Leibniz Legible

Machine transcription of the Leibniz Nachlass

Search the Nachlass

Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 3, 4, fol. 89r

Machine transcription. Not an edition. Errors are expected: about 8% character error rate on Latin and French lines, higher on German. Mean line confidence on this page: 0.95.

Original at the GWLB · Page image · Annotations (IIIF) · Download text

One image of two folio pages side by side, registered by the library under both labels (also fol. 90v); this page is its right half.

The machine reads it as

  1. pariter et pudicibus
  2. constat leres etiam male constitutas in
  3. ATIONALE DIGESTORUM quae contra conscientiam non
  4. prooemium
  5. quendas esse. itaque si recte assent concepta
  6. id est si essent clar et in varios casus sesficicu
  7. non nisi Legislatorit aut eorum consiliar pertineres
  8. si leges recte conceptae essent, non opus esset investigatio rationas rationum
  9. nam etsi male essent constitutae tamen essent sequendae tum privatis, tum
  10. magistratibus inferioribus, in illis scilicet qu omnibus quae contra conscientiam
  11. non sunt; alioquin isti sibi Legislatoriam aliquam potestatem vindicarent
  12. qualis est utique abrogare aliquam legem vel ex toto vel ex parte. Sed nunc
  13. sive bene sive male sunt constitutae, sufficit eas esse male conceptas,
  14. ut ingrasiis etiam nostris cogamur in eaum rationes inquirere cogamur
  15. Male concepta sunt Leges, si vel sint pugnantes, vel obscurae,
  16. vel laris satis verbis coneta non tamen satis
  17. exprimant mentem dicentis (saepe enim fit ut homines aliud dicant,
  18. quam dicere voluerunt; vel denique multa negotia incerta relinquant
  19. quod vitium est non singularum legum, sed systematis totias.
  20. si leges directa fronte pugnent nec altera alteram abrogare
  21. ponatur. item si obscuritas sit insuperabilis, habendae supt, pro non scriptis
  22. antur
  23. Si veuo obscuritas non certis argumentis, sed conjecturis tolli possit, item
  24. verborum
  25. si appareat similibus conjecturis, aliud dixisse abiud in animo habuisse
  26. Legistatorem eg magnis satis argumentis tolli possit, significatio
  27. reperta pro lege habenda est, nec opus est investigare rationes. Si vero
  28. interpretatio verborum conjecturalis sic satis incerta sit, sequenda est
  29. ea legis sententia cujus ratio potior reddi potest. ratio enim caeteris
  30. Conjecturis magnum pondus addet. Quod si appareat Legis latorem
  31. aliud dixisse quam voluit, sive dictum a sententia differre, potissimum
  32. sententiae investigandae instrumentum praebet ratio, quae legislatorem
  33. utem dictum a sententia tum quando disparatum vim et potestatem
  34. dicitur pro disparato, quod r est, tum quando
  35. genus enuntiatum est pro specie
  36. seu quanto Legis lator justo generalius
  37. locutus est, unc enim si excetio ex. ipsis Legibus sumi non possit.
  38. casu si restrictio
  39. sumenda est ex rationibus; non loquor autem de eo casu, quo lex exceptionem
  40. per ipsam sui naturam patitur, hoc enim non est vitium legis, neque
  41. enim exceptiones illas quae e sponte patent ex aliis regulis, regulae
  42. ita regulae: qui si quis mutuam pecuniam
  43. pecuniam solierit actione de rebus redi tenetur,) non est necesse
  44. cuilibet subjici necesse est.
  45. uniseri
  46. adictiione corfi
  47. subjici req exceptionem :(nisi solverit). In universum enim in alio
  48. ritulo stabilitur, omne debitum solutione perimi s T differt denique
  49. dictum a sententia, tum quoque quando species enuntiata est pro
  50. genere, seu quando leges cafus casuum quorundam specialium mentionem
  51. faciunt cum tamen etiam it in illis aliis similibus idem voluisse
  52. Hint etiam
  53. odia restringenda qvia ilia
  54. magnum ad hnc dubium e et quae contra rationem
  55. C
  56. vore
  57. extendendos,
  58. sequitur
  59. potest
  60. gilus haec minus rationis habent, e
  61. pla psa
  62. non sut trahenda ad con sequentias
  63. adhuc dubium esse, an
  64. l quousque ictis liceat verba legis restringere aut extendere.
  65. Et quidem non id licere, nisi ex presunta mente legistatoris ex praesumta
  66. aut saltem conjecturata mente Legislatoris. Haec autem cessat, si
  67. Legislator diserte vetet hujusmodi interpretationes fieri, quod alicubi
  68. in Novellis secit instinianus tametsi ejus prohibitio parum hodie curetur
  69. Cessabit etiam si conjecturae non sint satis fortes, quo casu satio nam
  70. tunc satius hab erit, negotium de quo agitur habere pro indefinito
  71. nondum definito, solutionemque ejus quaerere ex jure naturali, quod
  72. in omnibus casibus faciendum est, ubi lex cessat. Sed cum non appareat
  73. sit satis liquidum quae conjecturae sint satis fortes, hinc magna controvensiarum
  74. seges enasci potest praserum si magnum sit volumen legum, uparumue
  75. i
  76. + infringereque
  77. interpretando
  78. Fsive ut 70
  79. SX )ot differat
  80. 400 7us
  81. Srarojas
  82. dictum a
  83. sententia)
  84. enim
  85. sesi n
  86. num tenere, sed
  87. Hcessante enim
  88. ratione
  89. cessat lex
  90. sed loquorde
  91. restrictione quae
  92. correctionem quam
  93. dam continet

Cite

Leibniz-Handschriften zur Jurisprudenz LH 2, 3, 4, fol. 89r. Machine transcription, not an edition: Leibniz Legible (model FoNDUE-GD_v2_ft_Leibniz, run 74). https://leibnizlegible.com/page/00068401:0177?run=74