[Danielis Stahlii Compendium Metaphysicae In XXIV. Tabellas] Danielis Stahlii Compendium Metaphysicæ In XXIV. Tabellas, fol. 54
Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German. Mean line confidence on this page: 0.93.
Original at the GWLB · Page image · Annotations (IIIF) · Download text
The machine reads it as
- (54.) 8
- dulum ad nomen principium is se habet, sieur capi A Fuie detinitum: alicer nempe a Thoma, d aliter
- tarum aa nomen capur, es clavatum adnomencla- ab Aristocelo: Ita nunc quoque principiarum
- vus, illud est verum correlarum principii. Sed hoc
- vocatalum principiatum ia se babet ad nomen
- principii, uc se habet nomen capitatum ad nomen ca-
- put es clavarum adnomenclavus. Quod quidem
- res ipsa loguieur; gnomodo enim deriratum est
- capicarum a capue, ita deriratum estnom en prin-
- cipiatum anomine principium _C. F. hoc vocabu.
- lum principiacum est verum correlatum principii.
- dupliciter porest detiniri. Nempeue Thomaprin-
- cipium exatid, a quo aliquid quocunque modo proce-
- di: Ua principacum est id, quod aliunde quocun-
- que modo procedit. Ouemadmodum vero Aricto.
- reli principium ceat id, à quo aliquid aul est autfil
- auc cognosciturs ia principium eric id, quod ab alio
- aut est, out fu, aut cognoscirur. Fchaclenus de prin-
- cipio ee principiaco. N’unc sequirur doctrina spe-
- est aucem nune supra princixium duplicicer B cialior de causarum generibus.
- Ocum incer causas primum alii dane caulae C ralis, quae secundum analogiam Caleim sic dicitur.
- elticienci, alii maceriae, alii tormae, alii h-
- M. Sed parum retert. Nos primum locum da-
- mus causae efficienri.
- Hac ab Aristatele describitur, quod Gcpri-
- num principium mocus es quieris: Verum (ic de-
- Scribitur canrum efficiens ca, qua est physica. DE.
- us enim est causa esticiens mundi, dum produxie
- cum ex nihilB. EC TAen DELSnon est princi
- pium mocus, quando aliquid crears cuim rBOruS
- Non ergomirum; quando non aequéutrique de-
- tinicio generis competie, quia non sunspecies
- univocx.
- II. Dividitur cauta efciens in PKLNCI
- P AL F M _ LNSF RUMENI ALEM. C av(2
- etficiens principalis est, quae influit in cffectum vir-
- ence non ienobiliori; quam ad ipsum producendum
- requiritur. Interdum Solet feri, ut Cac sa lon:
- de majorem perfectionem, de nobiliorem vie
- sempec subjectum requirat, quod moreac. Cum B curem habeat suo effectu. Interdum auremt
- ducem creacio non praesupponar subjectum, ideo.
- que lacior est adterenda caulx efficiemis deseri.
- prio; quam vide in cabella. Nos ad divitiones
- causae efficientis perximus, quae jam seguuntur.
- Prima divisio est in caulam efficiencem Phy
- sicames morolem. Causa physica eAt, quae revert
- praestat instuxum in effectum. Moralis dutem est,
- quae in effectum non insteritrealicor, ica tamen se gerit,
- ut incuieu effectus culpa aur meruum inipsa reside-
- effectus et rircus caula principalis lune aeque
- nobiles, de tuns dierturcaulaunivoca. Ovando
- aurem effectus non ics eA nobilis; ac ipla cau-
- a principalis; tunc dicitur cou la aequivoca, et et.
- fectus aequivocus. Caula instrumencalis est, quae
- instait in effectum vireure ienobiliori, quam adeum
- producendum requiritur. Opus ergo semper est
- asence superiori, a quo instrumencum elevecurs
- uc possic inttuere in effectum nobitiorem, quam
- At. Vel, causa efficietr moralis est; quae non in-P. uc irstrumentum ipsum possic producere: v. 8.
- fusi in effectum, ei ramen impucatur effectus.
- Sed hic cacim quis objiciat, non convenire
- causae moraii definitionem causae efficiencis. E. buc
- eam non perrinere. Nam caula eficiens est, quae
- prastac instuxum in effectum; sed causa moralis non
- praestat instuxum. Diximus enim eam esse cau-
- sam, licer non inAuat in effectum. Jam vero
- quiequid non cadic lubgenus, non cadic Tub spe.
- ciem.
- Sed ad hoc potest responderis nempe quans
- ad pingendas liceras non suftciepenna, led re-
- quiriive insioee rarius motus, de indiget cala
- mus causa principali; a qua divei lis mocibus 2
- Sicetur. Fst isitur calamus scriprionis instru.
- mentum, leripior aurem caula principalis;
- Nocamus aurem imprimis hôe locoid,
- nempe ipstrumencum de causam instrumentalem.
- non esse prorsus idem. Ouod quidem eso non
- memini esse ab ullS oblecracum. Wittinguo
- auiem haec d. 0, non quod inricem opporan.
- do id, quod detinitur, non est aliquid synonymu, P tur: habent enim incerdum causa instrumen-
- sive non praedicacur Cynonymice de luisinferi-
- oribus, tune hieri posse, ut assignecur definitios
- quae non omnitous inferioribus vel speciebus ejus
- conveniac, sed tunc vel utenduus esse divitio.
- ne d conjunctione disjunctira, vel detinicio
- nem cra ejusmodi, qua non nisiprimarix lDe-
- cicicondenit. Fchoche, quando id, quod deh.
- niei ded est avalogon. Sic quoque cau(X nO-
- men non compecie omnibus causis univoce d
- raequalicer, sed nonnullis prius, nonnuslis polte.
- ius. Cuodeciam hic vsu venit, quando caula cs-
- cicas div. dicur in physicam de moralem. Phy.
- talis de instrumercum idem esse; Sed quia instru
- mencum latius pacet; quam causa instrumencalis;
- pocest aliquid esse instrumentum; ue camennul
- lam habeae vim vel parenciam agendi: quale quid
- est incus fabri; quae habet se rere passive, de est
- instrumentum quidem Fabrile; sed non coulas
- inttrumenialis Ouod patet inde, quod pla-
- ne nhil eficie. Omnis nurem causa insrumen
- talis cA species cavxe efficierris; se dividiur
- haec in principalem de insrimentalem. lvcus
- vero sub nevt, a haromi Ciccieruem Conrinerur
- F. lorge parec lacius instrumencum, quam cau-
- lica enum maxio cauta efficiens est, quam mo. sa inprumenralis. Deinde dico, nullam causam
- instrus
Cite
[Danielis Stahlii Compendium Metaphysicae In XXIV. Tabellas] Danielis Stahlii Compendium Metaphysicæ In XXIV. Tabellas, fol. 54. Machine transcription, not an edition: Leibniz Legible (model FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74). https://leibnizlegible.com/page/786373555:0120?run=74