adhuc admiceie difterenties
quasi speciticas quibus inmille formasuleoriores abic sub-
stancia mobilis.
5. 4. Caeterum ueraque substancia fociam habet aliam
sibirespondentem, sed incellectuinostro, praeserrim sensua-
libusrebusnimis inhaerenci, non undiquaque proporciona-
cam. Fc primo quidem immobilis illa, quam sparium di-
cimus, eam in qua successirus durationis, qua creacura suam
continuant existentiam, Auxus celebratur, eo fere modo,
quoreslocomobiles in spario (liceac distinctionis gratia di-
Cerc) abicativo Tuas exercent lationes. nili quod HarUM ETa-
etus disito designari queanti illarum (durationum) (0l2 co.
enolcanturmence. Incerim, ucimorares in spacioubicati.
rorealem delionac tractum loncitudinarium, a puncto in pun-
etum sub quacunque Forma concinuacum certaquemensura
praedicum; ita duratione luccessira (quam omnes aenolcunt
CrCBEUEX) veluti prorectares durans nemine cogitanterea
lem deseribie rractum tone inquitudinarium, a momento in mo. Quandica
miencu sedunitormiter, quasirect a de aequabiliter continua- bo.
cum certaquemensura gaudentem. Undesicutad exercen.
dumeractum localem necenum eAt sparium subese locale, sub-
jectum relut exceptorium immobile, juxta quod se iotus ex-
cendac; itahic ad celebrandum duracionis Ruxum e deseri-
bendum temporistractum necessum est sparium Cubesse quat
temporeum (quod distinetionis gracia dicamus gnandicari-
oum) subjectum velut exceptorium immobile, juxta quod
duracionis curtus (qnem rulso Tempus appellamus)
Protrahatur.
5. 5. Fcsane mirabilis esthujus spatiinatura, quod di- Cujus Na-
sicomonstrari non possit, cum nihilominus in eodem ipse tura Min-
disicus ad aliam acque aliam acqne aliam ejus parrem reali. bilss
ter lemperpromoreatur, adeo utiam nequaquam sic amplio
in co spacii guandicatiri puncto P. momento, quod nuper,
heri, nudinstertius, nudiusGuATEUS, ANFC AANUM EC. OCCU.
(5) Socta
nemper.
Spatium
icatibum
cum

## Folio 188 — 851385079:0200
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000200.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
 Lhasopsa Marhematica.
Sect. 30
reacque lonsiore, nobis eriam non cositancibus ab codi-
Aec. Sellicecdemabs ridetur animae P. Mencis noArae
nacura, quodmente comprehendi rel incelligi a nobis ipsis
directe non possit, (quis enim est qui incellectus sui substan-
eiam velessenciam incelligac 3) cun nihilominus ipsa sibi sie
Deum oss incima, semperque praesencissima. Nempe, DCHML osse do-
bbstbtet
mictamicanthxc familiaria, quae non capimus: Deums esse
quasi Foris admonent extranca, quae comprehendimus:
Deuminguam esse, Der 5berschwenglich thun Ean, iber alles Das
toter verstehen, domi forisque restantur Dirini Numinis ope-
rartum manifecta, cumnobis adhuc obscura. UInde si quamr
cibi Dirinum Numen ex imperserutabili luarurerum pene
velur indirecte monAtrat Encis Speciem, care ne concemnen-
dojudiciienimodulo cam meciri prae (umaS, X ( FOrCan AnFC
hac ipatibirisa rel sascem animadrersanon fuic, cam inter
nonenciareterendam imprudens cenleas.
5. 6. Sane licer a naciricare surdus rarionem Coni, et 18-
Emectus hic tura caecus rarierarem colorum, nuila percipiac incelligibi.
li specie, nec imaginari sibi quicquam ejus possit, quiatamen
ecerque cercis ex sionis alium insuper esse in caceris animali-
bussensum advercit, in quod ipsenon capic pro Non- Ente
non agnoscic; italicet spacii quandicaciri speciem nobisi-
masinari perfecte non gueamus, quiatamen ex durarionis
Duxu aliud quoddam esse spacii genus adrercimus, proNon
Ence, E Capimus, illud non hrabemus. EE uegernon desinie
esse Substancia licet exhaustorino nihis amplius in cantha-
rorulous esse dicac; ita sparium ubicacirum Encis nacuram
non amierie, licer, si corxore physiconon sic inquinacum, va-
urumque ad. cnum rulsd dicacur. Ouin potiusi cum iph spatio, quodcun-
BE (CabBI
Substanta
quefuerie repuonetinharere, ipsumque, prarerquam quod
reliquas excipiac substancias, etiam cercis exornatum sit mo.
dis e afrectionibo, quas ulcimato sustinecremoro licer omni
corpore phrlico, quod dirina loguatur Geomerriazioitur ipss
Substanciis ortis spacium accensendum ense, suppos Ari-
ADC.
paric, sed reali jam incercedence diastemace, semperlongio-
Et licet IM.
oaatiat;

## Folio 189 — 851385079:0201
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000201.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
t
e
A
10
e
d
1
ALembr. 2. Cap. 4. De Philosophia Mathemarica.
Rocelis defiricione librocaregoriarum expressâ, nemonon
incellioit. Ouod Averognis alIteF BEEME Substantiae rOca-
Bulo quam Aristoreles, camque dirisirâ methodo definiac,
quod sicrel Spiritus vel Corpus physicum, Facile nobiscum con-
cesserie Aristoreles, maceriam incelligibilem non esse Sub. sano sensur
stancia. Sednostric alicer lognimur, quod indicase FufficiaE.
5. 7. Ouoniam aurem postremum hoc Spaciigenus al. Cuimr scien-
cem uniforme est, ee instar cractus rectilinearis ad unum can-
cum, uc Aristoreles lognitur, excurrences excipit morus du-
ratiros; isitur peculiarem non meretur disciplinam, scd
quicquid de eosciri potest in specie, ex eadem qua de lineis
rectis agitur sciencia salcem per cranssumprionem certum
eA. Ende unicaremanet de spacio disciplina, primailla,
quondriam inventionis, et proprerca Tola quali na) eEoxnv
receribus dicta Marhesis, sed quoad inrentionis occasionem
appellata Geometria, Stientia Sparii C. rcr diasuarur, in qua Geometria
Linearum, Superficierum, Corporum, tanquam distincta.
cum spacii formarum (non modorum inhaerencium) affectio-
nes, puca lonsitudines, lacicudines, profunditares, rationes
litus, figurationes, commenlurationes, non proncin materia
mobili spectantur (hic enim similesquidem (unc, scd ucFor.
ma salcem ectypae, nimis imperfectae, crasa, lemper inter-
cupex (heucensxscopii beneticio quodrilunacuralem (ub.
certusic ad oculum apparec) quae formasillas archeerpas _
genuinas lalcem xmalanear) sed proucin ipso purospacio,re-
rum peometricaru senvino subjecto, immobilicer existune.
5. 8. Fthaec Cunc illa Machemarica, quorum Aristoreles HinCVete
inter substanciascreberrimam facie mentionem: haec Tunerum sub-
illa recerum sapientum (e vere quidem sapientnm) ra uc(g. stanciat
Z0 Media nacurae LubCtanciales inter Ideas _ sensibilia medio
locorelut incercedentes: un de Substanciarum ordo Capien-
tissimis reterum Philolophis (Psrhagorae, Placoni, Aristo.
1i) quam celebrarissimusresultac, in quo primum sbijure
merito rendicanelocum Idea, non sub concaro Lunx exi-
Aentes (quis enim subcilissimo et plane dirino Platoni tam
craca
Mathesis
B. e3
Ideam

## Folio 190 — 851385079:0202
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000202.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
De Philosophia Naiurali.
Sect. 3.
crallam ex anim auetc opinionem, rid. B. nolter Sie-
rogerus disp. de uoem) ced in arboris substancialis
tirmisita pesn sa. Formalicer ec seorum concepri-
Biles, alias ab Arictotele substantiae secundae Formalicer eales
S Nameri, dictae: quas semelli comitantur Numeri non xstimatire lpe-
etatha Guancicates tunt dilcrecx; sed absolute e radi-
caliter, prout substanciarum secundarum sunc principium
gualimateriale: sequicur sparium Subsancia Formaliter im-
mobilis, quam Alexander xrernam, Philoponus immareria.
cam, h. C. ob omnimateria mobilirealiter distincta, adeoque
remota licethac per _ prose lubsistentem, non immeritovo-
onsibilia Caric: aemen claudunt a pociori dicta sensibilia, h. c. Sub-
Aaa mobiles, de guibusnunc porro nos oporret esse (0-
licitos.
C APUF V.
SePhilosoptria Nacurali
5. T.
substantia (AEteru cu duplex Ciemobilitas, determinatanimiru, _ in-
mobiles sunt determinara, quarum illa substantiam, poltis omnibo ad
motum reguisicis, non possenon morerii haccandem pot
tis omnibus ad motum requilicis etiam posse non moveri,
Facic: duo cumprimis extursunt Substantiae mobilis genera, u-
(1) Corpus num Nacurale dictum, alcerum Liberum e rationale. IIIud
mereNatu. Sibirelictum, h. c. in Cuisnacuralibus spectacum, nil nisi ma-
ralem
ceria eAt, certo parcium sicu, fisura motu determinata, inde-
quecertam Substancix speciem. Corpus nacurale dictum, re-
praelentans, rid. Arist. 8. Mecaph. 2. HIOC, nempe Liberum,
duasulterioreshabecspecies, quarum una, prater iplam
hancmateriam certo modolimiliter Formatam, quam par-
cicipar, aurae Divina parricula gaudec, quam Mentem dicimus
e Animamrarionalem, ipsum vero complexum Fiomo clt,
(2) Homo Divini Numinis imaco, quem inde prae creacuris omnibus re-
sovera. luc in deliciis habet Deus, e cui catera, gnibus ad sui crea-
EV.)
coris laudem Cuamque felicitatem utatur, pleno jure con-
cestit.
d. 20
2 Spatiam

## Folio 191 — 851385079:0203
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000203.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
ALembr. 2. C ap. 5.
De Philosophia Vaturali.
19.
8. 2. Alceram speciem Aeelum dicimus ab oficio quo (5) ansetuo.
Fungitur, quitam crassaquidem, qua homoconstitmitur.
maceria non es resticus, utrum rero prorsus ab omni mace
ria sicalienus, an adminimum, sicur in genere materiae intet-
lisibis, praeter ubicatiram ceiam quandicacira datur, im-
mobilicare quidem cum priori conreniens, Sed tractusrati-
onelonse difterensobeadem; ita hoc orex substantix ge-
nus an alosica quadam maceris, qua mobilis quidem HE, led
sensibilicatisracione divertissima constituatur, intelligere
distincte non possumus (ingenue facentur Mathemarici
Guodionorant) dum in hac imbecillieate versamur: hoctan-
cum ex opcrationum Ancularium, e sensibili seu crassiori
materix non proportionatarum, obserratione e experien. Nisi quoad
tid certo collisimus, dari creatam aliguam substanciam, in- aliquas pro-
celligencem, homini concradistinctam, mobilem, Pocentem pricmes,
e subcilissimam (quae nec carnem nec onahabeac) naturali-
ter incorrupcibilem, quae nultis opacis ant crassis corpori-
busimpediri possit (sicuri corpora nostra clarificata, quae
carnem camen adhuchabebune. olim fucura speramus) plu- Prasereim
ribo indiriduis fundacam, quae inter se communicare, leque qua F’inita-
mutuo impedire queant. Oualis enresic istius subRtancixna-
cura praecise non incellisimus, nisi quod sciamus, cam ene R.
nicam e shic sic ejus indiriduurocum, hoc ipsum alibicum
ceniporis e se iplotoro ee nequaqua posse, hocenim uto-
mnimoda infinicaris characterem soli reservamo DEO, d cui
per sinsulare a inectabile graciam ultra substantias creatas
eleraco Deum hoc communicasse Cacrae nosedocer literee; de
Angelisenim nullum extat ejus rei sufficiens argumencum.
5. 3. Ouanam vero sinE iIIa Damonia, quae Aristoceles, aristocetes
ut distincom speciem, mobilia sensibili hoc eAt materiati belito
Substancix accenter, sum inquie: Xoia) NCyJa 2à ouUaIG, y
TU TBTLVOUVESI GWa TEHA DaIOVa, na) Ta WoeL a FBTCV. 4.
Mecaph. S dicerenonpocum, nihiguod. Etale substancia
genusadcorporum classem referat Aictoreles, cum peni-
rius aliguanso materix pocenciam e habilicatem inspexiste,
BCCCS-
Cujus Na
Fura
incosnitai
temo
Quicquid

## Folio 192 — 851385079:0204
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000204.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
De Philosophia Naturali.
Sect. 30
Visciplina necenem cnenocam. Sed cumsulla demonstracio circa
reculiarem
non conste
calem Substantiam occurrat in Philosophia, igitur peculia-
rem in ca disciplinam ip sa consticuere nondum porest. Oua-
propter quicquid de hac ipta substantia noracu dienum est
ex obserratione, illud Philo(optus auc occasione Mentis 
Animae, cui proporcione quadam responder, simul adducies
dum substantiasmobiles, cujus haee aliqua species est, in
Phrlicis pereractac; aut Theologo, cum alias ex proterso de
Angelis agat Scripcurasacra, una cum aliis quae nacuralis
ratio actingerenon porest, ex alciori principio deducen.
5. 4. Rectaneigitur adhuc duxe Substantiarum mobili.
um species: Corpus mere naturale _ Ilomo. SedFTic, licerme.
dioquasiloco intercedat inter Angelum de Corpus mere natu-
enjus ddmorale, quia tamen parrem aliquam sux Substantix quas se
particops cundariam (guae seoicis olim prorlus accessoria ridebatur)
cum corpore nacurali communem, imo _ alceram quasi
principalem (Mencem) ipaimacerix, dum in hocstacu versq
cur, sc implicatam habee, uthaec, ad exercendas luas opera.
ciones, organiscorvoris maxime indigear; igieur ad can-
dem, qua corpusnacurale saudee, disciplinam cacenus re-
rocatur, guacenus communem cum eorationem habet: qua-
renus autem suiguasijuris est, distinctam eciam constiruie
ebilosophe Scientiam, ur poltea sequetur.
Naturalem
5.5. Caererum qua corpus naturale pertractarur disci-
constituis. Plina receribus ab objecto Philosophia Naturalis dicta est,
cam lace pacens, quam lace paret iple mundus Ouemad.
modum aucem in Univertali Substanciarum arbore Rirpis
instar eA Ens, ex cujus altera parre Ramus naturalium proxul.
lulac; ita proporcione quasi concinuaca Ramushic, ubi com-
muni reluc implancarus est substanciarum irpi. Airpem i-
ple parcialem repraesentac, ex qua similicer plures exerescyne
rerumnacuralium frondes. Scirpem dico generalem Rerum
naturalium essenciam, cerris principiis quasi radicalibus
seproprin. ComulaCertisque pradicam modis ee affectionibus co-
muni-
euit.
Sea
192
Corpus Na. dum cedie.
Eurabe
est.
cipsis hahes

## Folio 193 — 851385079:0205
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000205.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
mbr. 2. C ap. 5.
De Philosophia Naturali.
unibus. Ouapropeer ue in Enro duo dictingruntur princi
piaquasradicalia, Formale unum ex quo resultant Ideae; al-
cerum materiale quod comitantur Numeri; sc Resnaturales
duobusabsolruncur principiisradicalibus h. c. consticuri.
ris, quorum unum Maceria dicitur; alcerum Formarocatur.
5. 6. Illa pracise spectara (maceriam primam rocarie () Macerin
Aristoreles) ut ex supra declararis intelligere licet, contictir
in extensione repleriva mobili, tr. c. in Cubctantiali habentia p
partium exera parces, quibus sibirespondens _ aequale (pa- Lastringit hunc 5. 687. Michac
Watson in diss. LPrincis; generat. lo
cium replec, ita quidem uc parcibus suis iiidem in aliam acqd pox netural. internis: P. 17.
aliam spaciiparcem abire queac, licet eandem spatii parcem
ab aliis sui parcibus jam occupatam aliis simul e secundum
idemnon insrediaeur. Ficextensionis quidem rarione, uei Spatiocon
maceria cum spacio coincidie, ica quicquid huic juxta simi. extensans
lemnacuram dezerrncs conrenic, ip a velur enromncs par-
cicipat; utraque rero posteriore nacura (repletione, mobilita-
se) luiquasjuris est, _ exilla Onierem, ex hac Mocum, habce
radicalicer resultantem, quacenus utrumque sic ab(olute _
indeterminare spektacur.
5. 7. Hlaecreronempe Formaconsistie in substantiali de- (3) Fornens
terminatione cum ipsius excentionis d repletionis, tum prae-
cipue mobilicatis, qua determinaca constituitur corporis
nacuralis species. Flanc determinacionem Aristoreles ro-
cabulo Taneper quam appolico dixit errenezcar, quasi prin-
cipium corporis nacuralis intrinsece decerminatirum e
perfectirum.nos Actum corporis naturalis dicere (olemus, Cu-
jusrespectu Maceria sic instar purx pocentix, de se indeter erronezg.
minacx, sed ad gnamcung: speciem decerminabilis. Et ab
hoc principio, corporis nacuralis determinaciro, determi.
naca quoque Puune affectiones, Lux, Umbra, Sonus, Silenti-
um, Gravicas. Levitas, Dulcedo. Amaror, Lavitas; Viscositasi
Odor ee indetinica specialiaalia.
5. 8. Iplavero Macerix determinario, h. C. AAtuSCOrpO.
risnaturalis originalicer spectatus ab Immobih Motore, tan
quam a primarerum omnium causa, non minus ac iplama
Teria
Corporis
ad.
Urriuque
Causa
DEUSi

## Folio 194 — 851385079:0206
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000206.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
298
De Philosophia Vacurali.
Sect. 3
cerix Substantia dependec, puta d DEo, quidum mobilem
primo produxiemaceriam, cam ctatim ad cortam speciem de
cerminarich. c. actuarit, ita quidem, ut hanc iplam derermi-
nationem vel xricernum serrecoandem (quod cumprimis
corporibo Mundanis CTotalibo, uc scellis a huic nostrae Tel
Turisecundum eorum spectatae, dirinaroluntato concessum
experimur) vel successu temporis, impulsu ralidioris tan-
quam causa parcicularis, eandem mutet, ad certum et a D) i
vino Numinc semper pexeconsticucum finem (quasmurario:
nes cumprimis in corporibus partialibus, ad certum corpus
mundanum rotale deltinaris, uc in his sublunaribus; mereo-
ris solaribus e c. Spectamus.) CInde Duracionum, generario
num; corruptionum, alcerarionum, ausmentationum, di
minutionum, origo.
ajus Dbi.
5. 9. Ucaurem haec omnia melius pertractari gueaner
sosophia Philosophia Naturalis distincto procedic, e sux contemplatio-
nis diricias duabus distinctis parcibus exponic, quarum pri
Or ea quarebusnacuralibus omnibus communia lune, cog.
junctim exhiber; Posterior, quae de lingulis scortim scitu e
pars Beno. nocaru digna Cune, perrestisat: IIla Generalis dicitur, hxC
Specialis appellatur. Et Generalis quidem hujus Philolo:
dectione Phix pars in duasiterum dispescieur sectiones, quarum pri
or95. praeliminaris est, _ Corporis Nacuraliscaulas simpli
ces, d princip in consticurira cum esencialia Materiam d For
mam, quam respectire dicimus Nacuram, tum inceoralias
Heram Na- nempe relradicalia, Holeontas  Spaciola; vel Flementa Ter-
pralium
ram. Agnam, derem, lenem, un a cum affectionibus genora
lissimis inde resulcancibus, omnia sionace saltem _ inderer-
minate sub hoc orisinationis de concernentix conceptuspe
etando declarar.
5. 10. Echaecipsa Sectio nihil aliud est quam abstract a
sciaerabos ela Philosophiae Natoralis qua partem communem Scraera
cabdet pistus celtinorum definicionibus d simplicium principio-
norum l. Caularum crolutionibus signare spectaris absoluta
qua cum nullisurntur demonstrationibus, sed nudas com-
Blecta
EroAnS,
Coservans.
beb ab54
Vet ck (ab.
Rantiamu
rt 10100
ratis
priori
Generalem

## Folio 195 — 851385079:0207
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000207.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Lembr. 2. C ap. 5.
De Philosophia Naturali.
plectatur cum cerminorum Cumpeiones, cum simplicium e
Communissimorum principiorum obserrationes, omnidit-
ficultare (nih quam iphnobis finsimus) carences, et ad sum-
mum inductionenonnunquam, sicubi opus est, contirman-
das, modestenon minus ac Capiencer anxgaors porius quam
ude Wei dexor pocius, quam  ei nsaruav inscribi-Physica
cur ab Aristorele. Sed a Poncificiis hodie Physica generalisi
imo ab Colure g5. na) EZo2 Physica dici (Oler. NoSCum A-
ristorele Physicam Aeroasn h. C. conceptibilieatum MaTUEA-
tium simplicium s communissimarum incelligentiam
appellabimus.
S. 12. Praemissis conceptibilicatibus Philosophia Na- Sectione po
Turatis, quod palmarium est, corporis nacuralis modos _ aF. Beriore
Fectiones commutes exercice perstringendas, et demonstra.
rire decerminandas, aggredicur, quae posterior est ee scienti nionestra
sica generalis parris sectio dictinetionis gratia Physicu Scien-
riae ciculona) cEoxu obrinendo quam dignissima. Ecprimo
quidem, quoniam Maceria sen sibilis a Spacio, canquam incel-
disibili macoriâ, cui partes luas coextensas habet, omnes
Magnicudinis species d differentias, puta Longicudines, L a-. (1) Mutae.
cicudines, Alcicudines, Profunditares, Situs e ortasinde di- titias
visones de fgurationes, parcicipar, non quidem exagnatives
quahimmobili subcilissima gue macoriae (Spacio) mobilis sc
Crasa (COrpus) ad amussim ubiguere spondeac; Scd repraesen-
rative, licucecrpum ab archeerpo formae suxrationem ple-
rumqueminus accuratam Corciri Poler; isieur omnia OCO- Ex EeomC.
metrix  et cordasquarr decrera sciencitica principiorum iniam
loco supponithaec scientia, Magnieudinumquerationem in
corporibusnaturalibus, quousque fieri porest, Falten per
nudam Ceomeerix applicarionem ostendic, nec quicquam
tricnori superaddic, nisi quod, excositatis certis instrumen. euas apeli
cis, rerum naturaliummensurationem magnitudinalem, ad
experimenta Physica summe necesariam, dirigat e facilicer,
quonom ine Geodaesia distinctionis gracia dicitur, dt Ars men-
Curandi rerum naturalium magnuudines definieur. Sedhic
SSIeR-
Aeroasio
dit
6
bcoasta

## Folio 196 — 851385079:0208
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000208.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
De Philosophia Nacurali.
Scientia Phylica serid doler macerix sen sibilis inhabilicatem
ad excipiendam axeibcarscometricam, et sedulo depreca-
cur, ne quod subjecti conditio respuie, regulis e decretis
(2) toptus
DCMOEH
e
Scct. 30
luis imputetur; iplarero summis riribas annicitur, ut, licee
Maceria Spacio qua magnicudinum subrilitatem de accura
tionem paria praestare non possit, cerpum camen illudhuic
accheerpo quam proximerespondeat
5. 12. Prasuppohca sic instar fundamener Solidissime
summequenecessarii rota Geomerria, Sciencia Phy (ic2 affe-
aionesnacurali corporiproprias aggreditur. Fcquoniam
Maceria (sen sibilis) in hoc primo e ablolure differt a Spacio,
quod sparium immobile sie. Sed ultimacum cujusris reimon
bilis recepeorium primo perrium: Materia vero mobilis,
h. c. juxea spacii sibi quaquarerlum pacentis plasas e cractus
parribus luis singulis scortm aut omnibus simur, successire
procressibilisi auc in cademr spatii saperfciereParca, R. C. imi
eodem quo circum scribitur Poco, Cabilis; moleculis canqua
Parcibus alibisicis ad idem comnune eanquam corum con-
currentibus concerrabilis, iterumque distrahibilis, hoc vel
illo modo ficurabilis, disponibilis, affectibilis ac; igitur
Physica sciencia Motum e Onierem, uc primariam e verera.
dicalem corporis nacuralis proprietarem scientitice pertra
ctare summisriribus allaborat.
5. 13. Ucaurem Mocus generalissime detiniendo nihir
aliudest, quam Actus Enris in potentia quatenus in porentia, h. C.
Actusreicendentis ad alium sacum (nacuralem iquarenus ad
cumcendic; ica licet Dluresrussd recenseri solcancerus spe:
cies, primus camer omnium; ut loquitur Aristor. T. Phy I. CaP. 2.
h. C. principalis Mocus, e rerus Encis porencialis. actus, in
quocaceri omnes fundantur, e cuiusreliqui; quoequorin-
reniuntur, cereae (altem sunc decorminationes, cA Moins Lo-
calis, Cracis Doeg Pacinis Parios quae spectaturtum intensive,
tque contra-Dac eA conatus rei cendentis quatenus nieitur e nerros
ncta Luosreen alas Morio nude dicta; cum extensive,
buscil propressiorei cendenrisper medium perrium rer.
d
Quousque he.
18porest.
(a) tumra
aiabe
Praserti
Locali
Quielo.

## Folio 197 — 851385079:0209
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000209.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
A.
est
l
alembr. 2. C ap. 5.
De Philosophia Varurali.
us id quo cendic, alias Promorio distinctionis ereo vocaca.
Quarum illi Onies intensiva concradistinonitur, h. c. remissio
velcessatiomotionis; tivic Onies extensiva, h. C. Cessario pro-
mocionis e permanentia in eodem Ioco.
5. 240 Hlunc isitur Mocum Localem Phiysica Scientia
ante omnia starim _ primario sibrperrractandum sumic, nom
Superficialiter ee definitire; quarenus mobilitas et guiebili-
eas ex corpore nacurali canquam propriccates ex subjecto
Auere concipiuncur, tixc enim notionalia jamdum in AcrOA
Si Priylica una cum reliquis concepcibilitacibus pramista
func;: sed Polide e protunde, H. c. demonstracire e sciencih-
ce quarenus admirabises ejusdem rationes ex luis causis de-
ductae nobis ad Mocoris primi gloriam, Mentisque noctree
perfectionem indubicaro sictuntur cognoscendee. Fehoc CA.
quod nobiliesimum illud de profundissimum (addo jucun-
dissimum ee ucilissimum) Phiy sica Sciencixmembrum, quod
Phoronomiam dicune et Scienriam oins definiune Frudier,
consticuie, cujus penetralia Scholasticos non inspexise,
ex inordinato Cursuum Philosophicorum cractu Cacis cla-
reconstaL.
5. 15. Ouoniam rero corpusnacurase, dum abhac uBi cum asson
catiri spaciiparre, quatanquam loco jam concinetur, ad cer-
cam aliam ejus partem, ver sustiane vel illam ejus plagam, (uD
eracturectitinco, curritinco, mixtos seortim, conjunctim, _c.
excurric aurexcurrere (altem nicicur; etiam insimul ab hoc
ipso quandicaciri spaciimomento, quotanquam temporis
differenei d nunc definitur, ad oliud se succedensejo momen-
cum, tractu longinquitudinario concinuatur, ita quidem uc
motusubicacirusAurum successira duracionis alioguin in-
sensibilem (quem Tempus Physicum apDeIlamuS) non cantur Foponomid:
ipse simul exerceae, sed e analosii quadam (prxserrim cum
aequabilis est) imicetur e sensibilicer repraesenterr isitur haec
ipla scientia Phoronomicatum Locirum Temporis Physicira-
ciones demonstraciras (definitiones enim Acroalis PhyE-
ea jamdum expedirit) et quiequid de urroque sciri porest
in sC
Quodo
trumie
eboronomi
am const
tuit
ciata
Chronono-
mino

## Folio 198 — 851385079:0210
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000210.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
DePhilosophia Naturali.
Secto 30
in senere; complectitur e cadem opera pentractar
5. 26. In specierero pluribus persequitur de scientifice
perstrinsir rectilinearem illam rerum nacuralium ad idem
punctum cendentiam nacuralem, puca Gravicarem, quae di-
verlis in mobilibus sub direrso er adu spectaca, in eo quod
maiorem oradum habec, nomen Graricatis recinee, in alte-
ro Levitas dici soler, adco, ut hioradus incer se nimium diste-
runc nec sensibilem aliquam proporeionem serrane, alterum
corpus rulgo absolure Leve dicatur, uc exemplo aeris et ter-
raconstac. Fchaec specialis scientiae Phoronomicx pars ab
erudicis statica dicitur, e Scientia Gravium Leu ponde-
rum definieur.
5. 27. Cuitororio rinculo connexa est rircuris locomo-
fricisorarium obiectorum scientia Mechanica, qua rires lo-
comorrices accuracius pereractac, carum caulastradic, rario-
nese proportiones dererminat, _ exhis omnibus Certa pro-
blemata concinnae, quibus v. 9. dato quocunque rireuris
pradu dacum quodcunque pondus locomorere docet, in
quoadmiraculum usque excelluit celebratissimus Philoso.
phus Archimedes. Requehoc estprimum illud d radicale
torius scientix Physcxmembrum, in quo quicquid derebo
nacuralibus rere sciri porest eanguam inradice fundatur, et
ex quo cumprimis Generationum, Corruptionum. Alteratio-
num, Auementationum, Diminutionum tanquam decermina
carum mocus specierum rationes e caulx scienrificae veluF
originalicer Ruunt _e deducuneur.
5. 18. Absoluta radicali corporis naturalis proprieta-
ce, Scientia Phrsica h. c. Generalis Philosophix Nacuralis
Pars, ad ortas exhicradicatas affectiones alias, quae ramen
adhuc omni corpori naturali salcem sub disjunctione com
munes sune progredieur. Reguoniam Materia (mobilis) 2
Spatio consequenter e respectire quoque ditterrin eo, quod
Spacium insensibile sic, ec per nudam directe cognoscarurra-
cionem (un de Materiae intellisibilis denominationem ab Ari.
20c. Corricum CA) Maceriarero physica sit sensibilis, ee rali-
s saboru
inat
statica 
Mechanica.
qui sunt
Naturalis
Philosopbra
Nerbi.
6 Tumra
dicatas
DePatibi-
atibg
libus quali

## Folio 199 — 851385079:0211
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000211.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
1
D
0
12
11b
Nembr. 2. Cap. 5.
DePhilosophia Natarali.
Bus semper gnalicatibus praedica, quibus hunc relillum ani-
malis sen sum alticere porest; igitur sciencia Phrlica doctri.
Ax phoronomicx Ctacim (ubiunsie paribilium, ut dicuntur
h. c. Cen sibilium qualcarum (qua ec ip(x aliguam motus spe.
cieur includune _ in alceratione potissimum spectancur)
doctrinam.
S. 70. Licer aurem Onalitares patibiles, ut exercite per. Qaa sonsa
cipiantur. Sen sus animalium eorumquo orsana, tanquam quidempero
specialesresnaturales; supponane, non masistamen dif.cixiuntur
ferenda estearu consideratio, et subjicienda scu postponen-
da doctrina Animalium speciali, quam contemplatio Entis
AE IC, irem Numerorum et Spacii (quae Mence potius quam
tensu distincte percipiuneur) post Phylica parcem, quae de
Animaasieinstienendarenic. Scilicotnon omnia, qua re. on tamen
ouiruneur adrem percipiendam, sciontitice praemictenda iis postponim
Fune. sed eatantum, a quibus ut a causis sciencificis rerum
eradendarum habitudines demonstratirae dependent. Un.
desicur ad Fneis, Numerorum e Spacii concemplarionem
Scientificam susticit nosmentis saltem compores esse, licec in
quonam Mens praecise consistat. e quomodo, uctalia dictin-
ee percipiae, operetur, adhucisnoremus; ita ad generalem
iplarum petibilium qualitarum scieneiam Caris est sensibus
illis nos praediros esse, licet modum senlacionis mondum
incelligamus.
5. 20. Sicut autem quinque sen sibuS AE dICUnEUF CXTCF-
sis ordinarie praediri sumus homines (utrum exetera anima. qu inq Sen-
lia plureshabeane isnoramus) quorum unus generalis est
de fundamentalis, quem Tactum rocamus, cateri speciales
Finguli Cingulis organis ad specialem sensationem L. perce-
prionem tactualem a Dirino Numine peculiariter ordina-
isinctructinemperisus. Anditus. Gustus. Olfactus; Ita quin-
que sunc pacibilium qualicatum genera, quorum unum est
Fundamencale, qualitacum puca (1) Tactilium, tum primarum,
Caloris. Fricoris, Flumoris, Siccitaris, tum secundarum, rari-
ratio densitatis, lavitaris, asperitatis, mollstrei, durrieis lubrici- Patcollium
tatis,
BurS
ut autem
Ita quinq
Reciesu

## Folio 200 — 851385079:0212
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000212.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
200
De Philosophia Naturali.
Sect. 3.
Paris, viscositaris, friabilicaris, ariditatis _c. Reliqua deter-
minaciora lunc qualicacumnempe (2) Gustabilium, dux se-
necalirocabulo dicuntur Sapores (3) Olfactibilium, qua com.
muninomine rocantur Odores. (4) Pisibilium cum primae, Lu-
sis, cui opponicur umbra, cum secundarum, qua generaliter
appellantur Colores: (5) Andibilium, uno verbo soni dicta
rum. Oux omnia adhuc in generali seu communi parte per-
Tractat PhiloCophia Nacuralis.
5. 2r. Sicueaurem incer omnes sensus nobilissimi sune
a plaectaneissimi Pisus, _ Andims: ita licet reliquorum sen-
suum qualicaces singulorum sinsulismembris peculiaribus.
quonsque heri potest, in generali Phylicaeradaneur, (Prx-
lercim quod qualicaces cactiles concernic, e quidem primas.
quarum scientia specio lo quodam inrenco, quod Thermosco-
pium dicimusinon ica pridem locupletaca ect a veris Nacurx
Contulris: Secundae qualitaces cactiles in genere nullam
disticulcacem habent: Sapores e Odores specialem maxis
in hoc relillo corpore; quam generalem merentur conside-
racionem) praestantissimae tamen omnium lune sciencix Lu-
Cis e Sonorum, quarum illa Opeica dicitur haec Misica.
5. 22. FIt aurem. Oprica, Scientia Lucis, qua radiorum
per Diaphanum in res aspectabiles incidencium nacuram
de affectiones sCrutatuE, Colorum caulas _ varietarem evol-
ric, qualicarem _ quanticarem rerum aspectibilium quate.
nuscalium perrestisar, aeguo ita generalem hanc Corporis
naturalis qualicatem. Lucem, es umibras, cum annexa peltu.
cidicace sciencifice eradic. Ouod aurem structuram Oculi
concernic s quomodo species risibiles, postquam recinae
praciso sen. Cuncimpressa, per nerros opricos cransterantur ad sensum
forio
communem, illud praecise spectat ad 200l0giam inferiys
tradendam; in ancecessum camen insticutis quibusdam ex-
perimentis, ca quibus ad hujus nobilissima scienrix com-
plemencum ee ornamentum indisemus, cadem oper 2 simul
adducimus, ut quaenam de quanca sic utilicas, quae ex Physica
generali in specialem redunder, quasi aliud asendo simul
AMMMAMLUS.
Qua omnes
Bhe consde
nntur
Primario
nmon
0) In Opd.
Tacx S Um

## Folio 201 — 851385079:0213
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000213.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
1
1M
A
8
s
1d
80
11
1a
1
Aemb. 2. C ap. 5.
De Philosophia Nacurali.
801
5. 23. Musicam rero, quae Phrsiex generalis parrem con- (2.) le Ma-
stiruic non dico rulsarem illam _e extra Philolophix pome. sica
riacadentem Cantoriam h. c. bene canendi arrem, sed admi-
randam illam Corporis Sonori scientiam, quae Lonorum ex mu- Sonus s s
tud corporum collisione produetorum naturam _ affectio. lensium,
nestradic, conosa interralla consona, dissona, determinat.
corur que caulas inguirie, guae cum ex generali proporcio.
num, potissimum veronumeris effabilium, nacura deluman-
tur, factum inde estut haec Scientiaruloo Numeri Sonori latis
inconsiderare fuerie appellata. Ouod autem Aructuram praciso seu
Aurisconcernit, e quomodo species audibiles, postquam sorio.
ermpano lunc impressae, pernerros oricos transferantur ad
sensum communem, icem quaenam sic hujus rel illius anima-
Lisrox,  guibus instrumentis exprimacur, illud praecise
Spectat ad 200logiam inferiustradendam: in antecenum ra-
men instieutis quibusdam experimentis, ca quibus ad hujus
mobilissimae scientix complementum ex ornamencum indi-
remus, eadem opera simul ad ducimus, uc quanta scntilicass
quae ex Physica generasi in specialem redundar, _ quaenam
diritix porre inferius sperandae sine, quasi aliud agendo s
mulinnuamus. Aeguehxe sunt praecipux qualitates d atte. Pinis partis
ationes quae corporibus nacuralibus omnibus certo modo hencralis.
communes, acq; ita in parce generali scientifice pertractan-
dxe sunc, quibus ipsa Philosophia naturalis pars communis
acumbilicum perducta incelligitur.
5. 24. Parrem Philosophix nacuralis specialem quod
concernie, sicuchaec, quas generalis hucusque pertractariei pars specia
propoliciones ad Corporis nacuralis species per nudam sub. lis perta-
surriptionem applicat; ica proprierares peculiares, aut sistrat
quam affectionem generalem certh ratione dererminaram si-
biscorsim rendicat haec rel illa species. ipsa, quancum in se
est, ligillatim perstringit. Eraurem distincte procedac, in singule
totse dispelci pacicur membra specialia, quor TunE CorpO. Corpora nH
rum nacuralium species aur genera. Liceraurem in praedi-
camentis rulxaribus rariis modis subdiridantur corpota
natu
uralia
chysca

## Folio 202 — 851385079:0214
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000214.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
202
DePhilosophia Naturali.
Sect. 5.
nacuralia, eamen ad Philosophiam nacuralem accurara me-
chodocradendam, accommodatissima ridetur illa distin-
ramalu. etio, qua corporanacuralia distingruneur in Mcundana _ F-
lementalia. Corporamundana dico corpora quasi coralia, quae
incexeicarem Mundi primo constituune et seorsim existune
in spacio mundano, uc Tune Terra seu slobushic terraquae
Tum Es. reus prose, et lingula Scellae Gigillacim (amDEx; Flemenialia
dicocorpora quasipartialia, qua ex moleculis et Elementis
uis cerromodo compolita hanc vel illam substancix mare.
rialis speciem parcialem constituune, se in ipsis corporibus
mundanis instar parcium auc rerum apociatarum spectan
tur, ut lune Arbores. Animalia. Lapides, _C.
5. 25. Illa conjunctim sumpra _ sub hacipsâ, quam ex
omne Ma. Peximur, dispositione spectata appellantur Msundus, qui u.
trum aura quadtam, h. C. Substantia maceriali. se d a Sellarume
euriis distinctâ, liquida e permeabili (durum enim non
esse quod corporibus mundanis incerjicitursatis certo jam
constac) parres suas hinc inde disiectas quali integumento
quodam continuatas amplectacur; an innudo spacio disse.
minacas ceneat, ue eo liberiusmocus uosexerceant, dubium
adhuc est; quirem cerronorie, qua lonobishanc scienciam
accuraca mechodo communicet. Interim id in quo corpoi
ea mundana quasi suspensa tenenEuE, Expansum dicimus,
Fbrais vp ec doctrina pracia lxepius Auram atheream Cue
distingnatur ab Aura aërca) e absolure Echerem, item Calum
eppellamus, quod hrenudum spacium sic, sive corpusligui-
dum, canca subeilitacis esse scimus, ue in respectu ad aerem
huncnostrum cantum non iphiusnihilirationem subeat.
Disemina 5. 26. Flacipsa isitur Corpora mundana sic in spacio
mundanohine inde disseminara primo omnium appreditur
Phylica specialis, corumque mundanas affectiones _ pro-
Morus al priecaces, puta Sicus et Mocus, gualicares (Feliples, figuras)
vens, es situ
quantitares (distantias, amplicudincs, cempora) ec. perre-
Stigac. Eclicuri superius omnia corpora nacuralia sienace
salrem e abstractire locundum generalem illam nacuram.
qua
Cana
monnolia.
illa conser
dmu
u in oju
xlobs

## Folio 203 — 851385079:0215
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000215.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
embr. 2. Cap. 5.
De Philosophia Naturati.
quam eandem omnia in specie participane, sub communica-
rerelucessentialupereractaric Physica genoralis; ita specialis et Quocuonf
nam omnia, sed exercice, sccundum axpreoatum, ad quod sin-
sula parcicularicer concurrune, sub communieare relurince
prali, quareng nempe Mundum constituune, primo suimem-
broconsiderat, quod membrum inde non immerico Cosmica,
Scientia Mundi. diciporest, imorerera cA.
5. 27. Ouoniam autem Aellx Mundi potiorem ab(01-
vuncparrem, isicur, uc plerumque hieri (olec. a poriorimem-
brumhoc Phylica Specialis Astronomiahucusque fuic appel. sstronomie
Taca. Licecaucem in hac ipsa Disciplina de substancia Caeli
_cellarum non minus ac de gualicacibus e quanticatibus
ag2tuF (ci 3d r8 Duors ro i diNoSy ENon cideras ov de vou
Bebnnoo nab aura under, a ronor e contra, Arist. 2. PhY L. 2.) potissimum
quiacamen nullae de substancia, pauca de qualicacibus, plc. quentitetr
xaque rero de quancicacibus, praeiertim ipsius Mocis caele-
stis, hic occurrune demonstraciones e cerricudines, ixitur
icerum a potiori desumendo denominationem, Astronomia,
Scientia de quantitare morus es Phanomenorum caelestium, COm Phanon
municer folet deAniri.
5. 28. Porro licerhaec ipsius Mundi scientia de sesitin-  Cato
decerminata, nec praecise hunc vel illum obserrationis lo-
cum, uenocessorium, supponi requirae, ex quo mundana
phanomena, quae seientisice pertractat, specteneur; quiata-
men Dilciplina Terricolis scribuntur isitur doctrinae gracia Terricolis
eantum non omnia AAronomix decreFa Terram hanC quam apparentiu,
incolimus sinon expresse cacice camen respiciune, unde Sci-
enciahac de guantitare Phaenomenorum Terricolis in Caelo appa-
rentium in Fuclidea sphaerica tuicdeAnita.
5. 29. Cxeteruimue corpora mundana quadam inter Le Cujus xars
communia hahene, in quibusdam à se muruo distinguuneurs communio,
ica Cosmica, vel a poriori dictanobis astronomia duas habet
Dartes, communem e propriam: quarum illa spharica dicitur. Spharicas
e generalia Mundi phaenomena, una cum iphus Telluris
qualitacibus e quanciracibus mundanis, h. C. generalibur
(62
_ re
derae
Cosmicam
apociore
dicta
Scientiae
norum

## Folio 204 — 851385079:0216
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000216.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
204
De Philosophia Naturali.
Sect. 3.
ee relur exerinsecis (de corporumenimnacuralium speciebo
propria, quasglobushicrerraquaereus forces carunq; qualitatibus
Lbe0r1b
a quancicacibus adhuc specialior avet Cciencia) considerac:
hxc Thcorica vocatur, e sineula corpora mundana lisilla-
eim perstrinsic, ipsamque Geolcopiam h. c. Telturis ex Lu.
narelaliunde insticuram concemplarionem mundanam. no
minus ac reliquorum Mundi corporum cheoriam, quousqe
hieriporest, perseguitur
5. 30. Cum aurem incer Phaenomena mandananon ul-
cimum hcuniformis ille mundana duracionis AuxnS. (aliasd
nobisdistince nequaquam estimabilis) quemregularis illa
mundanx convertionis ricissitudo, (vel ipsis sensibus expos-
Ca) comitacur e mensura quaclam analosica, sed maxime
proportionaca, decerminac, cerrisque limicibus (alioquin
recta semper excurremem) puca ctellarum periodicis rero-
lutionibus incerstingnic, adcd nemundanorum recurtuunr
numero quanticarem cemporis incerea prxcerlapli derermi.
nace cognicam habeamg, un demetalepe quadam Tempus (PIr.
Eamundanum) ab Aristoresc definitur quod (c Numerus mo-
eus, sicucricissim iter v. g. uninsmilliaris, s quarentirespon-
dendum sic duashoras esse dicimus: Tsicur, ficur spatii guan-
dicaciriracionem longinguicudinariam (Tempus mathemari-
cum) in Geometria: durarionis absolure spectarae Duxum
(Tempus physicum) in Phoronomii: Iphiusrero Duracionis
ab utrague parre cerminacae racionem abstractam (Tempus
metaphysicum melio remporalicatem Aricernicaci, Sempiter
nitaci, _ Aternicari concradiltinctam) in Mecaphylicaper-
eractamus; ica duracionis mundana Rellarum rerolurioni-
dronolos sa bus in dies _ annos distinctx rationem (rempus Astronomicum
physicar imo colmicum h. c. mundanum) in Astronomia scienritice
determinamus: idem verociriliter a juxta rarias ejus abho-
minum impoticione Factasnocas, cerminosiresiones ad quas
rectrinsitur, h. C. Fpochas, AEras, C yclosspectarum, (Tempus
potiricum e Cirile) una cum rebus in Terragectis, ue inde
principia policiea felicius exseulpigueans, in Philosophia
moralis
Ueriusque Son
Temporn
mundant
eientia

## Folio 205 — 851385079:0217
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000217.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
NLembr. 2. Cap. 5. DePhilosophia Nacurali.
205
morati, peculiari cractaru, qui Chronolosia YOCAEUE,
exhibemas.
S. 37. Porro quoniam moeusicuqne sellarum varios in sppendia
Mundo sencimus Ffectus, ne quicquam, quod Dirinum
Numen nobis in sui landem concemp landum COnCCSHIE, ne-
elisamus, peculiarieractacu, quem distinctionis gratiâho-
die Astrologiam, (lanam incellisonon iltam Furiosam) roca Aprolosia
mas, quancumcunque per obferrationes accuracas de inde
Fabricatas cansas suppoticicias artinsere nobislicer, incerim
consionamus, coque ad Dirini Numinis sloriam, e intelle.
ausnostri perfectionem ucimur; esto quodad demonstra-
ciones accuracas in hoc genere nondum perrenerimus, nec
Forlan perrencurisimas. Ad hanc disciplinam qualilecun. Cum calenis
dariam reducieur Calendarioeraphia, qua construetx ex AArO. daringra-
nomia moruum diurnorum cabula (in quibus Ephemerido- ebi.
craphia praecise (absistic) feriis ae fectis anni juxta cirile incti-
curum computacis angentur, ae tempestares ex obserrationi.
Ousmercorolosicis probabilicer in onrecessum adjiciuntur
adricacirilisusum lingalarem. Curconeradistinguicuris-
la Almanachia _ Practica rulsaris, Dlc Bauerpracelca, quae est
Audacia exseripro mocui sellarum diurno, distinctisque
rubrica ccis diebus a protectis, temporum e rempeltacum
Fommiaadjiciendi _ exarbicrio ficta publicandi.
5. 32. Caecerum ut Theorica, Specialis ACronomix parS, Corollariam
desinsulis corporibus mundanis ad incegricarem mundi
Phylicam spectantibus agcrerenetur; ita quod horum ipso.
rum corporum incegritarem ita constiruit, ucco iplo ad in-
cegricacem mundi consticuendam nocabiliter concurrac,
immediace Cacim in Philo(ophia nacurali subiunsendum
est. Ouoniam aurem calia nudis salcemnicuneur oblerra. Historia
cionibus indemonstrabilibus, isicur hiltorica relatione l0. Mundi Na-
co quorilum Fueric maxime accommodaro, ab solutis (ci. turalis B. f.
enrificis, recenseri, aur sicubi operx precium est peculiari
cractatu (Palrem incellectiro, non sciencitico) uc distinctius
percixiuncur, cracii sosene. Sicucabsoluris in Theorid PIane.
CC3
EaFMI

## Folio 206 — 851385079:0218
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000218.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
206
DePhilosophia Naturali.
acet.50
carum Mocus lunaris, irem Phasium ex Fclixsum demonstra.
cionibus, peculiaritractatu, quem solenoeraphiam inscripsie.
Flerelius, Monces et Maculas lunares ex obserrationibus
contronaras exhibemus.
Ecographica
5. 33. Adcundem plane modum, ab solutis erm in do-
atrina Sphaerica phaenomenorum cerrestrium (puta siruum.
Temporum, Apparentiarum mundanarum, ad globum hunc
cerraquaereum, canquam ordinarium Mundi corius Obter-
racorium, d alteram, uc imaginationiridetur, torique Cae
Lorelut adaeguare concradistincam, Mundi parcem praeci-
puam, restrictarum) demonstracionibus, tum in Theorica
ralod dicta moruum, Phalium _ Fcliplium aliunde spectatarum scien
tificis, ue ita dicam, impurationibus, peculiari tractaru (21-
Cosmosm. tem historico, quem Georraphiam (imo (xpe Cosmoeraphiam)
e
appellamus, parres Clobi Terraquei nocabiliores ec ad in-
tesricatem Mundimasis pertinentes, puta Perras continen-
ces, Monces, Sylras, Maria, Sinus, Intulas, Flurios, e quae-
cungue nacuralicer in his ipsis Perrae parcibus incegralibus
nocacudiona sune, ordinc recensemus. Oud sentu Geoera-
phianihil aliud estquam partium interraliu globiterraguaerei
porissimum externarum es nocabilium intellicentia, cuiplerum-
que Imperiorum historiam, uc un a fdelii duo dealbari pol
Uncparieres, aRociare solemus, quod intra pluribus di-
cendumerie.
plemetmdiu 5. 34. Absolutis corporibus mundanis, Philosophia
corporum nacuralisad Elemensalia digredieur. Licet aurem ad hanc
classem omnium corporum mundanorum restum contencx
cum emissae cum admissae rerocari deberene, tamen, quia de
caelestibus obnimiam remotionem parum incelligimus, i.
aheba situr, sublunaribus contenti, qua propenos suntporissimu
deimperse. perlustramus, esto quod inhis iphs rix superticialia per a-
enacam imbecillitarem attingere queamus. Sane sicutPhi-
JoCophia nacuralis hucusque meras fere demonstrationes
exhibuic; ica in posterum nimis parce nobiscum agec. de me-
ris obserrationibus auc ad summum hy porherisis caularum
dectarationibusurstur.
5. 3
phica
chb
scientiam
ea3

## Folio 207 — 851385079:0219
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000219.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Alembr. 2. C ap. 5.
DePhilosophia Laturali
207
5. 35. Inter cavero qua PhiloCophia nacuratisadhuc in coptosdirar
recessuhaber primum sibi locum rendicane, quae in sublimi
Feruntur e ad mundana corpora quam proxime accedune
interim orcui e interieni (unc obnoxia, rulgo dicta Mcrcora,
quibushoc sen (u ip( Comera destellae nova cum Mereoris Felia-
eis accenseri pollunc, quorum occasione, ( quid corri (de quod
realem Capiat scienciam) de natura Caeli _ sellarum elemen-
tali ex premissis decretis e obserracionibo astronomicis ex-
corqueri porest. incuica parcium cimplicium in Cublunaritus
conspicuarum, at Aeris, Tenis, Aguae, Terrx, ex guibusno
Ara MereoraconstonE, explicacius hic persringendum est.
Ipsum autem hoc Physicxe specialis membrum ab obieao
Mereoroloria dicitur, d principia Pua nOn TaNEUM Cx DenerA.
Diphrsica, Porissimum ex Phoronomid, Scacica, Mechanicd,
opticas 1. POl. 10. Sed e ex AAronomica e AArotosia mu-
cuatur, quibustamen principiisiinon indigene qui MeccO-
rologiam luam absque demonstracionibus pernudas des-
niciones d terminorum distinctiones pro capeu Junio
rum EradUnE.
5. 36. AMeceoris eanquam rarioribus e amplioribas L. Symaroton
ad Colidiora  compactiora corpora descendicPhilolophis sus
nacuralis, e incer ea satim initio corporanon rirenria, quae
ablolure Expius Corpora dicuntur, peculiari membro, quod
Somatoloera dici porest, pertractat, de Mineralibus praeser-
eim Mecallis, Lapidibus, Liguoribus _c. Colicita, quam Ph
olophixnacuralis parrem Chymici pocissimum seu Alchymi.
sta. Penicioris Nacura Scrucatores perlequuneur, cransmu
carionibus, resolurionibus, compositionibus, pertectioni
buscorporum magno labore, sed rana spe lxpius, inhiances.
5. 37. Incer viventia primum sibi locum rendicant re. 3. L
pecabilia unde somatologiastatim excipir doctrina de Plan- sium,
ris: quam Poranici excolune: Sequitur Z0olosia, doctrina +. Z0olozi
de AnimalibUS, quam AnaLOMICI (CFDEANCUF. FE CUM INECF A.
nimalia, relucincer Rellas Lunaminores, emineae Flomo, in
eicur peculiarem jure merito sibirendicas eractacu, anthro. S. Anthropo
pologi. eiam eum
1. ate0r6
logiamo

## Folio 208 — 851385079:0220
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000220.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
208
De Philosophia Naturali.
Sect.5o
polosiam rulso dictum, doctrinam ZTominis, quatenus nacuralis
est, complectencem. Ubisimut, quaenam physica Mencis BE
conditio, quomodo cum animalicorporecohaereae, et quae-
Noolocia nam indenaturales affectiones, morus, eRectus, resultent,
physica quousqueheri pocest, declarandum, aeque ita fundamen-
cum substernendum est, ad immediace subsecururam PTominis
ouamoralis Scientiam. h. c. Philo(ophiammoralem.
Physiogno-
mia  Chi.
romantia
5. 38. Ad Anchropolosiam spectac lignacurarutiuma
nicorporisnocicia, cum generaliter omnium. tum speciali-
qua sunc xer lineamentorum in manibus, quarum illa Physiognomia di-
cicurhaec Chiromantia. Urraque lanoutu relur appendicis
instartolerari porest, modone Zinsari Philolophorum in
consorcium recipianeur. Licet autem, ut in rebus AArolo-
opiniomes sicis. ita in Phyliognomicis (quarum habitus Opinio rerius
narum quam Sciencia dici pocest) ad ipsas demonstracionesnondu
Certitnat
perrenerimus, nec Forlan perrencuri simus; nontameno.
mnia praedictionum fundamenea quibus ucuncur (une de ni-
hilo, modo caute proerediamur, ne quod alumpeis sionis
inhoc relillo saltem indiriduo semel acg; icerum respondie
prorera experiencia acim arripiamus, auc quod in natura-
libuspraecise locum habee, ad arbicraria aeque extendamus.
ut alarum Aliaspraeter Medicinam ipla penicior Philolophia maono
reruplurim etiam demonstracionum defectuhinc inde laborat, ut ex in-
Mabnbaest
spectione Cursuum Philo sophicorum (quibo immani (alEu Ma-
chelin plerumq; rocam eranssilimus, nec ex ea quicquam, Gn.
sulari saltarionis arcihicio, vel leriter acringimus, nihi quod
Scientix phoronomica regulas e ut rulgo dicuntur Lectiones
de moru salcacorio Arenne exerceamus) ridere elt, neque tamen
Medicinam aut holce Philolophix curlus plane pro nihilo
habemus. Scilicer omnis probanda lune, et, quod bonum
eA recinendum.
CAPUF VI
oemus
deamus.
e
1.
earcibus PhrlCIS.
Pbilosophia
Naturalis, Aterum licer immobilium Philo sophianudis Contenta co.
Cbca1a

## Folio 209 — 851385079:0221
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000221.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
alembr. 2. C ap. b.
De Arribus Physieii.
remplationibus subiectum Cuum, quippe prortus immobile,
nallipraparare possit operacioni eRectira reali subcundae;
tamen aliter le reshabet cum Philosaphia Nobilium, e prinio
quidem cum Naturati, C. Physica, quam nunc sub manibus
habemus. Licet enim ip(a circa luum objectum principali. De si con-
ter cancum conremplondo versetur, quiacamen corpusnatu.
rale mobilicacem includic, ita quidem, uchominerircus mo-
erix (esto lalcem externa, debilis, e nimis restricta) circanon-
nulla Sublunaria a Dirino Numine sic concessa; igitur dum
Nacuram Ccrucatur Philolophus, rerumq; sublunarium ge-
merationes, corruptiones, alterationes, auomentotiones,
diminutiones, lationes, cacer asque qualicates e modos, non subjetti ne
Tionace spectatos in Acroah PhySca, Led exercire porius in tione
protundiori sciencia, penitius inspicie, non porelt, quin ra-
cionem effectiricaris disposicionis, compolicionis transmu-
cacionis ec. possibilis saltem in quibusdam insimul adrertat,
e hoc iplo Nacura conacum vel imitandivel jurandimodu
quali consequenter cognoscat. Ft quoniam res naturales
Lebunt at
homini praecer conteniplationem, et hic primo radicatam sum
Dirini Numiniscelebracionem, etia in ulum concessae Tunc;
iditur postquam ea qua hieri poruit sedulitare rerum natu-
ralium habicudines contemplando sibi Familiares reddidie effectivum
Cordacus Philosophus,illico, qua rationerale quid adusum
applicari possit, cagicat, idque ranto lubencius, quanto Di-
rini Numinis laudem ee admiracionem coram hominibus
alioquin à pino Dohoc iplomasis promoveri, d ad lunr-
mum hominis bonum exerinleco eciam adornandum in sra-
eiam Corporisnecessaria subsidia Felicius parari posse, rider:
cacco, quodhomo Deilimius, instincru natuEX seratur ad
effectiones naturales.
5. 2. Licet auremnemonominum, imonuIIB CreDEUrA. Non Produ-
rum, ullam Corporis nacuralis formam e porentia macerix aionis ab-
velut auroegroecs educere, aur ulli substantix nacuralem soluta, sed
quam habeac cum aliis concernentiam ex le larsiri postit,
duocamen hec, CiCAreSnacur alesincetlisenciCTCacurE COn
cec
emplariba

## Folio 210 — 851385079:0222
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000222.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 52 lines, status machine
210
De Arribus Physicis.
Sect. 5ia
mincio CeNa CunE, Imiratio _ Applicatio: Cujus urriusque habieus
1d CS. Ap.
ACaTIOMI
HinC.
Arris nomine venic esto quodhocrocabului Meralephi. quada
pro. Causa secundum. Arcem agence lapiis ulurpetur, ut, ubii
auod innacuralibus relimicando vel applicando factum eAt,
ARTES. ab. Arca, non a Natur a, factum dicitur, licuri quodnec ab. AP.
DISC: xC (qux Mencis incentionem semper includic) nec ab ording.
FIONaCuEX CurLuEE. Casu rel fortuna factum intellisieur, de
quocamen in Phipsicisnon adeo Cumus Colicici. FRigitur.
(.) Imitati. Ars: guam. Aristoreles definie FTabitum cum rectaratione effecti–
ba quarum
vum: circares Phylicas duplex, Imitarivaco Applicativa; illa:
Fundamentum suum habet magis in Phiysica generali, licet.
subjectum operacionis petat ex ipsa speciali: haec X funda-
mentum e subiectum immediare Porcitur ex speciali. Undo.
cum Ptirsica generalis accuraris utatur demonstracionibus,
Specialisvero porissimum nudis obserrationibus plerumqi:
insussiciencibus nicacur, facile constar, majori cerricudine
Cad Transe
eoria sunt.
Vel mere
Mociba
Baudere Arcem imicaciram quam applicaciram.
5. 3. Inter Arres imirarivas. autem alix Pune Transioria,
quae non producune opuss. alixe Operariae, quae postserelin-
quuntopusti. c. rem arre factam.. Transiroriarum alix sune
isere morivae, guae fundamencum suum habene in (ola fere
etioronomia, ut lunE. Salcatoria, Dicladiatoria, Gesticulatoria
et alcer. Ejaculatoria, C. questris S Torneatoria. Auricaroria; Vantica etC.
tiba, ut.
MnsiCa, qua
alix vero simul alterativa; inter quaseminet Cantoria; AESCA-
nendis voce relinstrumentis adsciciciis, qua rulgo Musica
Crocalis, instrumentalis, chioralis, Aguralis,) dicitur eo quod.
Fundamencum Cuum habcac in Conorum sciencia, quam eo.
demnomine olemus insionire: distinctionis tamen grarias.
ne PhiloCophia cum usu quem praestac confundatur, Phonica;
Latinis Tonicadici posseripsa sciencia. Inter Cantoriam e
Mslopoeti ipCam. Fonicam intercedie Melopoerica, Ars melodiarum.
componendarum, quae solennes quali: harmonias e cantilé.
nasCancoribus exprimendaspraeseribie.
(B) Oporaria
S. 4. Arcium Operariarum aliae luncrantum Resolutivae;
sunt alix Compositiva. Incerresoluriras seuremociraseminer 
natom
dirigit
6600.

## Folio 211 — 851385079:0223
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000223.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
e
De Artibus Physicis.
natomica, nude secundum exercicium spectata, enjus species ret Resolu-
aemibr. 2. C. ap b.
estruloo dicta Trinciaria: 2d canque reduci porest Oenli-
stica. (Die Ecarnstecher Sunst.) A=Ssecandigraminai ctramina,
derruncandicapica exlecandi scu castrandi animalia, Ton-
Toria. Locricia, Balneatoria Laniatoria, e c. digna non Funt,
quarumhic menrio tiat. Inter Composirivas alia Cunererum dcomo
supersicialium. alia solidarum. Superficialium praecipua eA
Scraeraphra, rsibiliumars repraesentativa, certis. ductibuside
coloribo quavis aspectabilia repraelentare docens, cujus ex-
ercitium ingencarii, uc dicuncur, certis ex resulis, licet abs;
demonstratione addiscunt: Pictores rero rulsares nuda (al-
cem astuetactioneimitaneur. Flirespectat Graphicai Typorra-
phrca Sculptoria. Celatoria: Trem. Ars complicatoria (Arophio.
lorum; mapparum, cucultorum) dec. Ad Sciagraphiam
reduci pocet Gnomonica, ArSdelincandi sciaterica.
5. 5. Arrium solidarum alix na) eEoxr dicuntur Arrificia, solida, hine
alix Opifieia, unde Arcifices & Opisices. Inter Arrificesmate. Arripces es
rix dienitare praerogatiram sibiendicgt dur: faber: sed in-
geniis scientix ratione praecedtie Organopans. Antomarariu,
Mechanicus. Opisicum innumerabiles Tunt Clases, quas de-
ambulando per placeas cuirsdiscernere licet. Plerigsta-
men Pabrorum nomine reniune, qui pro direrlitate tumma-
cerix circa quam verlantur, cum forma quam inducune, in-
cer se distinguuntur. Licerautem Opifices ab Artificibus
civilicer distinguantur, nacuralicer camen adhuc sub Artis
ciculo relidene, quarenus habitu saudent cum rect a ratione
effectiro: qui aurem instinctu saltem naturae laborane, ut
bruca, aut modum procedendiperratiocinationem excerris
dacisnon colligune, aucratione non mulcum cgencad ope.
randum Agencespotius, quam Arcifices aut Opifices dicun-
cur, quorum illi, qui aliorum in gratiam laborant, Operarii
gudiune, ur Bajuli, ee Tabellarii ac. Cui plus cemporis Fiat labni
suppetir quammihi. ClaNem artiticum accuratius concin- prLdicamet
nare, norum que plane praedicamentum, E reteres decemci-
ricacum imperialium Coloni exules holce juro ciritatisdo-
narE
tibam
sicibe
Superficiu
les (5
Opisices
duos se
guneu
Operarii.
alio

## Folio 212 — 851385079:0224
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000224.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
AC omnia
212
De Artibus Physicis.
Sect. 3.
parenolines constieuere licet: magnam scioplebis grariamn
inibic hic derelictorum Patronus, led coreat, ne milericor-
dia sua Scholasticorum resperciliones, luis cucullis inclulos
instar crabronum irricet.
5. 6. Omnibus his Arcibus, praesereim compositiris, und
cum ipsis Operariispraesuppolicis, Archirectonica candem luas
unacum exleric operationes, Ars exstruendi, Dtc Baurunst,omnium ar-
Pby sica Pra
supponit
Facultas
arcbitecto.
Nica C
tium imicacirarum perfectiones in se complectens, quae qua
tenus junctim cumeora Physica, praesertim generali et spe-
cialirerum non virentium, lumitur, Facullatem Archirectoni-
cam constituic, quae quidem iplamanum non admoreeope
rinis quancum ad designarionem e suxpucationem, interim
prasuppotica dictarum arrium nocicia (non exercicio) Fa
brosd Opifices dirisic, ip sisque quid Faciendum sic praeseri
Bic: cui E accedat rerum Cirilium pretertim ad Bellum.
Annonam e ipsius Urbis curam spectaneium prudenria F
diles constieuic. Ouacenus vero Philosophiam exeludic, nu-
deadificacoria eR, e ipsa plerumque Mechanicam exercee
Forsiticato. Species arris Architeetoniex eA Forrisicatoria, qua, praesertim
cum Prrobolia Cumptam, rulgo dicimus Ingeniariam.
(3) Applica
5. 7. Requeha sunc praecipuxrariccates Arriumimila
rivarum, quae pocissimum hoc sibi peculiare rendicane, quo d
carum Arcifices rebus arcefactis morum, unde formaimme
Mocum esse. diace relulear; ipe imprimane. Seguuneur Artes applii
Aninon im cariva quarum Arrifices agens lalrem ad pariens applicando
primunt.
untq PA
cioreso
Physica pra
dacultas
nacuram ad operandum reluri solicieano, ue mocum, unde
Forma desiderata immediace relultet, ex se producat _ lupern
addat. Inter Arces applicatiras prima omnium est Agricul
cura, lequitur Cormlanaria, Metallureia, cum Alchymistica,
Pyrobolia, Capidisicaria, Apothecaria, Cogninaria, Chirurcia, C.
eua omnes
anem
supponit
5. 8. Ouibus omnibus praesuppolicis Ars Medica Cuas
exlerit operaciones, quae quaceno junctim cum cora Physica,
pexlertim generali d specialirerum rirencium, Cumieur, Fa-
calrarem Medicam constiruie, qua quidem ipsa manum nom
Medion ddmoret operi, nihi quantum ad designationem (Recipe) de
inspC
Ediliria
ba
eiao
ista

## Folio 213 — 851385079:0225
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000225.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
alembr. 2. C ap. b.
De Arribus Physicis.
inspectionem, incerim praesupposita dictarum Arcium nociciâ
(non exercicio nis delectationis oraris _ in calu necessitatis)
Hlortulanos, Laboratores (rulgoEaboranten.) Chirursos, A-
pochecarios, ec. dirisic, ip(sq; quid Faciendum scpraeleri
Bic: quacenusrero Philolophiam excludic, nuda Medica est.
_ Plerum que Circumforaneos e Empiricos, abutire (ic dietOs
constituie. Licet aucem Ars medica porissimum hominis potissmun
relpiciac sanitatem, reliquorum tamen animalium curam no ad Nominis
omnimode respuic, esto quod rilioris plerumque condicio. Sanitutem.
mistiomineseam exercere Toleane, uc apudnos Fabri terrarii
equoscuranE. Sicucaurem Arrem Archirectonicam cantum Artosfre.
non omnes, qui ctructura quadam agene, ceiam imperiri quensissima
Expius exercere praesumune; ita Arcem medicam nemote-
re est, quinon proticeatur, quod hmulaca odoncalsia quon
dam celebrarissimo ille Morio eriam iplo contradicentis ex
emplo laris superque comprobarie.
5. 9. Dancur eriam Arres ex utroque genere mixta, artesutroqe
qualis est Pistoria, alolendinaria, Coriaria _C. quas omnes fenore Mi
Philo(ophia nacuralis canguam Fructus e eAfectus absOluFa
Scientia sibi rendicat henare lalrem, de quousque expedit.
eradendas. Atque sc Philo lophiam naturalem expedirimus.
CAPUF VII
DePhiloophiantorali
5. T.
acTTomo quacenas luiquasjuris eA, _ rebuS nAEuFA- Homo Men
LelibuscontradSuIeur. Dux autem cumprimis (unt sin Compos,
Facillates Mentis, huntana lubstancia praecipux parris, qui-
BuscreacatdsMaceltales antecelsic Hlomo, de jurta quas sui
juris est. peculiaris boni, quod summummerito dicendum,
Capax, Invellectusnimirum e Voluntas, quarumi illa Dirinam intelleca
majectatem ex opcribus suis deroca comtemplacione admi- voluntato
ratur; haec Cancticaris et justitia Dirina decrecatum incon-
eione pientistim a reneratur, cum in rita cirili, quories occa
E0 terr, ee quonsque tieri porest, sincero corde exsequitur.
Duibuo
2c80

## Folio 214 — 851385079:0226
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000226.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
214
DePhilosophia Morali.
6lo 3
Ouibus uerisque ricae sux scopo proprio e kine ultimo, can-
quam Summo Bono, Potitus Itomo caput saper omnia ani-
malia tursum erisie, ee sic corum mundum. sibi qualisubic-
ctum esse perspicienslicet in centri peaeleneis angustia cOr-
pore decineatur, Menre super astra scandic, de DEo, quem sibi
praesencissimum quasi palpando sentie, toro corde relictus.
Loquela Cuariter acquiescie. Uccamque Faculcarem in Cola Mence
radicatam comieatur certia linul in copore (Mencis ofticina
veluc oroanica) fundaca, qua Flomo animi sensa inxstimabi-
li Dirini Numinis beneficio singulari hionorum externorum
Specie praecxreris animalibo omnibo arcificialiter exprime-
res linsrae prasertim _ oris adiumento luas quascunqueno-
tiones inco formatas Perbis de Vocabulis (ica enim hanc signo-
rum speciem appellamus) ad placicum includere, acqueica
Oratione (sic en im verborum interprecatiram complexionem
vocamus) quicquid roluerit aliis communicare _ ab aliis
communicatum incelligere porest. Unde eria cumprimis
relultane Hlominisquat. Hlomoespropria: Contemplario:
Intentio: Oratio:
5. 2. Ouod Contemplarionem, h. C. actiones intellectus
tionis Recti coonoscentes, atrinet, quoniam carum condicio naturalis
udinem e 95. consticucira ex obserrationibo phylicis in Anthropo.
losia(quahaec Philolophix pars cum priorigs. communiter-
mino copulacur) jamdum declaraca est, nihil rectar, quam ue
aftectionesearum accuratius perstringaneur. Spectatur au-
tem in hisporissimum Rectimdo ininitiva, C. reritas cognitio-
nis, cui concradictinsuitur Aberrario scu falsicas cognicionis.
Elraque dependet ab ipsis rebus cognoscibilibus, reruse-
nim conceptus e rera Concemplacio est, quae rebus proue
Cunt responder, Fallus conceptus e Falla Concemplatio, qua
Ex S R. COntra. Ouoniam autem Res prout lune cum incomplexe
suscontem. cum conplexe per toram Philolophiam jam dû definiex lune
e demonstrata, ixieur quicquid de Concemplatione sciei
Porest, illud, eo ipso dum rerum iplarum contemplatio per
unirerlam Philo Cophiam eraditur. eadem opera g5. resexire
contem
Brutis con-
Tracst
Contempla-
plandis esti-
mat

## Folio 215 — 851385079:0227
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000227.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
AOmOY. 2 Cap. 7.
De Philosophia Morali.
conremplandum sistieur. Unde Concemplacio de se non
consticui peculiare membrum scientisicum Humanae Philo
Cophix. sed per coram Philosophiam. objectire difularatio-
nem suam scibilem un a cum ip (is. rebus scibilihus incelle:
etuipropina.
5. 3. Nempe sicuri DFUS effectire per roram Philolo. Pet olah
phian ubique conspienus est, nullibi camen in ea seorsim Philosophi-
Cciencitice perstringiturs. ica nocter Incellectus e ip (a N en
eis Contemplatio objectire per cocam Phit sophiam ubiq:
spectacur, nullibicamen in ca scienciticam seorlim subit con-
Ederationem.. Sciencificam, inquam, nam directiram de ar
sificialem omnino sustnet in Philosophia Nocionali, qux
Scientiis Fumanae Phisosophix succedic, ut Arres physicae de
num ipCam Philo Cophiam Nacurasem SeGUNNEE:
5. 4. Duod Incentionem B. C Actiones roluntaris (qua
na) eEoxlu Actiones humana dicuncur) concernie, prae suppo-
Rtisiisdem quae de Contemplatione diximus, (pectand a p0
rissinum in iistioc locorestat Rectindo volinir a l. Bonitas aue
Palcem P. icencia actionum tiumranarum, cuiconcradistinoui
cur Aberrario C. Malicia aur saltem in decentia dictarum actio.
num, quarum illam proratione objecti plerumque sequitur
Mericumi hanc semper excipie Demericum, utrobique sub.
cerca quancicare ratione, proportione. Ceraque depen dec pradicabiles
ab ipsis rebus practicabilibus, Bona onim actio cA, qua
rebuspracicabilibus aur uc ica loquar praccicandisrespon-
dec; Mala, quae contra.
5. 5. Ouoniam aurem restiomini practicabilesnullibi ecculiari
decilae sunt, igitur opus est, uc quae Dirinum Numen in Na. Disciplinâ
cura ab aeterno praeconcticuit, et Mencinosra velur disito considerat.
suochiaracteribus clarisimis inseripsie Boniearis _ julcitia
principia, Cux lanctitatis renunesa, recordando relutex no-
bismecipls Cuscicemus, et ex iistanguam primis canlis, 2d-
hibicis in super Anchropologix decrecis de Mente nacurali
bus, Cinsulare quoddam Philosophix genus dorebus Homi
nipracticabilibush. ei actionibustiumanis consticuamus..
ami
Sed octio-
nes Polun
tatis
CircaRes

## Folio 216 — 851385079:0228
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000228.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
De Philosophia Morali.
Sect. 3
S. 6. Ouod quidem Philosophix genus; ucprosub.
secto ulcimato habet FTominem, quacenus mence praedicus ri-
cam Cngulari peae careris animalibus racione ducit, et actio-
nesroluntarias exercet; ita cum hanc ritam humanam mores
Pocissimum h. c. ex arbirrio consticura consuecudines, aue
inclinationes, regane, quae e iplae certis per Philosophiam
dirigendae luncresulis. Factum inde est,uc hoc disciplinae ge.
nus Philosophia moralis communi omnium consensu (it ap.
pellata. Fccum humana rica quasi Formalicer in actionibus
humanistr. c. roluntariis, cum compecentia vel imputatione
uorum effectuum Epecaris, consictae, de quibus hic rarix
demonstrantur affectiones r. 8. necessindo; licentia bonitas,
malitia; justitia iniusticia meritum. demeritum et carum quan-
titates, rationes, proportiones, cum ex primis e nobiscum Da-
eis principiis, cum exhumanae condicionis obserracionibo:
isicur synechdochica releciam meconrmica ratione Philo-
Sophiam moralem actionum bumanarum Scientiam aut prudenti-
am rocaUS.
5. 7. Porroguoniam Flomo (sic enim DEUS roluic) in-
lium eru. Rinctu peculiari fertur ad lociecatem, in qua rica humena
qualimaterialicer consstic, unde Aristoceleshominem ucho.
moest detinirie (or onsor: Societatis aurem hurriana ve-
luc alcimum complementum Covitas est, omnibus ad vicam
humanam dexere ducendam lublidiis comparandis apta, u-
bi Dirinum Numen Colenniori quas cultucelebrari rerum
concemplacionesmajori felicitatis prorentuseri, propasa.
ri, consummari, vircucumque exerciciis ansa praeberi potest;
Toitur, e iplaVitahumana. Vitacivilis dicitur (ricaenim (0.
dicaria, qualis Fremitarum est, quoniam. praecer omnemate.
riale, maxima quoque tormalicatis parre destituitur, vita
humana proprie loguendo non est) s haec Philosphix pars
Philosophia Civilis generalicer appellatur.
5. 8. Cxcerum ut in tocareliqua Philolophia, sic in hac
partes. Cirili, duxe distinguuntur partes relut integrales, una genera-
marun
lis; alcera specialis. IUla Frominem ur Cirilis cAt. Sed absolute.
con(i
ande Philo-
Cophia Mo-
ralis
lumanaru
actionum
Kientia
acrancibi-
aemsiao
Cajus aua

## Folio 217 — 851385079:0229
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000229.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Nombr. 2. Cap. 7.
DePhilosophiatorali.
considerat, absque respectu ad certum ritae cirilis genus, h.
C. Hlominis actiones, e ipsi comperencia, generaliter per-
Aringie, in quocunque rita cirilis genere fuerit; haec Hlomi.
nem eiutre actiones dererminare adhoc relilludricae cirilis
genus resrinsie, a quae de eosic constiruro sciru a nocatu
diena Tunc cradit. illa quoniam in moribus ec rircuribus
Criex humanx formalibus) perstrinsendis potissimum occu
Parae, dictinctionis gratia Ethica vocari (olet; haec quoniâ
admacerialeh. c. ad Tocietatum species, quarum pexecipua
eCivilis ex pluribus domelticis constitura, propius ec di-
linctius accedic, qud parrem poriorem Politica dicieur, qua
Succenturiacum. Oeconomica. Ouibus omnibus Philosophia
Coralis abColritur, se Simul Eora Realis Philo sophia TermInAEUT.
5. 9. Prima isitur Philo(ophix moralis disciplina, Ethi- (1) Etbica
ca(quam ad analosiam Mecaphysicae Mecapolicicam dicere
PollemuS) actionum humanarum qt. talium scientia, c2 quae 110.
minem decene, ipsique rel necessario (jare) vel concessire
Clicise) Competune Rec. generaliter perstrinsic, d primz de
monstracionum moralium elementa eradic, quibus e quiris
lomo proseutacur, d adquae in consiliis e demonstrario-
nibuspoliticisulcimato prorocareliceat
5. 10. Hlac iplatamen disciplina dupliciter spectari po. Caslbioreo
CCC, Y. Theoretice, quatonus est actionum humanarum Scientia, lica unde
h. C. habicus incellectus, quo quid justum, injustum. bonum,
malum, aquum, iniguum, licicum illicicum dec. sit determi-
nate scimus, e expedite judicamus; practices quarenus esta-
ctionum humanarum Scientia cum perpetua es constanri volunta-
ris inclinatione bonum quavis occasione decenter exsequendi con-
juncta. Priori lub Form a praecise Ethicaperitos, vel quod pe-
inde est. Turispericos ee Prudences consticuie, quorum illi, Furisporitis
qui Cinsulari Principis jussu in hac rel illa prorincid suncor.
dinacinc quid juris in quocunque oblato calu sacuendum
sic, auc quidjure (seil. philo(ophico) B. S. B. i. c. Don rechto
wegen hic rel illic, etiam extra Principis cerritorium, fcri
Boslic debea, juxca scienciam echicam ubique ralenrem
FC
PFO.
Quae est

## Folio 218 — 851385079:0230
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000230.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
et
De Philosophia Norali.
Sect. 30
scabn pronuncient, Cermanis Ochoppen (quasi qui exiploverita
eis e justirix pureo, beneficio analyseos de quaris propoc-
cione, quamh. I. casum dicimus, ein Urrhl schopfen) indeque
hactba
lacinis Scabini dicuntur, esto quodhilesibus eriam impositi-
ris (quarenus seil. Legi naturae conformes sune e ad deter-
minationem caluum specialium Faciunc) in indicando, quo
ties opus est, uei olCaHE.
S. 2I. Posteriori sub forma duplicem porro subic con-
Eideracionem, aucenim nudam inrotrie voluntacis inclinq
cionem ad bonum juxra praeseripeas a Prudentibus regulas
amplectencium, s esthabito roluncaris poriis quam intelle.
etus, qualem ab omnibus in universum hominibus natura
requiric; a quo habitu Boni Piri nomen obtiner qui secun-
dum cum agie, e Virtuosus dicitur. Aut praeter dictam in-
clinarionem etiam Scientiem includie circa ea qua bonavet
mala sunchominibus, quo sen su reros demum absolvit Erhi-
Conjunctim cos. Et hoc posteriori quidem heniticatu Philosophiam
Veri CtBict
moralem primario consticuic Erhica, quippe perfectionem
non incellectustantum, sed e ipsius roluncatis h. c. corius
Mentishumanae, quam Philo(ophiapro scopohabet, in sc
complectens. Cndererus et perfectus Philosophusnon elt,
nisi quiphilosophiceh. c. prudencer e pieririe.
(2d Politica
5. 12. Polirica vero actionum humanarum ad humanae socie-
cujus ratis specis restrictarum scientia; specialius de decerminariis
dux praratione Rarus hominem auc humanam sociccacem
decenc, qua heri possinerel debeane, primario ad honecta-
rem, secundatio ad ucilicarem, ge. illam honectas permitcie,
perrestigat. Ejusparsrere fundameneasis, qua demonstra-
ondamen. ionum ee consiliorum spccialia principia per experientiam
consticura complectitur, est Fsistorica (nempemoralis) rerum
inmundo (TerFa) restarum adcivilem viram pertinentium incel-
liventia. Elujus autem ipsiusnempe sistorica principia con-
Ricutira duo lunc, unum macerisle alcerum formale: ad ma-
ceriale spectar Gebgraphia cirilis. _ Chronolocca cirilis; Formale
qualina) eEoxl Thstoricae nomenrerinet, _ in Civilem _ EC-
testasticam objectiratione subdiridieur.
unde
65 Phiboso.
phio
a

## Folio 219 — 851385079:0231
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000231.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
lemb. 2. Cap. 5. DePhilosophia Mlorali.
219
5. 13. Georaphia civilis est territoriorum intellisentia. (a) Ccogra-
Duplex est Ferrae quam inhabicamus consideratio unanatura. Phia
lis, qua Terra spectatur uc mundi pars e commune phaeno-
menorum mundanorum oblerratorium; alcera moralis seu
cirilis, qua Terra spectatur uchumanae riex recepraculum se
hominum commune direrlorium, humani generis haeredi
eas et pollestio, exmorali conrencione in diverlos populos
certomodo distributa: prior consideratio perrinetad Philo. Nonphysese
Tophiam nacuralem, ubi qua cunque sciri possunt de Zellure sectata
exprincipiis aAtronomicis cadem opera demonstraneur, nec
quicquam prxecermicritur, quod scientiam peculiarem con-
Ricuere posset, nisi cramben bis coctam ad nauscam velis
aPponere. Videatur Spharica Fuclidea res het Soleclarior.
5. 24. Posterior consderatio pertinet ad Philolophiam Sedcibiliter
moralem, cum in genere _ signace qua praecilam polsessibili.
tacis, communicatis, proprietatis, occupabilitacis (uc de im-
Periomaris) eec. rationem, ad iplam Echicam; cum in specie
e exercice guatenus ab hoc rel illo possidetur populoh. c.
guatenus (ub Territorialicaris Forma spectatur, ad Politicam,
ee quidem factas jam dirisiones e quae noratu digna sunenu-
de lalcem sed concinnerecensendo, ad Fristoriam; sed quo-
modo occupatae parres ornari, limires extendi, vel detendi,
hoctium parces inradi _c. decencer e commode possint e
debeane, ad peniciorem Politicam, ur posteasequetur. Sed
ueha resmeliustradi queant e intelligi, storicarerritoria. Ppia
lis, h. C. Geosraphiacirilis, procemii loco gux jam in AAronO. mutnasitia
mis demonstraca sunc paucisrepecit, dt ne Policica Audioso
illocis manibus moralis Philolophix lacra tractare praesu-
mac, aurem quasi vellicando monec, ut si perfectam einsrei
Scienciam assequirelic, ipsam prius consulae Philosophiam
nacuralem. Ouoniam ducem quae Ccoeraphia, guacenus
AAronomix concradistinguicur, cradic nuda Calce (unt expe.
rientix d obserrociones, isirur ipla seorlim detinita Territo-
riorum lxcellieencia pocius quam Sciencia dici debet.
3. 15. Chronoloera cirilis eArerum sestarum uasa consti (6) Cbrono
intas logias
Nisi qua

## Folio 220 — 851385079:0232
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000232.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
520
De Philosophia Morali.
Sett. 30
entas ras concurrentium intellicentia. Duplex est Temporis
quo durationes nostras mensuramus considerario, unanatu
ralis, qua rempus spectatur ur commune mundi phanome
non, secundum suam quancicatem e rarierarem, respectunu
jus rel illius loci Terra canquam communis oBserratoriis.
alceramoralis, qua cempus spectarur ucrerum in humanari-
oectarum aucoerendarum comes, a principium derermi.
nacirum exmoraliconrentione in certos articulos distribu.
uto osse eum. Prior consideratio pertiner ad Philolophiam nacura
Rectatam
lem, ubiquicquidisciri porest de Tempore, ex demonstrato:
mocu stellarum quasi per sublumprionem ee applicationem,
cum in Splixrica, qua cempus diurnum, cum in Theoris pla-
necarum, qua rempus annuum, ex profeno pertractaruri ncc
quicquam praecermictitur, quod scientium peculiarem con-
Aicuere possernisi eram ben biscoctam adnaulcam relis ap.
Donere. Videatur Theorica res fetPoleclarior.
dsibiliter
5. 16. Posterior consideratio perrinerad Philolopliiam
moralem, cum in genercRhonare, qua praecitame Crarum H. C.
Senioracuum, junioracuum, minorennicarum, majorennita
cum, rationem ad ipsam Echicam; enm in specie _ exercite.
sub Frarum, Exocharum _ rerum inhis pearumratione, ad
Politicam, e quidem consticuras jam Aras ec resiniis gestas
nudesalcem, sed concinne recensendo, ad HTistoricam; le d.
quomodo constieurx Axx corrigi, nora introduci, auc ad.
Acipublicae felicitarem contemperari decenter _ commode
Possint _ debeant ad peniciorem Poliricam uepostea leque:
Nisi qua Fur. Seduchae resmeliuseradi queant _ incelligi, sistorica
orincipia exochalis, ti. c. Chronologia cirilis, procemii loco, quae jam in A-
musvasisia Aronomia demonstrata auralias eradita sune, paucisreperic;
ne Politicae Audiosus illocismanibusmoralis Philolophix
TACFA Eractare DFX SumAE, aurem quas reslicando MOneE, ULA.
perfectam ejus rei scienciam anequi relic, ipsam prius con-
Culac Philolophiam nacuralems. Guoniam autem quae Ctro-
nolosias guacenus Astronomix concradistinguitur, eradie
audx lalrem lunc experienrix ee applicationesisitur ip la se
Orsim

## Folio 221 — 851385079:0233
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000233.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
M1
A
ALembr. 2. Cap. 7.
DePhilosophia Norali.
Ortim definita Ararum Incellicenria poriiis quam scienrie
dicidebce.
5. 27. Hlis isieur duobus principiis quasi macerialibus (c)Historita
Fupposicis Tistoricus na) cEoxlo sc dictus certa methodo
iplasres sectasconcinne eradic, e principia polirica Racimi
inde excerpir e suppedicat: ex quibus postea penicior Poli-
icahnon demonstrariones, tamen consilia, proratione Ra
EASexSCuIPereDOSHIE. Ftinhocipio formalis eciam Tstoricae
ratioconsistir. Undefacise constat, Hlictoricam, quoniam
non demonstrac, sed principia salrem demonstrationum e
consiliorum cudic, non esse scienciam, sed Calcem, uc inicio
diximus, rerum in mundo cestarum adeivilem vitam pertinenti
amintellicentiam. Aeque haec est Prima verae Politicae par5, Quibuo ni-
nempe fundamentalis _ quas seminalis h. c. Scientix cirilisciturvera
seminaria complectens: cui praemissae, Formalis succedic, quae
animam largieur Policica, compleciens accuratas de Repu-
Blicaram constimenda guam ornanda reoulas, (non ociosas
de distinctione terminorum alcercationes) nempererum de
actionum cirilium demonstrationes (qua necesaria) ee cen-
Eilia practicabilia (qua res dubias) omnia ad feliciraren hu
monae locieraris, se potissimum ad solennem Dirini Numis
eiiscelebrationem. et in eo praecipue consistens summum
Bonum impetrandum, dirigendo. Cujus ipsius pars est Po-
lemica Prudentia reimilicaris, quamruleo ad Ingeniariam
_ Forrificatoriam referune. Fe Cdiliria, Prudentia Urbis
curandae, quam regit Archirectonicacirilis.
5. 18. Caterum, ut Polirica signate Palcem agit de Ciriti cni tunqua
focietare P. Republica, opcimam ejus formam ex principiis senemliori
cum per ipsam Nacuram immucabilem, cum percentium
omnium aueculcissimarum moresconstitutis, generalitan-
cum yllogismo deducens; ica ad hanc rel illam Rempublica
in indiriduo rire constitmendam ee dextre pubernandam
maxime conducie, imoneccnarium est, ut decreris Philo(O.
phix generalibus proracione satus d loci specialia (uper
addantur Seacuta, h. 0. principia Calcem impolicira, ex impe.
E
TADCIS
0161610
casi hic Cs.
nureu
Od Beciates:

## Folio 222 — 851385079:0234
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000234.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
222
De Philosophia Norali.
rancisjussu conRitura, quibus actiones hujus rel illius po-
puli decerminatius actrinsantur: aut Naturx leges genera-
lesper sublumprione specialius falcem diducx contirmen-
cux, e ad eas singula hujus in indiriduo socicratis membra
95. Tolenniter _ cum effectumorali astringantuF, uE ip (ANa-
curxe decreca (porislimum quae ex ulu Reip. cNC PoNunt) ob-
ligandirim eriam externam (internam enim semper ee ubiqi
habent) in ejus sociecatishomines autoritare capitis cui sub.
Cunc, sub comminatione cirilis paena Chrirturis amorenon
relint parere) ralide Pos(InEexercere.
dabbbnt.
YodiCa, quae
Sect. 3.
S. 19. Sed cum haec ipla Scacuca (quae Nacurx legibo ne-
quaquam concraria, sed omminocontormia indegi exprin-
cipiis philosophicis a rere philolophancibus concinnata el-
se oportec) non nisi generaliter adhuc respectucaluum indi-
vidualium, ad quosexercite sunt applicanda, praescribi por.
Sinc, cRo quod specialicer hanc, non aliam, Concernant lo-
ciecatem; isitur, ut dexere peragatur horum Cacurorum ad
indiriduum applicatio, peculiaris curat disciplina, quam Ju-
ridicam distinctionis grarid dicere pontumus, qua in sespe.
ctacacanto facilior est, quanco plura Fuerint stacura sibimu.
cuonon contraria, quibusetiam specialissimi calusjamdum
clare unt decil; tanto difficilior, quanto pauciora, plerisq:
casibus erudentix suridicirelietis: esto quod Philolophoil-
la difficilior sic ob prolixicarem decretorum ex impolicione
factorum, derebus, de quibusipse Catim ex Philolophiamo-
rali decernere potest, sicalus un a cum luis circumstanciis i-
Dlclareproponatur.
Cum Philo- 5. 20. Hloc iplum Philosophix Moralis addicamencum.
sophia con- quatenus junetim cum Philosophia morali lumicur. Turispru-
dentiam, h. c. dirinam illam Scienciae juris e xqui naturalis
juxca leges impoliciras ad cerram remp. applicandae Pruden-
tiam, consticuie, unde Philolophi, qui simul sune juridici,
compolico rocabulo Furisprudentes, aur Jurisconsulci dicun-
cur, quales poristimum sunc, quos Magnaces  Consiliistra-
benc, aut in Academiisjuricum dicendo, cum docendo alunti
Quace.
riatur 
stiruit
Furispru.
dentiam,

## Folio 223 — 851385079:0235
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000235.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
ALembr. 2. C ap. 7.
De Philosophia Morali.
223
onatenusrero Philo(ophiam excludie, nuda furidica eA, a sinccanu
qua quieam Colam callent X exerCenE, Causidici, Procuraro. nam Causi-
res, Rabula appellantur. IIli (Surisprudences) horum sune
judices: hiquarenustalesictorum administratores. Phi. Modobers
locophiam aucem Moralem hic dico, non illum IT. vireurum incelligatur
nomenclacorem, auc istas abAtractas de genere _ speciebus Philosophia
Rerump. concentiones, meris definiciuneulis ablolutas, haec
enim grammaricalia Cacro Philolophix nomine dignane-
quaquam unc. Sed ex naturx lesibusrerumque humanarum
obserracionibus consticuram boni s mali, justi e injusti
Scienciam auc prudentium, cujus specimen Puclidea noctra
Philosophiatradererel salcem adumbrarecentabic.
5. 21. Scilicer, ue Medicinae periti, quarenus Ptilo(o. Sicut Medin
phiam Nacuralem includune, reros constituune Nacmrae- Con. ebilo sophia
sultos, quales porissimum sunt Medicina Professores in ACa. veros Meat
demiis, e Phylici, uc dicuncur Rularum d Rerumpublica. 105,
rum; quatenusrero Philorophis destieuci nuda Palcem ni-
tuneur experiencia e perielicatione, juxta cricum illud, det ti-
bi DEuS unum bonum. Empirici dicuntur e Circumforanei, . Sincea Cir-
culisten, Crein uno Drucharnce. Ouorum illihorum sune cumfora-
examinatores: his quocies opus, iltorum administratores.
Philosophiam autem Nacuralemhicetiam dico, non super- Mbdoera
racaneas illascerminorum signate spectatorum curas, sedro. intellis atur
rumnacuralium scientiem, cujus ingredieneia exhactenus Phitosopbia,
declaratis Facile escolligere.
5. 22. Caeterum uE Rario omnium confessione Animae
instar est, in respectutum ad leges impositiras canquam A2- trinsge -
cutorum Corpus, cum ad nudas experiencias canguam ad ma-
teriam decrecorum medicinalium; icaterminorum horum
proportionem ex mecaphylicis relatorum _ correlatorum Hincero
demonstracionibusnemonon incelsisit: Scilicet
De Phil. Nacuralis ad Empiricam; Ita Ph. Moralis ad Furidicam,
e Anima ad Corpus.
Ecalternando:
EE Phol. Nacuralis ad Moralem; ica Empirica ad Zuridicam, H. C.
dicam,
cinacum
neos,
Dua sit 1.
nimao
portio.

## Folio 224 — 851385079:0236
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000236.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
 2
DePhilosophia VTorali.
Uc Anima ad Animam ica Corpus ad C orpus: vel.
Sect. 3.
UE Animae faculcas ad Animae faculiarem: ica organu ad orsanum-
Eccomponendo:
UIEPh. Nacuralis + Empirica, 2 ica Ph. Mloralis f Zuridica.
Ch. C. Fac. Medica) ad Empiric as (h. C. Purispruderia) ad furidica
_ Anima t. Corpus (h. C. FTomo) ad Corpu. Fcconrerrendo
AIE Fac. Medica ad Ph. acurale; iea Furisprudentia ad Ph. Moralen
e LL.mo ad Animam.
Fcdiridendo:
EIEFaC. Med. sine Ph. Naturali; ita Furisprudent. Sine P h. NTorali.
de Tomosine anima.
5. 23. Carece igitur Nobilissimi Dn. Turis e Medicinae
al Audios, ne veram ee rircute ricali pradicam seccantes scien-
tiam. Philosophix neglectu corpus exanime robis caneum
dcquiratis, quin potius. Praceptores Vestrosimicati, Philo-
Cophiam veram srenue colatis, e Scientiam obtinebitis, no
hric auc illic eantum, sed ubique cerrarum ralentem. Sibi
consulet qui Capie.
5. 24. Sicur aurem PhiloCophus Naturalis perfectusno
eR, nih, prarer abstractas illas corporis e materia nociones.
Speciesrerum nacuralium quousqueheriporest omnes, una
Cb) Doctri. cum earum proprietaribus, racionibus, effectibus, harmo-
niis, mistionibus scc(quibus decreta medicinalianitunemr,)
perspectashabeat acque cogniras, licet manum ad Praxinno
semperadmoreac; ica Philosophus Moralis pertectonon est,
nili peaecer abstractas Vircurum et Rerumpublicarum For-
iaS, Species quoque Ciricacum quousq: heri patestomnes.
und cum carum lesibus Fundamencalibus, pririlesiis, con-
Suecudinibus, harmoniis, contaederationibus et c. quibus
decrecacivilianicuntur, perspectashabeac arque cognicas, si
cecgladio se nd Praxin non lemper accinsac.
5. 25. Interim quoniam Arsmagna est, de vica breris.
necomnia porsumus omnes, uthumana terccondicio, Philo-
Cophinomen non amicic ille, qui contulam omnium, sed di-
Rinctam et accuraram hujusrelillius, (altem membrinorici
2 1a-
(a) Admo.
B
)Coola.
tio.

## Folio 225 — 851385079:0237
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000237.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
nembr. 2. Cap. 8. De Dhilosophia sermocinali.
amhrabet  protcetur: modoreale sic, e solidum quodcun-
que subest, nec superticiaria terminorumtantum incellisen
tia, sedettatorum e iplarum rerum sciencia. Unde Capien-
cer admodum rulso distinsnimg inter Philosophiam secundum
essentiam in se spectacam; e secundum existentiam prout in
hocrelillo subiecto est, consideratam. Fecantum dePhi-
Josophiamorali.
C APUT VIII.
Delllosophia Sermocinalio
5. T
DEguitur Oratio. Mentis humana proprium per organa ona
corporis effecirum, qua considerari potest vel secundum L. Principia
esentiam rel secundum affectiones. Fsencix duo principia (1) essontia-
Func. unum maceriale, alterum formale. Maceriale CA ret
primarium de relucarcheerpum, uc sonnsoralis absolute de in-
decerminate spectatus, un de Orarionis nomen primum destu-
Xic; vel secundarium ee relutearpum, ue ductus lincares di-
Rincterisibiles, a quibus oratio dicieur Scriprura. Forma
estrelcorporalis, velanimalis. Formacorporalis ab organis
corporis depender, e cA. Arriculatio (primariosoni, ledre.
praelentatire ducuum linearium) qua Conus oralis instarma.
terix eanquam principii indeterminati certo instrumentorii
Loquela sicri, certoque halitus respirabilis impullu, figura-
eur, acque ica distinctis modulationibus determinatur, ut de
secundum torum ee secundum parres in quas diriditur di-
Rinete percipiatur. Formaanimalis, quae ex norionalis dici po
cest ab iplamente dependet, & est Significativitas ex impol
tione, qua sonus articulatus, praeterquam quod corxoralem
jam habeat orarionalicaris a ccum, riea qualidonatur, ut ani-
malireluFeBTEREXCI_ FrUAEUT.
5. 2. Scilicet ut in generererum phrlicarum, limateria Exemplorio
partium figurationibus cerro modo dilpolita, acque ita per rumpbosi
formammere naturalem dererminatafuerit, certa quidem calt
Fneis naturalis species, corpus oreanicum, Constituitur; acce.
AenEE rerO per Dirinum reluc acAacum auc nutum spiritu
ritali
ba, siene
Materiaber
Formateo

## Folio 226 — 851385079:0238
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000238.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
220
DePhilosophia Sermocinali.
Sebto3.
vicali, demum Ac animal; icahic, E arciculatio Ponum de s0
indecerminatum certo modo dererminaverie, distincta quil
dem resultacentis orationalis species, nempe Vocabulum, se d
adhuc aouarnnor, quasimorcuum seu ried desticutum, acce
deneereroperhominum impositionem e consensum ipsa -
sniticatiritace, rera demum AEKox, h. c. virum rocabulum
ad quod congruit Aristorelis definitio, Pox est sonus arrieula-
ne formatus penificans ex instituto, libro vei ceulw:
5. 3. Sicuc aucem in genere Physicarum rerum ipsum
lia, instar corpusnarurale, E Peorsim e in se spectetur, Cuis Elementis,
oorm quae Democricus olim dixic Acomostr. c. moleculas seu cor-
puscula quasiteminalia, sua quidem extentione constaneias
dicet risum nostrum planc subtertugiane, interim H9 riv
onnnegm proprer duriciem, in ulteriores parres nequaoua
dirisibiliahi. c. transibilia, quae juxta luarum hcurarum ra
tionem, accedente mocu, rel relicta quiero, rel utriusq: con
Aituca cemperie, auc in, certam corporis nacuralis speciem
compoticam alia cum aliis cerro modo sic disposira conle.
Pcane, aur ipsa, unius generis omnia, speciem de se ab solrane
simplicem: Similiter etiam voces seu rocabula ( seorsim
_ in se spectenEuT, P lemenris constant qua dicuneur Literae;
suncque Licerx fere eodem modo quaedam quali corpusculs
(limiliucor) seminalia, in parces ulteriores non dirisibilia,
cerris fisurist. c. modulationibus ab instrumentis loquela
Formabilib. praedica juxta quas, accedente morus de quictis
eongrud cemperie, certam rocabulorum ee orarionis speci
em simplicem auc compolitam alia cum aliis cerro modoAC
dispolica, aucetiam proselinsula, quasi Formaliter con-
siruune.
bicura en
5. 4. Carerum ne Corpusculorum leminalium quing:
par corporu cancum lunerexularia 1. Terraedrum, 2. Tlexaedrum, 2 Oct ac-
Regularium
drum. 4. Dodecaedrum, 5. Zcoscedrum: Corpora dicta Plaroni-
ea quorum formae pertectio est a Spharâ, cui cum RellisTe
gularibus, quae ex iis conlescune, une inscripcibilia; reliqua
Congruori Quorquoc cosicari possuncirresularis lunt (ed incexhacrro-
ne sunt decim inremiuAEF conerua:
Crbus
2)inte
Sani Litera
quarum

## Folio 227 — 851385079:0239
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000239.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
alembr. 2. Cap. 8. De Philosophia Sermocinali.
Cubus simus,
Rhombi-cub- octaedron,
Phombicicub octacdron.
FDodecaedron simum,
Foesido decaedron,
Tetraedrontruncum.
Cubustruncus
Dodeeaedroneruncum
Octaedron eruncum,
Truncum Tcosiedron.
Rhombicosi dodecaedrons
Cuboctaedron truncum,
Zeosido deene dron cruncum.
Corpora dicta Archimedea.
Fix quibus novem quasi marilaca Fune, quatuor aurem lignidio-
riforma qurasi dituune, inter quae e ipla regularia incerce
eimE adhuc duo media _ Cingularis naeura, Triacontaedron, 
Dodecaedron, quae planis aequilaceris quidem, sed angulistan-
cum proporcionalibus; pucarhombis ec guadraris, constants
Fodem modo Literarum omnium quingue tancum TUnE. VO-
cales A. F. T. O. II. ex quibus aliquoc Diphihonsi coalcscune, Pocaless
quarum omnium perfectio est ab Orerocundo, exquo regu-
laricer exrediuntur: tredecim veroconsonx, quarun novem
mucae unc bc d. Fgk P g.C. gnasmor autem dicuneur liquida, Consonerte
A. AD. A: F. INECF quaSeE ipsas rocales incercedune duae H. X S.
mediae. quatnAEuRX: CXFCEX Omnes quocquoc cogitari pos.
Tune irregulares non cancum, (ed e inconsrux lunernec ad
distincte formandum lonum arriculacum Faciune, cAo quod
aliquae simplices. Conosnaciros incer se miscendo, composi.
tam ee cacenus congruam reddere videantur liceram no-
VaMS HEK. Z. 3. Sicuri conjunctae moleculx congrux plures c.
andem compolitam _ Catenus. congruam conficiune.
5. 5. Porroscuc. ex Moleculis seminalibus coalelcune (3.) Species
partes corporum incegrales, inrilares, dissimilares, et exhis instar cor-
porum sm-
cercomodouniris conAaneur ipla Corpora, Cuis speciebusra. plicium 
tione formarum distincta, qua licet seortim e pro se subsi-
Aere possine, eamen ad Dirini Numinis sapienciam a volun-
tatem hominibus clarius innuendam, conjunctim in mun-
doreriis modis inter se communieare, alia ab aliisactratii,
repellisproduci, cerra serie continuari, Colene, in quo Anima congrecaion
mundi ee corporum nacuralium forma quasi complexa po- rum sunt
rissimum consistie, _ a quo corporum e animalium seneras
110

## Folio 228 — 851385079:0240
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000240.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
De Philosophia Sermocinate.
abet. a
tiones corruptiones, transmutationes, auementationes. laiiones
orbula cohaesiones dec. dependene: Similicer ex Liceris combinaneue
Emplicia, es Syllabae, ec ex his ipla Pocabula nis proracione formarum spe-
ciebus, Nomine, erbo Participio, _c. distinctarquae utuc scor-
sim eriam raleane, ad animi camen sen sa perfectius expri
mendarariismodis incer le communieare, alia aliis adjum-
sipraeponi postponi, opponis conterri dc. solene, id quod
am. Orationis specialicer lic dictx, h. c. complexa formam de Ani-
mam absotric, e a quo etiam rocum Ftymolosia _ orarionis
constructiones, oricinationes translationes, compositianss _C. d e
Pendene.
(4.) affectio 5. 6. Denique ue corporibus nacuralibus conreniune
ones, de qui- certa quaedam affectiones, cum exmateria, eum ex form
em omnibus Auentes; ita Vocibus et Orationi ex urroque principio con
Cicutiro resultances similes cribuuntur, Genus, Numerus, C’a
sus. Tempus, Alodus, Onanciras, Accenins XC. Oux omnia (BD
erammati. Consideranda vendicat Grammatica, Scientia Orationis qua
Ca, qua
renm Oratio est, duobus membris quas principalibus insi
rosprosa enis, quorum prius Orationis formalia (Prosam dicimusO
racionem) perstringit; de duaspracipue partes Fiymologiant
Club qua seriptionis ratione constieuitur Orrhoeraphia) 
Syncaxim tam puram, quam ornacam (a multis dictam Rheto-
eChoo. ricam) complecticur. Posterius Crammatica membrum, von
cum e orationis astimaciricarem h. c. ex materii, (ono, ra
dicalicer, sed ex imposicione formalicer, qualiresultances
cemporis s incensionis orationalis quantitares, rarionesi
proportiones, commenturationes, pertractat, de oracionisi
(quam distinctionis oraria Prosodicam appellare ponemus
rulgo lacis conorue Ligata dicitur) juxta cercum metrum,
quod decerminato pedum quasi logodericorum numero
constat rationem consticutiram contemplatur. Perinde
uc Philo(ophianacuralis, praecer rerum nacuralium tum se-
Orlim Cingularum, cum conjunctim plunium, ant omnium in
ter se connexarum Aciologium e Syntaxin h. c. rationes.
nacurales qualicaciras, simplices, complexas, carumque cum
PRriTa
ab003.
A LB5
Ac
6610106

## Folio 229 — 851385079:0241
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000241.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Lembr. 2. C. ap. 8. DePhilosophia Sermocinali.
45
puricacestum ornamenca; eciam affectiones quancicatiras
aestimacire perstringit a sciencisce pertractar.
5. 7. Cinde Sicue Philo sophia nauralis hucusque tempor sent Phys
concemplarire progrella Scientia nomen obcinee, licornon sia:
abique demon strec. sedanamplurimarantum ex obserratio.
nibus de instiruris experimeneis animadrerla nude recense.
ac uc ejus rei noticiam habeamus; ita Grammarica, quacenus ua cami
Oracionis e Vocahulorum habieudines e affectiones in F- malhntra
ermotosia e Spncaxi contemplatur, ue incellisamus r. 8.
quem calum hocrelillud rerbum resarnerum hoc rel illud
cum hoc relillo Aare possit _c. licernon semper demonstra-
tione, sedplerumqi (alcem Autorum classicorum cicationo,
tanquam experiencid, nas contirmet propositiones, Sciontiae scientia di
nomen similirertuetur. Oniatamen Subjectum Cramma. ci potest ant
riex prorsus exeremum habernecessitatis seadum, qui ad
continsentiam nimium quantum provender, rid. Sect. V. CaP.
g. igicur si quis honorarium hoc scientix rocabulum huic
disciplinae inrideac, ei per me licebie Peritiae porius quam Peritia
Scientix roce Crammaricam concemplatiram insisnire.
5. 8. Sicucaucem Philo(ophus Nacuralis accedence (aI. Et ut Artos
rem exercirationererum quarundam naturalium compoti. Physicai
cionem, dirisionem, eransmucarionem e c. relimicari reliu-
rare potest, unde Scientia sic in Artem physicam degenerai,
quam quidem sibi certis regulis aur alluefactione commu
nicatam eciam ille porest exercere, qui Scieneia caree; Iea la Arces
Crammarieus concemplacirus accedence faltem exercita- Gramatica
cione rocabulorum e oracionis compolitionem, resolutio-
nem, cranspolicionem aec. non imicari cantum, sed vere cAi-
cere porest, un de scientia hc in Locucoriam, B. c. Arrem ser-
mocinalem degenerae, quam ex crebra convertarione Abi
communicacam ettam intans aut plebeius exercere potest,
quicamen Sciencid srammaticd caret. Interim Grammari. utrarum
ca d PhiloCophia Nacuralinimium quancum differe in hoc, maxima
quodillic, acipsum ejus subjectum orisinalicer ee Formali. differentias
ter ab hominum (non quidem sinsulorum, sed omnium
co
 est Seiem
mplatiba

## Folio 230 — 851385079:0242
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000242.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
230
De Philosophia Sermocinali.
Sect. 30
consentientium) dependerarbierio; ica, Facta per impolcio-
nem in rebus Crammaricalibus prima specierum consticu-
tione, quiris hominum, qui generales constiturorum Ca-
nonumracionesnorit, orationem conpruam certo Aylo ex
se conticere, imd ec rocabulum seu ad pexscripcam analogi-
am, seu ubi opus est planenorum constiruere, notionaliea
cem ipsilarsiendo possie: hicrero, uc Tubjectum originali
cer a DEo, Formalicer ab ipsa Hacura depender; ita nemoto.
minum, imo nulla creacurarum; ullum specierum naturai-
um indiriduum auronea bemas producere, duenaturalem
ipli, quam habeac cum aliis, concernentiam ex le largiri pos-
Sc, uc Capra pluribus diduximus.
5. 9. Cxcerum, ue in Philosophia naturali se habene isti
Practici, quinacuram insticutis experimeneis perrestiganto
honorario rocisulu Empirici dicti, quibus cum occultorum
inrentio, cum inventorum probacio; cura cordique est; Ira
in rebus crammacicalibus se habent ilti rocabulorum et O.
rationiscenlores, dicti Cririci. Ouibus si accedarrerum ge-
Aarum, orationis sylocradicarum, aliarumquererum ad
dexeram cextus explicarionem necessariarum consciencia,
philolocia Philolosi. item TTumaniorum (h. c. rerum magis in hominum
etiam
Hierogly-
arbitrio, quam in Nacura Sicarum) noriria praedici, dicuneurs
ad quos iplos etiam Feres yphicorum incelligentis spectat.
pbica cum FCLcut in Phxlicis admiramur eos, qui naturx secreratra
Stegano.
praphia s
Tachyera-
Phia.
PbyHCa B
EaME d ed relimicaneur, relrepraesencane, vel incerpretan-
tur; ica in grammarieis miramur eos, qui scrixeurarum le-
cretas raciones e occultos colloquendi modos incelli-
dune, de Siceanoeraphiae luntverici: imo et eos, qui Tachyera-
phiam, h. c. artem compendiose (adhibieis ut dicuntur ab-
breriaturis) mulea ciro scribendi, callene. qua ersmagis ad
Crammacicam, quam ad Craphicam spectat.
5. 10. Panta cst Physicae e Grammaticae convenientia.
Cramarica canca rerum phylicalium e grammacicalium analogia, ec
quidem directasires in se spectentur. Ouod had hominem
reterantur hitermini, curbatam prorsus e inrersam experi
UAEUE
deam .
Eat
Critica

## Folio 231 — 851385079:0243
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000243.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
De Artibus Notionalibus.
untur culcus proportionem. Licec enim res orammarica
les ad res physicas (C haBCanE, uE Cnculli se habent ad Saccha. Proporrio
ram iptius vero sacchari porior quam cucullorum cura tiE, Percurbata
per nomlu erroiar; camen hoc aero, nescio quo FaTO, CUTQ Ver-
Borum tam excensire quam incensire major est quam ipsa-
rumrerum. Ouod uemecum omnes cordati, sed rix absque Hajusque ne-
dolore, Fatericosuntur; ica nomen (quod alias indicem vo- on
CanE) hujusinrerla racionis, ne guis illud ex Analy scos spe-
ciolx regulis sestimaciris labOrioSe (uppuTare PEXSUMAE
iplius Fralmi (Grammarici quondam celebratissimi) Capi.
ens Fcho suppedicac. qua slorianci Crammaricorum disci-
Dulo cuidam ee exclamanei: Dedem annos consumpsi in lecen-
do Cicerone. Sraece respondic: Onc.
CADUF IZ.
De Arcibus Nocionalibus.
5. I.
Tque sic Philosophiam humanam absolrimus, cuius po. ehilosophr
Leior species estip (2 Philosophramoralis, quippC quX rCL. Humana
libus adtinc constac eftacis, nisi quancum ab impositione duplex
velue appendicis inctar ipsi Colet anneeci; succenturiata re-
o species es Philosophia sermocinalis, quae effaris mere impo. Contemplan
liciris saudee. Veraque Concemplacira quidem eAt. scduera- rita qui-
que principaliter ad praxin directa, secus ac Philolophia dum est
Dirina.
5. 2. Nam ut immobilium Philosophia prorsus abhOr- (a) NonL=
ret arcalicirca luum objectum operatione effectira: ita Na. nen abson
curalis rerum luarum (alcem externam imicationem de ap- lutc.
(6) Necprin
Plicationem hominibus concedie. unde irces physicae relul
tane, quibus uerisque Philosophia nveicos dicta Divina con-
cipalitor
sicuitur; concra, quiequid Fiumana Philolophia dicie, Tub (5) sed sal.
hominum praxincadic, acque proucinseest, etfici porect. tem incbo-
Incerim, sicut, ne res Philo (ophix nacuralis vel imicarione aribe
Talte exerin sccusrepra senteneur, vel applicarione promore. nusa
anturmasna difticuleas est, ancequam rel modus applican.
di B Fenditi
Mlembr. L. Cap. 9
Nome.
enim ad
Praxin

## Folio 232 — 851385079:0244
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000244.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
232
De Artibus Nocionalibus.
Setl. 3.
diinreniacur, relimicandipocencia facilicetur; ita licerin
Philosophiahumana, sires distincte proponatur, Praxis
duam fa- iplam eandem cacim possit exprimere, tamen cum ue rolun-
tas ad praxin habitualiter inclinetur, cum uc ab incunabulis
linsua rerbis altuetiac, aut ut Rylum classicum oblato quo.
cunque Argumento imicari quis possit, aut ut signorum in-
volucronobis propolicamrem; leu nude cognolcendam,
Ccu altimacire determinandam, ctacim inrenire queamusi
licer ejus rei scienciam jam habeamus, Caris adhuc disicus.
caris est, lacis molestix.
5. 2. Oux difticulcas uc collacur nihil masisjuratquam
FXERCT- FXERCITATIO. Ouoniam enim ca, quae hcri praescribuneur.
TAT1O
Catis clare determinata Cune in ipsa, quod suxponimus, hu-
mana scientias nihil restat quam uc pocenciam operandi cie-
carespraeleripras repetiris actibus Facilitemus: nempe: ve
Intellettus. (T.) quae jam inrenta lunt coenoscibilia notisque bonis per
Voluntatis, Philo(ophiam nobis communicara, Expius intucamur, (2. )
Lineua.
de bb3
qua praescripea lunt practicabilia, sedulo exerccamus, et (3.)
quae receprae sune phrases e rocabula scribendo, loguerdo.
Familiaria nobis reddamus.
5. 4. Licecaurem ad hanc postremaim (Orationis) pra-
Xin Cola susticiac Exercicacio, quae cancae rirtutis cst, uc intan-
res etiam anrequam Capiant ulu inducti linguam vernacu-
Jam loguantur, imo Phctaci sonum saeis axticulatur, absque
omnimente per nudam assuefactionem reddant; (ucmirum
Ec, qua methodo doccant nostri Crammarici, gui, ue Laci.
nam linguam luis discipulis Familiarem reddane, informa.
tionem ulera ricesimum aetatis annum continuane) camen
Sed illis n dux priores (nempe Concemplationis et Incentionis) pra-
trobige
SuBcentu.
riatis
zes in quibusdam casibus praeter Exercicationem eriam me.
diis quibusdam arcificialibus cum dirisitrum tacilicari pos.
AREEBUS CunE, Artibus nempenorionalibus quibus Intellectus jurari se
Norro. Voluntas aliorum moreri soler. Inderales Arces velue in-
NALrDuS, terna distinctionis sratia i Placet, Anchinae ae (arzivosai) di-
seu coneur, occetione rerborum Arict. L. POA. uIE. adeo VE, SICUE
Nuchinoi
Artes
corerat
Sola qui-

## Folio 233 — 851385079:0245
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000245.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
AUemb. 2. C ap. 9.
De Artibus Norionalibus.
Artes physicae (unc habitus cum rectâ ratione (circa res es actus
naturales) effectivi; ita ip (a, Scilicet Arres nocionales e inter-
na, tr. C. Anchinaeae, (inc habitus cum rectaratione (circares (s a-
Etus nocionales) effectivi, quo remediomaximus ille Relixionis
philosophica scrupulus circa Losicx genus ex Scholastico. Ut sunc;
rum conscientia facile uc opinor excucipocest.
5.5. Tales autem arres, generaliter determinando, lune
(1.) Losicar cum Analysi speciosa, _ Logistica. (2.) Oratoria cum
Poesi quarum illa Concemplacionem primario dirisie ee facili-
cac;haec Intentionem: Itraque adhibicis certis characteribus
potissimum oracionalibus, quibus conceptus noltros e in- 1. Logica
cenciones alii aliis communicamus e representamus.
5. 6. Fst aurem Logica nihil aliud, quam ars nude co-
enoscendi Cen Anchinaanudae cognicionis h. c. habicusreso.
mnes nude cognoscendas porissimum mediancibus termi.
nis orationalibus (aue iptis respondente Seripeura) arcifi. Principius
cialiter e expedite cractandi. Oux disciplina, uc aonatam
nobis intelligendi rarionem, seu Logicamnaturalem, qua o- Fundamen-
mnesreligua sciencix constituex lunc, principii formalis cum,
instar haberi ica quicquid in Mecaphysicis de ip(o esse tum
simplici, praelertim quoad Ideas. h c. Formalicares, commu
nes d proprias; cum complexo, eoquerelcollativo, quoad i
dencitatem e direrlicarem, necessicacem, contingentiam, vel
illativo de causâ; causato, racione, proportione, analogia Nacura
demonstracire rraditur. Fundamenei loco supponit, co quod cradens
it a se res habeat inpraedicari es coenosci, sient se habet in ipso esse.
De caetero media vel instrumenca quaedam arcificialia era-
dic e regulas exhiber, quibus intellectus in cognolcendo
per consuetos relassumtos cerminos orationales, praeserrim
in dispucionibus insticuendis, disciplinis cradendis, in tex- instrumen-
ribus explicandis ac. Facilitari possic.
5. 7. Ec inicio quidem cerminis orammaticalibus in-
ba
clulosrerum conceptus sicu quasi nocionali (pertabulam
praedicameniam) concinne disponie, _ ex illo situ relulcan. Distinctiba
res concepruum simplicium habicudines analogia quadam
denominae, acque inde conceptuum concepcus h. C. Norio-
BeS3
exjuo
5

## Folio 234 — 851385079:0246
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000246.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
234
De Arribus otionalibus.
Sect. 30
nes secundas doarina gratiafabricar, ut lunt Genus, species;
Differentia, Superius, Inferins, Collaterale, Subjectum, Pradica-
eum major, minor, medius Terminus e c. Deinde complexo-
rum eriam coordinaciones, in Mecaphytic a jamdum demon-
Sracas, signis quasi memorialibus arciticialiter concinnaris
constringie, qualia quidem hiena cechinica sunt characteres
de diagrammaca rocabularia Barbara Celarent, Darii: Canos,
aularta pilos, fecitnobis: Phabifer, axis, obit, terras, athramqe quorannis=
vel alix nocx memoriales. Denique quoris locoregulastra-
dicformales, d compendia (quatia Nihusius rendicat) qui-
busincellectus in operacionibus suis porissimum perternii
nosoracionales exercendis dirisatur. Regulas, inquam, er2-
dicmon ex arbitrio, sed ex iptarum rerum praeserrim mera-
physicalium ivenitu, pernudam applicarionem, superaddi-
eismediis arrificialibus, quae primis etiam nicuntur prince
Diis, ex quibus utrisque conclusiones proprias quamcerris
ribusat limas maximeque necessarias demonstrarire deducie.
Tibus, qua
5. 8. Focum autem negocium cribus distinais parcibus
abColrit, quarum Prima de Terminis simplicibus, rv aud oou
WNonnS Regoulicor, Teu rr narnzoecor acit: altera ei ceun-
reias, de Interpreratione complexorum Oratione, primario
quidem indicacira seuenunciatira, secundario catmen ctiam
opcatira, imperatira, conjunctira, infinicire, craditorums
nempe quarenus Nomine e Verbo constat Oratio, d affirma.
eionem e negationemmentis involrie: Ferria de Syllogismos
qnem comitatur Merhodus.
S. 9. Agir autem Losica de Syllogismo, non tam prone
is in Cuisnaturalibus spectatur, de quatenus est rerum iplarum
complexarum cohasiorealis, qua subracione caulationis
complexa unum ab aliis exercire depender, itaue, illis in
reposicis, hoc (co quod illa ponancur) non possit non ponis
h. c. uc duorum rel plurium quorumcunque s unum certa
racione idecificetur rel direrhficetur certio, quod iplum cer-
eo modo ricissim rel idencificatur rel diversikicatur alteri
relalceris, aut conera, uc inquam, a parce reictacim alterum
alceri rel alteris identificari rel direrskcari neconum CE:
Hoc
rum praci
pua
De dillo
ismo

## Folio 235 — 851385079:0247
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000247.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Nembr. 2. Cap. 9. De Artibus Norionalibus.
hocenim modo Syllosilmus in Mecaphysicis jamdum expe.
dirus est. e hic fundamentali loco (altem prasupponitur;
quam pocius, prouc artisicialicer tractari porest, h. C. proue Arisicialin
illa rerum complexarum cohasio seu Formalis, seu materia. eer instra-
lis, e haec porro lennecellaria, sen contingens (quarum illa
Syllosismum analyricum; hac ropicum consticuit) utraque si-
euace Calcem hic spectaca mediancibus cerminis orationali-
bus, aliisque lubsdiis arcificialibus, non tancum iplafelici-
tet _ expedice construi, sed e verborum inroluero latences
in ueraque deceptiones e Sophisticariones ericari, aut (Olvi
Portune. Unde Syllogismus logicus rectissime definieur
quod EIcOratio, in qua gnibusdam posiris aliud quid ab aliis quae
posica sunt infertur eo quod haec sunt: sive Syllogimus simplex
SiC Sirecompolicus, copularirus, disjunctirus, hxpocheri-
cus, ec. Ouibus omnibus subiicitur Merhodush. C. rario seu
viares cognoscibiles inreniendi. diindicandi, distribuendis
concino ordine disponendi, communicandi _c. Ad quà L0.
end0.
Bica Parte Arsmemorandi cum omnibus ad memoriajuran. Lanalyse
dam excosicacis regulis, adminiculis, compediis _cC. SpCaaT. Aesiosa
5. 10. Analysis autem, ceu rulgo dicitur, speciosa eAt
ars aestimative coenoscendi, vel Anchincea aestimarivae coenicio-
nis h. c. habicus res astimatire cornolcendas mediantibus
Tenis diaerammaticalibus, canquam seciebus sonantibus.
arcificialicer e expedire eractandi. In qua dilciplina, pre-
Suppolica spllosismorum, uc ita dicam, qualitacirorum ar-
tes Syllosilmi quancitaciri praecipue declaraneur, de argu-
mentationum astimacirarum seu decerminacirarum modis
conrertendo, alcernando, componendo, diridendo, exx-
quando scc. porissimum progredientes, erolruntur, suisque
compendiis in ArUuNEUE. REque ica haec ars alterum g5. L0. Altirum
sicamembrum est, quodnon minus ac ipsa rulearis L. Ogi. Losisa
caimmediare ex ipsis cheoremaribus metaphysicis re(ultae, membrum
e ad omne genus Encis se excendie, ica quidem, uE SiCuFT. O-
sica rulsaris omnium Fncium cognitionem porissimum
quiddicaciram ee qualicariram dirisiei ita Losica haec 45.
Mathea

## Folio 236 — 851385079:0248
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000248.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
236
De Arribus Nocionalibus.
Sect. 30
mathemarica, quanticaciram Facilitet. (ub quocunque vene-
re quanciracis se sictat subiectum cognoscendum: in quo
quidem analysishaec a Losistica quam maxime differr. UC
enim AnalEis incellectum in quarisre sub quacunque aesti
maciricatisratione spectaca dirisic; ica salrem in specie, ne
intellectus in rebus discrecire cognoscendis, tr. c. in N-
merando periclitetur, Losistica caret, esto quod plerxquera-
ciones aestimaciritaris ad numeros saltem indirecte reduci
possine, un de Analysis numerosa dicitur.
e
5. II. FA enim Logistica nihil aliud quam ars nume
randi, vel Anchincea Numerationis, h. c. habitus res nume-
randas mediancibus cerminis oracionalibus, aut (gnorum
ulus hic sc porissimum exserit) characteribus (liceris vel cr.
principii, phris) artificialiter e expedice cractadi. Ouae disciplinatcue
similicer aenacam nobisnumerandi rarionem. Ceu Zocisti-
cam naturalem qua omnes scientix Mathematica constiturr
unc principii Formalis instarhabec; ita quicquid in Arich.
mecicis de ip(o Numerorum simplici, praeserrim quoadnocio.
nales ejus Formas; cum complexo, eoque vel collativo; quoad
aecresata rehidua paria, impariaire lillativo, deratione, pro-
porcione, tiguracione _c. demonstrarire craditur, funda.
menei loco Cupponic, co, quod ita se Numerus habeat in com-
putari, sient idem in ipso esse, seil. Numerico, discrerionis pu
ta seu quoritatis. Decaetero media vel instrumenta qua-
dam arcificialia eradic, quibus incellecus in numerando per
umproscharacteres, seu eyphras, praserrim in quaesicis in-
reniendis cabulis construendis, in rationibns accepri e ex-
pens subducendis Rc. Facilicari possic.
5. 12. Feprimo quidem suis characteribus inclusosnu
merorum conceptus litu numerico (per tabulam Pythacori-
cam, rulso Das einma leins) in 10. classes concinne disponic, e
ex illo sien resultances conceptuum limplicium habitudines.
Distinctiba analosid quadam denominat, acque inde conceptuum con-
cepcus h. C. Noriones secundas numericas doatrinx gratiâ Fa-
bricae, ue lune Disitus, Arriculus, Perpendiculum. Classis. Da-
rum
3. Togistica
eujm
Fanda-
1o tlootocteu
Naturam
radem.

## Folio 237 — 851385079:0249
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000249.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Mlembr. 2. Cap. 9.
De Artibus Norionalibus.
tum. Ouasirum. Zensus. Zen si Zensus, primus, secundus, terrius
Terminus Xc. Deinde complexorum etiam coordinationes
in arichmerica jamdum demonstratas signis qualimemoria.
libus arcificialicer constituris constrinsere docer, qualia
quidem sienarechnica Cunevarix fisurx, subductae lineae, lunu-
lae ornces, cellulae, virgulae, quibus omnibus externa quaedam
Locomobilia, calculi, bacilli Neperiani, de guaecunque ad fa-
cilitandam numerorum cractationem Facere possune, acce.
dunc. Deniquequorissocoresulaseradie formales, de com. Regulasiba
pendia (qualia Neperus praeter iam olim excogicaca Canemi-
riticanobisnon ica pridem communicarit) quibus incelle
ctus in numerando pocissimum per exphras a terminos nu
meralesdirisatur. Regulas inguam eradie, non ex arbi.
erio, sed ex iplarum demonstracionum arichmecicalium in.
cuicu, per nudam applicacionem, saperaddicis mediis arti-
sicialibus, quae primiseriam nicuntur principiis, ex quibus
urrisque conclusiones proprias quam cerrissimas maximequ
necellarias demonstratire deducit.
S. 13. Tocum auremnesocium eribus distinctispartibus Tribus pari
ab(OIrit: Prima Pars de Terminis simplicibus, rdv avd DDU R0. tibus, quartu
uns rezoulcm asit ee numerorum concepribus scu formis pracipna
distinete conceptibilibus in decem classes quasi praedica-
mencales distributis, quomodo quilibet numerus aut reali-
cer exhibicus, aur suis characteribus inclusus, simpliciter e-
nunciari h. c. apprehendi d concipi, icemqi dictitatus seribi
debeat, certisregulis e compendiispracipie: Acera asit de
Numerorum compositione e divisione (veluem utud termino.
cum affirmatione e negatione) cradens regulas artificiali-
cer e expediceaddendi, subrrahendi, mulciplicandi, diri-
dendi: Terria Syllogismum numerorum illaciru (alias Addirio
nuda Syllosismuseria dicicur, sed quasi collectirus,) cractac.
5 14. Asic aucem Losistica de Syllosilmonumerorum De Syllon.
illaciro non cam prouc in suisnaturalibus spectatur, quatc- sismo
nus calis sylloxismus (Logico Syllosismo respondens) est
numerorum ipsorum complexorum cohxsiorealis, qua lub
E
racom

## Folio 238 — 851385079:0250
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000250.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
138
De Artibus Vorionalibus.
c
Sect. 3.
racione eaulationis complexx unus ab aliis depender, ita ue
illis in reposieis hic (eo quod illi Ponaneur) non possienon
etiam ponis h. c. ut duorum rel plurium numerorum quoru-
cungue, si unus ad certium cerram rationem habet, eriam al
ter ad alium in natura jam politum (nempe qui sic alcerius
Se certiifactus per primum dirilus) candem rationem habe-
rescnecessum: hoc enim modo syllogismusnumerorum il.
laciro in Arichmetica scientia jam expedicus est, ec hic fundo.
mencilocolalcem prasupponitur; quam pocius proucarris-
cialirer tractari porest, h. C. prouc illanumerorum comple.
xorum cohalio, leu Formalis seumacerialis, er haec porro seu
Scibilis (numerorum rationalium) Ieu proxe rerum caneum
dererminabilis (numerorum sardorum) regulis analyricis e
quasiropicis senate saltem propolica medientibus cerminis
oracionalibus, crptiris, aliisque sublidiis arcificialibus, non
tancum ipsa felicicer ee expedice consionaris sed _ signorumi
inroluero latentes decepeiones cricari auc Colri postune.
EndeSllosimushric losicticusrecte ecia detinitur, quodEc
Operatio, in quapositis quibusda alind quid ab iis quae posita sunt
subducto calculo inferrur, eo quod haec sunt. Sive Regula de Fri
Echimplex sirc composica, puta sociecatis, Alligationis, POH-
cionis sen FaISi. Ouibus omnibus (ubjicitur Mcthodus, H. C.
rario seurianumeros distribuendi e concinno per tabulas
ordine disponendi.
5. 15. Fx quo nullo negocio incelligitur. Ovum Ovi si
Loeica  milius esse neguagnam posse, quam est Logica Locisticae. Ouod
Losist 1C.
ipsum quidem incellexisse quantum adjumenti conferat,
cum ad utriusque Disciplina axprehensionem, cum ad deci-
dendasde alcerutra controrerlias praesertim procemiales(de
natura genere, finc, parcibus ecc. quae porissimam apunbe.
nemultos scientix Logicx parrem absolrunt) experiri faci.
lius quam dicerelicet. Sapienti sat.
5. 16. Atque hae Cunt generales Anchincea lalrem intelle-
onais nctiva, h. C. Arresnorionales, quae contemplationem iptam,
cellestivis h. C. acus incelle cus, Formalirer dirisuns in rebusquibus
cum
Artificia.
diter instru
ed
santlogtao
Qurom Ado

## Folio 239 — 851385079:0251
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000251.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
lembr. 2. Cap. 9.
De Arribus Norionalibus.
cunque cognoscendis _ fundamentum suum utrimacu
habene in Prima PhiloCophia canquam generalissimo omni-
um scienciarum habitu, communi disciplinarum irpe: L0- Genemlibus
sicanimirum in Mecaphyhcx membropriore. Malysis Be-
ciosa in posteriore, sed Logistica (cujus pars cstnuper inven-
ca Rhabdolosia, h. e. Anchinaea bacillis quibusdam arcificio-
senumerandi) in Arichmetica. Succedunt his alixe speciales Accedant
Anchinaea intellectiva, quibus intellectus inhocretillo Fneis secialisi
genere cognolcendo juratur, et quae fundamencum Cuum
habene in Philosophia speciali salcem Dirina seu Nacurali.
Et quoniam Ceometria Philosophiam primam immediate
sequitur, igicur specialium Anchincearum incellectualium
omnium prima cftCcodaesia, dua fundamencum Cuum habet (a) Gcodcio
in dica sciencia, sedusum quam amplissimum difundie in sia, cui
unirertam Philo(ophiam nacuralem.
5. 17. FA aurem Geodaesia nihil aliud, quam ars (Scil. Ccbmotn
notionalis _ interna) mensurandi, vel Anchinceamensura
cionis, h. c. habitusres mensurandas mediancibus quibus.
dam in strumentis excernis arcificialiter e expedite cractan-
di. Ouae disciplina, uc peamissas generales Anchinceas prin-
cipiorum loco praesupponit; ica quicquid in Ceometricis
demagnicudine demonstracire traditur, Fundamenti loco
supponie, ed quodica se reshrabeat inmenlurari, Sicurca.
dem in ipsoese, Ccilicet magnicudinali. De carero media
vel instrumenta quaedam arcificialia eradic, quibus incelle
ccus in menturando dirisitur, ee regulas praeleribie, quibus
monstrac, quomodo excositaris _ umpris instrumeneis
rerum nacuralium distantiae, planities, alcicudines, profun-
dicaces, crassicies, e his proxortionacxe sraricates, impetus,
vircuces ac. eliciter _ compendiose inveniri, acque sic di
Hinctecoonosciqueane. Cuis finisratione, subordinatur. Orsanovoc
etto quod subjecti respectu prorlus alius ab ed generis (IE) iua Adjoeu
Mlechanica orsanopoerica, Ars externa seu phylica, e quidem
exgenereimicatirarum, quae excerea maceriâ, porissimum
mecallicas tabricat instrumenca, quibus Geodxex ad intel
RcCus in mensur an do direcIOMEM MFUNEHE.
8. 18.
Fundamen
tn larsitm
mentum.

## Folio 240 — 851385079:0252
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000252.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
240
(B) Onomon
nica
De Arribus Notionalibus.
Sect. 3..
5. 18. Species Geodaesia est Cnomonica H. C. Anchincea
decerminandi distancias horarias in quoris subjecto ma.
eno, cujuscunque sclicus e tigurx. Specialis autem e Pla-
(C)Nclopoc- ne direrla Anchinaea eAt Melopoerica, Ars (nocionalis e in-
sica. Terna) cancilenas componendi, quas Cantoria (Ars externa de
physica) rocerel instrumentis exprimar. Oux Dilciplina,
ue Musicam seu Fonicam Fundamenei loco supponic, ica ip(a
media qua dam arcificialia eradic, de regulas cudit, quibus im
harmoniis componendis, _ certis characteribus consignan-
dis, dirigatur incellectus.
5. 20. Cacerum licernuIIa BCAPS, quae mentis, co-
physcarum enicionem excludar, nec ulla hac arcificialis opcratio,
quae fundamentalicer a mentenon dependeae, unde ars in
isserentia
genere dicieur habitms, cum rectâ ratione effectivus; tamen quia
Artes externe non tam ip lam meneis cognitionem aur assen-
sum, quam physicam ee externam opcracionem ulcimaco in-
cendune, indeque praecer mencem eciam rirturem morri-
cem primario dirioune, promorent e Facilicant, rel dire.
ate, quoad artes imicaciras, vel indirecte, quoad applicari-
comminis, ras: isitur illa suum genusrerinene, nec hucrerocari pos-
func, sedab Anchinaeis manene distinctx, esto quod ucrius
que generis arces in nonnullis ad se muruo propius aece-
Temporata, danc. in aliis a leremorius dictent. Sicuti Scingraphia, h. C.
Arsdelineatoria, ad Geodaesiam quam proxime accedit, à
qua ramen Pictoria, qua alioquin sciagraphix subordina
cur magis diAere.
5. 20. Porissimum rerd Arres applicativa propius acce.
quoad ap. dune ad indolem Anchincearum quam imicatira: incerim
plicatibas
ab his utraque roco genere distinguuntur. Praterquame.
nim quod arres applicacirae non eam ipsum incellectum
quam nacurx rim ec conacum ulcimato dirisant, sc quidem
indirecte saltem et applicarire, esto quodhanc directionem
absque praeriâ directione ipsiusmentis exlerere rel exerce-
re non possint; etiam cerca semper requirune in Arcifice
compendia qualimannalia, vel expedimenta quaedam applea-
1VB
artium
5 Anchi
raearum
specialis

## Folio 241 — 851385079:0253
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000253.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
embr. 2. C ap. 9.
De Artibus Norionalibus.
inavirentimocirae per exercicationem de usum concilianda
(Germanis sandgrtse) imoplerumque subsidiis quibusdam
indigent, ab artibus imicariris, absque quibus luasneque.
unt exercere opcrationes.
5. 21. Manencisitur Anchinaeae relur intellectnales, ec pri- Summa.
mo quidem generales, quae mencem unirersalicer e absolute
circa quascunqueres cum nude cognoscendas, (uE Loeica)
cum astimocire decerminandas, idque rel indilcrecim sub
quaris xstimaciritatisracione (ue Analysis speciosa) vel disere
tim sub ratione numerorusu Locistica) dixigune: Deindeppe-
ciales, aua mente in cerroEntis genere cognolcedo artificia-
licer jurant pocissimum quarenus ad alceruerum ex sen sibus
principalibus cerminatur auc restrinsitur ipsa cognicio.
nempe vel ad Vilum, uc ceodasia cum Scinoraphianuda; vel
d Audicum, ut Msclopoerica. Ouibus omnibus adjici pocest
Genethliaca, ArS incerna Cen notionalis, juxta praeseriptasro-
sulas ex chematenacalicio per praecepra AAronomico. L0.
eistica constructo denari accidencibus iudicandi. Sed haec
Disciplina ad Sciencix vel Opinionis potius quam ad Arris
indolem accedere riderecur, nis regulis eriam artificialibus
Judicandi praxis diriseretur, cujus exercicium etiam in eos
cadic quisciencis quam fundamenti loco supponie carene.
Ouod idem omnibus anchinais imo generalicer omnibus
Arcibus communc est. Ad Anchinceas incellectuales reter.
ri debene Artes lasoria Taltem ingeniariae, qualis est Scachiq aepondix
Alcaroria, chartaria _C. Arces lulorix locomocirx spectane
maeisad ArteS PhyLCAS. RCstaEnUNC, uE Anchinceas intentio-
nales, h. C. qua meneis intentionem de assensum dirigune, et
roluncacem inclinant in rebus affectandis, accodamus.
5. 32. CIE aurem Anchinaeae intehectuales Fundameneum Ut Anchi-
Tuum immediacum (non eRectionis imicacirae vel applicaci. naa intelle-
raut Arces physica, sed objectirae directionis, quatenus cir- s 
caid uc objecum cognoscendum, occupatus intellectus ar- phel
rificialicer dirisi porest) habene in Philosophia Dirina, la. ratsam.
islimo rocisulu dictâ Nacuralis rulsocheorerici; ita An- itaqe
chi-

## Folio 242 — 851385079:0254
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000254.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 53 lines, status machine
De Arribus Norionalibus.
Sect. 30
rorentiona. chinaea intentionales fundamentum suum habent in Philoso-
idos ad Pra
aicam.
inter quat
eminet
phiamorali, quatennus circares practicabiles d aRfectan
das oocupata voluntas arrificialiter dirigi _ eo inclinarI
Porest. Licer aurem plures sinc ejusmodi Anchinaa, quibus
hodiceolitici (lic abusire dicti) benesicio praeserrim simula-
tionis, dissimulationis aliarumque cechinarum moralium,
arrificiose noruncucis solenniorcamen e principalior esto.
anchinaa. ratoria, Cum Poest, ad quarum alcerutram reliquae cochina po-
ram gene-
ralium.
licica omnes, un a cum ipsis stratasemacibus decepciris, li
ciris _illicitis, rerocari porune.
a Oratoria
S. 23. Definieur aurem Oracoriarulgi, quod sicars per-
enims. Smadendi, vel Anchinaea perspiciendi quid in quaris re R2d
Y1.)Fonda. perluadendum idoneum, h. c. habicus mediante oracione
mentum
(a)Materi-
ormati rolunearem aliorum ad id quod provonitur artiti-
al est r Cialicer Rectendi. Oux disciptina urpro fandamenio materiali
Remotum remoro supponicomnes disciplinas alias, ex quibus ad or-
Vet proxin. nandam quamcunque causam argumenta pecac; ica profuni
guun.
damento materiali propinquo habec Philo(ophium moralem;
ex qua, cum Aectende roluncatis humanx conditionem ad
dilcat; cum ornanda causx plerumque moralis principia
es) Formalo: Dropria de sumac; pro fundamenio formali agnoleic Logicam
cumprimis copicam, ut arsumenra concinne e arriticiose
(2.) insrus disponar. Pro Instrumento rerohaboc Crammacicam cum-
montum: primisornatam (ornanda enim causa. ornacum requirie in-
Atrumencum) h. c. Rhecoricam, qua Rimulum  aculcum
(ranca enim oracionis ornaca rirtus cst) animis auditorum
imprimat ad astenciendum.
(8. d Rec_ta
5. 24. Iplavero de Se Regular eradie, se artiticium per-
uadendi cercis praceptis prolixeaocer. Cumprimis aurem
(4.) Mccho. dupliciria L. Merhodo progredi ponemonstrat Directanimi
duc
(a) Directa
rum d Indirecta L. reprasencacira. III2 priorirerbis _ ora
tione porissimum prosa caulam suam dircete perstrinsic, de
expresse quorsum rendacproponit, qua methodoprocrosto
(B) Indire. nomen Oracoriae rerinee: Fac poheriore rerbis e oracione
uta:
Hone Pocistimum ligasi caulum suam indirece perstringie, et 2-
dine
2+ 2

## Folio 243 — 851385079:0255
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000255.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
ombr. 2. C ap. 9.
De srtibui Vorionalibut.
liud quid ingeniose rel Ainsendo, (uc in Apolosiis, Fabulis
vel lalremrcassumendo, quod Auditoribushiceciam Spes 5. Poesso
etatoribus oboculos arcificiose sictar, (ut in Comcediis, Tra-
Saediis, Parabolis. _c.) id quod sibi proposicum habecaliis
perluadendum salcem repraesentat, qua mechodo Poesces l
arcispocticae ticulum sibi rendicar. Istraque sic in Cud per. Urraque se
sectione spectaca, quatenus coram Philosophium cumpri persecta,
mismoralem includit, Faculcarishonorario nomine renit.
_ Faculeus persuadendi communirer detinitur. AB hac au- Faculta est.
cem Pocsitoro genere diftert Prolodica P. Arsrerhificacorim
in sc spectaca, uc quiris inceltisir. Aeque hae lunc illa An-
chincea incencionales, quibus in imoralibus ad jurandam
voluncarem aliorum ad placitum uci possumus: Sed urno.
Ara noluntas infuis opcracionibus dirisarur, adhuc (ola
Lasticie rerum in Philosophia morali dererminatarum Ex.
ercirario. Ad Anchinaeashasce referri porest Mercatoria.
5. 25. Catcrum, ne se dererminaris Anchinaeis circa appendix
Pexcipuas Hlominis in Cola Mence conspicuas facultares (In-
cellectum et Voluncarem) rersancibus, nulla circa succentu.
riacam ex ad oroan2 corporiseriam sc extendentem (Logue.
lam) occupata subjiciatur, porerimus _ Sreganographiam, _ (a) sue ano-
Fachyeraphiam, un a Cum Arre Loenloria, non quatenus mace ephia,
(3) TacbX
rialicer spectaneur, illa juxca licerarum ductus, haec juxta (o- praphie.
num arriculatum, (carenus enim illa ad Craphicam; hxc ad (5) Locuto:
Cantoriam pocius referendx Cune) Scd quacenus formalicer rie
xerum luarum signisicaciricace impasiciram imporcane, huc
referre. e anchinceas Orationales aut sermocinales dicere. Anchinaea
rum Oratio.
Ouibus omnibus praesuxpolicis, et una cum reliqua Philo palium
Cophia pralertim Humana Cumpcisivera demum e perteca Comples
xelulcac Philolozia, qua hocnomine juremerito Facultas FIu. mentum.
maniorum definiri potest.
C ADUT Z.
DeDiCciplinarum Ordinc.
5. I.
Disciplinam
Eguehac lue omnium alospun scalu n er
6. ed

## Folio 244 — 851385079:0256
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000256.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
Lbeblosta
Salvisica
perselt
Doctrina.
graciaine
batur.
Philolosia
244.
De Disciplinarum Ordine.
Sect. 5.
ciebus, membris e usibus suispraecipuis, proutnaturali se-
rie se mucuo inseguuntur. Eibi primus omnium est PXErA-
ordinarius ille rerum ad Adem percinenrium habieus, Theo-
lociarqui sibi sufficiens, quarenus in lais uc ita dicamnatura-
libus, hr. c. esencialibus spectatur, nuda Scripeura Sacrae le
atione s praedicaci rerbi diviniaudicione, jurca nacuralis
Posica ductum insticuta, cooperante sancti spiricus aSI
Rentia acquiritur: neque enim maenam difficuleacem non
nis Cinculari hominum arcificio collendam inese passus est
Drus benissimus eis quod sub comminatione damnarionis:
arerna cognoscendum cuiris cciam rudi prxeseripse.
5. 2. Licet aucemtanta scScripturx perspicuicas e cf.
Scacio, ut assistence Dirino Spiritu Nacuralis Loeica (usi-
Ciaeeum ad rextus incelligentiam, cum ad conclusionum ne-
cessariarum inde deducendarum demonstracionem P. cerri
ficationem, in quo Theolosia supernacuralis de se aequie-
scic: eamen propter idioma percerinum respectu noctris
cum cciam propier rariarum rerum ec historiarum admi-
Aionem tum denique proprer maleferiatorum insulcus
contradictorios, quibus Fcclelia Christi nunquam: non aF.
Aisicur, opus est e summenecessarium, ut Linguarum pra-
Ceerim Oriencalium noncancum, e Ilistoriarum cumprimis:
Feclehasticarum perieiâ in structus sC, qui summam aur (aI-
Focius ebi remnen ultimam Fcclelix curam in se luscipere rule Theo-
losophiaac. logus; sed e omnibus iis, qua humanam rarionem reddune
cessa
et tueneur rectam, h. c. ipsis demonstrationibus (non alter-
cacionibus) philosophicis carum peaesercim rerum, quarum
meneio sc in ipsa Scripeura Sacra, aue quibushereticorum
nicuneur machinariones..
unde ThcO2
1050. Philo-
sophi B. e.
5. 3. Tinde Theolosiaveram sic complexa Philosopti
am Theol0905 95.. na) 5Eoxlu, quales porissimum esse de
Theosophi: Benc. qui in Academiis docene, aut superincendentiam, e in-
spectionem Fcclelia superiorem. Scu generalissimam sem
parciculariorem administrane, constiruie, qui distinctionie
acidueroque rocabuloretur in unum conlescente Theoso-
P
dua in se

## Folio 245 — 851385079:0257
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000257.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
aembr. 2. C ap. 10.
De Disciplinorum Oraine.
phi dici ponune. Sicur ipsa haec Theologia dmultis eriam
Pheolophia rocarisolet. Confer PI. Rer. Dn. D. Musxum
Disp. Theol. 1. 5. 2. _2. _ B. C alixcum inicio C omp. Theol.
5. 4. Ubiquidem neminem eorum cam iniquum e in- Bsenim
pracum fore existimo, qui tanro hinc affectus beneficio de Philosophia
Philosophiavera abjecte sentiac. Licet enim nussus habi-
cus nulla scientia ne Theologiaquidem, digna sie, uc instar
Ancillx Christi Solrat calceamenra; scientias tamen Philo-
Cophicas (veras incelliso rerum iptarum Scieneias, non va-
naSillaS lozouaxias e altercationes, quae ne merx lunc quis. sa etiam
quilix, ita ne quidem AnCIIIX NOMEN ETCNEUT) qURTOcE
quanta quanex (unc iplum rerum Deum, ex principiis, qua
nobis ipse dicticat nacuralibus Cummâ contemplaneur de-
rocione. e quibus ipsis suaseciam centirmacum iric praedi. nostris in
caciones Canctus Paulus Rom. r. qua gue reram Theolosiam scripta. et
ab haereticorum perrerso de Philosophia conceptu instru-
Aorum deceptionibus rindicane, scientias inquam halce
philosophicas prae habitu Theolosiconacurali lectione re-
rum dirinicusolim rerelacarum fundamencaliter acquilico.
perque iptam Phiso (ophiam ad hanc formalemmethodum
redado qui lapic non concemplerit.
5. 5. Sane sirulsaris PaAor in eo porissimum differe à Inter Theos
Doctore, quod ille quatenustalis pracerarrem Oracoriam. Logum, s
quancum sufficie, praeprimis iphius cextus biblici nociciam
habeac, un a cum excerpeis Adei Christiana capicibus, ee li-
brorum (mbolicorum decretis; hierero praeterhac omnia.
per exculcam in super ex Philolophia Racionem (nisi Cicime- Zheosophie
diacus Dirini Numinis atacus, uc in Apostolis, quotamen
in casu nec Ancilla nec directore nacurali opus c(t) Policis
in Scripeura Lacra principiis, cum effacorum obscuriorum
sencum juxca doarinam Losicam a ei esunuelas decenter eru-
cre, cum Conclusiones scienciticas juxta logicam Analysin
inde deducere, cum rerum texcui admistarum nacuram jux-
ca penicioris Philo (ophix demonstrationes explicare, Or 25
ob perrersum Philo(ophix usum haresestum historicarela. Differentla
HIh 3.
eione
245
Theblogia
Coraib

## Folio 246 — 851385079:0258
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000258.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
1+b
De Disciplinarum Ordine.
Sect. 3.
eione recensere, dijndicare, cum adhuc contradicentes rali.
discationibusemsouiCer reprimere possie, facile constar, s
ab inaequalibus auteras agualia, h. c. quod Doctori cum Pa-
Aorecommune est, Colam remanere Philosophiam pro diffe-
reneia incer utrumque precipuâ. Onoigicurcentuhaben-
da Sic PhiloTophia respectu Pheologix expramissis hilce per
macaphiysicas rationum e analogiarum demonstraciones
(non exlIno; Vero, Bono) dijudicandum est.
5. 6. Ordinarias aucem quod concernie scientias s D;
sciplinas, quarum complexum absolure a rarione, ccu loqui
solemus, essentix sophiam cum antiguissimis Frudicis dicere
possemys, sed modeltix cause, quoniam in nobis imperfecta
est existentix ratione spoctaram imitatione Mathematicisa-
pientissimi. Prchasora, Philosophiam appellamus: ilIX n2
curali serie se mutuo, ceu declararimus, insequuntur
hoc inodo:
T. PHFZOSODHFA DRFM A, Generstistimus habicuum
ScientiRcorum, cujus membra
 Meraphysica Sciencia Fntis uE SIC.
2 Arithmetica Scieneis Fneis ue Numerus est.
II. PHTLOSODHTA MAZHEMAFECa, quam dicimus
Geomerriam, Scienciam Spacii.
Duibus VErISGUE PHFEOSODHTA TMMOBTEZUM ab-
Solritur: Succedic ipsIS PHTLOSOPHTA MOBIETuM.
TIT. PALEOSOPHTA NATURALIS CujuS
Pars Generalis complectitur praecipue
+. Physicam Aeroasin, Incellisencium princixiorum
corporisnacuralis simplicium.
2. Phoronomiam, Scientiam MOtuS.
3. Scaticam, Scienciam Graritaris.
4. Mechanicam, Scienciam Vircuris motricis.
5. Opticam. Scienciam Lucis.
6. Phonicam Scientiam Soni.
ats specialis continet praecipue
I. astronomiam, Scieptiam corporum mundano-
ruId, Cum
DChro-
Pbilosor
Poro
Cajus Di-
a
Seriatim
Ba sunt:

## Folio 247 — 851385079:0259
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000259.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
embr. 2. Cap. 10. De Disciplinarum Ordine.
(a) Chronolosia physica. Scieneia Temporis mundanis
(b) Astrolosia, pinione caelestium insluentiarum.
(C) Fistoria Mundi Nacurali ubi emince
Ocoeraphiapbysica, Intellisentia parcium
Globiterraquei superficialium.
2. Mlereorologiam, Scientiam Meccororum.
3. Somatolosiam. Scientiam corporunon rirentiunir
4. Phyrolociam, Scientiam Plantarum.
5. Zoolociam. Scienciam Animalium.
6. Anchropologiam, Scienciam Hominis qua Nacu.
talis, Cum
(2) Physioenomia Opinione Signaturarum corpo:
ristrumani, et
(B) Chiromancia, Opinione Lincameneorum in
tianibus.
Ex quibusresuleane
EV. ARrES ParsICE, quarum nobiliores de liberalibus in
seniis digniores, in genere
 Arcium imicacirarum, Tunt
2. Saltatoria.
(6. Trinciaria.
2. Disladiaroria. Zexercitia (7. Oraphica.
3. Fjaculatoria. Corporis L. 8. Pictoria.
4. E questris.
S.Forneatoria.
9. Cantoria.
10. Archirectonica.
Dux reliquasisnobiliores sub se rirture Caltem com
plectieur.
Artium applicacirarum,
+. Prrobolia.
2 Chymia
3. Boranica.
4. Mledica,
Oux reliquarum isnobiliorum perfectiones e rir-
cures sub scregit.
Ouibus omnibus, una cum ipss immobilibus simal, Philoso-
phiareteribus (Scoicis) in laciorihienificacu dicta Naruralis.
hodie communicer Thoorerica, e Divina appellatq constitui
cur: sequicur Practisanobis diaumana. Cujus species
V. PALV
es

## Folio 248 — 851385079:0260
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000260.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
De Disciplinarum ordine
V. PHTLOSOPATA MOKALIS, in qua
Pars Generalis eAt
Erhica Prudencia rerum moralium in genere.
Parsspecialisest
Politica, Prudencia Socieracum humanarum.
Oux pramiccie
r. Geographiam cirilem, Incellisentiam Imperiorum.
2. Chronolociam cirilem, intellisentiam Ararum.
3. Flistoricam moralem. Incellisentiam rorum se.
sarum. Feincludie
 Polemicam, Prudenciam reimilitaris.
2 Sedilitiam, Prudentiam curandx urbis.
3 Occonomicam, Prudenciam rei domestica.
Et superaddie
Furidicam. Prudentiam applicandi leses policiras
ad indiridnales casuS.
Hluculque Philosophia Realis: Sequieur Norionalis.
VI. PHTLOSOPHTA SERMOCINALIS, Cujus membra
2. Grammarica Pericia Orationis pura.
2. Rhetorica, Pericia Orationis ornata.
cum Criticas Incelligentia parcium orationis.
Ad Philolophiam Tlumanam spectane
VII. ARTES NIOTLOVA LESI Anchincea
1. Intellectuales e quidem
Generales
T. Losica, Anchincea pure cognoscendi.
2. Aalysis speciosa, Anchincea astimatire cognoscedi.
3. Losistica Anchinaeanumerandi.
Speciales
4. Geodasta Anchinceamensurandi, cum Onomo-
nica Anchinaea distanciashorarias xstimandi.
5. Melopocrica, Anchinaea componendi cancilenas.
Ouibusaccedie
Geneshliaca, Anchinaea prxdisendi.
248
Sect 30
2. LH

## Folio 249 — 851385079:0261
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000261.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Aembr. 2. Cap. 10. De Disciplinarum Ordine:
2. Incencionales
2. Oracoria, Anchinaea directe persuadendi.
2. Poesis. Anchinaarepraesentatire pertuadendi.
3. Orationales
r. Scecanorraphia, Anchinaea occulre scribendi.
2. Fachyeraphia Anchincea ciro multa scribendi.
3. Locurorim Anchinaeanude sermocinandi.
S. 7. Requehicestnacuralis Disciplinarum Ordo, dur-
busprecipuis classibus exhibicus, quarum prior relucExe2
ordinaria Theolosiam supernataralem in cerra C apica Pietaris,
e Arciculos fdei, canquam in distinctas Disciplinas parcicu.
lares, quasLocosTheologicosdicimus, distribucam comple.
eticur: Posterior ee ordinaria Theologiam namralem, h. C. Ptri-
dolophiam cradit. e distinctismembris, porissimum rero se
Dcem parcibus eanquam seprem sapientia columnis innixam
exhibet, uc expramissisridere est. Sed uc in Theologiasu-
vernacurali Capica Picracis omnia quam arctissime cohx.
rencnec ulcima prioribus omissisperfectecoonosciporunes
ica in Theolosia nacurali, h. c. in PhiloCophia omnes disci-
Plinx arctissimo Faedere copularx (une, 2deo ut posteriores
absque prioribus apprehendi perfecte nequaquam postine:
esto quod disciplinarum g5. collateralium altera ad alterius
coonicionem eancum momentinon conteratiquantum Cupe.
riores inferioribus h. c. sibi Cubordinacis prxitane. Oux
aucem disciplinae sibimucuo collarerales, quare subordina.
ex linc. exhactenus declaratis obscurum esse non pores, sed
ex ipsis disciplinis Fuclidea methodo conscripeis, aut, 
DECISrires ee ricam concesseric, porro conscribendis, adhue
Clarius, ut opinor, hoc incellisere licer, aut licebit.
CAPUF XI.
De cpimutum Protessionibus.
5. L.
Vamris aurem ur Theolosum tota Theologia, ica Phi-aut snsu
Jolophumcora Philo(ophia,non una Taltem auc alcera inenia di-
pars, pexsecte constitmar; quin tamen amplissimus urobi- sa
Summaso
Professores

## Folio 250 — 851385079:0262
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000262.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
se
De Disciplinurum Professionibus.
Sect. 3o
que campusesisitur ut docendo publice feliciusrradi citi.
usque absolri possint linsula, labor in plures ex arbicrio
Schiolarcharum distriburus est. Ende sicut Theologorum
aliushanc alius aliam primario proficetur Theologix Par-
cem; ita Philolophorum alius Metaphysicam, alius Geomerri-
am, alius Physicam alius Ethicam e Politicam, alius Grammati-
cam, alius Legicam, ec. Publice doceta praecipue pertra
etat. Physica camen, quonia lacissime excurric, in plures porro
nt plures subdirila estProtesores, quoru alii P’hysicam Calcem rheoreri-
cam primario sibi demandatam habencialii practicam docee,
cum imicatiram, prasertim quond Archirectonica cum appli-
cacira, praeterrim quoad Medicinam, quarum utraque lui ge-
merispertectiones (alcem idcalicer in se complectitur, et ad
quarum alcerueram reliqua artes phiysicx eancum no omnes
ultimato prorocane, indeque suam directionem perunt. Si
militer e Polirica, quoniam aque late pacee, plures etiann
Fortica eA ProteRores, quorum alius Politicam Generalem ee
relucabsractiram protirerur, alius principia ejus 95. semi-
naria, hstoriam, aliiplures. proprer negoriorum civilium
lesumque policirarum mulciendinem, specialem Furidicam
Proratione Rcip. quam ornanc porro perstringunt, aliio-
ratoriam e Pocsin ad Facilicandam humanxe roluncaris inclio
nationem superaddune.
5.. 2. Ctraque disciplina per plurespersonas lic ad ulumr
linc Facnt. Se aliorum auxilium applicata peculiari vocis acceprione
lonse post Acictocelis cempora Faentras dici caepie: quem-
admodum ipta Theologiamon quidem absolure considera.
ea quacenusuc Ades carholica spectatur in omnibo Adelibusi
Sed relucarcificiose quarenus Philosophix benchcio ad For-
malemmethodum redacta disciplinae qs. complera racione
obcinec indeqi Theolophia dicitur, haec, inquam ipsa, quia
plurium perlonarum munere porissimum ad praxincendie.
_ alioru Caluri consulie, eodem nomine insieniri solet. Ouo.
respecturhilosophia vera (spuriam semper exeipio) quae omni
umrerumnacuralicer coonoscibilium ad perfectionem Hen-
nis facieneium eA comprehensio, sc haber inctar anima  eri
Bu
eandepto
obbet6.
tAt68.

## Folio 251 — 851385079:0263
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000263.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
MLemb. 2. Cap. 11. De Disciplinarum Professionibus.
Dusdisinecis Facultacibus, rerum mobilium habicibus, alio-
cum in graciam ad praxin relur extra se cendencis, quarum
prima Faculras 95. Tecerativa eR, Arrem Medicam _ Archice-
ctonicam, e sub harum directione reliquas Omnes aPTeS
phrsicas ad ulum hominum emictens: illam praecipue ut ad
cuendam hominum Canicacem quam in magno pretio quili-
becnostrum habec, paraciora media citius felicius inrenian-
cur, aucxerorancibus plerumque simal pluribus expedicius
succurracur; hanc, uc ad desendum necessaria media e in-
Atrumenea, quin et ornamenea acque delectamenta facilius
commodius obtineri queant: illa felicitatem corporis re.
due intrinsecam; haec extrinsecam jurac: illa ricam hominis
TAMAM; HXC COMMOdA EHCEUT.
5. 3. AlterA Faculas eR quaM Sensiriva de Animalis; AP-
cem juridicam praecipue, omnesque praxes morales, icem
Oratoriam e Poctin, prouchaec immediare exPhilolophia Turidicas
moraliresultane, in usum hominum concedens: Scilicecue
hominum Concortium Societas  conrerlario canquam pe-
culiare riex humana genus, hoc vel illo modo decen-
terinstimi queat. Tertia Facultas qua( Rarionalis se Spiri-
sualis est, praxin cheolophicam (exhabicunacuralicer acqui-
Cco, non infulo, profectam) ad xternx salucis riam homini. Thcologica.
buseo expeditius monstrandam, e ab adreclariorum repre-
eiss accedence principaliter ipsius Dirini Spiricus auxilio,
detendendam, porissumum immediate juxca Philosophix
Nocionalis e Philologix praecepra, diricens. Prima F2
culeas Pita naturalis curam agic; secunda Vitae civilis; cerria
Vica Spiritualis: Ila proxime ee immediate radicatur in (1) Scopus;
Philosophia Naturali; icta in Pbilosophia Morati; haec in Philo-
Sophra Vorionalipraesereim LOsica a Philolosi. Immedia- (1) Radix
cc, inquam, e proxime: nam ab solure loquendo quaris Fa- (a) propria
culcas in sua perfectione spectata coram Philosophiam 95.
peacedancam fundamenti loco supponit.
5. 4. Ipsarerohac ammarerum immobilium contem (6) Commu-
placionem habirnalem (puca Mecaphesicam Arichmericam. _e nis, cujus
Geomerriam) veradicalem ee sublantialem sui CsentiAM, F. 2-
CuL
35
Modicam
Quarum

## Folio 252 — 851385079:0264
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000264.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
(3.) Orao
(a)Cbit
25+
De Disciplinarum Professionibut.
Sect. 3.
culeacum oncem, in quo relur in communi principio fun-
damencalicer uniuneur, ulcimatoradicantur, de inter se com
municane hae Faculcates, d ex quo rirtures suas, quasin vi
cam communem diffundume, canquam ex prima scarurisine
in se derirant, sibi quasipeculiarem habet, et scortim suijuris
eserendicat. Unde est, quodMens in hisce disciplinisoc.
cupaca, quasisola cum (olo (pura Dirino Numinc) conver-
Faretur, _ ad aliorum ulum extra se nequaquam distracta
concemplando soli Drorelinqueretur, suaristime leniper
aequielcar. e purissima rolupeare philo(ophica truatur.
5. 5. Elarum autem Faculcarum s Scienciarum dioni-
casperinde est sirc exusu quem praestant humana riea, sive
ex hominum arbitrio a ineroduas consuctudine, reluc ex-
(b) Natum- erin secusastimetur. Oui rere philosoptiantur, a Deun SuX
blo3
Eicet at
ignobiliore
Enc
contemplacionis scopum habene, (cieneias ex se relue intrin-
Eece metiuncur, d in Mencisperfectione, qua Dirini Numi
nisamicabilem praesentiam proximélicet assequi, tanquam
in summo Bono luariter aequielcune, reraquo semper rolu-
Peare fruuncur. Non Polsumtamen, quin mirer, Philosophi
am, Animam, non cancum uc a suis Faculcacibusrcalicer se
Paracam, Ced ec, ut ipsis Faculracibus lonsc decerioremrui.
sepsc artes sO Concipi. An quod Philosophix rocabulo 2bulireuta
liberates,
mur, pro7. arcibus ut dicuneur liberalibus. Orammaticas
Rherorica Losica, Prithmetic a (puca Logictica qualis est Mer-
cacorum) Musica (inquam Cancoriz) Geomerria (nempeDC
cempedatoria qualem plerumq: Pracor pasi sinsulari cum
auroritare in conspectu Tuorum rusticorum exerCCL) Astrono-
min (rerius AArolcopia, qualem Opiliones ex tuisrisiliis
St com CallenC) unde forlan Facultas Artium dicitur: Sedhacomnia
mnenda
rera Philo(ophix fructus (une aut instrumenta Calremtriria
prorsus ebi. Lia. An quodmulci, qui Philosophorum nomen post Aristo-
lolozoma.
cbiam
celem obrinuerune, meranominalia (cholasticalias conce-
pcibilia crepundia, proreris decreris philolophicis, H. C. re-
rum necesariacum, humanarum, dirinarum, demonstratio
nibus rendicarune: Ouod de sectis Poncificiis incellectum
puco. Sed quid incerim commiseraMeE emalici, qui rca
diae
Inaoles

## Folio 253 — 851385079:0265
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000265.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
Nlemb. 2. Cap. 10. De Disciplinarum Professionibus.
Lia sua Canae custodirerune, imo aUXerunE. An quod C2
lendarioeraphiam cum dirinatoria crudici rustici, rasa. panaa ba
BundiPFopherae, rulous hOMIMUM exeECeANE: ApaCC SPIrI- na Philo-
eushosce tanacicos, Fphemeridomastioes, e intemeratum matias
mancac dirinum illud Machescosnomen.
5. 6. Ouidmulcis: Mundus resitur opinionibus. Ec gnabuleus
acquisque lux Forrunx faber est, ita fateri cosimurs sresa- purat esse
eios Poncificiorum Philosophos non plane nullam hujus Philosophi.
mali culpam in nostranstudisse. Ouicgnid aucem lic de am,
eocepeu rulsi, cujus judicium superficiarionicieur existen-
tia rerum indiridualium aspectu: Fssencias rerum qui pe-sapiontie
netrant sapientes, aliter senriunes aliter loguuntur. Mulas, nmen suus
norunthi, quahi ouosoias dictas, inter se non contendere de manet bo-
dignicacis prarosatira, esto quod sciane remporis h. C. Reta- nos,
cum ee loci ordinem neceslarium ubiqueesse, nehracpene-
eracio dimensionum. Incerim PhiloCophix Audiolosinc di. Nisi prossia
cam Masistros, umm a openici decee, ne ricam academicam suatur
crepundiistransisane relur, infantes, ee hoc ipso scandalum
prabeant imbecillioribus, nc occasionem arxipiane de Phi-
Lolophia sinistre judicandi.
5. 7. Cxterum ue ex Scholareharum arbitrio per in
eroductam consuecudinem cum Phpsico, tum Politico
plures in auxilium concessae sunt Profesorum Dublicorum
personae; ita concrariam plane Forrunam expercus est Ma-
professor
Thematiens: licec enim Geomerria, quam solam sibi propri. Gcomorria
am aenoscit scientiem, rerum suarum tum mulcieudine
cum difficuleate nullicedat. Trigonometriam. Cyclometriam.
Scereomerriam e C. amplissima disciplinarum genera, sub se
complectens, pluxaque, praecer inventa jam innumerabilie,
in his ipsis porro semper inrenienda procrudens; actamen
non tancurinullum difficillimi laboris Gcomerra imperra-
ric locium, sed a iph, nescio an fato quodam. an singulari
hominum, qua Machemaricosprosequuneur, Aducia e Be-
neroleneis non tantum plexague quasi disticilioris indolis,, Accessorias
cum Prima, cum Nacuralis PhiloCophix membra; quanca disciplinto
quancasunc, und cum omnibus eorum percinenciis, specie-
abat

## Folio 254 — 851385079:0266
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000266.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
254
De Disciplinarum Professionibus.
Sect. 3
bus, parcibus, publice docenda porro suncimpolica; sed e
ex fundamentali Policica parre, Gcooraphia paricer 
Chronoloxia, magis quidem exmente rulgi quam ex corda-
ciorum Flistoricorum cestione, eidem adjudicantur; ee ex
peniciori Policicx penu. Reimilicaris noricia occationeFor-
tificacorix, loco appendicis adjicicur eractanda.
Labenti ex-
5. 8. Ceometra, utnullum laborem facile subtertucies
opit animo lubencinon minus quam submisso animo ad scicicium hoc in
se suscepitmunus, de Summo Bono, quod inhis ipsis mem-
bris primario, dixerim unice (Si sciencias demonstrationibus
ut par estmeriamur) splendidissime relucee, rehementer ex-
uleans. et ob ici, qualinondum lacis clicellarum le Pentiens, i-
ple, cum ad ornandam hanc univerlam quam nactuS CxaL
sparcam decrecis quibusdam Moraphylicis indigeret, disticil-
limam illam, sed accuracissimam corius prima Philosophix
partem de Relatis e Correlacis fere coram transicripsie
(Onincum incellise librum Flementorum Fuclidis) imo qua-
ruphirihe siPrX seriptione fact a eandem a mulcis seculis in huncusque
os, diem absque concradictione sibi soli reterraric. Ouoner-
roreliguae Philosophix subtracto Mecaphysica faecunditas
omnis in Mathesin, incredibili cum scientia incremento
transtusa est, languencibus incerea membris extra-ma-
thematicis.
5. 9. Eequoniam ut LogicaMecaphylica: ScLogistica
alias philo. Arichmetica, Cicodasia Ccometriae, velue indirullo princi.
piorumnexu adhaerec, isitur, dum macrem sibijunsi pastus
esCcometra Ailiam a pedissequam domo excludere non
poruic. Endeprxecer Numerorum Logicticam e Ccodxs-
ar iplius eciam Losicepracepea abAtruliora, de modis arou-
mencandi determinatiris, Geomerram sequura lunc, ex qui-
bus nalysis speciosa, de vere quidem speciola, consticura cA.
Deniq quonium omnia Machemaca per impericiam riden-
cur admiranda, ruleus convertendo (sed a Nog05) omnia ad-
miranda e secreta Machesieribuit, un de praeter innumerabi-
les arcilicum incellisencias ipsa Scesanographia, qua aliaSad
Crammaricam spectar, disciplinis mehemarieis annume.
rariloleE.
5. 10.
Pertotam
sophea dif-
Cujas

## Folio 255 — 851385079:0267
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000267.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 58 lines, status machine
11
1t
10
255
Lemb. 2. Cap. 11. Do Disciptinarum Professionibus.
5. 20. Tlincunirer sa Mathomacum Professio in rancam. Hac sorie
excrericlamilian, ucHE
Primae (I. Sapiencia de Relatis  Correlaris; quo.
Philoso-
phiae mem
ad omnes demonstrariones: conce. Avia (5.
pribilicacum enim erica de hacre) Materre-
bra  Tuoloco reliae lure
(2. Srichmerica, Scieneia Numerorum.)
a
Mathesis 3. Geomerria, Scientia Spacii. In qua) Materfa-
vera
eminet Trisonomeeria Crelome. milias cum
ETIA, COAOMCELIAI SECTCOMCITIL. S Suis.
4. Phoronomia, Seientia MOTuS.
5. Scatica Sciencia Ponderum.
lembra6. Mechanica Scientia Vireuris moeri.
Phil. NVa-  C15.
ouralis. 27. Oprica. Sciencia Lucis dumbra. L Adopiata
8. Ansica. Scientia POnOruM. Sororis fi-
0. Cosmica Scientia Mundanorum cor- lia.
vorum.
20. Archirectonica, Faculcas xditieandi.)
II. Geocraphias Incelligencia Territoriorum.
Alembra Z 12. Chronologiar Incellisencia Acarum I. S
Phil. Mo-
culorum. 
ralis (13. Polemica, Prudentia reimilicari
alembra (24. Analysis seciosam Aes estimandi.
Phit. NVo- l15. Locistica Aes numerandi.
elcaisso
rionalis. f16. Geodasia Arsmensurandi.
17. Sceganoeraphiasars occulre scribédi. ).
19. Astrologias Opinio caelestium in
Auenciarum.
Guon
20. P hyscoenomia. Opinio tenacurarum nes.
corporis.
21. Chiromancia, Opinio lineamenco-
rum.
Omisus. aliis minus principalIbuS.
ed
Mathesis
Purae
atBesss.
mixta
urrique
accesso
riao
Morio
Appena
Aib
Si L. 4o

## Folio 256 — 851385079:0268
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000268.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 55 lines, status machine
eroscripiis
arribus mon
ricis.
D.Di Scixlinarum Professionibus.
Sect. 3.
S. TI. Sed hujus Appendicis occasione, nescio quas Ma-
BiCaS, ic diabolicas arces lub Cacro scienciarum nomine
Confutavit, hanc Censatis audacter rendicaras Maches. maena cum Philo(opho-
suram Muchac lWasonigrum ignominia, Tubiicie, imo prorsus accenser W aclonius,
in D. . Princip. Caj. Nat
senceat. internis 5. 18. 19. 20.
Causa est
Non Com
mane sub-
jectum.
nasi (Forlan omissishis) anre hac nunquam conjunetim c.
dica fuissent disciplinae machemaricae, sbi persuadens.
5. 22. Ouod aucem soli Ceometrx canca Scienciarum;
Sapienciarum, Arrium; Prudenciorum, Incelligentiarum,
Opinionum curma incumbae, factum eAt, non propter com-
muncsubjectum: quis enim dirersicatem subjectorumvel
limis salcem incuendo luminibus non advertac maximam
sed aestima. Sed procul dubio proprer affectionum de subjecto demon-
ribitas in Arandarum communem aliquam racionem et considerandi
plerisquepre–
dicatis Ae
ctata.
Non tamen
omnes pro-
fitetur asti-
macivitam
181;
modum Frequentiushie occurrentem, astimativicarem pura
seuguantitatem, sub qua plurima spectaneur dum ad demon-
Arendum adducuneur estaca mathemarica.
5. 13. Sedhiemirari subic, quare Orammatici Protodis
am suam e artem rerskcacoriem (quod eodem jure poruis-
Sent) Geometris imponerenon au si (InE; auE Oratores actio-
nis fcuras quancicaciras; aut Medici consignationes dosium
aectimaciras, dum praescribune Rccipc eancum relrancum sub
hac rel illa proporeione: auc Zurisperici praemiorum distri-
buciones secundum proportionem geometricam, rerum
commutationes secundum proportione arichmericam, mus
carum et contriburionum sub ratione quancicatis imposi
ciones e exlecurionum modos: aut Theolosi PonrificiiDee
escorum astimasiones, masno catal0go secundum propor-
tionem objectorum e incencionis Romxe juxra Dacalogi se-
riem Consignatas. an, quod inhis nulla difficilis occur-
rac demonstratio, sedres ex erbierio plerumque determine.
cur: An quod aliquarum rerum (ab xestimatiritatis ratione
spectatarum cessiones eestimaciritacem substancia alioquin
inde scaturientis minuerene, Geometram camen non jura-
rene, quippequipaucis concencus dum Dirinum Numen ex
Operibus contemplaur summ rolupeate tanco majori re-
rUI

## Folio 257 — 851385079:0269
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000269.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
Aembr. 2. Cap. 1I. De Disciplinarum Professionibus.
rum aAueneia se Frui sentic, quanco lacius excurrune sux con-
cemplationis limices: Alias par in his omnibus est aestima.
ciritacis racio.
S. 24. Neque eamen cosirandum es meram spirare Necetian
quancirarem, quas Ceometra possidet opes adrentitias: re.
Spicias Opricam, audias AInsicum. Ponderes Scaticam, exami-
nes Mechanicam, Erutines Archirectonicam, (ulpicias Astrono-
miam, decustes Astroloriam, _tc. tocidem affectiones quali.
caciras invenies quoc quanticaciras, modo disciplinas ipla5
ingrediaris, nec in iis quxe de numero sonoro, de linea visibili, de
Platibus aliis, rulso rel in praedicamentis rel in precognitis
Philosophix lacis inconsiderate dicuntur, acquie(cas. Con-
eta, nullum inrenies Disciplinae genus, quod incer accribura
Quodomni
subiecto suo comperencia Onantutatem non agnolcac, cam e bus Discie
aeque ac reliqua sciencisice perstrinsere, si perfecta relitdici, commune.
BOn EeMCALIIE.
S. 25. Dequone dubices nocabis Ouantitatem hienon Modo ne
Tumicam cxasse, prouc a Scholasticis arecouerenois defini-Confunas
tur, Quod sic accidens per se exrensum, autproue supponitur
proipAs Onanris, de quibus concrete, (no de quanciracibu ab.
Aracte) loguitur Aristoreles in praedicamentis, guando Li.
neam, Superkciem, Corpus, Locum. Numerum, Tempus enentacum
Oracionem proprie, i. c. primarioguanta esse dicie; sed en-
Cuporius Aristocelico et lubeiliore, prouc est Modus aestima-
rivus a quo res denominantur quansa: uccum in nacuralibus
Linca dicitur rripedalis, Superticies palmaris. Corpus spicha-
male, Fructum carnis unius librae, Voxunius semitoniis IEer se(-
quidici, LuX auEVircus mocrixunus gradus, ee in moralibus.
Ager unius assis cum semisse, Flaeres exasse, Ilomo quaniivis pre-
rii, vel existimationis, Peceatum duplo gravins. e in nocionali-
buss Enunciacio universalis, parricularis. Vocabulum pedale,
R. C. CujuS quancitaS est dactylus, Spondans, molossus. pernudam
impositionem. In his e similibus Ouantieas ipsa non eA is Quan-
Linca, Saperhicies. Corpus, Frunum carnis, Vox, TEer, TpY
EcC. Scd potinsrripedahtas palmaritas, Spithamalitas, H. C. S
2
Bnate
meras,
tittton

## Folio 258 — 851385079:0270
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000270.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
251
De Disciplinarum Professionibus.
Sect. 33
enace Longitudo, Laritudo, Profunditas P. crassicies: icem Li-
bralicas, Semitonialicas, sesquidiciras, h c. hgnaee Pondus; Tonus,
Loneinquiras _c. quantitares lunc; ipla vero Linca CBloncar
Superticies laca, Corpus profundum l. altum h. C. Cunt ip (a
Resquantae, seu subjecta actarum guancitatum.
5. 26. Ouam Ouantiratis cum Rc quanca confusionem
et a crantam Scholasticorum de Ouancitate mentem aS. Pra-
senriens Aristoreles, uc ucrum q; postic eritari, notam Ouan-
citatis characteristicam sedulo praconsticuic, nempe Ouanti
CaTIS PTOPEICTatEM, Juxe CA SEgnaliras, Inaegualitas, Majorei
ras, Minoreicas, de ueram esuc sequens Ratio. Proportio: Scilicce
uc, Fiharum denominationum una vel altera rere cadacin
hanc rel illamrem cujuscunque sic conditionis, juxta speci-
em aliquam quancieacis ei conrenire certo constet. Ouod
uc in Fuclidea Mecaphysica pluribusdiduximus, e in Fchi.
cisquamoralem quancicatem ad oculum g5. practice demo
Ararimus; ica prolixioreshicnon sumus. Nec enim jurac
Eonace mulca dixisse: E Onantitatis xque ac aliarum rerum
genminas raciones in iptis Disciplinis Fuclidei methodo
conceripeis exerciceeraditas rideris, certus Cum, ce crastann.
Scholasticorum arccusreiar, cui deplorandam Philosophix
perniciem post Aristocelistempora, prohi hucusque con-
cractam primario debemus, exanimo derestaturum. Respice
incerim Cap. 6. ScC. 1. Encium Cemplexorum quanriratem
Propriam ridebis.
5. 27. Nonisicur unam disciplinam proscetur Mathe.
maricus, sed ex pluribus, uci soleclarius octentum est, quali
rum parri moraliracione per accidens consresatam, pracipue vero
membris pluribus cum ex Prima, cum ex Nacurali Philo(o.
phia qualirescistis, ex cum Republica Ccomerrici velut et.
sensire detensire cotaederaris constance, cd pracipue de cau-
sa, quod admaceriale luorum subjectorum propius acce
denceshorum membrorum prxdicationes quabireales; cum
iis qua in formali magis acquieleunt concepcibilitacibus
aud direrismoribus pugnando. (sicus Hilpani cum CiaL
rabarente
dicet ari
Rotelo
Not a cha-
meteristica
Mathesis
Conpories
bscplinam
aliter o
n
non

## Folio 259 — 851385079:0271
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000271.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
i
e
es
BN
icb
cet
c
0
d
emb. 2. Cap. 11. De Disciplinarum erofessionibus.
lis) conrenire commodenon poruerine, indeque facta con-
Spiracione senio suo similem cleserincciricatem, in qua su-
ameueantur ee liberearem d exittimationem. Undenemo et Mathea
non incellisie Machematicum, nis Mecaphysici paricer d maticus Pro-
fesser aiscio
PhyliciResni penetret consilia, consaederaram suam Rem plinarums
publicam Cartam tectamque conserrare nequaquam pose, partialiten
h. C. nihiunirer salissimam Encis ut sic, _ specialem corporis omnium.;
naturalis scientiam consulae, et inde Prorinciarum suarum
adlciciciarum indolem relur exnatira sede scisciretur, Ma-
chematum nacuram nec iplum incelligere nec aliis explica-
re dexere posse. Nemo isitur harum rerum gnarusricio rer.
ceric Mathemacico, quando prodemandara sibi uorum sca.
cuum contaderatorum Calute legibus fundamentalibus in-
risilat, ene decrecacum Mecaphylicatum Phylica prasen-
cistimo Prorinciarum fuarum cum prajudicio inconsulca
Machel, rel immurentur, rel abrogentur, vel denovofor-
mentur, quantum in le cA caret. Tonolcant aurem quaelo
Catones concinuaram hanc analosiam, Machematici enint
quoniam una cum nobilistima relatorum ae correlatorum
doarina proporcionum e Analosiarum scienciam omni-
um mecaphy licalium pracipuam ee in quoris discursu tre.
quencissimam impecrarunt, eddem quoties occasio tertet
iam inrici (x piuS uEMnEUT.
5, 28. Exhisigitur quid de Mathesi Racuendum (IC Cl- Dicitur er-
rumesse nullus dubico. erbisimul quojure disciplinarum eo Matheste
ONIUM COMMHHENOmen (MaorS) Colis Scientiis ProsesO- quasi
ri dicto Mathemarico concredirishodiemanserit, reliquis
relur excra machemaricis sppellacis; obscurum esenon
Pocest. Nempe quod hxe Scientix rantum non onem tO-
eius Philosophia cerrieudinem demonstraciram, qua Mae y-
occoz. H. C. Cuiuse; Disciplina veram constituicessentiam, in se Disciplina
complectantur, relictis extra se rel abstractis concepcibili- Disciplina-
ertibus e ozonaziais, vel obserracionibus et inductione rum,
Talcem saudentibus hictoriis, relcopicis quibusdam persua-
honibus, rel decretis ex impositione morali vel nocionali
BK
Factis

## Folio 260 — 851385079:0272
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000272.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 49 lines, status machine
260
De Disciplinarum Professionibus..
Sect. 3.
Factis; e gux sunc ejus Farinae plura. Sane praeter demon-
propser De. Arationes de eodem de direrlo, de necelsario a contingente.
monstratio. Quas Aristoceles accurace quidem delincarie. Scholastici re-
rosuiscucullis obrucas (sed absgue dolo malo, per nudan
ienoranciam) penicusfere (uffocarune, nultas in Mecaphysi-
cis invenio, nili quas nostra Machelis immemorabilis eri
praelcripcione possidet.
5. 29. Ouor rero demonstrariones in PHy(iCA, PEXTCE
ota possi. disciptinas Machemacico imposiras, occurrane, Facillimo
calculonudis disicis absque resula Fal(rel an a ly (I (pCc1052
suppucare licec. Philo(ophia moralis demonstrationes, pro-
peer injustissimas de lexicimatione subjecti motas a Schol-
sicis conerorersias, e factas in Comiciis analpricis solen-
nesctacuum extramachemacicorum contra juris certicudi.
nem procestationes, maximo cum Reipublica licerarix da-
mno Vicariorum saffrasiis e Philo(ophia proscripea luner
quae sic desperabundae, ne plane percane, exreris (Furidicis)
a quibus liberaliter excepcae lune, Caluberrima suppedica-
runcemersendiconsilia, quibusti cum Vicinis (Medicis)
consaederati, coram fere Philolophix fructitera dicionem,
quae exera Aines Machematicos cadie, sibi feliciter hucusque
subjusarune, relictis quibusdam serilibus compicis, qui-
bus anciguum Philosophix nomen sibi salcem in memoriam
rerocent, aut quorum incolis ex recerum colonorumnatio-
ne proserris a ancillis ad placicum veaneur, sicue Germani
Vandalis, ee Sueci Tironibus antiguis. Eclane, nis Mathe-
sis ipla cor lincarum ec hgurarum cxucitormibus provu-
enaculis, cchinis, (gallice Barricades, Opanische Senter) ca-
caractis ec. ip(o starim incuieu cerribilibus munita tuissee
(quam Forrisicacionem Fuclidi porissimum graco animo
acceptam Ferimus) dudum eriam cum ca fuisset actum.
5. 20. Denique relmetacence quiris jam inceilisie
theses mix -quo sen su Machemacica protessionis posterior porrio Ma
ndicitur, thesis mixra (oleac appellari, nem pe quod tora poltCicome
eriam Philosophia sua demonstrationum et cercicudinum
Prit
nES,
Quas fere
det s
Proscriptis
parcim
Partim ra-
pris aliis
etrenae
THCIME.
unac Mam

## Folio 261 — 851385079:0273
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000273.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 39 lines, status machine
ALembr. 2. Cap. 12. De Disciplinarum Constitntione.
principiageneralia petas exipsa Ceometria nveis de otim
Tolicarie sic dicta Machelhut a ex ca Prima Philo(ophix par-
ce. (Racionum doctrina cum Arichmerica) quam uc adscici.
tiam Cieometra protcetur. Ouid enim est in tocaphysica euod o-
Sciencia (AcroaEn hic excipio, nudasquererum naturalium
mnes disci.
historias) quod Geometriam non Capiar Loguatur hocHip- Grediatur.
pocraces Phylicorum cordaciorum Parens, imo loquacur
ipCa Phylica Recenciorum arctissimo Ccedere Machehjuncta.
Ouancum principiorum Politica debeatMacheli, loguatar rotum
Plato de Republica. Noshicmilerabilem depraracx Phi.
Lolophix Corcem dolemus, d ur in posterum fara meliora se
QuANCUE, OpTAUS, SPCTAMAS.
C AP AF ZII.
DeConsticucione Disciplinarum.
5. I.
Eleusque Subjecta Disciplinarum, carumque genera et Disciplina
species perlustrarimus: Sequitur ipla Methodus, Qu d reliamdum
constituunur. vel constiturx traduntur, vel eradiex apprchen constituta
duntur Dilciplinx. Ouod Constitntionem concernit, Sclen-
tiarum puca complexarum, h. c. inceorarum disciplinarum,
nicitur illa simplicium ee parcialium scienciarum inventio-
ne denacurae ductu porius quam regulis arcificialibus perfi-
citur: modo, quod superius eciam monui bene percepris, de
accurace probacis jam inventis (non curiolis conceptibili. Canara
racibus, Ced eftatisrealibus cum incellectiris, cum demon. esent,
Aratiris) Arenue porromeditemur, e institatis experimen.
eiss carumquerariationibus, repericionibus, extensionibus.
translacionibus inverhionibus, applicationibus, copulacio.
nibus, vericlicationibus (Ourinam hic TagaS AUAE, auEPA-
ctolus) Nacura rilcera, (non excernam larram) peniciusin-
spiciamus, _e invenca nora tideliter inricem communice-
musscomunicacanon ex preconceptis opinionibus, sed ana-
Tyrica methodo dijudicemus, minus accurara placidenore.
mus. mieliora subsicuamus, mere probabilium utramque
63
RK:
abl

## Folio 262 — 851385079:0274
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000274.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 48 lines, status machine
262
DeConstitutione Disciplinarum.
Sect. 5.
parcem coleremus _c. vid. C ap. 3. memb. r. hujus sectionis.
et dugme- FCquoniam Cumma disciplinarum capita prxcipuxque spe-
cies a receribusjamdum consticura lunt, sicut earum seriem
in praemissis decerminatam dedimus; nihril nobis restac,
quam ue impecracam hanc a Majoribus nonris scientiarum
hareditacem plurium proposicionum sais demonstracioni-
bus municarum adjectione locupleremus, acque ica ipA
quocidie magis ac magis contemplando dicescamns. Nec
enim persectas jam esse scientias omnes suisque nunieris ab.
Coluras cositandum est, quin pociusmaximum eorum qua
scimus ese minimum eorum qua nelcimus cerro Racuen-
dum.
5. 2. Neccamen est, quod quis cum Curkio disciplinas
notm, habicuum nominibusmensurans pucce. constiruendam ad.
primum
inventa
huc rectare disciplinam alignam eoto genere dirertam, co
quod consticucarum alix quidem sine sapiencie, alix Scientia,
alix Prudentiae, alix Arces, nulla camen intellicentiae cirulo BF
intionica: perinde enim est aclguis, cres filios Marrhaeum,
MCarcum. Lucam, habens, putet quartum eriam iphinecesta-
rio deberi qui Johannes rocetur, quod 4. sincErangelista-
rum nomina. Sane si Subcilicas Deculiare subiectum CNer.
quod incellicentiam, novum disciplina genus, constituere
posset Aristoceles, qui in hisnocionalibus subcilissimus fuie
ec incelligentissimus, eam hoc nomine non neslexisset. Ouid
aurem de generibus, habicuum in decerminandis disciplinis
senciendum sc ex sequentibus incellisetue.
5. 3. Dilciplinarum rero siquaramus orcum ee origi-
nem, non caepeas illas simul eAe _ excultas, sed paulacim
successira Vecerum inrestisacione secundum parres, non eo
quidem, quo nacurali qualinexu se insequuntur, sed curba
coprorlus ordine constirutnshistorix luculenter testantur.
coomotria Primum enim omnium Geomerria ab Aorpeiis, occatione
rithmeti
640:
aerorum limicumque, quos annirerloria Nili consundebae
inundario, distinguendorum; srithmericaverd a Phaeniei-
bus, ob trequencesmercacuras de comercis, Procloreste, Tune
inren-
10
Non nov
Hominum
nimis ab.
Eilesatorena

## Folio 263 — 851385079:0275
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000275.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 37 lines, status machine
Nlembr. 2. Cap. 12. DeConstuntione Disciplinarum.
inrenta. Ouorum ictam poRca TTT AL ES Milesins in Cree-
cia (huc enim primus iptam transculic) ee quicum sequute
unc insignes Philolophi; hanc vero Prthacoraei, Primum
quipperudes acque impolicas, mirum in modum excolue.
runt e amplificarune, restibus Diog. Laerr. in Thalecisrica,
_ AriCt, L.MCE C. V.
5. 4. Fost Ceometriam _ Arichmeticam inventam, Na- Post Wacn
turalis Philosophiae nacatis illuxit. Principia enim scometri- alia Philo-
camucuarus Thales ab Acsrpriis, rerum Physicarum prin. Sopbia
cipia a causas serucari, Astronomiae secretarimacus, primus
Feliplin praedicere, adeoque Nacuralis Philosophix funda-
trenca Aruere eA seeresus. Laerc. in Vitalplius. Cujushac
in parce sectatores (Phylicos inde dictos) Anaximandeum,
Anaxagoram, Prchasoram Parmenidem, Democricum. Fpi.
curum ee quam plurimosalios enumerar Laerrius c. I.
55. Cum rero Socraces foniex Sectae addictus Natura. Zu Monslis
lis speculationis fructum in cirilibusnullum esse, camq; ad
officia ricae minus esse neceMariam sibi per(uasAer, Moraiem
ipse Pbilosophiam Nacurali Superaddidie, deque moribus
cum priratim cum publicemulcum disseruic. Zenoph. L. F.
dedictis soeracis. Ouem sequuriPlaco e Aristoreles, quan-
cum lucishuic parcithilosophiae suis seripris Fanerati sunes
ealegencinon pocestosse obscurum.
5. 6. Post Moralem demum ee Nacuralem, Prima Philo- Denique Pri-
sophia (cui a Mersphysicaenomen exinde indicum. Philopo- macum
nus e Alexander rectancur) lucem asspexie, Axistoretis fere. Nocionali
Solius e cruca _ exculca industris. Cui ipheciam NVotiona.
lis Philosophia I non nacales plane, incrementum camen e
primum culeu anL _ COligrRFHFCFCFEAEG; ACCCpEuM. OUEM-
admodum enim quae de Splloxiimo ec modo demonstrandi
in Analrcicis eradidie nemo ance ipsum centaric, ne ipse olo-
xiacur Lib. SopH. Elenck. c. uIc. Traquamris in Dialecticis
_ Rhecoricis alii ance ipsum non plane nihil praesticerine,
methodicecamen a permodum artis, quirem eractare essene
aBSLeSF
2

## Folio 264 — 851385079:0276
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000276.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
De Mlerhodo Doctrinae.
adcresti. ullos Fuisse l. c. ipse negare ridetur.
consticurione Disciptinarum dicta lunco.
CADUT XITI.
CMethodo Doetrina.
5. F.
cae l
cujusque Di. D AEchodus eradendarum qua consticuex sunc discipling-
sciplinare. L rum, indolem e iplorum scibilium e incellectusenti
sime seguitur. Fe quoniam unicus est sciendimodus quasi
Duae sunt
partes essen
tiales
prooressirus, anociori semper ad ignotius, unica criam sci-
enciarum eradendarum Mechoduserir, quam accurare nobis
ex Maches iam olim praeconstituit Aristoceles F. POst. 8. UE
mirum siccam mulcoshrucusque superracaneam illam diver-
Carum in disciplinis Methodorum curam corquere poruisse.
Sciliceruerem in pauca conferamus, duae sunt cujutris Sci-
entiae partes velucessentiales, quarum prior seortim Intellicen-
cia, posterior, qux priorem Comper qua sircalsumie, ip (a Sci.
intellicen entiana) 5Eox ab Aristorele dicitur. Fst aurem Intelligen-
ria sub quatianihil aliud, quam inonn s scor aueour reora oEcor T. POI. 27
hr. C. perceptio seu coonicio, vel si marishabicus indemonstra-
bilium aut salcem absque demonstrarione cerro connoicibi.
dium principiorum. Oua principia cum duplicia ANC, ue
scct. 2. declararimus, duplex indenalcieur Intellicontia, nem-
Derel Supposurva ret Perfectiva.
(1) Desini.
5. 2. Intellicentia Supposiriva complectitur Definitiones,
tiones s Dura Nominales e Essentiales, Tub quibus in disciplinistacire
Hypotheses, concinentur aut iptis statim subjunguneur Aypocheses: FF
Desinitiones quidem (unc rum iplius subjecti e specierum s
quashrabee, cum affectionum e proprieracum aliorumq; cer-
minorum in demonstracionibo subsecucuris occurrentium.
(2) Axio. Intellicentia perfectiva complectitur Postulata, Axiomata, Ob-
maaia cum servationes, ejuldem generis cuius est iplum disciplina sub-
Postubatis
5 Obserba
jedtum, tanquam caulas complexas e principia Conclusio.
ionbus num disciplinae, licet caulas simplices subjectum non agno-
sCaC. Oux OmmIA (ALLEMI LUMIHHEUE (Nap. Carorra)) h. C PrO.
ut ponta
264
ScCt. 3.
ra

## Folio 265 — 851385079:0277
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000277.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
embr. 2. Cap. 13.
De Merhodo Doctrina.
ncpolica Cum adietuntur e incelliguntur, absque nlla de
monstracione, qud nequaquam indixent; quacenus calis Cunt.
Fedehis omnibus claristime pariter e lacis prolixe disserie
Aristoceles r. Post. 8. cujus verba, quoniam in omnium ma-
an Cuntpigechuc exteribere, corum enim capur elset exseri
bendum. Oux lo legatis ip( denuo non vaenicebic.
5. 3. Cxterum quo ordine exhibeas Dehiniciones, IIy. Luoram
potheses ee Axiomaca inter Sc, nihilretere, imo Expius, ubi meshodus
nempe de utrisquerel alterutris jam anced palam omnibus ria,
certo constar, nec ulla disticultas est, omicti plane praesertim
Detniciones XIypocheles postune, quod aportissimis vec-
bisipsemonnic Aristoreles l. C. d Fuclides caererique Mache-
matiei practicerelut ad oculum passim octenderune, uema-
ximd subeat mirari, qui herihactenus pocuerie, ut Pontiticiis
qui lib Aeistocele nonxantue Duce quam ut Dictatore mi-
licarune (locum cenente vel Thoma rel Scoro sub insioniisrel
Realiam vel Nominalium, Dura concepcibilitatum) nudis de- Presortim
Ainicionibus e distinctionibus, adjectis circa cas plurimis qua Desi-
Rucorum sencenciis, intesram Scienciam absolri posse pucainitiones,
rinc. Soncadnauscamtere discipulis suisinculcarie aristo.
reles non nih. demronstrando scieneiam obtineri, nominali-
ter rero reletiam essentialiter definiendo (altem terminos
ee involuera grammaticalia, quibus summum Philo ophia
bonum relurimplicacum alii aliis eradtimus explicari.
5. 4. Suncenim termini. quorum detiniciones tam an- eua rerum
xic traduneur e examinancur, ad iptam scientiam non in a. sunt cuculli,
lid proporcione, quam urcucullus ad Saccharum (licoat hac a-
nalogid uri) Sintisitur, uc termini adscientiam, ita cuculli ad
Saccharum: erxo inrercendo, sient saccarum ad oncullos; ila
Scientta adterminos: ee alterando, ut saccharum. ad scientiam;
ita cuculli ad terminos. Capiaenunc quisque quod rolet. Fu-
clidi paricer. _ Aristoreli saccharum masis quam cucullus
Placet.
5. 5. Licer aucem, qui saccharum (praesertim granulis Qnibus non
minurioribus) esse rule, cucullum prius quo conrinetur a. Aros conce-
Peri. Dens inbolu
Eimus
265
ett arbiera

## Folio 266 — 851385079:0278
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000278.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
266
De Alethodo Doctrinae.
Sect. 80c
Perire tenCaTUE: S camen Caccharum fuerit purUM, uc id,
quod a Candianomen habee, nec cucullo quirradit,nec pro-
Aliis eom. inde cuculli explicatione, qui saccharum esserule, opusha-
municados Bec, cAo quod cirilius (c. Cnon cucullo, Parella ramen aue
orbe (rarius Arophiolonis purissimo) inter eradendum uris
Similicor licet qui scieneis rerum (praeiercim minutarum)
feuirule, cerminos prius quibus cradieur explicatos habe.
Nissiis jam re debet: Si tamen sciencia fueric pura, utcar quam Geome
vasescant. eria nobis suppedicac, nec multisterminis arrificialibus qui
eradic, nec proinde longa terminorum explicacione qui sci
entiam altequirule, opushabet, nisi quod obcirilieatem
diasrammatis uci plerumque Coleaneincer tradendum Ceo
metrae. Videas hinc in Elemeneis Fuclidis auc prortuso-
issas, aucrribus lineiscantum contienaras esse terminorum
Definiciones; rerum demonstraciones contra, qua sequun-
cur, velue in immen sum exercescere adverras.
5. 6. Inaliiscamen Disciplinis Farcor majorem esse rer
colliceneia minorum explicondorum copiam, et proinde peculiari qua
uta. o, si libro eradendam, uc in Mccaphylica( AriCt. l. 4. (al. 5.) Spha.
rica, Erhica, d aliis. In quibus apprehensionem mirisiceju-
racs sinacuralis obserrecur ordo: nimirum ue exhribeaneue
primo definiciones subjecti, specierum, parrium, quousque
hori commode porest, ca lerie qua nacura se mutuoinse.
quuneur a generalioribus ec communioribus ad specialias
Deinde definitiones affectionum, ea serie qua ex subjeati
principiis inerinsecis rel exerinsecis qualiresultane, sicur in
Pharmacopolio pexides juxta rerum concentarum, liquo.
rum, pulrerum, lapidum, ecc. naturalem seriem collOcancur,
e luisnominibus infeniuntur.
5. 7. Ad majus aurem ipsarum demonstracionum den
derium excicandum ee jurandam perceptionem maximé
conducit. Detinitionibus Scholia subiicere, de in iisrelue.
anticipando quippiam de summo Bono leriter saltem de-
sustandum porrigere, ur, sicur qui Pharmacopoliu ingredi
cur dum oltactu salrem quid boni renale procter percipie
C0c
eurum im.
Mentoq
xiliciunt
intermista
ubuota

## Folio 267 — 851385079:0279
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000279.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
emb. 2. Cap. 13.
De Alerhodo Doctrinae.
267
coquerelac in oncecessum refcitur (ructicum illum excipio
qui timocquino anecus, aromacum Fragrancia passus elt
celipen) quoris precio cale quid sibi comparare sectie; ita
disciplinarum cerminos ageressus boni subolentis suarica
ee porro ad iplam scienciam alliciatur. Oux omnia melius
ex inspectione disciplinarum Fuclidea methodo jam con-
Ccripearum intellisere licer. Sapecamen ticut iplis demon-Quocunque
Aracionibus inspersancur cerminorum quorundam expli- loco proxo-
caciones, ubinimirum aliashoc commodius feri non por nantur:
CA, uc passim apud Fnclidem, praeserrim lib. 10. vel ubi erpis
ham expresso detinicionum libro, incer demonstrandum no-
rusnobis incidiecerminus commodicaris erso adhibendus,
quodmihi accidisse Facoor in Fuclidea Sphaerica nectamen
hoc iplocucullorum risornoscensores sporo FUTurOS.
5. 8. Sicuraurem Detiniciones iplius cractacus discipli. Axiomata
naris incesrum sibinonnuquam rendicane librumiita Axio. Sequvocur
aca, (qua alias pasellam, praesercim in immobilibo, rix ab.
Solrunc) prolixitate rel copia Detinicionibus (ape non ce.
dunc, praesertim Obserraciones jux pluribus in disciplinis
nimium quantum excrelcune. Bancur enim nonnullx di.Quorum
sciplinae, rerum nempemobilium ec experimencalium. in Experimeni
ratia se.
quibus obserrationes prolixicate sua peculiarem sibi ven. ansur
dicant tractatum. Fccolisprimostacim est ip (a Philosophia in Physicio
Nacuralis praelerrim qua parrem specialem, (generalis enim abi consti
vars quoniam propius ad immobilium Philolophiam aCCC. tnunt
dicminore principiorum copia constat sedmaiorem haber
numerum cemonstrarionum) ubirerum nacuralium Obser-
rationes e experimenta, quorum. consisnationes storiam Historium
Nacuralem rocamus, tancum non utramque pasinam in Naturalem
membris tere linoulis absolrunE. 
5. 9. Videas hinc amplissimam in Astronomia Phae.
nomenorum caelectium a multis seculis obserracorum Fi-
storiam uranicam, ipsique subordinatam ee lacis late diffusam
cerreatrem, peculiaricitulo dictam Ccographiam. NeC minuS Elementatem
aplx luncFlictorix Corporum, elancarum, Animalium,
L
PaT

## Folio 268 — 851385079:0280
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000280.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
208
Do Mterhodo Doctrina.
Sccb. 50
Partium humiani corporis, ec. guarum singulae sinsuIos si-
Cajus usus. Birendicanceractatus. Consisnantur aurem et SCOFHIM eX
hibentur Ciblerrationesnacurales, cum quod pulchrum sC
rerum experientia cornoscibilium salrem incellectiram ha.
berenoriciam, in qua non ulcima Boniphilosophicipars
consistie; tum ut inde sciencix Physica conclutiones et de-
creca profundiora cumprimis ad praxin Medicam e huma.
naerica usum facientia deducancur; cum ac earum ipsarum
rerum, experiencid coonicarum, causa. si quas tiabene, sinon
praecise, tamen juxta cerram et accommodaram hypochesin
declaraciram, inveniantur, ipsaque Obserraciones instar
principiorum anced praemissa, poltinstar conclusionum ex
inveneis suis causis deductarum inter demonstraciones re-
deant, in quo principalicer (non in priracionis aur materia
prima conceptu) ipsaptirsica scientia consictit.
temin Do. S. 10. Taliseciam eA Polirica, cujus Obserrariones ex
bitobh3
rerum sectarum side digna relatione (Tsistoriam moralem, e
Flistoriam abs0lute 95. Xa )eZoxl vocant) Hlistoriooraphis
verx Policica Promachi, mechodo vel seooraphica vel chro
nolosicas relharmonica seorsin semper exhibene, tums
quod pulchrum sichominemi rerum ab hominibusgectarum
cam anciquarum quam Norellarum salcem incellectiram
habere noriciam; cum ue indesciencix Policiex concluhio.
nes _ consilia deducanEUE; taM UE CAEUM ip TATUM FETUMI EX-
Periencia sic ab(olure (quod sint) coenicarum caux, E quas
habenesinon praecise, tamen sub disjunctione ad certamhy-
Pothesin conslicuendam inveniantur juxca quam iphus Rci-
publ. subernatio prudenter insticui possic, in quo principa-
licer, (non in formarum distinctione, e personarum ad 1o-
cietatem requisirarum numero decerminando) Politica sciu
entia consistie. Idem de Grammacicis. e grammarice tradi.
Grammati eis Theologorum e furidicorum Obserrationibus textuA-
is;
Thoologicis.
libus. sentiendum, quas Cricici e Philologi; disciplinarum.
Turiaicis. Principiissignancibus supersructarumPromachi, methodi-
re concimmatas peculiari eraccatu extibent.
S. TL. XION.
criplex.

## Folio 269 — 851385079:0281
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000281.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
emb. 2. C ap. 13.
De Merhodo Doctrina.
269
S. 1I. Non autem opus es, UEOmIMia AXIOMACA vel OmneS sibe simuB.
Obserrationes alicujus disciplinae conjun ctim PrXMiCLanEuE cradantur.
entequam ad ullam conclusionem demondtrandam auE
quorismodo probandam hacaccessus; sed Cuthcie, ex his
principiiscasalrem conjunctim exhibuisse, quibus hoc rel
illud disciplina membrum (in quorum plura quaeris disci.
plinasecari porest) peculiari libro scorlim eradendum indi. Sibe mem-
Sec, ut in Fuclide Aristorele, e aliis ridere est. IIIud enim no bratim (s
spectat ad essenciam mechodi disciplinaris, sed hoctantum, incisim,
uc praecoonicis terminis principia demonstracira prius in-
nocescane, anrequam ad conclusiones exillis principiisde
ducendas aecedaus, modone decoptiones e mendacia
proreris obserrationibus, e praejudicia puerilia Peu prae-
conceptas ab incunabulis opiniones proreris axiomacibus
arripiamus. Ouod uceritetur considerate procedendum d
nihil cemere credendum est.
S. 12. Iplarum vero Obserrationum Mechodus arbi. Moudura
eraria eA, modo clard eradtantur, ee d difticultacibus suis libe. sint, aue
rentur, ut omni exceptione sine majores. Quod exemplis
praesertim in Fuclidea Sphaerica jam expressis melius intel.
per se
lisetur. Licet aurem oblerrationum contrmacisneS, qux sut snaun
inductione saltem aut alius generis nud a perceptione ordi- ctione
narie perficiuntur, sape demonstrarionis instar ese posfint
praelercim apasogica, tumen extra disciplina partem de-
monstratiram adhuc cadune, quarenusnudarum oblerra-
tionum sunc contirmationes. Onod Si vero obserratarum
rerum causascomplectantur, ut ita dicam originales, genui-
na demonstrationes Tunt, a ad alceram partem spectanE.
Sed non multum refere, in ancecessum prorsus abctinere d. Aut antici
quocunque demonstracionis genere auenimium cerrifican. Pata demon.
do demonstratione relur per ancicipacionem uti riderismo stracione
done circulus committatur Sophisticus. Non peccacillepe.
nes Analycicos qui rem nimium contirmat, peccat aurem
fcaricer imorapularqui quae noc contrmacas nec per se cer-
ta uncinec ab aliis concestas proprincipiisrenditat. (2
5. 23

## Folio 270 — 851385079:0282
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000282.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 44 lines, status machine
070
De Mlethodo Doctrinae.
Sect. 30
Annoxis a8. 13. Sicue aurem allumpeis seu posiris Detinitionibus
nonnanguam scholia subjicimus cum ad meliorem termi-
norum intellisentiam, cum ad praelibandam scienciam; ica
quae exconsticucis Axiomacibus et Obserracionibus 95. c0-
rollarii loco Ruune, e jux circacalia principia per nudam
incelligentiam cognoscenda occurrune, scholiis inclula lta
xim Subjongi pOAunE, MEinEEILOCtO EA InCeNSIrE EUM exten-
sire 95. praparacus, (ubscencuras demonstrationes eo felici
us apprehendere queac. Ouid: quod iplacalium rerum in
cellisentia Menci nostra perfectionem larsiatur _ cogno-
Scendideliderium quodammodo lictac, in quo (apiuscriam
summa. cogimur acquiescere. Acque haec eA prior illa cujusque
disciplina pars essencialis, in qua, quae scientiam consticu-
une principia distinctismembris quasi seorlim exhibentue,
uc, ex quibusnam Elementis componantur fucura demon.
Strationes, clariis apParCAE: Sre jaM exPTCISE PONAEuT HXC
pars ueroquetuo membro, sire, cum nulla difficulcas est,
implicire qua membrum alcerutrum auc urrumque sub.
incellisatuE.
5. 24. Posterior Pars essentialis ca, quae scortim d qua(I
sencialis est particulacim praemissa Cune Sciencifice componit (ut Medi-
cina, quae phylica seorlum eradidie, artiticiose i(cet) _ tri-
um relplurium quorumcunque, quorum unum alceriper
alcerum rel alteranecessario conrenit, reales complexiones
accuraca merhodo consignatas (tanquam Caluberrimam ale-
Xipharmaci confectionem) propinac, quamens conerR Per-
niciosissimum ignorantix renenum indeque dependencem
pralentissunam anima morrem rolupruose non mino quam
Fruamose fruatur, acue ica ricam reram h. c. dirinam agen-
do Deun in quo moretur, perpecui contemplatione
reHCFeTUE.
Scientia
S. 25. FFhac est illa pars quae Formam rerum scibilium
h. C. affectionum cum subjecto per causas (tanquam princi-
piorum macerialium auc parcium constieucirarum unio-
nem) complectitur, quâ gux destiruuneur, uc Forma carene
qu
Bi ooi est
corollarii.
A. ParSC).
ipsa

## Folio 271 — 851385079:0283
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000283.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Alemb. 2. C ap. 13.
De Merhodo Doctrixa.
gux dac essenciam; iea Disciplinam, h. c. Scienciam comple.
xam proprienon constituune. Undeparstixc utramqi dis
ciplina pasinam absolrens ab Aristorele etiam ablolure Sci
entia vocari tolet, quippe qua demum affectiones ue dicuneur affectientr
de subjecto (quorum utrumque prius saltem definitum exac)
perprincipia (quorum certieudinem ancea Caltem nude d lc-
orsim incelleximus) accurat a methodo demonstraex indubi
catocoonoscuntur h. C. Sciuntur.
S. 16. Non aucem purandum est, in hoc consictere affe. No signater
etionum disciplina de lubjecto demonstrationes, quando
illa signate Caltem spectata (ubiecto criam sisnare (alcem (DC.
etatoinese, aur ex eorelulcare, netcio qua mediance subiecti
iplius forma eanquam emanationis causa, concipiuneur, r.
8. in Metaphylicis, quod Enssit unum. verum, bonum ob essendi Conceptibi
rationem, aut quia existit: item quod si vel idem vel diversum, literr
quia estunum: quod sit necessarium, contingens, causa, causatum
principium principiatum, nescio propter quid. Pein Arich.
mecicis, quod umerus sit par vel impar, primus vel compositns
(nelcit Euclidesmedium) Ec in Gcometria quod magnindo supersici
(Linea Superheies, CorpuS) sit quanta h. e. Concindine, lariu-
dine, profunditate mensurabilis, ob extensionem: item quod sit
cerro situ ad alteram constitutibilis: quod si figurabilis, (neslexie
an isnorarit Fuclidesmedium?) Ec in phylica: quodcorpus
naturale sit quantum, locabile, mobile, quiebile _c. (non adiccie
Arictoceles medici) aut quod animal habeai sensum ac mocnm
(ex detinitione) auc, quod moins sit vel velox vel tardns: quod
diaphanum sit vel illustrarum vel obseurum: quod Tonusur sic sit
consonns vel dissonns: quod P’ondus sit vel grave vel leve: quod Mo-
tus Caeli sit guantus: quod Scellae potentiam habeant pariendi ecti.
psin: quod Cireulus Caelestis sie vel major vel minor, rectus vel obli
gnus: Ftin Philo(ophia morali, quod homo moraliter acens boiet
aeat velbene velmale. veljuste velinguste: Ft in Losiea quod Jocosepen
consequentra sit vel lecirima velillesicima _C. Omniargux di. ctatarum,
ximus, Gionace salcem pront dicta sunc intellisendo, nempe
guacenustales affectiones ex luis subjectis salrem Avere ret
emana
literus
Lebitern

## Folio 272 — 851385079:0284
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000284.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 47 lines, status machine
272
De Meshodo Doctrinae.
Sect. 3
cmrandre, atque sic iisdem rerecd eribui posse concipiuneur.
5. 17. Flaec enim omnia vel ex nudis cerminiscum sub-
and jecto collatis per se innocescune (quod cumprimis de ase-
scibilitate
carent,
etionibus disjunctis incelligendum) vel per experientiam
constane (quod de unitis primario accipiendum) nec ulla de-
monstratione esent, perinde ac ipla Axiomata (r. 8. Bis duo
CACquaTHOT) sed una cum ipsis definicionibus supponunturs
e in disciplinis salcem assumuntur, exrera rero demonstran-
eur uc loguitur Arisoteles 1. POR. 8. verbis expressissimis.
Nec eorum etiam qua talium cognicio quippiam scienria
parie, quamensnacur a scire desiderans relleriter (aIFem ex-
Caciari possec, cesi quippiam bonirealis, cujus haec ip(a (al-
cem essenc abstractae raciones e indicatira velur extralatio-
Nis salcem nes, lubesse rideac, qui Capir: perinde uc quitragranciam car.
pronissibei
nisaNata, qua conrirx summa cum roluptace rescuntur.
falcem olfacie, non exlariarur eadem, exsi panem interea
manducans abstractione facta quippiam Capidioris subesse
Ebi perluadeat egenus.
5. 18. Ouin porius cosicandum eA, affectiones (Gonare
se de cerro quidem prius detunitas, (ed) hic exercice spectatas, de subjecto
Lachblo
(hEnace quidem ancea definico, (e d) hic etiam exercice limita-
10. perprincipia (noncam subjectilignaci consticutira quâm)
torins complexi demonstracrvi posiriva, h. c. Axiomata; demon-
stratas; ese delicatum illud Disciplinarum pulpameneum
quodrerera lapis, a quomens Cacura suariter acquieleiese
IXEREUE.
5. 19. Ita Mecaphysica, non de Ente ue sic (quid enim de
Mccaphy(. eo demonstrari posset) sed de hoc rel illo modo restricto
v. 8. de A. (sub quo eamen omne Ens concessire sublumi por-
CA) onidatorum quorumcunque cerrium C. diversum est, quod
ipsum C. datorum alteri B. diversisicarur, demonstrar (non quod
sic rel idem rel diversum signare, (cd) quod aliquid eidem A.
diversificarum eriam diversificetur alteri B. OUIX EAMen pEO-
policio propius ad iptam incelligenciam accedit, e (Fere ex
se manifestissima) profundiearem purci meraphysici non
Lhaleni
Sed exerci
monstrata.
osolio ac.
lact.

## Folio 273 — 851385079:0285
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000285.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 41 lines, status machine
nembr. 2. C ap. 13.
De Merhodo Doctrina.
dum accinsit. Profundiores exhibet Macaphysica Fuclidea.
Duarum quaedam, uc opinor, ad iplum ejus Fundum per.
Tingene
5. 10. Ita Arichnetica de numero non uesic, sed certo srithmotiu
modolimicato r. 8. de duobus numeris inae qualibus, quorum mi.
nor amajore continua subtractione subductus denique relinquar uni-
ratem, demonstrat (non signare quod sinerel primirelcom.
Poliri; Cc d) decerminace, quod inter se sint primi. Ita Ccome- Gcometriom
eria de Lineanon sionace sed exercice de Rectagna cirenli dia-
metro perpendicularis inter circumferentiam es diametrum con-
cinetur, demonstrar (non signace lonsicudinem vel brerita-
rem (cd) exercire affectionem alias omni Fnci sienace com-
munem, nempe proportionalicatem. Sed hic ad hoc genusre.
Arictam inter diamerri partes mediam. Ica de determinato phil. Natu-
Corporephysico, de Sole es Lnna demonstratur quancitas non ralis (55.
signace, sed decerminace, quoduerrusque diamerri sint in ratione
distantiarum a vertice umbra lnnaris _C.
5. 21. Ouod bene perpendens Aristoreles non Paris ese imitatione
duxic in generalibus decerminasse mocum aurquietem actri. so
bucum esse corporis phrsici, supposicione salcem detinicio-
nis Naturae, led exercite postea quae de mocusciri pocerant
accuracius inquilirie. Idemesto decareris judicium. IIn-
dequiris incellisie Disciplinam luoare senondum exsolvi.
Se Gcommunes affectiones generist. e. subjecti signate (al-
tem spectaci, pronc ex definicione Aunne, exhibeat, autea5
exracione formalirelmateriali idencico Syllosilmo sub spc.
eie demonstracionis deducat, sed porins abhac superficie
plusulera penerandum esse si quid solidi relimus obtinere,
ee ab orificio in protundicarem purei delcendendum, ( Ne.
ctare e Ambrosidmensinebriarirelit.
5. 22. Nec etiam cositandum est, quod in disciplinis eriamsipm
sub Scientiam cadic omnicarere debere practicabilirate, ac- xin inbosu
que icanudasterminorum demonstraricheorias, h. c. ab Ara. bat.
etas conceptibilitares: guin porius, quod suprajamdum fuse
declararimus, quodcunque tuerir accributum, (l. de sctheo.
M M
recic
27
63

## Folio 274 — 851385079:0286
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000286.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
274
De Aterhodo Doctrinae.
Sect.50
recicum sic P. practicum) quod subieao (P. de se conringenri
F. necesario) per causasnecessarias necessario convenie, il
lud in lua, quo spectar disciplinâ nesligi nequaquam debet.
Onamnal. Fe quoniam nullum est disciplinx subjectum, circa quod
hac relilla praxisinstirui non possic; igitur nulla discipli-
na cA, quae ab omni prorsus abhorreac operatione demon.
Aranda.
Veram quia
5. 23. Praecerquam enim quod  Nocionalis ee Moralis
aem ebilo. Philosophiameram spirce praxin suo quaeris principio pron
sopbia Mo- poxtionaca; ceiam coca Philosophia Wacuralis quam plurimas
bileon
demonstrae conclusiones, qua vel ipsae praxin invotrune, vel
ex quibus rerum nacuralium praxis formasis, applicatira,
imicarira, demonstracirelcoenoscitur aut dirigicur. Videas
inde Praxin non cantum Medicam, sed _ Arrisicam e Opifi-
eam lu pecere principia regulacira, luasque certitudines. FP
quisec, quipraxin in Machesi mixta no adrercar maximam d
praxin inquam non arbicrariam (nisi quond exercicium) sed
necessariam e demonstratiram, nempe cum suiscerminis
complexe, uc in disciplinisheri debec, spectotam.
et anaosi
5. 24. Ficer autem Immobilium Philosophia, (Primanimi
eamipsa rum, un a cum nveics sic dicta MLathematica) eam excludae
obilosopbia praxin, qua subjectum (quippe prorsus immobile) rerera
mmobiliu: possic aftici, nihilominus, ne (ola plane nullam admietat, o-
Demenris analogieam quandam substituit, qua vr. 8. Friana
enlum aequilatorum ad daram lineam constitmere, circulo ficuram
inscribere, numeri multiplicem producere, radicem extrahere
Fnri cujusvis aestimativitatis proporrionale medium aut extre-
mum sistere, _ c. doceac e demonstret; non quasicalia rever
herent, sed quodhacluis ex principiis rerocara Mencis di
Binctae coenicioni denoro lalrem relucorianeur; auc lirere
ea generarentur calia, hune in modum demonstrarire consti
euenda FOreHE. FF haec est illa praxis, quam Problemara CCO-
mecricas Arichmetica, Mecaphysica complectuntur, et quam
postea cerris compendiis _ charactoribus dirigic Analysis
Execiola.
d.250
a discipi
narum ab
horret,

## Folio 275 — 851385079:0287
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000287.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
lembr. 2. C ap. 13.
De Merhodo Doctrineo
39
5. 25. Paucis, ue genuinum cujusque disciplinae subie. Cujucanq
etum est Substantia, quod superius prolixe declararimus; ua senoris siu
Pexmissis in Incelligencia cum suppolicira Definicionibus, acributus
cum perfectira principiis e causis, quaeris disciplina Modos
Subiecti praedicaciros, cujuscunque sineconditionis, inpar-
re Sciencitica persrinGerE TenCEUE, Sive gualitares linE, sive
guantitates, relationes, actiones, passiones, quando, ubi situs, habi
tus, e hretales ipsi (ubieco immediare conreniane. sire me-
diace, modonecessario praedicentur, e causas habcant ne-
cellarias, cum quibus necessario coharere acqueira subjecto
suonecessorio inese per demonstracionem octendantur.
5. 26. Ubi camen substancix praedicaca, Modi, non ita Aodd nt
Aricte sumi debene, prove a subtilisancibus illistieri Colerstricesa
Poncificiis, qui Pradicamentis ae Praedicabilibus expolien- maneur
dis omne suum impendune Audium, e praecer numerum il. Monis
dic denarium hic quinarium, quem vcrobique lancté custo-
diune (seil. nemaneat proporcio subdupls, qua in Musicis. O-
caram constieuir, ee unisonum largitur) neicio quas inter
Tes praedicamentales, infra praedicamentales. supra praedicane
FalesH. C. transcendentes, Supereran scendente s. h. C. Supor supra-
Praedicamentales _C. Finsunc distinctiones, ab Aractis ubigue
conceptibilicacibus, d quibus aliialias adhuc exiliores puca
concopcibilitarum conceptibilicares, Formalieares, eAeita- AW conce-
ees hicccicares _c. quam subcilissime prascindune, omis- Ptusemcui-
ti ostq
Es (fere dixerim amissis) incerea genvinorum effatorum de parinen
monstrationibus, perinde ac siguis lioneum sibi Aylum ali. absotbansa
cujus indicem praeparacurus, cuspidem laris acute Formee
alius aurem superreniens adhuc aenriorem redditurus plu-
ra lieniram ecula subcilissime praescindae, et alio adhnc sub-
cilius plura, donccomnelisnum in schidiolarosolvatur 
nihil Colidiremancar, omissis incerim objecti per indicem
quibus destinatus exar demonstracionibus. Ouin pocius ex conm me
mente Vecerum e ipsius Aristocelis lacissime PAECANE CaTC- Fem Vet-
voriarum modalium fores, ut quodeunque ipsius substan- rum eS Area
rix rarionem mon tuetur, modorum consoreio frnarur. Sire Noscln.
A B

## Folio 276 — 851385079:0288
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000288.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 51 lines, status machine
(a) Enteera
296
De Merhodo Doctrina.
Dect. 50
yB sacro denariocradantur praedicameneorum clases, sive
sab alio quoris numero, modo quicquid avol ooun donnsno
Aro se Sistie conceptuis iis contineatur, absque cor entium du
Tioquin praestantissimorum miserabilirelesacione. Sed ex-
cepeo semper Dirino Numine, cujus infinica MajestaSnOI
Pacitur se cancellis creacurarum includi.
5. 27. Aequehaec es quaHMateria, ex qua scientix (para
eis Dilciplinarum praecipux) Corpus ec uc ita dicam sub.
Tancia constar. Cujus nunc porro spectanda Nerhodus eure
Inteoralis, cum Essentialis. Ouod Integralem concerniemethio-
dum, h. C. sicum _ ordinem parcium incepralium, nihil in-
cerest sire omnes demonstrationes conjunctim exhibeantur,
arbitraria sire disciplina in certa quali membra diridarur, quorum
est ; Eb
cuilibet lua quibus scorsim indisee principia prxmictan-
cur, addico distinctionis gracia peculiarinomine s. citulo.
modomembra seriacim icacradancur, uc unirersaliora pri.
as, e parciculariora qux lapius ad illa provocane, posteri
us consictane. Ica praterquam quodrora Philolophia, (qua
eanquam una uninsreluri generis universalissimi disciplina
definiri posser, quod sic Scientia (Scil. d Pociori) Fnris. non ue
sie, velquatenus Ensck, (ut Mecaphrsica) sed illimitare
Drortus, secundum omne quod habet, intus es exrra, li, C. Tecun
dum omnes species, et affectiones medistas immediaras, 
relsccandu quicquid de eo concipiporek,) praeter quam, inquam quod
partes ex-
hibet.
Membra
cora PhiloCophia in cereas parces sibi veluc homogeneas, in-
deque ipso Philo ophix nomine dictas dirila lic, ut exhacte
nusdeclararis constar; criam sinsula ejus parres in ulcerio
ramembra subdiriduntur qua pro lubicu scortim exhiberi
PONUnE.
628. TIndc duo Ratim rideas Prima Philo(ophiamem-
Philosopbia Bea Metaphyticam de Axichmecicam, ee Mecaptiysica Porro
dita
duoalia, quorum prius acrribues Eneis absoluta perstrin-
Bic, alcerum ectimarira superaddic, cujus utriusquenudas.
Ealrem definiciones hodie nobis exhibene Scholastici: de
monstrationes Euclidea nostra Mecapliy (icA ParEIM Cx API.
Aore
Metboau
dctentia
et tot
ehsophe
mut
inc

## Folio 277 — 851385079:0289
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000289.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Tembr. 2. C ap. 13.
De Methodo Doctrinae.
27
Aorele concinnatas parcim ex Fuclide demum g5 Postlimi
nidrerocacas possider. Idem de reliquis constat ex inspe. Mortua
etionevera Philosophix, modo scinturnon esse membrum
Philo(ophix rirum s consequenter Disciplinam verem, nisi
cale quid ucrumque principium esentiale, puta preemistam
Incellisenciam, e superstrusiam Scienciam, in se complecta-
eur. Nam quod omnicaret demonstratione, rirum corpo-
risPhilo(ophicimembrum non absolvie, se d’auc Luchoamen-
rum alcem sciaeraphicum eAt, ut ubi mera definiciones inre.
niuneur ec dictinctiones: aue seminariu, ut ubimerxe (une HI
Rorix: aur sceleron, ut ubinudae Propositiones projunioribus
discipulis ordine recenfeneur: auc corollarium, uc ubi praxis
et ulus in graciam rulei nude praescribitur relerraca doctis
scientia. In quibus omnibusmechodus est arbieraria mo-
donenimissiccontula, difticisis, aneprorsus absurda, conera
nacuralem ipsinsrationis exculta ductum.
5. 29. Ouodad ipsius scienrix Mechodum esencia lem (B) Wechod
aerinee vel me racence quiris incessisie ab surdum cAceguos essentialis
juncere post remonem, tr. c. ab ignocioribus ad nociora, rel uc unica est
clarius dicam Mechodo cen rulso dicitur an alytica (quae ta-
men sensa Aristocelico nihil minus est quam analytica) à
principiatis ad principia prooredi; icanocandum cAt Uni-
cam scienciarum tradendarum esse riam essentialem, unicam
mechodum, quam sire Synthericam dicas, sire alio quocun.
quenominerelis insisnire, perinde est, modo scias aprinci a principiis
piis ad principiaca semper esse progrediendum, ut in Architecto. ad princi-
nicis a fundameneo ad parieres, abhised rectum: LiceEC. Prat,
nim in uniusestaci simplici demonstracione liberum sicutra.
rismertiodo uri, juxta C ap. 3. MemD. T. ScC. 3. in inccorisCa-
men Ccieneiis eradendis, Bone Deus l’gux Confusio fucura
quae difsiculeas, si ab ultimis Proposicionibus inctionntes
centum Ferc (alioguin prius demonstraras _ jamnOTAS) ex
quibustiarum dexendetreritas, audicorinonnis postea cer.
visicandas promiereremus, et incerea ue intellectum ado
mnesadhueisnoeashinc inde distractum quaItEnCAES SuF
At. M 3
DCM

## Folio 278 — 851385079:0290
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000290.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
278
De Mlechodo Doctrina.
dectos.
Pensum, usque dum cotam disciplinam absolverimus, poctu.
Non contra laremus; perinde ac si quisdonium exstructurusrectum pri
iscomponat, et possessori una cum spectacoribus tanquam
fuleris imponatintere a ustinendum; donec parieres substi-
cuat ab aliisporroneruant in sublimicam diucenendos, u-
Guedum Fundamencum Araris in cerram lapidibus jaciac,
cuirocastructura incumbat. Sune Herculerobustioreso-
porreret esse bajulos qui eantum onus tam diu sustinere
DOsenE.
Nis abu (
5. 30. Ouod Arero quis sub Disciplina rocabulonudas
sumatur complectacur Deiniciones a terminorum distinctiones (cu-
Disciplina cullosracuos) _ sinem pro principiato; media rero pro prin-
cipiiehabeat: nemo Analrcicorum irascecur, si finis detini-
eionem (cucullum archecrpum) prioriloco, mediorum de A-
niciones (cucullos ectrpos) posteriori loco exhibeat, argue
ita a principiacis ad principia(d cucullis postpradicamenta-
libus ad cucullos antcpraedicamentales) progredisibiridea-
Nethodus cur. Incerim haec disciplina (verius cucullorum eaberna)
analycica, non magis analzeic a methodo eradicarere dicitur ex mence
Machemaricorum e Aristocelis, quamille, qui DeS- Fra(-
mum aliquando liceras ad amicum calamo detruncaco, ilcd
immiso desuper ligneo serlo, Scribereridie, calamis TuiSo.
mnibusica praparacis, Scylo Frasmico (uc sibi ridebacur)
Tuasoracionesimitando con(eripHE.
onjo renui
5. 31. Fst enim Analyrica methodus apud Aristorelem
num obie ria Ella, quarerum propolicarum (non terminorum) habiendo
robess
neceMaria (non definitio norionalis) ex fuis causis necessariis
(non ex conceptibilitaribus es notionibus logicis) eruca indubita-
eocornoscenda sistitur in Scieneiis (non nude apprehendenda
Jumitur in lexicis) Cicutara donncs contirmare nihil aliud eA,
quam demonstrare, uc passim loquicur Aristoreles. Ouod
cum alicer Rerinec possit nec solcar in incesris dilciplinis.
quam a principiis ad principiaca progrediendo, sacile qui
ris incelligie Analpcicam mechodum, E secundum Aristore
lem loquamur, in inceoris disciplinis, ipsam ene quam rulso
ccun
EUm ES

## Folio 279 — 851385079:0291
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000291.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
Aembr. 2. C ap. 15.
De Mlethodo Doctrinae.
dicune sinthericam, esto quod hoc eriam rermino definicio
nesmagis quam demonstrariones respiciane.
5. 32. Ouocunque igitur rocabulo Detinicionum de Velut Fles
distinctionum ordinem dixeris, perinde est, Analscicushaec mentatio,
non curac, modomaneac ipsinaturalis illa, solida de Solica- 5oiz cicon
eia vera sciencix methodusesencialis, quam Proclus exFu- o5
clidesorcicon appellat, relue Flementationem, l. Merhodum
elemenariam, qua iactis primo fundamentis solidis alia acei
alia frmiter superstruuneur, immediata superordinatione,
ita ut polteriora lemper a prioribus sultenceneur, licet in ini-
mencum excrescac structura. Oua quidem mechodo, nrijam Ut in Fon
omnes dilciplinae machemariex (genuinas intelliso) conteri. Cliaen
pex lune; (licet alia aliis qua methodum explicacius ec splen-
didins) ica l Deusrires concelserir, religuarum praecipuas
eadem ornatas in posterum ridebie scientiarum aridus, ex
quibus melius quami ex copiolo discursu rem incellige
relicebit.
5. 33. Cxcerum, ut Incelligentia (prior disciplinae parS consectaria
essentialis; prorscionecum Dehinicionum, cum Axiomacum scientia
s Oblerrationum. Scholiis interstinguicur, Noris e Corollariis sunt
insrnicur; ita Scientia (Posterior disciplinxe pars eNenria lis)
proracione Theoremarum de Problematum eandem subie
Forcunam, ucex inspectionedisciplinarum constat. Utragi
eamen pars praeter dicta Consectaria qua si subjectiva, quibusi-ret appta
Poru Esacorum unirerlalicas in parcicularioribus anc sub. catiba
sumpris auchucrranssumpeis laltem g5. speciticatur; eriam nempo
Consectaria quaedam applicariva sibi rendicac, quibus ad usum
acereum kinem accommodantar FFaca demonAtraLA. OAX
quidem Consectaria lICCE exPTESSENON SeMPeF PONAnEUT EE
Feortim exhibeaneur, vere camen Incellixencium de Scienti
amnemo est guicolianon advertaE.
5. 34. Consectariorum aurem applicativorum primaria r. Relisius
Funcca, quibus perfectiones eraedicari loco de Subieao vel
obserraca re demonstraex cum a Dirino Numine tanquam
omnium pertectionum fonce promanare, cum eidem emi-
MCM

## Folio 280 — 851385079:0292
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000292.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 50 lines, status machine
Tanquam
ecientia co.
280
De Methodo Doctrina.
Sect. 30
nenciori quodam de nobis incomprehensibili modo si non
Formaliter camen causalicer e rirtualiter conrenire derora
cum Admiracionis excicatione depradicantur: imperfectio-
nesvero lonsistime remotas ab eodem esse serio monetur.
Lchoc omnis s Intellisentia  Sciencia humane complementum
plementum. est essenriale, quo neglecto sculcicix porius quam sapientie
racionem obtinet, quancum cunque rel incellisimus rel de-
monstracire scimas.
 5. 35. Sccundaria rero Consectaria applicativa Cune, qui-
bus ucilicates ex obserratis aur demonstratie estacis in bu-
manam ricam redundantes excerpendo relue exhibemus
ica cheoriam ad praxin applicamus. Sedcum ipla Praxis.
euem ai uc (upramonuimus, plerumque mulcum difticultaris habe-
aC, igitur, excerpeis confectariorum loco pracipuis (alcem
praxeostundamentis, ubi operx precium eAmodum proce.
dendiluis compendiis instructum seortim tradimus, _ it2
peculiarem aliquam Incelligentiam auescientiam 95. Consecta-
riam, Arris nomine dictam, constiruimus. Oux ucessenciam
Cuam inde sanquam d scacurisine salrem consequencer im
Eadem Hte. Perrac; itamethodum candem parcicipat, Elementariam pu
thodo.
sciplina suc–
centuriata
ta, srxce soixcivon a principiis ad principiaca progredien
cem e praemissis Flementis Elemencara subiicientem, ut Cx
jam consticuris ee inceorecradiris Arribus praeserrimmathe.
macicisridere cA.
5. 36. Ononiam vero quodiniciostatim monui, e aliis
constac plurimanos latene, e nonnulla quidem ab(olute, a-
ded uenihil corum nobis ad huc inmencem renerie, ACutO.
lim de Circumjovialibus, aliisque plurimishodierelur ex im
prorilo derectisnemocositarici aliarero secundum quid.
ita uc eorum quidem rideamus probabilicarem, certiendi
Complecti. nem reronondum asequuti simus, ut Terram moveriec. li-
sur eroba cerneurum ingrediatur ipsam scienciam. Disciplinae par.
bilia, qua cem essencialem, posterioratamen h. c. probabilia, cum ulte.
rioris inquisicionis gratia, qua forlan corum cercitudo, A
guam habene, auc Falsicas aliquando demonstrari, acqi ica vel
1P
2. U sur,
Tanquam
tum.
ornamen.
risit
III. ParSDi-

## Folio 281 — 851385079:0293
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000293.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 45 lines, status machine
Memb. 2. C ap. 13.
De Merhodo Doctrinae.
ipettaca si in se necessaria fuerine, rel, simin, eoru oppohta
sure ciricacis inter conclusiones sciencificas donari queanes
absolutis demonstracionibus neeliginequaquam debent.
5. 37. Fecum pulchrum Bc, etiam in ipsis disciplinis,
prima (Scienrifica) sectanrem, P Reri aliter non possit, in secur-
discertiisre (probabilibus, verisimilibus) interea sublictere, vel
vocius scientias primario sectancem probabilia nonnegli-
sere, praelertim cum, linon ipsum estatum probabile, ejusca.
men probabilicas in hanc rel illam parcem propendens uo
modosciri, h. c. demonstratione contirmari plerum que pos.
Tic; isicur parcibus disciplinarum enencialibuS, h. C. Intelli-
sentie acque Scientia, Succenturiata relur ee accesoria sub. subsicium-
Junsi solec, in qua quorquocettata respectu nostrinondum
Scientitica (h. c. quorum causae necessarix nobisnondum in-
nocelcune, etto quod a parte reijam decerminata Cinchxec o.
mnia) suis interearacionibus probabilibus, h. c. caulis con-
cingencibus in hanc parcem maxis inclinatis, pluribus pau
cioribus, actructa Cub Opinionis e Problematum (losice AC Problema
dictoru aux etiom mathemacice sed nondum solutorum) ci-
culo seorsim exhibentur, quales quidem disciplinae parceS ex
pluribus collectas Aristoroles uc singulare hujusrei speci-
men 38. Scaionibus complexus suisreliquit discipulis, de in-
Simul uc prxcuntem Facilius sequi possint. Praeter Analysin Cc- Exempdo 
iam Fopicam, h. c. modum in quarisre quid rerum, quid Fal. ristotelis.
sum sic probabiliracione felicirer astruendi, maximo inee-
nioconcinnarie. In quo quidem hucusque maxis ac in A-
nalys se exercueriemisi quod hoc ipsum arcificium in nomi-
nalibus porius quam inrealibus expresserine,
5. 38. Scilicet ut supra jamdum incimarimus, non CO- Nam non
pieondum eRt, omnia quae mundushic complectieur scibilia omnia per-
nobisperfecte cognitajam ense acque perspecta, sed, ueme. fecte scimg
morix cracia denuo reperum, maximum eorum quaescimus
eseminimum eorum quae neseimus, cerro stacuendum. Li-
cerenim in immobilium Philolophia maximos et imvericis
rix credibileshucusque per Dersraciam fecerimus prosres
1
TuS.
Doctrina
gratia
Scientia
tar
Subtitulo
Eum

## Folio 282 — 851385079:0294
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000294.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
28L
De Merhodo Doctrinae.
Sect. 50
pasereim Cus, in Philosophia mobilium veronon vulsares; tamen
in mobili-
uc illie quamplurimanos adhue lacene, ita hic naturx corti-
cem rix pertresimus, e parum abest, quin omnem ad incima
nacura mobilis penetralia perreniendispem concopeam de
Eperabundiprorsus abjiciamus.
Sca nt Ho- 5. 39. Sane sicuc Forolosium Cumma Paracum arte (qua-
rolosium le passim celebracur illud Argentoracentium) conceprudi-
Ainctiro quidem omnes concipimus, e ab aliistum arteta-
ais cum nacuralibus rebus differentia specitica distinsui
Rasticus in. HduS, adrertentes, eAe artefactum avcomaion chronometricum,
exorur;
quae detinicio ejo es essentialis, quam ipsiplebei limis falcem
oculis hoc objectum incuences sibi formane; pauciaurem
inveniuneur, qui decerminate quore quasnam habeaerie
cuces aut effectus vel accendane relincellisant, esto quod u-
num aucalterum ejus effectum Chorai campana pulsu numera-
re, cansilenasimitari e C) relinrici cosaneur exaudire omnes;
res na Iea resnaturales inAinita CrCAEAS ATTC, (Y. 8. FTominem) conce.
Deu quidem genericos specitico, differenciali (definicione cl.
cornoseimo. Senciali.) omnes (ne ructico quidem si actendac excepto) di-
Rincte concipimus, (ut Animal terrestre bipes) sed admodum.
Paucilune, qui rirtuces aut effectus carum rerum apprehen-
lire salcem (ne dicam demonstracire) cognoscane, nihiunum
auc alrerum effectum (Fominem raciocinari, ignem urere, lapi-
dem in caput incidentem ladere eC) vel inriti (xpius COSA.
mur experiri.
 sicuDIA S. 40. LiCet aurem A dituus, qui arctius aliquanto cum
isnus Ilorolosio conversatur, penicius inspecta machina roculas
adrercar malleolosridear, cxlindrulos, slobulos, colum-
nulas cernac, e admirecur; parum camen adhuc de Formali
essencid, un de propriecares illae mirabiles retultane, pura de
recularum reliquarumq; parcium minuciorum proxorcio-
lorio proco: ne de recto principio mocus coriusque arcificii Aructura
Fundamentali, norie, esto quod, ubi semel aeque irerum er-
rance machinâ ip se hanc relillam rocula aliquantisper CuMa
minando, pondushuc illus sulpendendo, hoc, aliud, tentan-
aomo
a
Purales ex
desinitione
Cum Horon
dit;

## Folio 283 — 851385079:0295
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000295.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
Nlembr. 2. C ap. 13.
De Methodo Doctrinae.
aomorum ordinarium machinae tandem resticui ridie, tum
o saudio pertusushocremedium arripiac. a memorix r.
miter intixum, ubi Machina posticerum in errorem incide.
ric, applicet licer lapius fundomento erroris aliunde prore-
mience relico hocremedio aliud inrenire rentandum (Ic:
5. 41. Adcundem modum licec Anatomicus auc FmPi. su Empins-
ricus, qui arctius aliquanto cum Nacura conrerlatur, peni. cuo
eius inspecto corpore membra rideat inceriora. Cor, iecur,
Scomachum. ORa. Pulmones e c. parum camen aduc de For-
mali Animalis essentio, unde propriccaces illa mirabilesre.
Fultane, pura demolecularum, religuarum que parciummi
nuciorum proportione, de tocto principio morus, toriusq: cumrebus
riri corporis Aructura Fundamecali norie, eltoquod, ubi le nacuralibus
mel acqueiterum in morbum incidence Animali ipse hanc
vel illam venam apperiendo, pillulaso cly steres, emplastra
huc illuc applicando, hoc aliud centando. Sanicarem anima. Et enima-
licandem recticui ridic. Cummo saudio perfusustoc remedi lium curaio
um arripiae, ee memorix trmicer intixum, ubi animal post
icerum in morbum inciderie, applicee, dicec lapius morbo
sedem alibi figence, relicto hoc remedio aliud inquirendum
SiC, d ucinam feliciter inveniri semper possie, juxta pium il-
lud quidem, sed imperici circumforanci rotum: Det Tibi
DEUS unum bonum)
5. 42. Porrolicet artomacarius ab Artifice conductus et sicut D-
roculas claborare, parces oxeris construere, machinam exi- perarius es
vere, sub Artificismanu ee directione jurec: auc licet Specta. spectator
cor unam polt alceram ejus parcem in ofticina artomacaria
elaborari componi, machinam suos effectus edere, rideat
neucer tamen ipsius arcificii ormam intime perspectam ha.
bet acque coenitam, nili fundamenum demonstrationis et
Idea seu causarei formalis, ab Arrifice (Bcapere POs(Ic) ip (
communicetur; ita licec Homo. 95. conductus a Dirino Nu.
mine, serendo. plancando, risando, Forendo, coitu semen
applicando, in ucero gestando e c. rerum nacuralium, ani-
malium d ipsiushominis generationem jureti dur licet Phy.
sCuS
28
Aa abso-
matoni
Ita HOmO
Secculatos

## Folio 284 — 851385079:0296
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000296.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 46 lines, status machine
28+
De Merhodo Doctrina.
dect. 3.
aamuam ACUS, NatuTa SpeculacOE, unam pos alceram rei nacuralis
enjus idea
partem in ofticind mundand crescere, componi, rem ica fa-
atam eRfectus uos edere rideac neuter tamen ipsuSReina-
curalis formam intime perspectam habet acque coenitam,
nisi fondamentum demonstrationis, et Ideam seu causam rei
Formalem, ipsi Dirinum Numien communicee.
5. 43. Ouoniam vero Idea rerumnacuralium, cumpri-
misrirencium, aliquid infinicacis ectrpae in se complectiri-
decur, cancum abestur Hlominis intellectus in hoc imperte-
aionissacu capere possic ejus perfectam speciem, ut ne
quidem sciascaphiam salcem analogicam (Chrporhesin de-
claraciram) a Dirino Numine sibicommunicatam recte ap.
sol DEd prehendat. Solus Deus Rerum Nacuralium Artifex est, qui
persecte co. Toluseriam genuinam earum Ideam (quippea se ipso inven-
enita
cam) noric. e Cundametum demonstrarionis, (quod iplc po-
Suic) perfecte solo incellisit. Nos ad sumum Adicuirice fun.
Ca) immobi
simur, e factas a Dirino Numinererum naturalium machi-
AaShorolODICAS InEDEME, Curam carum sucCencuriALaM
(sed rixullius precii) quancum in nobis est, agimus, carum
effectus admiramur, de ad ipsius arciticis laudem, nostram q3
perfectionem applicamus.
Hincpartiu
Disciptina
proportio:
linm
5. 44. Ouapropeer ntimmobilium PhiloCophix pars
incellectira (de principiis) exigurest: Sciencifica vero (de
demonstracionibus) amplissima: Sed accestoria (de prob2-
bilicacibus) fere nulla; ita e concrario Philosophia Nacura.
(6) Physica, lispraesertim speciasis, Pars incellectira quam amplissima
eA; Obserracionibus circa res naturales specialibus relut in
immensum excrescentibus: Pars Scientifica Caris andustis
includitur limicibus, ee in specialibushypochesi plerumque
Talcem declaraciranicitur: Unde cerria veluracceNOria paFS
Opinio, ricissim ed lacius suarum probabilicacum diricias
e) Erbica exponie. In PhiloCophia Moralislicet quoad echicam lacis.
ampla sic pars scientifica conclusionum de rebus moroli-
bus; tamen adhuc amplior est ejusdem pars, ut ita dicam,
opinatrix ee accessoria porissimum dubios conscientix ca-
A

## Folio 285 — 851385079:0297
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000297.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 42 lines, status machine
Lemb. 2. C ap. 13.
De Merhodo Doctrina.
285
Tusplures in se complectens. Policica Phylica Specialisimi. (a) Politieor
lisest, e parcem incellectiram obserrationum policicarum
habet quam amplissimam; parcem scientificam adeo exigu-
am, uc plane nulla rideatur: parcem opmatricem Consilio-
rum in dubiis calibus adhibendorum priori ricissim pro-
porcionacam. Idem esto de Philosophis Sermocinalijudiei- (0) Omm.
um in qua latis adhuc controversiarum de rocabulis et Or2- maciea.
eionerchdee, quibus Crammaricae pars opinatrixnimium
quancum excrescic. Sed restrienon estronti momenti, quam
in Philo(ophia reali C. nacurali, P. morali; eAo quod Cram-
MatiCOruM NOn minuS acerbx Ane de rocum Fermologia
concentiones, acrealium Philo(ophorum de rerumreritate
disputaciones.
5. 45. Aegnehisunteres illi habirus 95. Parciales, Cin- Habirus di-
eulisingulis discipline parcibus conspicui quorum mentio. Sciplinarum
nem expressisrerbis Facic ariltoreles L. POlt. 27. nempe Incel. indeternio-
ligentia Scientia, Opinio, quarum illa priorem disciplina
parcem esencialem repie; ilta posteriorem; haec ucrique
uccenturiaram e accelloriam. Nihilominus tamen a Po-
natt
riori denominacae Disciplinae Scientiarum eiculum adhuctu-
enEur. Omnes aucem hitres habieus conjunctim Cumpeis Petermi-
qua Theoretica PhiloCophia dicuneur sapientia: qua MOTA- nati:
Jem Prudentia: qua Sermocinalem Periria, quatenus funda-
mentaliter spectantur e cancum sciencitice; quacenus aurem
ulualirer a simus effectire, consideraneur in iis quae effectio.
bcorelicin
nem aucoperacionem admiccune, nimirum in Philo(ophia practicio
mobilium, Artes, Virrmres ee Pacultates, Oppellari (olene.
5. 46. Arces quidem _ Virentes dicuntur, quatenuscum in Besie
Incellisentia principiorum operabilium exprincipiis demo-
Straciris disciplinae Fundamentalis consticurorum; tum Sci
encia e opinio mediorum de procedennimodorum ex disci-
plinae fundamenealis decreris inrenrorum, et cerris regulis.
inclulorum, una cum operacionis aRvefactione seorsim spe-
aancur, qualestrabicus etiam in illiteraros cadere posune::
Lacultares rero, quatenus Artes e Vircures un d cum ipsis SCi. Facultatess
NV. M
enti

## Folio 286 — 851385079:0298
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000298.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 38 lines, status machine
286
De Nethodo Doctrinae.
ett. 50
enciis Philolophicis, in quibus suum fundamentum habene.
complexe sumuntur, qualestrabitus Frudicis suncproprii.
virtutes, Pirtures aurem dicuncur icti habitus ulualicer e seorsim spe-
artes, ctaci, quoad res Philo(ophiamoralis: Arres verocum phyt-
cae _ maris externa rocantur, quoadres Philosophiae nacU-
ralis; cunocionales e magis incerne, quoad res Philo(ophi
anchinaa. sermocinalis e notionalis, qua distinctionis gracia, B plaCCt
Anchinaeae dici porune. Suncigitur
ctmm.
Incelligentia, Scientia, Opinio
L. Fundamentalicer
in PhiloCophia
Lheorecica, Sapientia: Morali, Prudentia: Norionali Peritia:
2. Ellualiter, de quidem
(2) Scorsim, ex Philo(ophid
Naturalis Ars: Morali, Vircus: Nocionalis Anchincea.
(b) Conjunctim
Facultas.
Leinhociplo cota Fexiolosia, quam alioqui latis contuse
nescio quo locoproponune Scholactici, consistir, nec ullis
verborum ambasibushic opus est.
endix 5. 47. Caecerum licet Artes e Virtures demonstrationi-
busscienciae fundamentalis, 2d quam spectant, primario e
gualimaterialiternicancur, in quibus etiam iplae Vireuces
acquiescun demonstracionibus illisnudam Voluntaris ex-
ercicacionem superaddentes; Arrestamen neriusque generis,
quoniam peater dictas demonstraciones, quas supponunt.
rionum an. arcificialia quaedam media reluc aliunde transsumpea ple-
sifcialium. Tumque superaddune, quibus opcracionum luarum dirc.
ationem Facilirene; isitur nisi mediorum sic assumpeorum
recticudo huc applicatira per sc conster formalicer alias ad-
huc exhibere coguntur demonstrationes, distinctionis pracia
dictas Arcisiciales, quibus rexicos. cerricudo e necestirasre.
Sul2.
Demonstre

## Folio 287 — 851385079:0299
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000299.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 40 lines, status machine
Nlemb. 2. Cap. 15. De Merhodo Doctrinae.
sularum orcificialium h. c. artificialem procedendimodum
complectencium non minus ac in scientia sundamentaline
cestariarei ipsius Veriras, quam regula supponic, contirme
cur. Ouod ex inspectione Arrium accurard methodoeradi
earum obscurum essenon pocest. Unde licurnulla eAt ArS
duxe suarum rerum scienciam ex Philosophia non Pex (uP. Gradu AV
Ponac; icanobiliores carum d accuraciores praeterea pro-
priis ulx demonstrarionibus, nim. artificialibus, Scientiam
iplae Formalirer includune, intor quas eminec Losica. Logi-
Rica Analyis Speciosa Gcodaesia, Sciaeraphia _ C. GuX PFO-
ocereanon immerico ip( Philo sophix poltunc accenseri, lis
cec Arcesreligua, quxe nullis ucuntur propriis demonstra-
cionibus, e qua a Mentisperfectioneremoriores lunea Phi
Dolophia exeludantur.
CAPBF ZIV.
DeMechodo Intormandis
5. P.
A BIoluca sic Disciplinarum tam consticuendarum, quami Merbodum
LXcradendarum mechodo, restat ut demethodo Dilcen. Discendiet
tix, qua constienca jam ee tradicxe scientia Feliciter appre
hendi possincpauca subiiciamus. Ubi quidem Facile quiris () Pann
incellisit, ansulas Disciplinas sisillacim spectatas, ueperte-
aescianeur, eadem methodo apprehendendas esse quaerz.
duncur, csto quodprima relalterd rice percurrendo scienci-
am non omnis soleamusnec eriam postimus ad virum rele- (2) Unibers
carc. Ouanam rero Disciplina prius quae posterius appre. solis.
hendenda sinc, ut rotam Philolophiam; auc parte ejusnobis
Praecipuam, Feliciter ab Iolra usinon omnes aquenorunt.
5. 2. Certum aurem est, E quis ejus xecaris fuerie, ue na. Adulsorum.
curalijudicio, per conrerlarionem cirilem excicaco porius
quam corrupco, pertecte possicuci, cum eocam Philocophi
am linsua familiari sic mechodicceraditam, (ub Adelimanu
dluctione Prxcepeoris eadem serie Felicissime apprehendi
Posse, qua Nacurx ductu Disciplinae se macuo inseguuntur,
ac cap. 10. superius ostendimus. Aliud aurem est, quando exirirunet
pueris adhuc imbecilliorisiudisii proormmamata quadam
Pr
Eiu
eset 1

## Folio 288 — 851385079:0300
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000300.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 43 lines, status machine
De Nerhoao Discendi.
288
Sect. 3.
praleribimas satous lacete prane na adenuoaa
duorum
miserabili
forct
accccaileane Cheteraticu.
5. 3. Sed hic milerabilem nostrae jurencuris Porcem deploro: ea enim
apud Germanos proermnasmata pueris etiam ulera ricesimum xtaris an-
num inculeari video, quibus curbari pocius quam jurari necessum est eo.
rum ingenia, quod ego (quem ab anno ctacim ir in peaesencem usque diems
anni currentis ter undecimi ad aliorum informationem, uc olim res anpusta
domicoesie, c jam Dirinapratia Superiorumque justus quousque ipsis ri-
Tum Fuerie deRinarie) meo non tancum ipsius, Ced de aliorum exemplo tum
Forsan in edoctus: de quis est qui perversissimam hodierna puerorum informacionis
posteru me- rationem non adrertae ? Sed haec meditacio alium sibi vendicac locum, quo,
debitur. EScholarchis placuerie, in usum Reipubliex clarius expriinatur.
Si Veterum
5. 4. Hic,uri minor, (Scilicet) ques Veceres ad cantam aspirare potue-
Sapientum rine Sapientiam, cujus nosumbram hodie rix maximo labore consequimur,
qui camen nec Grammacieam scientiam didicerun Locucoriam enim cum
lacte marerno heur intantes noctri Cuxerunchnec Lopicam arcificialem (pue-
rorum crucem) disciplinis realibus praemiserune, omnibus insuper desticuri
mediis _ expedimencis noriter inveneis (ut charris elinceo confectis, e gr-
re eypoeraphica) cum e concrario mulei nostrum omnibus his instructi
Cummaque diligentid proxressi per toram ritam maneane puri Grammaticio
Part Logici, h. C. quos noctis, puri Pocii; ita dico: Nist rebertamur, ut eadem,
qua Voteres (Oucinam dirinus nunc reririlceret Plato) ust sunt, in docendo
proerediamur mothodo, summum ehilosophorum Bonum nos assecutos esse
non experiemur unquam. Sapienei (aL 1
Interim.
TibilTrinune DEUS, in cujustonorem (quem prammatica philoso-
phandi racio nunquam aecingit, imo neseio quibus ethnieis aue monachis,
uod maxime dolendum, plane postponis) hoc quicquid ea laboris unice,
quod nocti, Culcepi, proEngulari, qua hic adjucu sum, gracia grares 280 dero-
cissimas. Fac quae so clemencissime, uc qui Pui concemplandi copiam in rea-
libus ubique quam amplissimam inrenimus, omnes unanimicer ad candem
unise condamus e ploriam Tuam, cui Colinari sumus, dexere philolo.
phando, ab hinc in perpecuum eclebremus.
Morus in.
Luemto.
Dixio

## Folio 289 — 851385079:0301
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000301.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 23 lines, status machine
A. 3
1
jeste
i
uM
1o1ii
quoi
e
MII
us
Ne
11Id
Vat
ract
ide
eMM
1ose
chis
B
e
100
oretre itnntson
r: Leibn. Mar9. 106, (301]- 289

## Folio 290 — 851385079:0302
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000302.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 5 lines, status machine
AWLB Hannover
35
nu
acroscu amnsoni
IUIr: Loibn. Mar9. 106, (302] -290

## Folio 291 — 851385079:0303
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000303.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 7 lines, status machine
Moctorachsiscto
eri o1da )
SIBIII BVBI
MtI
eIEEnBEOS
r. Loitn. Mar9. 106, (303
-

## Folio 292 — 851385079:0304
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000304.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 3 lines, status machine
oncnosen hureoovi
natur: LBiBn. Mar9. 106, (304] - 292
eeeeeeeeee 

## Folio  -  — 851385079:0305
# Source image: https://digitale-sammlungen.gwlb.de/content/851385079/jpgs/default/00000305.jpg
# Model: FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74, 2026-09-06T16:05:13Z — 67 lines, status machine
e
e
n
.
 
e
e
eg
at
e
e
5
e
u
 
l
e
eq
.2
e
a
100c
C
Leee
1
e
et
=
e
a
anie
d
d
DC
a
e
lis
a
e
10
l
110
i
el
l1-
11
li- lia
c
2c i
e
lia
21CC1CC
10
1
C
a
1-
10
5
e
1
1icc
Lacx
le
onon
l
voeie